Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA 77/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 71a par. 1, art. 71a par. 9
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Przeprowadzenie przez organ egzekucyjny czynności kontrolnych wskazanych w art. 71a par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./ przed wydaniem postanowienia, o którym mowa w art. 71a par. 9 cytowanej ustawy nie jest konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy, zgromadzony z uwzględnieniem przepsiów art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 Kpa w związku z art. 18 powyższej ustawy, pozwoli na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności.

TEZY

Przeprowadzenie przez organ egzekucyjny czynności kontrolnych wskazanych w art. 71a par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./ przed wydaniem postanowienia, o którym mowa w art. 71a par. 9 cytowanej ustawy nie jest konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy, zgromadzony z uwzględnieniem przepsiów art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 Kpa w związku z art. 18 powyższej ustawy, pozwoli na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi Sławomira W. na postanowienie Izby Skarbowej w W. Ośrodek Zamiejscowy w P. z dnia 12 grudnia 2002 r. (...) w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Od dnia 26 sierpnia do dnia 12 września 2002 r. skarżący Sławomir W. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "U." w O. odbierał od Zbigniewa W. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą PPHU "W." w P., na podstawie umowy z dnia 8 kwietnia 2002 r. oraz faktur VAT (...), wino owocowe, za które nie zapłacił w terminie wskazanym w ww. fakturach.

W dniu 10 września 2002 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wystawił Zbigniewowi W. dwa tytuły wykonawcze za zaległości w zapłacie podatku od towarów i usług i podatek akcyzowy za miesiąc lipiec 2002 r. (...), równocześnie kierując do Sławomira W., w trybie art. 89 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika budżetu państwa - Zbigniewa W., z jednoczesnym wezwaniem do przekazania kwoty należnej Zbigniewowi W. na podane przez organ egzekucyjny konto bankowe. Dodatkowo Sławomir W. został wezwany do złożenia oświadczenia czy uznaje zajęte wierzytelności, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętych wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania oraz czy i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się, albo toczyła się sprawa o zajęte wierzytelności.

W dniu 18 września 2002 r. /23 września 2002 r. data wpływu do Urzędu Skarbowego w P./ skarżący uznał zajęte wierzytelności w łącznej wysokości 287.882,70 zł. Natomiast w piśmie z dnia 11 października 2002 r. /18 października 2002 r. data wpływu do ww. Urzędu/ poinformował, że w związku z zapłaceniem w dniu 25 września 2002 r. kwoty 110.551,30 zł za zobowiązania z tytułu faktur (...), pozostałą część zobowiązania, czyli kwotę 177.331,40 zł uznaje za roszczenie sporne i uzależnia jej wpłatę od otrzymania z Urzędu Skarbowego zaświadczenia o nie zaleganiu z płatnościami podatku VAT i podatku akcyzowego. Zaświadczenie to jest bowiem niezbędne skarżącemu ze względu na obniżenie należnego podatku akcyzowy od kupionego wina.

W dniu 18 października 2002 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wydał - stosownie do art. 71a par. 9 powołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - postanowienie, w którym określił wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty na 177.331,40 zł. W uzasadnieniu natomiast organ egzekucyjny uznał, powołując się na zaistniałe okoliczności faktyczne, że istnieje uzasadnione przypuszczenie, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności na konto organu.

W zażaleniu na powyższe postanowienie /niepoprawnie określone mianem odwołania/ Sławomir W. przyznał, że nie zaprzecza, iż "zakupił" wino, ale jednocześnie poinformował, że w dniu 14 września 2002 r. jego pełnomocnik wysłał do sprzedawcy wina - Zbigniewa W. pismo, w którym umniejszył płatność wynikającą z zafakturowanych dostaw wina o kwotę 167.932,80 zł. Powodem był brak zaświadczenia o niezaleganiu z płatnością VAT i akcyzy, niezbędnego z uwagi na zawartą między stronami umowę handlową z dnia 8 kwietnia 2002 r.

W dniu 12 grudnia 2002 r. Izba Skarbowa w W. Ośrodek Zamiejscowy w P., działając w oparciu o art. 91 i art. 71a par. 9 i art. 71b ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./ postanowiła utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu stwierdzono, że daty wystawionych faktur oraz wynikające z nich terminy zapłaty dają podstawę do uznania, że dłużnik Sławomir W. uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności w wysokości uznanej wcześniej za zasadną. Podkreślono także, że twierdzenie dłużnika o spornej między kontrahentami kwocie roszczenia z uwagi na brak zaświadczenia o zapłacie podatku akcyzowego przez Zbigniewa W., nie wywiera żadnych skutków w odniesieniu do toczącego się postępowania egzekucyjnego, mimo iż jest skuteczne między stronami.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie postanowienia Izby Skarbowej, omyłkowo nazywając je decyzją. W uzasadnieniu stwierdził między innymi, że organ drugiej instancji wbrew art. 7 par. 1 i art. 77 par. 1 Kpa nie odniósł się do istotnych okoliczności sprawy podnoszonych w odwołaniu, pomijając w szczególności kwestię wzajemnych rozliczeń stron umowy cywilnoprawnej z dnia 8 kwietnia 2002 r. oraz zapisów na fakturach, że podatek akcyzowy od dostarczonego wina ma zapłacić producent. Dlatego też skarżący został obciążony podatkiem akcyzowym w podwójnej wysokości, raz z uwagi na niedostarczenie przez producenta stosownego zaświadczenia, drugi raz jako dłużnik zajętej wierzytelności na podstawie zaskarżonego postanowienia.

Skarżący podniósł również, że w piśmie z dnia 18 września 2002 r. omyłkowo uznał wierzytelności, ponieważ pismo z dnia 14 września 2002 r. skierowane do Zbigniewa W. miało charakter potrącenia. Z uwagi na treść art. 504 Kc zajęcie wierzytelności nie wyłączało takiego potrącenia, albowiem wierzytelność skarżącego z tytułu obciążenia sprzedawcy podatkiem akcyzowym stała się wymagalna co najmniej w dacie wystawienia faktur, a więc jeszcze przed dokonaniem zajęcia. Izba Skarbowa nie wzięła jednak tych okoliczności pod uwagę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonujący - na podstawie art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/ w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ oraz w związku z art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ - kontroli legalności skarżonego postanowienia Izby Skarbowej oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 18 października 2002 r. doszedł do przekonania, że odpowiadają one prawu.

Zdaniem Sądu aby mówić, iż postanowienie wydane w trybie art. 71a par. 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./ - zwanej dalej ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - a z takim mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie jest zgodnie z obowiązującym prawem konieczne jest stwierdzenie, że zostały spełnione wymogi wynikające z tego przepisu. Pierwszym z nich jest wystąpienie bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w całości bądź w części. Drugim natomiast przeprowadzenie czynności kontrolnych, na podstawie których organ dojdzie do przekonania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności na wskazane przez organ egzekucyjny konto. O ile pierwsza z wymienionych przesłanek jest obligatoryjna i nie może być pominięta przez organ egzekucyjny, o tyle wystąpienie drugiej nie będzie konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy zgromadzony przy uwzględnieniu regulacji wynikających z art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 Kpa w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozwoli na niewątpliwe stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Skarżący wprawdzie w oświadczeniu skierowanym w dniu 18 września 2002 r. do Urzędu Skarbowego uznał, iż nie zapłacił swemu kontrahentowi należności w kwocie 287.882,70 zł, wynikających z umowy handlowej z dnia 8 kwietnia 2002 r. oraz prawidłowo wystawionych faktur. Doszedł jednak do przekonania, że wpłacenie w dniu 25 września 2002 r. części zaległej kwoty w wysokości 110.551,30 zł oraz wzajemne relacje stron w zakresie uzyskania z urzędu skarbowego zaświadczenia o nie zaleganiu przez Zbigniewa W. z płatnościami podatku VAT i podatku akcyzowego, pozwalają mu nie wpłacać dalszych kwot na rachunek wskazany przez Urząd Skarbowy. W tym zakresie przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności nie jest konieczne i byłoby bezprzedmiotowe, gdyż zebrane dowody w sposób przekonywujący - co prawidłowo wskazała w zaskarżonej decyzji Izba Skarbowa - świadczą, że nie będzie on regulował uznanych wcześniej kwot.

Dodatkowo Sąd stwierdza, że stanowisko skarżącego o uznaniu za sporną między stronami umowy cywilnoprawnej kwoty 177.331,40 zł, wskazanej w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 18 października 2002 r., nie może być przesłanką do stwierdzenia, że dłużnik w sposób zasadny uchyla się od zapłaty zajętej wierzytelności. Z art. 71a w związku z art. 89 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym wynika, że ww. dłużnik powinien wskazać przyczyny, które miały wpływ na taką sytuację, a więc dawały podstawę do uznania braku "bezpodstawności", np. toczące się, bądź zakończone przed organem lub sądem postępowanie o zajęte wierzytelności. Z całokształtu materiału dowodowego sprawy, zebranego - wbrew twierdzeniom skarżącego - stosownie do wymogów procedury administracyjnej, nie wynika aby ww. okoliczności zostały przywołane. Dłużnik zajętej wierzytelności odwołuje się jedynie do konieczności respektowania przez organy egzekucyjne wyżej wskazanej umowy cywilnoprawnej oraz zapisu na fakturach o konieczności zapłaty podatku akcyzowego przez producenta zakupionego wina, która umożliwiałaby późniejsze odliczenia tegoż podatku zgodnie z regulacjami zawartymi w par. 15 ust. 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie podatku akcyzowego /Dz.U. nr 27 poz. 269 ze zm./. Uzależnia także wpłatę dalszych kwot z zajętej wierzytelności od uzyskania z urzędu skarbowego stosownego zaświadczenia o nie zaleganiu przez jego kontrahenta z podatkiem od towarów i usług oraz podatkiem akcyzowym. Pomija natomiast dość istotną kwestię, że osoba, która podejmuje działalność gospodarczą ponosi ryzyko związane z jej prowadzeniem. Skoro skarżący, pozostając w stałej współpracy ze Zbigniewem W., odbierał wino w sposób cykliczny, z częstotliwością do 2-4 dni, na podstawie faktur VAT z 14-dniowym terminem płatności, nie uzyskując jednocześnie informacji z urzędu skarbowego o nie zaleganiu przez dostawcę i producenta z płatnościami podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług /zaległości podatkowe z tytułu ww. podatków powstały już w lipcu 2002 r./, to mógł przewidzieć również ujemne konsekwencje płynące z tego faktu. Samo stwierdzenie dłużnika zajętej wierzytelności, że pozostała do zapłaty kwota 177.331,40 zł, o której mowa w postanowieniu wydanym w trybie art. 71a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jest między stronami sporna, nie wystarcza do uznania, że zaszła w sprawie podstawa do uchylania się od jej wpłaty na podane przez Urząd Skarbowy konto.

W tym zakresie rację ma Izba Skarbowa twierdząc, że wzajemne relacje wynikające między innymi z porozumienia o umniejszeniu płatności zawartego pomiędzy zobowiązanym na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 10 września 2002 r. a skarżącym, w dniu 14 września 2002 r. i dostarczonego do Urzędu skarbowego w P. w dniu 4 listopada 2002 r. /czyli po wystawieniu tytułu wykonawczego, zajęciu wierzytelności oraz wydaniu przedmiotowego postanowienia w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty/, mimo iż skuteczne między stronami, nie wywołują skutków prawnych na gruncie toczącego się postępowania egzekucyjnego. Stanowisko to jest zgodne z poglądami wyrażanymi w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym podkreśla się, że wszelkie zmiany umowy, z której wynika zajęta wierzytelność nie mogą wywierać żadnych skutków w odniesieniu do toczącego się postępowania egzekucyjnego /por. wyrok NSA z dnia 4 października 1996 r., SA/Gd 3296/95 - Lex 28910/.

Na zakończenie Sąd zauważa, że nieprawidłowe powołanie się w postanowieniu z dnia 18 października 2002 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. na stosowny Dziennik Ustaw z 1991 r. przy wskazywaniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie miało wpływu na wynik sprawy. Organ egzekucyjny wskazał bowiem prawidłowo w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przepis art. 71a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który zaczął obowiązywać od dnia 18 lipca 2002 r. i miał zastosowanie w przedmiotowej sprawie.

Mając powyższe uwagi na względzie, jak również treść przepisów art. 71a i art. 1 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz dyspozycję art. 151 w związku z art. 132 i art. 135 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji.