Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 156/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 26 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. G. (dalej: strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: Kolegium) z dnia 26 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem złożonym w dniu 27 lutego 2020 r., strona wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – synem P. S.

Decyzją z dnia 3 czerwca 2020 r., nr [...], Prezydent Miasta W. (dalej: organ I instancji) odmówił J. G. przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że strona pobiera rentę, zaś przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111, dalej: "ustawa") nie pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie posiadającej prawo do renty.

Kolegium decyzją z dnia 20 listopada 2020 r., nr [...], uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało, że w przypadku pobierania przez stronę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy należy badać istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny a niepodejmowaniem pracy zarobkowej. Ponadto Kolegium wskazało, że w rozpatrywanej sprawie P. S. będący osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności ma żyjących oboje rodziców. W związku z tym należało ustalić możliwości ojca P. S. w zakresie sprawowania opieki nad synem.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji wydał w dniu 15 czerwca 2021 r. decyzję nr [...], którą odmówił przyznania J. G. świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że została ona uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy, ta okoliczność natomiast uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Pismem z dnia 21 czerwca 2020 r. pełnomocnik strony wniósł w jej imieniu odwołanie od decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie przepisów ustawy poprzez uznanie, że stronie, pomimo rezygnacji przez nią z pracy i niepodejmowania zatrudnienia, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem strony przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od sprawowania opieki nad niepełnosprawnym całodobowo. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że osobą wymagającą opieki jest P. S. - syn J. i A. G. P. S. legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 15 maja 2018 r., według którego jest on niepełnosprawny w stopniu znacznym, a niepełnosprawność istnieje u niego od 20-go roku życia, tzn. od 2007 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 9 października 2007 r. W orzeczeniu stwierdzono również, że P. S. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

We wniosku o przyznanie świadczenia J. G. wskazała, że syn choruje psychicznie. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 marca 2020 r. wynika, że P. S. przejawia zachowania irracjonalne, potrafi wyjść z domu ubrany nieadekwatnie do pogody, cierpi z powodu urojeń wielkościowych i ksobnych, natręctw myślowych, nadmiernej senności, omamów, zaburzeń koncentracji, wymaga nadzoru ze strony opiekuna - konieczność dopilnowania przyjmowania leków, zjedzenia posiłków, ubrania się odpowiednio do pogody, zawiezienia na wizyty lekarskie, powstrzymywania przed ewentualnymi próbami samobójczymi. Nie wymaga pomocy ani przy czynnościach higienicznych ani przy jedzeniu.

J. G. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przy czym nie przewidziano w jej przypadku możliwości wykonywania pracy w warunkach chronionych. J. G. nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, po raz ostatni pracowała zawodowo w 2011 r. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 9 grudnia 2021 r. strona podała, że została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Przedstawiła też decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zawieszeniu wypłaty renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 1 maja 2021 r. Wedle informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych J. G. posiada prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1993 r. Wypłata renty została zawieszona na wniosek J. G. z uwagi na ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wskazało również, że ojciec P. S. - A. G., legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem możliwości wykonywania pracy w warunkach chronionych. Pan A. G. ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury jednak niezwiązanej z niepełnosprawnością syna. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9 grudnia 2020 r. ustalono, że A. G. nie byłby w stanie samodzielnie sprawować opieki nad synem. Niemniej jednak współuczestniczy w opiece nad synem.

Biorąc pod uwagę opisany wyżej stan faktyczny sprawy, Kolegium stwierdziło, że J. G. nie spełnia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uznanie jej za osobę całkowicie niezdolną do pracy i pobieranie przez nią renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W orzeczeniu o niepełnosprawności z dnia 21 listopada 2014 r. stwierdzono, że J. G. jest niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym, przy czym nie przewidziano wykonywania przez nią pracy, tzn. nie wskazano, że może ona pracować w warunkach pracy chronionej. Jak wynika z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Z przywołanego przepisu wynika zatem, że osoby niepełnosprawne w stopniu umiarkowanym są albo zupełnie niezdolne do pracy albo mogą pracować ale w warunkach chronionych. W przypadku osób mogących pracować w warunkach chronionych dopuszcza się także zatrudnienie na stanowisku pracy bez zapewnionych warunków chronionych, ale dostosowanych do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Wedle orzeczenia o niepełnosprawności J. G. zatrudnienie w warunkach chronionych jej nie dotyczy. Ta okoliczność nie pozwala na przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca nie może bowiem zostać zatrudniona, a sytuacja ta ma miejsce co najmniej od 2014 r.

Ponadto, zdaniem Kolegium, biorąc pod uwagę aktualny zakres opieki sprawowanej przez J. G. nad synem jak również współdzielenie tej opieki z małżonkiem, nie sposób przyjąć, że na skutek sprawowania opieki nad synem J. G. musiała zaprzestać aktywności zawodowej. Opieka nad synem polega bowiem głównie na sprawowaniu nad nim nadzoru, jak również nad jego sprawami. Czynności samoobsługowe P. S. wykonuje natomiast samodzielnie.

Zdaniem Kolegium, w analizowanym przypadku nie doszło ani do utraty pracy z powodu konieczności sprawowania opieki ani też do niemożności podjęcia przez stronę zatrudnienia. Niemożność wykonywania pracy przez J. G. wynika natomiast z jej własnego orzeczenia o niepełnosprawności. Nie do zaakceptowania jest pogląd, że w każdym przypadku świadczenie rentowe można wymienić na świadczenie pielęgnacyjne, bo to drugie przysługuje obecnie w wyższej kwocie niż renta. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku posiadania przez wnioskodawcę prawa do renty jest możliwe tylko w tych przypadkach, w których pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z aktywności zawodowej zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo - skutkowy. Ponieważ w niniejszej sprawie związku takiego nie ma, świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane.

Drugim powodem, dla którego świadczenie nie może zostać przyznane, jest zdaniem Kolegium udział A. G. w opiece nad synem. A. G. jest wprawdzie schorowany jednak może wykonywać nadzór nad synem. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego natomiast nie powinny być zaliczane do czynności opiekuńczych. Świadczenie pielęgnacyjne może być jednak przyznane jednemu z rodziców tylko wówczas, gdy drugi rodzic z obiektywnych przyczyn nie jest w stanie sprawować opieki. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem jest współdzielona przez obydwoje rodziców, brak jest podstaw do przyznania jednemu z rodziców świadczenia pielęgnacyjnego.

Podsumowując powyższe rozważania, Kolegium doszło do wniosku, że J. G. nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaniem opieki nad synem, a ponadto opieka nad synem jest współdzielona z małżonkiem i ojcem niepełnosprawnego syna.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. G. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca dokonała interpretacji przepisu art. 17 ust. 1 ustawy po czym wskazała, że istotą opieki, o której mowa w tym przepisie, jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd stwierdził, że nie narusza ono prawa w stopniu powodującym konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

Powodem odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia było ustalenie braku związku pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieka nad niepełnosprawnym synem a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, ze względu na ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne, nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

Z przywołanych unormowań wynika, że jednym z podstawowych i koniecznych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej (którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4) nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeżeli niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Należy przypomnieć zatem, że jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy, w związku z jej niepodjęciem lub rezygnacją z niej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18). A zatem, zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać trzeba, że wbrew stanowisku Kolegium, opieka sprawowana przez skarżącą nad synem jest opieką, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Syn skarżącej niewątpliwie wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, opiekę tę sprawuje skarżąca samodzielnie, bowiem stan zdrowia jej męża A. G. nie pozwala na aktywny jego współudział w sprawowaniu tej opieki. Okoliczności te wynikają z materiału dowodowego sprawy, w szczególności z wywiadów środowiskowych sporządzonych na potrzeby niniejszego postępowania.

Nie negując zatem zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad synem stwierdzić jednak należy, że nie została w sprawie spełniona przesłanka dotycząca istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną opieką. Wskazać bowiem należy, że jak wynika z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia 24 marca 2020 r. (k. 38 akt administracyjnych), skarżąca od 1 czerwca 1993 r. pobiera stałą rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, legitymuje się także orzeczeniem z dnia 21 listopada 2014 r. o stopniu niepełnosprawności umiarkowanym, przy czym stopień ten datuje się od dnia 16 czerwca 2002 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa (k. 9). Fakty te nie były przez stronę kwestionowane ani na żadnym etapie postępowania administracyjnego ani też przed sądem.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 291) niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, przy czym za całkowicie niezdolną do pracy rozumie się osobę, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Jak wynika z orzecznictwa sądowego, dokonując analizy pojęcia "całkowita niezdolność do pracy" należy brać pod uwagę zarówno kryterium biologiczne (stan organizmu dotkniętego schorzeniami naruszającymi jego sprawność w stopniu powodującym całkowitą niezdolność do jakiejkolwiek pracy), jak i ekonomiczne (całkowita utrata zdolności do zarobkowania wykonywaniem jakiejkolwiek pracy).

Jeżeli więc skarżąca pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, należy przyjąć, że zarówno ze względów biologicznych jaki i ekonomicznych, utraciła ona zdolność do podjęcia pracy w ogóle. Potwierdza to treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 21 listopada 2014 r., w którym odnośnie wskazania odpowiedniego zatrudnienia odnotowano "nie dotyczy". Jak słusznie wskazał organ, zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 426 ze zm.) do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Z przywołanego przepisu wynika zatem, że osoby niepełnosprawne w stopniu umiarkowanym są albo zupełnie niezdolne do pracy albo mogą pracować ale w warunkach chronionych. Co prawda samo zaliczenie do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności nie wyklucza możliwości zatrudnienia osoby niepełnosprawnej u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej w przypadkach przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej albo zatrudnienia w formie telepracy (art. 4 ust. 5 ww. ustawy), tak więc nie jest wykluczone, aby osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym pracowała, to jednak należy podkreślić, że pracować mogą tylko te osoby niepełnosprawne, wobec których orzeczono, iż mogą pracować w warunkach pracy chronionej (por. wyrok NSA z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I OSK 1363/15).

W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, że skarżąca nie podejmuje pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem, skoro pracy tej w ogóle nie może podejmować ze względu na swój stan zdrowia. O fakcie tym orzekł niezależnie organ rentowy a skarżąca tego na żadnym etapie nie kwestionowała. Skoro więc skarżąca nie może jakiejkolwiek pracy podjąć, nie może także z niej zrezygnować ani też zaniechać jej podjęcia w rozumieniu ustawy, gdyż warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest posiadanie możliwości zarobkowania, z której jednak wnioskodawca świadomie rezygnuje w celu podjęcia opieki. Przez "możliwość podjęcia pracy" natomiast należy rozumieć posiadanie takich warunków osobniczych, w które (przy założeniu, że istnieje praca, której można się podjąć) w momencie decyzji w przedmiocie jej podjęcia, nie stwarzają żadnych ograniczeń do jej rozpoczęcia. W sytuacji jednak, gdy skarżąca nawet samej "możliwości" nie posiada, nie można zaliczyć jej do osoby uprawnionej do świadczenia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 4 marca 2022 r., II SA/Łd 650/21).

Wobec tego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta W., nie naruszyły norm prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Mimo jednak, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, co powoduje, że Sąd zobowiązany jest skargę oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a., zwrócić należy uwagę na szczególne okoliczności tej sprawy, które choć nie wpłynęły na wynik sprawy, z powodów o których będzie mowa niżej, wymagają odnotowania. Zwrócić bowiem należy uwagę, że mimo iż fakt legitymowania się przez skarżącą orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności bez wskazania na możliwość podjęcia pracy w warunkach chronionych jak również fakt pobierania przez nią renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, które to okoliczności stanowiły podstawę odmowy przyznania skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego, wynikały z akt sprawy niemal od samego początku – wniosek skarżąca złożyła w dniu 26 lutego 2020 r. dołączając do niego ww. orzeczenie, a w dniu 24 marca 2020 r. do organu wpłynęła informacja z ZUS (k. 38) – organ procedował przez kolejne 20 miesięcy informacje te ignorując. W tym czasie podejmowane były następujące czynności: decyzją z dnia 23 czerwca 2020 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu uznania, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Decyzja ta została uchylona w dniu 20 listopada 2020 r. przez Kolegium, które przyjmując, że skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (choć co innego wynikało z akt sprawy), wskazało, że konieczne jest ustalenie, czy A. G. mógłby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem, a w zależności od ustaleń w tym zakresie "organ I instancji pouczy Panią J. G., że warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzyskanie od organu rentowego decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy". Kolejno, organ I instancji, po przeprowadzeniu wywiadu środkowego w celu wykonania wskazań Kolegium w zakresie ustalenia, czy A. G. mógłby opiekować się synem, pismem z dnia 2 lutego 2021 r. wezwał skarżącą do dostarczenia decyzji o wstrzymaniu prawa do renty, informując ją, że spełnia wszelkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poza ustalonym prawem do renty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżąca pismem z dnia 4 marca 2021 r. wyraziła obawę, czy w razie zawieszenia przez nią prawa do renty organ wyda decyzję przyznającą jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego umożliwiając jej płynne przejście z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. W odpowiedzi pismem z dnia 9 marca 2021 r. organ I instancji ponownie zapewnił skarżącą, że pozostałe przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego zostały spełnione oraz wezwał ją do dostarczenia decyzji o wstrzymaniu prawa do renty. Następnie, po dostarczeniu przez skarżącą decyzji ZUS o zawieszeniu wypłaty renty od 1 maja 2021 r., organ decyzją z dnia 15 czerwca 2021 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Opisany wyżej przebieg postępowania administracyjnego wskazuje, że pomimo iż zostało ono zakończone wydaniem zgodnej z prawem decyzji, to samo postępowanie prowadzone było w sposób naruszający zasady: prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), szybkości i prostoty postępowania (art. 12 § 1 k.p.a.), a przede wszystkim zasady zaufania (art. 8 § 1 k.p.a.).

Zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a., skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. wskazuje, iż organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są także w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Działania podejmowane w ramach wskazanych wyżej obowiązków mają na celu dokonanie ustaleń, pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie nie odpowiadało powyższym wymogom, organ bowiem ewidentnie procedował bez zapoznania się z aktami sprawy, o czym świadczy stwierdzenie, że o fakcie pobierania przez skarżącą renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy organ dowiedział się z decyzji ZUS z dnia 15 kwietnia 2021r. w przedmiocie zawieszenia prawa do renty (data wpływu do organu 20 kwietnia 2021 r.), podczas gdy informacja ta wynikała z pisma ZUS złożonego już w dniu 24 marca 2020 r. jak również z wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu 9 grudnia 2020 r. Mimo tych dokumentów organ wezwał skarżącą do zawieszenia prawa do renty informując ją, że spełnia ona wszystkie pozostałe warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co było konsekwencją naruszenia przez organ wyżej wskazanych zasad nakazujących dokładne wyjaśnienie sprawy, co obejmuje dokładną znajomość materiału dowodowego.

Powyższe postępowanie naruszyło też zasadę szybkości i prostoty postępowania (art. 12 § 1 k.p.a.), organ bowiem mimo dysponowania materiałem dowodowym pozwalającym na wydanie decyzji już w marcu 2020 r., procedował dalej w zbędnym kierunku (wyjaśniając kwestie dzielenia przez skarżącą opieki nad synem z mężem i wzywając skarżącą do zawieszenia prawa do renty), wydając decyzję prawidłowo oceniającą ten materiał dopiero w dniu 15 czerwca 2021 r.

Wreszcie, co najistotniejsze, organ dopuścił się naruszenia zasady wynikającej z art. 8 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Z zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a., wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak przeprowadzonego postępowania, mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. W celu realizacji tej zasady, konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli.

Nie do pogodzenia z powyższą zasadą jest postępowanie organu, który nie zapoznawszy się dokładnie z aktami sprawy dwukrotnie (błędnie) zapewnia stronę o spełnieniu przez nią wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wzywa ją do usunięcia jedynej pozostałej przeszkody do przyznania tego świadczenia, tj. do zawieszenia prawa do renty, a następnie, po zawieszeniu przez stronę prawa do renty, odmawia jej świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe postępowanie organu nie tylko ocenić należy nagannie jako naruszenie zasady zaufania, ale przede wszystkim działanie to doprowadziło do wyrządzenia stronie szkody - działając bowiem w zaufaniu do organu, zawiesiła swoje prawo do renty, przez co przez pewien czas (z akt sprawy nie wynika jaki) pozostawała bez środków utrzymania.

Należy wskazać, że wezwanie osoby wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne do zawieszenia prawa do renty nie może być stosowane przez organ pochopnie. Jak wskazuje się w orzecznictwie, informacja taka powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury lub renty. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury lub renty, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (zob. wyrok NSA z 27.05.2020 r., I OSK 2375/19). W przypadku wprowadzenia strony w błąd w powyższym zakresie nie jest wykluczona odpowiedzialność odszkodowawcza organu, jeżeli wskutek naruszenia przez organ prawa dojdzie do wprowadzenia strony w błąd i wyrządzenia jej w konsekwencji szkody polegającej na pozbawieniu jej środków utrzymania. Strona ma wprawdzie możliwość uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, jednak nie zawsze z tej możliwości skorzysta, z różnych powodów. Oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli o zawieszeniu prawa do renty złożonego pod wpływem błędu wywołanego przez organ rozpatrujący wniosek strony o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powinno zostać złożone na piśmie do ZUS, w terminie roku od dnia wykrycia błędu (art. 84 i art. 88 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny Dz.U. z 2020 r., poz. 1740). Jeżeli nie zostanie złożone, nie jest wykluczona odpowiedzialność odszkodowawcza organu.

Końcowo należy wyjaśnić powody, dla których mimo stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ wskazanych wyżej zasad postępowania administracyjnego, skarga została oddalona. Otóż podstawową rolą Sądu jest ocena zgodności działań organów władzy publicznej z obowiązującym porządkiem prawnym. W niniejszej sprawie niewątpliwie doszło do konfliktu między wyrażoną w art. 6 k.p.a. zasadą legalizmu, a wspomnianą już wcześniej zasadą budzenia zaufania obywateli do organów władzy publicznej, o której mowa w art. 8 k.p.a., bowiem z jednej strony stoi kwestia oceny zgodności działań organów administracji publicznej w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa, z drugiej zaś kwestia błędnego pouczenia strony wskutek którego dokonała ona zawieszenia prawa do renty działając w zaufaniu do organu, ze spowoduje to przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygając tę kolizję Sąd przyznał prymat zasadzie legalizmu, przychylając się do wyrażanego w doktrynie stanowiska, iż zasada ta jest podstawową zasadą ogólną postępowania administracyjnego w państwie prawa i chociaż inne zasady ogólne mają również dla państwa prawa niezaprzeczalne znaczenie, to jednak, jeżeli stan faktyczny sprawy ustawi którąś z tych zasad w opozycji do zasady legalności, ta ostatnia powinna mieć pierwszeństwo (J. Zimmermann, Glosa do wyroku SN z 23 lipca 992 r., III ARN 40/92, s. 116). Sąd uznał, że naruszenie przez organ zasady zaufania nie mogło skutkować przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji niespełnienia przez nią przesłanek ustawowych warunkujących przyznanie takiego świadczenia, natomiast ewentualna szkoda jaką strona poniosła wskutek działań organu naruszających prawo może zostać naprawiona na zasadach ogólnych dla tego rodzaju roszczeń.

Biorąc pod uwagę, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).