Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 254/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, art. 28 ust 3 pkt 6, art.28 ust 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 254/13 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 września 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Sędziowie: WSA Grażyna Firek, WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2013 r., sprawy ze skargi A.B., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 7 stycznia 2013 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wraz z odsetkami, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 26 października 2012 r Nr [...]


UZASADNIENIE

A.B. zwrócił się z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych należności z tytułu składek ubezpieczeniowych z uwagi na krytyczną sytuacją materialną, mieszkaniową i rodzinną. Wnioskodawca oświadczył, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem małoletnich dzieci, w wysokości 400 zł miesięcznie i aktualne zadłużenie z tego tytułu przekracza 18.000 zł. Na obecną chwilę sytuacja wnioskodawcy uległa pogorszeniu, gdyż stracił on pracę i nie ma z czego opłacać należności alimentacyjnych. Aktualnie przebywa w zakładzie karnym, nie jest zatrudniony i nie uzyskuje żadnych dochodów. Wnioskodawca nie dysponuje żadnym majątkiem ruchomym ani nieruchomym, nie posiada też żadnych oszczędności. Rodzice wnioskodawcy nie żyją i nie ma on nikogo, kto pomógłby mu uregulować zaległości.

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 26 października 2012 r. nr [...] odmówiono A.B. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 1.757,63 zł.

W ramach ustaleń faktycznych stwierdzono, że A.B. w ramach działalności gospodarczej prowadził sklep odzieżowy i z tego tytułu w okresie od 22 października 2009 r. do 26 lutego 2010 r. był zgłoszony jako płatnik składek ubezpieczeniowych.

Zaległości zostały objęte przymusowym dochodzeniem lecz dotychczas nie odnotowano żadnych wpłat. Ponadto uzyskano informację o zbiegu tej egzekucji z egzekucją prowadzoną przez komornika sądowego. Zakład karny, w którym przebywa wnioskodawca poinformował, że na chwilę obecną wnioskodawca nie jest zatrudniony odpłatnie i nie posiada wpływów z zewnątrz.

Zobowiązany aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej i odbywa karę pozbawienia wolności, której koniec przypada na 11 lutego 2015 r.

Jednocześnie ustalono, że A.B. zajmuje mieszkanie komunalne w K., a miesięczne opłaty z nim związane wynoszą 453.99 zł. Wnioskodawca zalega z opłatami wobec Zarządu Budynków Komunalnych, na dzień 31 maja 2011 r. zadłużenie wynosiło 13.646,39 zł. W okresie, gdy wnioskodawca uzyskiwał dochód, dokonywał dobrowolnych wpłat w kwocie 50 zł miesięcznie.

Ponadto wnioskodawca jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec małoletnich córek w kwocie 400 zł miesięcznie. Zaległości z tytułu alimentów przekraczają kwotę 18.000 zł i są dochodzone przez komornika sądowego.

Jeżeli chodzi o dochody, to zobowiązany w okresach od 13 maja 2010 r. do 22 października 2010 r. i od 22 grudnia 2010 r. do 27 lipca 2012 r. był zatrudniony podczas odbywania kary pozbawienia wolności i z uzyskiwanego wówczas wynagrodzenia były dokonywane potrącenia na poczet zaległości alimentacyjnych. Uzyskiwany z tego źródła dochód w 2010 r. wyniósł 768,35 zł, a w 2011 r. 5.932,96 zł. Ponadto od kwietnia do czerwca 2012 r. wnioskodawca uzyskał wynagrodzenie odpowiednio w kwotach: 507,04 zł, 557,87 zł oraz 546,94 zł. Po dokonaniu zajęcia komorniczego, do dyspozycji wnioskodawcy pozostało odpowiednio 160,75 zł, 188,88 zł i 182,32 zł. Wnioskodawca nie złożył za 2009 r. zeznania podatkowego, natomiast za lata 2010 i 2011 w zeznaniach PIT-37, wykazał dochód w wysokości odpowiednio 768,35 zł i 7.232,98 zł. Zobowiązany nie posiadał zaległości z tytułu podatków. Jest natomiast względem niego prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne na wniosek Straży Miejskiej Miasta K., Urzędu Wojewódzkiego w K. i Urzędu Wojewódzkiego w K..

Wnioskodawca nie figuruje w operacie ewidencji gruntów Miasta Krakowa jako właściciel, współwłaściciel, użytkownik wieczysty nieruchomości ani też jako właściciel pojazdów. Nie korzysta też z pomocy społecznej.

Organ rentowy wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest możliwe tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 tej ustawy. Rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia należności następuje w drodze tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że organ rentowy może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Zdaniem organu sytuacja wnioskodawcy nie wyczerpuje przesłanek całkowitej nieściągalności. Zauważono, że wnioskodawca przez cały okres prowadzenia działalności nie wywiązywał się ze swoich obowiązków płacenia składek, podczas gdy płatnicy zobligowani są do terminowego opłacania należnych składek ubezpieczeniowych, a dla istnienia tego obowiązku nie mają znaczenia czynniki ekonomiczno-rynkowe wpływające na funkcjonowanie firmy. Wnioskodawca będąc przedsiębiorcą i decydując się na prowadzenie działalności, powinien dołożyć należytej staranności w prowadzeniu interesu bądź podjąć we właściwym momencie decyzję o zakończeniu jej prowadzenia, nie dopuszczając do zaniechania obowiązku w płaceniu składek i do powstania zadłużenia na koncie. Trudności związane z uzyskiwaniem dochodów nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do umorzenia zobowiązań. Nie można doprowadzić również do sytuacji uprzywilejowania jednych płatników względem drugich. Umarzanie zaległości jest zarezerwowane dla sytuacji szczególnie skrajnych i wyjątkowych.

Zaległości składkowe są obecnie dochodzone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu egzekucyjnym. Aktualnie wnioskodawca przebywa w zakładzie karnym i choć w chwili obecnej nie uzyskuje żadnego dochodu, to były okresy, w których był zatrudniony i uzyskiwał wynagrodzenie, częściowo podlegające zajęciu przez komornika sądowego w związku z posiadanymi zaległościami alimentacyjnymi. Na obecnym etapie prowadzone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dochodzenie należności z tytułu składek jest aktualne, złożono także wniosek o prowadzenie łącznej egzekucji, w związku z czym nie ma podstaw do uznania, że w wyniku podejmowanych czynności zadłużenie nie ulegnie przynajmniej częściowemu zaspokojeniu oraz nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, tym samym brak podstaw do stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności, co w określonych ustawą przypadkach mogłoby przemawiać za umorzeniem zobowiązań składkowych.

W postępowaniu nie udało się ustalić ruchomości ani pojazdów należących do wnioskodawcy, zakres odpowiedzialności płatnika składek określony w art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa obejmuje jednak również przyszły majątek. W dłuższej perspektywie czasowej na organie rentowym ciąży obowiązek podejmowania wszelkich działań zmierzających do dochodzenia wierzytelności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia, a odstąpienie od nich może nastąpić dopiero w sytuacji, gdy w ocenie Zakładu przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego byłoby niecelowe bądź nieopłacalne.

Następnie wyjaśniono, że w stosunku do osób opłacających składki na własne ubezpieczenia, umorzenie zaległości jest możliwe na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego.

Oceniono, że sytuacja wnioskodawcy, przebywającego w zakładzie karnym, pozbawionego zatrudnienia i obciążonego świadczeniami alimentacyjnymi jest trudna, zwłaszcza, że wnioskodawca nie ma oparcia w nikim bliskim, jego rodzice nie żyją, a wnioskodawca jest po rozwodzie. Równocześnie nie jest jednak wykluczone, że wnioskodawca znów podejmie pracę w zakładzie karnym, a po jego opuszczeniu planowo w 2015 r., podejmie pracę na wolnym rynku, z której część dochodu będzie mógł przeznaczyć na spłatę posiadanych zobowiązań. Przemawia za tym młody wiek wnioskodawcy oraz brak stwierdzonej niezdolności do pracy, które to okoliczności nie mogą pozostać bez wpływu na ocenę możliwości podjęcia spłaty. Obecnie sytuacja wnioskodawcy z uwagi na czasowe przebywanie w zakładzie karnym, nie zagraża jego egzystencji, zaś możliwość podjęcia w perspektywie zatrudnienia i uzyskiwania dochodu, z którego możliwa byłaby spłata należności, nie pozwala na uznanie ważnego interesu, przemawiającego za umorzeniem należności z tytułu składek. Wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jest niezdolny do pracy lub niepełnosprawny w stopniu uniemożliwiającym podejmowanie pracy zarobkowej. Wnioskodawca nie dowiódł tym samym, że nie jest w stanie podjąć spłaty posiadanego zadłużenia z tytułu składek, co miałoby pociągnąć dla niego zbyt ciężkie skutki, w szczególności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W przedmiotowej sprawie za odmową umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek przemawia interes społeczny, rozumiany nie tylko jako korzyść służąca ogółowi ubezpieczonych, ale również zapewnienie maksymalnych dochodów przez budżet państwa i ograniczenie jego ewentualnych wydatków.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca raz jeszcze przedstawił swoją sytuację finansową, życiową i rodzinną oraz zarzucił, że za późno został poinformowany o zaistniałym zadłużeniu. Gdyby wiadomość tę powziął w dniu wykreślenia działalności z ewidencji, byłby w stanie choć w części uregulować zaległości, co nie jest możliwe w obecnej chwili.

Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 7 stycznia 2013r. nr [...] utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym w niniejszej sprawie nie została zrealizowana przesłanka całkowitej nieściągalności. Również w ocenie organu wnioskodawca nie zdołał udowodnić, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić zaległości składkowych. Organ raz jeszcze zaakcentował możliwość podjęcia w przyszłości przez wnioskodawcę pracy zarobkowej oraz zwrócił uwagę na jego dobry stan zdrowia.

Od powyższej decyzji A.B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Przedstawił w niej swoją sytuację, wyjaśniając, że jego aktualne zadłużenie z tytułu świadczeń alimentacyjnych wynosi 20.000 zł. Jednocześnie zakład karny, w którym przebywa skarżący nie jest obecnie w stanie zaoferować mu zatrudnienia i zdaniem skarżącego ta sytuacja nie ulegnie zmianie. Skarżący podniósł również, że tytuły wykonawcze na zaległości składkowe zostały wystawione w niniejszej sprawie po dwóch latach od zaprzestania przez niego działalności. Skarżący wyraził też obawę, że w obecnej sytuacji, gdy nie ma żadnych dochodów, a jego zaległości składkowe i alimentacyjne rosną, może dojść do jego eksmisji i stanie się osobą bezdomną.

Organ rentowy wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Przechodząc zatem do merytorycznego rozpoznania skargi stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, a także mając na uwadze okoliczność, że zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Na tle tak brzmiącego przepisu należy zaznaczyć, że wobec skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone m. inn. przez Dyrektora ZUS, które jednak do chwili obecnej nie przyniosło żadnych wymiernych rezultatów. Abstrahując od tego, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów na okoliczność prowadzonej egzekucji, co powoduje, że Sąd nie jest w stanie nawet skontrolować, czy rzeczywiście takie postępowanie się toczy (samo wystawienie tytułów wykonawczych nie świadczy bowiem jeszcze o wszczęciu egzekucji), to za niezasadne należy uznać przekonanie organu, że samo wszczęcie takiej egzekucji powoduje brak spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Zwrócić bowiem należy uwagę choćby na treść art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z przepisu tego wynika, że ZUS, jako wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Kwestia ta jest istotna na gruncie niniejszej sprawy, gdzie wykazane zostało, że dłużnik nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji.

Okoliczność tę organ rentowy winien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W opinii Sądu organ rentowy dokonał również nieprawidłowej, tj. wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, oceny przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Prawdą jest, jak twierdzi organ, że w chwili obecnej skarżący przebywa w zakładzie karnym, w którym zabezpieczone ma minimalne potrzeby bytowe (wyżywienie, środki czystości, ubranie), jednak z pola widzenia nie może umknąć fakt, że w związku z brakiem możliwości dalszego zatrudnienia w zakładzie karnym, a co za tym idzie brakiem jakichkolwiek środków materialnych stale rośnie zadłużenie z tytułu alimentów względem małoletnich córek (obecnie wynoszące wg oświadczenia skarżącego ok. 20.000 zł), a przede wszystkim skarżący nie jest w stanie opłacać czynszu za komunalny lokal mieszkalny, do którego mógłby powrócić po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności. Obecne zadłużenie z tego tytułu przekracza kwotę 13.000 zł. Dodatkowo, jak wynika z akt sprawy skarżący jest obciążony zobowiązaniami na rzecz Straży Miejskiej Miasta K., MUW w K. i Urzędu Wojewódzkiego w K. (postępowanie egzekucyjne z wniosku powyższych wierzycieli prowadzone jest przez organ podatkowy). Zasadnie zatem skarżący obawia się, że po wyjściu za dwa lata z zakładu karnego może się zdarzyć, że będzie osobą bezdomną, albowiem brak środków na spłatę zadłużenia i na regulowanie bieżących opłat za wynajmowany lokal komunalny spowoduje wypowiedzenie mu przez gminę umowy najmu. Skarżący nie ma bowiem żadnej rodziny, która mogłaby go wesprzeć, udzielić pomocy, czy dachu nad głową.

Zatem twierdzenia organu rentowego, że taka sytuacja nie spełnia przesłanek do umorzenia należności składkowych pozostaje w całkowitej sprzeczności z logiką i doświadczeniem życiowym, podobnie jak opieranie rozstrzygnięcia na niczym nie popartym, hipotetycznym twierdzeniu o tym, że skarżący po wyjściu z zakładu karnego uzyska zatrudnienie i będzie zdolny do spłaty zadłużenia względem ZUS.

W tym miejscu zaznaczyć należy, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 220/12, LEX 1166096). Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2966/09, LEX 501036).

Na ocenę przesłanek umorzenia zaległości składkowych nie mogą mieć też żadnego wpływu dywagacje organu o dochodach, jakie skarżący osiągał w latach 2009 do 2012. Istotne jest to, jakie obecnie posiada realne możliwości spłaty. Na gruncie niniejszej sprawy organ nie pokusił się o wskazanie jakie to dochody, bądź jaki majątek skarżący ma przeznaczyć na zaspokojenie wierzyciela, jakim jest ZUS.

Istotna w niniejszej sprawie jest również okoliczność, całkowicie i w sposób nieuprawniony pominięta przez organ rentowy, że zaległość składkowa nie powstała z winy skarżącego. Prowadząc działalność gospodarczą opłacał należności bez opóźnień i w odpowiedniej wysokości. Kłopoty pojawiły się wraz z zatrzymaniem i aresztowaniem skarżącego. Z oczywistych przyczyn nie był wówczas w stanie zajmować się prowadzeniem firmy, podjął jednak kroki w kierunku zawieszenia działalności i wykreślenia jej ze stosowanego rejestru. Ta sytuacja, jak również wskazywana przez skarżącego opieszałość w działaniu ZUS (podjęcie kroków w celu wyegzekwowania zaległości dopiero po upływie dwóch lat od zaprzestania jej prowadzenia, co miało wpływ na naliczenie odsetek), prowadząca do naruszenia zasady pogłębiania zaufania do organów administracji, winna być wzięta pod uwagę przez organ rentowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Stwierdzić na koniec należy, że wprawdzie, jak to wspomniano na wstępie, decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne może przybrać charakter wyłącznie papierowy i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego zdaje się ZUS nie zauważać (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07, LEX nr 447314).

W sytuacji zatem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek wskazanych w wyżej przytoczonych przepisach, a zdaniem orzekającego Sądu na gruncie niniejszej sprawy taka okoliczność miała miejsce, organ winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W przeciwnym razie w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia winien przekonać skarżącego, iż nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności, ale jednocześnie wskazać jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada, czego w zaskarżonej decyzji zabrakło. To ostatnie stwierdzenie jest o tyle istotne, że jak wskazano wyżej skarżący przebywa obecnie w zakładzie karnym, nie ma żadnych realnych szans na zatrudnienie, nie posiada żadnego cennego majątku ruchomego, ani nieruchomości, jest osobą samotną, pozbawioną wsparcia i ewentualnej pomocy ze strony rodziny, wreszcie posiada znaczne i stale rosnące zadłużenie (z tytułu alimentów, umowy najmu lokalu).

W sprawach dotyczących umorzenia konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (tak: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 130/12, LEX nr 1145285). Trudno w wyżej opisanej sytuacji życiowej i materialnej A.B. doszukać się realnych możliwości pozyskania takich środków finansowych, czy takiego majątku, który pozwoliłby na zaspokojenie zaległych należności.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, sprowadzające się do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem wzięcie pod uwagę wszystkich wskazywanych wyżej okoliczności oraz dokonanie kompleksowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów oraz zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniony był z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.