Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 441/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 (8) ust. 1, ust. 9 i ust. 12, art. 36 (6)  i (5) ust. 2, art. 36
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 138 par. 1 pkt 1, art. 24 ust. 1 pkt 4 i 5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 157 par. 2, art.  216
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
article: art. 106 par. 3, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej także: "Komisja Egzaminacyjna II Stopnia") - działając na podstawie przepisów art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm. – dalej także: "u.r.p.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania A. J. (dalej także: "skarżąca") od uchwały Komisji Egzaminacyjnej do spraw przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (w 2011 r.) z siedzibą w [...] (dalej także: "Komisja Egzaminacyjna") z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego skarżącej - utrzymała w mocy w/w uchwałę Komisji Egzaminacyjnej.

Zaskarżona uchwała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. - działając na podstawie przepisu art. 366 ust. 2 u.r.p.- stwierdziła, że skarżąca A. J. uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że skarżąca z części pierwszej egzaminu (zestaw pytań testowych) otrzymała ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu (prawo karne) ocenę niedostateczną, z trzeciej części (prawo cywilne) ocenę dobrą, z czwartej części (prawo gospodarcze) ocenę dobrą oraz z piątej części (prawo administracyjne) ocenę bardzo dobrą, co w świetle art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przesądza o negatywnym wyniku z egzaminu radcowskiego.

Zadanie z drugiej części egzaminu radcowskiego polegało na sporządzeniu apelacji albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej sporządzenia - opinii prawnej o braku podstaw do jej sporządzenia.

Rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego przedstawione przez skarżącą zostało sprawdzone przez dwóch egzaminatorów - członków Komisji Egzaminacyjnej: SSA [...] oraz radcę prawnego [...]. Oboje egzaminatorzy ocenili pracę negatywnie, wystawiając ocenę cząstkową niedostateczną.

Uzasadniając ocenę cząstkową, egzaminator SSA [...] stwierdził w jej uzasadnieniu, że wymogi formalne apelacji zostały spełnione przez skarżącą. Egzaminator uznał jednakże, iż całkowicie błędnie nie zaskarżono wyroku sądu I instancji w zakresie, w jakim uniewinniono oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 157 § 2 k.k. Nadto w pozostałym zakresie egzaminator uznał, iż trafnie wskazano względne przyczyny odwoławcze - art. 438 k.p.k. - jakkolwiek podniesiono zarzut obrazy prawa materialnego (art. 216 § k.k.), to jednak z opisu zarzutu i uzasadnienia wynika, że w tym zakresie sąd dokonał błędnych ustaleń faktycznych (i w tym zakresie zarzut jest jak najbardziej trafny). Zdaniem egzaminatora, trafnie podniesiono również zarzuty odnośnie rozstrzygnięcia w zakresie kosztów procesu. W opinii egzaminatora, interes pokrzywdzonego został - w zakresie rozstrzygnięcia, co do zarzutu popełnienia występku z art. 157 § 2 k.k. - całkowicie zaprzepaszczony, albowiem nie tylko nie doszło do skazania oskarżonego w tym zakresie, ale i pokrzywdzony - jeśli nawet nie został pozbawiony możliwości otrzymania odszkodowania w toku postępowania cywilnego - to przynajmniej jego sytuacja w tym zakresie znacznie się skomplikowała, a w dodatku poszkodowany został obciążony kosztami. Zdaniem egzaminatora, w pozostałym zakresie interes pokrzywdzonego (oskarżyciela prywatnego) został zabezpieczony.

Drugi egzaminator - radca prawny [...] wskazał, że w ocenianej pracy egzaminacyjnej powołane przepisy zastosowano i zinterpretowano prawidłowo, jednakże - zdaniem egzaminatora - nie dostrzeżono wszystkich naruszeń prawa procesowego, co winno skutkować zaskarżeniem wyroku uniewinniającego. Zdaniem egzaminatora, niezaskarżenie orzeczenia uniewinniającego powoduje ocenę, że interes strony pokrzywdzonego nie został zabezpieczony w należytym stopniu.

W oparciu o ww. oceny cząstkowe Komisja Egzaminacyjna podjęła w dniu [...] lipca 2011 r. uchwałę stwierdzającą, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Od powyższego rozstrzygnięcia strona skarżąca złożyła odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia.

Spornej uchwale Komisji Egzaminacyjnej strona zarzuciła:

1) dokonanie błędnej oceny jej pracy z dziedziny prawa karnego - poprzez przyjęcie, iż nie zasługuje ona na ocenę pozytywną,

2) przedstawienie w "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego" wadliwej oceny merytorycznej, w związku z przyjęciem, iż w oparciu o akta sprawy istniała możliwość skutecznego zaskarżenia wyroku sądu w zakresie uniewinnienia oskarżonego od popełnienia czynu z art. 157 § 2 k.k., które zostało w całości podzielone przez egzaminatorów sprawdzających pracę z zakresu prawa karnego,

3) naruszenie zasad egzaminowania, w tym przepisów art. 364 ust. 1 oraz art. 36 5 ust. 2 i 3 ustawy o radcach prawnych - poprzez:

a) przekroczenie granic uznania administracyjnego przy wydawaniu oceny z dziedziny prawa karnego, z uwagi na ocenienie pracy jedynie przez pryzmat przesłanki niezabezpieczenia interesu klienta, pomijając w zupełności inne elementy podlegające ocenie, takie jak: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje oraz przypisanie "Opisowi istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego" waloru ustawowej przesłanki oceniającej prawidłowość wykonania zadania,

b) wadliwy sposób oceniania przez egzaminatorów, jak i Komisję Egzaminacyjną z siedzibą w [...], pracy z dziedziny prawa karnego, m.in. poprzez przyjęcie, iż jej sprawdzenie następuje nie poprzez to, co zostało napisane, lecz przede wszystkim poprzez to, co nie zostało napisane, a zdaniem oceniających powinno zostać podniesione,

c) brak wyłączenia egzaminatora radcy prawnego [...] ze składu Komisji Egzaminacyjnej w [...], z uwagi na jego powołanie jednocześnie do zespołu przygotowującego zestaw pytań testowych oraz zadania na egzamin radcowski, a także do Komisji Egzaminacyjnej w [...], która oceniała prace, w związku z czym ocena pracy z zakresu prawa karnego została dokonana jedynie przez pryzmat stworzonych przez ten zespół reguł uzyskania oceny pozytywnej - "Opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego",

d) brak obiektywizmu i rzetelności w ocenianiu prac z dziedziny prawa karnego przez poszczególnych egzaminatorów, z uwagi na fakt, iż uzasadnienie ocen negatywnych w stosunku do innych zdających było bardzo podobne, graniczące z identycznością, pomimo, iż prace nie miały charakteru identycznych,

4) naruszenie przepisu art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. zasady równości wobec prawa, w związku z brakiem istnienia, a przez to i stosowania, jednakowego wzorca oceniania prac, zarówno przez egzaminatorów z dziedziny prawa karnego, jak i prawa administracyjnego, wchodzących w skład Komisji Egzaminacyjnej z siedzibą w [...], jak i przez inne Komisje Egzaminacyjne w Polsce, co powodowało, iż uzyskanie oceny pozytywnej z zakresu zarówno prawa karnego, jak i prawa administracyjnego, zależało nie od prawidłowości napisanej pracy, ale od subiektywnych poglądów prawnych egzaminatorów z Komisji Egzaminacyjnej w [...], a przez to siedziby danej Komisji Egzaminacyjnej, tj. miejsca przystępowania do egzaminu radcowskiego.

Podnosząc powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o:

1. zmianę oceny wystawionej z drugiej części egzaminu radcowskiego - prawa karnego z niedostatecznej na ocenę pozytywną,

2. uchylenie ww. uchwały w całości,

3. stwierdzenie, że z egzaminu radcowskiego uzyskała wynik pozytywny.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, że merytoryczna ocena z zakresu prawa karnego jest zarówno wadliwa prawnie, jak i niesprawiedliwa społecznie, przez co całkowicie dla niej niezrozumiała w świetle obowiązujących norm prawnych. Wadliwość dokonanej oceny jest możliwa do wykazania przede wszystkim poprzez przeprowadzenie wskazanych przez nią dowodów, które wykazać mają, iż w przedmiotowej sprawie takie same zasady oceniania (egzaminowania) nie dotyczyły wszystkich egzaminowanych, a istniejące rozróżnienie oparte było na kryteriach niemożliwych do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym.

W wyniku rozpoznania odwołania strony skarżącej Komisja Egzaminacyjna II Stopnia - działając na podstawie przepisów art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy o radcach prawnych związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - uchwałą z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], utrzymała w mocy w/w uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego skarżącej.

W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, iż strona skarżąca niezasadnie zarzuciła, iż organ przypisał "Opisowi istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego" walor ustawowej przesłanki oceniającej prawidłowość wykonania zadania.

W opinii organu odwoławczego, z ocen obu egzaminatorów jasno wynika, że skarżąca nie zabezpieczyła w należyty sposób interesów swojego klienta.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, apelacja sporządzona przez egzaminowaną winna zawierać zarzut określony w art. 438 pkt 2 k.p.k., to jest zarzut obrazy przepisów postępowania mającej wpływ na treść wyroku w zakresie rozstrzygnięcia uniewinniającego oskarżonego od popełnienia czynu z art. 157 § 2 k.k., a więc obrazę art. 410 k.p.k., art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. i art. 172 k.p.k. Według organu, możliwe było także przedstawienie zarzutu obrazy art. 7 k.p.k. w zakresie oceny przeprowadzonych dowodów lub też zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, uwzględniając uchybienia procesowe popełnione przez sąd I instancji. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, uchybieniami sądu I instancji było:

- niedostrzeżenie, że opis przebiegu zdarzenia przedstawiony przez oskarżyciela prywatnego został potwierdzony przez opinię lekarską z dnia [...] września 2010 r., która nie została ujawniona w toku rozprawy,

- niedanie wiary zeznaniom żony pokrzywdzonego tylko z powodu jej statusu (jako osoby najbliższej dla oskarżyciela prywatnego),

- przyjęcie i uznanie, iż zeznania oskarżyciela prywatnego nie są wiarygodne, gdyż nie zostały potwierdzone przez inny dowód,

- przyjęcie, iż oskarżyciel prywatny mógł wykorzystać powstałe u niego obrażenia twarzy niespowodowane przez oskarżonego do obciążenia go, co jest sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i oznaczałoby, że nie zmierza do ukarania rzeczywistego sprawcy.

Według organu odwoławczego, tak liczne i ewidentne uchybienia procesowe sądu I instancji winny być oczywiste dla zdającego i ich stwierdzenie nie powinno sprawiać trudności, zwłaszcza, jeżeli uwzględni się to, że treść zadania egzaminacyjnego z prawa karnego nie była skomplikowana.

Reasumując odpowiedź na zarzuty dotyczące rozważań merytorycznych, Komisja Egzaminacyjnej II Stopnia stwierdziła, że skarżąca niedokonując zaskarżenia wyroku w części uniewinniającej oskarżonego od popełnienia czynu z art. 157 § 2 k.k. nie zapewniła należytej ochrony interesu oskarżyciela prywatnego, do czego była zobowiązana, jako jego pełnomocnik. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, jest to okoliczność zdecydowanie uzasadniająca negatywną ocenę pracy skarżącej.

Ponadto organ odwoławczy odniósł się do zarzutów naruszenia zasad egzaminowania. Organ stwierdził, że nie można uznać, jako wadliwy sposobu "oceniania przez egzaminatorów, jak i Komisję Egzaminacyjną w [...], pracy z dziedziny prawa karnego, m.in. poprzez przyjęcie, iż jej sprawdzenie następuje nie poprzez to, co zostało napisane, lecz przede wszystkim poprzez to, co nie zostało napisane, a zdaniem oceniających powinno zostać podniesione". W opinii organu odwoławczego, dla skarżącej winno być oczywiste, że jeżeli na egzaminie nie zostało napisane, to co winno bezwzględnie w apelacji zostać napisane, to nie może to być nieuwzględnione przy ocenie danej pracy.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, bezpodstawny jest także zarzut dotyczący wyłączenia z postępowania egzaminatora radcy prawnego Z. P. z przyczyny wskazanej przez skarżącą, a dotyczącej uczestniczenia tegoż egzaminatora w komisji układającej pytania egzaminacyjne. Zdaniem organu odwoławczego, praca w tych dwóch gremiach: komisji powołanej w sprawie ułożenia pytań i zadań na egzamin radcowski oraz komisji egzaminacyjnej, która ocenia składane przez zdających prace - nie wyklucza się wzajemnie. Zdaniem organu wpływa pozytywnie na sposób oceniania prac.

Za bezpodstawny Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uznała także zarzut naruszenia zasad egzaminowania poprzez brak obiektywizmu i rzetelności w ocenianiu prac poprzez sporządzanie ocen wielu prac w sposób podobny, a wręcz identyczny, pomimo, że prace identyczne nie były. Organ wyjaśnił, że jeśli dochodziło do wydania identycznych ocen, to oznacza, że egzaminator zastosował przy ocenianiu prac egzaminacyjnych identyczne kryteria ocen.

Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, fakt, iż na arkuszu zatytułowanym "Egzamin radcowski - [...] czerwca 2011 r. - Ocena cząstkowa zadania z zakresu prawa karnego z drugiej części egzaminu radcowskiego" sporządzonym przez egzaminatora SSA [...] skreślona jest ocena 3 (dostateczna) i zostało to opatrzone podpisem oraz pozostawiona ocena 2 (niedostateczna) nie dowodzi (jak zarzuca odwołująca) naruszenia zasad egzaminowania. Ocena niedostateczna jest wpisana do zbiorczego arkuszu punktów i ocen z egzaminu radcowskiego sporządzonego po rozkodowaniu prac pisemnych i została uwzględniona przy wystawianiu oceny za pracę z zakresu prawa karnego. Przekreślenie zapisu "3 (dostateczna)" na wspomnianym arkuszu nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla ustalenia wyniku z egzaminu z zakresu prawa karnego. W opinii organu odwoławczego, uzasadnienie oceny cząstkowej dokonane przez egzaminatora SSA [...] jednoznacznie dowodzi, iż praca zdającej z zakresu prawa karnego została oceniona na stopień niedostateczny.

Organ odwoławczy zauważył, iż skarżąca słusznie podniosła, że ustawodawca w ustawie o radcach prawnych nie przewidział, że praca egzaminowanego powinna być sprawdzona jedynie w oparciu o system oceniania (klucz) ujęty w "Opisie istotnych zagadnień". W opinii organu, tenże "Opis istotnych zagadnień" nie ma żadnej mocy wiążącej komisje egzaminacyjne, albowiem jest wyłącznie materiałem pomocniczym służącym wskazaniu najistotniejszych kwestii przy ocenianiu prac egzaminacyjnych. Według Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, oczywiste jest, że niewywiązanie się przez zdającą z podstawowego obowiązku, jaki na niej ciążył - uwzględnienia interesu strony, którą reprezentowała - poprzez niezaskarżenie wyroku uniewinniającego oskarżonego, niezależnie od stwierdzeń zawartych w owym "Opisie istotnych zagadnień" nie mogło spowodować pozytywnej oceny pracy z zakresu prawa karnego.

Organ odwoławczy, odnosząc się do wniosków o przeprowadzenie dowodów na okoliczność wybiórczości, braku obiektywizmu i rzetelności przy ocenianiu prac z zakresu prawa karnego ze strony egzaminatorów w Komisji Egzaminacyjnej - stwierdził, że egzaminator ocenia samodzielnie i niezależnie poszczególne prace, gdyż każda sprawa poszczególnego egzaminowanego jest sprawą indywidualną, w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. Dlatego też, zdaniem organu, w jej rozpoznawaniu nie może następować porównywanie z innymi sprawami. Zdaniem organu odwoławczego, wykluczona jest więc możliwość stosowania w procesie rozpatrywania odwołania przeprowadzania dowodów z porównywania poszczególnych prac, ich ocen, uzasadnień, jak również przesłuchiwania członków komisji egzaminacyjnej na okoliczności związane z ich pracą w komisji.

Pismem z dnia 23 stycznia 2012 r. skarżąca A. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na w/w uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia z dnia [...] grudnia 2011 r.

Wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia i poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej z siedzibą w [...], a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, strona zarzuciła spornej uchwale Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia:

1) naruszenie przepisu art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych - poprzez dokonanie wadliwej jego wykładni przez Komisje Egzaminacyjne obu instancji, polegające na błędnym przyjęciu, iż pod pojęciem "poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje" należy rozumieć jedynie wniesienie środka zaskarżenia co do zasady, zamiast prawidłowej wykładni polegającej na wniesieniu skutecznego środka zaskarżenia, tj. z korzyścią dla tej strony; Zdaniem skarżącej, celem sporządzenia apelacji z zakresu prawa karnego na egzaminie radcowskim w roku 2011 nie było "wychwycenie" jak największej ilości uchybień popełnionych przez sąd I instancji, zwłaszcza w sytuacji, gdy było oczywiste, iż podniesione uchybienia nie będą skuteczne, tj. nie wpłyną na zmianę lub uchylenie wydanego orzeczenia, lecz przygotowanie jej w takim zakresie, w jakim osiągnęłaby skutek,

2) naruszenie przepisów art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p. - poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego przy wydawaniu oceny z dziedziny prawa karnego, z uwagi na ocenienie pracy skarżącej jedynie przez pryzmat przesłanki "poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje", pomijając w zupełności inne elementy podlegające ocenie, takie jak: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, a przez to dokonanie błędnej oceny skarżącej pracy z dziedziny prawa karnego, poprzez przyjęcie, iż nie zasługuje ona na ocenę pozytywną,

3) naruszenie przepisów art. 364 oraz art. 365 u.r.p. w związku z wadliwym sposobem oceniania przez Komisje Egzaminacyjne I oraz II Stopnia, pracy skarżącej z dziedziny prawa karnego, polegającej na przyjęciu, iż jej sprawdzenie następuje nie poprzez to, co zostało w pracy napisane, lecz jedynie poprzez to, co nie zostało napisane, a zdaniem oceniających powinno zostać napisane,

4) naruszenie przepisów art. 6 i art. 8 k.p.a. w zw. art. 368 ust. 12, art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p. i w konsekwencji zasad egzaminowania - poprzez wadliwe przypisanie "Opisowi istotnych zagadnień dla Komisji egzaminacyjnej do zdania z zakresu prawa karnego" waloru ustawowej przesłanki oceniającej prawidłowość wykonania zadania i stosowania jej przez Komisje Egzaminacyjne obu instancji;

5) naruszenie przepisów art. 24 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.p. i w konsekwencji zasad egzaminowania - poprzez brak wyłączenia egzaminatora radcy prawnego [...] ze składu Komisji Egzaminacyjnej z siedzibą w [...], z uwagi na jego powołanie jednocześnie do zespołu przygotowującego zestaw pytań testowych oraz zadania na egzamin radcowski, a także do Komisji Egzaminacyjnej w B., która oceniała prace, w związku z czym ocena pracy skarżącej z zakresu prawa karnego została dokonana jedynie przez pryzmat stworzonych przez ten zespół reguł uzyskania oceny pozytywnej - "Opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego" i prawdopodobnym wpływie na drugiego egzaminatora z prawa karnego, z uwagi na skreślenie przez niego oceny pozytywnej i wystawienie negatywnej przy tożsamym pisemnym uzasadnieniu oceny, co miało miejsce w dniu podejmowania uchwały o wyniku egzaminu,

6) naruszenie zasady równości (niedyskryminacji), tj. przepisów art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, w związku z niestosowaniem przez inne Komisje Egzaminacyjne działające w Polsce podstawowej zasady przyjętej przez Komisje Egzaminacyjne obu instancji oceniające prace skarżącej z dziedziny prawa karnego, iż uzyskanie oceny pozytywnej w tym zakresie całkowicie uzależnione było od zaskarżenia "wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o uniewinnieniu od popełnienia czynu z art. 157 § 2 k.k.", co powodowało, iż uzyskanie oceny pozytywnej z zakresu prawa karnego, zależało de facto od miejsca przystępowania do egzaminu radcowskiego,

7) naruszenie przepisu art. 75 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.p. - polegające na bezzasadnym nieprzeprowadzeniu dowodu z przesłuchania egzaminatorów - SSA [...] i radcy pralnego [...] - na okoliczności związane z wystawieniem ocen z dziedziny prawa karnego, z uwagi na umotywowane w uzasadnieniu skargi, podejrzenie braku niezależności w ich wystawieniu; zdaniem skarżącej, brak przeprowadzenia powyższego dowodu uniemożliwia wykazanie naruszenia przepisu art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p. - poprzez brak obiektywizmu i rzetelności w ocenianiu prac z dziedziny prawa karnego przez poszczególnych egzaminatorów w związku z niezachowaniem przez nich przesłanki niezależności przy wystawaniu ocen, z uwagi na fakt, iż pisemne pozytywne uzasadnienia ocen nie uzasadniały wystawienia ocen negatywnych oraz fakt skreślania oceny pozytywnej i wystawienia negatywnej przy identycznym jej pisemnym uzasadnieniu;

8) naruszenie przepisu art. 35 § 3 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia w związku z niezałatwieniem sprawy w postępowaniu odwoławczym w ustawowym terminie miesiąca od dnia otrzymania odwołania oraz bezpodstawne wskazanie, na podstawie przepisu art. 36 § 1 k.p.a., jako przyczyny zwłoki znacznej ilości odwołań wniesionych od uchwał o wyniku egzaminu radcowskiego oraz naruszenia przez Komisję Egzaminacyjną z siedzibą w B. przepisu art. 133 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie, w związku z nieprzekazaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia odwołania skarżącej w ustawowymi terminie 7 dni od daty jego otrzymania, tj. do dnia [...] sierpnia 2011, a dopiero po upływie ponad miesiąca od ww. daty.

W obszernym uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała m.in., iż pomimo uchybień proceduralnych dokonanych przez sąd I instancji, niezaskarżenie przez nią orzeczenia tego sądu w zakresie uniewinniającym miało na celu ochronę interesu pokrzywdzonego - oskarżyciela posiłkowego, co - zdaniem skarżącej - byłoby sprzeczne z celem przeprowadzanego egzaminu radcowskiego.

Nadto, strona skarżąca zauważyła, że komisje egzaminacyjne obu instancji nie zbadały zarzutu braku obiektywizmu i rzetelności w ocenianiu prac z dziedziny prawa karnego przez poszczególnych egzaminatorów. Zdaniem skarżącej, wynika to z faktu, że pisemne pozytywne uzasadnienia ocen nie potwierdzały wystawienia ocen negatywnych oraz okoliczności skreślania przez SSA [...] oceny pozytywnej i wystawienia negatywnej przy identycznym jej pisemnym uzasadnieniu.

Skarżąca zarzuciła egzaminatorom działanie niezgodne z zasadami egzaminowania określonymi m.in. w art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p. poprzez niewystawienie oceny pozytywnej mimo, że - zdaniem strony - wskazywało na nią pisemne uzasadnienie oceny sporządzonej przez SSA [...].

Ponadto skarżąca wystąpiła w skardze z wnioskiem dowodowym, w którym zwróciła się do Sądu o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania Przewodniczących Komisji Egzaminacyjnych I stopnia na okoliczność, czy niezaskarżenie (w pracy egzaminacyjnej - projekcie apelacji z zakresu prawa karnego) wyroku sądu I instancji odnośnie punku I zawsze zostało ocenione negatywnie. Jednocześnie skarżąca wniosła o zobowiązanie Ministra Sprawiedliwości do wskazania imion i nazwisk egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnych I stopnia i ich adresów dla doręczeń sądowych, celem wezwania ich w charakterze świadków.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia zauważyła, że zarzuty zawarte w pkt 1-6 skargi są w istocie powieleniem wcześniejszych zarzutów skarżącej zawartych w jej odwołaniu od uchwały organu I instancji, do których organ odwoławczy odniósł się już szczegółowo w zaskarżonej uchwale. Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, że skarżąca ma rację, twierdząc, że w zadaniu z prawa karnego chodziło o "skuteczne" zaskarżenie wyroku sądu I instancji, co nie znaczy jednak, że zdający nie powinien "wychwycić" tych uchybień sądu, które czyniły wyrok niekorzystnym dla strony, którą zdający reprezentował. Zdaniem organu, "wychwycenie", podniesienie i należyte uzasadnienie błędów sądu, skutkowałoby bowiem reformacją zaskarżonego orzeczenia w kierunku korzystnym dla reprezentowanego przez zdającą klienta. Według Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, wobec ewidentnych (wyszczególnionych w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały) braków sporządzonej przez zdającą apelacji (zwłaszcza brak zaskarżenia wyroku w części uniewinniającej oskarżonego od popełnienia czynu z art. 157 § 2 k.k.), interes reprezentowanej przez nią strony nie był chroniony w sposób wystarczający. Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że nie kwestionuje poprawnych elementów, które znalazły się w sporządzonej przez skarżącą apelacji, co nie zmienia ogólnej negatywnej oceny jej projektu pracy z zakresu prawa karnego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy ocenianiu prac korzysta z tzw. "luzu decyzyjnego". Organ wskazał w tej sytuacji, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych podjętych w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony wyłącznie co do oceny ich zgodności z przepisami proceduralnymi. Organ odwoławczy, odnosząc się do zarzutu strony dotyczącego naruszenia terminów wskazał, że skarżąca została przez organ II instancji poinformowana postanowieniem o niezałatwieniu sprawy w terminie. Zdaniem organu odwoławczego, ewentualne uchybienia proceduralne w tym zakresie nie mają jednak jakiegokolwiek wpływu na ważność zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. Nr 270 - dalej także p.p.s.a.).

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez A. J. skargi na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że przedmiotowa skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem organy obu instancji nie dopuściły się naruszenia zarówno norm prawa materialnego, wskazanych przede wszystkim w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, jak również norm procedury administracyjnej, w tym w szczególności przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć jakikolwiek istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy na wstępie wskazać, iż szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach art. 36 - art. 369 ustawy o radcach prawnych oraz w rozporządzeniach wykonawczych do tej ustawy, tj. w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, a także w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 163, poz. 1302 ze zm.), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 cyt. ustawy.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. Do postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II stopnia stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 cyt. ustawy). Wskazane wyżej przepisy ustawy o radcach prawnych określają też kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał ustalających wynik z egzaminu radcowskiego.

Zgodnie art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o stroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych, w myśl którego, test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W myśl art. 366 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji. W razie odwołania się zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej (por. przepisy art. 368 cyt. ustawy) ustalenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych nakazała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Uchwałę tę komisja podejmuje większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków komisji.

W świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjnej II stopnia jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Komisja niewątpliwie czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Ma to istotne znaczenie dla sądowej kontroli takich rozstrzygnięć, która ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo postąpić w sprawie tak, jak postąpił.

Mając powyższe na uwadze, Sądu uznał, że materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie, a więc przede wszystkim praca pisemna skarżącej z części drugiej egzaminu radcowskiego (prawo karne) oceniona została w sposób prawidłowy, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi przede wszystkim w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Z uzasadnienia uchwały organu odwoławczego wynika, iż Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia.

Analiza podjętej uchwały z dnia [...] grudnia 2011 r. wskazuje, że w sprawie niniejszej organ odwoławczy z całą pewnością nie wyszedł poza granice uznania administracyjnego.

Podnieść przy tym należy, iż stosownie do art. 1 ustawy o ustroju sądów administracyjnych do sądu należy kontrola zaskarżonego aktu pod względem zgodności z regułami procedury administracyjnej i przepisami prawa materialnego, co oznacza, że sąd administracyjny nie został wyposażony przez ustawodawcę w uprawnienie czynienia własnych ustaleń faktycznych, ani też do dokonywania kontroli aktu, który skargą nie został objęty.

W tym miejscu należy wskazać, iż uwzględnienie wniosku skarżącej o dopuszczenie dowodu z przesłuchania egzaminatorów na okoliczność wskazaną w treści skargi w istocie prowadziłoby do konieczności czynienia nowych ustaleń faktycznych, których, jak wyżej wskazano, sąd administracyjny czynić nie może, a przy tym, co wymaga dodatkowego podkreślenia, przeprowadzenie powyższego dowodu nie jest, zdaniem Sądu, niezbędne do wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, o których można mówić w sytuacji niewyjaśnienia istotnych elementów stanu faktycznego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany jest w tym miejscu wyjaśnić, iż nie uwzględniając wniosku dowodowego strony skarżącej, sformułowanego w treści skargi, działał na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym to przepisem sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Należy, zdaniem Sądu, zwrócić uwagę, iż postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że sąd administracyjny w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (tak również: B. Dauter /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005 r., s. 257 i powołany tam m.in. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00).

Niemniej w tej sprawie należy dodatkowo wyraźnie podnieść, iż w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a., postępowanie dowodowe jest ograniczone do możliwości przeprowadzenia wyłącznie dowodu z dokumentu. W tej sytuacji przeprowadzenie jakichkolwiek innych dowodów, poza dowodami z dokumentów, jest niedopuszczalne (tak m.in. /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Wydawnictwo C. H. Beck., Warszawa 2011, s. 451 i powołany tam wyrok NSA z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 76/07, Legalis). Oznacza to, że de iure wnioskowane przez stronę skarżącą przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadków przewodniczących komisji egzaminacyjnych - jest niedopuszczalne.

Ustosunkowując się z kolei do zarzutu naruszenia art. 32 Konstytucji RP, należy wskazać na wstępie, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną, w rozumieniu art. 1 § 1 k.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że co do zasady nie może być ona rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego (ustawy o radcach prawnych) wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Organy administracyjne, badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, nie mogą również – co do zasady – wykraczać poza granice tej sprawy.

Niemniej należy jednocześnie wskazać, iż równość wobec prawa należy rozumieć tak, że wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących (vide: B. Banaszak, Prawo konstytucyjne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 456-457; podobnie L. Garlicki /w:/ Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wydanie 2, LIBER, Warszawa 1998, s. 94 i nast.).

Jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1997 r. (sygn. akt K 22/97, OTK 1997/3-4/41), o znaczeniu konstytucyjnej zasady równości wypowiadał się już wielokrotnie również Trybunał Konstytucyjny, zaznaczając wyraźnie w wielu swych orzeczeniach, iż nie ma bezwzględnej równości obywateli. Z zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania wszystkich obywateli w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być potraktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (m.in. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 1994 r., sygn. akt K 3/94, OTK w 1994 r., cz. II, s. 141-142; patrz także orzeczenia w sprawach sygn. akt U 7/87 i K 8/91). Trybunał Konstytucyjny konsekwentnie wypowiada się, że zasada równości nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego w tym znaczeniu, iż zrównuje sytuację wszystkich podmiotów ze względu na cechy, jakimi się charakteryzują. Zasada równości wymaga bowiem, aby podmioty traktowane były w równym stopniu równo, jeśli charakteryzują się daną cechą. Równość oznacza zatem – według Trybunału – także akceptację różnego traktowania przez prawo różnych podmiotów. Wynika to z faktu, że równe traktowanie przez prawo tych samych podmiotów pod pewnymi względami, oznacza z reguły różne traktowanie tych samych podmiotów pod innymi względami (vide: orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 kwietnia 1994 r., OTK w 1994, cz. I, s. 55).

Tym samym sprawą podstawową jest zawsze odpowiedź na pytanie, czy owo podobieństwo podmiotów bądź sytuacji zachodzi. W znacznym stopniu zależy to od kryterium, w oparciu o które owo podobieństwo mierzymy - pojawia się tu pojęcie "cecha relewantna", tzn. cecha, której występowanie przesądzać ma o spełnieniu przesłanki podobieństwa.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sytuacji taką cechą relewantną jest niewątpliwie udział w egzaminie radcowskim przeprowadzanym przez określoną, tę samą komisję egzaminacyjną (w tym przypadku: Komisję Egzaminacyjną do spraw przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...] oraz Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego), zakładający podobny stopień wiedzy, konkurencji, tożsamość kryteriów oceny rozwiązań zadań egzaminacyjnych. Takiego charakteru, który pozwala mówić o równości, nie ma natomiast, porównanie egzaminów radcowskich przeprowadzonych w różnych komisjach egzaminacyjnych działających w różnych obszarach właściwości, w ramach danej właściwości miejscowej, nie wspominając już o egzaminach radcowskich przeprowadzanych w kolejnych latach, itp. To kandydaci na radców prawnych zdający w jednym roku, w jednym terminie, przed tą samą, konkretną komisją egzaminacyjną znajdują się w sytuacji podobnej i powinni być traktowani równo, konkurując w określonej grupie, rozwiązując te same zadania egzaminacyjne, oceniane według tego samego klucza i kryteriów ustawowych; jest oczywiste, że nie konkurują oni z kandydatami na radców prawnych zdającymi czy to przed zupełnie inną komisją egzaminacyjną, czy też w innych terminach, kolejnych latach, etc.

Zdaniem Sądu, różnicowanie sytuacji prawnej obywateli jest wtedy sprzeczne z Konstytucją RP, jeżeli traktuje się w sposób różny podmioty lub sytuacje podobne, a takie różnice traktowania nie znajdują należytego uzasadnienia konstytucyjnego (patrz także /w:/ orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt K 8/97, OTK ZU nr 5-6/1997, s. 502).

Według Sądu, uznać należy, iż strona skarżąca w najmniejszym stopniu nie wykazała w niniejszej sprawie, aby doszło do obrazy tak rozumianej zasady równości wobec prawa.

W opinii Sądu, trzeba wyraźnie zaznaczyć, iż wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne, zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy, odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy k.p.a.

Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 9 i 10 ustawy o radcach prawnych, przyjmując stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen. Z tych też przyczyn nieuzasadniony jest podniesiony przez skarżącą zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych, ponieważ istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie w - ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - swobodzie oceny prac zdającej.

Podnieść należy, iż ocena prac egzaminacyjnych winna być dokonana z uwzględnieniem przesłanek wymienionych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Jak słusznie zauważył zatem organ odwoławczy, "Opis istotnych zagadnień" służy wyłącznie jako wzorzec poprawnego rozwiązania zadania obejmujący standardowe wymogi w zakresie profesjonalizmu pełnomocnika i jako taki, nie stanowi normatywnego kryterium oceny prac egzaminacyjnych. W okolicznościach sprawy przypisywanie opisowi istotnych zagadnień takiego charakteru i wiązanie z tym zarzutu naruszenia przez organ przepisów ustawy o radcach prawnych nie znajduje uzasadnienia.

Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika bowiem, iż to nie opisem istotnych zagadnień kierował się organ odwoławczy, a wcześniej Komisja Egzaminacyjna w [...], dokonując oceny sprawy w jej całokształcie, a jedynie przesłankami, o których mowa w art. 365 ust. 2 cyt. ustawy. Stosownie do art. 364 ust. 1 powołanej ustawy, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania (w tym z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego).

Jako chybiony jawi się zatem podnoszony przez skarżącą zarzut dotyczący "stosowania" przez komisje egzaminacyjne obu instancji "Opisu istotnych zagadnień" jako jedynego wzorca stosowanego przy ocenie projektu spornej apelacji sporządzonej na egzaminie przez stronę skarżącą.

Istota i charakter egzaminu radcowskiego obligują zatem do tego, by rozwiązanie zadania egzaminacyjnego w tym zadania z prawa karnego zostało dokonane w sposób wskazujący na to, iż kandydat do zawodu radcy prawnego ma przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania tego zawodu.

W związku z treścią zadania z zakresu prawa karnego obowiązkiem skarżącej było sporządzenie apelacji spełniającej wymogi określone w kodeksie postępowania karnego, a zatem przedstawienie w tej apelacji prawidłowo podniesionych i zredagowanych zarzutów i wniosków znajdujących podstawę w obowiązujących przepisach prawa materialnego i procesowego.

Zdaniem Sądu, treść uchwały jednoznacznie wskazuje, iż Komisja II Stopnia konsekwentnie traktowała "Opis istotnych zagadnień", jako materiał pomocniczy, służący wyłącznie wskazaniu najistotniejszych kwestii przy ocenianiu prac, niemający jednak żadnej mocy wiążącej komisje egzaminacyjne.

Odnośnie zarzutu zawartego w pkt 3 skargi, Sąd uznał, iż organ prawidłowo ocenił pracę skarżącej, bowiem swoją ocenę oparł na tym co zostało w niej zawarte, a nie na tym co mogłaby zawierać niniejsza praca.

Niewątpliwie należy uznać, iż organy administracji działają na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, a nie na przypuszczeniach, co mogłoby być w nich zawarte. Prawidłowo zatem organ zajął stanowisko, że winno być dla skarżącej oczywiste, że jeżeli nie zostało napisane, to co winno być bezwzględnie w apelacji zawarte (napisane), to nie można tego braku pominąć przy ocenie pracy.

Zdaniem Sądu, należy uznać, że na gruncie analizowanej sprawy (kazusu egzaminacyjnego), podstawą zarzutu powinien być błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia co do rozstrzygnięcia w zakresie czynu z art. 158 § 1 k.k. Błąd sądu karnego I instancji tkwił bowiem w tym, że prezentując trafną konstrukcję "współsprawstwa" nie dostrzegł on, iż w zeznaniach w postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzony wyraźnie wskazał, że mężczyzna w czarnej kurtce (oskarżony) nie tylko stanął tak, iż był zwrócony do ludzi stojących na ulicy, co odbierał jako oddzielenie pokrzywdzonego od tych ludzi, ale przede wszystkim słowami wulgarnymi nie dopuścił jednego z gapiów, który chciał podejść do pokrzywdzonego. Zachowanie oskarżonego niewątpliwie stanowiło, po pierwsze, pomoc dla mężczyzn bijących pokrzywdzonego, a po drugie - stanowiło wyraźną oznakę własnego udziału w realizacji czynu, objętego dorozumianym porozumieniem, które jest wymagane przy współsprawstwie. Tak opisane przez pokrzywdzonego zachowanie zostało w ogóle pominięte w ustaleniach faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy w wyroku.

Mając na względzie powyższe, Sąd uznał zatem, że opisane w aktach (kazusie) zachowanie zdająca winna wykazać, jako zachowanie istotne w kontekście zapewnienia możliwości realizacji przez dwóch mężczyzn znamion przestępstwa pobicia. Co więcej, także wspólna ucieczka mogła zostać wykorzystana przez zdającą do wykazania, że zachowanie oskarżonego stanowiło wyraz wspólnego udziału w pobiciu, udziału w którym porozumienie zaistniało w trakcie realizacji przestępstwa. Sąd karny I instancji wyciągnął wnioski i poczynił ustalenia faktyczne niezgodnie z treścią dowodów, które obdarzył wiarą.

Zdaniem Sądu, fakt, że zdająca nie sporządziła apelacji od wyroku uniewinniającego, świadczy o nieznajomości przepisów i niezrozumieniu, w jakich sytuacjach należy postawić zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, skoro w szczególności z samej sentencji wyroku wynika, że oskarżony został uniewinniony - a więc Sąd Rejonowy ustalił, że oskarżony nie dopuścił się popełnienia zarzucanego mu przestępstwa pobicia ani w formie współsprawstwa, ani pomocnictwa, to oczywistym jest, że dla skarżącej jedynym prawidłowym rozstrzygnięciem powinno być sporządzenie apelacji od wyroku Sądu Rejonowego.

Reasumując, przyjąć trzeba, iż błędny sposób rozstrzygnięcia świadczy o nieznajomości i nieumiejętności interpretacji przepisów przez skarżącą, a niewątpliwie jest to jeden z wymogów ustawowych określonych w art. 365 ust.2 ustawy o radcach prawnych. W ocenie Sadu, powyższe argumenty potwierdzają zasadność ocen cząstkowych, jakie uzyskała skarżąca z części drugiej egzaminu.

Wbrew zarzutom skargi, organ wszechstronnie rozpoznał sprawę w odniesieniu do pracy z zakresu prawa karnego. Zdaniem Sądu, Komisja wykazała, że zaproponowany przez skarżącą sposób rozwiązania z części II egzaminu zawiera na tyle istotne uchybienia, że praca ta nie zasługiwała na ocenę pozytywną, gdyż świadczy o niewystarczającym stopniu przygotowania zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W ocenie Sądu, bezpodstawne są również zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przepisów art. 24 ust. 1 pkt 4 i 5 k.p.a. w związku z art. 368 u.r.p. poprzez niewyłączenie egzaminatora radcy prawnego [...] ze składu Komisji Egzaminacyjnej z siedzibą w [...] z uwagi na jego powołanie jednocześnie do zespołu przygotowującego zestaw pytań testowych i zadania na egzamin radcowski.

Należy zauważyć, iż przepis art. 24 ust. 1 pkt 4 i 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której był świadkiem lub biegłym albo był lub jest przedstawicielem jednej ze stron, albo w której przedstawicielem strony jest jedna z osób wymienionych w pkt 2 i 3 niniejszego przepisu oraz w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Natomiast w świetle art. 368 ust. 12 u.r.p., do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a.

W opinii Sadu, należy wyjaśnić, iż art. 36 z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, stanowi, że Minister Sprawiedliwości powołuje każdego roku, w drodze zarządzenia, zespół do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski, w skład którego wchodzą czterej radcowie prawni delegowani przez Krajową Radę Radców Prawnych, czterej przedstawiciele Ministra Sprawiedliwości - których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przygotowania egzaminu radcowskiego. Minister Sprawiedliwości rozporządzeniem z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych, wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych określił tryb i sposób działania zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski. § 2 niniejszego rozporządzenia stanowi, że członkowie zespołu uzgadniają wspólnie treść pytań testowych i zadań na egzamin radcowski oraz opracowują na potrzeby egzaminu radcowskiego akta lub opisy stanów faktycznych, będące podstawą zadań na egzamin radcowski. Opracowane zagadnienia egzaminacyjne wraz z odpowiedziami przedstawiają Ministrowi Sprawiedliwości celem uzyskania akceptacji. Natomiast zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314 ze zm.), Krajowa Rada Radców Prawnych zgłasza kandydatów na członków komisji odwoławczej. Minister Sprawiedliwości powołuje komisję odwoławczą niezwłocznie po upływie kadencji dotychczasowej komisji odwoławczej.

Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej dotyczącego zaniechania wyłączenia przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia egzaminatora radcy prawnego [...], Sąd uznał więc, iż powyższy przepis art. 24 § 1 k.p.a. wyłącza pracownika z udziału w postępowaniu odwoławczym, jeżeli uczestniczył uprzednio w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w którym wydano zaskarżoną odwołaniem decyzję. Należy stanowczo zauważyć, że egzaminator radca prawny [...] został powołany przez Ministra Sprawiedliwości do komisji zajmującej się utworzeniem pytań egzaminacyjnych. Na tym etapie postępowania nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną zindywidualizowaną (której cechy zostały powyżej przedstawione). Jest to etap pracy zespołowej członków komisji, którzy dzięki swojemu doświadczeniu i wiedzy stanowią gremium powołane jedynie do tworzenia pytań i przedstawienia jednocześnie prawidłowych odpowiedzi. Nie ulega wątpliwości, że radca prawny [...] brał udział na etapie sprawy. Brał również udział w ocenianiu pracy skarżącej przez Komisję I Stopnia. Powyższa sytuacja nie uprawnia jednak do zastosowania instytucji wyłączenia pracownika organu, bowiem nie zachodzi w niej okoliczność ponownego oceniania pracy egzaminacyjnej przez tego samego egzaminatora, gdyż uchwałę w postępowaniu odwoławczym podjęła Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, w skład której nie wchodził radca prawny [...].

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sad stwierdził w konsekwencji, że organy obu instancji trafnie podjęły uchwały, podzielając ocenę egzaminatorów. Właściwa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz sporządzonego uzasadnienia wyroku winna obligować pełnomocnika oskarżyciela prywatnego do sporządzenia prawidłowej apelacji. Zdaniem Sądu, obie komisje egzaminacyjne właściwie podjęły więc sporne uchwały o negatywnym ustaleniu wyniku egzaminu radcowskiego, bowiem doszły do przekonania, że apelacja sporządzona przez skarżącą w przedstawionych okolicznościach sprawy nie zabezpiecza interesu oskarżyciela posiłkowego.

Wskazane przez organy uchybienia apelacji są trafne i uznając popełnienie tych uchybień, jako właściwe uzasadnienie dla oceny niedostatecznej, przyjąć należy, że komisje egzaminacyjne obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Zarzuty skargi co do wadliwości tej oceny są nieuzasadnione.

Niewątpliwie przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny, o czym była już wyżej mowa.

Stosowanie tych kryteriów w warunkach uznania administracyjnego może rzeczywiście prowadzić do sytuacji nietraktowania podobnych spraw identycznie, lecz założywszy racjonalność ustawodawcy jest to okoliczność przez niego przewidziana. Ustawodawca większą wagę przykłada w tym wypadku do zapewnienia możliwości dokonania indywidualnej, elastycznej oceny każdej pracy każdego zdającego. Z tego powodu zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych - nie jest usprawiedliwiony.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie przepisu art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł, jak w sentencji wyroku.