Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3137/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 § 1, 156 § 1, 145 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Piotr Przybysz Protokolant specjalista Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Z. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. N., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 1980 r., nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa, gospodarstwa rolnego.

Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Wnioskiem z dnia 15 września 1995r. M. i Z. małż. N. zwrócili się do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 1980 r., nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa, jako opuszczonego, stanowiącego własność Z. N. gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami położonego w [...], obejmującego działki ewidencyjne nr [...]. Zdaniem wnioskodawców nieruchomość została bezpodstawnie przejęta jako opuszczona, gdyż do czasu wydania decyzji o przejęciu gospodarstwo było użytkowane przez dwóch kolejnych użytkowników, w związku z czym nie spełniało przesłanki uzasadniającej jego przejęcie.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 1996 r., nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w ww. sprawie.

Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] listopada 1997 r., nr [...] uchylił powyższą decyzję Wojewody i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 1998 r., nr [...] ponownie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uznając, że gospodarstwo spełniało przesłanki gospodarstwa opuszczonego w rozumieniu przepisów na podstawie, których została wydana decyzja o przejęciu. W związku z czym organ uznał jego przejęcie za zasadne.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 1998 r. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Uchylając decyzję Minister wskazał, że osnowa decyzji pozostaje w sprzeczności z jej uzasadnieniem. Organ odmówił bowiem wszczęcia postępowania, natomiast w uzasadnieniu decyzji dokonał merytorycznej oceny sprawy. W konsekwencji, Wojewoda rażący naruszył dyspozycję art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Ponadto, Minister wskazał na konieczność zbadania legitymacji procesowej M. N. do wystąpienia z żądaniem. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika bowiem, że właścicielem przejętego decyzją Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] stycznia 1980 r. gospodarstwa w [...] był wyłącznie Z. N., który nabył je przed zawarciem małżeństwa, i które to gospodarstwo nie zostało objęte umową rozszerzającą małżeńską wspólność ustawową majątku małżonków.

Rozpatrując ponownie sprawę Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] odmówił M. N. wszczęcia postępowania w sprawie uznając, że nie posiada legitymacji procesowej do zainicjowania postępowania. Natomiast rozpatrując wniosek złożony przez Zy. N. - Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 1980 r., nr [...] uznając, że kontrolowana decyzja nie jest obaczona wadą rażącego naruszenia przepisów prawa, na podstawie których została wydana.

Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. odwołanie wniósł Z.N., zarzucając naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. (Dz. U. nr 32, poz. 161) poprzez uznanie, że decyzja Naczelnika Gminy [...] z [...] sierpnia 1980 r. nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika że została ona wydana w sposób arbitralny, w wyniku rażąco wadliwej wykładni oraz wadliwego badania ustawowych przesłanek dopuszczalności. Ponadto, odwołujący zarzucił naruszenie przepisu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych poprzez uznanie, że przedmiotowe gospodarstwo spełniało przesłanki ustawowe pozwalające je uznać za opuszczone, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że gospodarstwo nigdy nie zostało opuszczone. Mimo że właściciel gospodarstwa wyprowadził się do Niemiec, użytkowane ono było przez kolejne osoby, najpierw przez J. i M. K., a potem przez W. i M. P. Ponadto, odwołujący zarzucił Wojewodzie [...] naruszenie art. 77 k.p.a. poprzez brak ustalenia, że doszło do zawarcia umowy dzierżawy przedmiotowej nieruchomości pomiędzy działającymi z pełnomocnictwa Z. N. małżonkami K. a W. P., podczas gdy umowa taka została zawarta w dniu [...] czerwca 1979 r., a własnoręczność złożonych pod nią podpisów została urzędowo poświadczona przez Naczelnika Gminy [...] w dniu [...] czerwca 1979 r. Organ naruszył również art. 80 k.p.a. poprzez sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego uznanie za udowodnione okoliczności przemawiających za rzekomym pozostawieniem przedmiotowej nieruchomości w stanie opuszczonym.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. otrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ, wskazał, że ze zgromadzonych w sprawie akt wynika, iż na podstawie umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1964 r. przed W. G. - notariuszem w Państwowym Biurze Notarialnym [...], Repertorium [...], Z. N. stał się właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego w [...]. Z postanowienia Państwowego Biura Notarialnego w [...] z dnia [...] lutego 1970 r. wynika, że zamknięto zbiór dokumentów [...] i dla nieruchomości objętej tym zbiorem, stanowiącej gospodarstwo rolne z zabudowaniami o pow. [...] ha, postanowiono urządzić księgę wieczystą Kw nr [...] oraz sprostować obszar nieruchomości i dokonać wpisów - w dziale I księgi, że nieruchomość położona w [...], powiat [...] stanowiąca gospodarstwo rolne z zabudowaniami o obszarze [...]ha obejmuje działki nr [...] w dziale II - wpisać, że prawo własności przysługuje Z.N., synowi A. i L.

Dalej organ podniósł, że Z. N., w związku z planowanym wyjazdem do Niemiec, czynił starania o przejęcie gospodarstwa na Skarb Państwa, bądź o zrzeczenie się własności gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art.179 Kodeksu cywilnego. Na podstawie decyzji zezwalającej na wyjazd stały do RFN (decyzja Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej z dnia [...] stycznia 1976 r. nr [...]) był bowiem zobligowany do przedłożenia zaświadczenia o uregulowaniu spraw mieszkaniowych i majątkowych. W związku z tym oraz w związku z otrzymaną odmową udzielenia zezwolenia na zrzeczenie się gospodarstwa, Z. N., działając wraz z małżonką, zawarł w dniu [...] lutego 1976 r. z M. i J. małżonkami K. przed F. L. - notariuszem w Państwowym Biurze Notarialnym [...] umowę dzierżawy przedmiotowego gospodarstwa. W dniu [...] lutego 1976 r., na podstawie udzielonego notarialnie adwokatowi L. A. pełnomocnictwa, umocował pełnomocnika do zbycia nieruchomości obejmującej gospodarstwo rolne w S. o obszarze około [...] ha. Z pełnomocnictwa tego wnika również, że Z. N. nieruchomość tę nabył przed zawarciem związku małżeńskiego i nie zawierał małżeńskiej umowy majątkowej rozszerzającej wspólność. Kolejnym pełnomocnictwem z dnia [...] maja 1979 r. Z. N. upoważnił dzierżawców gospodarstwa – M. i J. K. do przekazania w dalszą dzierżawę ww. gospodarstwa na okres nieograniczony dla obywatela W. P. Z dołączonej do wniesionego obecnie odwołania umowy dzierżawy z dnia [...] czerwca 1979 r. wynika, że małżonkowie K., działając na podstawie udzielonego im przez Z. N. pełnomocnictwa z dnia [...] maja 1979 r., zawarli z M. i W. małżonkami P. umowę dzierżawy przedmiotowego gospodarstwa o pow. [...] ha na okres piętnastu lat z klauzulą automatycznego przedłużenia umowy po tym okresie na czas nieokreślony. Umowa była nieodpłatna. Dzierżawcy zobowiązani byli jedynie do uiszczania podatków i świadczeń w naturze ustalonych przez odpowiednie organy administracji państwowej.

Następnie, organ odwoławczy stwierdził, że z protokołu z dnia [...] sierpnia 1980 r., sporządzonego przy udziale naczelnika i pracowników Urzędu Gminy [...] na okoliczność lustracji stanowiącego własność Z. N. gospodarstwa rolnego we wsi [...] wynika, że ani właściciel gospodarstwa ani jego małżonka i dzieci nie zamieszkują na gospodarstwie od 1976 r. Użytkownikiem gospodarstwa był J. K., który opuścił gospodarstwo w 1976 r. Obecnie użytkownikiem jest W. P. Z uwagi na zmiany użytkowników gospodarstwo to nie było podawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Część gruntów nie była w ogóle uprawiana, a część źle zagospodarowana (zaperzona). Łąka obejmująca działkę [...] nie była koszona. Na działce [...] o pow. [...] ha część plantacji rzepaku oraz na działce nr [...] o pow. [...] ha obsianej łubinem wysiew praktycznie kwalifikuje się do zaorania. Pouczono W.P. o konieczności zagospodarowania i użytkowania wszystkich gruntów z gospodarstwa zgodnie z ustawą o ochronie gruntów rolnych oraz o wiążących się z niestosowaniem przepisów tejże ustawy karach obciążających również użytkownika. W. P. oświadczył wówczas, że przyczyną takiego stanu rzeczy jest nieuregulowany stan prawny gospodarstwa. Z chwilą jego uregulowania doprowadzi gospodarstwo do stanu wysokiej kultury rolnej w ciągu 3 lat.

Minister wyjaśnił, że materialną podstawę prawną kontrolowanej decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 1980 r. stanowiły przepisy art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r., gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń. Z kolei § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. zawierał definicję gospodarstwa opuszczonego, w myśl której za gospodarstwo takie uważano gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Stosownie natomiast do § 2 rozporządzenia, przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa następowało bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne.

Biorąc pod uwagę powyższe przepisy Minister wskazał, że jak wskazuje zgromadzony w sprawie materiał dowodowy na gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel ani nikt z członków jego rodziny. Z. N. na podstawie udzielonych zezwoleń wyjechał wraz z rodziną na stałe do Niemiec w lutym 1976 r. Pozostawione przez niego gospodarstwo było początkowo dzierżawione przez M. i J. K. na podstawie zawartej w dniu [...] lutego 1976 r. umowy dzierżawy. Jednak wymienieni również zdecydowali się na wyjazd do Niemiec, w związku z czym na podstawie udzielonego im przez Z.N. pełnomocnictwa z dnia [...] maja 1979 r. zawarli w dniu [...] czerwca 1979 r. z W. i M. małżonkami P. umowę dzierżawy gospodarstwa. Organ wyjaśnił, że w postępowaniu dotyczącym przejęcia danej nieruchomości jako opuszczonej istotnym był stan faktyczny gospodarstwa (stan jego zagospodarowania) a nie jego stan prawny. Z materiału dowodowego sprawy jednoznacznie wynika, że gospodarstwo rolne o pow. [...] ha nie było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Z protokołu z dnia [...] sierpnia 1980 r. jednoznacznie wynika, że z ogólnej powierzchni gospodarstwa, która wynosiła [...] ha większość nie była uprawiana w ogóle albo źle uprawiana kwalifikując się do zaorania. Zły stan zagospodarowania potwierdzają również wyjaśnienia przesłuchanych do protokołu świadków w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa. Minister dał wiarę złożonym przez W. P., M. F. i B. Z. wyjaśnieniom, gdyż są spójne, wzajemnie się uzupełniają i odzwierciedlają ustalony stan faktyczny.

M. F. zamieszkały obok gospodarstwa Z. N. w [...] pod nr [...], przesłuchany do protokołu w Urzędzie Rejonowym [...] w dniu [...] marca 1998 r. oświadczył, że zaraz po wyjeździe Z. N. za granicę do budynku mieszkalnego przeprowadzili się J. i M. K. Zaczęli użytkować osobiście część gospodarstwa o pow. [...] ha w pobliżu zabudowań i uprawiali je prawidłowo. Pozostała część areału była poddzierżawiania przez Państwa K. innym bliżej nieokreślonym osobom, które doprowadziły do zachwaszczenia, zaperzenia i ogólnego zaniedbania użytków rolnych. J. i M. K. wyjechali do RFN, a gospodarstwo zaczął dzierżawić w całości W. P. W momencie obejmowania gospodarstwa przez P. budynki nie były zamieszkałe, a użytki rolne zaniedbane.

Świadek B. Z. zamieszkały w [...] pod nr [...], przesłuchany do protokołu w Urzędzie Rejonowym [...] w dniu [...] kwietnia 1998 r. oświadczył, że po wyjeździe Z. N. do Niemiec na gospodarstwo przybył szwagier Z. N. - Pan P., który mieszkał w opuszczonych zabudowania wraz z rodziną około roku i użytkował część gospodarstwa. Świadek nie wie jaką część. Po tym czasie, gdy Pan P. wyjechał do Niemiec na gospodarstwo przybył Pan K. wraz z rodziną i zajmował się gospodarstwem przez około [...] roku uprawiając jego część. Po roku Pan K. również wyjechał za granicę. Przez okres od wiosny do żniw tego samego roku gospodarstwo było opuszczone. W okresie żniw na gospodarstwo wszedł W. P., świadkowi nie jest jednak znany sposób władania gospodarstwem przez W. P. Po objęciu gospodarstwa wymieniony użytkował je w całości, dom mieszkalny został otynkowany, został urządzony sad owocowy, posesja została ogrodzona. Pola uprawiane są w sposób prawidłowy do dnia dzisiejszego. Świadek nie wie kiedy dokładnie ww. osoby wymienione w protokole obejmowały gospodarstwo.

Z kolei, W. P., przesłuchany do protokołu w Urzędzie Rejonowym [...] w dniu [...] marca 1998 r. oświadczył, że dowiadując się o chęci zbycia przez Z. N. gospodarstwa w [...] był zainteresowany jego kupnem. Dogadał się z J. K., że po jego wyjeździe do RFN przejmie po nim to gospodarstwo, w związku z czym w czerwcu lub na początku lipca 1979 r. spisali umowę na wykup maszyn, istniejących zasiewów oraz dopłacił do budynku mieszkalnego około [...] zł. Stan ten wynika z dokumentów, które świadek zobowiązał się dostarczyć. Oświadczył, że przejął gospodarstwo o pow. [...] ha w stanie opłakanym, grunty były bardzo zaniedbane, zdegradowane i zarośnięte. J. i M. K. wyprowadzili się i wyjechali do Niemiec na przełomie lipca i sierpnia 1979 r., wówczas świadek po ich wyjeździe przeprowadził się do budynków. Świadek oświadczył, że z J. K. sporządził umowę, której teraz nie posiada, ale z tego co sobie przypomina dotyczącą użytkowania całego gospodarstwa na czas nieokreślony. Po wykupieniu w 1981 r. od Skarbu Państwa tego gospodarstwa świadek wykonał remonty.

Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że odzwierciedlają one ustalony protokołem z dnia [...] sierpnia 1980 r. stan gospodarstwa wskazujący na jego niewłaściwe użytkowanie. Fatalny stan zagospodarowania użytków potwierdza również zawarte w tym protokole oświadczenie W. P., który zobowiązany do jego właściwego zagospodarowania wskazuje, że będzie na to potrzebował aż 3 lat. Natomiast odnosząc się do zarzutu, że organ I instancji naruszył przepisy postępowania pomijając dowód na okoliczność zawarcia przez Z. N. umowy dzierżawy gospodarstwa z W. P. organ odwoławczy podniósł, iż zarzut ten nie może zostać uwzględniony. Organ I instancji nie mógł odnieś się do umowy dzierżawy z dnia [...] czerwca 1979 r., gdyż nie dysponował jej treścią, mimo, że występował do organów administracji i strony o nadesłanie wszelkich dowodów pozwalających dokonać ustaleń w sprawie. Wnioskodawca mimo, że dysponował dowodem nie udostępnił go organowi. Strony postępowania są zobowiązane współdziałać z organem administracji dla wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności istotnych dla sprawy, a postępowania mającego na celu czynienie z zaniechania działania strony w tej mierze i późniejszego czynienia zarzutów procesowych nie sposób uznać za wpływające na legalność działania organu. Ponadto, co istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, dowód ten nie zmienia stanu sprawy istotnego dla jej rozstrzygnięcia, a więc stanu faktycznego w zakresie zagospodarowania nieruchomości.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2014 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Z. N. reprezentowany przez adw. I. Sa. Kwestionowanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1) przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uznanie, iż decyzja Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 1980 r. o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń opuszczonego gospodarstwa rolnego, położonego w miejscowości [...], obejmującego działki ewidencyjne nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami mieszkalnymi i gospodarczymi, stanowiącego własność Z. N., nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wynika, że została ona wydana bez zapewnienia udziału i wysłuchania strony na jakimkolwiek etapie postępowania, bez doręczenia jej decyzji, bez przeprowadzenia istotnych dla wyjaśnienia sprawy dowodów, przy zastosowaniu przepisu prawa do stanu faktycznego nieprzewidzianego w tym przepisie, co, biorąc pod uwagę, że w wyniku tej decyzji pozbawiono skarżącego prawa własności, jest naruszeniem rażącym;

2) przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198 ze zm.) poprzez uznanie, że przedmiotowe gospodarstwo rolne spełniało warunki gospodarstwa opuszczonego w rozumieniu ww. przepisów, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że gospodarstwo to nigdy nie zostało opuszczone, bowiem mimo, że jego właściciel wyprowadził się do Niemiec, użytkowane było zgodnie ze swoim przeznaczeniem przez kolejne osoby legitymujące się tytułem prawnym - najpierw J. i M. K., następnie W. i M. P., a nadto brak jest dowodu wskazującego na brak jego uprawy i brak poddawania właściwym zabiegom agrotechnicznym w całości lub w większej części, a z zawartych umów dzierżawy wynika, że dzierżawcy zobowiązali się utrzymania go w należytym stanie;

3) przepisu art. 8 § 1 w zw. z art. 72, art. 73 i art. 75 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przez Naczelnika Gminy [...] (Dz.U. 1960 Nr 30, poz. 168), poprzez uznanie, że decyzja Naczelnika była prawidłowa, podczas gdy doszło do pozbawienia skarżącego możliwości czynnego udziału w sprawie i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego;

4) przepisu art. 31 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przez Naczelnika Gminy [...], poprzez uznanie, że decyzja Naczelnika była prawidłowa podczas gdy - mimo uznania skarżącego za osobę nieobecną, której adres zamieszkania nie jest znany - nie wystąpiono do Sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela;

5) przepisu art. 37 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przez Naczelnika Gminy [...], poprzez uznanie, że decyzja Naczelnika była prawidłowa, mimo, że nie doręczono tej decyzji skarżącemu, choć Naczelnik miał dostęp do aktualnych danych adresowych strony;

6) art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy dowodu z zeznań świadków M. i J. K., którzy mogli dostarczyć informacji istotnych dla sprawy, w szczególności co do stanu nieruchomości, prowadzonych upraw i zabiegów agrotechnicznych, ustaleń z W. P. i zawartej z nim umowy, wiedzy Naczelnika Gminy o adresie zamieszkania skarżącego;

7) przepisu art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że zeznania świadka W. P. są wiarygodne, podczas gdy wprowadził on w błąd organ co do stanu prawnego nieruchomości, co wprost wynika z przedstawionej organowi umowy dzierżawy z dnia [...] czerwca 1979 r., którą W. P. zawarł z M. i J. K.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli Sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona

Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 § 1 k.p.a. Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została z naruszeniem przepisów określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Zatem postępowanie takie nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjnoprawnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 lutego 2006 r. (sygn. akt II OSK 490/05, publ. Lex nr 196696) wyraził pogląd, iż "w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań." Przy tym należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważnościowym aktu.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, iż weryfikowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja z dnia [...] sierpnia 1980 r. wydana została na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1961 r. Nr 32, poz. 161). Stosownie do przepisu art. 2 ust. 1 powołanej ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne.

Przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. stanowił więc podstawę do przejmowania mienia dwojakiego rodzaju:

1) gospodarstw rolnych i działek określonych w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r.,

2) wszelkich innych gospodarstw rolnych opuszczonych przez właścicieli.

W systemie prawa, obowiązującym w dacie wydania decyzji o przejęciu, pojęcie gospodarstwa rolnego zdefiniowane było w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304 ze zm.). Zgodnie z przywołanym przepisem za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

W konsekwencji, w przedmiotowej sprawie wymagało ustalenia, na podstawie materiału dokumentacyjnego sprawy, czy przejęta na własność Państwa nieruchomość spełniała na dzień wydania decyzji z dnia [...] sierpnia 1980 r. cechy gospodarstwa rolnego opuszczonego. Tryb przejęcia był dopuszczalny bowiem tylko do opuszczonych gospodarstw rolnych, a nie do wszystkich nieruchomości wskazujących cechy opuszczenia. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) za gospodarstwo rolne opuszczone uważano gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Z dokumentów zgromadzonych w trakcie postępowania bezspornie wynika, że Z. N. wraz z rodziną wyjechał do Republiki Federalnej Niemiec i nie zamieszkiwał w S. Wskazuje na to protokół lustracji z dnia [...] sierpnia 1980 r., gospodarstwa rolnego we wsi [...], w którym stwierdzono, że ani właściciel gospodarstwa ani jego małżonka i dzieci nie zamieszkują na gospodarstwie od 1976 r. Wprawdzie, niesporne jest, że gospodarstwo rolne zostało przekazane przez Z. N. w dzierżawę (umowa dzierżawy z dnia [...] lutego 1976 r. z M. i J.K., umowa dzierżawy z dnia [...] czerwca 1979 r. z małżonkami P.), jednakże istotne z punku oceny prawidłowości zastosowania art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. jest to, czy gospodarstwo było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Tymczasem, zarówno ww. protokół lustracji gospodarstwa, jaki i oświadczenia świadków (M. F., B. Z., W. P.) wskazują, że gospodarstwo na dzień przejęcia było gospodarstwem zaniedbanym. W protokole lustracji stwierdzono, że: “z uwagi na zmiany użytkowników gospodarstwo nie było podawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. W ostatnim okresie część gruntów nie była uprawiana, a część źle zagospodarowana (silne zaperzenie). Łąka obejmująca działkę nr [...] nie była nawożona ani koszona. Na działce nr [...] o pow. [...] ha (część plantacji rzepaku) oraz na działce nr [...] o pow. [...] ha (obsianej łubinem) - wysiewy praktycznie kwalifikowały się do zaorania." Już wówczas pouczono aktualnego użytkownika o konieczności zagospodarowania i użytkowania wszystkich gruntów z gospodarstwa.

Skoro więc, gospodarstwo rolne w S., stanowiące własność Z. N. nie było należycie w większej części uprawiane oraz poddawane zabiegom agrotechnicznym przez użytkowania, to w ocenie Sądu, samo zawarcie umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego z W. i M. małżonkami P. na okres 15 lat z zastrzeżeniem przedłużenia tej dzierżawy na czas nieograniczony, nie miało wpływu na ocenę zastosowania art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r.

Wprawdzie, jak podnoszą skarżący, decyzja o przejęciu gospodarstwa w S. nie została doręczona Z. N., jednakże należy zwrócić uwagę, że skierowana została do mieszkającego w tym gospodarstwie W. P. – użytkownika przedmiotowego gospodarstwa. Ponadto, zgodnie orzecznictwem sądów administracyjnych, pominięcie strony w postępowaniu administracyjnym nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Okoliczność ta może zaś stanowić podstawę do ubiegania się o wznowienie postępowania w oparciu o art. 145 § 1 k.p.a.

W świetle tego co wyżej podniesiono Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadnie uznał, że decyzja z dnia [...] sierpnia 1980 r. nie została dotknięta którąkolwiek z wad nieważności normowanych w art. 156 § 1 k.p.a., w tym wadą rażącego naruszenia prawa. W konsekwencji nie było podstaw do stwierdzenia jej nieważności.

Reasumując, Sąd uznał, że organy administracji rozpatrujące przedmiotową sprawę prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i wydały rozstrzygnięcia zgodnie z prawem, nie naruszając reguł procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd nie podzielił zarzutów skargi.

Mając na uwadze wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd, na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

12