Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2607/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 4 ust.2
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędziowie asesor WSA Paweł Dańczak, sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant sekr. sąd. Wioletta Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi W. N. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącej W. N. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, dalej również "Prezes IPN", zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] stycznia 2018 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z [...] listopada 2017 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nr [...] z [...] marca 2011 r., utrzymującej w mocy decyzję nr [...] z [...] stycznia 2011 r. o odmowie potwierdzenia, że Pani W. N. jako dziecko została odebrana rodzicom w celu poddania eksterminacji i w celu przymusowego wynarodowienia, tj. okoliczności o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1255 z późn. zm., dalej: "ustawa o kombatantach").

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

W. N. we wniosku z 26 października 2010 r. zwróciła się do Prezesa IPN w sprawie uzyskania uprawnień kombatanckich z tytułu doznanych represji jako ofiara [...]. Wnioskodawczyni podała, że na kilka godzin przed deportacją rodziny do [...] matka oddała ją wiejskiej kobiecie w celu ukrycia przed zagładą. Wojnę wnioskodawczyni przeżyła w polskiej rodzinie. W 1945 r. została oddana do [...] Komitetu w [...]. Po upływie roku, gdy nie zgłosiła się biologiczna rodzina skarżącej, została ona adoptowana przez polską rodzinę. Wnioskodawczyni dodała, że w czasie okupacji była ukrywana w nieludzkich warunkach - w bunkrze, ziemiance. W kolejnym piśmie z 1 grudnia 2010 r. W. N. podała, że zwraca się do Instytutu Pamięci Narodowej o potwierdzenie okoliczności odebrania jej jako dziecka [...] od matki w celu poddania eksterminacji i wynarodowieniu stosowanych przez okupacyjne władze [...]. Powyższy wniosek został potraktowany przez Instytut Pamięci Narodowej (dalej: "IPN") jako wniosek o potwierdzenie okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Prezes IPN decyzją nr [...] z [...] stycznia 2011 r. odmówił potwierdzenia, że W. N. jako dziecko została odebrana rodzicom w celu poddania eksterminacji i w celu przymusowego wynarodowienia. W uzasadnieniu decyzji podano, że potwierdzenie okresu represjonowania wymagało ustalenia dwóch przesłanek, których łączne spełnienie jest warunkiem koniecznym uznania określonej osoby za represjonowaną w myśl art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Po pierwsze należało ustalić, czy wnioskodawczyni należała do kategorii dzieci odebranych rodzicom, po drugie, czy w okresie po odebraniu poddawana była przymusowemu wynarodowieniu lub eksterminacji. Jak wskazał organ orzekający w sprawie W. N. nie zostały spełnione ustawowe przesłanki art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Po pierwsze wnioskodawczyni nie została odebrana rodzicom przez okupacyjne władze [...], po drugie nie była poddana eksterminacji lub przymusowemu wynarodowieniu. W obliczu deportacji do getta rodzice wnioskodawczyni dobrowolnie oddali ją kobiecie - Polce, która przynosiła do nich mleko, aby ta pomogła ukryć i przechować dziecko w polskiej rodzinie przez okres wojny. Trudne warunki ukrywania (ziemianki, bunkry), na które powołała się W. N., spowodowane były warunkami wojennymi, chęcią ocalenia dziecka, groźbą kary śmierci dla Polaków dającym schronienie [...]. Zgromadzone w sprawie dokumenty nie potwierdzają również by W. N. była poddawana wynarodowieniu. Wnioskodawczyni została adoptowana przez polską rodzinę dopiero po wojnie, w sytuacji, gdy nie odnalazła się biologiczna rodzina. Pismem z 7 lutego 2011 r. W. N. wniosła do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślając, że decyzja nr [...] z [...] stycznia 2011 r. jest głęboko krzywdząca i niesprawiedliwa. Prezes IPN, po rozpatrzeniu tego wniosku, decyzją nr [...] z [...] marca 2011 r. utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z [...] stycznia 2011 r.

Pismem z 30 maja 2014 r. W. N. skierowała do IPN wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa IPN nr [...] z [...] marca 2011 r. o utrzymaniu w mocy decyzji nr [...] z [...] stycznia 2011 r. Jako podstawę wznowienia postępowania skarżąca wskazała art. 145 § 1 pkt 5, 7 ,8 w zw. z art. 7, 8, 9 k.p.a. Wnosząc o wznowienie postępowania W. N. zażądała, aby okoliczności ukrywania jej przez polską rodzinę w warunkach ciągłego terroru, zagrożenia życia zostało ocenione przez organ jako działanie celu poddania eksterminacji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Skarżąca wskazała, że w dniu 28 maja 2014 r. otrzymała ze Stowarzyszenia [...] pismo Prezesa NSA, które ujawnia istotne dla sprawy nowe okoliczności i dowody dotyczące interpretacji art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Zdaniem skarżącej interpretacja literalna przepisu art. 4 ust. 2 ustawy kombatantach w stosunku do dzieci narodowości [...], która jest przyjmowana i stosowana obecnie przez IPN w świetle stanowiska Prezesa NSA z 23 stycznia 2014 r. jest nie do przyjęcia. Postanowieniem nr [...] z [...] czerwca 2014 r. Prezes IPN wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną nr [...] z [...] marca 2011 r. Następnie, Prezes IPN wydał decyzję nr [...] z [...] lipca 2014 r. o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej nr [...] z [...] marca 2011 r. Utrzymującej w mocy decyzję nr [...] z [...]stycznia 2011 r. w przedmiocie potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Powyższa decyzja został utrzymana w mocy decyzją Prezesa IPN nr [...] z [...] września 2014 r. Na powyższą decyzję W. N. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. WSA w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 21 maja 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 2154/14, oddalił skargę. W uzasadnieniu tego wyroku WSA wskazał w szczególności, że powołane przez skarżącą okoliczności (tj. pismo Prezesa NSA, jak i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 1996 r., V SA 1690/95), nie uzasadniają wznowienia postępowania.

Wnioskiem z 2 sierpnia 2017 r., sprecyzowanym w dniu 22 września 2017 r., adwokat reprezentujący W. N. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa IPN nr [...] z [...] marca 2011 r., utrzymującej w mocy własną decyzję nr [...] z [...] stycznia 2011 r. W uzasadnieniu wniosku powołano się na rażące naruszenie (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) mające polegać na błędnej wykładni art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach doprowadziła. W ocenie pełnomocnika W. N. jako dziecko pochodzenia [...] z mocy ówczesnego prawa i polityki władz [...] była osobą przeznaczoną do eksterminacji. Powyższe zdaniem pełnomocnika strony potwierdza wyrok NSA z 24 maja 2017 r. (sygn. akt II OSK 2433/15), w którym Sąd wskazał, że "pozostawienie dziecka [...] w warunkach ciągłego terroru nie może być ocenione inaczej niż jako działanie w celu poddania eksterminacji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach". Prezentowana ocena Sądu oznacza, że decyzja Prezesa IPN nr [...] z [...] marca 2011 r została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadnia złożenie wniosku o stwierdzenie jej nieważności.

Wskazaną na wstępie decyzją nr [...] z [...] listopada 2017 r. Prezes IPN odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nr [...] z [...] marca 2011 r., utrzymującej w mocy decyzję nr [...] z [...] stycznia 2011 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ przypomniał, że podstawą stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa jest stwierdzenie, że decyzja ta pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu niebudzącego wątpliwości interpretacyjnych, a nadto że skutkiem tego naruszenia jest powstanie - w następstwie wydania tej decyzji - sytuacji niemożliwej do zaakceptowania w praworządnym państwie. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo w sposób jasny i niedwuznaczny. W grupie tej nie mieści się błędna interpretacja przepisów czy też zastosowanie jednej z możliwych interpretacji przepisów prawa o niejednoznacznej treści. W ocenie Prezesa IPN faktem bezspornym jest, iż w trakcie II Wojny Światowej osoby pochodzenia [...] stały się ofiarami nasilonych prześladowań ze strony [...] władz państwa [...], których celem była całkowita eksterminacja narodu [...]. Prezes IPN wskazał równocześnie, że przepisy ustawy o kombatantach odnoszą się zgodnie z literalnym brzmieniem tytułu ustawy jedynie do "niektórych" osób będących ofiarami represji. Oznacza to niewątpliwie, że ustawodawca świadomie pozostawił poza zasięgiem ustawy inne, niektóre osoby, które też były poddawane represjom wojennym i okresu powojennego, ale w okolicznościach innych niż przewidziane w ustawie. Organ wyjaśnił również, że NSA w wyroku z 24 maja 2017 r., II OSK 2433/15, nie stwierdził, że WSA w Warszawie, jak i organ orzekający w sprawie spełnienia przez dziecko [...] przesłanek art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach dopuścił się rażącego naruszenia ww. przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał tylko, że w realiach sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i organ dokonał błędnej wykładni pojęcia eksterminacja.

Prezes IPN wydając zaskarżoną decyzję na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji dopuszczalne jest jedynie w przypadku stwierdzenia wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. Organ po przeanalizowaniu spawy nie dopatrzył się rażącego naruszenia przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Prezes IPN nie stwierdził, aby w sposób oczywisty, bezsporny i nie stwarzający odmiennej wykładni został naruszony ww. przepis. Organ, opierając się na literalnej i systemowej wykładni przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach uznał, że w przypadku W. N. nie został spełniony warunek odebrania rodzicom w celu poddania eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu przez ich proste zestawienie ze sobą, przy czym nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, a o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. W przypadku badania tej przesłanki nieważności decyzji ocena poprawności zastosowania przepisu prawa jest łagodniejsza niż w przypadku oceny dokonywanej w toku instancji. Zagadnienie wykładni prawa jest więc uznawane za uchylające się spod kwalifikacji pod przesłankę rażącego naruszenia prawa, bo taki zarzut można postawić tylko zastosowaniu przepisu, którego treść jest niewątpliwa i jednolicie rozumiana. Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika W. N., że organ nie uwzględnia orzecznictwa sądowoadministracyjnego należy stwierdzić, iż w dacie wydania decyzji, o której stwierdzenie nieważności wnioskował pełnomocnik, istniał tylko przywołany przez pełnomocnika wyrok NSA z 18 kwietnia 1996 r. odnoszący się do sytuacji dzieci [...] w czasie II wojny światowej. Nie można zatem powiedzieć, że w dacie wydania decyzji Prezesa IPN nr [...] z [...] marca 2011 r. istniało ugruntowane orzecznictwo dotyczące stosowania art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach dotyczące dzieci [...]. Natomiast istniało szerokie orzecznictwo sądowe dotyczące rozstrzygania wniosków w trybie wspomnianego wyżej przepisu ustawy o kombatantach. W świetle tychże wyroków sądowych dla spełnienia warunków art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach konieczne jest spełnienie łączne dwóch przesłanek: odebrania dziecka rodzicom i poddania go działaniom zmierzającym do wynarodowienia lub eksterminacji. Prezes IPN dodał, że przepis art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach mówi o dzieciach poddawanych określonym represjom bez zróżnicowania ich narodowości.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] stycznia 2018 r. wniosła W. N. Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach polegającym na błędnym stwierdzeniu, że:

- kwestionowana decyzja administracyjna Prezesa IPN z [...] marca 2011 r. nr [...] i decyzja Prezesa IPN z [...] stycznia 2011 r. o nr [...] nie pozostają w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach,

- decyzja Prezesa IPN z [...] marca 2011 r. nr [...] i z [...] stycznia 2011 r. o nr [...] nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa;

- istnieje wiele możliwości interpretacyjnych treści art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach w kontekście oceny sytuacji, w jakiej znalazła się wnioskodawczyni w okresie okupacji [...].

2. przepisów prawa materialnego tj. art 4 ust 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że pozostawienie dziecka [...] przez jego rodziców i ukrycie go u polskiej rodziny nie może być traktowane, w warunkach okupacji [...] Polski w latach 1939-45, jako "odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia" w rozumieniu tego artykułu.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 września 2018 r., wydanym w sprawie sygn. akt IV SA/Wa 875/18, oddalił skargę W. N, na decyzję Prezesa IPN z [...] stycznia 2018 r.

Na skutek skargi kasacyjnej skarżącej od ww. wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 25 września 2019 r., sygn. akt II OSK 743/19, z przyczyn procesowych, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 września 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 875/18 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temuż sądowi.

Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.) dalej "p.p.s.a.", uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej ma stwierdzić, że doszło nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd dokonując kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem postępowania nadzorczego zakończonego zaskarżoną decyzją jest decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nr [...] z [...] marca 2011 r., utrzymująca w mocy decyzję nr [...] z [...] stycznia 2011 r. o odmowie potwierdzenia, że Pani W. N. jako dziecko została odebrana rodzicom w celu poddania eksterminacji i w celu przymusowego wynarodowienia, tj. okoliczności o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Celem instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest eliminacja z obrotu prawnego decyzji administracyjnej obarczonej ciężkimi wadami wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie nadzorcze prowadzone w oparciu o art. 156 - 158 k.p.a. podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których mówi art. 156 § 1 k.p.a. Przy ustaleniu wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ winien badać nie tylko samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, lecz także ustalić czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza rażąco przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę jej wydania. Istotą stwierdzenia nieważności decyzji jest to, że przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia tej nieważności istniała już w dacie wydania tej decyzji, a więc decyzja, której stwierdzono nieważność, wydana została niezgodnie z prawem obowiązującym w dacie jej wydania.

Podstawowa dla oceny legalności decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nr [...] z [...] marca 2011 r. kwestia, czy skarżąca jako dziecko została odebrana rodzicom w celu poddania eksterminacji i w celu przymusowego wynarodowienia, powinna podlegać ocenie według przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Ustawa o kombatantach z dnia 24 stycznia 1991 r., w części ogólnej określa krąg podmiotów, których uprawnienia podlegają regulacji w tym trybie, w tym: - w art. 1 kombatantów, - w art. 2 osób prowadzących działalność równorzędną z działalnością kombatancką, - w art. 3 i art. 4 ust. 1 osób przebywających w niewoli, obozach internowanych, hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych, ośrodkach zagłady oraz innych miejscach odosobnienia szczegółowo opisanych w poszczególnych punktach tych przepisów. Z kolei przepis art. 4 ust. 2 ustawy nakazuje przepisy ustawy stosować do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Potwierdzenie tego faktu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, w trybie art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o kombatantach, zależy od ustalenia dwóch przesłanek: czy nastąpiło odebranie dziecka rodzicom jak również czy po odebraniu dziecka podjęto wobec niego działania zmierzające do jego eksterminacji lub przymusowego wynaradawiania. Wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia możliwe jest jedynie po ustaleniu, czy wskazane wyżej przesłanki zostały spełnione łącznie.

W ocenianej w postępowaniu nadzorczym decyzji organ uznał, że w stanie faktycznym ustalonym w sprawie oddanie i ukrycie wnioskodawczyni w polskiej rodzinie z inicjatywy rodziców, celem ratowania życia nie stanowiło odebrania dziecka w celu poddania go eksterminacji. W konsekwencji tego uznania, organ w zaskarżonej decyzji uznał, że nie doszło do rażącego naruszenia przepisów art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach.

WSA w Warszawie, w składzie orzekającym w sprawie uznał, że organ zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ocenianej w postępowaniu nadzorczym wadliwie ocenili sytuację, w jakiej znalazła się skarżąca na skutek wkroczenia do Polski wojsk [...] i rozpoczęcia na ziemiach okupowanych polityki zagłady i eksterminacji wobec ludności pochodzenia [...], oraz że sytuacja ta nie może być zrównana z hipotezą normy art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Prezes IPN, przyjmując stanowisko w sprawie, nie wziął pod uwagę wprowadzenia przez władze [...], na ziemiach okupowanych, ustawodawstwa [...], czyli ustaw [...] oraz stopniowego wprowadzenia planu ostatecznej eksterminacji całej ludności [...] na tych ziemiach. Okoliczności te istotnie różnicowały sytuację prawną ludności pochodzenia polskiego i [...] (patrz wyrok NSA z 24 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 2433/15).

Skład orzekający WSA, podziela stanowisko NSA wyrażone w ww. wyroku, co do wykładni pojęcia eksterminacja. Zgodnie ze stanowiskiem NSA "wykładnia literalna i celowościowa art. 4 ust 2 ustawy o kombatantach wskazuje, że ustawodawca uzależnił uznanie represji, którym podlegała osoba odebrana rodzicom jako dziecko, za represje o charakterze eksterminacyjnym, od wykazania okoliczności potwierdzających rzeczywiste intencje i czynności władz okupacyjnych o charakterze eksterminacyjnym, [...]. Eksterminacja to polityka zagłady, ludobójstwa, zbrodniczego niszczenia grup ludzkich z powodów rasowych, narodowościowych, religijnych" (zob. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r. sygn. II OSK 1311/08, dostępny [w:] CBOSA). Jest rzeczą oczywistą, że celem realizacji polityki władz [...] był generalnie proces eksterminacji Narodu [...]. Naród [...] był bowiem od początku skazany na zagładę ([...]) polegającą na jego unicestwieniu poprzez obozy zagłady, getta oraz różnorodne akty władzy okupacyjnej nakazujące "szczególne" traktowanie [...]. Ukrywanie, czy udzielanie pomocy [...] zagrożone było karą śmierci (zarządzenie H. F. z dnia [...] października 1941 r., Dziennik [...]). Karą śmierci zagrożone było również opuszczenie wyznaczonych dzielnic mieszkaniowych (getta), czego potwierdzeniem jest obwieszczenie dr F. z dnia [...] listopada 1941 r. Natomiast w stosunku do ludności pochodzenia [...] w żadnym wypadku nie mogło być mowy o planowanym jej wynarodowieniu, które wszakże zakłada w sobie możliwość przeżycia wynarodowionej osoby i jej funkcjonowania, jako członka innej narodowości".

"Niewątpliwie dla oceny sytuacji dziecka [...], ..., nie powinno mieć znaczenia, czy zaistniało z jego udziałem konkretne zdarzenie polegające na odebraniu go rodzicom przez przedstawiciela władz [...] w celu poddania go eksterminacji. Na skutek wprowadzania przez władze okupacyjne kolejnych przepisów określających egzystencję ludności [...], ...stał się osobą z mocy prawa podlegająca eksterminacji, która w każdej chwili mogła być zabita w majestacie prawa. Skarżący uczestniczył więc w procesie permanentnej eksterminacji, którego był ofiarą. To właśnie warunki, jakie stworzyło państwo [...] na ziemiach okupowanych skazały go na eksterminację. Wprawdzie los zrządził, że skarżący nie uległ fizycznej eksterminacji dzięki osobom przechowującym go i ryzykującym przez to utratą własnego życia. Jednakże te okoliczności, jak również realia okupacyjne świadczą, że pozostawanie dziecka [...] w warunkach ciągłego terroru, zagrożenia utratą życia, konieczności ukrywania się w różnych miejscach i w warunkach fizycznego i psychicznego wyniszczania nie może być ocenione inaczej niż jak działanie w celu poddania eksterminacji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach".

Dla oceny sytuacji dzieci narodowości [...] w czasie okupacji [...], na tle normatywnym art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, należy wziąć pod uwagę, że były one objęte zbrodniczym ustawodawstwem skierowanym przeciwko ludności [...]. Niewątpliwie szczególne warunki, w jakich znalazły się te osoby w okresie okupacji, przemawiają za odrębnym ich traktowaniem.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu zakończonym decyzją ocenianą w postępowaniu nadzorczym, był wystarczający do zastosowania art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Odmienna ocena dokonana przez Prezesa IPN, wskazuje na rażące naruszenie prawa, tj. art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. W ustalonym stanie faktycznym w istocie obie przesłanki art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach zostały spełnione. Skarżąca, jako dziecko narodowości [...], przez cały czas trwania II wojny światowej była zagrożona eksterminacją. Oddanie jej przez matkę polskiej kobiecie celem uratowania, nie może być oceniane jako dobrowolne oddanie dziecka. Matka skarżącej nie miała wolnej woli. Jej wolną wolą byłoby zatrzymanie dziecka przy sobie. Działała w ramach przymusu stworzonego przez politykę eksterminacji władz okupacyjnych. Ten przymus, w ocenie Sądu, jest równoznaczny z odebraniem dziecka rodzicom, które mimo dania mu szansy na uratowanie, nadal było zagrożone eksterminacją.

Organ ponownie rozpatrując wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nr [...] z [...] marca 2011 r., utrzymującej w mocy decyzję nr [...] z [...] stycznia 2011 r. o odmowie potwierdzenia, że Pani W. N. jako dziecko została odebrana rodzicom w celu poddania eksterminacji i w celu przymusowego wynarodowienia, tj. okoliczności o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, weźmie pod uwagę powyższe stanowisko Sądu.

Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 i art. 135 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 i 2 ww. ustawy.

-----------------------

10