Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 605/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2016-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń / spr./ Sędziowie WSA Piotr Popek WSA Jarosław Szaro Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2016 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2005, 2006 i 2007 oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 605/16

UZASADNIENIE

K. Z. (dalej skarżący, wnioskodawca) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej Dyrektor ARiMR, organ II instancji) z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego za lata 2005, 2006 i 2007.

Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca w dniu 15 czerwca 2005r. złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2005. W formularzu Deklaracji pakietów lub wariantów w latach 2005 - 2009, wnioskodawca zadeklarował w pierwszym roku pięcioletniego zobowiązania w realizacji pakietu S02 - Rolnictwo ekologiczne i w jego ramach wariant S02o01 - Uprawy rolnicze (bez certyfikatu zgodności) na powierzchni 49,14 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARMiR na podstawie kontroli administracyjnej wniosku, decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. przyznał wnioskodawcy płatność z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na 2005 r. w wysokości 40 058,24 zł do realizowanego pakietu S02 -rolnictwo ekologiczne- wariant S02a01 - Uprawy rolnicze (bez certyfikatu zgodności) do powierzchni zatwierdzonej wynoszącej 49,14 ha - która to powierzchnia określa jego zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez wnioskodawcy we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu 22 maj 2006 r.

Kolejnymi decyzjami z dnia [...] listopada 2006 r. i w [...] stycznia 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARMiR na podstawie kontroli administracyjnych wniosków przyznał wnioskodawcy płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na lata 2006 i 2007 do powierzchni zatwierdzonej wynoszące 49,14 ha, przy czym w roku 2006 była to kwota 40 098,24 zł, natomiast w 2007 r. to kwota 35 380,80 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez wnioskodawcy we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu 14 lutego 2007 r. i 18 lutego 2008 r.

W dniu 15 maja 2008 r. do Biura Powiatowego ARMiR wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2008. Zadeklarował w czwartym roku pięcioletniego zobowiązania realizację pakietu S02 - Rolnictwo ekologiczne i w jego ramach wariant S02a01 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 49,14 ha.

W dniach 3 do 15 kwietnia 2009 r. na działkach ewidencyjnych nr 239,271 i 507 odbyła się kontrola na miejscu, na działkach tych skarżący w 2008 r. deklarował mieszankę wieloletnią traw z motylkowatymi w ramach wariantu S02a01 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności). Na wskazanych działkach zgodnie z notatkami inspektorów terenowych stwierdzono w głównej mierze pole orne po kukurydzy.

W dniu 27 kwietnia 2009 r. do Biura Powiatowego ARMiR wpłynęło pismo, w której wnioskodawca wskazuje, że uprawy traw z motylkowatymi zasiane na wyżej wskazanych działkach ewidencyjnych zostały zniszczone przez A. N., G. N. oraz S. N.

W dniu 19 listopada 2010 r. wnioskodawca wniósł o zawieszenie postępowania związanego z przyznaniem płatności rolnośrodowiskowej na rok 2008. Postępowanie to zostało zawieszone. Następnie uwagi na brak wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARMiR decyzją [...] z dnia [...] kwietnia 2014 roku umorzył przedmiotowe postępowanie w całości.

Zawiadomieniem nr [...] z dnia 6 sierpnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARMiR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i dobro stanu zwierząt na lata 2005, 2006 oraz 2007.

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARMiR ustaleń skarżący kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2005 - 2007 w łącznej wysokości 115 577,28 zł. W wyniku wniesionego odwołanie wyżej wskazano decyzja przestała uchylona przez Dyrektor ARMiR i sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

W dniu [...] marca 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARMiR wydał decyzję nr [...], w której ustalił kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2005 - 2007 w łącznej wysokości 115 577,28 zł.

Dyrektor ARMiR po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał na przepis art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 3 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków ze Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r. poz. 373), której rozporządzeniem wykonawczym jest rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy“ objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz.U. 2013 roku poz. 361 z późn. zm.), a także na przepis art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 roku poz. 1438 dalej ustawa o Agencji).

Wskazał, że wypłacone nienależnie skarżącemu środki finansowe z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za lata 2005 - 2006 pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, to jest z funduszu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1, a i pkt 2 ustawy o Agencji. Natomiast nienależnie wypłacona kwota dotacji na rok 2007 pochodziła z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie to jest z funduszu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 i 2 punkt a ustawy o Agencji.

W rozpoznawanej sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności wypłaconych po 1 stycznia 2007 r. składały się w kwoty w wysokości 40 098,24 zł przyznane na rok 2006 oraz kwota 35 380,80 zł przyznane na rok 2007. Bezsprzecznie kwoty te przekraczają kwotę stanowiącą równowartość 100 EUR, przeliczoną na złote wg kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 w rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. Tym samym w odniesieniu do płatności rolnośrodowiskowej przyznanej na 2006 i 2007 rok nie zachodzi przesłanka uzasadniająca odstąpienie od ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności na podstawie art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.

Dyrektor ARMiR podniósł, że w niniejszej sprawie płatności, które stały się następnie nienależny były realizowane na podstawie wniosku złożonego przed rokiem 2014, a tym samym, uwzględniając zapisy zawarte w art. 43 pkt a Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofanie płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcie rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemności (Dz.U. UE L 181 z dnia 20 czerwca 2016 r. str. 48) stwierdzić należy, iż zastosowanie będą miały przepisy zawarte w rozporządzeniu (WE) 1122/2009. Jednocześnie wskazał, iż w myśl art. 86 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) numer 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemu wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemów wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. UE L 316 z 2 grudnia 2010 r. str. 65 z późn. zm.), rozporządzenie (WE) nr 796/2004 traci moc z dniem 1 stycznia 2010 roku. Jednakże rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynający się przed dniem 1 stycznia 2010 roku. Zatem mając na uwadze powyższe w rozpoznawanej sprawie dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowanych z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, zastosowanie będzie miały przepisy art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. funkcjonujące do płatności w ramach kampanii 2005 - 2009 r.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia zgłoszonego przez skarżącego, Dyrektor ARMiR wskazał że zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwie władcy o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż 10 lat. Jednakże, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do 4 lat. Zatem przerwanie terminu przedawnienia może wystąpić przez doręczenie stronie informacji w odnoszącej się wyraźnie do określonej płatności i wskazujący co najmniej na podejrzenie wystąpienia nieprawidłowości. W myśl powyższego za datę wystąpienia nieprawidłowości w przedmiotowej sprawie uznać należy datę doręczenie zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania dotyczącego ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Wskazaną datą był dzień 7 sierpnia 2015 r., zaś daty otrzymania płatności rolnośrodowiskowej za rok 2005, 2006 i 2007 to odpowiednio: 22 maja 2006 r., 14 lutego 2007 r. i 18 lutego 2008 r., a więc przed upływem 10 lat od daty płatności, jednakże po upływie 4 lat.

W ocenie organu w rozpoznawanej sprawie dobra wiara strony, o którym mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, nie wynika wprost z dokumentacji dostarczonej organowi, jak również w ocenie organu strona nie wskazała, że jej działanie w tym zakresie nosiło cechy działania w dobrej wierze. Skarżący, składając wniosek o przyznanie płatności za lata 2005 - 2007, złożył podpis pod oświadczeniem, iż znane są mu zasady oraz tryb realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz, że jest świadomy skutków niewykonania zobowiązania wynikającego z realizacji programu rolnośrodowiskowego. Oznacza to że wnioskodawca potwierdził znajomość przepisów określających zasady uzyskiwanie płatności w ramach programu rolnośrodowiskowego na powyższe lata. Skarżący zobowiązał się także do niezwłocznego poinformowania na piśmie Agencji o każdym fakcie, których ma wpływ na przyznanie, przedłużenie, pobieranie lub wypłacenie płatności z tytułu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. Należy wskazać bowiem, iż stwierdzony brak użytkowania zgodnie z wnioskiem został stwierdzony podczas kontroli na miejscu przeprowadzonej przez inspektorów terenowych w dniach 3-15 kwietnia 2009 r. dotyczących roku gospodarczego 2008. Wnioskodawca nie informował organów Agencji o fakcie zniesieniu upraw przez osoby trzecie przed przeprowadzeniem ww. kontroli na miejscu. Poza powyższym brak jest ze strony odwołującego przedstawionych dowodów, iż użytkował on działki rolne objęte programem rolnośrodowiskowym - co jednocześnie oznaczałoby realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego. W świetle powyższego, należy uznać, za niezasadny zarzut, iż na podstawie art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2005, 2006 i 2007 uległ przedawnieniu. Przyjmując nawet, że został przekroczony czteroletni okres na poinformowanie beneficjenta o nie nieuzasadnionym charakterze danej płatności, to stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał w żaden sposób, iż działał w dobrej wierze.

W konkluzji organ stwierdził, że kwota płatności finansowych z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2005, 2006 i 2007, przekazane na rachunek skarżącego na podstawie decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARMiR są płatnościami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, jednak nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Dlatego też w zaskarżonej decyzji Kierownik Biura Powiatowego ARMiR zasadnie ustalił skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2005, 2006 i 2007 w łącznej wysokości 115 577,28 zł, które wnioskodawca zobowiązany jest zwrócić.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący w zaskarżył wyżej wskazaną decyzją Dyrektora ARMiR w całości i zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 7,77 i 107 k.p.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący materiał dowodowy w szczególności dotyczącego zaniechanie gospodarowanie wskutek działania osób trzecich, powodującego błędną ocenę okoliczności faktycznych mających wpływ na wynik sprawy i niewskazanie powodów, dla których okoliczności te zostały pominięte;

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy to jest art. 72 oraz 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. niezastosowanie.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARMiR wniósł o jej oddalenie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 - dalej p.p.s.a.) - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że badanie legalności zaskarżonej decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów, wykazała, że skarga jest nieuzasadniona.

Na wstępie należy zauważyć, że podstawę prawną wydanych w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięć stanowił art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Rolnej i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze. zm.). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej,

następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Z kolei zgodnie z art. 29 ust. 2 ww. ustawy o Agencji właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie ww. przepisu jest zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 kwietnia 2010 r. (sygn. akt III SA/GL 831/10, LEX nr 619010), zgodnie z którym "nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową (...)". W takim przypadku ocena legalności kontrolowanego postępowania administracyjnego wymaga odpowiedzi na pytanie, czy płatności, których kwotę organ pierwotnie ustalił można uznać za "nienależne płatności".

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący w dniu 15 czerwca 2005r. złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2005. W formularzu Deklaracji pakietów lub wariantów w latach 2005 - 2009, wnioskodawca zadeklarował w pierwszym roku pięcioletniego zobowiązania w realizacji pakietu S02 - Rolnictwo ekologiczne i w jego ramach wariant S02o01 - Uprawy rolnicze (bez certyfikatu zgodności) na powierzchni 49,14 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARMiR na podstawie kontroli administracyjnej wniosku, decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. przyznał wnioskodawcy płatność z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na 2005 r. w wysokości 40 058,24 zł do realizowanego pakietu S02 -rolnictwo ekologiczne- wariant S02a01 - Uprawy rolnicze ( bez certyfikatu zgodności) do powierzchni zatwierdzonej wynoszącej 49,14 ha - która to powierzchnia określa jego zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez wnioskodawcy we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu 22 maj 2006 r.

Kolejnymi decyzjami z dnia [...] listopada 2006 r. i w [...] stycznia 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARMiR na podstawie kontroli administracyjnych wniosków przyznał wnioskodawcy płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na lata 2006 i 2007 do powierzchni zatwierdzonej wynoszące 49,14 ha, przy czym w roku 2006 była to kwota 40 098,24 zł, natomiast w 2007 r. to kwota 35 380,80 zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez wnioskodawcy we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu 14 lutego 2007 r. i 18 lutego 2008 r.

W dniach 3 do 15 kwietnia 2009 r. na działkach ewidencyjnych nr 239, 271 i 507 odbyła się kontrola na miejscu, na działkach tych skarżący w 2008 r. deklarował mieszankę wieloletnią traw z motylkowatymi w ramach wariantu S02a01 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności). Na wskazanych działkach zgodnie z notatkami inspektorów terenowych stwierdzono w głównej mierze pole orne po kukurydzy.

Powyższe ustalenia w dałoby podstawę organowi to uznanie, że doszło do zaniechania prowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem rolno środowiskowym. Tym samym, z uwagi na fakt, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło zaniechanie przez skarżącego prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach pakietu S02 rolnictwo ekologiczne, powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w łącznej wysokości 115 577,28 zł za 2005, 2006 i 2007 rok, wypłaconych skarżącemu na wskazany przez niego rachunek bankowy odpowiednio

W tym stanie, podnieść należy, że organ zobligowany był wydać decyzję w przedmiocie zwrotu nienależnych płatności.

Wskazać należy, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności wynika z art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE)796/2004, który stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.

Przepis art. 73 Rozporządzenia Komisji (WE)796/2004 w kolejnych ustępach wskazuje jednak na te sytuacje, kiedy obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia zostaje wyłączony. Jak stanowi ust. 4 tego przepisu, obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Pomyłka organu, o jakiej mowa w przywołanym przepisie, może zaistnieć wówczas, gdy na podstawie niespornych okoliczności faktycznych organ wyliczył kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych. W takiej sytuacji rolnik byłby zwolniony z obowiązku zwrotu nienależnej płatności przekraczającej prawidłowo wyliczoną kwotę nadpłaty i to pod warunkiem, że błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie – wbrew zarzutom skargi - zasadnie przyjęto, że nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE)796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranej płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt odpowiednio za lata 2005, 2006 i 2007. Przyznanie skarżącemu płatności nie było bowiem następstwem pomyłki organu ARiMR, lecz efektem zaniechania skarżącego polegającym na, że nie poinformował organów o fakcie zaprzestaniu w 2008 roku realizacji podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Okoliczność ta została stwierdzona podczas kontroli na miejscu.

W ocenie Sądu Dyrektor ARMiR trafnie uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie przyznanej płatności, o jakich mowa w art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE)796/2004. Przepis ten stanowi, że obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

W rozpatrywanej sprawie, wypłata pierwszych płatności z tytułu z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2005 - uznanych następnie za nienależnie pobrane - nastąpiła w dniu 22 maja 2006 r., natomiast za rok 2006 i 2007 odpowiednio 14 lutego 2007 r. i 18 lutego 2008 r. Jak słusznie organ wskazał, przerwanie terminu przedawnienia nastąpiło z datą doręczenia zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania dotyczącego ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności a był to dzień 7 sierpnia 2015 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.

Jednocześnie nie sposób uznać, tak jak wnioskuje skarżący, iż działał on w dobrej wierze, co mogłoby stanowić podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta o niezasadnym charakterze płatności.

Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (zob. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, Lex nr 1137853).

Jak bowiem słusznie zwrócono uwagę skarżący składając wniosek o płatność, złożył podpis pod oświadczeniem, że znane mu są zasady przyznawania płatności oraz zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, między innymi o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznawanie, przedłużanie, pobieranie lub wypłacanie płatności z tytułu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, o każdej zmianie powstałej w okresie trwania złożonych zobowiązań, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni oraz przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego (§ 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich). Uznać zatem należało, że skarżącemu znany był wymóg prowadzenia działalności gospodarczej na deklarowanych zasadach przez 5 lat trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego. Jednakże choć skarżący składając wnioski o przyznanie płatności na 2005, 2006 i 2007 rok złożył podpis pod oświadczeniami, że znane mu są zasady oraz tryb realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz, że jest świadomy skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programów rolnośrodowiskowego, to jak wynika z akt sprawy, warunków tych nie dotrzymał. Dlatego też słusznie organy przyjęły, że brak realizowania programu rolnośrodowiskowego dla działek, dla których przyznano płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, należy uznać za błąd skarżącego i w rozpoznawanej sprawie bez większego znaczenia dla prawidłowości rozstrzygnięcia były przyczyny, które spowodowały, że skarżący zaprzestał realizacji programu rolnośrodowiskowego. Stąd też jak wyżej stwierdzono brak podstaw do przyjęcia krótszego okresu przedawnienia.

Sąd jako prawidłowe ocenił także stanowisko organu co do braku podstaw do zastosowania w sprawie art. 72 Rozporządzenia Komisji (WE)796/2004 stanowiącego, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności w rozumieniu art. 40 ust. 4 rozporządzenia (WE) 1782/2003 wraz ze stosownymi dowodami zgodnymi z wymogami właściwego organu podlegają zgłoszeniu temu organowi na piśmie w terminie 10 dni roboczych od daty ustalenia tych okoliczności. Sąd nie znalazł bowiem podstaw do przyjęcia, że skarżący wykazał, aby we właściwym czasie zgłosił organowi na piśmie i odpowiednio udokumentował fakt wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności. Jak wynika z niekwestionowanych faktów ustalonych w sprawie zaniechanie prowadzenia działalności rolnej przez skarżącego w roku 2008 zostało stwierdzone w czasie przeprowadzonej wizytacji terenowej działek w dniach 3 - 15 kwietnia 2009 r. Z dokonanych wówczas ustaleń jasno wynika, że uprawą na zgłoszonych do programu i kontrolowanych działkach nr 239, 271 i 507 nie była trawa z motylkowatymi na co wskazywał skarżący w swoim wniosku na rok 2008, ale pozostałościami po uprawie kukurydzy. Dopiero pismem, które wpłynęło do Biura Powiatowego ARMiR w dniu 27 kwietnia 2009 r. skarżący poinformował organ, że uprawy traw z motylkowatymi na wyżej wskazanych działkach zostały zniszczone przez A. N., G. N. oraz S. N.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że powyższe pismo nie można tak go traktować jako formalnego zgłoszenia siły wyższej, o którym mowa w przepisie art. 72 ponieważ dotyczy okoliczności wcześniej stwierdzonych przez organ w wyniku przeprowadzonej kontroli w terenie. Zgłoszenie zniszczenia upraw przez osoby trzecie dotyczy stanu upraw na 2008 r. świadczy o tym, że skarżący faktycznie nie użytkował spornego gruntu w roku 2008, ponieważ z uwagi na wymuszone przez wymogi realizowanego programu rolnośrodowiskowego w wariancie S02a02 - Uprawy rolnicze (certyfikatem zgodności), prace agrotechniczne skarżący winien utrzymywać grunty w dobrej kulturze rolnej przez cały rok kalendarzowy. Jak słusznie zauważył organ powiadomienie go o zniszczeniu upraw po upływie pół roku od wymaganych przepisami prac agrotechnicznych świadczy o tym, iż wnioskodawcy nie przebywał na działkach w roku 2008. Ponadto w dokumentacji sprawy brak jest zgłoszenie przez beneficjenta przypadku siły wyższej. Zgłoszenie takie powinno być dostarczone do organu w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent jest w stanie dokonać tej czynności na podstawie art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wspierania rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Ponad to zgłoszenie siły wyższej winno nastąpić w postępowaniu o przyznanie płatności, a nie w postępowaniu o ustalenie nienależnej płatności.

Odnosząc się do dalszych zarzutów, w pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawodawca - stanowiąc w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173), że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy - zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a. W postępowaniu w sprawie pomocy finansowej to nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę - producenta rolnego, który z określonego faktu wywodzi skutki prawne (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2012 r. o sygn. akt II GSK 88/11, LEX nr 1148355). Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2011 r. o sygn. akt V SA/Wa 2501/10, LEX nr 995979). I już chociażby tylko z tych powodów proceduralne zarzuty skarżącego należało ocenić jako bezzasadne.

W ocenie Sądu, organy obu instancji, działając na podstawie obowiązujących przepisów prawa krajowego i unijnego, podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a kwestionowany w skardze zakres postępowania dowodowego i wyjaśniającego jest prawidłowy, zaś materiał dowodowy został zgromadzony i rozpoznany zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., tj. w sposób wszechstronny i kompletny. W sprawie organy przeprowadziły wszelkie uwzględniające specyfikę przedmiotu rozstrzygnięcia niezbędne i konieczne dla ustalenia (wyjaśnienia) istotnych okoliczności faktycznych czynności w sprawie. Zawarta przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ocena okoliczności sprawy została dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego sprawy, jest prawidłowa, logiczna i zgodna z doświadczeniem życiowym, zaś wywody – konsekwentne, jasne i zrozumiałe, co z kolei wyklucza przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, tj. naruszenie art. 80 k.p.a., zaś uzasadnienie tej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Przedstawiono w nim szczegółowo stan faktyczny, przepisy prawne, dokonano ich wykładni oraz podano motywy podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, w szczególności wyjaśniono dlaczego w sprawie nie zaistniały okoliczności wyłączające zwrot pobranej płatności. Natomiast fakt, że ostateczny wynik oceny organu jest niezgodny z oczekiwaniami Skarżącego nie może oznaczać, że zaskarżona decyzja jest wadliwa i to w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

W tym stanie sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi.