Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1017/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 136
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla (spr.) Sędziowie : NSA Anna Szkodzińska NSA Joanna Tuszyńska Protokolant : Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi L. B. i D. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie [...]

Starosta [...] decyzją z dnia 14 października 2016 r. (znak [...]) orzekł w następujący sposób:

- w pkt. 1 o zwrocie udziału wynoszącego 1/2 części w nieruchomości oznaczonej jako

działki: nr [...] i nr [...], położone w obr. [...] m. K., w

granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. C. na rzecz: E. M. B. w 1/4

części, E. C. w 1/4 części, L. M. B. w 1/4 części oraz

D. B. w 1/4 części;

- w pkt. 2 o zobowiązaniu w/w osób do zwrotu na rzecz Gminy K. kwoty

zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości;

- w pkt. 3 o sposobie i terminie zapłaty tej kwoty oraz o skutkach zwłoki lub opóźnienia

w jej zapłacie.

W uzasadnieniu orgar\ l instancji podał m.in., że objęta wnioskiem o zwrot dawna parcela nr [...] podzieliła się na parcele [...] i [...]. Ta ostatnia została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie orzeczenia Województwa K. z dnia 26.10.1929 r. [...]) pod rozszerzenie lotniska wojskowego. Starosta [...] ustalił następców prawnych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości. Z ustaleń tych wynika, że osobami uprawnionymi do złożenia wniosku w sprawie są: A. z K. B., L. B., D. B., E. B. oraz E. C.: Starosta wskazał, że wydana decyzja rozstrzyga sprawę jedynie w stosunku do L. B., D. B., E. B. oraz E. C. - jako spadkobierców M. z K. T. B., współwłaścicielki w udziale wynoszącym 1/2 części wywłaszczonej nieruchomości. Natomiast w części prowadzonej z wniosku J. M. -spadkobiercy J. M. (córki A. B.) Starosta [...] postanowieniem z dnia 17.05.2016 r. zawiesił postępowanie do czasu ustalenia

spadkobierców zmarłego wnioskodawcy. Zwrócił przy tym uwagę, że jest to zgodne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14.07.2015 r. sygn. akt SK 26/14.

Podał Starosta [...], że wywłaszczenie obwieszczeniem z dnia 13.09.1929 r. nastąpiło na podstawie przepisów ustawy z dnia 18.02.1878 r. o wywłaszczeniu w celu budowania i utrzymywania ruchu kolei żelaznych, co przewidywał przepis art. 171 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 16.02.1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli. Zwrócił uwagę organ l instancji na art. 43 w.w. rozporządzenia, który określał cele wywłaszczenia. W zakresie ustalania stanu faktycznego odwołano się do "Monografii Cywilnego Portu Lotniczego [...]" autorstwa M. M. oraz Atlasu Lotnisk Polskich wydanego w 1933 r., z którego wynikało, że lotnisko w C. miało charakter cywilny. Organ wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że od 1929 r. zajęcie terenów w południowo-wschodniej części lotniska przez Ministerstwo Komunikacji nastąpiło pod rozbudowę cywilnego portu lotniczego. Powołał wyrok WSA w Krakowie z dnia 23.01.2009 r. II SA/Kr 1118/08 dotyczący identycznej sprawy i wskazał, że na przedmiotowym terenie, w terminach wskazanych w art. 137 u.g.n. nie były prowadzone żadne prace związane z realizacją celu wywłaszczenia, określonego jako

rozszerzenie lotniska wojskowego. Nie było to możliwe z uwagi na to, iż na przedmiotowej nieruchomości zrealizowano inny cel w postaci lotniska cywilnego. Wobec powyższego, objętą wnioskiem o zwrot nieruchomość uznać należało jako zbędną na cel wywłaszczenia określony w orzeczeniu Województwa K. z dnia 26.10.1929 r. [...] w rozumieniu art. 137 u.g.n., w związku z czym orzeczono o zwrocie, jednocześnie określając wysokość podlegającemu zwrotowi odszkodowania.

II. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Gmina K..

Poddała pod wątpliwość ustalenie organu l instancji, co do powierzchni parceli nr [...]. Akcentowała też, że w sprawie mamy do czynienia z lotniskiem wojskowo-cywilnym. Lotnisko cywilne przy tym powstało w ramach infrastruktury lotniska wojskowego i po uzgodnieniu tej decyzji z władzami wojskowymi. Gmina K. przywołała wyroki WSA w Krakowie o sygn. akt: II SA/Kr 270/08 z 14 października

2

2008 r. i sygn. akt II SA/Kr 978/08 z 20 listopada 2011 r., w których ww. sąd stwierdzał, że przedmiotowy teren był niezbędny dla poszerzenia przestrzeni lotniska wojskowego oraz że budowa lotniska cywilnego nastąpiła w ramach infrastruktury lotniska wojskowego i po uzgodnieniu tej inwestycji z odpowiednimi władzami wojskowymi, jak również, iż "materiały zgromadzone w tej sprawie pokazują, że pod względem rodzajowym nie miało miejsca odstąpienie od zamierzonego celu wywłaszczenia. Rozbudowa lotniska wojskowego nastąpiła w zwartym kompleksie. Ponieważ w bezpośrednim sąsiedztwie obiektów wojskowych, które wymagały rozbudowy znajdowały się obiekty lotniska cywilnego, skutkowało to koniecznością ich przeniesienia na obrzeża zasadniczego lotniska wojskowego.

Ponadto strona odwołująca się wskazała, iż Starosta [...] nie poddał wszechstronnej analizie dokumentów pozyskanych z Centralnego Archiwum Wojskowego w dniu 8 kwietnia 2016 r., z których wynika, iż to władze wojskowe ponosiły koszty związane z wywłaszczeniem terenów pod poszerzenie lotniska wojskowego, a nie Ministerstwo Komunikacji, jak stwierdzono w piśmie Dyrektora Muzeum Lotnictwa Polskiego w K. z dnia 2 sierpnia 2001 r. Strona odwołująca się zarzuciła, iż na poparcie twierdzeń zawartych w ww. piśmie nie przedłożono żadnych dowodów.

Odwołująca się Gmina podniosła również, że należy rozważyć zagadnienie, w jakim zakresie możliwa jest modyfikacja przeznaczenia nieruchomości określonego w decyzji wywłaszczeniowej. W jej ocenie, cel wywłaszczenia został zrealizowany, bowiem lotnisko powstało, co zostało udowodnione w zebranym materiale dowodowym kwestia natomiast, czy było to lotnisko wojskowe, cywilne czy też cywilne w ramach infrastruktury wojskowego ma drugorzędne znaczenie.

III.

Wojewoda decyzją z dnia 19.06.2017 r. ([...]) uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 14 października 2016 r. znak [...] i orzekł o odmowie zwrotu udziału wynoszącego 1/2 części nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...] i nr [...], położone w obr. [...] m. K., w granicach parceli l. kat. [...] b. gm. kat. C. na

rzecz: E. M. B. w 1/4 części, E. C. w 1/4 części, L. M. B. w 1/4 części oraz D. B. w 1/4 części.

W uzasadnieniu podał, że przedmiotem postępowania odwoławczego, prowadzonego przez Wojewodę, jest sprawa zwrotu udziału wynoszącego 1/2 części nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...] i nr [...], obr[...] m. K., w granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. C.y - w trybie art. 136 i następne ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (zwanej dalej: "u.g.n."), w którym to zakresie orzeczono decyzją Starosty [...] z dnia 14 października 2016 r. znak [...]

Wojewoda zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. akt SK 26/14. Zgodnie z tym orzeczeniem, z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie muszą wystąpić łącznie wszystkie uprawnione do tego osoby, zaś zwrotowi mogą podlegać ułamkowe części nieruchomości, odpowiadające udziałom przysługującym poszczególnym wnioskodawcom. Jakkolwiek każdy z podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest samodzielnym dysponentem tego roszczenia, to jednak, co do zasady postępowanie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości winno toczyć się z udziałem wszystkich uprawnionych osób. Zgodnie z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, zasadą jest zatem prowadzenie postępowania w stosunku do całości wywłaszczonej nieruchomości.

W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o zwrot wystąpiły uprawnione do tego osoby -spadkobiercy jej poprzedniej współwłaścicielki, M. z K. T. B., której przysługiwał udział w 1/2 części ww. nieruchomości - tj. L. B., D. B., E. B. i E. C.. Natomiast postępowanie prowadzone z wniosku J. M. - spadkobiercy J. M. (córki jedynej spadkobierczyni poprzedniej współwłaścicielki przedmiotowej nieruchomości, A. B. zd. K., której przysługiwał pozostały udział w 1/2 części ww. nieruchomości) - postanowieniem Starosty [...] z dnia 17 maja 2016 r. znak [...] zostało zawieszone do czasu ustalenia spadkobierców zmarłego wnioskodawcy, tj. J. M..

Wobec powyższego przedmiotowe postępowanie dotyczy zwrotu udziału wynoszącego 1/2 części nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...] i nr [...] położone w obr. [...] m. K., w granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. C., na rzecz E. B., E. C., L. B. D. B..

Z kolei ww. nieruchomość może zostać uznana za wywłaszczoną w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż jej przejście na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło na mocy orzeczenia Województwa K. z 26 października 1929 r. znak [...], wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lutego 1878 r. o wywłaszczeniu w celu budowania utrzymywania w ruchu kolei żelaznych (Dz. U. Pr. Austr. Nr 30) - zgodnie z art. 171 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli (Dz. U. z 1928 r. Nr 23, póz. 202). Celem wywłaszczenia było rozszerzenie lotniska wojskowego w C..

Wobec powyższego zostały spełnione dwie podstawowe przesłanki, bez zaistnienia których nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

Z kolei definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ustawodawca sformułował w art. 137 ust. 1 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się

ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się

ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Wyjaśnił Wojewoda, iż przy dokonywaniu oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości na ceł wywłaszczenia koniecznym jest uwzględnienie oceny prawnej zawartej w wyroku TK z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, w którym stwierdzono, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w

[...]

decyzji o wywłaszczeniu - jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wskazał Starosta [...], zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (w szczególności zaś fragment opracowania autorstwa M. M. pt. "Monografia Cywilnego Portu Lotniczego [...]" oraz treść publikacji "Atłas Lotnisk Polskich"), jak i ocena prawna zawarta w wydanym w analogicznej sprawie wyroku WSA w Krakowie z 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1118/08, zgodnie z którym wywłaszczona parcela wskazana została na cele rozszerzenia lotniska wojskowego w C. ww. orzeczeniem Województwa K. z 26 października 1929 r. znak [...], przemawiały, zdaniem organu l instancji za uznaniem, iż funkcjonujący do momentu wybuchu II wojny światowej port lotniczy w C. był w istocie lotniskiem cywilnym, a tym samym nie można uznać go za realizację celu wywłaszczenia dokonanego orzeczeniem Województwa K. z 26 października 1929 r. znak [...], tj. poszerzenie lotniska wojskowego w C.. W powołanym orzeczeniu sąd wskazał bowiem, że "nie ma tożsamości między wywłaszczeniem terenu na cele lotniska wojskowego, a wywłaszczeniem na cele lotniska cywilnego lub na cele cywilne istniejącego lotniska".

[...] Wojewoda przytoczył pogląd zawarty w wyroku NSA z 8 marca 2017 r. sygn. akt l OSK

1958/16, w którym Sąd wskazał m. in., iż: "(...) przedmiotowa sprawa dotyczy wywłaszczenia dokonanego jeszcze w 1929 r. a zatem przed niemalże wiekiem. Z uwagi zaś na tak znaczny upływ czasu (w tym brak samego orzeczenia wywłaszczającego), a także fakt, iż w 1939 r. wybuchła II Wojna Światowa, która z oczywistych względów wpłynęła na sytuację w Państwie, okoliczności takie, jak cel wywłaszczenia oraz związana z nim jego realizacja, mogą być w tym przypadku ustalane jedynie w oparciu o nieliczne dowody pośrednie. Skutkuje to m.in. tym, że w powołanych wyżej wyrokach cel wywłaszczenia był tak różnie określany. Generalnie wiązał się on z budową (przebudową, poszerzaniem) lotniska, a którego charakter był sporny (wojskowe, cywilne, czy cywilno-wojskowe). Świadczy o tym zresztą treść wytycznych, zawartych w wyroku NSA z dnia 3 lutego 2010 r. (sygn. akt l OSK 522/09), czyli w wyroku, w którym oddalono skargi kasacyjne od wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 23 stycznia 2009 r. NSA stwierdził bowiem, że: "W przedmiotowej sprawie celem postępowania dowodowego ma być ustalenie, czy cel wywłaszczenia został

[...]

zrealizowany. W przypadku gdyby nie wynikało to wprost ze zgromadzonego materiału dowodowego, organy administracji publicznej powinny uzasadnić, dlaczego ich zdaniem przeznaczenie wywłaszczonej nieruchomości dla potrzeb lotnictwa cywilnego nie oznacza zmiany celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu" Podkreślono, że w/w wyrok nie przesądzał w sposób kategoryczny o tym, czy w rozpoznawanej wówczas sprawie, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Nawiązując zaś do tej wypowiedzi NSA, skład obecnie orzekający pragnie podnieść, że z uwagi na bezsporny postęp myśli technologicznej, jaki nastąpił pomiędzy datą wywłaszczenia a czasami obecnymi, nie można takiej samej miary stosować do lotnisk, które powstawały w latach 20-tych i 30-tych ub. wieku, jak do lotnisk budowanych aktualnie. Jest rzeczą oczywistą dla wszystkich, że w tamtym okresie w Polsce, zarówno ilość samolotów pasażerskich jak i wojskowych, a także ich wymagania techniczne, a co za tym idzie, wymagania dotyczące lotnisk, są nieporównywalne z obecnymi. Z tego powodu, chociaż dawne przepisy prawne - ze względów w pełni zrozumiałych - różnicowały podział na lotniska cywilne i wojskowe, to jednak należy wspomnianą wyżej specyfikę w niniejszej sprawie uwzględnić. Decydujące bowiem w tej sytuacji znaczenie ma w zasadzie jedynie ustalenie, czy doszło do wybudowania (rozbudowania, poszerzenia) lotniska. Okoliczność zaś, kto był jego w danym momencie dysponentem i jaki zakres ta dyspozycja miała - w*realiach analizowanego stanu faktycznego -jest rzeczą wtórną. Wskazano, że orzecznictwo sądowoadministracyjne, oceniając zasadność decyzji, wydanych w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wielokrotnie, a zwłaszcza w ostatnich latach, odwoływało się do pojęcia modyfikacji celu wywłaszczenia, traktując go jako sytuację, w której pierwotny cel wywłaszczenia nie uległ likwidacji a poddano go jedynie pewnej zmianie. Kategoria ta ma z pewnością charakter ocenny, tym niemniej może mieć ona zastosowanie w sytuacjach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza, gdy cel wywłaszczenia dotyczył dużych założeń lub inwestycje były planowane jako wieloletnie czy wieloetapowe (vide wyroki NSA z dnia: 18 grudnia 2014 r. sygn. akt l OSK 1417/13, 27 listopada 2014 r. sygn. akt l OSK 846/13, 18 grudnia 2014 r. sygn. akt l OSK 1417/13, 9 marca 2016 r. sygn. akt l OSK 1281/14 i 20 stycznia 2016 r. l OSK 1186/15 i l OSK 3237/14)."

Akcentował Wojewoda, że w ww. wyroku NSA z 8 marca 2017 r. sygn. akt l OSK 1958/16, wskazano m. in., iż: "decydujące bowiem w tej sytuacji znaczenie ma

[...]

w zasadzie jedynie ustalenie, czy doszło do wybudowania (rozbudowania, poszerzenia) lotniska. Okoliczność zaś, kto był jego w danym momencie dysponentem i jaki zakres ta dyspozycja miała - w realiach analizowanego stanu faktycznego - jest rzeczą wtórną"

Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż zaprezentowane przez NSA stanowisko jest zbieżne z tym zawartym w odwołaniu Gminy K. od decyzji Starosty [...], w którym to odwołująca się podniosła, że w jej ocenie cel wywłaszczenia został zrealizowany, bowiem lotnisko powstało. Natomiast kwestia czy było to lotnisko wojskowe, cywilne czy też cywilne w ramach infrastruktury wojskowego jest kwestią drugorzędną nie mającą istotnego znaczenia w rozstrzygnięciu. W związku z powyższym aprobując poglądy prawne NSA wyrażone w sprawie zasadniczo o tożsamym stanie faktycznym i prawnym przytoczony zarzut odwołania należało uznać za zasadny [...] zasługujący na uwzględnienie przez organ odwoławczy.

Również analiza dokumentów pozyskanych przez Starostę K. 8 kwietnia 2016 r. z Centralnego Archiwum Wojskowego potwierdza zajęcie terenów w południowo-wschodniej części lotniska przez Ministerstwo Komunikacji, pod

rozbudowę cywilnego portu lotniczego.

W związku z powyższym, w ocenie Wojewody zgodzić należy się z Gminą K., że cel wywłaszczenia został zrealizowany, bowiem na przedmiotowej nieruchomości powstało lotnisko, natomiast kwestia, czy było to lotnisko wojskowe, cywilne czy też cywilne w ramach infrastruktury wojskowego jest kwestią drugorzędną, niemającą istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Możliwa jest bowiem modyfikacja przeznaczenia nieruchomości określonego w decyzji wywłaszczeniowej, mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, a niezmieniająca jego charakteru.

Wojewoda stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość, oznaczona jako działki nr [...] i nr [...], pół. w obr. [...] m. K., w granicach wywłaszczonej parceli l. kat. [...], b. gm. kat. C., została wykorzystana pod budowę lotniska cywilnego w ramach infrastruktury lotniska wojskowego, co stanowi dopuszczalną modyfikację celu wskazanego w orzeczeniu Województwa K. z 26 października 1929 r. znak [...] Tym samym,

8

oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy w świetle przywołanych wyżej i aprobowanych przez organ odwoławczy poglądów judykatury, jak również wykładni prawa zaprezentowanej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, nie można uznać przedmiotowej nieruchomości za zbędną na cel wskazany w orzeczeniu o wywłaszczeniu i orzec o jej zwrocie.

IV.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję wnieśli D. B. oraz L. B..

Skarżący zwrócili uwagę na wyroki WSA w Krakowie zapadłe wg nich w analogicznym stanie prawnym: II SA/Kr 33/17, II SA/Kr 1210/16, II SA/Kr 922/16, II SA/Kr 875/15, II SA/Kr 876/15, II SA/Kr 1118/08. W powyżej wskazanych orzeczeniach akcentowano to, iż celem wywłaszczenia było przeznaczenie parcel gruntowych pod lotnisko wojskowe. Tego rodzaju lotnisko nie powstało, ani też nie nastąpiło rozszerzenie istniejącego lotniska wojskowego. Wywłaszczony teren nie służył żadnym celom wojskowym, w aktach nie ma na to żadnego dowodu. Okoliczność, że w okresie II wojny światowej nastąpiło poszerzenie lotniska wojskowego nie ma znaczenia gdyż te prace zostały wykonane[...] przez okupanta.

Mimo wywłaszczenia działek na cele wojskowe, pierwotnym ich przeznaczeniem było wybudowanie lotniska cywilnego. Nie zostały przedłożone plany realizacyjne. W ocenie skarżących, cel wywłaszczenia nie może być domniemywany. Brak jest tożsamości między wywłaszczeniem na cele lotniska wojskowego, a wywłaszczeniem na cele lotniska cywilnego.

Skarżący analizując podstawę prawną wywłaszczenia podali, że w 1929 r. celem wywłaszczenia mogła być:

1) budowa arterii komunikacyjnych

2) budynków, zakładów i urządzeń użyteczności publicznej

3) placów publicznych, skwerów, parków, ogrodów.

4) Brak było przeszkód wywłaszczenia na cele lotniska cywilnego jako arterii komunikacyjnej. Zwrócono uwagę na rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 14.03.1928 r. o prawie lotniczym. W art. 23 przewidziano możliwość wywłaszczenia na cele lotniska (budowy lub powiększenia). Lotnisko wojskowe nie było tożsame z cywilnym. Lotnisko w K. R. było lotniskiem paszportowo-celnym, co wynikało z rozporządzenia o szlakach powietrznych (M.P. 1929 nr 220, póz. 514)

Wg skarżących, trudno mówić o "modyfikacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu". Cel ten winien być interpretowany ściśle. Wybudowanie lotniska cywilnego w miejsce wojskowego stanowi o zmianie celu wywłaszczenia, a nie jego modyfikację. Modyfikacja oznacza zmianę wykorzystywania nieruchomości w zakresie obejmującym cel wywłaszczenia, a nie zmianę samego celu. Wywłaszczenie pod lotnisko wojskowe, a wykorzystane pod lotnisko cywilne, to dwa odmienne cele wywłaszczenia. Cel odnoszony do obronności państwa nie jest tożsamy z przeznaczeniem gruntów na cele działalności cywilnej, komercyjnej.

V.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia 19.06.2017 r. (znak: [...]). W ocenie sądu, decyzja ta wydana bowiem została przedwcześnie, przy jednoczesnym nietrafnym odczytaniu treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14.07.2015 r. (sygn. akt SK 26/14).

W kontrolowanym przypadku, orzekające organy administracji publicznej opierając się na wskazanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego przyjęły, iż okoliczność, że nie wszystkie osoby uprawnione do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości taki wniosek złożyły, nie stanowi negatywnej przesłanki do rozpoznania przedmiotowej sprawy i wydania orzeczenia w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w stosunku do tych osób, które taki wniosek złożyły i go popierały.

[...]

Stanowisko to, choć co do zasady trafne, na gruncie niniejszej sprawy nie znajduje jednak usprawiedliwienia.

Należy bowiem zauważyć, iż wskazanym wyżej wyrokiem z dnia 14.07.2015 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie, w jakim uzależnia żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców. Analiza treści uzasadnienia powyższego wyroku Trybunału prowadził do wniosku, iż sąd konstytucyjny zakwestionował mechanizm różnicowania sposobu dochodzenia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości w zależności od tego, czy stanowiła ona tzw. własność Jednoosobową", czy też była przedmiotem współwłasności w częściach ułamkowych. W ostatnio wskazanym przypadku, byli współwłaściciele nieruchomości i ich spadkobiercy, w postępowaniu zwrotowym dysponują jedynie łączną legitymacją, muszą wszyscy brać udział w postępowaniu i prezentować jednolite stanowisko co do zasadności ubiegania się o zwrot nieruchomości. Zróżnicowanie sytuacji podmiotów podobnych, nie znajduje - w ocenie TK - żadnego uzasadnienia na tle wartości konstytucyjnych. W konkluzjach rozważań Trybunał Konstytucyjny podkreślił jednak, że restytucja współwłasności odjętej w sposób sprzeczny z prawem powinna - co do zasady - polegać na równoczesnym zwrocie w jednym postępowaniu wszystkich udziałów w wywłaszczonej nieruchomości byłym współwłaścicielom (ich spadkobiercom). Jeżeli jednak w danym stanie faktycznym jest to niemożliwe albo nadmiernie utrudnione, przyszła ustawa powinna przewidywać zwrot wywłaszczonych udziałów tym uprawnionym, którzy tego zażądają.

Analizując kontrolowaną sprawę należy jednak zwrócić uwagę, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpili wszyscy następcy prawni obu współwłaścicieli spornej nieruchomości. Byli to bowiem M. B. oraz S. B. jako spadkobiercy M. z K. T.-B. (w ich miejsce, w toku postępowali weszli kolejni następcy prawni). Nadto, do prowadzonego postępowania przyłączył się J. M. (pismo z dnia 5.11.2001 r., k. 74) będący spadkobiercą J. M., córki drugiej współwłaścicielki wywłaszczonej

[...]

nieruchomości tj. A. z K. B.. Tak więc, w kontrolowanej sprawie, wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości pochodził od wszystkich osób będących następcami prawnymi obu współwłaścicielek odebranej nieruchomości. W kontrolowanej sprawie, organ l instancji wobec nieustalenia spadkobierców zmarłego J. M., zwiesił postępowanie zwrotowe w części prowadzonej dotychczas z jego wniosku - do czasu ustalenia następców prawnych, zaś w pozostałym zakresie procedował dalej, wydając w dniu 14.10.2016 r. decyzję o zwrocie udziału wynoszącego [...] części w nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i [...]. Przedstawione jednak powyżej okoliczności tej sprawy wskazują, że nie mamy w niej do czynienia z sytuacją analizowaną przez Trybunał Konstytucyjny we wskazanym wyżej wyroku, a polegającą na braku zgody byłych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości (ich następców prawnych), który to brak mógłby blokować prowadzone postępowanie zwrotowe. W tej sprawie mamy natomiast do czynienia z przypadkiem, w którym postępowanie przed organem administracji toczyło się z udziałem osób reprezentujących wszystkie udziały w wywłaszczonej nieruchomości, a dopiero w wyniku śmierci jednej z tych osób powstała sytuacja, w której organ administracji przestał dysponować wiedzą o wszystkich osobach będących stroną w tej sprawie.

Zatem, zawieszając postępowanie w części prowadzonej dotychczas z wniosku J. M., organ administracji zaniechał ustalenia zasadniczego elementu stanu faktycznego w sprawie zwrotowej, tj. ustalenia następstwa prawnego po zmarłej stronie, będącego jednocześnie źródłem legitymacji w tym postępowaniu. W aktach sprawy brak jest przy tym jakichkolwiek danych (informacji) pozwalających przyjmować, iż ustalenie tych następców prawnych było niemożliwe lub też nadmiernie utrudnione. Jak wynika natomiast z przedstawionych wyżej fragmentów uzasadnienia wyroku TK, jedynie w przypadku niemożliwości (lub znacznej trudności) w ustaleniu następców prawnych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości, możliwy będzie zwrot wywłaszczonych udziałów tym uprawnionym, którzy tego zażądają. Wskazany wyrok TK nie może przy tym być odczytywany w ten sposób, że uprawnia on orzekające organy administracji publicznej do rezygnacji z ustalania istotnych elementów stanu faktycznego sprawy (następstwa prawnego), i w oparciu o powyższe, dopuszcza orzekanie o zwrocie jedynie części udziałów we współwłasności wywłaszczonej nieruchomości. Jak bowiem akcentował TK, restytucja współwłasności

[...]

odjętej w sposób sprzeczny z prawem powinna - co do zasady - polegać na równoczesnym zwrocie w jednym postępowaniu wszystkich udziałów w wywłaszczonej nieruchomości byłym współwłaścicielom (ich spadkobiercom). Zasada więc kompleksowego załatwienia sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie doznaje ograniczeń w związku z przedstawionym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Jest to bowiem optymalna reguła, która zabezpiecza obrót prawny przed niewykluczoną możliwością funkcjonowania w obrocie prawnym różnych, wzajemnie sprzecznych orzeczeń, odnoszących się do tej samej nieruchomości (udziałów w niej).

Mając powyższe na uwadze, sąd stwierdził, że w realiach ocenianego przypadku brak było podstaw do orzeczenia przez Wojewodę w zaskarżonej decyzji wyłącznie w co do udziału 1/2 części we współwłasności spornej nieruchomości, bez podjęcia czynności zmierzających do ustalenia następców prawnych strony postępowania (J. M.), do których odnosi się pozostały udział w tej nieruchomości. Okoliczność ta, z uwagi na wskazane wyżej racje, winna być przedmiotem dokładnych ustaleń organu administracji w ponownie prowadzonym postępowaniu. Z uwagi zaś na przedstawioną ocenę prawną sprawy, samo rozstrzygnięcie w kwestii zwrotu nieruchomości (oceny przesłanki zbędności jej na cel wywłaszczenia) uznać należało za przedwczesne. Nie można bowiem kwestii tych oceniać ani rozstrzygać w oparciu o postępowanie, które zostało ukończone bez udziału następców prawnych (spadkobierców) właścicieli tej samej nieruchomości objętej postępowaniem, którzy (właściciele) także złożyli wniosek o jej zwrot. Odmienne od powyższego procesowe rozwiązanie nie pozwala eliminować ryzyka różnych (sprzecznych) rozstrzygnięć co do tej samej nieruchomości.

Podstawą prawną orzeczenia sądu był art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017 r., póz. 1369) w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n.