Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 89/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: par. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2027
law: Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o stopniu niepełnosprawności i stopniu  niepełnosprawności - t.j.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 maja 2021 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej T. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy decyzją z dnia 17 czerwca 2020 r. nr [...] odmówił T. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką R. M.

Rozstrzygnięcie wydano w oparciu o art. 2, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej powoływanej jako "ustawa" lub "u.ś.r.", rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r., w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466) oraz art. 6, art. 76, art. 104 oraz art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako k.p.a..

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 30 marca 2019 r. T. M. złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką R. M. Do wniosku dołączyła orzeczenie matki o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 23 marca 2011 r.

Decyzją z dnia 6 maja 2019 r. organ odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia 3 września 2019 r. utrzymało tę decyzję w mocy. Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 695/19 Wojewódzki Sądu Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzje organów obu instancji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd zobowiązał organ do ponownego rozpatrzenia sprawy i zbadania istnienia związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę a koniecznością sprawowania opieki nad matką do dnia jej śmierci (31 sierpnia 2019 r.) z pominięciem niekonstytucyjnego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ponownie rozpatrując sprawę organ stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego - oświadczenia dołączonego do wniosku, wywiadu z dnia 3 kwietnia 2019 oraz oświadczenia z dnia 25 maja 2020 r. wynika, że do dnia śmierci matki czynności opiekuńcze wykonywane przez stronę sprowadzały się do pomocy w ubieraniu, mierzenia ciśnienia 2 razy dziennie, zastrzyków 2 razy dziennie, podawania leków 2 razy dziennie. Pozostałe czynności opisane w oświadczeniach oraz wywiadzie takie jak sprzątanie, gotowanie, pranie, robienie zakupów to czynności związane z prowadzeniem domu a nie bezpośrednio z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Czynności opiekuńcze nie absorbowały zatem strony w taki sposób aby uniemożliwić jej wykonywanie aktywności zawodowej. W tych okolicznościach należało przyjąć, że opieka nad matką umożliwiała podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka ta miała charakter doraźny a nie stały.

Organ stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Po rozpatrzeniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 listopada 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że analizował uprawnienia strony do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 marca 2019 r. do dnia 31 sierpni 2019 r., to jest do dnia śmierci matki strony. Z akt sprawy wynika, że R. M. urodzona w dniu 24 listopada 1939 r. posiadała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 23 marca 2011 r. wydane przez Wojewódzki Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z siedzibą w G. Z orzeczenia tego wynika, że została ona zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Jako przyczyny niepełnosprawności wskazano choroby układu oddechowego i krążenia oraz upośledzenie narządu ruchu. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 23 grudnia 2010 r.

Organ rozważył kwestię spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) oraz późniejszego orzecznictwa sądów administracyjnego i przychylił się do stanowiska sądów administracyjnych, które wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Organ odwoławczy wskazał, że w związku z postępowaniami w sprawie przyznania stronie świadczeń opiekuńczych na przestrzeni lat 2011-2019 organ pierwszej instancji przeprowadził szereg rodzinnych wywiadów środowiskowych. Większość tych wywiadów potwierdzała sprawowanie przez stronę opieki nad matką. W sprawowaniu opieki pojawiły się przerwy, a T. M. od wielu lat jest osobą uzależnioną od alkoholu (karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 7 października 2018 r., z dnia 6 lutego 2018 r., karta medycznych czynności ratunkowych z dnia 31 stycznia 2018 r.).

W chwili składania wniosku matka strony cierpiała na nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, utrwalone migotanie przedsionków, cukrzycę typu 2, otyłość, chorobę nerek i była po alloplastyce prawego stawu biodrowego. Córka sprawowała opiekę nad matką, pomagała w codziennym funkcjonowaniu, mierzyła poziom ciśnienia i cukru, podawała odpowiednie dawki leków i zastrzyków. Nadto sprzątała, prała, robiła zakupy oraz przygotowywała i podawała posiłki. Z treści oświadczenia strony wynikało, że wstaje o 7:00, rozpala w piecu, około 7:40 budzi matkę, o 8:00 jest poranna toaleta, ubieranie, o 8:30 mierzenie ciśnienia, podanie leków i zastrzyku. T. M. oświadczyła, że podaje śniadanie o 9:30, potem przeznacza czas na zmywanie, sprzątanie, przygotowanie obiadu, pilnowanie ognia, pranie. O 12:00 podaje drugie śniadanie, mierzy poziom cukru i podaje zastrzyk. O 13:00 wybiera się na zakupy, o godzinie 15:00 podaje obiad, sprząta w kuchni, o 18:00 jest kąpiel, o 19:00 mierzenie ciśnienia, cukru, zrobienie zastrzyku i podanie tabletek, o 19:30 kolacja.

Z pisemnego oświadczenia G. M. z dnia 25 maja 2020 r. wynika, że jej teściowa T. M. od marca do śmierci babci sprawowała nad nią opiekę. Opieka polegała na codziennym mierzeniu ciśnienia rano i wieczorem, przyrządzaniu posiłków, pomocy przy kapaniu, podawaniu insuliny. Od 27 czerwca 2020 r. T. M. przebywa w Niemczech, gdzie pracuje.

Zdaniem organu drugiej instancji zakres opieki sprawowanej z przerwami przez stronę nad niepełnosprawną matką w zasadzie nie ulegał zmianie w latach 2011- 2019, niemniej jednak w sprawie nie sposób mówić o istnieniu związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki i zaniechaniem przez stronę aktywności zarobkowej. Z akt sprawy wynika bowiem, że w 2009 r. po 20 latach pracy Powiatowe Centrum Zdrowia Spółka z o.o. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej K. rozwiązał ze stroną umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Z wydruku z systemu SEPI wynika, że strona była następnie czterokrotnie zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Podjęła następnie zatrudnienie w okresie od dnia 5 listopada 2009 r. do dnia 17 stycznia 2010 r. W 2010 r. utraciła status osoby bezrobotnej, następnie na własne żądanie była trzykrotnie rejestrowania i wyrejestrowywania z systemu. W okresie od dnia 21 stycznia 2019 r. do dnia 6 kwietnia 2020 r. była zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. W dniu 7 kwietnia 2020 r. została wyrejestrowana na właśnie żądanie.

Organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za rzeczywisty, faktyczny i obiektywnie sprawdzalny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy, kwalifikacji czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało.

W ocenie organu odwoławczego, zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, ze strona zrezygnowała z zarobkowania w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. W istocie bezsporny i niezmienny rozmiar i zakres opieki nie wymuszał na niej rezygnacji z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z akt sprawy nie wynika aby matka strony była osobą leżącą na stałe, zupełnie niesprawną ruchowo, o zaburzeniach świadomości, niekontrolującą potrzeb fizjologicznych, pampersowaną lub cewnikowaną, wymagającą karmienia i pojenia. Z uwagi na wiek 80 lat i stan zdrowia istotnie matka strony wymagała wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Jakkolwiek z trudem, poruszała się samodzielnie przy pomocy kul, korzystała samodzielnie z toalety, spożywała posiłki, wymagała pomocy przy kąpieli i przyjmowaniu leków. Czynności stricte opiekuńcze strony związane tylko z osobistą opieką nad chorą nie zajmowały takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawca przy należytej organizacji tej opieki nie mógł podjąć pracy zarobkowej. Przy sprawnej organizacji czasu, możliwe byłoby pogodzenie obowiązków zawodowych i domowych, szczególnie w przypadku podjęcia pracy w niepełnym wymiarze czasu. Co więcej, w świetle zasad doświadczenia życiowego pewnych czynności takich jak pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, palenie w piecu nie trzeba wykonywać codziennie.

T. M., reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i zasądzenie od organu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu wskazała, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżąca wskazała, że sprawowała opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje

w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Rozpoznając sprawę organy były związane wytycznymi zawartymi w wyroku z dnia 30 stycznia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 695/19. W wyroku tym wskazano na konieczność zbadania związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad R. M. do jej śmierci w dniu 31 sierpnia 2019 r.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że

1. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiła w związku ze stwierdzeniem, że rezygnacja z aktywności zawodowej skarżącej nie jest związana z koniecznością sprawowania opieki nad matką, a zakres tej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ustalenie takie nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Ustawodawca na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.. Dz. U. z 2020 r. poz. 426), która w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j.: Dz. U. 2018 r. poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Taki kontekst prawny, wynikający z przywołanych wyżej regulacji, powinny mieć na uwadze organy przy ocenie konieczności i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności na podstawie przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 4 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 81/20).

Warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., sygn. akt II Sa/Rz 535/19).

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że matka skarżącej, na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że była ona osobą o naruszonej sprawności organizmu powodującej konieczność długotrwałej opieki i pomocy innych osób w pełnieniu ról społecznych w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono jej sprawność psychofizyczną i stwierdzono brak zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, a wnioski organu są w tym zakresie jednoznaczne.

W świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ nie powinien negować wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad osobą niepełnosprawną określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Ustalenia organu w tym zakresie mogą być odmienne w wyjątkowych sytuacjach, winny być poprzedzone wnikliwą, opartą na faktach oceną stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej. Organ administracji rozpoznający wniosek co do zasady nie jest bowiem uprawniony od oceny stanu zdrowia i sprawności osoby pozostającej pod opieką. Kwestię tę ustawodawca pozostawił bowiem innym organom orzeczniczym.

W związku z tym nie zasługuje na aprobatę pogląd organów orzekających, według którego matka skarżącej nie wymagała stałej opieki. To stwierdzenie pozostaje w oczywistej sprzeczności z orzeczeniem lekarskim, z którego wynika jednoznacznie konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z okoliczności sprawy wynika, że w przeszłości skarżąca w związku z chorobą alkoholową nie sprawowała opieki nad matką w sposób należyty. Ocenie organów w niniejszej sprawie podlegał jednak wyłącznie okres od dnia 20 marca 2019 r. do dnia 31 sierpnia 2019 r. Wywiad sporządzony w dniu 29 marca 2019 r. potwierdził fakt prawidłowego sprawowania przez T. M. opieki nad matką. Brak jest jakichkolwiek dowodów dających podstawę do dokonania ustaleń, że w okresie podlegającym ocenie sytuacja ta uległa zmianie.

Matka skarżącej była osobą zależną od otoczenia, wymagała pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i czynności samoobsługowych, wymagała opieki w zakresie podawania leków i robienia zastrzyków, przygotowywania i podawani posiłków, jak również prowadzenia przez opiekuna gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem.

Zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nie można, w ocenie Sądu, ocenić jako doraźnego kilkuminutowego wykonywania czynności opiekuńczych. Skarżąca podejmowała w ciągu całego dnia szereg czynności, których nie można skomasować tak by mogły być wykonane w krótkim okresie czasu. Stanowisko, że skarżąca mogłaby podjąć pracę nie jest zatem uzasadnione.

Podkreślić należy, że ustawodawca zdecydował o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko osobie rezygnującej z zatrudnienia w celu sprawowania opieki ale także osobie, która zatrudnienia tego z powodu sprawowania opieki nie podejmuje.

Skarżąca była osobą zdolną do podjęcia pracy. Po śmierci matki podjęła ona zatrudnienie. Okoliczność ta następczo potwierdza istnienie związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką.

Organ dopuścił się naruszenia prawa procesowego – art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie ustaleń nie znajdujących potwierdzenia w zabranym w sprawie materiale dowodowym, a w konsekwencji w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego art. 17 ust. 1 ustawy.

Z zebranego materiału dowowego wynika bowiem, że skarżącą jest osobą, która nie podjęła zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ zgodnie z art. 153 p.p.s.a. będzie związany wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania. Wskazania te wynikają z treści uzasadnienia.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem wynagrodzenia reprezentującego skarżącego adwokata, ustalonego zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).