Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 381/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 32
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 14 września 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 września 2022 roku sprawy ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 marca 2022 roku nr UP-256/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 31 marca 2022 r. nr UP-256/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 1 lutego 2022 r. nr 196/2022 o odmowie M. G. umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu powyższej decyzji ZUS ustalił, że 16 listopada 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek M. G. o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku powołał się na swoją trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 1 lutego 2022 r. nr 196/2022 odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, ponieważ:

- nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;

- wnioskodawca nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego;

- wnioskodawca nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- wnioskodawca nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

16 lutego 2022 r. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawca wyjaśnił, że: nie jest wspólnikiem oraz udziałowcem w Spółce C. Sp. z o.o.; nie prowadzi żadnego gospodarstwa domowego; nie korzysta z żadnego wsparcia finansowego z zewnątrz; nie jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego, a sprawa jest nieuregulowana prawnie; wymeldował się ze wskazanego lokalu i od wielu lat nie przebywa pod tym adresem; nie posiada żadnego samochodu, być może figuruje jeszcze w Wydziale Komunikacji, ale sprawa jest do wyjaśnienia. Wnioskodawca oświadczył, że nie zna się na przepisach ZUS, ale wie, że przepisy znacznie odbiegają od rzeczywistości, jego sytuacja życiowa jest tragiczna, nie posiada nic. Gdyby nie pomoc i wrażliwość rodziców, zapewne nie wnosiłby teraz o pomoc. Podkreślił, że są instytucje, które rozumieją niedolę upadłego, chorego przez uzależnienie i pobłądzonego człowieka. Stwierdził też, że ZUS nie wziął pod uwagę wszystkich argumentów, a raczej wziął tylko te działające na niekorzyść wnioskodawcy. W jego przypadku choroba jest silniejsza od wszystkiego, stracił wszystko i nie posiada nic. Biorąc pod uwagę całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, wnioskodawca uznał, że nie jest w stanie kiedykolwiek uregulować powstałych należności z tytułu składek w ZUS. Poinformował także, że stał się ofiarą swojej choroby, w której trwa i cierpi, a życie stało się koszmarem. Ojciec wnioskodawcy mocno zaangażował się w ten problem i gdyby nie on, to tragedia byłaby nieunikniona.

ZUS ustalił również, że od 2008 r. wnioskodawca jest w nieformalnej separacji z żoną i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego; wnioskodawca nie pracuje zarobkowo, gdyż wymaga leczenia; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków/świadczeń z Urzędu Pracy; nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy; nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem; posiada inne zobowiązania pieniężne w P. Banku od 2019 r. do 2024 r. w kwocie 33 158,78 zł i od 2020 r. do 2025 w kwocie 46 143,11 zł - posiadane zobowiązania nie są spłacane; nie posiada zobowiązań alimentacyjnych; nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności; wnioskodawca wymaga leczenia; jest wymeldowany ze stałego miejsca zamieszkania.

ZUS ustalił także, że do 9 lutego 2021 r. wnioskodawca prowadził indywidualną działalność gospodarczą U. M. G. polegającą na robotach budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych; do 21 października 2021 r. figurował jako wspólnik Spółki C. Sp. z o.o.; od 22 października 2021 r. nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS oraz nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna; ma dwie córki (23-letnią oraz 17-letnią); posiada lokal mieszkalny położony w R. o powierzchni 72,42 m2, stanowiący współwłasność ustawową majątkową małżeńską; pod tym samym adresem, co wnioskodawca zamieszkują także jego rodzice oraz siostra.

Celem rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - 21 października 2021 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na robotach budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, jednak wskazać należy, że:

- wnioskodawca posiada lokal mieszkalny o powierzchni 72,42 m2 położony w R., stanowiący współwłasność ustawową majątkową małżeńską;

- wnioskodawca posiada następców prawnych;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnioskodawca wniósł przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne na obecnym etapie byłoby przedwczesne, ponieważ Dyrektor Oddziału ZUS w Tomaszowie Mazowieckim nie prowadzi wobec zadłużenia wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego. Nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy.

ZUS stwierdził, że skoro wobec wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, to uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

ZUS, przytaczając treść art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", stwierdził, m.in. że w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia należy przyjąć, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Jeżeli w danym okresie wnioskodawca nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest on zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zdarzenia losowe czy klęska żywiołowa nie były powodem likwidacji działalności. Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Ponadto, decydując się na założenie działalności gospodarczej wnioskodawca powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Jak zauważył ZUS, wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. ZUS stwierdził, m.in. że w sprawie nie odnotowano żadnych dokumentów, które wykluczałyby wnioskodawcę z możliwości zarobkowej, jak również potwierdzających konieczność sprawowania przez wnioskodawcę wyłącznej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Wnioskodawca nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności bądź niezdolności do podjęcia pracy zarobkowej, nie przedstawił żadnych dowodów świadczących, że jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy. ZUS stanął na stanowisku, że przy dołożeniu odpowiednich starań i stosowaniu się do zaleceń lekarskich wnioskodawca będzie w stanie uzyskiwać dochody, polepszając swoją sytuację finansową.

Ponadto ZUS zauważył, że od 22 października 2021 r. wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia oraz nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy, co pozwala na stwierdzenie, że motywem działania wnioskodawcy nie jest chęć podjęcia pracy zarobkowej w celu poprawy swojej sytuacji bytowej i spłaty zadłużenia, lecz przerzucenia na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca nie wykazuje aktywności i zaangażowania w poszukiwaniu pracy zarobkowej. Organ podkreślił, że dzięki rejestracji w urzędzie pracy osoba pozostająca bez pracy ma dostęp do ofert pracy i może skorzystać z wielu form wsparcia, a także z ubezpieczenia zdrowotnego.

W odniesieniu do przesłanki § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, mając na uwadze sytuację zdrowotną, majątkową, finansową i rodzinną, ZUS stwierdził, m.in. że nie można jednoznacznie przesądzić, iż sytuacja finansowa wnioskodawcy nie ulegnie na tyle poprawie, aby umożliwić mu spłatę zadłużenia. Organ zauważył, że dokonując rozeznania sytuacji finansowej osoby zobowiązanej każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego lub minimum egzystencji. Z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie uzyskuje dochodów, ZUS nie ma możliwości odniesienia się zarówno do poziomu minimum socjalnego, jak i do minimum egzystencji. W ocenie ZUS, zadeklarowany przez wnioskodawcę stan majątkowy jest niejednoznaczny, a brak kompletnego materiału dowodowego nie pozwala na dokonanie faktycznej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. Poinformował on, że uzyskuje pomoc od rodziców, ale nie określił, w jakiej formie czy wysokości. Otrzymywana pomoc pozwala wnioskodawcy funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby są zaspokojone. Ponadto, z ustaleń ZUS wynika, że pod tym samym adresem, co wnioskodawca zamieszkują inni jego członkowie rodziny, którzy posiadają własne źródła dochodu. Organ zaznaczył, że przy obliczaniu możliwości zarobkowych gospodarstwa domowego dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym mają wpływ na ogólną sytuację materialną rodziny i powinny być brane pod uwagę przy określaniu podstawy umorzenia należności składkowych z tytułu trudnej sytuacji finansowej zobowiązanego, a więc do obliczenia dochodu rodziny powinny zostać uwzględnione także dochody rodziców i siostry wnioskodawcy. Organ podniósł, że osoba, która decyduje się na złożenie wniosku o umorzenie powinna liczyć się z tym, że będzie musiała przedstawić swoją sytuację rodzinną i majątkową oraz że te dane zostaną poddane szczegółowej analizie. Osoba, która domaga się przerzucenia kosztów działalności na ogół obywateli musi mieć świadomość, że jednocześnie decyduje się na wykazanie braku środków po swojej stronie nie tylko poprzez złożenie oświadczenia, ale poparcie tego oświadczenia stosownymi dokumentami. Jednocześnie w trakcie postępowania wnioskodawca nie wykazał, aby w związku z powołaną trudną sytuacją finansową korzystał z jakiejkolwiek formy pomocy skierowanej do osób wymagających wsparcia ze strony wyznaczonych do tego podmiotów. Korzystanie z takiej formy pomocy stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

ZUS stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, iż aktualna sytuacja materialna wnioskodawcy ma charakter trwały. Pozornie trudna sytuacja materialna jest spowodowana wyłącznie aktualnym brakiem zatrudnienia, które nie wynika z wykluczenia wnioskodawcy z aktywności zawodowej. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej i spłaty zadłużenia. Z uwagi na wysokość zadłużenia oraz brak udowodnionych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy zarobkowej ZUS upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

Jednocześnie ZUS nie zakwestionował możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową wnioskodawcy, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Płatnik składek odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, choćby w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Skargę na powyższą decyzję złożył M. G., zaskarżając ją w całości i wskazując na naruszenie ważnego interesu zobowiązanego. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, m.in. na to, że od wielu lat jest człowiekiem chorym, mocno uzależnionym, poniekąd stał się ofiarą tej choroby. Stwierdził, że 26 października 2021 r. uregulował w całości kwotę 10 815,22 zł, o której dowiedział się od pracownika ZUS, natomiast o innych należnościach nie wiedział. Okoliczność tej zapłaty została potwierdzona przez ZUS w decyzji z 15 listopada 2021 r. Skarżący zaprzeczył jakoby mieszkał wraz z siostrą pod tym samym adresem, co skarżący z rodzicami. Ponadto, skarżący wskazał, że jego rodzice posiadają służebność nieruchomości, nie będąc jej właścicielami, poza tym pomagają mu na tyle, żeby utrzymać go przy życiu. Skarżący zaś przebywa w piwnicy, twierdząc, że tak naprawdę nie mieszka z rodzicami we wspomnianej nieruchomości. Dodatkowo skarżący wskazał, że ZUS pozbawił jego matkę dodatku pielęgnacyjnego i utrudniał jego rodzicom otrzymanie renty chorobowej, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wspominał o wysokości osiąganych przez nich dochodów. Skarżący oświadczył również, że nie posiada żadnego majątku i nie jest w stanie uregulować pozostałej należności, której pojawienie się nie do końca rozumie, tym bardziej, iż w jego ocenie spłacił zadłużenie. W związku z tym skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji oraz umorzenie pozostałej należności względem ZUS.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 12 czerwca 2022 r. skarżący podniósł, m.in. że ZUS wydał kolejną decyzję z 3 czerwca 2022 r. z naliczonymi, dalszymi odsetkami, kiedy to sprawa jest w toku od października 2021 r., mimo tego, że z decyzji ZUS z 15 listopada 2022 r. wynika, iż skarżący 26 października 2021 r. uregulował należności z tytułu składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz jedynie ocenia legalność działania organu rozstrzygającego sprawę. Oznacza to, że sąd nie może kształtować sytuacji prawnej obywatela poprzez zmianę treści zaskarżonej decyzji.

Przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej: u.s.u.s.) stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS z uwzględnieniem treści ust. 2-4. Jest to regulacja określająca prawo wierzyciela do zwolnienia dłużnika z długu, podobna do regulacji funkcjonującej w obrocie cywilnym, określonej w art. 508 k.c. Zwolnienie z długu uzależnione jest wyłącznie od woli wierzyciela, natomiast dłużnik nie ma możliwości prawnych pozwalających na uzyskanie od wierzyciela oświadczenia w tym przedmiocie. Jednak w przypadku wierzycieli, będących podmiotami dysponującymi środkami publicznymi, do których należy ZUS, nie występuje dowolność w tym zakresie. W takim bowiem przypadku ustawodawca, zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności wprowadza daleko idące ograniczenia prawne.

Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z zestawienia opisanych sytuacji wynika, że ZUS może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Wyliczenie zawarte w ww. przepisie jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wtedy oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tych składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek, ustawa ta przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytuł składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), w którym przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne, opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest kolejną przesłanką wymienioną w tym rozporządzeniu wykonawczym (pkt 3).

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz powinno być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Z kolei, sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego, wynikające z przepisów k.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego organ ustalił, że od 2008 r. skarżący jest w nieformalnej separacji z żoną i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego; skarżący nie pracuje obecnie zarobkowo, nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków/świadczeń z urzędu pracy; nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy; nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem; posiada inne zobowiązania pieniężne w banku od 2019 r. do 2024 r. w kwocie 33 158,78 zł i od 2020 r. do 2025 w kwocie 46 143,11 zł - posiadane zobowiązania nie są spłacane; nie posiada zobowiązań alimentacyjnych; nie posiada ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności; jest wymeldowany ze stałego miejsca zamieszkania. Skarżący do 9 lutego 2021 r. prowadził indywidualną działalność gospodarczą U. M. G. polegającą na robotach budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych; do 21 października 2021 r. figurował jako wspólnik Spółki C. Sp. z o.o.; od 22 października 2021 r. nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS oraz nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna; ma dwie córki (23-letnią oraz 17-letnią); posiada lokal mieszkalny o powierzchni 72,42 m2, stanowiący współwłasność ustawową majątkową małżeńską; pod tym samym adresem, co wnioskodawca zamieszkują także jego rodzice oraz siostra.

Z dokonanych ustaleń wynika również, że w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, wobec czego organ zasadnie uznał, że nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. W sprawie nie znajduje również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Ponadto, zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a to oznacza, że również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania. Ponadto skarżący jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 72,42 m2. Naczelnik urzędu skarbowego oraz komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, zatem w sprawie nie zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne na obecnym etapie byłoby przedwczesne, ponieważ ZUS nie prowadzi wobec zadłużenia wnioskodawcy postępowania egzekucyjnego. Nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy. Wobec tego, uprawnione było przyjęcie przez organ, iż na dzień wydania zaskarżonej decyzji w stosunku do skarżącego nie było podstaw do umorzenia należności z powodu całkowitej ich nieściągalności.

Organ rozpoznał sprawę także pod kątem wystąpienia okoliczności, o których mowa w powołanym rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, wskazując, m.in. że powstanie zadłużenia czy też likwidacja działalności gospodarczej skarżącego nie były wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Zadłużenie było bowiem wynikiem nieopłacania przez skarżącego w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Poza tym, w niniejszej sprawie skarżący nie złożył żadnych dokumentów, które wykluczałyby go z możliwości zarobkowej, jak również potwierdzających konieczność sprawowania przez skarżącego wyłącznej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Skarżący nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności bądź niezdolności do podjęcia pracy zarobkowej, nie przedstawił żadnych dowodów świadczących, że jest trwale i całkowicie niezdolny do pracy, a także nie wykazuje aktywności i zaangażowania w poszukiwaniu pracy zarobkowej. Dodatkowo, zadeklarowany przez wnioskodawcę stan majątkowy jest niejednoznaczny, a brak kompletnego materiału dowodowego nie pozwala na dokonanie faktycznej oceny sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej skarżącego, ponieważ poinformował on, że nie uzyskuje dochodów, za to uzyskuje pomoc od rodziców, ale nie określił, w jakiej formie czy wysokości. Należy zauważyć, że okoliczności te powinny być brane pod uwagę przy określaniu podstawy umorzenia należności składkowych z tytułu trudnej sytuacji finansowej zobowiązanego i jego rodziny, żeby móc ocenić, czy zobowiązany i jego rodzina będą mieli możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, natomiast organ nie dysponował takimi informacjami. Prawidłowo zatem organ ocenił, że ww. okoliczności nie dają podstaw do przyjęcia, iż sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący jest sytuacją szczególną, o której mowa w rozporządzeniu, gdyż brak jest dowodów świadczących o poniesieniu przez skarżącego bądź jego rodzinę strat materialnych w przypadku spłaty należności.

Nie należy tracić z pola widzenia i tego, że skarżący podjął ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek w zakresie działalności budowlanej. Jeżeli jednak po pewnym czasie doszedł do wniosku, że działalność gospodarcza nie przynosi oczekiwanych rezultatów, powinien zakończyć jej prowadzenie, zamiast generować dalsze długi wobec Zakładu. Słusznie w tym zakresie organ stwierdził, że opłacanie składek jest powinnością ustawową, a nie przywilejem, z którego można, ale nie trzeba skorzystać. Trudno bowiem zaakceptować prowadzenie działalności na kredyt Skarbu Państwa. Nieopłacenie należnych składek zawsze powoduje ich obciążeniem pozostałych uczestników życia gospodarczego. Ciężar nieopłaconej składki ponoszą ci, którzy wykonują pracę na podstawie stosunku pracy albo ci przedsiębiorcy, którzy rzetelnie wywiązują się z ciążących na nich obowiązków.

Mając na uwadze podniesione okoliczności i uznając, że skoro ww. przepisy określające przesłanki umorzenia zaległości uzależniają zastosowanie tego rodzaju ulgi od stanowiska organu, a w tej sprawie organ, po rozważeniu zaistnienia w sprawie tych przesłanek i należytego ich uzasadnienia, podjął decyzję o odmowie ich umorzenia, to sąd nie znajduje podstaw do uznania, że w sprawie naruszone zostały przepisy regulujące zasady umarzania tych zaległości.

Natomiast argumentacja skarżącego dotycząca błędów ZUS nie może odnieść zamierzonego skutku w tym postępowaniu, ponieważ decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek nie rozstrzyga kwestii związanych z ich wysokością, przebiegiem ubezpieczenia, okresów prowadzenia pozarolniczej działalności, jak też nie jest postępowaniem w sprawie rozliczenia dokonanych dotychczas wpłat na koncie płatnika składek, lecz przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości.

Nie budzi wątpliwości sądu, że stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w sposób prawidłowy. Organ dokonał wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanek uprawniających organ do umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozostawia wątpliwości co do faktów, które organ uznał za udowodnione. Organ szczegółowo przeanalizował sprawę. W ocenie sądu, organ dopełnił swoich obowiązków w zakresie postępowania dowodowego.

Z powyższych względów sąd odmówił zasadności podniesionym w skardze zarzutom, a w zakresie, w jakim organ działał na zasadzie uznania administracyjnego ocenił, że organ wziął pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy. Ocena wniosku skarżącego znalazła pogłębiony wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dlatego należy stwierdzić, że organ prowadził postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.

Jednocześnie wskazać należy, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności. Wniosek taki powinien zostać poparty dokładną dokumentacją oraz rzetelnymi oświadczeniami strony, których treść odzwierciedlać będzie rzeczywisty stan majątkowy oraz sytuację rodzinną i zdrowotną dłużnika.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.

eg