Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2089/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2007 r. sprawy ze skargi M. B. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] kwietnia 2006 roku Pani M. B. złożyła do Okręgowej Rady Radców Prawnych w T. wniosek o wpisanie jej na listę radców prawnych.

W uzasadnieniu tego wniosku podała, że spełnia wymagania przewidziane w art. 24 ust. 1 pkt 1 do 5 w związku z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych, albowiem w latach 1997/98 do 2001/2002 ukończyła wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskała tytuł magistra prawa, korzysta z pełni praw publicznych, ma pełną zdolność do czynności prawnych, jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, w październiku 2005 roku zdała egzamin prokuratorski.

Do wniosku Pani M. B. dołączyła zaświadczenie Nr [...] z dnia [...] października 2005 roku, z którego wynika, że po odbyciu aplikacji prokuratorskiej w okręgu Prokuratury Okręgowej w T. złożyła w dniach [...] i [...] października 2005 roku egzamin prokuratorski z wynikiem ogólnym dobrym, opinię adw. S. C., prowadzącego kancelarię adwokacką w T., w której to kancelarii Pani M. B. odbywała praktykę, zaświadczenie o niekaralności, kwestionariusz osobowy wraz z życiorysem.

W miesiąc po złożonym wniosku, pismem z dnia [...] maja 2006 roku Pani M. B. wezwała Okręgową Radę Radców Prawnych w T. do usunięcia naruszenia prawa, polegającego na bezczynności tj. na niepodjęciu w terminie 30 dni od złożenia wniosku uchwały w sprawie dokonania wpisu jej osoby na listę radców prawnych na podstawie art. 24 w związku z art. 25 § 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 roku w sytuacji spełnienia przez nią wszystkich określonych w ustawie przesłanek stanowiących podstawę w/w wpisu. Jednocześnie w tym samym dniu, tj. [...] maja 2006 roku Pani M. B. złożyła zażalenie do Krajowej Rady Radców Prawnych w W. na niezałatwienie przez Okręgową Radę Radców Prawnych w T. sprawy w terminie tj. niepodjęciu w terminie 30 dni od złożenia wniosku uchwały w sprawie dokonania wpisu jej osoby na listę radców prawnych.

Pismem z dnia [...] czerwca 2006 roku Krajowa Rada Radców Prawnych wyznaczyła Okręgowej Izbie Radców Prawych w T. termin na załatwienie sprawy wpisu Pani M. B. do dnia [...] lipca 2006 roku.

W dniu [...] maja 2006 roku Pani B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. na bezczynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T., zarzucając rażące naruszenie prawa tj. art. 24 § 1, art. 25 § 1 pkt 2 i art. 31 § 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123 p. 1059 ze zm.) przez niepodjęcie w terminie 30 dni od złożenia wniosku uchwały w sprawie dokonania wpisu jej osoby na listę radców prawnych w sytuacji spełnienia przez nią ustawowych przesłanek stanowiących podstawę w/w wpisu.

Uchwałą nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. z dnia [...] lipca 2006 roku odmówiono wpisania Pani M. B. na listę radców prawnych.

W uzasadnieniu uchwały Rada podała, że na podstawie złożonych do akt dokumentów oraz wyniku rozmowy ustnej, przeprowadzonej z kandydatką ustaliła, że odbyła ona aplikację prokuratorską, złożyła egzamin prokuratorski w 2005 roku.

Wnioskodawczyni pracowała jako nauczyciel prawa w szkole policealnej, a od [...] czerwca 2006 roku wykonuje zawód referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w E.

Z tego względu Pani B. nie posiada właściwego profilowanego przygotowania zawodowego do przyszłego wykonywania zawodu radcy prawnego w pełnym wymiarze czynności zawodowych oraz z racji upływu zbyt krótkiego okresu czasu, jaki upłynął od zdania egzaminu prokuratorskiego nie posiada należytego praktycznego doświadczenia prawniczego.

W oparciu o powyższe ustalenia Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. nabrała przekonania, że wnioskodawczyni nie posiadająca profilowanego przygotowania zawodowego, jak i poprzez brak wystarczającego doświadczenia prawniczego nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. z dnia [...] lipca 2006 roku, nr [...] Pani M. B. złożyła odwołanie z dnia [...] sierpnia 2006 roku do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W., domagając się uchylenia zaskarżonej uchwały i wpisania jej na listę radców prawnych.

Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T., że nie daje ona rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Według jej oceny Rada swą uchwałą dopuściła się rażącej obrazy prawa, tj. art. 24 § 1, art. 25 § 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, albowiem spełniła ona wymagania uprawniające ją do wpisu na listę radców prawnych, tj.:

1. w latach 1997/98 do 2001/02 ukończyła wyższe studia prawnicze w RP i uzyskała tytuł magistra prawa,

2. korzysta z pełni praw publicznych,

3. ma pełną zdolność do czynności prawnych,

4. jest nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego,

5. w październiku 2005 roku zdała egzamin prokuratorski.

Skarżąca dalej podniosła, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego tj. wyrokiem z dnia 5 listopada 1998 roku II RN 162/98 (OSNAPiUS 1999/17 poz. 538) oraz wyrokiem SN z 4 listopada 1998 r. II RN 84/98 OSNAPiUS 1999/17 poz. 539) oraz wyrokiem NSA z dnia 12 marca 2002 roku, decyzje, w sytuacji spełniania przez podmiot ubiegający się o wpis na listę radców prawnych wymagań ustawowych, nie należą do decyzji uznaniowych, ale do decyzji pozytywnych. Z tego względu Rada powinna wpisać ją na listę radców prawnych.

Zakres kształcenia na aplikacji prokuratorskiej obejmuje wszystkie dziedziny prawa tj. m. in. prawo cywilne, gospodarcze, karne, konstytucyjne, europejskie, administracyjne a egzamin prokuratorski i inne egzaminy zawodowe zdaje się z każdej dziedziny prawa – pokrywającym się z programem nauczania aplikantów radcowskich. Dlatego pierwsza z przyczyn stanowiąca odmowę wpisu na listę radców prawnych jest niezasadna.

To ustawodawca stwierdził, że osoby wymienione w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych z 1998 roku mają prawo wykonywać zawód radcy prawnego i nie do Rady Radców Prawnych należy ocena przepisów powszechnie obowiązujących.

Według oceny skarżącej Rada pominęła fakt, że po zdanym egzaminie prokuratorskim pracowała ona w dziale prawnym T. "A." Spółka z o.o. razem z radcą prawnym. W tym czasie praktykowała w Kancelarii Adwokackiej S. C. w T.

Jako nauczyciel prawa skarżąca pracowała od września 2004 roku do kwietnia 2006 roku. Aktualnie tj. od [...] czerwca 2006 roku pracuje ona jako referendarz sądowy w Wydziale [...] Sądu Rejonowego w E.

Zdaniem skarżącej nie można zgodzić się, że wystarczającym argumentem do oceny rękojmi jest czas jaki upłynął od złożenia egzaminu, wyłącznie decyduje o tym wiedza praktyczna i teoretyczna, a taką skarżąca posiada.

M. B. wskazała, że uchwała z dnia [...] lipca 2006 roku została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 31 ust. 1 ustawy o radcach prawnych powodującą jej nieważność.

Organy samorządu powinny działać na podstawie przepisów prawa, czego nie respektują. W/w uchwała została podjęta z naruszeniem terminu do załatwienia sprawy tj. po upływie 30 dni od dnia złożenia wniosku o dokonanie wpisu.

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte [...] kwietnia 2006 roku i powinno być zakończone wydaniem decyzji w ciągu 30 dni. Uchwała została podjęta dopiero po trzech miesiącach, dlatego też doszło do naruszenia uprawnień skarżącej do szybkiego załatwienia sprawy i sądowego zweryfikowania niezadowalającego jej rozstrzygnięcia.

Po rozpoznaniu odwołania Pani M. B. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą nr [...] z dnia [...] sierpnia 2006 roku utrzymało w mocy uchwałę nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. z dnia [...] lipca 2006 roku w sprawie odmowy wpisu na listę radców prawnych.

W uzasadnieniu uchwały organ podniósł, iż w przedmiotowej sprawie zachodzą okoliczności, uzasadniające odmowę wpisu z powodu niespełnienia przesłanki ustawowej z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Według Prezydium tzw. przesłanka rękojmiowa stanowi dość często spotykany argument prawny, stosowany w przypadku zawodów z wykorzystaniem, których łączy się szczególna odpowiedzialność i zaufanie.

W najprostszym, językowym ujęciu "rękojmię" należytego wykonywania obowiązków daje ten, wobec kogo można sformułować uzasadnione przekonanie, że obowiązki te będzie wykonywał w sposób należyty. Jednocześnie, pojęcie "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu" stanowi typowy przypadek klauzuli generalnej, której treść w konkretnej sprawie wypełnia postępowanie prowadzone przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych danego okręgu i wobec braku dalszych wskazówek ustawowych, co do rozumienia "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego" kandydata do wpisu jedynie ten organ władny jest ocenić postawę konkretnej osoby w kontekście wymogu "rękojmiowego".

W dotychczasowym orzecznictwie, NSA uznawał, że odmowa wpisu wymaga "wskazania i udokumentowania okoliczności lub powodów, które faktycznie nie dadzą możliwości wykonywania przez nią (osobę ubiegającą się o wpis) tego zawodu. Słowem chodzi o udokumentowanie twierdzenia, że dana osoba nie poradzi sobie w zawodzie radcy prawnego" (wyrok NSA z dnia 4 maja 1992 roku II SA 1143/91). NSA uznał też, że jej spełnienie "ocenia się według cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej" (wyrok z 18 sierpnia 1994 roku II SA 860/93).

Niezależnie od orzecznictwa NSA, organ odwoławczy powołał się na tezy i konstatacje, sformułowane przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2006 roku (sygn. akt K6/06).

Wyrok ten, jakkolwiek wydany na gruncie oceny konstytucyjności noweli prawa o adwokaturze – po pierwsze odnosi się do analogicznych uregulowań norm prawa korporacyjnego, po drugie zaś, biorąc pod uwagę duży walor ogólności tez formułowanych przez Trybunał w swym orzecznictwie konstytucyjnym oraz wzgląd na powszechność i jednolitość ocen, którym podlega ocena prawa dokonywana przez składy sądzące tegoż Trybunału – pozwala na wykorzystanie punktu widzenia niezależnego organu powołanego między innymi do upowszechniania jednolitości ocen tak samego prawa, jak i formułowania zasad wykładni i sposobów prawidłowego stosowania konkretnych norm ustawowych.

Przesłankę wpisu tj. rękojmię "prawidłowego wykonywania zawodu" rozumieć należy w świetle przepisów określających, na czym polega samo wykonywanie zawodu radcy prawnego. A zatem omawiana wyżej przesłanka dotyczyć ma prawidłowego świadczenia pomocy prawnej (udzielania porad, konsultacji, sporządzania opinii oraz zastępstwa prawnego i procesowego) w celu prawnej ochrony interesu podmiotów, na rzecz których pomoc taka ma być świadczona (art. 24 ust. 1 pkt 5) w zw. z art. 4 i art. 2 ustawy o radcach prawnych).

Aby spełniać tzw. "przesłankę rękojmiową" należy wykazać się cechami, od których uzależniona jest prawidłowość świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej interesów podmiotów, na rzecz których jest wykonywana. Rolę odgrywać tu może cały szereg różnorodnych czynników, pośród których rolę wiodącą przypisać należy odpowiedniemu poziomowi przygotowania, kwalifikacji i wiedzy zawodowej, jak i względom charakterologicznym, związanym z cechami takimi, jak osobista rzetelność, sumienność, odpowiedzialność, uczciwość, skrupulatność.

Problem istnienia przesłanki "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego" zyskuje na znaczeniu przy ocenie z punktu widzenia omawianej przesłanki wpisowej, zwłaszcza w tych przypadkach, gdy wnioskodawca zdał egzamin zawodowy (sędziowski, prokuratorski, notarialny), w późniejszym zaś okresie pracował zawodowo w obrębie poszczególnych specjalizacji. Każdy z tych wnioskodawców może być uznany za praktyka w ramach zawodowo wykonywanej specjalności prawniczej, biorąc jednak pod uwagę bardzo szeroki zakres świadczenia pomocy prawnej przez radców prawnych wykonujących zawód po wpisie na listę radców prawnych - z reguły każdemu z tych wnioskodawców można wskazać wiele obszarów wiedzy i praktyki zawodowej, z którą w dotychczasowym zatrudnieniu nie miał do czynienia. Znacznie słabsze podstawy praktyczne do wydania pozytywnej oceny z punktu widzenia omawianego zagadnienia posiadają osoby, które legitymują się egzaminem prokuratorskim, zdanym stosunkowo niedawno (2005) i posiadają niewielki staż zawodowy, względnie zatrudnione były dotychczas w ramach konkretnych specjalności prawniczych.

Z tego punktu widzenia brak odbytej aplikacji radcowskiej, a więc okresu systematycznej nauki teorii i praktyki wykonywania zawodu radcy prawnego uzasadnia tezę, iż osoba taka nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, mówiąc inaczej "nie poradzi sobie" z obowiązkami zawodowymi w pełnym zakresie pomocy prawnej, w jakiej obowiązany jest zawodowo funkcjonować radca prawny i to już z chwilą wpisu na listę radców prawnych.

Zdaniem Prezydium Rady, powyższe stwierdzenie nie zmierza do ujemnej kwalifikacji czy też do negatywnej oceny wnioskodawczyni z punktu widzenia kwestii etycznych, tylko wynika z niego obiektywny stan rzeczy a mianowicie, wnioskodawczyni nie jest w stopniu wystarczającym przygotowana zawodowo, teoretycznie, w szczególności zaś praktycznie do wykonywania takiego zakresu pomocy prawnej, jakiego od każdego radcy prawnego wpisanego na listę radców prawnych wymaga ustawa korporacyjna.

Organ odwoławczy w całości podzielił pogląd, wyrażony w powołanym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego oraz w innych orzeczeniach (sygn. akt P21/02), iż konstytucyjnym zadaniem samorządu zawodowego jest piecza nad zgodnymi z regułami właściwymi danego zawodu jego wykonywaniem. Podstawą włączenia określonego zawodu do kategorii zawodu zaufania publicznego powinno być zawsze uznanie, że nałożenie owych ograniczeń nie następuje w celu stworzenia określonej grupie zawodowej przywilejów, lecz ma służyć interesowi publicznemu, a zakres ograniczeń winien być odpowiedni do ochrony tego interesu.

Z powyższych względów Prezydium Rady uznało, że poziom przygotowania wnioskodawczyni do świadczenia osobom pomocy prawnej może być uznany za niewystarczający. Wnioskodawczyni posiada bowiem znikomy staż zawodowy. Egzamin prokuratorski z roku 2005 dokumentuje posiadanie kwalifikacji prokuratorskich, nie wykazuje jednak sam przez się znajomości zagadnień wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zdaniem Prezydium Rady wnioskodawczyni ma prawo podnosić wszystkie okoliczności, przemawiające za uznaniem za zasadny jej wniosku o wpis, jednakże w przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała braku zasadności ustaleń organu wpisowego w kwestii art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania w tej jego części, która dotyczy dokonanej przez organ pierwszej instancji oceny możliwości prawidłowego wykonywania przez skarżącą zawodu radcy prawnego.

Organ odwoławczy pozytywnie ocenił świadomość organu pierwszej instancji, iż na Radzie IORP, podejmującej uchwały wpisowe ciążą ustawowe i konstytucyjne obowiązki co do dbałości o należytą formę i jedność wykonywania zawodu (art. 17 ust. 1 Konstytucji i art. 41 pkt 5, art. 52 ust. 3 pkt 3 ustawy o radcach prawnych).

Ocena stopnia przygotowania praktycznego wnioskodawczyni do wykonywania zawodu radcy prawnego została dokonana przez organ I instancji prawidłowo. Prezydium Rady podzieliło ocenę organu wpisowego, że wnioskodawczyni nie posiada wystarczającej wiedzy praktycznej oraz przygotowania zawodowego do wykonywania tak rozległych przedmiotowo czynności zawodowych, jakie od radcy prawnego wymaga ustawa korporacyjna i inne ustawy systemowe.

Wobec załatwienia sprawy terminu podejmowania uchwały o wpisie w odrębnym postępowaniu, organ odwoławczy nie rozpatrywał naruszenia 30 – dniowego terminu do załatwienia wniosku o wpis na listę radców prawnych.

Na uchwałę Nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. z dnia [...] sierpnia 2006 roku Pani M. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej uchwale zarzuciła:

1) obrazę prawa materialnego tj. art. 24 § 1 pkt 1-5 i art. 25 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 roku Nr 123 poz. 1059 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie uchwały Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. z dnia [...] lipca 2006 roku w sprawie odmowy wpisu na listę radców prawnych w sytuacji spełnienia przez skarżącą wszelkich przesłanek stanowiących podstawę wpisu,

2) obrazę prawa materialnego art. 24 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 roku Nr 123 poz. 1059 ze zm.) tj. przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, poprzez błędną jego wykładnię i dowolną interpretację pozostającą w sprzeczności z orzecznictwem sądowym, zastosowaną do osoby skarżącej i stanowiącą podstawę odmowy wpisu na listę radców,

3) obrazę prawa procesowego tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, przez co Prezydium KRRP nie udowodniło w dotychczasowym zachowaniu skarżącej braku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego,

4) obrazę prawa procesowego tj. art. 35 § 3 kpa poprzez niezakończenie postępowania odwoławczego w ciągu miesiąca od otrzymania odwołania, pomimo teoretycznego podjęcia uchwały Nr [...] przez Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. w dniu [...] sierpnia 2006 roku, gdyż postępowanie co do osoby skarżącej zakończyło się [...] września 2006 roku, tj. z chwilą doręczenia w/w uchwały stanowiąc tym samym rażące naruszenie prawa i celowe przedłużanie postępowania wpisowego oraz uniemożliwienie szybkiej kontroli jego prawidłowości przez Sąd, które to działanie spowodowane zostało oczekiwaniem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego kwestionujący prawidłowość przepisów dających dostęp do zawodu radcy osobom po odbytej aplikacji prokuratorskiej, sądowej czy notarialnej,

5) obrazę prawa procesowego tj. art. 107 § 1 kpa przez błędne wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia tj. powołanie art. 138 § 1 pkt 2 kpa mówiącego o uchyleniu przez organ zaskarżonej decyzji w całości albo w części i w tym zakresie orzekaniu co do istoty sprawy bądź uchyleniu decyzji i umorzeniu postępowania pierwszej instancji w sytuacji utrzymania w mocy zaskarżonej uchwały Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. z dnia [...] lipca 2006 roku, zamiast art. 138 § 1 pkt 1 kpa,

6) rażące naruszenie prawa – art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 31 § 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 roku Nr 123 poz. 1059 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie przez Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. w postępowaniu odwoławczym podniesionej w odwołaniu przesłanki nieważności uchwały nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. z dnia [...] lipca 2006 roku w sprawie odmowy wpisu na listę radców prawnych podjętej z rażącym naruszeniem terminu do załatwienia sprawy tj. po upływie 3 miesięcy od złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych,

7) rażące naruszenie prawa tj. art. 65 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 oraz 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak i art. 6 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (Dz. U. z 1977 roku nr 3 poz. 169) przez ograniczenie dostępu do pracy tj. zawodu radcy, gdyż wszelkie warunki realizacji prawa do pracy oraz wyjątki w tym zakresie muszą być określone w ustawie, to znaczy spełnione przez osobę ubiegającą się warunków ustawowych oznacza, że będzie wpisana na listę radców prawnych.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. z dnia [...] sierpnia 2006 roku oraz uchwały nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. z dnia [...] lipca 2006 roku w sprawie odmowy wpisu na listę radców prawnych lub stwierdzenie ich nieważności oraz zobowiązanie Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. do wpisania skarżącej na listę radców prawnych w terminie 1 tygodnia od uprawomocnienia się wyroku wraz z zasądzeniem kosztów postępowania od strony przeciwnej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że niesłuszne jest stanowisko Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych odmawiające jej wpisu na listę radców prawnych z powodu niespełnienia przesłanki ustawowej z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Zdaniem skarżącej organ dopuścił się rażącej obrazy prawa tj. art. 24 § 1 pkt 1-5 i art. 25 § 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych.

Spełniła ona bowiem wszystkie wymagania uprawniające ją do wpisu na listę radców prawnych tj.:

1. w latach 1997/98 do 2001/02 ukończyła wyższe studia prawnicze w RP i uzyskała tytuł magistra prawa,

2. korzysta ona z pełni praw publicznych,

3. ma pełną zdolność do czynności prawnych,

4. jest nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego,

5. w październiku 2005 roku zdała egzamin prokuratorski.

W ustawie o radcach prawnych obowiązującej obecnie ustawodawca wyraźnie wskazał, że przygotowane do wykonywania zawodu radcy prawnego również są osoby legitymujące się zdaniem egzaminu sędziowskiego, prokuratorskiego, adwokackiego i notarialnego. Dlatego nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że nie posiada ona właściwego profilowanego przygotowania zawodowego skoro ustawodawca uznał za równoznaczne z egzaminem radcowskim jej przygotowanie zawodowe potwierdzone zdanym egzaminem zawodowym (prokuratorskim) z oceną dobrą.

W postępowaniu wpisowym samorząd radców prawnych nie może kontrolować wiedzy kandydata tj. weryfikować złożonych egzaminów państwowych. Nie może również powoływać się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, nie mając umocowania ustawowego, odnoszącego się do wyroku z 19 kwietnia 2006 roku, kwestionującego przepisy o adwokaturze, jeżeli w momencie podejmowania uchwał wpisowych przepisy ustawy o radcach prawnych obowiązują, nie zostały zakwestionowane i należy je stosować wprost. Wytyczne Trybunału Konstytucyjnego powołane w uzasadnieniu uchwały Prezydium KRRP nie mają rangi ustawowej i nie można ich stosować per analogia.

Organy samorządu błędnie i dowolnie zinterpretowały, na czym polega spełnienie przesłanki "rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego", przyjmując, że pod tym pojęciem należy rozumieć doświadczenie zawodowe oraz uczciwość, moralność czy szlachetność.

Na gruncie orzecznictwa sądów administracyjnych m. in. zgodnie z wyrokiem NSA z 14 października 1991 roku, sygn. akt II SA 559/91 pod pojęciem rękojmi należy rozumieć szlachetność, prawość, uczciwość, przestrzeganie zasad etycznych. W myśl orzeczenia NSA z 12 listopada 1991 roku II SA 773/91, ONSA 1992(3-4)71 rękojmi należytego wykonywania zawodu nie należy utożsamiać z wiedzą fachową i kwalifikacjami zawodowymi osoby ubiegającej się o wpis.

Nie można podczas rozmów kwalifikacyjnych egzaminować ubiegających się o wpis czy w inny sposób sprawdzać ich wiedzę.

Skarżąca podniosła, że swoim dotychczasowym zachowaniem niewątpliwie daje rękojmię, ponieważ organy radców w żaden sposób nie udowodniły jej braku tj. braku prawości, szlachetności czy przestrzegania zasad etycznych.

Z tej to przyczyny skarżąca zarzuciła zaskarżonej uchwale obrazę prawa procesowego tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego przez co Prezydium KRRP nie udowodniło w jej dotychczasowym zachowaniu braku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W dalszej części skargi skarżąca powołała się na orzeczenie NSA z 18 grudnia 1991 roku II SA 847/91, zgodnie z którym sprawy dotyczące wpisania konkretnych osób na listę radców prawnych są rozpatrywane z pełnym wykorzystaniem przepisów kpa, które to przepisy zostały w niniejszej sprawie naruszone, poza tym zgodnie z orzeczeniem NSA tj. wyrokiem z dnia 4 maja 1992 roku, sygn. II SA 1143/91 ocena, czy ubiegający się o wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu nie może być dowolna, jak miała w sprawie skarżącej. Przy odmowie wpisania osoby na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych na listę radców wskazać należy i udowodnić okoliczności, które nie dadzą możliwości wykonywania przez nią zawodu. Skarżąca podniosła, że jest osobą uczciwą, przestrzegającą zasad etycznych, ponadto posiadającą bogate teoretyczne i praktyczne doświadczenie zawodowe, stale rozwijane i pogłębiane. Aktualnie pracuje jako referendarz sądowy, co potwierdza jej cechy. Od momentu zakończenia aplikacji wykonuje zawód prawnika.

W końcowej części uzasadnienia skargi Pani M. B. przytoczyła pozostałe zarzuty sformułowane w petitum skargi, nie podając innej, poza już przytoczoną argumentację.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w odpowiedzi na skargę wniosło:

1) o jej oddalenie w części dotyczącej wniosków kasacyjnych i zasądzenie kosztów z przyczyn szeroko omówionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji,

2) o odrzucenie skargi w części dotyczącej wniosku kształtującego prawo, albowiem art. 146 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może mieć zastosowanie do sytuacji, w której organ sądowy wyrokiem uzupełnia brak wydania przez organy administracji decyzji, w tym zaś wypadku decyzje wydały organy obu instancji, zaś fakt, iż są one dla skarżącej niekorzystne nie daje podstaw do żądania wyroku ustalającego.

W wypadku, gdyby Sąd nie podzielił poglądu w kwestii odrzucenia, Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych wniosło o oddalenie skargi w tej części jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 tegoż artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżona uchwała i utrzymana nią w mocy uchwała nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. z dnia [...] lipca 2006 roku nie naruszają prawa w stopniu, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ustosunkowując się do zarzutu pierwszego i drugiego skargi Sąd uznał, że nie są one zasadne. Zaskarżone uchwały zapadły bez naruszenia art. 24 § 1 pkt 1-5 i art. 25 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych ( Dz. U. z 2002 roku, Nr 123 p. 1059 ze zm.).

Organy samorządu radcowskiego odmówiły wpisu skarżącej na listę radców prawnych z powodu niespełnienia jednej z przesłanek tj. braku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, nie negując zaistnienia pozostałych przesłanek.

Pojęcie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego nie zostało zdefiniowane w ustawie o radcach prawnych. Treść tego pojęcia ukształtowało orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w odniesieniu do zawodu adwokata. Jednakże z uwagi na fakt, że zawody adwokata i radcy prawnego nie różnią się w zakresie spraw wpisowych, powyższe orzecznictwo NSA znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie.

Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych w wersji obowiązującej na datę wydania zaskarżonych uchwał na listę radców prawnych może być wpisany ten kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Niewątpliwie przepis ten zawiera dwie przesłanki pozytywne, od których uzależnione jest wpisanie kandydata na listę radców prawnych. Pierwsza z nich to nieskazitelność charakteru. W myśl wyroku NSA z 5 kwietnia 2001 roku II SA 725/00 LEX nr 53476 "o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste: jak uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem".

Są to zatem cechy wartościujące konkretną osobę nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno-moralnej.

Druga przesłanka zawarta w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych to rękojmia należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, na który, w myśl cyt. wyżej wyroku NSA "składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem".

Zamieszczenie przez ustawodawcę w przepisie art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych dwóch odrębnych przesłanek "nieskazitelności charakteru" i "rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego" przemawia za tym, iż oba te pojęcia nie pokrywają się.

Z pewnością pojęcia "rękojmi należytego wykonywania zawodu radcy prawnego" nie należy utożsamiać, jak to czyni skarżąca tylko z cechami charakteru. Rękojmia to również taki zespół zachowań osoby, starającej się o wpis, które świadczą o jej wiarygodności w sferze zawodowej.

Niesporne jest, że skarżąca odbyła aplikację prokuratorską i zdała egzamin prokuratorski, a więc niewątpliwie posiada kwalifikacje do wykonywania zawodu prokuratora. W swojej krótkiej praktyce zawodowej w niewielkim stopniu zetknęła się z szeroko pojętą obsługą prawną osób fizycznych i prawnych (krótki staż w kancelarii adwokackiej – niecały miesiąc, praca w charakterze doradcy prawnego w T. "A." Sp. z o.o. w I. – 4 miesiące).

W tym stanie nie można stwierdzić, aby skarżąca legitymowała się dostateczną praktyką, w trakcie której nabyłaby niezbędne umiejętności do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Z tych względów nie można odmówić słuszności stanowisku organów samorządu radcowskiego, które uznały, że skarżąca nie daje gwarancji należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, przy czym organy nie negowały pozytywnych cech charakteru Pani M. B., lecz uznały, że nie spełniła ona przesłanki "rękojmiowej" z uwagi na brak doświadczenia i praktyki, które pozwalałyby zawód radcy prawnego wykonywać.

Należy przy tym stwierdzić, że organy samorządu radcowskiego rozstrzygając sprawę wniosku o dokonanie wpisu na listę radców prawnych były uprawnione do samodzielnej oceny w oparciu o zebrany materiał dowodowy, czy ubiegająca się o wpis kandydatka do zawodu radcy prawnego spełnia wszystkie przesłanki z art. 24 § 1 pkt 1-5 i art. 25 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 roku Nr 123 p. 1059 ze zm.), w tym czy jest ona nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego (art. 24 § 1 pkt 5 ustawy).

Niewątpliwie powyższe przesłanki mają charakter uznaniowy (wyrok NSA z 23 lutego 1999 roku II SA 1888/98 LEX nr 46707).

Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, iż zadania samorządu zawodowego radców prawnych ujęte są w ustawie z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 roku Nr 123 poz. 1059 z późn. zmianami).

W niniejszej sprawie zasługują na uwagę zadania w zakresie sprawowania nadzoru nad przestrzeganiem przepisów o wykonywaniu zawodu radcy prawnego. Łączy się to również z doborem należytych kadr do tego zawodu. Z tych względów, aby prawidłowo wykonywać swoje zadania organy samorządu radcowskiego powinny mieć zagwarantowany wpływ przy rozstrzyganiu wniosków o wpis na listę radców prawnych. Oczywiście uchwały organów nie mogą mieć cech dowolności.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy samorządu radców prawnych przeprowadziły postępowanie administracyjne zgodnie z wymogami kpa, a w szczególności z art. 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 3 kpa.

Sąd nie dostrzegł w ocenie organów zawartej w zaskarżonych uchwałach ani cech dowolności ani subiektywizmu, gdyż poparta została wszechstronnie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym i zebranym materiałem dowodowym.

Skarżąca nie podważyła ustaleń dokonanych przez organy orzekające ani nie wykazała bezzasadności argumentacji prawnej, zawartej w zaskarżonych uchwałach.

Tym samym zarzut, zawarty w pkt 3 skargi nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej odnośnie zupełnej nieprzydatności jak również niedopuszczalności zastosowania przez organy w niniejszej sprawie argumentacji prawnej, zawartej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 roku, K 6/06 OTK-17 2006/4/45, zapadłego w wyniku skargi korporacji adwokackiej, albowiem są to zawody zbliżone do siebie (różnią się jedynie zakresem przedmiotowym potencjalnie świadczonych usług prawniczych), poza tym po nowelizacji ustawy dotyczącej tych korporacji, zawierały analogicznie uregulowane sprawy wpisowe.

Ustosunkowując się do zarzutu czwartego i szóstego skargi należy podnieść, że przekroczenie miesięcznego terminu do załatwienia sprawy przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w T. było uchybieniem, które nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy. Dawało podstawę skarżącej (z której skorzystała) do złożenia zażalenia do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych a także na bezczynność organu do sądu administracyjnego.

Okoliczność ta, pozostająca poza zakresem merytorycznego rozpoznania sprawy, nie była brana pod uwagę przez organ II instancji co nie powoduje nieważności zaskarżonej uchwały.

Co do zarzutu piątego skargi należy stwierdzić, że w istocie Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w uchwale Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2006 roku Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w T., błędnie powołało art. 138 § 1 pkt 2 kpa zamiast art. 138 § 1 pkt 1 kpa, ale uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro wolą organu było utrzymanie uchwały, wydanej w I instancji.

Nie jest również zasadny zarzut skarżącej dotyczący naruszenia przez organ art. 65 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 1 oraz 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 Konstytucji RP jak i art. 6 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (Dz. U. z 1977 roku nr 3 p. 169). Przepisy ustawy o radcach prawnych po dokonanej nowelizacji stworzyły możliwość innym osobom po odbyciu aplikacji i zdaniu egzaminów: sędziowskiego, prokuratorskiego, adwokackiego i notarialnego starania się o wpis na listę radców pod warunkiem spełnienia wymaganych przez prawo przesłanek, w tym rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Obowiązek poddania się i uzyskania pozytywnego wyniku po przeprowadzonej procedurze wpisowej nie może być utożsamiany z ograniczeniem dostępu do pracy tj. zawodu radcy prawnego.

Z tych wszystkich względów, Sąd nie podzielając zarzutów skargi na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. Sąd podziela argumentację organu, iż w niniejszej sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 146 § 2 p.p.s.a., albowiem w niniejszej sprawie oba organy wydały uchwały, a więc nie ma potrzeby wydawania wyroku potwierdzającego uprawnienia strony.