Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 822/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 11 pkt 2, art. 80 par. 2 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1192
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Justyna Mordwiłko-Osajda po rozpoznaniu w dniu 4 października 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2069/18 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 sierpnia 2018 r. nr DZP-IV-6240-48/18 w przedmiocie odmowy powołania na stanowisko notariusza 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M.S. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 29 stycznia 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 2069/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z 31 sierpnia 2018 r. w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

W dniu 25 kwietnia 2018 r. M.S. (dalej "skarżąca") złożyła wniosek ponowny o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w P. Wnioskodawczyni wskazała, że od dnia 15 grudnia 2001 r. do dnia 2 września 2008 r. prowadziła kancelarię notarialną w P.1. Stanowisko to "opuściła" w związku z uprawomocnieniem się 3 września 2008 r. wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia 7 kwietnia 2008 r., sygn. akt [...], w którym orzeczono w stosunku do niej dwuletni zakaz wykonywania zawodu notariusza.

Przyczyną wydania tego wyroku było to, że 17 maja 2004 r. [...] sporządziła w swojej kancelarii akt notarialny Rep. [...], mocą którego Z.N. udzielił W.S. pełnomocnictwa z prawem substytucji do zarządu całym swoim majątkiem, do prowadzenia wszelkich swoich spraw przed osobami fizycznymi i prawnymi, urzędami, instytucjami, w tym do odbioru wszystkich świadczeń pieniężnych i niepieniężnych, przesyłek, dokumentów, odbioru korespondencji i odpowiedzi na nią, do zbywania, nabywania i obciążania nieruchomości i innych praw majątkowych pod dowolnym tytułem darmym lub odpłatnym na warunkach według uznania pełnomocnika, do składania oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadków. Pełnomocnik został też upoważniony do składania w imieniu mocodawcy wszelkich oświadczeń i wniosków przed władzami, urzędami (w tym również skarbowymi), instytucjami, osobami prawnymi i fizycznymi oraz do dokonywania wszelkich czynności faktycznych i prawnych potrzebnych do realizacji tego pełnomocnictwa, w tym do czynności, których drugą stroną byłaby sama pełnomocnik. Z opinii biegłych: neurologa, psychiatry i psychologa sporządzonych na polecenie Prokuratury Rejonowej [...] i Sądu Rejonowego [...] wynikało, że w dacie dokonywania przedmiotowej czynności Z.N., z uwagi na zawansowane stadium choroby Alzheimera, miał całkowicie wyłączoną zdolność rozeznania swoich czynów i nie mógł świadomie wyrazić swojej woli. Nie mógł nawet wyrazić jej werbalnie. Nie rozumiał dokonywanych z jego udziałem czynności i ich skutków oraz nie był w stanie złożyć oświadczenia woli niezbędnego do udzielenia pełnomocnictwa. Biegli stwierdzili, że objawy choroby musiały być widoczne również na zewnątrz i każdy podczas bezpośredniego kontaktu mógł zorientować się, że Z.N. znajdował się w stanie głębokiego otępienia psychicznego.

Zastępca Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] w opinii z 23 lipca 2018 r, wskazał, że zainteresowana świadczyła pracę w Urzędzie Skarbowym [...] od 1 lutego 2018 r. do 30 czerwca 2018 r. na czas określony obejmujący okres usprawiedliwionej nieobecności w pracy innego pracownika. Wnioskodawczym wykazała się wymaganą wiedzą. Potrafiła samodzielnie rozpoznać istotę sprawy, dokonać analizy, zastosować odpowiednie przepisy prawa i po wyciągnięciu wniosków w sposób terminowy je zakończyć. Sprawnie opanowała także obsługę systemów informatycznych wykorzystywanych na zajmowanym stanowisku pracy.

Decyzją z 31 sierpnia 2018 r. Minister Sprawiedliwości odmówił powołania skarżącej na stanowisko notariusza.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, M.S. nie spełniała przesłanki, o której mowa w art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie, albowiem nie dawała rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Dowody zebrane w sprawie nie pozwalały przyjąć, że skarżąca zasługuje na zaufanie, jakim państwo obdarza notariuszy. Zachowanie wnioskodawczyni w trakcie wykonywania zawodu notariusza w zdecydowany sposób podważa bowiem jej wiarygodność.

Organ wskazał, że skarżąca, sporządzając 17 maja 2004 r. akt notarialny Rep. [...], dopuściła się rażącej i oczywistej obrazy przepisów art. 80 § 2 i art. 86 Prawa o notariacie. Dopuszczenie się takiego zachowania przez notariusza, jako osobę korzystającą z racji wykonywanego zawodu z przymiotu zaufania publicznego, podważa jego wiarygodność jako osoby ponownie ubiegającej się o powołanie na stanowisko notariusza. Osoba, która swoim zachowaniem naruszyła powszechnie przyjęte zasady zaufania i to w związku z wykonywaniem zawodu notariusza, nawet mimo odpowiedniego merytorycznego przygotowania, nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania tego zawodu. Postępowanie M.S. w sposób rażący świadczyła, zdaniem organu, o braku szczególnej staranności i ostrożności, której należy wymagać od notariusza, jako od osoby korzystającej z racji wykonywanego zawodu z przymiotu zaufania publicznego i sporządzającej akty notarialne mające powagę dokumentów urzędowych, zgodnie z art. 2 § 2 Prawa o notariacie.

Minister Sprawiedliwości podkreślił, że zatarcie skazania wynikające z wyroku Sądu Rejonowego [...] z 7 kwietnia 2008 r. sygn. akt [...], nie wyłącza możliwości dokonywania ustaleń w trybie art. 75 k.p.a., że wnioskodawczyni popełniła czyn naganny, który może podważać jej wiarygodność i rękojmię w rozumieniu przepisów Prawa o notariacie oraz przeprowadzenia oceny jej zachowania (w tym też tego, które legło u podstaw skazania), celem ustalenia, czy spełnia ona ustawowe warunki do powołania na stanowisko notariusza .

Organ wskazał, że fakt zatarcia skazania eliminuje jedynie skutki prawnokarne skazania (brak jest podstaw do uznania kandydata na notariusza za osobę karaną). Nie eliminuje jednak uprawnienia, czy wręcz obowiązku Ministra Sprawiedliwości, rozpoznającego wniosek o powołanie na stanowisko notariusza, dokonania oceny, czy określony czyn ma wpływ na ocenę etyczno-moralną tej osoby i tym samym ustalenia, czy kandydat ten daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Badając, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, organ powinien brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a więc także znane mu zdarzenia, które legły u podstaw wydania wyroku skazującego, mimo że skazanie uległo zatarciu. Zachowania te, jako fakty społeczne nadal istnieją i mogą być brane pod uwagę przy ocenie sylwetki kandydata. Nietrafny jest pogląd, że po zatarciu skazania niebyłe są zdarzenia, które legły u jego podstaw. Organ naczelny dodał także, że upływ okresu, na jaki orzeczono wobec wnioskodawczym środek karny w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza, nie oznacza, że M.S. automatycznie "odzyskuje" możliwość wykonywania tego zawodu. Minister stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy M.S. nie gwarantuje prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Minister Sprawiedliwości zauważył, że po odwołaniu ze stanowiska notariusza (decyzją z dnia 19 lutego 2009 r.) M.S. nie wykonywała innego zawodu prawniczego, a pracowała jedynie na stanowisku starszego referenta w Referacie Podatków Majątkowych i Sektorowych w Izbie Administracji Skarbowej w [...]. Brak jest więc wystarczających danych czy istnieją uzasadnione podstawy do przyjęcia, że będzie prawidłowo wykonywała zawód notariusza.

WSA w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję.

Sąd podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że dopuszczenie się przez skarżącą poważnego przestępstwa związanego z wykonywaniem zawodu notariusza, tj. zawodu zaufania publicznego, w sposób jednoznaczny dowodziło, że nie daje ona gwarancji należytego wykonywania zawodu notariusza.

Zdaniem WSA, skarżąca nie wykazała, że długoletnia nienaganna praca jej jako prawnika po skazującym wyroku daje podstawy do przypuszczeń, że może ona ponownie wykonywać zawód notariusza dając rękojmię należytego wykonywania tego zawodu.

WSA uznał, że Minister Sprawiedliwości prawidłowo ocenił materiał dowodowy. Działanie skarżącej jako notariusza w związku ze sporządzeniem spornego pełnomocnictwa, przy niemożności świadomego wyrażenia swojej woli przez mocodawcę, a więc wbrew art. 80 § 2 oraz art. 86 Prawa o notariacie, godziło w istotę tego zawodu. Okoliczność dokonania przez skarżącą powyższego przestępstwa, nawet na tle stwierdzonych w wyroku z 7 kwietnia 2008 r. (sygn. akt [...]), przez Sąd Rejonowy [...], dotychczasowego nienagannego wykonywania swojej pracy, pozytywnej opinii w środowisku, ustabilizowanego trybu życia i jednorazowego złamania obowiązujących reguł porządku prawnego, podważają wiarygodność zawodową skarżącej i zapewnienie przez nią rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Za niezasadny Sąd uznał zarzut skarżącej ograniczenia konstytucyjnej wolności do wyboru zawodu i jego wykonywania zagwarantowanej art. 65 ust. 1 Konstytucji RP. Minister Sprawiedliwości, realizując ciążące na nim obowiązki wynikająca z art. 10 § 1 i § 3 Prawa o notariacie, szczegółowo opisał powody swojego rozstrzygnięcia uzasadniając w sposób pełny ocenę spornej czynności notarialnej skarżącej, jak i jej postawę rzutującą na ocenę przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Dlatego też nie można uznać, że Minister Sprawiedliwości pozbawił skarżącą jej wolności do wyboru i wykonywania zawodu. Zatarcie skazania wyrokiem karnym za dany czyn nie zwalnia Ministra z obowiązku oceny tego czynu z punktu widzenia gwarancji rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, jeżeli pozostaje on w związku z oceną etyczno-moralną danej osoby, rzutującą na jej postawę zawodową. Minister dokonał też oceny niewielkiej aktywności zawodowej skarżącej po usunięcia jej zew stanowiska notariusza.

W świetle powyższego, Sąd nie stwierdza naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnia do, zdaniem Sądu, ocenę postawy skarżącej w zakresie gwarancji rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, przy dokonaniu której Minister Sprawiedliwości nie naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 104 § 1 oraz art. 107 § 1 K.p.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości, uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Ministrowi Sprawiedliwości ewentualnie jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła:

- rażące naruszenie przepisów postępowania, które mogł0 mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

I. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 31.08.2018 r., nr sprawy DZP-IV-6240-48/18, w przedmiocie odmowy powołania M.S. na stanowisko notariusza, w związku z błędnym przyjęciem, iż rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej przez Ministra Sprawiedliwości było zgodne z prawem, a tym samym uznanie za prawidłową zaskarżonej decyzji odmawiającej powołania skarżącej na stanowisko notariusza;

II. obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 31.08.2018 r., nr sprawy DZP-IV-6240-48/18, w przedmiocie odmowy powołania M.S. na stanowisko notariusza, mimo że w niniejszej sprawie doszło do dokonania dowolnej oraz błędnej oceny zgromadzonych dowodów, co skutkowało wydaniem wadliwej decyzji odmawiającej powołanie skarżącej na stanowisko notariusza, podczas gdy przeprowadzenie w sposób prawidłowy oceny całości materiału dowodowego prowadzić powinno do wniosku o tym, że M.S. daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza oraz nie istnieją rzeczywiste przeszkody do powołania jej na to stanowisko;

III. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 31.08.2018 r., nr sprawy DZP-IV-6240-48/18, w przedmiocie odmowy powołania M.S. na stanowisko notariusza, w sytuacji, gdy decyzja ta – a w ślad za nią – motywacja przyjęta przez Sąd pierwszej instancji w przeważającej mierze zostały oparte o okoliczność popełnienia przez skarżącą w odległej przeszłości (niemal 15 lat temu) czynu zabronionego polegającego na przekroczeniu uprawnień i poświadczeniu nieprawdy w treści aktu notarialnego z dnia 17.05.2004 r., Rep. [...], za co została ona skazana wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia 07/04/2008 r., sygn. akt [...], utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia 03/09/2008 r., sygn. akt [...], bez należytego uwzględnienia okoliczności towarzyszących temu zachowaniu (incydentalny charakter, ustalenie, że M.S. miała ograniczoną zdolność rozumienia znaczenia jej czynu), orzeczenia przez Sąd karny zakazu wykonywania zawodu notariusza na okres jedynie dwóch lat oraz zatarcia skazania ww. wyrokiem na mocy postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 06.03.2012 r., co w połączeniu z okolicznościami dotyczącymi osoby skarżącej powinno przeważyć na korzyść M.S. i świadczy o spełnieniu przez nią przesłanek do powołania na stanowisko notariusza;

należy podkreślić, że zaakceptowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena dowodów, której dokonał organ administracji w istocie przeczy obowiązkowi uwzględniania całokształtu materiału dowodowego sprawy,

gdyż nadaje zbyt dużą wagę jednej okoliczności (i to o charakterze incydentalnym, mającej miejsce wiele lat temu), a pozostałe istotne okoliczności pomija lub uwzględnia w stopniu nienależytym;

IV. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 31.08.2018 r., nr sprawy DZP-IV-6240-48/18, w przedmiocie odmowy powołania M.S. na stanowisko notariusza, w sytuacji gdy wiele istotnych okoliczności dotyczących osoby skarżącej, takich jak:

poziom umiejętności prawniczych;

kultura osobista;

pozytywna ocena dokonywanych przez skarżącą czynności notarialnych;

pozytywna opinia w środowisku;

ustabilizowany tryb życia;

zatrudnienie w Izbie Administracji Skarbowej w [...] i pozytywna opinia dotycząca tej pracy;

wola powrotu do wykonywania zawodu notariusza;

przemawiało za tym, że M.S. daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza i powinna ona była zostać powołana na to stanowisko, a jedna negatywna okoliczność z przeszłości nie może przekreślać wszystkich ww. pozytywnych czynników mających znaczenie dla oceny z punktu widzenia rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu;

V. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 31.08.2018 r., nr sprawy DZP-IV-6240-48/18, w przedmiocie odmowy powołania M.S. na stanowisko notariusza, w sytuacji gdy Minister Sprawiedliwości powołał się na kwestię niewykonywania przez dłuższy okres innego zawodu prawniczego przez skarżącą, co ma dawać podstawę do przypuszczeń, że nie będzie ona wykonywać zawodu notariusza w sposób prawidłowy, podczas gdy z Prawa o notariacie ani innych przepisów prawa nie wynika wymóg wykonywania innego zawodu prawniczego przez określony okres i z określonym skutkiem jako przesłanka skutkująca przywróceniem do wykonywania zawodu notariusza;

należy przy tym podkreślić, że M.S. spełnia wymogi dla podjęcia zawodu notariusza, tj. ukończyła studia prawnicze oraz aplikację notarialną, złożyła z wynikiem pozytywnym egzamin notarialny, a zatem poziom jej kompetencji zawodowych i przygotowania do wykonywania zawodu notariusza nie może być dowolnie kwestionowany przez organ administracji oraz - w ślad za nim - przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w kontekście rękojmi wykonywania zawodu.

VI. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 31.08.2018 r., nr sprawy DZP-IV-6240-48/18, w przedmiocie odmowy powołania M.S. na stanowisko notariusza, w sytuacji, gdy zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji oceny dowodów zaprezentowanej przez organ oznacza de facto pozbawienie M.S. możliwości wykonywania zawodu notariusza na czas nieokreślony (na zawsze), ograniczając tym samym jej konstytucyjną wolność wyboru zawodu i jego wykonywania, chociaż czyn, który został jej przypisany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia 07.04.2008 r., sygn. akt [...], został popełniony niemal 15 lat temu i to w warunkach ograniczenia zdolności rozumienia znaczenia czynu, jego konsekwencją było orzeczenie zakazu wykonywania zawodu na okres 2 lat, ww. skazanie zostało zatarte, a jednocześnie występuje szereg korzystnych czynników uzasadniających istnienie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza przez M.S. (poziom umiejętności prawniczych kultura osobista; pozytywna ocena dokonywanych przez skarżącą czynności notarialnych, pozytywna opinia w środowisku, ustabilizowany tryb życia, zatrudnienie w Izbie Administracji Skarbowej w [...] i pozytywna opinia dotycząca tej pracy, wola powrotu do wykonywania zawodu notariusza);

należy podkreślić, że M.S. nie może wykonywać zawodu notariusza ze względu na jednostkowe negatywne zachowanie, stanowiące podstawę zatartego skazania za czyn zabroniony, co w świetle przedstawionych powyżej okoliczności potwierdzających istnienie rękojmi może stanowić nieuzasadnione ograniczenie konstytucyjnej wolność wyboru i wykonywania zawodu;

- z uwagi na to, że powołane powyżej naruszenia przepisów postępowania skutkowały błędnym ustaleniem stanu faktycznego, co doprowadziło do naruszenia prawa materialnego, zaskarżonemu wyrokowi – w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:

VII. naruszenie art. 11 pkt 2 w zw. z art. 10 § 1 Prawa o notariacie poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne podzielenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceny Ministra Sprawiedliwości skutkującej przyjęciem, iż M.S. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, podczas gdy takie ustalenie jest dowolne, opiera się w zasadniczym stopniu na incydentalnym zachowaniu M.S. zakwalifikowanym jako czyn zabroniony, ponadto pomija lub w nienależytym stopniu uwzględnia szereg czynników wskazujących na istnienie w odniesieniu do skarżącej rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, co powinno skutkować powołaniem M.S. na stanowisko notariusza.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie odmowy powołania skarżącej na stanowisko notariusza, stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że dopuszczenie się przez skarżącą w 2004 r. poważnego naruszenia przepisów Prawa o notariacie związanego z wykonywaniem zawodu notariusza w sposób jednoznaczny dowodzi, że nie daje ona gwarancji należytego wykonywania zawodu notariusza. Zatarcie skazania skarżącej nie zwalnia z obowiązku oceny tego czynu, gdyż czyn ten pozostaje w związku z oceną etyczno-moralną.

Natomiast ze sposobu skonstruowania i uzasadnienia zarzutów stawianego w skardze kasacyjnej wynika, że jej autor inaczej niż przyjęto w zaskarżonym wyroku Sądu pierwszej instancji ocenia doniosłość zatarcia skazania skarżącej, odmowę powołania skarżącej na stanowisko notariusza traktuje jako nieformalne przedłużenie obowiązywania środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu, co jest sprzeczne z poczuciem sprawiedliwości. W opinii skarżącej, w decyzji Ministra Sprawiedliwości zabrakło obiektywnego i wyczerpującego przeanalizowania stanu faktycznego, który ograniczony został jedynie do faktu uprzedniego skazania skarżącej.

Skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym i profesjonalnym środkiem prawnym zaskarżenia wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych, co znalazło swój wyraz również w przymusie adwokacko-radcowskim, tj. obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych oznacza obowiązek wnoszącego skargę kasacyjną powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej uchybił sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu oraz uzasadnienia ich naruszenia. Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenie przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa materialnego może nastąpić przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu. Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego zawsze powinno łączyć się z wykazaniem na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd pierwszej instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej (tzw. błąd subsumpcji). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej ma za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych. Zarzuty kasacyjne nieodpowiadające tym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych (por. np. postanowienie NSA z 5 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 299/2004, OSP z 2005 r. z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, nr 3, poz. 36 oraz wyroki NSA: z 16 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 861/10; z 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 22/18).

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Ocenę zarzutów, które oparte zostały na podstawie określonej w pkt 2 art. 174 p.p.s.a. poprzedzić należy koniecznym w rozpatrywanej sprawie wyjaśnieniem, że zarzut naruszenia przepisów postępowania, co do zasady, powinien nawiązywać do przebiegu postępowania sądowoadministracyjnego, a w związku z tym konieczne jest powołanie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, którym uchybił wojewódzki sąd administracyjny. Ponadto zarzut naruszenia przepisów postępowania może być uwzględniony tylko wówczas, gdy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wykazanie potencjalnego wpływu uchybienia procesowego na wynik sprawy należy do strony wnoszącej skargę kasacyjną. Przez "wpływ", o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który chociaż nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną, wynikającym z przepisu art. 176 p.p.s.a., jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z wykazaniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Nie wystarczy zatem przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, iż miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny. Zarzuty kasacyjne nieodpowiadające wskazanym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności. Zaznaczyć należy, że Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych lub ich uzasadnienia.

Liczne zarzuty procesowe wskazane w pkt I,II,III,IV, V i VI petitum skargi kasacyjnej obejmują w swej istocie zagadnienie istnienia podstaw do zakwestionowania przez Ministra Sprawiedliwości przesłanki nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, a tym samym prawidłowości przyjęcia braku tej przesłanki.

Wskazują jedynie na istniejące – w ocenie strony skarżącej kasacyjnie – uchybienia, ale nie spełniają wymogu niezbędnego dla uwzględnienia tych zarzutów, tj. wykazania wpływu tych naruszeń na wynik sprawy. Analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej (s. 8-15) nie udziela odpowiedzi na pytanie, na czym dokładnie – w tym zwłaszcza w świetle przedstawionych wymogów – miałoby polegać zarzucane naruszenie przepisów postępowania w relacji do określonych nimi i adresowanych wojewódzkiego sądu administracyjnego wzorców kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a w rezultacie, jaki miałby być wpływ zarzucanych naruszeń na wynik sprawy. Jeżeli tak, to w świetle wszystkich konsekwencji wynikających z zasady dyspozycyjności obowiązującej w postępowaniu przez Naczelnym Sądem Administracyjnym, o których była mowa powyżej, zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie mogły odnieść skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą.

Mając powyższe na uwadze, NSA stwierdził, że sposób, w jaki skonstruowano oraz uzasadniono zarzuty naruszenia przepisów postępowania, nie daje podstaw do uznania, że skarżąca kasacyjnie skutecznie podważyła stan faktyczny, który przyjęty został przez Sąd pierwszej instancji – jako prawidłowo ustalony przez organ – za podstawę wyrokowania w rozpoznawanej sprawie. Podniesione w tej sprawie zarzuty procesowe wskazują jedynie na istniejące – w ocenie strony skarżącej kasacyjnie – uchybienia, ale nie spełniają wymogu niezbędnego dla uwzględnienia tych zarzutów, tj. wykazania wpływu tych naruszeń na wynik sprawy.

Nie można pominąć również istotnego faktu, a mianowicie, że 2 lata przed wszczęciem postępowania w rozpoznawanej sprawie prawomocnie zakończyła się sprawa w przedmiocie odmowy powołania skarżącej na stanowisko notariusza. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2647/14, oddalił skargę kasacyjną skarżącej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 czerwca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 365/14, oddalającego skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z 12 listopada 2013 r.

NSA nie podzielił zarzutów kasacyjnych, prezentując jednoznaczne i stanowcze stanowisko, że sporządzenie przez skarżącą aktu notarialnego z udziałem osoby, która ze względu na stan zdrowia - zaawansowane stadium choroby Alzheimera – w sposób widoczny dla każdego, wyłączoną zdolność świadomego podjęcia decyzji i wyrażenia woli, stanowi rażące i oczywiste naruszenie przez nią przepisów Prawa o notariacie (art. 80 § 2 i art. 86), które nie daje podstaw do przyjęcia, że w przyszłości będzie wykonywała zawodu notariusza prawidłowo i w zgodzie z obowiązującymi standardami. NSA uznał też, że zatarcie skazania nie stanowi okoliczności przemawiającej za przyjęciem, iż skarżąca daje rękojmie prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Upływ czasu, na jaki orzeczono wobec skarżącej środek karny w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza – w ocenie NSA – nie oznacza, że skarżąca automatycznie odzyskuje możliwość wykonywania tego zawodu. Odbudowa zaufania i wiarygodności kandydata na notariusza i przekonanie, że gwarantuje prawidłowe wykonywanie zawodu zaufania publicznego wymaga w każdym przypadku wykazania i udowodnienia wszystkich okoliczności, w tym dowodów z nienagannego wykonywania pracy po skazaniu czy pozytywnych opinii w środowisku notariuszy.

Sąd pierwszej instancji, rozpoznając skargę M.S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z 31 sierpnia 2018 r. w przedmiocie odmowy powołania na stanowisko notariusza - wydaną na skutek kolejnego wniosku skarżącej z 25 kwietnia 2018 r. – w całości podzielił poglądy NSA zawarte w uzasadnieniu wyroku z 14 kwietnia 2016 r. (sygn. akt II GSK 2647/14).

Podważając to stanowisko skarżąca de facto podjęła próbę podważenia poglądów NSA wyrażonych w wyroku z 14 kwietnia 2016 r. Zauważyć należy, że część zarzutów kasacyjnych jest podobna do tych, jakie zostały podniesione w sprawie II GSK 2647/14 ( zarzuty w pkt II, IV i VI petitum skargi kasacyjnej podobne do zarzutów w pkt 1,2 i 3 petitum skargi kasacyjnej w sprawie II GSK 2647/14).

W skardze kasacyjnej, w ramach podstawy określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., jej autor zarzucił wyrokowi Sądu pierwszej instancji naruszenie przepisu art. 11 pkt 2 w związku z art. 10 § 1 Prawa o notariacie poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że skarżąca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, podczas gdy ustalenie to jest dowolne, opiera się na incydentalnym zachowaniu zakwalifikowanym jako czyn zabroniony, pomija szereg czynników wskazujących na istnienie w odniesieniu do skarżącej rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Na wstępie wyjaśnić należy, że uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, wykazać należy, że sąd, stosując przepis, popełnił błąd w subsumcji, a mianowicie, że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Ponadto w uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej powinien wskazać, jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1554/09).

Podkreślić również należy, że zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania ustaleń faktycznych, a ocena jego zasadności może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z 22 października 2004 r., sygn. akt FSK 192/04).

W okolicznościach stanu faktycznego sprawy brak jest podstaw, aby uznać, że kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w zakresie odnoszącym się do materialnoprawnych podstaw jej wydania, na podstawie których ustalone zostały wobec adresata tej decyzji konsekwencje prawne stwierdzonych faktów, Sąd pierwszej instancji kontrolę tę wykonał wadliwie, akceptując błąd subsumcji stosowanych przepisów. Sąd mógłby podważyć tę ocenę jedynie w przypadku jej całkowitej dowolności i sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym lub też oparcia jej jedynie na gołosłownych stwierdzeniach, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że niewłaściwego zastosowania przepisu art. 11 pkt 2 w związku z art. 10 § 1 Prawa o notariacie jej autor upatruje w zaakceptowaniu przez Sąd pierwszej instancji stanowiska Ministra Sprawiedliwości, że fakt karalności czyni jedynym kryterium oceny ziszczenia/nieziszczenia się przesłanki określonej tymi przepisami.

Podważając zasadność zarzutu skargi kasacyjnej oraz prawidłowość argumentacji prezentowanej w jej uzasadnieniu, na wstępie odwołać należy się do normatywnej treści obowiązującej w tym zakresie regulacji prawnej.

Zgodnie z przepisem art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie notariuszem może być powołany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmie prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Jakkolwiek z tego przepisu wprost nie wynika, że fakt karalności stanowi przeszkodę powołania na stanowisko notariusza, to jednak nie sposób tego pomijać przy ocenie ziszczenia się przesłanek określonych przepisem art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowało się jednolite stanowisko, że badając, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego, organ zobowiązany jest brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a tym również znane mu zdarzenia, które stanowiły podstawę wydania wyroku skazującego, mimo że skazanie uległo zatarciu (por. np. wyroki NSA z: 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1791/16; 16 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1686/16; 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2052/12).

Zauważyć należy, że zatarciu skazania oparte jest na fikcji prawnej uznania skazania za niebyłe w sferze prawnej, nie towarzyszą temu jednak dalej idące jeszcze konsekwencje, a mianowicie, że za niebyłe należy również uznać zdarzenia, które legły u podstaw skazania, a więc obiektywnie istniejące fakty (por. wyrok Sądu Najwyższego z 29 października 2015 r., sygn. akt I CSK 893/14).

Jednoznaczne stanowisko dotyczące rozumienia zatarcia skazania na gruncie innych postępowań przedstawił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt SDI 32/10, zgodnie z którym: "Zatarcie skazania jest pewną fikcją prawną i oznacza, że skazanemu ponownie przysługuje status osoby niekaranej, bowiem przyjmuje się, że skazanie, jako zdarzenie historyczne, nie miało w ogóle miejsca. Trafny jest jednak pogląd, że nie oznacza to, że zatarcie skazania stwarza niewzruszalne prawne domniemanie niewinności w stosunku do danego czynu. Nie chodzi tu bowiem o domniemanie, lecz o fikcję prawną. Trudno mówić o domniemaniu, skoro zostało ono już wcześniej obalone prawomocnym wyrokiem. (...) Zatarcie skazania nie oznacza więc anulowania treści wyroku, tj. wyeliminowania go z mocą wsteczną z porządku prawnego jako w ogóle niewydanego, i nie niweluje też całkowicie wszystkich skutków skazania, bowiem skazany nie odzyskuje wszystkich utraconych np. praw, urzędów, orderów czy też odznaczeń".

Przyjąć zatem należy, że informacja o niekaralności kandydata (a taka jest treść informacji w razie zatarcia skazania) jest równoznaczna ze spełnieniem wymogu dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. W orzecznictwie NSA na gruncie zawodów prawniczych przyjęto, że nie każdy, kto jest niekarany, daje rękojmię prawidłowego wykonywania zaufania publicznego (por. wyrok NSA z 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2052/12). Nietrafny jest zatem również pogląd, że po zatarciu skazania niebyłe są także zdarzenia, które legły u jego podstaw. Zatarcie bowiem nie musi automatycznie usuwać zastrzeżeń, co do wysokich walorów etycznych lub nieposzlakowanego charakteru. Ponadto, zatarcie skazania nie stanowi okoliczności przemawiającej za przyjęciem, że skarżący daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Zatarcie skazania oznacza bowiem tyle, że obecnie, w świetle prawa, skarżący jest osobą niekaraną, co jednak nie jest równoznaczne z tym, że daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

W orzecznictwie stwierdzono, że zatarcie skazania nie usuwa obiektywnie istniejących faktów społecznych, nie niweczy ani popełnionego przestępstwa, ani wydanego wyroku. Zachowania te nadal bowiem istnieją i mogą być brane pod uwagę przy ocenie sylwetki kandydata (por. wyroki NSA z: 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2052/12, 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 1840/15, 16 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1686/16, a także SN w wyroku z 29 października 2015 r., sygn. akt I CSK 893/14).

Kryteria, którymi na gruncie przywołanego przepisu operuje ustawodawca niewątpliwie mają charakter ocenny i w swojej treści są niedookreślone. Nie oznacza to jednak, że przez pryzmat materiału dowodowego zawartego w aktach osobowych kandydata ubiegającego się powołanie na stanowisko notariusza, Minister w podejmowaniu rozstrzygnięcia o powołaniu na stanowisko notariusza pozbawiony jest możliwości formułowania konkretnej oceny i stanowiska odnośnie do tego czy kandydat rzeczywiście legitymuje się cechą nieskazitelnego charakteru, co w powiązaniu z jego dotychczasowym zachowaniem oraz oceną tego zachowania daje podstawę do prognozowania o prawidłowym wykonywaniu zawodu zaufania publicznego.

Przedmiotem oceny rękojmi do wykonywania zawodu jest nieskazitelność charakteru i dotychczasowe zachowanie kandydata, w odniesieniu do których to przesłanek chodzi o konkretne cechy wartościujące kandydata w sferze etyczno-moralnej (uczciwość, wiarygodność, odpowiedzialność, przestrzeganie powszechnie akceptowanych oraz uznanych zasad i reguł postępowania; poszanowanie dla porządku prawnego) i jednocześnie brak jakichkolwiek okoliczności negatywnych, podważających te cechy. Pozytywna prognoza odnośnie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza może być formułowana tylko i wyłącznie wobec osoby, która cechami tymi się legitymuje. Cechy te, ponad wszelką wątpliwość determinują bowiem prawidłowość wykonywania zawodu notariusza i głównego jego zadania polegającego na ochronie bezpieczeństwa obrotu cywilnoprawnego z punktu widzenia interesu prywatnego stron oraz interesu publicznego w rozumieniu art. 80 § 2 i 3 Prawa o notariacie.

NSA w składzie rozpoznającym sprawę w sporze co do kwestii odbudowy rękojmi utraconej przez kandydata z powodu ocenionych negatywnie zachowań stoi na stanowisku, że nie ma żadnych usprawiedliwionych podstaw, aby twierdzić, że raz utracona rękojmia jest utracona na zawsze. Istnieje możliwość odzyskania cechy nieskazitelnego charakteru, jednakże nie jest to prawo o charakterze bezwarunkowym. Tak jak na ocenach jest oparte ustalenie o braku rękojmi do wykonywania zawodu zaufania publicznego, tak samo na ocenie musi być oparte ustalenie o odbudowie rękojmi. Ocenie powinny być poddane różnorodne okoliczności, np. czas, jaki upłynął od zdarzenia, które stanowiło podstawę zakwestionowania rękojmi, postawa kandydata po utracie rękojmi, charakter czynu, który doprowadził do utraty rękojmi. Przy badaniu tych okoliczności, które nie mogą mieć charakteru zamkniętego, nie można przyjmować jakiegokolwiek automatyzmu, czy też wyznaczać jakiekolwiek bezwzględne ramy czasowe. Tak jak przy ocenie przesłanki dawania rękojmi nie istnieją w zasadzie granice czasowe w badaniu przeszłości kandydata, tak też trudno w sposób jednoznaczny wskazać okres czasu wymagany do odbudowy rękojmi po dopuszczeniu się przez tą osobę w przeszłości czynu zabronionego. Są to bowiem zagadnienia trudne do jednoznacznego zdefiniowania. Dlatego też ocena wszystkich przesłanek składających się na rozumienie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego powinna być dokonywana indywidualnie i po rozważeniu wszystkich okoliczności konkretnej sprawy.

W ocenie NSA, upływ czasu nie może stanowić wystarczającej podstawy do uznania, że rękojmia została odbudowana. Należy to badać w powiązaniu jeszcze z innymi okolicznościami. Rękojmi nie można odbudować przez "zaniechanie", czyli sama niekaralność po zdarzeniu, które doprowadziło do utraty rękojmi, nie stanowi decydującej przesłanki. Odbudowa rękojmi powinna zostać potwierdzona aktywną postawą moralno-etyczną kandydata. Powinien on udowodnić, że wyciągnął wnioski z negatywnych zdarzeń z przeszłości. Innymi słowy, kandydat musi się aktywnie zrehabilitować i wykazać, że odbudował swoją wiarygodność, w następstwie czego zasługuje na ponowne obdarzenie go zaufaniem.

Przy ocenie odbudowy rękojmi nie można również pominąć rodzaju i charakteru czynu, który doprowadził do utraty rękojmi. Im zdarzenia bardziej drastyczne, o dużym ciężarze gatunkowym i znacznej szkodliwości, tym trudniej uznać za możliwą szybką do przeprowadzenie odbudowę dobrego imienia człowieka, tym bardziej osoby zaufania publicznego. Takie rażące uchybienia trudno ulegają wymazaniu z pamięci społecznej. Inaczej należy zaś ocenić sytuacje, w których chodzi o pojedyncze i incydentalne czyny karalne o znikomej szkodliwości społecznej. Takie czyny po pewnym trudno zdefiniowalnym czasie nienagannego zachowania kandydata po wyroku, jako określone fakty społeczne, stracą jakiekolwiek znaczenie praktyczne.

Niewątpliwie skazanie notariusza, a więc osoby której stawiane są wysokie wymagania w sferze moralnej, etycznej i osobowościowej, nie tylko podważa jej autorytet, ale również powoduje utratę zaufania do notariusza jako osoby zaufania publicznego. Dlatego przy ocenie odbudowy rękojmi nie można tracić z pola widzenia subiektywnego odczucia społeczeństwa. Pamięć w społeczeństwie o negatywnych czynach popełnionych przez osoby wykonujące zawody zaufania publicznego może trwać dłużej niż okresy zatarcia skazania. Mogą zaistnieć też takie sytuacje, w których w miarę upływu lat naganne zachowanie kandydata przestanie istnieć jako negatywny fakt społeczny. Przy ocenie przesłanek wskazanych w art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie trzeba wziąć pod uwagę nie tylko prawa osoby, która chce wykonywać wyuczony zawód po uprzednim popełnieniu czynu zabronionego, ale również ochronę interesu publicznego.

Stąd też biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należy przyjąć, że udowodnienie rękojmi po uprzednim skazaniu kandydata zdeterminowane jest ziszczeniem się wielu przesłanek. Wymagana jest przy tym aktywność kandydata, która nie może wyłącznie polegać na składaniu kolejnych wniosków o powołanie na stanowisko notariusza, ale nade wszystko na aktywnej postawie zmierzającej do wykazania, że daje pozytywną prognozę co do rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Należy przy tym pamiętać, że ocena spełnienia warunku rękojmi dotyczy prognozowania przyszłych zachowań skarżącej, o tych zaś nie sposób wywnioskować inaczej niż z prezentowanej przez kandydata na notariusza postawy etycznej i moralnej, a także z dotychczasowego sposobu jego postępowania, a w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zwłaszcza oceny postępowania po skazaniu prawomocnym wyrokiem karnym.

NSA uznał, że skarżąca nie udowodniła swoim aktywnym zachowaniem oraz uzewnętrznianymi cechami osobowości, aby poczyniła kroki w celu "zrehabilitowania się". Według autora skargi kasacyjnej incydentalne zdarzenie, za które skarżąca została pociągnięta do odpowiedzialności, nie kreuje aktualnego jej wizerunku. Tymczasem z akt sprawy wcale nie wynika, jaki jest aktualny wizerunek skarżącej, oczywiście poza okolicznościami, które były już przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 14 kwietnia 2016 r. sygn. akt II GSK 2647/14. Powołane przez skarżącą obiektywne przesłanki przemawiające za powołaniem jej na stanowisko notariusza (str. 11-12) były już przedmiotem oceny NSA w powyższej sprawie i Sąd w składzie rozpoznającym sprawę w całości podziela tę ocenę i na nią się powołuje. Oceny tej nie zmienia również niespełna półroczny okres pracy skarżącej w Izbie Administracji Skarbowej w [...]. Nie nastąpiły zatem nowe, na tyle istotne okoliczności, które uzasadniałyby zmianę stanowiska, że skarżąca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Sąd pierwszej instancji kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości, wbrew poglądowi skarżącej nie naruszył przepisu art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie przyjmując, że zastosowanie tego przepisu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy było prawidłowe. Zatem zarzut niewłaściwego zastosowania przywołanego przepisu ustawy uznać należy za nieusprawiedliwiony.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). NSA uwzględnił to, że pełnomocnik organu, który występował przed Sądem pierwszej instancji, wziął udział w rozprawie.