Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 541/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2011-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1 ust.1, art.2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art.32 ust.1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. sprawy ze skargi H.R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną skargą decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...]11, odmawiającą wnioskodawczyni H.R. prawa do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej.

Wynikający z akt administracyjnych sprawy stan faktyczny przedstawiał się następująco:

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2010r. H.R. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Decyzją z dnia [...] maja 2010 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] czerwca 2010r., Kierownik Urzędu odmówił zainteresowanej przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego w uzasadnieniu wskazując, iż wnioskodawczyni nie spełnia ustawowych warunków do jego nabycia bowiem wykonywała pracę w pobliżu stałego miejsca zamieszkania. Na skutek skargi strony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., wyrokiem z dnia 21 października 2010 r. w sprawie II SA/Go 657/10), uchylił obie decyzje Kierownika Urzędu, wskazując, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien przeanalizować treść zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów i dokonać ich oceny w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie spornego świadczenia pieniężnego, przede wszystkim zaś dokonać ustaleń dotyczących indywidualnego przypadku skarżącej co do warunków, w jakich przyszło jej w owym czasie żyć, ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności "wyrwania z dotychczasowego środowiska" i możliwości utrzymywania kontaktów z rodziną a nie jedynie z uwagi na kryterium odległości, nie poprzestając na schemacie odległości między miejscem świadczenia pracy przymusowej a miejscem dotychczasowego zamieszkania przed skierowaniem do takiej pracy.

Ponownie rozpoznając sprawę Kierownik Urzędu, postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. dopuścił dowód z przesłuchania strony w formie pisemnej oraz wystąpił o dodatkowe informacje do Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie jak też o wyjaśnienie przez stronę ujawnionych nieścisłości, a następnie decyzją z dnia [...] marca 2011r. Nr [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Nie negując trudnej sytuacji strony, która w młodym wieku zmuszona została do wykonywania pracy przymusowej w charakterze pomocy domowej, uznał, iż nie była ona świadczona w warunkach deportacji tj. nie przybrała szczególnie dotkliwej formy na jaką wskazywał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r. Praca była bowiem świadczona w odległości ok. 5 km od miejsca zamieszkania strony przed skierowaniem do niej, wśród otoczenia znanego pod względem kulturowym i geograficznym z możliwością stałego kontaktu z sąsiadami.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy H.R. zarzuciła, iż przepisy ustawy nie określają odległości od miejsca dotychczasowego zamieszkania do miejsca świadczenia pracy przymusowej. Wskazywała, iż pracę przymusową wykonywała w odległości nie 5 a 7 km od miejsca dotychczasowego zamieszkania i pozostawała w oderwaniu od matki i brata, zamieszkiwała w gospodarstwie domowym niemieckich pracodawców tj. we wrogim otoczeniu, bez znajomości języka niemieckiego i możliwości utrzymywania kontaktu z rodziną, co ze względu na młody wiek było szczególnie dotkliwe. Zarzuciła, iż sporadyczne i przypadkowe kontakty ze znajomymi nie mogą zostać uznane za utrzymywanie stałej więzi z sąsiadami i przemawiać przeciwko uznaniu, iż spełnia warunki do nabycia spornego świadczenia.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, powołaną na wstępie decyzją, Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2011r. W uzasadnieniu wskazał, iż przedmiot sprawy jest unormowany w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 8, poz. 395 ze zm.). Przepis artykułu 1 tej ustawy przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie, z tym że nie wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Omawiana ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmują m.in. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Treść cytowanego przepisu wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 4 ustawy uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Dla wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) konieczne jest więc łączne ustalenie, że wnioskodawca został deportowany (wywieziony) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945, oraz, że praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż wnioskodawczyni podczas okupacji niemieckiej wykonywała pracę przymusową w charakterze pomocy domowej u dwóch rodzin niemieckich w [...]. Na tę okoliczność zainteresowana przedłożyła Arbeitsbuch. Podczas przesłuchania w formie pisemnej jak i we wcześniejszych wyjaśnieniach zainteresowana konsekwentnie wskazywała na okoliczność zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. oraz przed skierowaniem do pracy w miejscowości [...]. Z wyjaśnień strony wynikało ponadto, iż ojciec po bitwie nad Bzurą został deportowany do pracy przymusowej w okolice [...], jej starsze siostry S. i W. w 1940 r. do [...], natomiast strona wraz z bratem i matką mieszkała w [...]. Podczas przesłuchania strona zeznała, iż przez cały okres świadczenia pracy w [...] nie miała kontaktu z najbliższą rodziną mieszkającą w [...]. Z dokumentów przesłanych przez Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie wynika jednakże, iż wnioskodawczyni przed skierowaniem do pracy mieszkała w miejscowości [...], skąd w listopadzie 1942r. została skierowana przez Arbeitsamt do pracy przymusowej w charakterze pomocy domowej do kolejno dwóch rodzin niemieckich. W przesłanych dokumentach znajdują się również pisemne oświadczenia świadków E.D., który mieszkał i pracował w [...], a który zeznał, iż spotykał się z wnioskodawczynią gdyż mieszkali na jednej ulicy oraz Z.W., która wskazała, iż w tym samym czasie pracowała na poczcie w [...] i często bywała w [...], gdzie spotykała się z koleżanką H.R.. W udzielonych na wniosek organu wyjaśnieniach co do zaistniałych sprzeczności wnioskodawczyni przyznawała, iż jej rodzina była rzeczywiście przesiedlona do [...]. Jednakże nie zmienia to faktu skierowania jej jako dziecka przez Arbeitsamt do pracy w miejscowości [...] tj. poza dotychczasowym miejscem zamieszkania, oderwania od rodziny i zmuszenia do pracy w obcym środowisku do końca okupacji bez możliwości widzenia się z rodzicami.

Analizując ustalone okoliczności Kierownik Urzędu stwierdził, iż nie kwestionuje okoliczności zatrudnienia strony w miejscowości [...] podczas trwania okupacji niemieckiej. Na tę okoliczność, bowiem zainteresowana przedłożyła Arbeitsbuch, oświadczenia własne oraz oświadczenia świadków przesłane przez Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie. Jednak w niniejszej sprawie prócz twierdzeń strony, brak jednak jakichkolwiek innych dowodów świadczących o deportacji do pracy przymusowej. Mając powyższe na uwadze Kierownik odmówił wiarygodności niezwykle lakonicznym, pisemnym zeznaniom strony. Zdaniem organu, prócz oświadczeń własnych, nie wykazała ona by przez cały okres świadczenia pracy przymusowej była pozbawiona kontaktu z najbliższą. Na ocenę wiarygodności zeznań strony, co do warunków wykonywania pracy przymusowej oraz braku możliwości kontaktowania się z najbliższą rodziną, wpłynęła też okoliczność niewskazania wcześniej faktu zamieszkiwania bezpośrednio przed skierowaniem do pracy w miejscowości [...]. Okoliczność ta, została przyznana przez wnioskodawczynię dopiero po bezpośrednim wezwaniu jej do wyjaśnienie ww. kwestii. Mając zaś na uwadze pisemne oświadczenia świadków, jednoznacznie wskazujących, iż podczas wykonywania przez stronę pracy przymusowej utrzymywali z nią kontakty organ orzekający odmówił wiarygodności twierdzeniom strony co do braku jakiegokolwiek kontaktu z matką przebywającą w miejscowości [...], oddalonej zaledwie 6 km od miejsca świadczenia przez stronę pracy. Kierownik Urzędu stwierdził, iż nie kwestionuje okoliczności świadczenia przez zainteresowaną pracy przymusowej, ale stoi na stanowisku, iż praca ta nie była świadczona w warunkach deportacji. Deportować bowiem oznacza "wywozić, zsyłać na przymusowy pobyt stały lub czasowy do odległych, odizolowanych miejscowości" (Słownik PWN). W niniejszej sprawie strona wprawdzie została zmuszona do wykonywania pracy przymusowej u gospodarza niemieckiego, jednakże praca ta była wykonywana w miejscowości sąsiedniej (mapka w aktach administracyjnych), a więc nie można uznać, iż nastąpiło odizolowanie od środowiska. Zainteresowana miała także możliwość kontaktu z innymi Polakami, w tym z powołanymi przez siebie świadkami. Z pewnością utrzymywanie kontaktów z innymi Polakami łączyło się z nieprzychylnością okupanta trudnościami i ryzykiem szykan z jego strony, jednak trzeba wziąć pod uwagę okoliczność, iż strona nie przebywała w nieznanym, obcym, wrogim środowisku, co stwarzałoby realne i dotkliwe utrudnienia charakterystyczne dla deportacji, jak w szczególności odmienne warunki klimatyczne, kulturowe, językowe, połączone niejednokrotnie z wrogością miejscowej ludności, które nie tylko mogłyby przekładać się na pogorszone warunki codziennego bytu, lecz odbierałyby wolę przetrwania i nadziei na przerwanie niekorzystnego położenia, czy wskutek zmian na froncie walki, czy też wskutek ewentualnej ucieczki od okupacyjnego pracodawcy. Właśnie z powyższych względów deportacja była samoistnym, niezależnym od faktu pracy przymusowej, źródłem szczególnie dotkliwych dolegliwości.

W skardze H.R. zarzuciła, iż odmowa przyznania jej wnioskowanego świadczenia dokonana została bezprawnie. Podtrzymywała dotychczasowe stanowisko, iż praca przymusowa w miejscowości [...] świadczona była przez nią w warunkach uprawniających ją do świadczenia pieniężnego, a to z uwagi na młody wiek (15 lat) i oderwanie od najbliższej rodziny. Wywodziła, iż mieszkała w miejscu świadczenia pracy, która trwała od wczesnego rana do późnego wieczora. Świadczona była w warunkach nieznajomości języka i przy wrogim nastawieniu pracodawców. Nie miała dni wolnych ani przepustek w celu odwiedzin najbliższych, a jej kontakty ze znajomymi Polakami (świadkami w sprawie) miały wyłącznie charakter przypadkowy i sporadyczny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji .

Na rozprawie w dniu 29 września skarżąca podtrzymała skargę, ponowne akcentując dolegliwości związane z wykonywaniem pracy przymusowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny , zważył, co następuje :

W pierwszej kolejności przypomnienia wymaga, iż wojewódzki sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonej skargą decyzji administracyjnej w zakresie obejmującym ocenę zgodności kwestionowanego aktu z obowiązującym prawem. W ramach tak określonej kognicji wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu jest możliwe jedynie w sytuacji stwierdzenia, iż doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przy jego wydawaniu nastąpiło naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy lub dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002, Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej powołana jako ppsa). Tak więc nie każde uchybienie przepisom prawa prowadzi uchylenia decyzji ale tylko takie, które miało lub mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia zaskarżonego aktu. Wskazać też należy, iż zgodnie z przepisem art. 134 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z przepisem art. 133 §1 ppsa podstawą orzekania przez sąd administracyjny są akta sprawy administracyjnej. Wskazując na powyższy zakres kognicji sądu administracyjnego należy jeszcze zaakcentować, iż nie ocenia on rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, bądź też celowości, nie rozpatruje również sprawy, kierując się zasadami współżycia społecznego (vide : NSA w wyroku z dnia 19 października 2007 roku, sygn. II OSK 1402/06, Baza Orzeczeń LEX nr 360233).

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądowej pozostawała decyzja Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, utrzymująca w mocy własną decyzję organu, odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Kontrolowane w sprawie decyzje wydane zostały przy tym w warunkach związania organu i sądu, ponownie rozpoznającego sprawę, oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania (art. 153 ppsa), wyrażonymi przez Sąd orzekający w sprawie II SA/Go 657/10.

W ocenie Sądu, w toku ponownego rozpoznania sprawy, organ uwzględnił wskazania wynikające z uzasadnienia wyroku w sprawie II SA/Go 657/10 dokonując zgodnie z ich kierunkiem ustaleń faktycznych i oceny prawnej , a ponownie podjęte przez niego rozstrzygnięcia wolne są od wad stwierdzonych uprzednio przez Sąd.

Podkreślenia wymaga, iż w toku ponownego procedowania nad wnioskiem skarżącej doszło do uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty złożone przez nią w Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie oraz zeznania strony – co doprowadziło do ujawnienia nowej okoliczności w zakresie miejsca zamieszkiwania skarżącej przed skierowaniem jej do pracy przymusowej. Ustalone zostało, iż praca ta wykonywana była w odległości ok. 5 km ( wg skarżącej 7 km) od dotychczasowego miejsca zamieszkania zatem w znacznie bliższej niż miejscowość [...] uprzednio podawana przez skarżącą jako miejsce zamieszkiwania jej rodziny.

Podstawą materialnoprawną kontrolowanych ponownie przez Sąd decyzji Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395, ze zm. - zwanej dalej ustawą). Ustanawia ona między innymi przesłanki nabycia uprawnienia do określonego w niej świadczenia pieniężnego. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy, świadczenie to przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przez represję stosownie do przepisu art. 2 pkt 2 ustawy, należy rozumieć deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945 bądź Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy poza sporem pozostawało, iż skarżąca , urodzona w 1927 r. przez ponad 6 miesięcy, bo w okresie od końca 1942 roku do stycznia 1945 r. wykonywała pracę o charakterze przymusowym, co wynika jednoznacznie z przedłożonych przez nią dokumentów z niemieckiego urzędu pracy w postaci książeczki pracy (Arbeitsbuch) i zawartych w niej wpisów.

Istotą sporu pozostawało natomiast czy ta praca przymusowa wykonywana była w warunkach deportacji. Dla wykładni tego pojęcia odwołać się należy do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07, w którym stwierdzono, że art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym uległo zmianie rozumienie pojęcia

"deportacja" zawarte w przepisie art. 2 pkt 2 ustawy. Zmiana ta polega na pominięciu wymogu wywiezienia poza granice przedwojennego Państwa Polskiego. Wypływająca z powołanego orzeczenia TK modyfikacja użytego w ustawie pojęcia "deportacja" nie oznacza jednakże, iż można uznać za nią każdą zmianę miejsca pobytu związaną z wykonywaniem pracy przymusowej. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego przesłanki do otrzymywania świadczenia z ustawy z dnia 31 maja 1996 r. spełniają tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu, przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem ( przymusową zmianą miejsca pobytu), powodującym jednocześnie "wyrwanie" z dotychczasowego środowiska. Trybunał wskazał, że ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Ponadto stwierdził, że obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości), były one poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, najczęściej nieprzyjaznym środowisku. Wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania, można wymienić m.in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi, trudny klimat i warunki przyrodnicze (dotyczy to zwłaszcza osób wywiezionych do części azjatyckiej ZSRR). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, ogólnie słuszny cel zaskarżonej ustawy (symboliczne zadośćuczynienie dla osób wywiezionych do pracy przymusowej) został wypaczony przez niepełne określenie kategorii osób uprawnionych do świadczenia deportacyjnego przewidzianego w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu. Z przepisu tego wynika, że beneficjentami świadczeń mogą być wyłącznie osoby wywiezione z terytorium państwa polskiego (i to definiowanego na dwa różne sposoby - w granicach przedwojennych lub powojennych) na terytorium ZSRR, III Rzeszy lub terenów przez nie okupowanych. W taki sposób do rangi warunku uzyskania świadczenia (cechy relewantnej jego adresatów) podniesione zostało przekroczenie granicy państwa polskiego (nie zawsze zresztą istniejącej w sensie prawnym i faktycznym oraz zmieniającej swój przebieg w trakcie działań wojennych). Spowodowało to bezpodstawne wykluczenie możliwości przyznania świadczeń deportacyjnych osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej w ramach terytorium państwa polskiego.

Konsekwencją wyeliminowania przez TK z regulacji ustawowej kryterium "geograficznego" nie jest jednak to, iż każda praca przymusowa wykonywana podczas II wojny światowej na rzecz okupanta niemieckiego na terenie państwa polskiego, poza miejscem dotychczasowego zamieszkiwania, uprawnia do świadczenia pieniężnego wynikającego z ustawy z dnia 31 maja 1996 r. W uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał stwierdził bowiem, że deportacja nie zachodzi w przypadku wykonywania przymusowej pracy w niewielkim oddaleniu od miejsca zamieszkania, a w tym w sąsiednich miejscowościach. Zdaniem Trybunału, ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu np. w sąsiedniej miejscowości.

Tym samym przymusowe skierowanie do wykonywania pracy w miejscowości pobliskiej dotychczasowemu miejscu zamieszkania nie oznacza wykonywania pracy w warunkach deportacji. Skarżąca wprawdzie została zmuszona do opuszczenia miejscowości w której zamieszkiwała z matką i bratem, to jednak skierowanie przez niemiecki urząd pracy (Arbeitsamt) do pracy przymusowej dotyczyło miejscowości sąsiedniej, oddalonej jedynie o kilka ( 5 -7 km ) od miejsca zamieszkania. Zasadnie zatem organy przyjęły, że takiej sytuacji nie można uznać, iż nastąpiło odizolowanie od środowiska, rozumianego szerzej jak tylko krąg najbliższej rodziny, obejmującej matkę i brata ( bowiem wcześniejsze wywiezienie ojca i sióstr do pracy przymusowej w inne miejsca pozostaje bez wpływu na ocenę uprawnień skarżącej ). Zważyć należy, iż miejscowość [...], przed okupacją leżała w granicach Państwa Polskiego, zatem zamieszkana była przez ludność narodowości polskiej, co oznaczało możliwość kontaktowania się w języku ojczystym, a tym samym utrzymywania więzi z osobami narodowości polskiej, co potwierdzają zeznania świadków D. i W.. Oznacza to, iż skarżąca nie przebywała w nieznanym, obcym, wrogim, czy niebezpiecznym środowisku, co stwarzałoby realne i dotkliwe utrudnienia charakterystyczne dla deportacji jak np. odmienne warunki klimatyczne, kulturowe, językowe, połączone niejednokrotnie z wrogością miejscowej ludności, pogorszone warunki codziennego bytu. Wskazywana przez skarżącą nieznajomość języka pracodawców i ich wrogie nastawienia do osób narodowości polskiej, jak też trudne warunki pracy w charakterze pomocy domowej, nawet z uwzględnieniem ówczesnego młodego wieku skarżącej, nie świadczą - w ocenie Sądu o zaostrzonym charakterze represji - będącym samoistnym niezależnym od faktu pracy przymusowej źródłem cierpień, ale w istocie o wykonywaniu "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania.

Co do akcentowanej przez skarżącą kwestii wyrwania z dotychczasowego środowiska, mającego polegać na braku możliwości utrzymywania jakichkolwiek ( poza korespondencyjnymi ) kontaktów z rodziną ( matka, brat ) ze względu na wymiar czasu pracy i nieudzielanie przepustek, to odmowa wiarygodności zeznań strony w tym zakresie - dokonana przez organ - została uzasadniona w sposób odpowiadający regułom art. 80 Kpa. Kierownik Urzędu wskazał bowiem, że - wobec braku innych dowodów – twierdzenia strony w tym zakresie podważa fakt niewskazania miejscowości, z której skarżąca została skierowana do pracy przymusowej, a która to istotna dla oceny prawa do świadczenia okoliczność, została ujawniona dopiero przez sam organ w wyniku uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty z Fundacji PNP.

Nie kwestionując faktu, że skarżąca, jako osoba młoda, doznała w okresie pracy przymusowej krzywd i dolegliwości, należy stwierdzić, iż powoływane przez okoliczności nie zostały udowodnione (niemożność kontaktów z rodziną) lub nie spełniają przesłanek represji w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich – zmodyfikowanym powołanym orzeczeniem TK.

Mac zatem na względzie przytoczone stanowisko Trybunału Konstytucyjnego jak też niewadliwe ustalenia faktyczne poczynione przez organ w postępowaniu dowodowym uznać należało, iż zaskarżone rozstrzygnięcie Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych odpowiada prawu, co uzasadniało oddalenie skargi ( art. 151 ppsa ).