Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 135/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2009-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 145 § 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Marek Szumilas Protokolant specjalista Ewa Kłosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2009 r. sprawy ze skargi Z.P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (nazywanej dalej jako: ARiMR) przyznał Z.P. płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwaną dalej płatnością ONW) za 2005 rok w łącznej wysokości 9.929,13 zł.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2008 roku wskazany organ z urzędu wznowił postępowanie administracyjne zakończone powyższą decyzją o przyznaniu płatności ONW za 2005 rok. Podstawę wznowienia postępowania stanowił przepis art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), stanowiący, iż w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie administracyjne, jeżeli wyjdą na jaw nowe dla sprawy istotne okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. roku Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uchylił własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r. i odmówił Z.P. przyznania płatności ONW na rok 2005. Decyzja została wydana na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427) w związku z § 2, § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 ze zm.), art. 93 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz.UE L 277 z 21.10.2005, str. 1) oraz art. 10, 104, 107, 145 § 1 pkt 5, 149, 150 § 1, 151 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98 poz. 1071 ze zm.).

W uzasadnieniu organ wskazał okoliczność wystąpienia przez Z.P. w dniu [...] maja 2005 r. z wnioskiem o przyznanie płatności ONW na 2005 rok, w którym zadeklarował do ich uzyskania działki rolne położone na działkach ewidencyjnych o numerach [...] (działka rolna o powierzchni 3,44 ha), [...] (działki rolne o łącznej powierzchni 19,58 ha) oraz [...] (działka rolna o powierzchni 2,17 ha), [...] (działka rolna o powierzchni 12,48 ha), [...] (działka rolna o powierzchni 12,48 ha), [...] (działka rolna o powierzchni 11,18 ha) - przy ogólnej powierzchni gospodarstwa 60,94 ha.

Po weryfikacji zgromadzonej dokumentacji i kontroli złożonego wniosku została wydana decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r. przyznająca płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w łącznej kwocie 9.929,13 zł. Powyższa decyzja stała się ostateczna z dniem [...] maja 2006 r.

W toku prowadzonego postępowania Prokurator Prokuratury Okręgowej postanowieniem sygn. akt V Ds. 72/05 wystąpił z żądaniem wydania oryginałów wniosków o "dopłaty bezpośrednie dla rolnictwa oraz o dopłaty ONW, złożone za rok 2005" złożonych przez członków Spółdzielni "N", w tym również przez Z.P.. Dokumenty zostały przekazane za pośrednictwem Oddziału Regionalnego w dniu [...] marca 2006 r.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej umorzył śledztwo wobec osób, którym przedstawiono zarzuty w sprawie V Ds. [...], z powodu braku ustawowych znamion czynu zabronionego. Z uzasadnienia przesłanego postanowienia Prokuratury - jak wskazał orzekający organ - wynika, że wnioskodawca, podobnie jak i inni dzierżawcy, nie prowadził na dzierżawionym, od RSP "N", gruncie indywidualnej działalności rolniczej, a jedynie miał formalnie zawartą umowę dzierżawy ze spółdzielnią, która to spółdzielnia faktycznie nadal uprawiała grunty na takich samych zasadach jak wcześniej przed zawarciem umowy dzierżawy.

Z uwagi na nie ujęcie sprawy Z.P. w/w rozstrzygnięciem Prokuratora Prokuratury Okręgowej, Kierownik Biura Powiatowego zwrócił się za pośrednictwem Dyrektora Oddziału Regionalnego (pismo z dnia [...] maja 2007 r. nr [...]) o wyjaśnienie co do sposobu rozstrzygnięcia w stosunku do w/w wnioskodawcy.

W dniu [...] czerwca 2007 r. organ uzyskał odpowiedź, w której Prokurator wyjaśnił, iż sytuacja pozostałych osób objętych śledztwem sygn. akt V Ds. [...], (w tym także Z.P.) jest analogiczna do sytuacji osób, przeciwko którym śledztwo zostało umorzone. Istotnym jest, iż w toku postępowania ustalono, że sposób działania i okoliczności związane z ubieganiem się o płatności oraz zadysponowanie otrzymanymi kwotami były identyczne jak w przypadku osób – podejrzanych, wymienionych w postanowieniu o umorzeniu śledztwa.

Organ wskazał, iż wynika z tego, iż Z.P. pomimo zawarcia umowy dzierżawy z RSP "N", nie prowadził indywidualnej działalności rolniczej na areale zgłoszonym we wniosku o przyznanie płatności (...) na 2005 r., a pole w dalszym ciągu uprawiała Spółdzielnia.

Powyższe okoliczności, zdaniem organu, stały się podstawą do wydania postanowienia z dnia [...] maja 2008 roku o wznowieniu postępowania administracyjnego. Do materiału dowodowego sprawy organ zaliczył również dokumenty zgromadzone przez Prokuraturę Okręgową, w tym także umowę dzierżawy gruntów rolnych zawartą w dniu [...] sierpnia 2004 r. pomiędzy Z.P. a RSP "N" oraz pismo Prokuratora Prokuratury Okręgowej, informujące organ o tym, że Z.P. nie był przesłuchiwany w sprawie sygn. akt V Ds. [...]. Organ wskazał też na nadesłane przez wnioskodawcę wyjaśnienia z dnia [...] czerwca 2008 r. oraz dokumenty załączone do nich, które dotyczącą działek wymienionych we wniosku o dopłaty.

Ponadto organ stopnia powiatowego wskazał, na wynik przeprowadzonej w dniu [...] sierpnia 2008 r. rozprawy, podczas której Z.P. oraz jego pełnomocnik B.P. nie wskazał żadnych świadków oraz nie złożył innych wniosków dowodowych. Natomiast w trakcie rozprawy, strona zeznała, iż posiada własne gospodarstwo rolne oraz własne grunty, o powierzchni ok. 3,70 ha, które również zadeklarowała we wniosku o przyznanie płatności ONW w 2005 r. Z.P. wskazał także, iż nie posiada własnego sprzętu rolniczego. W dalszym toku rozprawy Z.P. odmówił odpowiedzi na pytania i przedłożył oświadczenie pisemne z dnia [...] sierpnia 2008 r. wskazujące na manipulację organu podczas rozprawy oraz posługiwanie się nieprawdą. W dalszej części opisano proces uprawy areału, począwszy od zaplanowania struktury zasiewów, poprzez prace przygotowawcze do zbioru i sprzedaży plonów. Z opisu wynika, iż decydentem w tym zakresie był Z.P..

Kierownik ARMiR wskazał, iż płatność ONW udzielana jest producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą na minimalnym areale, na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego, stosując na nich dobrą praktykę gospodarki rolnej. Wobec niezdefiniowania w przepisach dotyczących dopłat pojęcia posiadania, należy termin ten wykładać zgodnie z regulacjami Kodeksu cywilnego zawartymi w jego tytule IV "Posiadanie". Wywiódł, iż zgodnie z art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem rzeczy jest ten kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny) jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Na pojęcie posiadania składa się zatem czynnik fizycznego władztwa nad rzeczą o charakterze trwałym jak też czynnik psychiczny wyrażający się w zamiarze władania rzeczą dla siebie. O posiadaniu rozstrzyga zatem wewnętrzna subiektywna wola posiadania rzeczy przejawiająca się w postępowaniu posiadacza wobec otoczenia. Faktyczne władztwo nad rzeczą oznacza, że istnieje swoboda w zakresie podejmowania decyzji np. w zakresie tego co, gdzie, kiedy posiać, jakie i komu zlecać prace polowe, kiedy zbierać plony, komu i kiedy je sprzedawać czy występować o dotacje, jakie grunty zgłaszać we wnioskach o nie.

Analizując dokumenty zgromadzone w sprawie organ podkreślił, iż w toku postępowania przygotowawczego przeprowadzonego przez Komendę Wojewódzką Policji ustalone zostało, iż z uwagi na trudna sytuację finansową Spółdzielni Prezes Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "N" zaproponował członkom oraz kandydatom na członków zawarcie umów dzierżawy, których przedmiotem miały być grunty rolne należące do Spółdzielni. W wyniku tych umów część gruntów Spółdzielni została rozparcelowana, jednakże po mimo tego faktu, były one w dalszym ciagu uprawiane przez Spółdzielnię.

Organ zaznaczył, iż z uwagi na to, że czynny wszystkich osób objętych śledztwem – sygn. akt V Ds. [...] nie wyczerpały znamion czynu zabronionego, śledztwo zostało umorzone, oraz – tak jak w przypadku Z.P. - odstąpiono od przedstawienia zarzutów pozostałym podejrzanym. Tym nie mniej sytuacja tych osób była analogiczna, jak wynika bowiem ze stanowiska Prokuratora Prokuratury Okręgowej sposób działania i okoliczności związane z ubieganiem się o dopłaty oraz zadysponowanie otrzymanymi kwotami, były w tym przypadku identyczne jak wymienionych w postanowieniu o umorzeniu postępowania podejrzanych.

Wobec tego organ uznał iż, pomimo podpisania z RSP "N" umowy dzierżawy gruntów, wnioskodawca – Z.P. nie prowadził na nich działalności rolniczej. Nie jest zatem producentem rolnym w rozumieniu ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), a tym samym nie jest uprawniony do płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.

Za podstawę tego uznania organ wskazał ustalenia dokonane w trakcie postępowania karnego prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w sprawie V Ds. [...] obejmującego zarówno 2004 jak i również 2005 rok.

W ocenie organu, nie bez znaczenia dla powyższej oceny, jest fakt zawarcia umowy dzierżawy, zgodnie z którą wydzierżawiający oddał dzierżawione grunty do bezpłatnego użytkowania i pobierania pożytków oraz zobowiązał się do bezpłatnego udostępniania dzierżawcy maszyn, urządzeń i ciągników rolnych oraz zapłaty podatku rolnego. Zatem umowa ta nie zawiera postanowień dotyczących odpłatności ze strony dzierżawcy, tj. strony nie ustaliły czynszu dzierżawnego, co jest sprzeczne z dyspozycją art. 693 kc, zgodnie z którym odpłatność jest cechą konieczną umowy dzierżawy.

Zdaniem organu, dokumenty przedstawione przez Z.P. nie są wystarczającym dowodem potwierdzającym faktu posiadania dzierżawionych gruntów. Faktura VAT RR nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. jest wręcz zaprzeczeniem ustaleń dokonanych w trakcie śledztwa. Wskazując na okoliczność pożyczenia materiału siewnego od A.S. oraz K.Ż., wnioskodawca nie wskazał daty, ilości oraz zasad na jakich odbyła się ta transakcja.

Ponadto organ wskazał na istotną wątpliwość, co do prawdziwości danych wskazanych we wniosku o przyznanie płatności, z uwagi na fakt wskazania w umowie dzierżawy działki, która zgodnie z wypisem z rejestru gruntu z dnia [...] maja 2008 r. oraz treścią zeznania złożonego przez Z.P. podczas rozprawy w dniu [...] sierpnia 2008 r. stanowiła jego własność.

Organ podniósł, iż umowa zawarta przez wnioskodawcę ze spółdzielnią miała na celu jedynie fikcyjny podział gruntów w celu uzyskania przez spółdzielnię wyższych dopłat z tytułu ONW aniżeli ta otrzymałaby, ubiegając się o nie we własnym imieniu (§ 2 ust. 3 oraz § 3 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013).

W ocenie organu okoliczności sprawy jednoznacznie wskazują, iż cały proces produkcyjny prowadzony był przez RSP, a rola wnioskodawcy był marginalna, wręcz fikcyjna. Reasumując organ uznał, iż wnioskodawca nie prowadził działalności rolniczej na zgłoszonych przez siebie gruntach i nie był ich posiadaczem, a co za tym idzie nie spełniał kryteriów przyznania płatności. Okoliczności te potwierdzają ustalenia poczynione przez Prokuraturę Okręgową. Dowody przedstawione przez stronę nie mogą natomiast stanowić wiarygodnego kontrdowodu w tym zakresie. Z tych przyczyn w toku ponownej kontroli administracyjnej wszystkie działki rolne zgłoszone przez wnioskodawcę, leżące na działkach ewidencyjnych będących przedmiotem dzierżawy na mocy umowy z dnia [...] sierpnia 2004 roku, wykluczono z powierzchni kwalifikowanej do płatności ONW.

Od decyzji organu pierwszej instancji strona wniosła odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR. Podała, iż decyzje organu pierwszej instancji uważa za krzywdzącą, bowiem była faktycznym a nie fikcyjnym dzierżawcą gruntów spółdzielni. Rozstrzygnięcie organu zostało oparte na domysłach, albowiem nikt ponad wszelką wątpliwość nie udowodnił faktów przytoczonych w uzasadnieniu decyzji. Podniósł, że umowa dzierżawy zawarta między nim a spółdzielnią, pomimo iż nie przewidywała czynszu za użytkowane grunty, jest zgodna z prawem z uwagi na zasadę swobody umów. Podkreśliła również, iż nie była przesłuchiwana przez Prokuraturę, zaś wydane w sprawie postanowienie nie dotyczyło jej osoby. Niedopuszczalne jest w tych okoliczności wydanie decyzji jedynie w oparciu o o wątpliwości i przypuszczenia, iż wnioskodawca nie prowadził indywidualnej działalności rolniczej. Dokonywany przez organ podział dokumentów złożonych przez stronę na "ważne" i "nieważne" był bezpodstawny. Nieprawdą było również stwierdzenie, iż spółdzielnia mogła sama uprawiać dzierżawione grunty, jak również była rzeczywistym dysponentem zbiorów.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 roku Nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż w toku analizy niniejszej sprawy nie stwierdził uchybień w postępowaniu prowadzonym przez organ pierwszej instancji. Nadto w całości podzielił prawidłowość interpretacji przepisów prawa i ich zastosowanie przez organ pierwszej instancji. Strona nie spełniła warunków umożliwiających przyznanie płatności ONW, bowiem nie była posiadaczem gruntów objętych wnioskiem i nie prowadziła na nich działalności rolniczej.

Z akt sprawy wynika, iż umowa dzierżawy miała w istocie fikcyjny charakter. Okoliczność tą potwierdzają dokumenty urzędowe, zgromadzone w toku postępowania prowadzonego przez właściwe organy ścigania. Strona natomiast w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ pierwszej instancji nie przedstawiła jakichkolwiek wiarygodnych przeciwdowodów pozwalających na obalenie ustaleń poczynionych w toku postępowania przygotowawczego. W szczególności dowodami tymi nie były zeznania złożone w toku rozprawy administracyjnej w dniu [...] sierpnia 2008 r., oraz oświadczenie złożone na tej rozprawie, a także inne dokumenty złożone przez stronę.

Organ odwoławczy analizując zgromadzony materiał dowodowy stwierdził zatem, iż Z.P. nie spełnia warunków umożliwiających przyznanie płatności ONW, albowiem nie prowadził on działalności rolniczej na złożonych we wniosku o płatności gruntach rolniczych.

Na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR S.G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa poprzez:

- przyjęcie, że w sprawie zaszły nowe okoliczności uzasadniające organ administracji do wznowienia postępowania

- odmówienie wiarygodności dokumentom przedstawionym przez skarżącego oraz zeznaniom złożonym przez skarżącego na rozprawie administracyjnej,,

- przyjęcie, że zawarta przez skarżącego z RSP "N " umowa dzierżawy była umową fikcyjną,

- przyjęcie, iż skarżący nie był posiadaczem gruntów rolnych wskazanych we wniosku o dopłaty,

- przyjęcie, iż skarżący nie prowadził działalności rolniczej na zadeklarowanych do dopłat gruntach rolnych,

- nie rozważenie instytucji udziałów nadobowiązkowych

podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do przeciwnych wniosków, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

2) naruszenie art. 75 § 1 k.p.a. poprzez uznanie za dowód zeznań złożonych przez podejrzanych w postępowaniu karnym prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w sprawie V Ds. [...] - w charakterze świadków, w sytuacji, gdy zeznania te procesowo nie istnieją, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

3) naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zaszły przesłanki do wznowienia postępowania, w sytuacji, gdy prawidłowa analiza zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że nie było podstaw do wznowienia postępowania,

4) naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004, Nr 10, poz. 76) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu, że skarżący nie jest producentem rolnym, kiedy to fakt ten może być zakwestionowany jedynie w drodze decyzji administracyjnej odmawiającej wpisu do ewidencji producentów,

5) naruszenie § 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. nr 68, poz. 448 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że skarżący nie spełnia warunków do otrzymania płatności ONW za rok 2005 w sytuacji, gdy prawidłowa analiza zebranego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżący powinien otrzymać powyższe płatności,

6) naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez zakwestionowanie umów cywilnych zawartych przez skarżącego z RPS "N" podczas gdy, w postępowaniu administracyjnym organy nie są uprawnione do badania, czy zawarta umowa była umową ważną w rozumieniu przepisów prawa cywilnego,

7) naruszenie art. 76 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że ustalenia faktyczne zawarte w postanowieniu Prokuratora o umorzeniu śledztwa korzystają ze szczególnej mocy dowodowej uniemożliwiającej skuteczny kontrdowód w postaci przesłuchania strony i dokumentów prywatnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wskazując, iż prawidłowość dokonanej przez organy obu instancji interpretacji przepisów prawa potwierdza orzecznictwo sądowe, m.in. przytoczone przez organ wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydane w sprawach o podobnym stanie faktycznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu bowiem zakwestionowana decyzja nie naruszała prawa w stopniu mającym wpływ na zawarte w niej rozstrzygnięcie.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest wyłącznie pod względem legalności tj. zgodności z prawem. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 - dalej zwaną p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawą orzekania są akta spawy administracyjnej (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Możliwość wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego zachodzi w sytuacji, gdy został on wydany z naruszeniem prawa procesowego jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy .

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia była, wydana w wyniku wznowienia postępowania, decyzja uchylająca ostateczną decyzję przyznającą skarżącemu dopłaty ONW za rok 2005. Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się zatem do oceny czy zaistniały określone prawem podstawy do wznowienia postępowania, a przy pozytywnym rozstrzygnięciu w tym przedmiocie, czy zaszły podstawy do uchylenia decyzji ostatecznej i rozstrzygnięcia odmiennie niż nastąpiło to w badanej w trybie wznowieniowym decyzji ostatecznej.

Wznowienie postępowania jest instytucją prawną o szczególnym charakterze dającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, zakończonej wcześniej decyzją ostateczną. Wznowienie postępowania może jednak nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie w którym decyzja zapadła dotknięte jest wadą kwalifikowaną wskazaną w przepisach art. 145 i 145a k.p.a. Jedną z podstaw wznowienia jest ujawnienie nowych, istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub dowodów, które istniały w dniu wydania decyzji lecz nie były znane organowi, który wydał decyzję. Wskazana podstawa wznowienia zachodzi zatem wówczas, gdy po wydaniu decyzji ostatecznej ujawnią się (zostaną odkryte przez organ lub wskazane przez stronę) nowe okoliczności lub nowe dowody nieznane dotychczas organowi administracyjnemu. Samoistną podstawę wznowieniową stanowi zarówno ujawnienie nowych okoliczności faktycznych jak również nowych dowodów. Chodzi przy tym o taką nową okoliczność lub nowy dowód, które mają charakter istotny dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, istniejącego w dacie wydawania przez organ decyzji ostatecznej, a tym samym również istotne znaczenie dla sytuacji prawnej strony, a tym samym i dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie zaistnienia nowej okoliczności faktycznej (dowodu) i jej istotności jest obowiązkiem organu w toku postępowania wyjaśniającego .

Nadzwyczajny tryb postępowania, jakim jest wznowienie postępowania uruchamiany jest w wyniku wydania postanowienia na podstawie art. 149 § 1 i 2 k.p.a. Ten akt procesowy jedynie otwiera drogę do dalszego postępowania, którego przedmiotem jest badanie rzeczywistego zaistnienia podstawy wznowienia jak i ocena skutków, jakie jej istnienie wywiera na rozstrzygnięcie sprawy. Tym samym treścią postanowienia może być jedynie wskazanie przesłanki, uzasadniającej zastosowanie instytucji wznowienia postępowania. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi w rozpatrywanej sprawie zaistniały podstawy, w postaci ujawnienia nowej okoliczności faktycznej (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.), do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną.

Zdaniem Sądu postępowanie wyjaśniające w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone z dochowaniem wymogów procesowych w oparciu w wszechstronną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego, w stopniu dostatecznym dla merytorycznego rozpoznania sprawy. W szczególności ustalenia poczynione w toku postępowania wyjaśniającego po wznowieniu postępowania, w oparciu o dokumenty zgromadzone w toku postępowania przygotowawczego przez organy ścigania oraz postanowienie o umorzeniu postępowania, mające walor dokumentu urzędowego i stanowisko Prokuratora Prokuratury Okręgowej wyrażone zarówno w piśmie z dnia [...] czerwca 2006 r. jak i w piśmie z dnia [...] czerwca 2007 r., umowę dzierżawy, a także zeznania strony złożone w czasie rozprawy administracyjnej i pisemne wyjaśnienia złożone w toku postępowania administracyjnego, w powiązaniu z warunkami przyznawania dopłat ONW stanowiły dostateczną podstawę do przyjęcia, iż skarżący nie był posiadaczem gruntów zadeklarowanych we wniosku. Nie miał woli władania nimi jak i faktycznego władztwa nad nimi, bowiem w rzeczywistości nie prowadził na nich działalności rolniczej, gdyż nadal jak przed zawarciem umowy dzierżawy czyniła to spółdzielnia.

Zdaniem Sądu, organy z dochowaniem wymogów z art. 7, 77 § 1 oraz 80 i 107 § 3 k.p.a. dokonały wszechstronnej oceny materiału dowodowego wskazując dowody na których oparły rozstrzygnięcie, oraz dowody, którym odmówiły waloru wiarygodności. Zaprezentowanej oceny dowodów nie można uznać za dowolną. Wskazać należy, iż decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 roku (zmieniona ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2008 roku) o przyznaniu płatności ONW wydana została w oparciu o wniosek z dnia [...] maja 2005 roku, w którym skarżący zadeklarował prowadzenie działalności rolniczej na działkach wskazanych w tym wniosku. Został on złożony na urzędowym formularzu według wzoru ustalonego w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2004 roku w sprawie wzorów wniosków o przyznanie płatności oraz szczegółowych warunków przyznawania płatności (Dz.U. z 2004 roku, Nr 52, poz. 523).

Niezależnie od wskazania gruntów do naliczenia dopłat ONW skarżący zawarł w nim oświadczenia i zobowiązania. W szczególności oświadczył, że znane mu są skutki składania fałszywych oświadczeń wynikające z art. 297 § 1 k.k. oraz, że znane są mu zasady przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Złożył też zobowiązanie prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od otrzymania pierwszej płatności ONW. Tym samym, przez fakt złożenia wniosku, skarżący potwierdził fakt posiadania gruntów w nim wskazanych. Nie może budzić wątpliwości, w świetle regulacji prawnych dotyczących płatności ONW, zawartych w rozporządzeniu z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.), iż wniosek taki jest dokumentem o zasadniczym znaczeniu, stanowiącym podstawę przyznania dopłaty ONW.

W postępowaniu o przyznanie dopłat nie jest wymagane wykazanie dowodami faktu bycia posiadaczem i prowadzenia działalności rolniczej na posiadanych gruntach. W szczególności nie jest wymagane wykazanie się tytułem prawnym do gruntu, co oznacza, iż w sytuacji gdy nie zaistnieje sytuacja zadeklarowania do dopłat tych samych gruntów przez różne podmioty, organ ogranicza kontrolę administracyjną wniosku do poprawności i zupełności jego wypełnienia. Wystarczające zatem dla przyznania dopłat są oświadczenia zawarte we wniosku podmiotu ubiegającego się o dopłatę ONW (analogicznie jak w § 2 art. 75 k.p.a.). Samo istnienie formalnego tytułu prawnego do władania gruntem (pisemna umowa dzierżawy) nie stanowi podstawy do przyznania dopłat ONW. Prawnym wymogiem jest prowadzenie na nim działalności rolniczej przez jego rzeczywistego posiadacza.

W rozpoznawanej sprawie zasadne było ustalenie organów, iż umowa dzierżawy miała stanowić jedynie formalny tytuł prawny do fikcyjnego wydzielenia gruntów o areale gwarantującym uzyskanie dopłat ONW przez skarżącego, których RSP występując o takie dopłaty we własnym imieniu nie uzyskałaby oczekiwanego świadczenia. Wskazać bowiem należy na regulację zawartą w przepisie § 4 ust. 3 i 4 rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (...), zgodnie z którym najwyższa stawka dopłaty przysługuje do gruntów o areale od 50,01 do 100 ha zaś do powierzchni działek rolnych wynoszącej powyżej 300 ha płatność ONW nie przysługuje.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. poprzez oparcie się przez organy na poglądach wyrażonych w stanowisku Prokuratora Okręgowego w sytuacji gdy tylko prawomocny wyrok sądu miałby moc wiążącą stwierdzić należy, iż pozbawiony był on merytorycznej doniosłości bowiem jak wywiedziono już wcześniej kwestionowane decyzje oparte zostały na wszechstronnej i swobodnej, nie zaś na dowolnej ocenie materiału dowodowego. W tej sytuacji dodatkowe wsparcie się przez organ stanowiskiem zaprezentowanym przez Prokuratora Okręgowego nie może być uznane za naruszenie przepisu art. 75 k.p.a.. Zgodnie z tym przepisem jako dowód można bowiem dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Orzekające w sprawie organy administracji publicznej słusznie przyjęły że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia istoty sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Dowodem w postępowaniu administracyjnym mogą być również dokumenty urzędowe, w tym dokumenty zgromadzone przez organy ścigania w toku postępowania przygotowawczego. Organ dokonał swobodnej, lecz nie dowolnej oceny zgromadzonych dowodów. W rozpoznawanej sprawie, wbrew zarzutom zawartym w skardze nie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w szczególności nie uchybiono przepisom art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.

Podkreślić także należy, że postępowanie wyjaśniające rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone z dochowaniem wymogów procesowych, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej i w oparciu o wszechstronną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. Wbrew twierdzeniom skarżącego zaskarżona decyzja nie wynika wyłącznie z poglądów prokuratora. W toku postępowania wyjaśniającego organy administracyjne w oparciu o nowe dowody w postaci umowy dzierżawy, zeznania strony w postępowaniu administracyjnym oraz dokumenty pochodzące z postępowania przygotowawczego sygn. akt V Ds. [...] dokonały ustaleń faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

W toku postępowania przygotowawczego skarżący wprawdzie nie był przesłuchiwany oraz nie przedstawiono mu zarzutów, jednakże zgromadzone w tym postępowaniu dokumenty urzędowe, w sposób jednoznaczny określają sposób działania Spółdzielni i jej członków w zakresie zwartych przez nich umów dzierżawy oraz faktycznych relacji stron tych umów, a także co do faktycznego użytkowania wydzierżawionych gruntów przez Spółdzielnię. Stanowi to istotną okoliczność warunkującą ocenę stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. Dokumentem urzędowym - na podstawie Kodeksu postępowania administracyjnego - jest dokument sporządzony w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania (art. 76 § 1 k.p.a.). Wyjaśnić jednocześnie należy, iż przesłanką zakwalifikowania utrwalonej treści oświadczenia woli lub wiedzy do grupy dokumentów urzędowych jest skierowanie jej do innego podmiotu lub złożenie do akt. Rodzaj adresata oświadczenia woli lub wiedzy jest nieistotny (inny funkcjonariusz publiczny, podmiot, którego oświadczenie woli lub wiedzy bezpośrednio dotyczy, osoba trzecia). Konstytutywną przesłanką definicji dokumentu urzędowego jest jego pochodzenie od funkcjonariusza publicznego (E. Jarzęcka-Siwik, Dostęp do informacji publicznej (Uwagi krytyczne), "Kontrola Państwowa" 2002, nr 1, s. 29). Dokumenty te maja walor dokumentów urzędowych, z którymi wiąże się domniemanie ich prawdziwości, zgodnie z którym przyjmuje się zgodność z prawdą tego, co zostało w dokumencie stwierdzone. Z powyższego wynika, iż organy są związane normatywną oceną dokumentu urzędowego i nie dysponują marginesem swobody w zakresie odnoszącym się do oceny jego treści. Dowodowi z dokumentu towarzyszy więc szczególny walor dowodowy.

Nadto Prokurator Prokuratury Okręgowej w piśmie z dnia [...] czerwca 2007 r. potwierdził, że ustalenia poczynione w toku postępowania sygn. akt V Ds [...] dotyczą także innych osób, co do których prowadzono postępowanie, lecz nie ujęto ich w postanowieniu o umorzeniu postępowania.

Odnośnie zarzutu pominięcia przy rozpatrywaniu dowodów tych zgłoszonych przez stronę, a świadczących o tym, iż to ona prowadziła działalność rolniczą skoro dysponowała pożytkami (plonami) z dzierżawionych gruntów, to wbrew wywodom skarżącego organ II instancji odniósł się do tych dowodów wskazując przyczyny dla których odmówił im wiarygodności (art. 80 k.p.a.). Zasadnie organ odwoławczy wskazał, iż dokumenty złożone przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego, tj. pismo z dnia [...] czerwca 2006 r., kserokopia umowy dzierżawy z dnia [...] sierpnia 2008 r. dotycząca działek ewidencyjnych nr [...] zawarta pomiędzy Z.P. jako dzierżawcą a RSP "N" jako wydzierżawiającym, kserokopia faktury z dnia [...] grudnia 2005 r. dokumentującej sprzedaż płodów rolnych na rzecz RSP "N" oraz wypisy z rejestru gruntów dotyczące działek nr [...] nie mogą stanowić, w kontekście całego zgromadzonego materiału dowodowego, dowodu prowadzenia działalności rolniczej. Faktu tego nie potwierdzają również zeznania złożone przez Z.P. w toku rozprawy administracyjnej w dniu [...] sierpnia 2008 r. oraz dołączone oświadczenia, a także Faktura VAT [...] z dnia [...] listopada 2006 r. złożona wraz z odwołaniem od decyzji.

Analiza decyzji organu drugiej instancji, a w szczególności merytorycznych wywodów zawartych w jej uzasadnieniu wskazuje, iż organ drugiej instancji ponownie merytorycznie rozpoznał sprawę w jej całokształcie, co uprawniało go do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji.

Mając na uwadze powyższe rozważania, uznać należało, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zasadnie wznowił postępowanie, a następnie po przeprowadzeniu postępowania, zgodnie z nakazem zawartym w przepisie art. 149 § 2 k.p.a., wydał decyzję uchylającą dotychczasową decyzję przyznającą dopłaty ONW za 2005 rok i orzekł ponownie co do istoty sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.) poprzez odmowę przyznania omawianych świadczeń za wskazany rok. Z momentem uzyskania waloru ostateczności decyzja z dnia [...] listopada 2008 roku zmodyfikowała treść dotychczasowej decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r. w przedmiocie dopłat ONW za 2005 rok i od tego momentu funkcjonuje ona w zmienionej treści.

Dodać również należy, że analogiczny stan faktyczny w zakresie dopłat ONW, ale również w zakresie płatności bezpośrednich, przyznanych skarżącemu do działek gruntu dzierżawionych od RSP "N", miał miejsce w 2004 r. (sygn. akt II SA/Go 408/08- wyrok z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt II SA/Go 407/08 - wyrok z dnia 24 września 2008 r., a nadto odpowiednio, w drugiej ze spraw – wyrok NSA z 16 czerwca 2009 r. sygn. akt II GSK 1067/08).

W zbliżonej sytuacji faktycznej i prawnej – jeżeli chodzi o dopłaty ONW, a także o płatności bezpośrednie, za rok 2004 – znajdowali się także inni członkowie Spółdzielni, co zostało potwierdzone przez kolejne orzeczenia WSA w Gorzowie Wlkp. oraz orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozpatrującego skargi kasacyjne od tych wyroków (por. wyrok w sprawach: sygn. akt II SA/Go 44/08 i odpowiednio sygn. akt II GSK 846/08, sygn. akt II SA/Go 47/08 – sygn. akt II GSK 847/08, sygn. akt II SA/Go 61/08 – sygn. akt II GSK 788/08, sygn. akt II SA/Go 62/08 – sygn. akt II GSK 789/09, sygn. akt II SA/Go 19/08- sygn. akt II GSK 788/08, sygn. akt II SA/Go 20/08 – sygn. akt II GSK 791/08, sygn. akt II SA/Go 23/08 – sygn. akt II GSK 838/08, sygn. akt II SA/Go 24/08 – sygn. akt II GSK 839/08 i in.).

Powyższe okoliczności również wskazują na pewien mechanizm działania, który ukierunkowany był na pozyskanie środków finansowych dla Spółdzielni w ramach dopłat unijnych ONW.

Kierując się powyższymi rozważaniami, Sąd uznał skargę za bezpodstawną i z tej przyczyny nie uwzględnił jej. Kierując się wynikiem postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym oraz dyspozycją zawartą w przepisie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.

Ze względu na wynik sporu, w świetle przepisu art. 209 p.p.s.a., nie zaistniały podstawy do orzekania o kosztach postępowania.