Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 944/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-02-05 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Utrzymano w mocy postanowienie - art. 260 par. 1 ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 260  par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2018 r. o sygn. akt I SA/Wr 944/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2013 r. i określenia podatku do zapłaty na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, luty i marzec 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego.


UZASADNIENIE

Strona skarżąca, zastępowana przez radcę prawnego, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że od kilku lat toczy spór z organami podatkowymi, które domagają się zapłaty podatku od towarów i usług za lata od 2009 do 2014. Prowadzone postępowania podatkowe doprowadziły niemal do zaprzestania działalności gospodarczej i utraty kontraktów handlowych. W 2015 r. firma będąca jedynym źródłem utrzymania poniosła stratę w wysokości 3.169.298,61 zł, a w 2016 r. strata wyniosła 1.222.207,54 zł. Działalność gospodarcza nie przynosi przychodów, które pokryłyby koszty związane z zobowiązaniami z tytułu leasingów i kredytów, wynagrodzeń pracowników, należnych podatków i ZUS-ów. Rachunki bankowe są zajęte w postępowaniu egzekucyjnym i wszelkie środki pieniężne, które wpływają do firmy są przekazywane organowi egzekucyjnemu.

Skarżąca zwróciła uwagę, że poniosła już znaczne wydatki na obronę prawną i opłaty sądowe. Jednocześnie nie mogła przewidzieć i zabezpieczyć się finansowo na wypadek wydanych decyzji organów skarbowych.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach rubryka dotycząca stanu rodzinnego nie została wypełniona. Skarżąca podała natomiast, że posiada dom jednorodzinny o powierzchni 200 m2 i wartości 800.000 zł, objęty hipoteką i licznymi zajęciami komorniczymi. Posiada też objęte zajęciami środki transportu: samochód osobowy marki [...], 3 naczepy cysterny i 2 ciągniki siodłowe [...]. Źródłem dochodów skarżącej jest tylko działalność gospodarcza z zerowym dochodem. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne wymienione zostały: kredyt na dom 5.300 zł, rachunki za media około 2.000 zł, leasingi firmowe 30.472,20 zł oraz ubezpieczenia majątkowe firmowe około 105.000 zł rocznie. Strona oświadczyła, że źródłem ich pokrycia jest bieżąca działalność gospodarcza. Mieszka razem z mężem, z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Mąż aktualnie nie otrzymuje renty inwalidzkiej – odwołuje się od decyzji ZUS, gdyż jest niezdolny do pracy. Nieruchomość położona w S. jest własnością skarżącej, ustanowiona jest na niej hipoteka tytułem zabezpieczenia kredytu i objęta jest zajęciami egzekucyjnymi. Z kolei nieruchomość w Ż. jest aktualnie przewłaszczona przez wierzyciela w związku z udzieloną skarżącej pożyczką, której nie jest w stanie spłacić.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że w 2015 r. skarżąca uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 3.658.167,67 zł, ponosząc stratę w kwocie 3.169.298,61 zł. W 2016 r. przychód wyniósł 5.194.040,23 zł, a strata 1.274.769,85 zł. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 za lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2017 r., strona dokonała dostaw towarów i usług w tych miesiącach na kwoty odpowiednio 406.474 zł, 410.279 zł, 384.183 zł i 491.608 zł oraz nabyła towary i usługi związane z działalnością opodatkowaną w sierpniu, wrześniu i październiku o wartości 421.755 zł, 565.270 zł i 751.134 zł.

Nadto strona oświadczyła, że od 2012 r., będąc właścicielką firmy A, jest nękana przez instytucje państwowe, w tym poprzez liczne kontrole skarbowe. Pomimo prowadzenia działalności przestrzegając prawa, wydano wobec niej wiele decyzji określających wysokie zobowiązania podatkowe, co doprowadziło ją do bankructwa. Skarżąca podjęła już działania zmierzające do likwidacji działalności i zwalnia wszystkich 24 pracowników. Zwróciła uwagę na poniesione straty dwa lata z rzędu, to jest w roku 2015 i 2016. Wszystkie posiadane środki (prawie 3.000.000 zł,) zostały przejęte w postępowaniu egzekucyjnym. Działania komornika uniemożliwiły dalsze prowadzenie działalności, gdyż – jak wyjaśniała – "wysłał zajęcia komornicze do kontrahentów kupujących towar – kosmetyki". W ocenie strony o tym, iż nie posiada środków finansowych świadczą postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego stwierdzające w uzasadnieniach nieściągalność należności. W załączeniu przedłożyła postanowienia w tym przedmiocie datowane na 12 września 2017 r.

Nie zostały przedłożone wydruki z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/ stratą z działalności gospodarczej za wrzesień, październik i listopad 2017 r., szczegółowe zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków, wydruki historii rachunków bankowych, lokat i kart kredytowych za okres od sierpnia do listopada 2017 r. ani oświadczenie o źródłach finansowania profesjonalnego pełnomocnika.

Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie brak było podstaw do przyjęcia, że strona nie ma możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów swego udziału w niniejszej sprawie, których winna się spodziewać przynajmniej od dnia wniesienia skargi, tj. od dnia 9 sierpnia 2017 r. Skarżąca, mimo wezwania, nie przedstawiła bowiem wszystkich dokumentów, a dane z dokumentów przedstawionych pozostają w sprzeczności ze złożonymi przez Skarżącą oświadczeniami. Dodatkowo referendarz sądowy zauważył, że skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem, przedstawiając taką samą argumentację. Skarżąca także w tamtych sprawach powoływała się na okoliczność, że podjęła działania zmierzające do likwidacji działalności gospodarczej i zwalnia 23 pracowników. Tymczasem działalność jest prowadzona nadal na dużą skalę, z której osiąga niezmiennie – przynajmniej od 2015 r. – kilkumilionowe obroty, a ich miesięczne wartości w 2017 r. wyniosły kilkaset tysięcy złotych. Oznacza to, że oświadczeń wskazujących na brak środków, bankructwo, zakończenie działalności nie można było uznać za wiarygodne.

Na to postanowienie Skarżąca wniosła sprzeciw podnosząc, że nie podziela stanowiska referendarza sądowego. Wedle strony referendarz sądowy przyjął błędnie, że przychód, a nie dochód, czy strata, stanowi wartość odzwierciedlającą realne możliwości finansowe skarżącej. W opinii Skarżącej, referendarz nie wziął pod uwagę łącznej kwoty, którą strona skarżąca do tej pory uiściła z tytułu obrony swoich praw (duża liczba postępowań toczących się wobec skarżącej)., jak również brak jest analizy i wyliczeń, z których wynikałoby, że Skarżąca jest w stanie ponieść wpis sądowy w kwocie 100 000 zł bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Referendarz nie wziął pod uwagę łącznej kwoty, którą zabezpieczyła Prokuratura. Dodano, że nie można od skarżącej wymagać, aby zaprzestała płacenia swoich wymagalnych zobowiązań, celem uzyskania środków pieniężnych na opłatę sądową, gdyż doprowadziłoby to do kolejnych wobec niej postępowań, które implikowałyby dalsze znaczne koszty sądowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, i nie rozpoznaje wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżąca nie wykazała bowiem w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z zebranego materiału dowodowego wynika zaś niewątpliwie, że sytuacja finansowa skarżącej jest dobra. Sąd podziela ocenę referendarza, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). Podkreślenia wymaga, że koszty bieżącego utrzymania (w tym opłacenie raty kredytowej w kwocie 5.300 zł i wydatków związanych z ‘mediami" w wysokości około 2.000 zł) skarżąca pokrywa z bieżącej działalności gospodarczej. W konsekwencji, zerowy dochód, oświadczony we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie może mieć wpływu na ocenę możliwości płatniczych skarżącej Wskazać także należy, że skarżąca pomimo wskazanych we wniosku zajęć egzekucyjnych, zobowiązań cywilnoprawnych i zabezpieczeń dokonanych na jej majątku, bez przeszkód prowadzi działalność gospodarczą o relatywnie dużych rozmiarach. Co więcej, skarżąca posiadała też środki na zakup towarów i usług. Istotne w sprawie jest również to, że Skarżąca, mimo wezwania, nie przedstawiła wszystkich dokumentów (np. w zakresie wydruku z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/stratą z działalności gospodarczej za wrzesień, październik, listopad 2017 r., wydruku historii wszystkich rachunków bankowych za okres od sierpnia do listopada 2017 r. czy oświadczenia o źródłach finansowania profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie), a dane z dokumentów przedstawionych pozostają w sprzeczności ze złożonymi przez Skarżącą oświadczeniami. Referendarz sądowy zweryfikował zatem przesłanki wnioskowanej pomocy prawnej w oparciu o dokumenty przedstawione przez Skarżącą, o czym pouczono Skarżącą w wezwaniu z dnia 8 grudnia 2017 r. Za całkowicie bezpodstawny należy uznać zarzut, iż referendarz sądowy nie dokonał całościowego zestawienia sytuacji majątkowej skarżącej - wyrażonej w liczbach oraz nie uwzględnił faktu, licznych postępowań sądowych prowadzonych przez stronę. Sąd wskazuje, że w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie partycypować w kosztach procesu choćby w części. Dlatego to strona chcąc wykazać zasadność wniosku, miała obowiązek sporządzić takie szczegółowe zestawienie i poprzeć je aktualnymi dokumentami. Referendarz sądowy nie ma obowiązku działać za stronę i poszukiwać dowodów na poparcie jej twierdzeń. Referendarz prawidłowo uznał, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w całości lub w części, na które na obecnym etapie postępowania składa się wpis od skargi w kwocie 100 000 zł. Skarżąca bowiem w okresie od lipca do października 2017 r. dokonywała dostaw i zakupu towarów i usług na kwotę po kilkaset tysięcy złotych. Sądowi z urzędu wiadomo, że Skarżącej udzielono pomocy prawnej w sprawie o sygn. I SA/Wr 1425/16, zatem obciążenie finansowe Skarżącej z tytułu prowadzenia postępowań sądowych jest mniejsze.

Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.