Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1327/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Anna Sokołowska, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, Protokolant sekretarz sądowy Anna Furtak-Biernat, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 marca 2015 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3.09.2014 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267) dalej "k.p.a." w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2013, poz.1442 tj.) dalej "u.s.u.s.", po ponownym rozpatrzeniu sprawy o umorzenie należności z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. postanowił utrzymać w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia 10.06.2014r. odmawiającą R.G. umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł

Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu 2.04.2014r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek zobowiązanej w sprawie umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie składek uzasadniony trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wnioskodawczyni wskazała, że nie jest w stanie opłacić należności składkowych wobec Zakładu z uwagi na fakt, że w grudniu 2009r. utraciła pracę, a dochody uzyskiwane przez nią ze świadczenia emerytalnego są bardzo niskie. Zobowiązana oświadczyła, że na trudną sytuację finansową w której się znalazła miało również wpływ nieregularnie wypłacane wynagrodzenie oraz nie opłacanie składek przez kolejnego pracodawcę. Wnioskodawczyni podniosła, że pod koniec 2010r. uległa wypadkowi w wyniku którego jej stan zdrowia znacznie się pogorszył, co doprowadziło do sytuacji w której nie może podjąć pracy. Jednocześnie zobowiązana oświadczyła, że uzyskuje dochody z pracy dorywczej. Zainteresowana umorzeniem podniosła, że spłaca zobowiązania w tym kredyt udzielony na siedem lat.

W dniu 10.06.2014r., Zakład odmówił zobowiązanej umorzenia należności.

W dniu 7.07.2014r. wpłynął w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności. We wniosku zobowiązana oświadczyła m.in., że nie jest w stanie opłacić należności wobec Zakładu, ponieważ w dalszym ciągu znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej. Zobowiązana wskazała, że jest ujawnioną współwłaścicielką nieruchomości gruntowej, samochodu osobowego marki [...] rok produkcji 1992 oraz mieszkania, jednakże nie jest w stanie opłacić należności składkowych wobec Zakładu, ponieważ nie posiada bieżących środków do spłaty zobowiązań. Zobowiązana oświadczyła, że rozważa możliwość sprzedaży samochodu, jednak oferowana przez kupującego cena ok. [...] zł jest zbyt niska. Ponadto wnioskodawczyni podniosła, że nie może sprzedać posiadanej nieruchomości gruntowej, gdyż potrzebne jest uzyskanie zgody pozostałych współwłaścicieli. Zobowiązana oświadczyła, że jest osobą schorowaną z uwagi na co nie może podjąć pracy. Zobowiązana poinformowała, że otrzymuje świadczenie emerytalne oraz alimenty, które w całości są przeznaczane na zakup leków, spłatę kredytu i kart kredytowych, czynszu oraz mediów.

Organ wskazał, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą w zreformowanym systemie ubezpieczeń do 16 stycznia 2010r. w zakresie niespecjalistyczne sprzątanie budynków i obiektów przemysłowych.

Na koncie dłużnika na dzień wpływu wniosku figurowały zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2009r, 12/2009r. oraz 01/2010r. w łącznej kwocie [...] zł oraz na Fundusz Pracy za okres od 10/2008r. do 12/2008r. oraz od 02/2009r. do 07/2009r. w łącznej kwocie [...] zł plus odsetki za zwłokę liczone do dnia zapłaty włącznie. Zobowiązana złożyła wniosek o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za 12/2009r. oraz 01/2010r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z należnymi od nich odsetkami, które na dzień złożenia wniosku wyniosły [...] zł.

Na podstawie danych pobranych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalono, że zobowiązana osiąga dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w miesięcznej kwocie [...] zł brutto, że komornik sądowy prowadzi postępowanie egzekucyjne w którym dochodzone są w trybie egzekucyjnym należności alimentacyjne na rzecz wnioskodawczyni od jej męża w miesięcznych ratach, po [...] zł. Na podstawie informacji z dnia 22 maja 2014r. uzyskanej od Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. ustalono, że zobowiązana w złożonym zeznaniu podatkowym PIT-36 za rok 2010 wykazała dochód w wysokości [...] zł brutto, w 2011r. wykazała dochód w kwocie [...] zł brutto, w 2012r. wykazała dochód w kwocie [...] zł brutto, natomiast w 2013r. dochód w kwocie [...] zł brutto. Jednocześnie w zeznaniu PIT-28 za 2012r.wykazala przychód w kwocie [...] zł.

Ponadto, ustalono że wnioskodawczyni jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości C., gm. W. opisanej w KW nr [...]. Z informacji uzyskanej z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wynika, że zobowiązana jest ujawnionym współwłaścicielem samochodu osobowego marki [...] rok produkcji 1992.

Zgodnie z oświadczeniem dłużnik ponosi koszty z tytułu czynszu ok. [...] zł, mediów ok. [...] zł, telefonu ok [...] zł oraz opłat miesięcznych za leki ok. [...] zł. Ponadto, wnioskodawczyni wskazała, że ma zobowiązania z tytułu kredytu udzielonego na siedem lat, spłacanego w miesięcznych ratach po ok. [...] zł.

Wskazując na przepisy u.s.u.s. tj. art. 28 u.s.u.s., art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 20O3r. Nr 141, poz. 1365), organ wskazał, że umorzenie zaległości składkowej winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek przez ich płatników. Niezależnie od osiąganych wyników finansowych każdy płatnik ma ustawowy obowiązek odprowadzania składek.

Ustawowym obowiązkiem Zakładu jako dysponenta m.in. Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz instytucji obowiązanej do poboru pozostałych danin publicznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków dochodzenia należności. Środki bowiem uzyskane przez Zakład z tytułu opłaconych składek przeznaczane są na wypłaty i finansowanie świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym m.in. wypłaty rent i emerytur.

Ponownie rozpatrując wniosek w przedmiocie umorzenia należności stwierdzono, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W przedmiotowej sprawie istnieje zatem majątek (świadczenie emerytalne, samochód, nieruchomość gruntowa), który może stanowić przedmiot zabezpieczenia, spłaty oraz postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie zachodzi również uzasadniony przypadek, który ze względu na szczególne okoliczności przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej, winien w oparciu o powołane przepisy i zawarte w nich przesłanki skutkować umorzeniem przedmiotowego zadłużenia i zwolnieniem z długu w okresie jego wymagalności. Dalej organ wskazał, że Zakład bada przede wszystkim aktualną sytuację majątkowa i rodzinną w tym możliwości płatnicze, a zobowiązana musi wykazać, że nie jest w stanie opłacić należności, bądź przystąpić do takiej spłaty, bowiem zagrażałoby to zaspokojeniu niezbędnym potrzebom życiowym zobowiązanej i członkom jej rodziny. Zdaniem organu zobowiązana takich okoliczności dowodowo nie wykazała. Wnioskodawczyni osiąga dochody z tytułu przyznanej emerytury stanowiące podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych w prowadzonym gospodarstwie domowym, a także finansowania zobowiązań, mając przyznane na swoją rzecz alimenty oraz posiadając ujawniony majątek. Ponadto, organ zaznaczył, że zobowiązana zainteresowana umorzeniem po zakończonej działalności w której to powstało przedmiotowe zadłużenie objęte wnioskiem, osiągała dochody i nie przystąpiła do takiej spłaty celem ułożenia się z Zakład Ubezpieczeń Społecznych choćby w ratach. Zakład zważył, iż zobowiązana zainteresowana umorzeniem, jako osoba schorowana w opisanej przez nią sytuacji zdrowotnej otrzymuje stałe dochody ze świadczenia emerytalnego, oraz dodatkowo alimenty od małżonka, które to stanowią podstawę zabezpieczenia i zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowej, gdzie dłużnik gospodarstwo prowadzi samodzielnie nie mając innych osób na utrzymaniu. Wnioskodawczyni z otrzymywanych dochodów spłaca przy tym zobowiązania kredytowe o charakterze cywilnoprawnym, których nie można uznać za sposób i formę zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych w prowadzonym gospodarstwie domowym.

Opisana i przedstawiona we wniosku o umorzenie sytuacja majątkowa w tym finansowa i zdrowotna, zdaniem organu, nie może w tym przypadku stanowić podstawy umorzenia należności w ustalonym stanie faktycznym i prawnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie R.G. podniosła okoliczności związane z powstaniem zaległości, osiągniętym dochodem za 2010 i 2011r., bezskutecznego egzekwowania zadeklarowanego do urzędu skarbowego a nie wypłaconego przez pracodawcę wynagrodzenia za pracę, otrzymywanymi alimentami, zadłużeniem mieszkania, możliwości sprzedaży samochodu nie zgadzając się z konstatacją organu co do osiągniętych dochodów i posiadanym majątkiem wystarczającym do codziennej egzystencji. Uważa że dramatyczna sytuacja finansowa i zdrowotna w której się znalazła, umorzenie składek jest zasadne.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uzasadnieniem jak w rozstrzygnięciu wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Analiza podstaw skargi oraz ich uzasadnienia prowadzi do wniosku, że został w niej sformułowany m.in. zarzut błędnej wykładni art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego, który uzasadnia wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wobec powyższych zarzutów należy zwrócić uwagę, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym uprawnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Z tego powodu w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki. Obejmują one – jako przykładowe – 3 sytuacje, a w śród nich jak w pkt 1, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W stosunku do tej grupy osób konieczność uwzględnienia ich ważnego interesu oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych jest konstrukcją podobną do przyjętej w art. 7 k.p.a., gdzie obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli stanowi w orzecznictwie i doktrynie podstawowy element uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2007 r. sygn. akt II GSK 264/07, lex 494281).

Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. (sygn. II GSK 1045/08, baza orzeczeń nsa.gov.pl) odnosząc się do powyższej kwestii wyjaśnił, że na tym właśnie polega istota odmienności obu reżimów prawnych mająca na celu zapewnienie koniecznej ochrony dla przedsiębiorców, którym w razie umorzenia składek – pomimo braku przesłanki całkowitej ich nieściągalności – nie zalicza się do okresu ubezpieczenia przerw w ich opłacaniu na własne ubezpieczenie społeczne.

Natomiast wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej.

Kontrola legalności decyzji administracyjnej mającej charakter uznaniowy wymaga przeprowadzenia przez sąd administracyjny analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie sąd administracyjny nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 Rozporządzenia jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji ( por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09, lex nr 746112).

Organ przy rozpoznaniu wniosku Skarżącej nie uwzględnił w pełni powyżej przedstawionego rozumienia zakwestionowanych przepisów prawa materialnego poprzestając na powołanie faktu otrzymywania dochodów i ponoszonych wydatków.

Zwrócić należy uwagę, że na gruncie regulacji z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia przepisy nie wyjaśniają, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum". W związku z tym należy zauważyć, że Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w publikowanych okresowo danych statystycznych uwzględnia informacje określające wielkość tzw. minimum egzystencji, jak i minimum socjalnego i te okoliczności organ winien mieć na względzie przy ocenie wniosku Skarżącej. Za ziszczenie się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. Przy ocenie czy ten stan ma charakter trwały należy uwzględnić, czy trudności płatnicze zobowiązanego mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 Rozporządzenia z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku.

Natomiast w świetle treści § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia okoliczności wskazane w tej normie prawnej (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny) mogą stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności tylko wtedy, gdy pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Dla oceny czy przesłanka powyższa jest spełniona, wymagana jest weryfikacja wniosku poprzez dokonanie analizy finansów zobowiązanej i poprzez ustalenie, że w jej budżecie pozostaje kwota po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. II GSK 427/10; z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. II GSK 393/09, baza orzeczeń nsa.gov.pl) - czego organ w niniejszej sprawie nie uczynił.

Oczywiście, decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. Jednakże organ przy wydaniu tego rodzaju decyzji obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Sąd administracyjny kontrolując decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zobowiązany jest w pierwszej kolejności do skonstruowania podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji, a w szczególności do oceny, czy organ administracji uwzględnił przy jej podjęciu przesłanki prawne i faktyczne sprawy podlegające rozpatrzeniu.

Zdaniem Sądu kontrolując zaskarżoną decyzję w istocie rzeczy organ nie oceniał wniosku Skarżącej z uwzględnieniem powyższego rozumienia zakwestionowanych przepisów prawa materialnego, dlatego sprawa wymaga ponownego rozpoznania.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni dokonaną wykładnię prawa i dokona oceny wniosku Skarżącej pod kątem rozważenia okoliczności, o których mowa w ww. przepisach prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012 r. poz. 270) uchylił zaskarżona decyzję.