Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 675/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-09-11 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par. 1 i 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 255, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 11 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi WK na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Skarżący WK pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jedynym jego źródłem dochodu jest produkcja energii elektrycznej. Pieniądze za wyprodukowaną energię były przelewane na konto jego firmy A. Jednakże jeszcze przed wyrokiem sądowym Urząd Skarbowy przy współudziale Urzędu Skarbowego zajął konto bankowe prywatne i firmowe ([...]) nie pozostawiając mu żadnych środków finansowych na opłacanie działalności (ZUS, VAT, podatek dochodowy, wynagrodzenie wnioskodawcy). W tej sytuacji skarżący i [...] uczące się córki pozostają wyłącznie na utrzymaniu żony. W związku z powyższym, jak oświadczył, sytuacja finansowa nie pozwala mu na uiszczenie wpisu od skargi. Skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córkami w wieku [...]. Małżonka wnioskodawcy posiada dom o powierzchni [...] m2, mieszkanie o pow. [...] m2 obciążone kredytem hipotecznym, rata kredytu wynosi [...] miesięcznie, żona posiada również samochód marki S, rok prod. [...], wnioskodawca natomiast posiada A. Skarżący podał, że małżonka z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje [...] netto, starsza córka studiuje, młodsza uczy się w gimnazjum. Wnioskodawca wskazał, że żona spłaca kredyt hipoteczny w wysokości [...] miesięcznie. Skarżący podał również, że jego dochody po zajęciu kont ([...]%) wynoszą [...], a firma A będzie popadać w długi nie opłacając VAT, podatku dochodowego i ZUS. Skarżący wskazał ponadto, że jego firma nie miała żadnych długów. Do wniosku załączył kserokopię pisma z dnia [...] skierowanego do Naczelnika Urzędu Skarbowego z prośbą o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego i odblokowanie środków na rachunku bankowym.

Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

2. złożenie odpisów z kont, lokat i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, koszty nauki, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.) i z jakich środków je ponoszą,

4. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich typ, rok produkcji i wartość rynkowa,

5. złożenie odpisów dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie [...] miesięcy (np. książka przychodów i rozchodów), odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, należy podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, należy przedłożyć wykaz środków trwałych,

6. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, o dzieło, najmu mieszkania, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, stypendium, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji),

7. podanie czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach, pełnią funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach,

8. złożenie dokumentów świadczących o zajęciu majątku i rachunków bankowych należących do skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

9. podanie w jakiej wysokości do chwili obecnej została wyegzekwowana od skarżącego kwota zaległości w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi,

10. podanie czy w związku z pismem skarżącego z dnia [...] skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego została zwolniona w części lub w całości kwota środków pieniężnych na rachunkach bankowych np. na wynagrodzenia, ZUS, podatki, inne zobowiązania, jeżeli tak to w jakiej wysokości,

11. złożenie odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami,

12. podanie czy żona skarżącego posiada oszczędności, jeżeli tak to w jakiej wysokości oraz wartościowe przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro.

Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą [...], przy czym: [...]. Skarżący oświadczył, że środki na utrzymanie pochodzą z dochodów z elektrowni i wynagrodzenia żony. Skarżący podał, że wszelkie dane dotyczące podatku dochodowego znajdują się w Urzędzie Skarbowym, dotyczące VAT-u w Urzędzie Skarbowym. Z oświadczenia skarżącego wynika, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują dodatkowych dochodów, żona nie posiada udziałów w spółkach, nie pełni również funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach, skarżący podał, że pełni funkcję likwidatora spółki B Sp. z o.o. w likwidacji. W tym miejscu na marginesie wskazać należy, że skarżący jest jedynym udziałowcem w B Sp. z o.o. w likwidacji (por. wydruk z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, stan na dzień [...] godz. [...]). Wnioskodawca wyjaśnił, że wyegzekwowana kwota zaległości w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi wynosi: Urząd Skarbowy [...] oraz koszty bankowe [...]. Skarżący podał, że zwolniona kwota środków pieniężnych na rachunkach bankowych wynosi [...]%. Skarżący wskazał, że majątek wspólny został podzielony w ten sposób, że on otrzymał elektrownię, żona natomiast dom jednorodzinny. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że w [...] skarżący z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] skarżący z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], żona skarżącego w [...] z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskała dochód w wysokości [...], z działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...]. Wnioskodawca nie załączył zeznania rocznego podatkowego żony za [...], nie wyjaśnił również, czy małżonka zeznanie roczne podatkowe za [...] sporządziła i złożyła w Urzędzie Skarbowym. Z załączonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych wynika, że wnioskodawca posiada osobisty rachunek w C, na rachunek ten poza środkami, które wpłaca skarżący, t.j. w dniu [...] w wysokości [...] zł, w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], nie wpływają żadne inne środki pieniężne, z wpłat tych ponoszone są opłaty za prowadzenie rachunku bankowego. Żona skarżącego posiada rachunek bankowy w D, saldo początkowe na tym rachunku w dniu [...] wynosiło [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...] wynosiło [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...] wynosiło [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...]. Skarżący posiada rachunek w firmowy w D, saldo początkowe na tym rachunku na dzień [...] wynosiło [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...] zł, saldo początkowe na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...]. Skarżący posiada także rachunek osobisty w D, saldo początkowe na tym rachunku na dzień [...] wynosiło [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...], saldo początkowe na dzień [...], saldo końcowe na dzień [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że z załączonych przez skarżącego wydruków z rachunków bankowych prowadzonych przez D nie wynika z jakiego tytułu i w jakiej wysokości wpływają na te rachunki środki pieniężne. Skarżący załączył również wydruk z rachunku karty kredytowej, z którego wynika, że dostępne środki wynoszą [...], nie wiadomo natomiast jaki jest limit kredytu udzielonego przez bank. Wnioskodawca załączył wydruki bankowe, z których wynika, że z rachunku firmowego w dniu [...] spłacono tytułem zajęcia egzekucyjnego kwotę w wysokości [...] i w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...] i w wysokości [...].

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć również należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06, publ. w Internecie na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu referendarzowi sądowemu dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z referendarzem sądowym. Zatem argumentacja służąca wykazaniu, że wystąpiły okoliczności do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej i finansowej strony. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pamiętać również należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, nie służy też ochronie jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym majątku.

Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych.

Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim i ma dwie córki w wieku [...] lat. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie podał w jakiej wysokości uzyskuje z tego tytułu dochody, wskazał natomiast, że w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym jego rachunki bankowe prywatne i firmowe zostały zajęte przez Urzędy Skarbowe. Dalej skarżący podał, że on i córki pozostają na utrzymaniu żony, która z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje [...] zł. Z oświadczeń skarżącego wynika, że on posiada firmę, żona natomiast dom o pow. [...] m2, mieszkanie o pow. [...], które obciążone jest kredytem hipotecznym oraz samochód osobowy marki S z [...], przy czym skarżący, mimo wezwania, nie wyjaśnił jaka jest wartość rynkowa pojazdu. Skarżący nie udzielił również odpowiedzi czy jego żona posiada jakieś oszczędności. Wnioskodawca w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że zwolniona została kwota środków pieniężnych na rachunkach bankowych w [...]%. Oświadczył również, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...], w tym rata kredytu hipotecznego w wysokości [...]. Skarżący mimo wezwania nie podał natomiast kiedy kredyt został zaciągnięty i jaki jest harmonogram spłat rat. Wnioskodawca oświadczył, że środki na utrzymanie pochodzą z dochodów z elektrowni i wynagrodzenia żony. Skarżący nie podał jednak w jakiej wysokości uzyskuje z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej dochody, nie przedłożył również, mimo wezwania, odpisów dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez niego w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie [...] miesięcy (np. książka przychodów i rozchodów), wskazał jedynie, że wszelkie dane dotyczące podatku dochodowego znajdują się w Urzędzie Skarbowym. Skarżący nie załączył również odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, wskazał natomiast, że dane dotyczące VAT-u znajdują się w Urzędzie Skarbowym. Skarżący, mimo wezwania, nie wyjaśnił również czy zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu, nie przedłożył wykazu środków trwałych, nie wyjaśnił także czy na stanie firmy posiada środki trwałe. Zauważyć zatem należy, jak już wcześniej wskazano, że referendarz sądowy nie ma obowiązku poszukiwania dowodów na okoliczność sytuacji finansowej wnioskodawcy i wobec tego w ramach prowadzonego postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zwraca się do organów podatkowych w celu pozyskania odpisów deklaracji podatkowych i wyjaśnienia jakie skarżący uzyskuje dochody. To bowiem na skarżącym ciąży obowiązek złożenia na wezwanie referendarza sądowego wszelkich dokumentów, o których przedłożenie został wezwany. W tej sytuacji zatem to skarżący powinien był przedłożyć odpisy dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez niego w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie [...] miesięcy (np. książka przychodów i rozchodów) i deklaracji VAT-7 za w.w. okres.

Z oświadczeń skarżącego wynika, że majątek wspólny został podzielony w następujący sposób: skarżący otrzymał elektrownię, małżonka natomiast dom jednorodzinny. Skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oraz odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami.

Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.