Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1034/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 lutego 2015 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w . z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń funduszu alimentacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 13 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 894/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA") w sprawie ze skargi W. W. (dalej: "Wnioskodawca", "Dłużnik" lub "Skarżący"), uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z (...) r., nr (...), oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza J. (...) r., nr (...), w przedmiocie umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy, WSA wskazał, że opisaną wyżej decyzją z (...) r. Burmistrz J. (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") odmówił Dłużnikowi umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej, D. W., w kwocie (...) zł wraz z ustawowymi odsetkami – u umorzenie których Dłużnik wystąpił wnioskiem z (...) r. – a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: "SKO" lub "organ II instancji") rozstrzygnięcie to utrzymało w mocy.

Uwzględniając skargę Wnioskodawcy na tę decyzję SKO, WSA podniósł, że stanowiący podstawę rozstrzygnięcia przepis art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.; dalej w skrócie: "u.p.o.u.a.") należy rozumieć w ten sposób, że w pierwszej kolejności powinno się rozważyć możliwość umorzenia należności w razie spełnienia przesłanek określonych w ust.1, a dopiero w razie stwierdzenia braku takich przesłanek należy rozważyć, czy występują przesłanki określone w ust. 2 omawianego przepisu. Żaden z organów wydających zaskarżone decyzje nie rozważył kwestii zastosowania art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. i nie wskazał, czy w rozpatrywanym przypadku istnieją przesłanki do jego zastosowania, czy też nie. Stanowi to istotne naruszenie przepisów postępowania, które może mieć wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Dlatego, zdaniem WSA, w ponownie prowadzonym postępowaniu organy administracji powinny ocenić, czy w rozpatrywanym przypadku, podstawy prawnej wniosku Skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie mógł stanowić art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., a więc czy zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie. Ponadto WSA zarzucił organom obu instancji wadliwe uzasadnienie ich decyzji, a przede wszystkim brak wskazania konkretnych i rzeczowych przyczyn, dla których organy administracji odmówiły Wnioskodawcy umorzenia należności, co uniemożliwiło kontrolę merytoryczną tych decyzji. W związku z tym WSA zalecił, aby ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji dokonał aktualizacji ustaleń w zakresie sytuacji zdrowotnej, finansowej i życiowej Skarżącego, i w oparciu o te ustalenia wydał stosowną decyzję, mając na uwadze wykładnię przytoczonych przepisów prawa przedstawioną przez Sąd w uzasadnieniu. Zatem w szczególności to, że, z jednej strony, umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności, a z drugiej – że egzekucja zaległych świadczeń nie powinna prowadzić do sytuacji, w której dłużnik Skarbu Państwa, spłacający w ratach swoje zaległości, w ostateczności stanie się beneficjentem środków z pomocy społecznej. WSA wskazał też, że rozpoznając ponownie wniosek Skarżącego organ winien mieć na uwadze (po uprzednim zweryfikowaniu aktualności uprzednich ustaleń w tym zakresie), że Skarżący utracił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką W. W. W szczególności organ winien rozważyć celowość ewentualnego umorzenia należności w razie ustalenia, że jedyne dochody Skarżącego pochodzą z pomocy społecznej, a szanse na zmianę tego stanu rzeczy są znikome. W takiej bowiem sytuacji długi Skarżącego wobec Skarbu Państwa byłyby spłacane ze środków Skarbu Państwa, który dodatkowo ponosiłby koszty egzekucji komorniczej.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Burmistrz, decyzją z (...) r. nr (...)– wskazując jako podstawę prawną art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 27 ust. 1 i art. 30 u.p.o.u.a. – odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego D. W., w wysokości (...) zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę zainicjowaną wnioskiem Dłużnika z (...) r. o umorzenie w całości należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wezwano Wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające jego aktualną sytuację życiową, materialną i zdrowotną. Ponadto skierowano wniosek do Urzędu Gminy Grodziec w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. prowadzącego postępowanie egzekucyjne w celu uzyskania harmonogramu wpłat dłużnika alimentacyjnego na poczet zadłużenia.

Burmistrz wyjaśnił, że z otrzymanego harmonogramu wpłat dokonywanych od października (...) r. wynika, iż do dnia dzisiejszego Skarżący dokonał ich tylko 19 i żadna nie osiągnęła wysokości zasądzonych alimentów. W tej sytuacji nie ma podstaw by zastosować art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., ponieważ egzekucja nie była skuteczna przez okres minimum 3 lat z uwzględnieniem, że każda miesięczna wpłata powinna osiągnąć wysokość minimum zasądzonych alimentów. Również z dokumentów przesłanych przez Dłużnika wynika, że wpłaty, których dokonywał w celu spłaty zadłużenia, nie były w pełnej wysokości i nie były regularnie dokonywane.

Natomiast z otrzymanego z GOPS G. wywiadu środowiskowego z (...) r. wynika, że Dłużnik jest właścicielem domu o powierzchni 50 m² i gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,84 ha. Posiada wykształcenie średnie (mechanik maszyn rolniczych) i prawo jazdy kat. B. Leczy się na nadciśnienie tętnicze i choroby układu krążenia. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wydatki na jego utrzymanie, związane w szczególności z opłatami eksploatacyjnymi typu gaz, energii, woda, śmieci, oraz składkę KRUS pokrywa matka Dłużnika, ponieważ on nie posiada źródła dochodu. W ww. wywiadzie środowiskowym nie określono wysokości miesięcznych dochodów z gospodarstwa rolnego. Informacja taka została natomiast zamieszczona w wywiadzie środowiskowym z (...) r. (gdzie wskazano: (...) zł) oraz we wniosku Dłużnika z (...) r. (gdzie podano: (...) zł). W ocenie organu I instancji oznacza to, że w aktualnym wywiadzie środowiskowym z (...) r. dochód miesięczny Dłużnika – określony jako (...) zł – nie ujmuje korzyści finansowych z gospodarstwa, które, w ocenie organu, wynoszą ok. (...) zł miesięcznie (dane z wniosku Dłużnika z (...) r.). Z kolei zaświadczenie GOPS z (...) r. potwierdza, że Wnioskodawca pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką od (...) r. do (...) r.

Dalej organ I instancji wyjaśnił, że podejmując decyzję winien uwzględnić nie tylko ważny interes strony, lecz również interes społeczny, który w tym przypadku stanowi dbałość o dobro dziecka. Dłużnik opiekę na chorą matką sprawuje od (...) r., a od obowiązku alimentacyjnego uchyla się od roku 2009. Zaległość z funduszu alimentacyjnego na dzień wydania niniejszej decyzji wynosi (...) zł. Ponadto wcześniej Skarżący też uchylał się od płacenia zaliczki alimentacyjnej, której zaległość na ww. dzień wynosi (...) zł. Skarżący, będąc w wieku produkcyjnym, nie poczynił starań w celu poprawy swojej sytuacji finansowej, ponieważ od 16 lat nie podejmuje odpłatnego zatrudnienia. Z zaświadczenia lekarskiego załączonego do wniosku wynika, że w chwili obecnej nie jest zdolny do podjęcia pracy fizycznej. Jednak, zdaniem organu I instancji, rynek pracy stwarza możliwości podjęcia pracy na stanowiskach, gdzie nie wykonuje się pracy fizycznej (np. portier). W wywiadzie środowiskowym z (...) r. wskazano, że Dłużnik jest obecnie zwolniony z płacenia bieżących alimentów, lecz wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego podlegają zwrotowi. Z kolei z danych zawartych w wywiadzie środowiskowym z (...) r. wynika, że Dłużnik nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej i dodatku mieszkaniowego. Wprawdzie prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, ale nie ponosi w związku z tym żadnych opłat, gdyż pokrywa je matka Dłużnika, która także go utrzymuje. Ponadto organ I instancji podkreślił – mając na uwadze wytyczne zawarte w ww. wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 894/13 – że z posiadanych dokumentów wynika, iż jedynym zobowiązaniem Wnioskodawcy jest zaległość z funduszu alimentacyjnego, a więc nie dojdzie do kumulacji postępowań egzekucyjnych. Możliwa jest przy tym poprawa sytuacji finansowej Dłużnika, gdyż istnieją możliwości aktywizacji zawodowej. W konsekwencji organ I instancji stwierdził, że w sprawie nie zachodzą też okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Ponadto wskazał na możliwość złożenia przez Dłużnika wniosku o rozłożenie należności na raty.

Od opisanej decyzji Burmistrza, Wnioskodawca złożył odwołanie, wnosząc o jej zmianę zgodnie z żądaniem odwołania, ewentualnie o uchylenie tej decyzji i "ponowne przekazanie wniosku do przemyślenia". Zarzucił niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. W uzasadnieniu Skarżący przedstawił swą sytuację życiową i polemicznie odniósł się do ustaleń organu I instancji w tym zakresie.

Decyzją z (...) r., nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza.

W ocenie SKO, organ I instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie administracyjne i na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego wydał trafne rozstrzygnięcie. Z zebranej dokumentacji wynika, że Skarżący opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką sprawuje od (...) r. i od tego dnia do (...) r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne. Wobec tego, zdaniem organu, rejestracja Wnioskodawcy w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotnej – która miała miejsce ostatni raz w okresie od (...) r. – nie była podyktowana chęcią znalezienia pracy zarobkowej, lecz została uskuteczniona jedynie po to, by spełnić przesłankę ustalenia prawa do ww. świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez wykazanie warunku rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Skarżący jest osobą bezrobotną od 16 lat i w tym czasie nie podejmował żadnych prób zmiany tej sytuacji. Uiszczone przezeń wpłaty na poczet alimentów nie dają podstaw do zastosowania ulgi z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Ponadto Skarżący jest osobą w wieku produkcyjnym – osiągnął bowiem aktualnie 50 lat – i, w ocenie organu II instancji, jest to wiodący powód negatywnego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku umorzeniowego. SKO wzięło także pod uwagę, że Skarżący ze względu na schorzenia jest osobą niezdolną do pracy fizycznej, jednakże owa niezdolność nie ma charakteru trwałego, nieodwracalnego. Świadczy o tym fakt, że nie stara się on o uzyskanie stałych świadczeń z KRUS związanych z niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym. Zdaniem organu II instancji aktualnie umorzenie należności byłoby przedwczesne i stanowiłoby, w przedstawionych okolicznościach, nieuzasadnioną ulgę. Okoliczność, że Skarżący znajduje się obecnie w niekorzystnej sytuacji finansowej, nie może automatycznie powodować zastosowania ulgi z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Kwota zaległości jest znaczna, jednakże ewentualne podjęcie zatrudnienia, choćby za wynagrodzeniem w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, pozwoliłoby Wnioskodawcy na zrealizowanie ciążącego obowiązku, przy jednoczesnym zgłoszeniu w organie stosownego wniosku o rozłożenie należności na raty, co sugerował również organ I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący powtórzył wnioski oraz zarzuty odwołania. Ponadto, w uzasadnieniu skargi, Skarżący zarzucił naruszenie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez jego niezastosowanie i literalne odczytanie, pozostające w kolizji z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Odnosząc się do ustaleń i argumentacji z zaskarżonej decyzji, Skarżący podniósł m.in., że nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczeń z KRUS związanych z niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na zbyt krótki, bo tylko jednoroczny, nieprzerwany okres płatności składek. Jego matka utrzymuje się z renty rolniczej w kwocie 1490 zł, on sam zaś utrzymywał się tylko ze świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 520 zł, do którego prawo wygasło z dniem 01 lipca 2013 r. Skarżący zaznaczył, że obecnie jest objęty pomocą banku żywności. Obowiązek ustalenia alimentów ustał z dniem (...) r. Skarżący podkreślił, że wykazywał dobrą wolę w regulowaniu świadczeń alimentacyjnych, spłacając je w miarę swych możliwości – choćby częściowo czy też w symbolicznych kwotach. W okresie 2005–2010 spłacił już znaczną część zadłużenia, w łącznej kwocie (...) zł (44 wpłaty). W związku z tym należałoby, zdaniem Skarżącego, ponownie rozważyć zastosowanie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji tzw. pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 25.09.2009 r., I OSK 1403/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: w skrócie "CBOSA").

Przystępując do merytorycznego rozpoznania wniesionej skargi, Sąd w obecnym składzie miał na uwadze, że w niniejszej sprawie zapadło już uprzednio orzeczenie sądu administracyjnego – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 894/13, uchylający wcześniejsze decyzje organów obu instancji – które stało się prawomocne, wobec jego niezaskarżenia.

W związku z tym zarówno organy administracji rozpoznające ponownie niniejszą sprawę, jak i Sąd w obecnym składzie, pozostawali związani oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w wyżej opisanym wyroku WSA – zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. W rozumieniu tego przepisu przez "ocenę prawną" należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Z kolei "wskazania co do dalszego postępowania" stanowią z reguły konsekwencję tak rozumianej oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych, i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (por.: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, uw. 1 i 2 do art. 153; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, art. 153, Nb 1–3).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd doszedł do przekonania, że decyzja ta nie narusza prawa, gdyż organy obu instancji zastosowały się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 894/13 oraz zrealizowały sformułowane w tym wyroku wytyczne co do dalszego postępowania. W konsekwencji organ II instancji zasadnie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą Skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na czele z jej art. 30. W myśl art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 u.p.o.u.a. w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną.

Sąd w obecnym składzie – stosownie do dyspozycji art. 153 p.p.s.a. – jest związany w niniejszej sprawie wykładnią art. 30 u.p.o.u.a. przedstawioną w wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 894/13, zgodnie z którą regulację tę należy rozumieć w ten sposób, że w pierwszej kolejności powinno się rozważyć możliwość umorzenia należności w razie spełnienia przesłanek określonych w ust. 1, a dopiero w razie stwierdzenia braku takich przesłanek należy rozważyć, czy występują przesłanki określone w ust. 2 art. 30 u.p.o.u.a. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Sąd w obecnym składzie nie jest władny kwestionować takiej wykładni nawet w odniesieniu do sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – organ właściwy wierzyciela, o jakim mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a (tu: Burmistrz Jarocina) nie jest zarazem organem właściwym dłużnika, wzmiankowanym w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. (tu: Wójt Gminy Grodziec), a więc w normalnym toku rzeczy nie byłby władny rozpoznawać sprawy na gruncie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., lecz w tym zakresie byłby zobligowany zastosować art. 66 § 1 k.p.a.

Wobec jednak kategorycznej wykładni przedstawionej w prawomocnym wyroku WSA o sygn. akt IV SA/Po 894/13, Sąd w niniejszym składzie poprzestaje na stwierdzeniu, że organy obu instancji, mając na uwadze ocenę prawną i wytyczne zawarte ww. wyroku WSA, prawidłowo rozważyły kwestię zastosowania przepisu art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Na podstawie otrzymanego od właściwego komornika sądowego zaświadczenia z (...) r. o dokonanych wpłatach na poczet zadłużenia, organy ustaliły, że Skarżący od października (...) r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji dokonał tylko 19 wpłat, z których żadna nie osiągnęła wysokości zasądzonych alimentów. W związku z tym organy zasadnie przyjęły, że podstawy prawnej wniosku Skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie mógł stanowić w tym przypadku art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., a to z tej przyczyny, że w odniesieniu do Skarżącego nie przeprowadzono skutecznie egzekucji w zakresie wskazanym w tym przepisie. Zatem słusznie organy uznały, że nie zostały spełnione przesłanki w określone w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a.

Niewątpliwie podstawę prawną wniosku Skarżącego mógł natomiast stanowić art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Do takiej konstatacji prowadzi już sama wykładnia gramatyczna tego przepisu – na co trafnie zwrócono uwagę w wyroku WSA o sygn. akt 894/13. Z treści art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jednoznacznie wynika, że przepis ten ma zastosowanie w sytuacjach szczególnych, gdy należy poddać analizie i ocenie sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Wobec treści art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. przyjęcie poglądu, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, prowadziłoby do całkowitej sprzeczności takiego poglądu z omawianym przepisem i świadczyłoby albo o wadliwości tego poglądu albo o zbędności przepisu art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Przyjęciu zaś tezy o zbędności fragmentu tekstu prawnego, a tym bardziej całego przepisu, stoi na przeszkodzie reguła wykładni zwana zakazem wykładni per non est (por. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 122–123).

W tym miejscu należy podkreślić, że na sytuację dochodową wnioskującego bez wątpienia składa się stan zdrowotny danej osoby, bo tylko po jego uwzględnieniu można mówić o możliwościach zarobkowych wnioskodawcy. Przy ustalaniu możliwości zarobkowych i majątkowych bierze się pod uwagę nie tylko zarobki i dochody rzeczywiście uzyskiwane, lecz i te, które osoba zobowiązana do alimentacji mogłaby uzyskać przy dołożeniu należytej staranności oraz stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych. Powyższe oznacza, że umorzenie w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu łącznie z odsetkami może być dokonane jedynie wówczas, gdy ocena całokształtu okoliczności dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej dłużnika pozwoli uznać, że wystąpiła szczególna sytuacja uprawniająca do wnioskowania o takiej potrzebie.

Ponadto trzeba zaznaczyć, że poddana kontroli Sądu decyzja organu administracji ma charakter uznaniowy – jak każda decyzja podejmowana na gruncie art. 30 ust. 2 w zw. z ust. 3 u.p.o.u.a. (zob. m.in. wyrok NSA z 21.06.2011 r., I OSK 1794/10, CBOSA). Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną co do ustalenia treści rozstrzygnięcia, związaną m.in. z realizowaniem określonej, w danym zakresie, polityki państwa. Oczywiście organ jest przy tym związany przesłankami wskazanymi w przepisie stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia, w tym przypadku – w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., którymi są: sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika.

Natomiast kontrola sądu administracyjnego – prowadzona, jak to juz wyżej wskazano, wyłącznie z punktu widzenia legalności aktów administracyjnych – jest w stosunku do decyzji uznaniowych ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności – a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. – oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, i czy po takim rozważeniu dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia (tu: umorzenia należności). Istotne znaczenie ma przy tym uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę – na co zwrócił już uwagę WSA w wyroku o sygn. akt IV SA/Po 894/13.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że zarówno organ I, jak i II instancji wydając orzeczenia na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., a więc w warunkach uznania administracyjnego, wyczerpująco zebrały i wszechstronnie rozpatrzyły cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, i na tej podstawie dokonał prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą dalszych rozważań.

Organy obu instancji przeprowadziły wszechstronną i wnikliwą analizę sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej Skarżącego, zgodnie z wytycznymi WSA zawartymi w wyroku o sygn. akt IV SA/Po 894/13 oraz z uwzględnieniem wykładni odnośnych przepisów prawa przedstawionej w tym wyroku. W szczególności organy dokonały aktualizacji ustaleń faktycznych na podstawie przeprowadzonego w dniu (...) r. rodzinnego wywiadu środowiskowego, dokumentów dostarczonych przez Skarżącego na wezwanie organu, potwierdzających jego aktualną sytuację oraz zaświadczenia GOPS G. z (...)r. stwierdzającego, że Skarżący pobierał w okresie od (...) r do (...) r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W niniejszej sprawie organy administracji zasadnie zaznaczyły, że Skarżący jest ciągle w wieku aktywności zawodowej i ma możliwość poprawy swojej sytuacji na rynku pracy, pomimo schorzenia i czasowej niezdolności do pracy fizycznej, gdyż ta nie uniemożliwia jemu podjęcia pracy w ogóle i na stałe. Ponadto usprawiedliwieniem dla obecnej sytuacji Skarżącego nie może być tylko i wyłącznie fakt opieki nad niepełnosprawną matką, na którą miał przyznane świadczenie pielęgnacyjnego w okresie od (...) r. do (...) r., bowiem Skarżący nie pracuje już od 16 lat, a przedmiotowe świadczenie przyznano dopiero w 2011 r., zatem także i wcześniej nie próbował zmienić swojej trudnej sytuacji materialnej. Istotna jest przy tym okoliczność, że od obowiązku alimentacyjnego uchyla się on od 2009 r. (w zakresie świadczeń z funduszu alimentacyjnego; wcześniej występowały bowiem też zaległości odnośnie do płatności zaliczki alimentacyjnej), a więc m.in. także w okresie, kiedy pobierał świadczenie pielęgnacyjne. Skarżący nie wykazał ponadto, aby podjął jakiekolwiek działania celem uzyskania zasiłku dla opiekuna, przysługującego na podstawie ustawy z dnia z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567) osobom, które – podobnie jak Skarżący – utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na skutek jego wygaśnięcia z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. Ponadto nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma na utrzymaniu innych osób oraz nie ponosi żadnych wydatków związanych ze swoim utrzymaniem, ponieważ wszelkie wydatki ponosi jego matka. Nie korzysta także z pomocy społecznej i nie ma żadnych innych egzekwowanych na bieżąco zobowiązań finansowych, poza przedmiotowymi, wyłącznie zaległymi, należnościami alimentacyjnymi (obowiązek uiszczania bieżących alimentów ustał z dniem (...) r. – wyrok Sądu Rejonowego w J. z dnia (...) r., sygn. akt (...); k. 152 akt adm. I inst.)

Na zakończenie należy podkreślić, że analiza niewadliwych ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie przez organy obu instancji pokazuje, że trudna sytuacja finansowa Skarżącego nie stanowi sytuacji szczególnej na tle innych osób zobowiązanych do alimentacji oraz do ponoszenia kosztów świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Skarżący winien przy tym uwzględnić, że zobowiązania alimentacyjne rodziców wobec dzieci, w myśl art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.), mają charakter obligatoryjny. Natomiast wszelkie zwolnienia z tego obowiązku, w tym ewentualne umorzenia zaległych należności związanych z wypłatą świadczeń z funduszu alimentacyjnego, mają charakter wyjątkowy i jako takie powinny być interpretowane w sposób ścisły. W rozpatrywanej sprawie jej okoliczności, stan faktyczny i prawny nie pozwoliły organom na uznanie, że takie wyjątkowe okoliczności zachodzą, a Sąd kontrolujący zaskarżone rozstrzygnięcia nie dopatrzył się w działaniu organów niedopuszczalnej arbitralności.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.