Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1385/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 61  ust. 1 pkt 1 art. 64 pkt 2 art. 2 ust. 1 art. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2022 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr KOC/1426/Op/22 w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 12 kwietnia 2022 r., nr KOC/1426/Op/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium/organ"), po rozpatrzeniu odwołania [...] (dalej jako "Skarżący"), reprezentowanego przez adw. [...], od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako "Prezydent/organ I instancji") z 9 lutego 2022 r., nr DA.5120.3.2.2022, odmawiającej zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie sprawy.

Decyzją z 22 lipca 2020 r., nr 3802/2020/NZ, Prezydent skierował [...] do Domu Pomocy Społecznej w [...].

Decyzją z 8 września 2021 r., nr DA.5120.3.3.2021, Prezydent ustalił od Skarżącego wysokość odpłatności za pobyt matki - [...] w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie 1.019,93 zł począwszy od 29 stycznia 2021 r. Wobec nie złożenia odwołania od ww. decyzji, decyzja ta stała się ostateczna. Ww. decyzja została następnie zmieniona, decyzją Prezydenta z 28 lutego 2022 r., nr DA.5120.3.4.2022, w części dotyczącej wysokości odpłatności za pobyt matki Skarżącego w domu opieki społecznej (od 1 lutego 2022 r. wysokość odpłatności Skarżącego wynosi 1.430,27 zł).

Pismem z 30 września 2021 r. Skarżący wystąpił o całkowite zwolnienie z wnoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej wskazując, że został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a opiekujący się nim brat cierpi na schizofrenię. W ostatnim okresie zmarł również ich ojciec, który opiekował się nim i bratem. Skarżący wskazał, że nie pracuje, utrzymuje się jedynie z renty zagranicznej otrzymywanej z USA, a zgromadzone oszczędności dają mu gwarancję w miarę stabilnego życia, gdyż w niektórych miesiącach pokrywa z nich wydatki przekraczające sumę otrzymywanych świadczeń. Skarżący wskazuje, że nie może liczyć na niczyją pomoc, w tym rodziny.

Decyzją z 3 listopada 2021 r., nr DA.5120.3.7.2021, Prezydent odmówił Skarżącemu zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki [...] w Domu Pomocy Społecznej w [...].

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Skarżący, reprezentowany przez adw. [...].

Decyzją z 21 grudnia 2021 r., nr KOC/7534/Op/21, Kolegium uchyliło decyzję Prezydenta z 3 listopada 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium stwierdziło w uzasadnieniu swojej decyzji, że Prezydent odniósł się jedynie do sytuacji materialnej Skarżącego, jego dochodów, wydatków i posiadanych oszczędności, zaś z decyzji nie wynika aby wziął pod uwagę jego szczególną sytuację zdrowotną i osobistą.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 9 lutego 2022 r., nr DA.5120.3.2.2022, Prezydent odmówił zwolnienia Skarżącego z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...].

W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że dochodem Skarżącego za miesiąc wrzesień 2021 r. była renta z zagranicznego systemu ubezpieczeń (USA), która po potrąceniu składki na ubezpieczenie zdrowotne i zaliczki podatku wynosi 759,43 USD, co po przeliczeniu na podstawie średniego kursu walut Narodowego Banku Polskiego z 9 lutego 2022 r. w którym 1,00 USD równa się 3,9530 zł, stanowi kwotę 3.002,03 zł. Skarżący otrzymuje również zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. Łączny dochód Skarżącego wyniósł zatem 3.217,87 zł. Dodatkowo Prezydent zauważył, że Skarżący dysponuje oszczędnościami w kwocie około 152.000,00 USD, zgromadzonymi na dwóch kontach bankowych. Kwota 122.642,26 USD są to środki niewykorzystane z tytułu posiadanej renty, natomiast 30.000,00 USD to środki pozyskane od ojca z tytułu odszkodowania. Organ I instancji ustalił również wysokość stałych, miesięcznych wydatków Skarżącego na kwotę 881,88 zł. Z kolei wydatki okresowe i jednorazowe Skarżącego to kwota ok. 550 zł miesięcznie. Organ I instancji wyjaśnił przy tym, że nie wszystkie ponoszone przez Skarżącego wydatki należą do niezbędnych potrzeb życiowych. Konieczność ponoszenia opłat związanych z utrzymaniem domu, media, żywność, telefon, czy ubezpieczenie samochodu należą do standardowych wydatków gospodarstwa domowego i nie mogą uzasadniać szczególnej sytuacji Skarżącego, będącej przesłanką zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Odnosząc się natomiast do sytuacji zdrowotnej i osobistej Skarżącego Prezydent uznał, że Skarżący dysponuje orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe z tytułu choroby psychicznej. Z orzeczenia wynika, że Skarżący wymaga częściowej pomocy usługowej, przy czym jak ustalił Prezydent brat Skarżącego pomaga mu w załatwianiu spraw urzędowych, wizytach lekarskich i badaniach. Skarżący nie ponosi z tego tytułu żadnych dodatkowych kosztów i wydatków. Prezydent zauważył również, że Skarżącemu zaproponowano pomoc w formie usług opiekuńczych oraz lekarza psychiatry, jednak Skarżący odmówił twierdząc, że radzi sobie z bratem we własnym zakresie. Na tej podstawie organ I instancji uznał, że choć Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i w pewnym zakresie może wymagać pomocy osób trzecich to jednak zasadniczo jest osobą samodzielną i nigdy nie został ubezwłasnowolniony. Nie pozostaje również na utrzymaniu brata, ponieważ prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Według Prezydenta, nawet okoliczność śmierci ojca Skarżącego w 2019 r. nie ma wpływu na możliwość zwolnienia Skarżącego od ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Końcowo organ I instancji stwierdził, że sytuacja osobista i finansowa Skarżącego jest stabilna. Dysponuje on bowiem środkami pozwalającymi na zaspokajanie nie tylko bieżących potrzeb życiowych, ale również ponoszenie dodatkowych wydatków, które nie są niezbędne - np. usługi sprzątania, utrzymanie dwóch samochodów, usługi ogrodnicze, czy wreszcie kosztowne usługi prawne. Z uwagi na powyższe organ I instancji doszedł do przekonania, że ustalona odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej, w wymiarze rocznym wynosi 12.239,00 zł, co nie przekracza 1/50 posiadanych przez Skarżącego oszczędności w kwocie 152.000,00 USD.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył Skarżący, reprezentowany przez adw. [...], podnosząc że Prezydent błędnie ustalił wysokość dochodu Skarżącego oraz jego stałych miesięcznych wydatków na żywność oraz z tytułu podatku od nieruchomości.

Decyzją z 12 kwietnia 2022 r., nr KOC/1426/Op/22, Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 9 lutego 2022 r., nr DA.5120.3.2.2022, odmawiającą zwolnienia Skarżącego z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ wyjaśnił, że pomimo błędów dotyczących ustalenia szczegółowego zakresu stałych miesięcznych wydatków Skarżącego, a także nie uwzględnienia zmian w obciążeniach podatkowych po 1 stycznia 2022 r., Prezydent ocenił w zaskarżonej decyzji sytuację osobistą i zdrowotną Skarżącego, przy czym uznał, że nie ma ona wpływu na możliwość ponoszenia przez niego opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, jakkolwiek wyliczenia Prezydenta mogą zawierać błędy, to nawet przyjmując wyliczenia stałych miesięcznych wydatków (1.654,00 zł), i stałego dochodu (2.906,32 zł) przedstawione przez Skarżącego (z uwzględnieniem kwot 750,00 zł wydatków na żywność oraz 21,92 zł podatku od nieruchomości, jak też aktualnych wysokości obciążeń z tytułu podatku dochodowego oraz składek na ZUS), Skarżący nadal dysponuje kwotą wolną (1.252,32 zł) dla opłacenia pobytu matki w domu pomocy społecznej.

Odnośnie innych wydatków ponoszonych w roku, to jak stwierdził sam Skarżący, część z nich jest zupełnie nieuzasadniona. Zdaniem Kolegium może ona wręcz świadczyć o marnotrawieniu posiadanych przez Skarżącego środków. Dla przykładu Kolegium wskazało tu utrzymywanie dwóch samochodów, z których Skarżący prawie nie korzysta, gdyż korzysta z taksówek. Powyższe okoliczności nie mogą, w ocenie organu, być brane pod uwagę przy ustalaniu prawa do wnioskowanej ulgi.

Z analizy sytuacji dochodowej Skarżącego wynika zatem, że dochody z renty wystarczają na bieżące utrzymanie i ponoszenie odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Wydatki nadspodziewane mogą być natomiast ponoszone z oszczędności. Kolegium dodało także, że Skarżący posiada również własny dom, zatem ma mniejsze obciążenia z tym związane, może też zbyć udziały w nieruchomości gruntowej.

Kolegium uznało zatem, że chociaż sytuacja Skarżącego jest trudna z uwagi na zły stan zdrowia i niepełnosprawność, to jednak jest on w stanie ponosić odpłatność za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Natomiast wydatki spowodowane chorobą i niepełnosprawności, nie są na tyle duże aby zwolnić Skarżącego z tej odpłatności.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium z 12 kwietnia 2022 r. złożył Skarżący, reprezentowany przez adw. [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

1) naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wnikliwego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie i w konsekwencji błędną ocenę sytuacji życiowej i zdrowotnej Skarżącego, co skutkowało uznaniem, że brak jest podstaw do zwolnienia Skarżącego z opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej, podczas gdy w rzeczywistości trudna sytuacja rodzinna Skarżącego, jego długotrwała choroba a także sytuacja życiowa (śmierć w dniu 21 listopada 2019 r. członka rodziny - ojca [...], który sprawował nad nim opiekę i pomagał w sprawach życia codziennego i sprawach urzędowych) uzasadniają zwolnienie z opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej;

2) art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji z dnia 9 lutego 2022 r. pomimo naruszenia przez Prezydenta przepisów postępowania tj. pomimo uznania, że wyliczenia Prezydenta mogą zawierać błędy.

Mając na uwadze powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji, przeprowadzenie rozprawy w tej sprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzuty skargi rozwinął i szczegółowo uargumentował w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.

Po przeprowadzeniu kontroli obu zaskarżonych decyzji organów według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie może być uwzględniona, gdyż zarówno zaskarżona decyzja Kolegium, jak też poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie naruszają obowiązującego prawa.

Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 poz. 1876, ze zm., dalej jako "u.p.s."), pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Zobowiązanymi zaś do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s.).

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi art. 64 pkt 2 u.p.s. Stosownie do tego przepisu osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, iż przepis art. 64 pkt 2 u.p.s. odnosi się przede wszystkim do sytuacji materialnej osoby zobowiązanej (np. wyrok WSA w Poznaniu z 20 stycznia 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 751/21, LEX nr 3316189). Sąd w składzie orzekającym w pełni to zapatrywanie podziela.

Należy podkreślić także, że "uzasadnione okoliczności", o których mowa w art. 64 ust. 2 u.p.s., nie zostały sprecyzowane przez ustawodawcę. Jednak wymienione w nim przykłady zdarzeń uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że w zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Organ rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat powinien mieć na względzie nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny. Podejmowanie zatem decyzji w granicach wyznaczonych art. 64 u.p.s. wymaga dogłębnej analizy stanu faktycznego, a także odwołania się do zasad współżycia społecznego i wartości chronionych przez porządek prawny. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w tych kosztach. Przy czym nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa (np. wyrok NSA z 2.06.2022 r., I OSK 1575/20, LEX nr 3401163; wyrok NSA z 28.12.2021 r., I OSK 841/21, LEX nr 3331439; wyrok WSA w Gliwicach z 22.04.2022 r., II SA/Gl 121/22, LEX nr 3357184; wyrok WSA w Lublinie z 31.05.2022 r., II SA/Lu 995/21, LEX nr 3363409; wyrok WSA w Bydgoszczy z 15.03.2022 r., II SA/Bd 1248/21, LEX nr 3371708). Sąd w niniejszym składzie uznaje ww. pogląd za własny.

Wymaga również podkreślenia, iż decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu, a do takich należy zaliczyć decyzję, o której mowa w art. 64 ust. 2 u.p.s., wymagają szczególnie wnikliwego i wszechstronnego uzasadnienia kryteriów i okoliczności, w tym respektowania zasady ogólnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., jakimi organ kierował się przy ustaleniu określonej treści rozstrzygnięcia. W orzecznictwie wskazuje się, że organ administracji, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany, zgodnie z art. 7 k.p.a. rozstrzygnąć sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków (por: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57). Orzecznictwo sądów administracyjnych przyjmuje także, że akt o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu, która zmierza do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w taki sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. Sam jednak wybór rozstrzygnięcia, dokonywany przez organ na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już poza granicami kontroli sądowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 19 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 301/11, z 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10, orzeczenie dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako "CBOSA").

Przenosząc przedstawione powyżej uwagi na realia niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organy administracji obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organy wydając decyzje nie naruszyły przepisu art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organy obu instancji poddały także należytej ocenie wszystkie okoliczności sprawy, w szczególności w świetle przedstawionych przez Skarżącego informacji i dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację majątkową i rodzinną, i prawidłowo uznały, że mimo posiadanych przez Skarżącego schorzeń, w tym potwierdzonych orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie ma podstaw do zwolnienia Skarżącego w całości od wymaganej należności za pobyt matki Skarżącego – [...] w Domu Pomocy Społecznej w [...], gdzie [...] przebywa od 29 stycznia 2021 r.

Bezsporne bowiem w sprawie jest, że [...] została umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Natomiast ostateczną decyzją z 8 września 2021 r., nr DA.5120.3.3.2021, Prezydent ustalił od Skarżącego wysokość odpłatności za pobyt matki - [...] w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie 1.019,93 zł począwszy od 29 stycznia 2021 r. (zmienioną następnie decyzją Prezydenta z 28 lutego 2022 r., nr DA.5120.3.4.2022, na kwotę 1.430,27 zł).

Wbrew zarzutom skargi zaskarżona decyzja Kolegium oraz decyzja organu I instancji zostały podjęte z uwzględnieniem wszystkich aspektów sprawy, w tym stanu zdrowia Skarżącego, oraz jego sytuacji rodzinnej i finansowej.

Skarżący pobiera świadczenie rentowe z USA oraz zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 3.122,16 zł miesięcznie (2.906,32 zł + 215,84 zł). Po uiszczeniu stałych miesięcznych opłaty w kwocie 881,88 zł (m.in. rachunki za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzenia ścieków, telefon, leki) pozostaje mu do dyspozycji kwota 2.336,99 zł. Nawet po odliczeniu wydatków na żywienie i podatku od nieruchomości (co daję łączną kwotę wydatków stałych w wysokości ok 1.654 zł, co Skarżący podnosi w odwołaniu i skardze), wolna kwota wynosi 1.468,16 zł (Kolegium wskazało na kwotę 1.252,32 zł liczoną od dochodu w wysokości 2.906,32 z tytułu samej renty, bez zasiłku pielęgnacyjnego). Na marginesie stwierdzić należy, że korekta wysokości wolnej kwoty dokonana przez Kolegium w oparciu o zarzuty odwołania nie uniemożliwiała utrzymania w mocy decyzji organu I instancji, jak niezasadnie podniesiono w skardze. Fakt poprawy części ustaleń poczynionych przez organ I instancji, nie rzutował tutaj na konieczność uchylenia jego decyzji. Kolegium jako organ odwoławczy ma bowiem uprawnienie do ponownej, merytorycznej oceny sprawy, co uczyniło korygując błąd Prezydenta, który jednak jak wykazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie mógł wpłynąć na inny sposób rozstrzygnięcia. Powyższe świadczy, zdaniem Sądu, o niezasadności zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Nie bez znaczenia dla powyższej oceny jest również fakt, że Skarżący oprócz ww. dochodów, jak sam przyznaje, dysponuje znacznym środkami w kwocie około 152.000,00 USD (według średniego kursu walut Narodowego Banku Polskiego z dnia wyrokowania, w którym za 1,00 USD płacono 4,8615 zł, stanowi to kwotę 738.948,00 zł), zaoszczędzonymi z przyznanej renty zagranicznej, oraz pozyskanymi od ojca z tytułu odszkodowania za wypadek w pracy. Środki te niewątpliwie kształtują sytuację ekonomiczną Skarżącego i mają znaczenie z punktu widzenia możliwości pokrywania części kosztów związanych z pobytem matki Skarżącego w domu pomocy społecznej. Co więcej, z ww. dochodów Skarżący na bieżąco pokrywa wszystkie swoje zobowiązania pieniężne i nie ma w tym zakresie żadnych zaległości. Zestawienie kwot uzyskiwanych z tytułu renty i zasiłku pielęgnacyjnego z wysokością ponoszonych wydatków wskazuje, iż Skarżącemu pozostaje kwota wolna, która mogłaby zostać przeznaczona na utrzymanie matki w domu pomocy społecznej. Rację należy przyznać Kolegium, że w razie konieczności poniesienia nieprzewidzianych, dodatkowych wydatków, Skarżący byłby w stanie je pokryć ze środków pieniężnych, które pozostają w jego dyspozycji, w zasadzie bez konieczności sprzedaży pozostałych składników majątku.

Poza tym, jak ustalił organ I instancji w toku postępowania (oświadczenie o stanie majątkowym Skarżącego z 12 stycznia 2022 r.), Skarżący jest współwłaścicielem w udziale ¼ nieruchomości budynkowej o pow. 178 m2 położonej przy ulicy [...], jak też w takim samym udziale współwłaścicielem nieruchomości gruntowych o łącznej powierzchni 681 m2 położonych tamże. Posiada również na współwłasność samochód osobowy. Powyższe składniki majątku także kształtują sytuację majątkową Skarżącego. Rację należy jednak przyznać Kolegium, że w razie konieczności poniesienia nieprzewidzianych, dodatkowych wydatków, Skarżący byłby w stanie je pokryć ze środków pieniężnych, które pozostają w jego dyspozycji, w zasadzie bez konieczności sprzedaży pozostałych składników majątku.

Odnosząc się natomiast do zarzutów Skarżącego dotyczących nie wzięcia pod uwagę przez organy dodatkowych wydatków Skarżącego w miesięcznej wysokości ok. 745 zł z tytułu chociażby kosztów ubezpieczenia i eksploatacji samochodów (w tym samochodu należącego do brata Skarżącego), paliwa, kosztów utrzymania ogrodu (koszenie trawy), wydatków na usługi przewozowe (taksówka na badania, czy do DPS w [...]), zakupu lodówki czy usługi profesjonalnego pełnomocnika, Sąd stanął na stanowisku że zarzut ten jest niezasadny. Przede wszystkim zauważyć należy, że wskazane wydatki nie są wydatkami niezbędnymi w sytuacji Skarżącego. Trudno za takowe uznać potrzebę utrzymywania przez Skarżącego dwóch samochodów, tylko po to aby jednym z nich jeździć w lecie, a drugim w zimie. Jak zauważył sam Skarżący, wszelkie jego punkty aktywności życiowej, rozmieszczone zostały w odległości ok. 500 m od miejsca zamieszkania i dostaje się on tam co do zasady pieszo. Dłuższe trasy, jak podróż 60 km w celu odwiedzenia matki pokonuje wraz z bratem taksówką. Podobnie nie znajduje uzasadnienia wykazywanie jako niezbędne kosztów koszenia trawy czy wszelakiego rodzaju usług (serwisowych, prawnych itp.) skoro nie są to wydatki stałe, a jedynie okresowe (np. koszenie trawy, usługi hydraulika), lub sporadyczne (np. usługi prawne, zakup lodówki). W tego rodzaju sprawach nie można brać pod uwagę jedynie interesu indywidualnego, ale również należy mieć na względzie interes społeczny, zatem nie sposób przyjąć, że wspomniane, nieracjonalne wydatki po stronie Skarżącego mogłyby prowadzić do zwolnienia go z obowiązku wnoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż Skarżący z powodzeniem jest w stanie ponosić koszty utrzymania swojej matki w domu pomocy społecznej, a który to obowiązek nie wpłynie w istotny sposób na jego sytuację majątkową.

Nie sposób też zgodzić się z pełnomocnikiem Skarżącego, że Skarżący jest osobą na tyle niezaradną oraz potrzebującą pomocy w prowadzeniu swoich spraw, że nie poradzi sobie z sprzedażą samochodu czy nieruchomości. Z akt sprawy wynika, że Skarżący podejmuje prawidłowe decyzje życiowe, o czym świadczą zaoszczędzone przez niego środki finansowe, samodzielne wystąpienie o zwolnienie z ponoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej (vide: pismo Skarżącego z 30 września 2021 r.) czy też skorzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika w celu ochrony swoich praw w postępowaniu administracyjnym i sądowym. Nie można zatem uznać, że przy swojej zaradności życiowej i aktywności Skarżący nie poradziłby sobie, nawet z pomocą pełnomocnika, w innych sprawach życiowych. Takie tłumaczenie jest nielogiczne i pozostające w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym.

W tym stanie rzeczy, przyznać należy rację Kolegium, że opisana wyżej sytuacja materialna Skarżącego nie uzasadnia zwolnienia w całości z opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Należy bowiem podkreślić, że "uzasadnione okoliczności", o których mowa w art. 64 ust. 2 u.p.s., to w szczególności straty materialne powstałe w wyniku np. klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych, a więc zdarzeń o charakterze nagłym, których nie dało się w żaden sposób przewidzieć i które wywarły negatywne skutki w majątku osoby zobowiązanej do osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej. W ocenie Sądu, z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawy. Jak wynika z akt sprawy, sytuacja materialna Skarżącego na przestrzeni dłuższego czasu nie uległa gwałtownemu pogorszeniu, jak słusznie podniosły organy – jest stabilna, a tym bardziej nie uległa zmianie na skutek zdarzeń, o których mowa w art. 64 ust. 2 u.p.s.

Abstrahując od powyższego Sąd stwierdza jednak, że posiadany przez Skarżącego majątek, przede wszystkim zgormadzone oszczędności, pozwalają bez uszczerbku dla majątku Skarżącego, na ponoszenie przedmiotowych opłat. Zauważyć należy ponadto, że w obecnych uwarunkowaniach gospodarczych wiele osób musi ograniczać swe potrzeby z uwagi na wysokie ceny towarów i usług spowodowanych chociażby inflacją oraz na skutek ograniczonej ilość środków finansowych, jakimi dysponuje (niskie dochody, emerytury, renty). Sytuacja Skarżącego, o której wspomina w odwołaniach i skardze dotycząca gwałtownego wzrostu wydatków, nie różni się zatem diametralnie od sytuacji ogółu społeczeństwa, które również boryka się z takimi trudnościami.

Zdaniem sądu, organy prawidłowo oceniły również stan zdrowotny i sytuacje rodzinną Skarżącego dla potrzeb rozważenia możliwości zwolnienia go z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Faktem jest, że Skarżący jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, która ma charakter trwały. Organy wskazały, że fakt niepełnosprawności oraz istniejąca od lat potrzeba doraźnej pomocy Skarżącemu w załatwianiu niektórych spraw, nie wpływa na możliwości zwolnienia z ponoszenia kosztów utrzymania matki w domu pomocy społecznej. Sąd podziela powyższy pogląd organów. Wprawdzie Skarżący od wielu lat choruje, czego ani organy ani Sąd nie negują, jednakże stan zdrowia Skarżącego nie oddziałuje, zdaniem Sądu, w takim stopniu na stan majątkowy Skarżącego aby uzasadniał odstąpienie od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej (średnie miesięczne koszty leczenia Skarżącego nie przekraczają kwoty 200 zł). W tym miejscu zasadnym jest odnieść się do poglądów wyrażanych w orzecznictwie, w świetle których: "Przy ocenie wystąpienia przesłanki zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej związanej z niepełnosprawnością czy długotrwałą chorobą, konieczna jest analiza tej okoliczności w kontekście potrzeb i wyższych nakładów finansowych związanych ze stanem zdrowia wnioskodawcy. Nie sposób przyjąć, by wystarczające w tym względzie było zaświadczenie lekarskie o rozpoznaniu chorób przewlekłych" (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 694/20, LEX nr 3046611).

Podobnie okoliczność śmierci w 2019 r. ojca Skarżącego nie może świadczyć sama w sobie o możliwości zwolnienia Skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania matki w domu pomocy społecznej. Zresztą jak tłumaczy sam Skarżący niezbędnej pomocy w sprawach dnia codziennego udziela mu jego brat, który mieszka razem z nim. Bracia prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe (zamieszkują oddzielne pokoje w jednym domu, oddzielnie przygotowują i spożywają posiłki), posiadają własne, odrębne majątki. Nie wydaje się również, by w perspektywie braku zatrudnienia i faktu, że nawet posiłki bracia przygotowują i spożywają oddzielnie, pomoc ta miała specjalnie obciążający wymiar. Śmierć ojca – mimo iż niewątpliwie odczuwalna dla Skarżącego – nie zmieniła w sposób zasadniczy jego funkcjonowania, nie pogorszyła w takim stopniu możliwości radzenia sobie z czynnościami dnia codziennego, by uznać ją można było za uzasadnioną okoliczność uniemożliwiającą dokonywanie opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Ponadto, w toku postępowania prowadzonego przez Prezydenta zaoferowano Skarżącemu pomoc w formie usług opiekuńczych oraz lekarza psychiatry, jednak Skarżący odmówił twierdząc, że radzi sobie we własnym zakresie. Co prawda w skardze pełnomocnik Skarżącego zanegował powyższe twierdząc, że żadnej oferty pomocy nie było. Niemniej jednak z akt sprawy nie wynika również aby Skarżący (reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) o taką pomoc występował. Trudno zatem uznać, że sytuacja rodzinna Skarżącego jest na tyle zła aby faktycznie pomoc ta była niezbędna.

Sąd podziela również pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w świetle którego zastosowanie ulgi w postaci zwolnienia z odpłatności powinno być traktowane jako wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów opieki nad bliskimi przez osoby zobowiązane do alimentacji, z wykorzystaniem zasobów, którymi dysponują. Powyższe okoliczności wskazują jednoznacznie, iż Skarżący ma możliwość ponoszenia kosztów utrzymania swojej matki i niezasadnym byłoby w takim przypadku obciążenie jednostki samorządu terytorialnego tymi należnościami. Kłóciłoby się to bowiem z interesem społecznym i zasadą pomocniczości, gdyż to właśnie społeczeństwo składa się na budżet jednostek samorządu terytorialnego, z którego w przypadku zastosowania ulgi z art. 64 pkt 2 u.p.s. należałoby pokryć wspomniane koszty. Co więcej, od Skarżącego nie jest wymagane dokładanie osobistych starań o opiekę nad matką, ale jedynie ponoszenie opłat pieniężnych, co jak wcześniej ustalono niewątpliwie pozostaje w zasięgu jego możliwości finansowych.

W tym miejscu wskazać należy, że zasady ogólne udzielania pomocy społecznej, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej (w tym przypadku ulga w postaci zwolnienia od opłaty) mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Nie można jej zatem traktować, tak jak stara się to czynić Skarżący, jako środka bezwzględnej (obligatoryjnej) pomocy. Z kolei, uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich potrzeb. Ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami, stąd wymagana jest w takiej sytuacji wyjątkowa dbałość o racjonalne wydatkowanie środków publicznych przeznaczonych na ten cel. Obowiązkiem organu jest w takich przypadkach wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji wszystkich okoliczności, które miały wpływ na jej podjęcie. Nie powinna budzić jakichkolwiek wątpliwości teza, że organ pomocowy nie posiada obiektywnych możliwości, aby zaspokoić (zabezpieczyć) wszystkie potrzeby osób ubiegających się o pomoc, jak również w każdym przypadku udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Ustanowiony zaś w art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. obowiązek ponoszenia kosztów pobytu mieszkańca (w tym przypadku matki Skarżącego) w domu pomocy społecznej jest natomiast pochodną wynikającego z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodziców.

Podsumowując uznać należy, że organy obu instancji dokonały prawidłowej analizy sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej Skarżącego, nie naruszając art. 64 pkt 2 u.p.s., ani przepisów postępowania powołanych w skardze. Kolegium wydając zaskarżoną decyzję, nie naruszyło art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Organ w sposób prawidłowy oraz wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy zebrany w toku postępowania. Skarga wniesiona przez Skarżącego nie zawiera zatem usprawiedliwionych podstaw.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.