Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 454/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2013-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Żadne z wyżej wymienionych
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 145 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 61 ust. 1 i ust. 2, art. 103 ust. 2 i art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Paweł Zaborniak /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 września 2013 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; II. stwierdza nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2011 r., nr [...]; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Sygn. II SA/Rz 454/13

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej [...] jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2012 r. o sygn. [...], wydana w sprawie ustalenia opłaty za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej [...].

SKO wydało zaskarżoną decyzję w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne. Prezydent Miasta [...] mocą decyzji z dnia [...] października 2010 r. nr [...], ustalił opłatę za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej [...] od dnia zamieszkania tj. od dnia 20 września 2010 r. w wysokości miesięcznego kosztu utrzymania, który wynosił 2170,70 zł. W sentencji tej decyzji zobowiązano do wnoszenia opłaty w określonych częściach W. K. oraz Gminę Miasto [...]. Decyzja ta została poprzedzona decyzją Prezydenta Miasta [...] o skierowaniu W. K. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych oraz decyzją Starosty Powiatu [...] o umieszczeniu W. K. w Domu Pomocy Społecznej [...].

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...], SKO po rozpoznaniu odwołania K. G., córki W. K., uchyliło decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], w sprawie zmiany z urzędu decyzji tego organu z dnia [....] października 2010 r. nr [...] i umorzyło postępowanie przed organem pierwszej instancji. Na mocy uchylonej decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], Prezydent Miasta [...] ustalił od 1 marca 2011 r. opłatę za pobyt W. K. w wysokości miesięcznego kosztu utrzymania tj. 2364,64 zł i jednocześnie obciążył obowiązkiem jej ponoszenia w ściśle określonych częściach i okresach czasu W. K., K. G. oraz Gminę Miasto [...]. Zdaniem SKO, ponieważ odwołująca się K. G. nie zawarła umowy, o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 oraz art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, to zaszła bezprzedmiotowość postępowania w sprawie o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty przez osobę zstępną względem umieszczonego w domu pomocy społecznej. W sytuacji gdy małżonek lub krewny mieszkańca domu pomocy społecznej odmawia podpisania umowy ustalającej wysokość odpłatności, to organ pomocy społecznej powinien wystąpić do sądu powszechnego z roszczeniem opartym o art. 64 Kodeksu cywilnego.

Odrębnymi zawiadomieniami z dnia 16 listopada 2011 r. Prezydent Miasta [...] poinformował K. G. oraz W. K. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w związku z decyzją SKO z [...] września 2011r. nr [...]. Dodatkowo poinformowano K. G. o konieczności poddania się wywiadowi alimentacyjnemu, który powinien zawierać udokumentowane dochody Jej rodziny. Natomiast W. K. poinformowano o konieczności przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, którego celem jest ustalenie jego sytuacji dochodowej począwszy od marca 2011 r.

Następnie Prezydent Miasta [...] wydał w dniu [...] czerwca 2012 r. decyzję o nr [...], którą zmienił z urzędu w całości swą decyzję z dnia [...] października 2010 r. nr [...], o naliczeniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej W. K. Zmiana ta polegała na ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w/w w okresie od 1 marca 2011 r. do 29 lutego r. w wysokości miesięcznego kosztu utrzymania 2364,64 zł. Natomiast w okresie od 1 marca 2012 r. w wysokości 2438,20 zł. Do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej zobowiązano w ściśle określonych częściach oraz okresach czasu W. K., K. G. oraz Gminę Miasto [...]. Obowiązek ponoszenia opłaty przez K. G. ustalono w wysokości 427,39 miesięcznie począwszy od stycznia 2012 r. W przypadku niewywiązania się tych osób z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, opłaty te miała ponosić Gmina Miasto [...]. Organ kierując się treścią art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w związku z niemożliwością wynegocjowania z K. G. kwoty zobowiązania ustalono wobec niej opłatę za pobyt ojca w DPS w wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy dochodem zobowiązanej a kryterium ustawowym od stycznia 2012 r. w wysokości 427,39 zł. Według Prezydenta Miasta [...] aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych przesądza o tym że obowiązek członków rodziny mieszkańca domu pomocy społecznej do ponoszenia odpłatności za pobyt wynika wprost z ustawy a nie z umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zakres realizacji tego obowiązku powinien wynikać z decyzji wymiarowej.

Odwołanie od opisanej decyzji organu pierwszej instancji wniosła do SKO K. G. Odwołująca się podniosła naruszenie art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez wydanie decyzji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, naruszenie art. 104 § 3 w związku z art. 64 § 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez wydanie decyzji zobowiązującej do ponoszenia opłat bez uprzedniego ustalenia opłaty, a także naruszenie art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie szczególnych okoliczności uzasadniających całkowite zwolnienie odwołującej się z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej. Na poparcie ostatniego zarzutu strona wyraźnie podniosła, że jej ojciec nigdy nie płacił alimentów na jej utrzymanie jak również nie udzielił jej żadnego wsparcia materialnego. Dlatego jej zdaniem za rażąco sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należy uznać nałożenie w takiej sytuacji obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

SKO w wyniku rozpoznania odwołania wyżej wymienionej, mocą decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], postanowiło uchylić zaskarżoną decyzję w całości i umorzyć postępowanie organu pierwszej instancji w całości. O tym rozstrzygnięciu zadecydowały następujące powody. Wydanie przez SKO decyzji z dnia [...] września 2011 r. nr [...] i uzyskanie przez tą decyzję waloru prawomocności stanowiło przeszkodę do ponownego wydania przez organ pierwszej instancji decyzji w tej samej sprawie. Według Kolegium zachodzi tożsamość sprawy zakończonej decyzją SKO z dnia [...] września 2011 r. ze sprawą zakończoną decyzją stanowiącą przedmiot niniejszego odwołania. Poza tym organ pierwszej instancji uprzednio nie wskazał stronom w sposób właściwy przedmiotu postępowania wszczętego z urzędu. Nie spełnia standardów wynikających z K.p.a. zawiadomienie z dnia 16 listopada 2011 r. kierowane do stron. Dlatego zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 61 § 4 K.p.a. Zdaniem składu orzekającego SKO, organ pierwszej instancji nie mógł nałożyć na K. G. obowiązku wskazanego w pkt 4 sentencji decyzji bowiem z przepisów prawa nie wynika aby można było dokonać zmiany uprzednio wydanej decyzji rozszerzając krąg podmiotów zobowiązanych do ponoszenie odpłatności. Zmiana lub uchylenie pierwotnej decyzji przewidziana w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej nie pozostaje w żadnym związku z możliwością nałożenia na osobę nie będącą stroną w sprawie w sprawie ustalenia obowiązku wnoszenia opłaty. SKO w końcowej części swego rozstrzygnięcia podkreśliło, iż zaskarżona decyzja nie została wydana w oparciu o art. 59 ust. ustawy o pomocy społecznej, ale została wydana w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 163 K.p.a.

Skargą z 5 kwietnia 2013 r. Prokurator Rejonowy [...] zaskarżyła do WSA decyzję Kolegium z dnia [...] sierpnia 2012 r. o sygn. [...]. Prokurator zarzucił tej decyzji naruszenie art. 110 K.p.a. poprzez przyjęcie naruszenia zasady związania treścią decyzji administracyjnej, art. 128 i nast. K.r.io. przez nie przyjęcie istnienia z mocy prawa obowiązku alimentacji rodzica przez dziecko, art. 156 § 3 K.p.a. przez przyjęcie niemożności wydania nowej decyzji administracyjnej, naruszenie art. 61 ust. 2 i art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przez przyjęcie, że aktualizacja opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest niedopuszczalna, naruszenie art. 59 ust. 1 w związku z art. 60 ust. 1 pkt 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, że odpłatność reguluje bliżej nieokreślona umowa cywilna a nie regulacje ustawy o pomocy społecznej i K.r.io. W oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. wniesiono o uchylenie decyzji SKO jako wydanej z naruszeniem wyżej przytoczonych przepisów prawa. Zdaniem skarżącej strony, art. 110 k.p.a. nie ustanawia związania oceną prawną w przypadku uchylenia decyzji w wyniku wniesienia odwołania. Organ nie naruszył zasady trwałości decyzji administracyjnej wyrażonej w art. 16 k.p.a. gdyż jego decyzja została oparta na art. 106 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej. Prokurator podkreślił także, że stan faktyczny sprawy a w szczególności zakres czasowy rozstrzygnięcia o obowiązkach stron jest inny niż w poprzednio uchylonej decyzji Prezydenta. Rozstrzygnięcie w zakresie pkt 4 decyzji stanowi o obowiązku określonym od miesiąca stycznia 2012 r. a nie jak w poprzednim postępowaniu od miesiąca czerwca 2011 r. Nadto ustalenie odpłatności mieszkańca w pkt 3 decyzji i ustalenie kosztu pobytu pkt 1 i 2 także określa inny czasokres aniżeli zawarty w poprzednio wydanej decyzji i częściowo opierają się o zmiany w sytuacji osobistej i dochodowej strony powstałej po [...] września 2011 r., tj. po wydaniu decyzji przez SKO. Organ ten dwukrotnie i bez jakiegokolwiek uzasadnienia uchylił obligatoryjne rozstrzygnięcie w zakresie aktualizacji wysokości odpłatności za pobyt mieszkańca domu, która winna zawsze odpowiadać 70 % całości dochodów tego mieszkańca. Zmiany obciążenia wynikały z waloryzacji wysokości jego świadczenia emerytalnego i jako takie winny obowiązkowo skutkować zmianą decyzji. W dalszej kolejności wskazano, że decyzja z [...] kwietnia 2012 r. nie opiera się na art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 163 k.p.a. lecz na podstawach materialno - prawnych wynikających z art. 59 ust. 1 w zw. z art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. To zakres decyzji wymiarowej opartej na art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej winien przesądzać o kwocie partycypowania innej osoby w kosztach pobytu jej krewnego w Domu Pomocy Społecznej i taka decyzja wymiarowa stanowiła przedmiot uchylonej przez SKO decyzji Prezydenta Miasta [...] w pkt 4. Celem umowy zawieranej z zobowiązanym do ponoszenia opłaty jest tylko ustalenie wysokości opłaty a nie ustalenie obowiązku jej ponoszenia, który wynika z przepisów prawa. Dla poparcia tego twierdzenia powołano w skardze orzeczenia sądów administracyjnych.

SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Zdaniem organu zarzuty Prokuratora są nieuzasadnione i chybione, zaś Kolegium rozpoznając sprawę podjęło wszystkie niezbędne kroki do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga Prokuratora okazała się zasadna, co obliguje Sąd do uchylenia decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...].

Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli natomiast wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Stosownie to tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd za rażąco naruszającą prawo uznał decyzję SKO z dnia [...] września 2011 r. o sygn. akt [...], w której Kolegium stwierdziło, że ze względu na brak umowy pomiędzy Kierownikiem DPS [...] a K. G. córką W. K. w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w/w w domu pomocy społecznej, postępowanie organu w sprawie rozstrzygniętej decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...], jest bezprzedmiotowe. We wskazanej decyzji SKO działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 60, art. 61 ust. 1 i 2, art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.; zwana dalej u.p.s.), orzekło o braku przedmiotu postępowania dotyczącego aktualizacji odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej za okres poprzedzający jej wydanie. Według WSA, SKO decyzją z dnia [...] września 2011 r. sygn. akt [...], rażąco naruszyło art. 105 § 1, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. a także art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 1 i 2, art. 103 ust. 2, art. 106 ust. 5 u.p.s. stwierdzając, że postępowanie w przedmiocie aktualizacji opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest bezprzedmiotowe. Treść tej decyzji wpłynęła na wydanie zaskarżonej do Sądu decyzji SKO, ponieważ obejmuje ona odpłatność za pobyt W. K. w domu pomocy społecznej za okres czasu nakładający się na ten okres, o którym SKO orzekało w decyzji zaskarżonej przez Prokuratora do WSA, tj. decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. Ponieważ decyzja SKO z dnia [...] września 2011 r. została wydana w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną do Sądu decyzją SKO z dnia [...] sierpnia 2012 r. sygn. akt [...], WSA jest zobligowany przy rozpoznaniu skargi Prokuratora do skorzystania ze środków jakie przewiduje art. 134 i art. 135 p.p.s.a.

Należy przypomnieć, że o możliwości aktualizacji opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej decyduje treść art. 106 ust. 5 u.p.s. stanowiąc: decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5.

Według Sądu, nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania prowadzonego na podstawie w/w regulacji, gdy po wydaniu decyzji ustalającej opłatę ulega zmianie dochód mieszkańca czy wysokość średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej. Do okoliczności uzasadniających zastosowanie art. 106 ust. 5 u.p.s. w zakresie zmiany decyzji w sprawie wysokości opłaty za pobyt należy też dodać ustalenie przez organ osób zobowiązanych poza mieszkańcem domu do wnoszenia opłaty za pobyt a więc osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Zmiana tych okoliczności z uwagi na art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 2 u.p.s. wpływa nie tylko na wysokość opłaty za pobyt ale także na obowiązki pieniężne osób obowiązanych do jej wnoszenia. Zastosowanie art. 106 ust. 5 u.p.s. jest w tych okolicznościach uprawnione albowiem zmiana wysokości średniego miesięcznego kosztu pobytu wynika ze zmiany przepisów prawa, zaś zmiana dochodu jest zmianą sytuacji dochodowej, natomiast ustalenie osób obowiązanych do wnoszenia opłaty (tj. małżonek, zstępni, wstępni), jest zmianą w sytuacji osobistej tej osoby, o której organ wydając decyzję zmienianą nie miał wiedzy. Określone wyżej zmiany wypełniają hipotezę normy art. 106 ust. 5 u.p.s.

Sąd nie podziela stanowiska SKO, iż podstawą decyzyjnego zobowiązania do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej jest umowa cywilnoprawna. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi aktualnie wątpliwości, iż niezawarcie umowy nie jest przesłanką niezbędną do wydania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Umowa, o której mowa nie musi być zawarta z małżonkiem, wstępnym czy zzstępnym aby organ ustalił opłatę za pobyt w formie decyzji administracyjnej czyli na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. Obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. nie kreuje umowa z art. 103 ust. 2 u.p.s., lecz decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Celem takiej umowy nie bowiem nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale jedynie ustalenie wysokości opłaty wnoszonej przez te osoby, a więc opłaty, której obowiązek ponoszenia został już ustalony ex lege (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 lutego 2012 r. sygn.. akt VIII SA/Wa 937/11). Umowa może przewidywać wyłącznie wyższy niż określony przepisami ustawy o pomocy społecznej odsetek finansowania pobytu osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Strony umowy nie mogą przewidzieć niższego procentu współuczestnictwa osoby zobowiązanej mocą przepisów prawa do ponoszenia kosztów (zob. W. Maciejko w.: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2013 r., s. 302). Ponieważ obowiązek o którym mowa wynika z przepisów prawa a decyzja wydawana na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. ów obowiązek wyłącznie konkretyzuje, to nie ma podstaw do tego aby kierować organ gminy na drogę postępowania cywilnego w celu uzyskania wyroku zastępującego oświadczenie woli osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty. Zobowiązany do wnoszenia opłaty może ubiegać się o wydanie decyzji o zwolnieniu z tego obowiązku w trybie i zasadach jakie przewiduje art. 64 u.p.s.

Abstrahując od kwestii źródła obowiązku ponoszenia opłaty, postępowanie zainicjowane przez Prezydenta Miasta [...] a zakończone decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. [...], nie było bezprzedmiotowe skoro Organ pierwszej instancji wyraźnie wykazał, że według Zarządzenia NR [...] Starosty [...] z dnia 16 lutego 2011 r. ogłoszonym w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] nr 18, poz. [...] z dnia 23 lutego 2011 r. w Domu Pomocy Społecznej [...] od dnia 1 marca 2011 r. obowiązywał inny niż dotychczas średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w wysokości 2364,64 zł miesięcznie. Poprzednio obowiązywała norma ustalającą wysokość średniego miesięcznego kosztu na poziomie 2170,70 zł. Ponadto nie zwrócono uwagi, iż uległa zmianie kwota dochodu W. K. a także, że ustalono osobę która w myśl art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. jest osobą zstępną a tym samym obowiązaną do współuczestniczenia w kosztach pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej. Te zmiany dawała podstawy do wprowadzenia modyfikacji decyzji w zakresie wysokości opłaty, a co za tym idzie także wysokości części opłaty ponoszonej przez mieszkańca jak i jego córkę w oparciu o art. 106 ust. 5 u.p.s. w związku z art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, 2 i 3, art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. Kolegium w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2011 r. o nr [...], nie odniosło się do tych kwestii, uznając że sam brak umowy pomiędzy organem a zstępnym mieszkańca czyni postępowanie w sprawie obowiązku ponoszenia opłaty w całych jego granicach bezprzedmiotowym. Oznacza to, że SKO nie uzasadniło w pełni swej decyzji o umorzeniu postępowania, a w szczególności nie wyjaśniło powodów, dla których zmiana wysokości dochodu W. K. jak i zmiana wysokości średniego miesięcznego pobytu w domu pomocy społecznej, ustalenie przez organ osoby obowiązanej wraz z mieszkańcem do wnoszenia opłaty, nie ma znaczenia dla przedmiotu sprawy administracyjnej. Jednocześnie SKO stwierdzając brak podstaw do zmiany wysokości opłaty i umarzając postępowanie przesądziło, że do dnia wydania swej decyzji nie istniały podstawy do aktualizacji opłaty za pobyt. Oparcie się na błędnej wykładni norm prawa materialnego wyrażonych w ustawie o pomocy społecznej, a także brak podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego, czyni decyzję SKO rażąco naruszająco prawo, także z tej przyczyny, że jej skutkiem było bezpodstawne pozbawienie Prezydenta Miasta [...] kompetencji wykonania normy art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 w zw. z art. 106 ust. 5 u.p.s. Skutkiem naruszenia tych regulacji było ponoszenie przez W. K. oraz Gminę Miasto [...] kosztów pobytu w innej wysokości niż wynikałaby z przepisów dotyczących określania wysokości opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej [...].

Stopień naruszenia norm prawa materialnego i procesowego jakie Sąd dostrzegł w wyżej opisanej decyzji SKO uprawnia twierdzenie, że dotknięta jest ona wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Ponieważ do ostatecznego załatwienia sprawy odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej niezbędne jest usunięcie decyzji SKO z dnia [...] września 2011 r. z obrotu prawnego, WSA jest zobligowany do skorzystania z kompetencji wynikających z art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zaś według art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Narusza również przepisy postępowania administracyjnego decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], ponieważ rozstrzyga po części o sprawie zakończonej decyzją SKO z dnia [...] września 2011 r. nr [...]. Decyzja Prezydenta sięga zakresem swego rozstrzygnięcia do stanu faktycznego i prawnego jaki miał miejsce przed dniem wydania ostatecznej decyzji SKO o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie aktualizacji opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Sąd podziela co do zasady stanowisko doktryny i orzecznictwa, iż decyzja rozstrzygająca co do istoty sprawę, w której decyzją ostateczną umorzono postępowanie jest nieważna na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (zob. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 1998 r., sygn. akt III SA 103/97, OSP 1999, nr 1, poz. 19 z glosą aprobującą prof. B. Adamiak - str. 50 oraz wyroku NSA z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 1146/10 - Lex nr 1133550). Przyjęte w zdaniu pierwszym art. 16 § 1 k.p.a. rozwiązanie ma dwa podstawowe następstwa prawne dla ukształtowania rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w postępowaniu, a mianowicie: - po pierwsze, wyznacza granice pojęcia decyzji ostatecznej, stanowiąc: "Decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne"; - po drugie, stanowi, że wydanie ostatecznej decyzji jest ostatecznym załatwieniem sprawy administracyjnej. Ustanowiony w art. 16 § 1 k.p.a zakaz ponownego rozpoznawania i rozstrzygania w postępowaniu administracyjnym spraw rozstrzygniętych decyzją ostateczną nie zawiera ograniczeń pod względem sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Z przyjętych w k.p.a. rozwiązań wynika, że sprawa administracyjna może być w postępowaniu administracyjnym rozstrzygnięta merytorycznie lub niemerytorycznie. Podjęcie decyzji o umorzeniu postępowania w tej konkretnej sprawie oznacza pozostanie w obrocie prawnym decyzji poprzednio wydanych - ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i rozkład tej opłaty na poszczególne podmioty oraz zmieniającej tę wysokość i wysokość kwoty którą ma ponosić strona. Dlatego decyzja SKO o umorzeniu postępowania wywołała skutek materialnoprawny. Przyjęty w art. 16 § 1 k.p.a. zakaz ponownego rozpoznawania i rozstrzygania spraw administracyjnych rozstrzygniętych decyzją ostateczną nie został ograniczony tylko do decyzji rozstrzygających sprawę co do istoty merytorycznie. Ustanowiona zasada trwałości decyzji administracyjnej stanowi o decyzji ostatecznej, a nie wprowadza zastrzeżenia co do treści rozstrzygnięcia. Nie ma więc podstaw do ograniczenia zakresu obowiązywania tej zasady co do decyzji umarzającej postępowanie w sprawie. Z tych przyczyn, okazało się konieczne uchylenie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Wydanie przez SKO decyzji z dnia [...] września 2011 r. nr [...], nie oznaczało wbrew poglądowi wyrażonemu przez ten organ, że Prezydent Miasta [...] nie mógł aktualizować odpłatności za pobyt W. K. po dacie wydania tej decyzji. Zdaniem WSA, Prezydent Miasta [...] miał możliwość rozstrzygania sprawy odpłatności za pobyt, poza granicami czasowymi sprawy uprzednio rozstrzygniętej. Opisana wyżej decyzja SKO nie ukształtowała stanu prawnego w ten sposób, że zabraniała Organowi pierwszej instancji aktualizacji opłaty na podstawie art. 106 ust. 1 i 5 u.p.s. za okres pobytu W. K. w DPS po [...] września 2011 r. SKO uchylając zaskarżoną do WSa decyzją, decyzję Prezydenta Miasta [...] i umarzając postępowanie przed organem pierwszej instancji naruszyło art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. albowiem sprawa rozstrzygnięta przez Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nie była w pełni tożsama ze sprawą rozstrzygniętą decyzją SKO z dnia [...] września 2011 r. Prezydent Miasta [...] orzekał bowiem o odpłatności za pobyt Wilhelma Królika w domu pomocy społecznej w D. za okres jego pobytu w domu pomocy społecznej przypadający po [...] września 2011 r., czyli po dniu wydania ostatecznej decyzji SKO. Należy przypomnieć, że w pkt 1 decyzji, Prezydent wypowiedział się o obowiązku odpłatności za pobyt w okresie od 1 marca 2011 r. do 29 lutego 2012 r. czyli orzekł tylko częściowo o odpłatności za pobyt, o którym już ostatecznie wypowiedziało się Kolegium w decyzji z dnia [...] września 2011 r. W pkt 2 ustalono wysokość opłaty za pobyt od 1 marca 2012 r. a więc o okresie pobytu w całości następującego po [...] września 2011 r. Podobne rozbieżności dają się zauważyć w pkt 3 i 4 decyzji Prezydenta Miasta [...]. W ptk 4 organ pierwszej instancji zobowiązał K. G. do wnoszenia opłaty w określonej wysokości począwszy od miesiąca stycznia 2012 r. Dlatego też podane przez SKO w decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], podstawy umorzenia postępowania nie przekonywały do wydania rozstrzygnięcia procesowego przy zastosowaniu art. 105 § 1 i art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Resumując, tylko w tym zakresie w jakim sprawa rozstrzygnięta decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. była tożsama ze sprawą rozstrzygniętą decyzją SKO z dnia [...] września 2011 r. zaistniały podstawy do umorzenia postępowania przed organem pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 i art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Sprawa odpłatności za pobyt za okres przypadający po [...] września 2011 r. nie była przez SKO rozstrzygnięta, gdyż decyzje Kolegium nie pozbawiają organu gminy możliwości aktualizacji opłaty za pobyt, jeżeli zaistnieją zmiany wymienione w art. 106 ust. 5 u.p.s. Przyjęcie poglądu zaprezentowanego przez SKO spowodowałoby brak możliwości podniesienia opłaty za pobyt na skutek podniesienia wysokości średniej miesięcznej odpłatności za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, podwyższenia dochodu miesięcznego czy ustalenia osób zobligowanych przepisami u.p.s. do ponoszenia opłaty, a tym samym realizacji przez organ pomocy społecznej norm zapisanych w art. 60 ust. 1 i 2, art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. Dalej idącym skutkiem byłoby nieuzasadnione ponoszenie kosztów pobytu w DPS [...] ze środków budżetu Gminy Miasto [...].

Ponadto SKO naruszyło przepis art. 105 § 1 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekając o braku podstaw do prowadzenia postępowania na podstawie przepisów art. 60, art. 61 i art. 106 ust. 5 u.s.p, powołując się na fakt niezawarcia umowy o której mowa w art. 103 ust. 1 i 2 u.p.s. ze zstępnym mieszkańca domu pomocy społecznej. Wyjaśniono już wyżej, iż umowa ta nie rodzi obowiązku wnoszenia opłaty gdyż źródłem obowiązku administracyjnoprawnego jest art. 61 ust. 1 u.p.s. Ponadto, Kolegium nie wypowiedziało się dlaczego uważa postępowanie za w pełni bezprzedmiotowe w sytuacji gdy nastąpiła zmiana średniego miesięcznego kosztu pobytu mieszkańca domu pomocy społecznej, jaki i zmiana dochodu miesięcznego mieszkańca. WSA za niezasadny uważa także pogląd SKO o braku możliwości poszerzania kręgu osób obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt, jeżeli nie zostali oni uwzględnieni w decyzji pierwotnej o ustaleniu opłaty za pobyt. Na tą możliwość wskazuje art. 106 ust. 5 w związku z art. 61 ust. 2 u.p.s. Taką wykładnię jaką zastosowało Kolegium czyniłaby w znakomitej większości przypadków martwymi przepisy art. 61 ust. 1 - 2c u.p.s. Nie byłaby bowiem możliwa partycypacja w opłacie za pobyt w domu pomocy społecznej osoby (np. zstępnego), której sytuacja materialna zmieniła się znacznie na korzyść i to nawet wtedy, gdyby chciała ona uiszczać całą opłatę, gdy wcześniej nie była w stanie partycypować nawet w części. Ustalenie przez organ pomocy społecznej osoby, na której ciąży obowiązek ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej stanowi w świetle art. 106 ust. 5 u.p.s. zmianę w sytuacji osobistej mieszkańca domu pomocy społecznej.

Skasowanie oznaczonych w sentencji niniejszego wyroku decyzji SKO i Prezydenta Miasta umożliwi tym organom, oczywiście w przypadku uprawomocnienia się wyroku WSA, załatwienie sprawy zmiany wysokości odpłatności za pobyt W. K. w Domu Pomocy Społecznej [...]. Stwierdzenie nieważności decyzji SKO z dnia [...] września 2011 r. sygn. akt [...], oznacza po stronie organu odwoławczego obowiązek rozpatrzenia odwołania K. G. wniesionego od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [....], przy uwzględnieniu wyrażonego w niniejszym wyroku stanowiska Sądu, co do wykładni oraz stosowania norm prawa materialnego i procesowego.

Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, § 2 P.p.s.a. Orzeczenie o zastosowaniu ochrony tymczasowej ma umocowanie w treści art. 152 P.p.s.a.