Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 660/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2021 r. numer [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego M. K. kwotę 480,00 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., z dnia [...] lipca 2021 r. znak: [...] utrzymano w mocy decyzję wydaną przez Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - siostrą - J. K.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z dnia [...] maja 2021 r. M. K. wystąpił do Wójta Gminy S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą J. K. Uprzednio decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] przyznano M. K. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną – J. K. od 1 czerwca 2020 r. do 31 marca 2021 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] Wójt Gminy S. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - siostrą - J. K. podnosząc, że zgodnie z art. 17 ust. 1 a w zw. z ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111) takie świadczenie może być przyznane dopiero po wyłączeniu obiektywnych przeszkód, które wyłączają opiekę osób w pierwszej kolejności zobowiązanych do alimentacji. W tym przypadku organ uznał, iż matka, mąż niepełnosprawnej i synowie (którzy pozostają w zatrudnieniu) mogą sprawować opiekę, co wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz M. K. mimo, że faktycznie to on zajmuje się osobą niepełnosprawną i z nią zamieszkuje.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. K. wskazując na prokonstytucyjną wykładnię przepisów. Jednocześnie podkreślił, że całodobowo opiekuje się siostrą, która jest osobą po udarze niedokrwiennym mózgu, przez co porusza się na wózku inwalidzkim oraz jest sparaliżowana lewostronnie. Zaakcentował, że jej mąż M. K. odszedł od niej i jego adres pobytu nie jest znany, synowie posiadają swoje rodziny, które muszą utrzymać, zaś matka jest osobą w podeszłym wieku (73 lata) i nie jest w stanie fizycznie zaopiekować się córką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swego stanowiska organ II instancji wskazał, że bezspornie J. K. orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B. z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 marca 2024 r., ze wskazaniem, iż wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Cytując art. 17 ust. 1 pkt 1 i 4 oraz art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) organ odwoławczy podniósł, że to dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby. Co przy tym istotne, to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pomocowe (świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy), a decyduje o tym przepis prawa. Skarżący, jako brat osoby niepełnosprawnej mógł ubiegać się o przedmiotowe świadczenie, jednakże jedynie przy założeniu (ustaleniu), że osoby w bliższym stopniu pokrewieństwa względem niepełnosprawnej (tj. jej matka i dzieci) rzeczywiście nie są w stanie sprawować opieki. Jak bowiem pouczają sądy administracyjne (np. WSA w Olsztynie, II SA/Ol 343/20), aby można było rozstrzygnąć, czy po stronie osób zobowiązanych w pierwszym stopniu do alimentacji występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym należy rozważyć całokształt sytuacji rodzinnej, bytowej i zdrowotnej. Sądy - w sprawach podobnych przedmiotowo - wskazują nadto, że w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny nie przybierze postaci świadczenia pomocy w formie starań osobistych, może polegać np. na opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Kolegium podkreśliło, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że skarżący aktualnie rzeczywiście opiekuje się niepełnosprawną siostrą (wynika to również z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego). Z akt sprawy wynika również, że skarżący nie pozostaje zatrudniony, ani nie świadczy innej pracy zarobkowej. Powyższe nie budzi wątpliwości. Co jednak ma w sprawie zasadnicze znaczenie, osoba niepełnosprawna wymagająca opieki (siostra skarżącego) ma dwóch żyjących synów (nie posiadających znacznego stopnia niepełnosprawności), aktywnych zawodowo (choć jeden syn przebywa za granicą). Skarżąca ma również żyjącą matkę, choć zdaniem Kolegium jej wiek może uniemożliwiać rzetelne sprawowanie opieki. Podobnie, Kolegium widzi, że niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, jednakże jest to jedynie stan formalny, albowiem mąż niepełnosprawnej nie utrzymuje z żoną kontaktów i nie jest znane jego miejsce pobytu. Tym samym, zgromadzone w sprawie dowody nie pozwalają na potwierdzenie zaistnienia "obiektywnych przesłanek" uniemożliwiających sprawowanie przez dzieci (synów) opieki nad niepełnosprawną. Z akt sprawy nie wynikają też takie okoliczności, które świadczyłyby o tym, że uzyskanie od dzieci siostry skarżącego potrzebnych do opłacenia opieki środków jest niemożliwe lub jest połączone z nadmiernymi trudnościami. Należy przy tym podkreślić, że nie można uznać za szczególną okoliczność powodującą niemożność sprawowania opieki wykonywanie pracy zarobkowej przez osobę spokrewnioną z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu, skoro podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Kolegium podkreśliło także, że zdaje sobie sprawę, że w roku 2020, w identycznym stanie faktycznym, wydało decyzję korzystną dla skarżącego (przyznającą świadczenie) to aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje z zasady odmienną koncepcję, niż zaprezentowana w poprzedniej decyzji tut. organu. Aktualnie Kolegium - za sądami administracyjnymi - uznaje, że w okoliczności, gdy istnieją osoby spokrewnione z osobą niepełnosprawną w bliższym stopniu (i same nie są niepełnosprawne) to one mają obowiązek alimentacyjny i to im przysługuje ewentualne prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśliby nie podejmowały lub zrezygnowały z zatrudnienia calem opieki nad niepełnosprawną.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył M. K. zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnie polegającą jedynie na skorzystaniu tylko z reguł wykładni językowej, która w zakresie tego przepisu prawnego jest niezgodna z wyrażoną w Konstytucji zasadą równości, sprawiedliwości społecznej, a także godzi w konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną, w sytuacji, gdy organy obu instancji powinny zastosować wykładnie celowościowo i funkcjonalną, zgodnie z którą skarżący jako osoba zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych w dalszym stopniu, ale faktycznie sprawująca opiekę na siostrą J. K. powinien otrzymać świadczenie pielęgnacyjne,

2. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne jego zastosowanie polegające na ustaleniu, iż brakuje obiektywnych przesłanek świadczących o tym, iż synowie niepełnosprawnej siostry skarżącego nie mogą sprawować opieki nad nią, w sytuacji, gdy organy obu instancji ustaliły, że jeden z jej synów przebywa na stałe zagranicą, a drugi pracuje jako kierowca zawodowy, co wskazuje na to, iż ani jeden, ani drugi nie może z przyczyn obiektywnych sprawować opieki nad swoją niepełnosprawną matką, co powinno skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącego.

Na tej podstawie wniósł o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lipca 2021 r. oraz decyzji Wójta Gminy S. - Kierownika GOPS w S. z dnia [...] czerwca 2021 r. oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący rozwinął podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Jest nim m. in. decyzja administracyjna, a to w myśl art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Kontrolę sąd sprawuje mając na uwadze kryterium zgodności z prawem, o czym stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 t.j.). Uchybienia, które obligują do usunięcia skarżonej decyzji z obrotu prawnego określa art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. i są to: zaistnienie przyczyn określonych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (wówczas sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części) bądź też naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (wówczas sąd uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części). Jeśli sąd uzna, że naruszenia takie nie miały miejsca oddala skargę jako bezzasadną w oparciu o art. 151 k.p.s.a.

W niniejszym postępowaniu Sąd analizował decyzję SKO oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy S. o odmowie przyznania skarżącemu M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrę J. K. Organy ustaliły, że M. K. faktycznie sprawuje całodobowo opiekę nad swoją siostrę (mieszka z nią wraz z matką), która to opieka polega na pomocy w czynnościach pielęgnacyjnych: myciu, ubieraniu, czesaniu, sprzątaniu, praniu, przygotowywaniu posiłków, kupowaniu leków i ich podawania, pomocy w czynnościach fizjologicznych i wożeniu do lekarzu. Siostra skarżącego, jest osobą po udarze niedokrwiennym mózgu, przez co porusza się na wózku inwalidzkim oraz jest sparaliżowana lewostronnie. W toku postępowania ustalono także, że jej mąż M. K. odszedł od niej i jego adres pobytu nie jest znany, zaś matka jest osobą w podeszłym wieku (73 lata) i nie jest w stanie fizycznie zaopiekować się córką, która wymaga opieki. Pod tym samym adresem jeszcze zamieszkuje syn niepełnosprawnej R. K., który razem z żoną i dzieckiem prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Syn ten pracuje zawodowo. Drugi z synów M. K. razem z narzeczoną i dzieckiem zamieszkuje w Belgii.

W oparciu o powyższe Wójt Gminy S. przyjął, że brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy dochodzonego przez niego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad siostrą. Powyższe stanowisko zostało podzielone także przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze mimo, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] organ II instancji we wcześniejszym postępowaniu, w identycznym stanie faktycznym przyznał M. K. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną – J. K., od 1 czerwca 2020 r. do dnia 31 marca 2021 r. W tym zakresie Kolegium wskazało na zmianę linii orzeczniczej sądów administracyjnych.

Dodatkowo, Kolegium podniosło, że zobowiązanymi do sprawowania opieki nad J. K. są jej dzieci: dwóch synów (a co najmniej jeden zamieszkujący razem z nią i prowadzący ze swoją rodziną oddzielne gospodarstwo domowe). Złożone zaś przez nich oświadczenia o niemożności sprawowania takiej opieki z uwagi na zatrudnienie nie są wystarczające do przyjęcia, że to osoba zobowiązana w dalszej kolejności, czyli skarżący uprawniony jest do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, że to przepis prawa decyduje o prawie do otrzymania określonego świadczenia.

W świetle art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu (pkt 1) opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3) a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy czym, w odniesieniu do podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca wprowadził pewne ograniczenie stanowiąc, że osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Należy jeszcze zwrócić uwagę na brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r., według którego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2)(w przedmiotowej sprawie w 49 roku życia). W tym ostatnim zakresie jako słuszne należy uznać stanowisko, że nie może to skutkować odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym miejscu należy bowiem przywołać wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13), według którego, art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wobec powyższego wyroku Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia [...] października 2014 r., w którym weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.12.2017r., sygn. akt I OSK 1079/17; wyrok NSA z 11.07.2017r. sygn. akt I OSK 1600/16, CBOSA).

Zdaniem Sądu, wydane w sprawie rozstrzygnięcia podlegają uchyleniu, bowiem nie zostały one poprzedzone wystarczającymi wyjaśnieniami, dlatego też należało je uznać za przedwczesne. Dopiero bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może stanowić podstawę podjęcia decyzji. Wynika to z unormowań K.p.a., które zobowiązują organ administracji publicznej prowadzący konkretne postępowanie do podejmowania - zarówno na wniosek strony, jak i z urzędu - wszelkich czynności, które konieczne są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji do jej załatwienia (art. 7 K.p.a.). Zebranie wszystkich potrzebnych dowodów obliguje organ do ich całościowej oceny (art. 77 § 1, art. 80 K.p.a.). Następnie, rolą organu jest przedstawienie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W uzasadnieniu prawnym winien zaś wyjaśnić podstawę prawną decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 K.p.a.).

Należy przyznać rację Kolegium, że literalne brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wskazuje, że osoby inne niż spokrewnione w stopniu pierwszym z osobą wymagającą opieki mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne wówczas, kiedy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest kwestionowane w sprawie, że warunek ten nie został spełniony, bowiem niepełnosprawna J. K. ma dwójkę dzieci, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto ma ona męża A. K., ale ze złożonych oświadczeń wynika, że odszedł od niej i jego adres pobytu nie jest znany (z oświadczenia skarżącego złożonego w toku postępowania w dniu [...] maja 2021 r. wynika, że przebywa on w Areszcie Śledczym). Ponadto niepełnosprawna zamieszkuje z matką, która jest osobą w podeszłym wieku (73 lata) i nie jest w stanie fizycznie zaopiekować się córką. Podkreślić bowiem należy, że J. K. jest osobą po udarze niedokrwiennym mózgu, przez co porusza się na wózku inwalidzkim oraz jest sparaliżowana lewostronnie.

Wbrew twierdzeniu SKO, nie jest to jednak dostateczny powód do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie sądowym zaprezentowano bowiem stanowisko, że sama tylko językowa wykładnia powyższych przepisów nie jest wystarczająca, co słusznie podniesiono w skardze. Podkreślić przy tym należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie znacznie częściej odwołuje się do wykładni celowościowej, nakazując ustalać czy istnieją obiektywne przeszkody umożliwiające sprawowanie opieki przez osoby w pierwszej kolejności zobowiązane do świadczeń alimentacyjnych. Samo stwierdzenie posiadania zatrudnienia nie jest przy tym wystarczającego, bez ustalenia pozostałych okoliczności sprawy.

Należy bowiem mieć jeszcze na względzie cel zawartych w tych przepisach regulacji, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom rzeczywiście sprawującym opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia, a taką osobą niewątpliwie jest skarżący, co zresztą skutkowało przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego w identycznym stanie faktycznym w sierpniu 2020 r. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że skoro w art. 17 ust. 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie Kodeks rodzinny i opiekuńczy ("K.r.i.o."), to nie można pominąć treści art. 132 tego aktu. Zgodnie z nim, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Mając zaś na uwadze treść tego ostatniego przepisu należy wyprowadzić wniosek, że wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji tylko osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej - art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną - art. 18 Konstytucji RP (tak np. wyroki NSA z 5.11.2015 r. I OSK 1062/14, z 13.11.2015 r. I OSK 1286/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 16.10.2019 r. II SA/Po 657/19, CBOSA).

Tym samym, wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. ograniczenia nie można stosować w sposób rygorystyczny w takiej sytuacji, kiedy preferowany przez prawodawcę opiekun ze względów obiektywnych, a więc niezależnych od niego - do których zaliczyć trzeba wiek, stan zdrowia czy znaczne trudności materialne – nie jest w stanie opieki sprawować. Przyjęcie takiego poglądu wymaga poczynienia ustaleń co do takiej obiektywnej niemożności wykonywania czynności opiekuńczych wobec osoby niepełnosprawnej. Tych zaś, w ocenie Sądu, zabrakło w niniejszej sprawie. SKO stwierdzając bowiem, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony oparło się na oświadczeniach dzieci J. K., w oparciu o które podniosło, że fakt pozostawania w zatrudnieniu czy też mieszkania w innej miejscowości niż osoba wymagająca opieki (Belgia) nie pozbawia dzieci takiej osoby tak prawnej, jak i moralnej zdolności do sprawowania opieki i nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego. Zauważenia wymaga jednak, że przedmiotowe oświadczenia są bardzo lakoniczne i trudno na samej tylko ich podstawie wyciągać rzetelne wnioski co do realnej możliwości wykonywania czynności opiekuńczych względem J. K. przez jej dzieci. M. K. zamieszkuje wraz z rodziną w Belgii. Natomiast w drugi z synów, mieszkający w tym samym miejscu co J. K. faktycznie często przebywa poza miejscem zamieszkania, gdyż jest kierowcą zawodowym – w tym zakresie nie dokonano żadnych ustaleń tj. nie ustalono czy codziennie wraca do domu czy też okresy jego nieobecności są znacznie dłuższe. Nie ustalono również, jak jest sytuacja materialna ich rodzin, a zatem czy jest możliwość jeśli nie faktycznej opieki przez któregoś z nich, to ewentualnego odpłatnego skorzystania z pomocy osoby trzeciej w sprawowaniu opieki (nawet odpłatnej pomocy przez skarżącego pokrywanej przez dzieci uprawnionej do opieki). Celem tych regulacji jest bowiem to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania.

Należy podkreślić, że w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13 wskazano, że "przepis art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez odesłanie do przepisów ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, przywołana treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Bez wątpienia wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK ZU-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i w przywołanych wyżej wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Co należy podkreślić, cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem tych regulacji jest bowiem to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Wykładnia gramatyczna omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, zgodne są z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej.

Kwestie w/w będą musiały zostać wyjaśnione w ponownym postępowaniu przez Wójta, którego zadaniem będzie ustalenie czy obiektywnie dzieci niepełnosprawnej J. K. są w stanie sprawować nad nią opiekę, jak też ich możliwości płatniczych pod kątem odpłatnego skorzystania z pomocy osoby trzeciej w sprawowaniu opieki. Należało również przeanalizować, czy matka niepełnosprawnej mimo nieposiadania znacznego stopnia niepełnosprawności jest w stanie się nią opiekować, tym bardziej, że jest ona osobą niesłyszącą i z uwagi na wiek cierpi na choroby starcze, zaś osoba niepełnosprawna porusza się na wózku. Należy również jednoznacznie ustalić, czy mąż niepełnosprawnej przebywa w Areszcie Śledczym, co w sposób jednoznaczny wykluczałoby możliwość sprawowania przez niego opieki.

Gdyby zaś okazało się, że wymienione osoby z obiektywnych względów nie są w stanie zapewnić opieki niepełnosprawnej, to Wójt winien rozważyć sprawowania przez skarżącego opieki nad jego siostrą, którą jak wynika ze sprawy faktycznie on sprawuje, do czego był uprawniony na podstawie decyzji SKO z [...] sierpnia 2020 r. w okresie od 1 czerwca 2020 r. do dnia 31 marca 2021 r. Zaniechanie wyjaśnień w wyżej wymienionym zakresie spowodowało, że wydane w sprawie decyzje są przedwczesne i jako takie nie mogły się ostać w obrocie prawnym. Podkreślić przy tym należy, iż wydanie odmiennych decyzji przez SKO w identycznym stanie faktycznym godzi w zasadę zaufania do organów administracji publicznej określonej w art. 8 § 2 k.p.a. wskazującej, że organy bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym. SKO powołując się na zmianę linii orzeczniczej sądów administracyjnych nie wskazało żadnego orzeczenia, które zapadłoby po sierpniu 2020 r., a które zawierałoby odmienne stanowisko, co wskazuje, że organ naruszył również zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.). W uzasadnieniu swego stanowiska powinien bowiem wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy.

Z tych też powodów sąd uchylił zaskarżone decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, a także na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r. poz. 2325 j.t.).

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2015r. poz. 1800 ze zm.). Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.