Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 481/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 24 i 25, art. 5 ust. 1, ust. 4b, art. 24 ust. 7, art. 26 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2019r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego I. Uchyla zaskarżoną decyzję, II. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] uznał, iż:

1) zasiłek rodzinny wypłacany na rzecz M. M. w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r. w wysokości [...] zł miesięcznie

oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu:

- samotnego wychowania dziecka w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r.,

- rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2015 r.

- podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania, w związku dojazdem z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] września 2015 r. do [...] września 2015 r.

2 ) zasiłek rodzinnego wypłacony na rzecz A. M. w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r. w wysokości [...] zł miesięcznie

oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu:

- wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r.,

- rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2015 r.

3 ) zasiłek rodzinny wypłacony na rzecz W. M. w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r. w wysokości [...] zł miesięcznie

oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu:

- samotnego wychowania dziecka w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r.

- rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2015 r.

w łącznej wysokości [...] zł, stanowi nienależnie pobrane świadczenia rodzinne.

Jednocześnie organ zobowiązał I. M. do zwrotu kwoty [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, wskazując rachunek bankowy Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] na który należy dokonać zwrotu.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2014r. Wójt [...] ustalił na rzecz dzieci: M. M., A. M., W. M. prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres od [...] listopada .2014 r. do [...] października 2015 r. Wyjaśniono, iż dochód na okres zasiłkowy od [...] listopada 2014 r. do [...] października 2015 r. obliczono na podstawie dochodów uzyskiwanych w roku 2013 r. z uwzględnieniem utraty i uzyskania dochodu. Organ wskazał, iż dochód czteroosobowej rodziny I. M. w 2013 r. wyniósł [...] zł miesięcznie, co na osobę stanowi [...] zł. miesięcznie. Zatem dochód rodziny nie przekraczał kwoty progowej, uprawniającej do otrzymania świadczeń rodzinnych, tj. [...] zł

Dalej wskazano, że w dniu [...] września 2016 r. do siedziby organu wpłynęło zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z firmy [...] S.A., z którego wynika, że od [...] grudnia 2014r. do [...] września 2015r. I. M. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Dochód za miesiąc styczeń 2015r. wyniósł [...] zł. Dochód ten nie został zgłoszony przez I. M.. Po ponownym przeliczeniu dochodu i uwzględnieniu dochodu uzyskanego w miesiącu styczniu 2015r. stwierdzono, że miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, co na osobę stanowi [...] zł. Oznacza to, że przekracza on kwotę progową uprawniającą do zasiłku rodzinnego wynoszącą [...] zł o [...] zł na osobę. Wskazano, iż w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

Dalej organ wyjaśnił, iż za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.) uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zauważył przy tym, iż w decyzji z [...] listopada 2014 r. ustalającej prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego pouczono I. M. m.in. o obowiązku informowania organu o uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego. Z tych też przyczyn wskazanie w treści rozstrzygnięcia zasiłki rodzinne i dodatki przyznane na rzecz dzieci I. M. zostały wypłacone mimo okoliczności powodujących ustanie prawa do nich. Wyjaśniono nadto, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a kwota odsetek na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik I. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części zobowiązującej I. M. do zwrotu kwoty [...]zł (świadczenia rodzinne) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w tym odsetek ustawowych za opóźnienie, w całości.

Podniesiono, że dzieci I. M. są członkami gminnego klubu sportowego. W ramach uczestnictwa w klubie I. M. ponosi opłaty - w tym opłaty za wyjazdy klubowe na mistrzostwa. Dzieci odwołującej się reprezentują gminę i z tego tytułu odnoszą liczne sukcesy. Kwoty otrzymywane przez I. M. na rzecz małoletnich dzieci z tytułu świadczeń rodzinnych powróciły zatem do gminy - zwłaszcza w ramach ponoszonych opłat klubowych.

Ponadto po kilku miesiącach pracy pogorszył się stan psychiczny I. M.. Lekarz psychiatra stwierdził u niej głęboki stan depresyjny, co wykluczyło odwołującą się z pracy zarobkowej. Wskazano, że I. M. nie zdawała sobie sprawy z przekroczenia kwoty progowej dochodów uprawniających do zasiłku rodzinnego – potrzeby dzieci był bardzo wysokie, wymagały niezbędnego i pilnego zaspokojenia, a sytuacja materialna odwołującej wcale się nie poprawiła. Aktualnie odwołująca się jest zatrudniona na [...] etatu i uzyskuje z tego tytułu dochód w kwocie [...]zł brutto. Stan zdrowia nie pozwala jej na zwiększenie wymiaru zatrudnienia , pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów - neurologa i neurochirurga i obecnie oczekuje na planowaną operację kręgosłupa. Rekonwalescencja i rehabilitacja po zabiegu praktycznie uniemożliwi odwołującej się normalne funkcjonowanie i na długie miesiące wyłączy możliwość pozyskiwania jakiegokolwiek zatrudnienia. Zaznaczono, że mąż odwołującej się nie żyje, a I. M. pozostała jedynym żywicielem rodziny. W tych okolicznościach jakakolwiek kwota (a zwłaszcza wysoka kwota [...]zł) jest dla I. M. nieosiągalna do zgromadzenia i zwrotu. Prowadzenie egzekucji ww. należności doprowadzi do uniemożliwienia skarżącej niezbędnego utrzymania siebie oraz małoletnich dzieci, których pozostaje jedynym opiekunem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty. Przesłanka wskazana w tym przepisie odwołuje się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. Dlatego też w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranego świadczenia organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego w rozumieniu ww. przepisu.

Dalej wskazano, że w dniu [...] września 2016 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (na wezwanie Ośrodka) wpłynęło zaświadczenie [...] o zatrudnieniu i wynagrodzeniu I. M.. Z zaświadczenia wynika, że Pani I. M. była zatrudniona od [...] grudnia 2014 r., a wynagrodzenie netto za miesiąc styczeń wynosiło [...] zł. Okres na jaki było przyznane świadczenie to okres od [...] listopada 2014 r. do [...] października 2015 r. Zmiana nastąpiła w grudniu 2014 r., na skutek uzyskania dochodu, tj. dochodu netto za styczeń 2015 r. O zmianie [...] M. nie poinformowała organu.

Wobec powyższego świadczenia nie przysługują od lutego 2015 r., zgodnie bowiem z art. 24 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Dalej wyjaśniono, iż ustawowe kryterium dochodowe wynosiło [...] zł. Natomiast dochód opodatkowany za 2013 r. = [...] zł został uzyskany od [...] sierpnia 2013 r. do nadal / 5 miesięcy = [...] zł. Dochód z tytułu stypendium szkolnego o charakterze socjalnym [...] zł: 10 miesięcy = [...] zł. Dochód z tytułu alimentów [...] zł/12 miesięcy = [...] zł. Dochód uzyskany w związku z podjęciem od grudnia 2014 r. zatrudnienia, tj. dochód netto za styczeń 2015 r. = [...] zł. Łączny dochód - [...] zł/ 4 osoby = [...] zł.

Kolegium zauważyło, że we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku I. M. podpisała pouczenie informujące o obowiązku powiadomienia organu o każdym przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w tym uzyskania dochodu. Ponadto klauzulę o konieczności zgłaszania zmian (w tym utraty i uzyskania dochodu) zawiera pouczenie decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] Pouczenia zarówno w decyzji jak i wniosku zostały sformułowane w sposób zwięzły i zrozumiały i nie wymagały znajomości przepisów prawa. I. M. nie zawiadomiła organ o uzyskaniu w grudniu 2014 r. zatrudnienia. Zdaniem Kolegium fakt odpowiedniego pouczenia o konieczności powiadomienia organu o zmianach świadczy, że I. M. była świadoma, iż świadczenie rodzinne, w związku ze zmianą jaka zaszła, jej nie przysługuje, a tym samym pobrane świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi. Skoro zatem świadczenie zostało wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia, osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania, osoba pobierająca to świadczenie miała jednocześnie świadomość, że świadczenie jej nie przysługuje, to jest to świadczenie nienależnie pobrane w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy.

Wyjaśniono nadto, iż badanie okoliczności uzasadniających umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń nie odbywa się z urzędu w ramach tego postępowania. Postępowanie w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, prowadzone na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy, jest odrębnym postępowaniem prowadzonym na wniosek strony.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła I. M. – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając naruszenie art. 5 ust. 4a i 4b, art. 24 ust. 7, art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 1 pkt 5 i 6 K.p.a.

Skarżąca podniosła, iż w zaskarżonej decyzji nie wskazano, na które dzieci nienależne świadczenia były przyznane. Tym samym samo rozstrzygnięcie nie pozwala prawidłowo ustalić, które ze świadczeń przyznanych decyzją z [...] listopada 2014 r. są uznawane za pobrane nienależnie. Ponadto, SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji ustalającą, że świadczenie jest nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Jakkolwiek organy w treści decyzji nie posługują się zwrotem "zobowiązuje do zwrotu", "jest zobowiązana do zwrotu", to jednak sentencja decyzji wyraźnie wyszczególnia dwa pojęcia - świadczenia nienależnie pobranego i podlegającego zwrotowi. Zdaniem strony skarżącej rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania danego świadczenia za nienależnie pobrane oraz zobowiązania danej osoby do jego zwrotu, winno nastąpić w dwóch odrębnych decyzjach. W pierwszej z nich właściwy organ winien przesądzić o charakterze danego świadczenia i zakwalifikowaniu go albo jako świadczenia nienależnego, albo nienależnie pobranego, a dopiero gdy decyzja rozstrzygająca w tej kwestii stanie się ostateczna, winien orzec w przedmiocie zobowiązania danej osoby do zwrotu.

Zarzucono, iż organ w żaden sposób nie odniósł się do tego, w jaki sposób do obliczeń zostaje wzięty pod uwagę dochód za styczeń 2015 r. w kwocie [...]zł, a z lakonicznego uzasadnienia wynika, że organ po prostu zsumował dochód uzyskany przez jeden miesiąc z dochodem opodatkowanym za 2013 r., co jest procedurą błędną. Zaznaczono, że jednorazowy dochód nie wpływa na prawo do świadczenia rodzinnego, nie wyjaśniono, czy uzyskany w styczniu 2015r . dochód był jednorazowy, czy uzyskiwany także w kolejnych miesiącach. Podniesiono dalej, że organ nieprawidłowo ustala datę, od której kwoty pobierane przez I. M. miałyby być ewentualnie uznawane za świadczenia nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi. Zgodnie z art. 24 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku utraty prawa do świadczeń, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochody. Zatem jeśli organ ustala, że uzyskanie dochodu przez skarżącą nastąpiło w styczniu 2015 r., to pierwszym miesiącem od tego miesiąca jest luty 2015 r., zaś miesiącem następującym po tym pierwszym miesiącu - jak wskazuje ustawa - jest marzec 2015 r.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesionych.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone w art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej zwanej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Materialoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm. – dalej w skrócie: "u.ś.r."). Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania – art. 30 ust. 2 pkt1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w okresie świadczeniowym objętym zaskarżoną decyzją.

Jak wynika z akt sprawy ostateczną decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2014r. ([...]) przyznano I. M. na okres zasiłkowy 2014-2015 zasiłki rodzinne wraz z dodatkami na rzecz trójki jej dzieci – M. M., A. M. oraz W. M.. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny może być przyznany jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza określonego w tym przepisie kryterium dochodowego. W okresie zasiłkowym 2014-2015 była to kwota [...]- zł.

Z ustaleń organów orzekających w niniejszej sprawie wynika, iż w okresie zasiłkowym, na który przyznano skarżącej prawo do zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, doszło do zmiany sytuacji dochodowej rodziny skarżącej, bowiem w grudniu 2014 podjęła ona zatrudnienie i z tego tytułu uzyskała dochód, przy uwzględnieniu którego przekroczone zostało kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 u.ś.r. Z materiału dowodowego wynika, iż I. M. od [...] grudnia 2014 r. do [...] września 2015 r. była zatrudniona w firmie [...] i z tego tytułu w styczniu 2015 r. osiągnęła dochód netto w wysokości [...] zł.

Mając powyższe na uwadze organy wyliczyły, przy uwzględnieniu art. 3 pkt 24 u.r.ś. i art. 5 ust. 4b u.ś.r., iż w miesiącu styczniu 2015 r. dochód rodziny skarżącej wynosił [...] zł, co w przeliczeniu na członka rodziny wyniosło [...] zł. I przekraczało kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust.1 u.ś.r.

Zgodnie z art. 3 ust. pkt 24 lit. c u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o uzyskaniu dochodu - oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Niewątpliwie zatem podjęcie przez skarżącą zatrudnienia w grudniu 2014 r. stanowiło uzyskanie dochodu w rozumieniu ww. ustawy.

Z kolei art. 5 ust. 4b u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w okresie zasiłkowym 2014-2015) stanowił, iż w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

Zauważyć zatem należy, iż warunek osiągnięcia dochodu w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, nie jest jedynym warunkiem doliczenia dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Jest to warunek pierwszy. Drugim warunkiem wynikającym z art. 5 ust. 4b u.ś.r., jest warunek kontynuacji uzyskiwania dochodu osiągniętego zgodnie z warunkiem pierwszym także w okresie, na jaki ustalane (lub weryfikowane) jest prawo do świadczeń rodzinnych. Chodzi tu niewątpliwie o ten konkretny dochód, a więc dochód z tego samego źródła jak i w dotychczasowej wysokości. Taka interpretacja art. 5 ust. 4b u.ś.r. wynika z celu, jakiemu służy instytucja dochodu utraconego i dochodu uzyskanego, a jest nim urealnienie sytuacji dochodowej świadczeniobiorcy na dzień przyznawania, czy wypłaty świadczeń rodzinnych (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 22 lutego 2019 r. o sygn. akt II SA/Rz 1434/18 – dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W ocenie Sądu organy słusznie uznały, iż dochód uzyskany przez skarżącą w styczniu 2015 r. z tytułu podjęcia zatrudnienia był przez nią uzyskiwany przez cały okres zatrudnienia w [...] – tj. do [...] września 2015 r. Zauważyć bowiem należy, iż w aktach sprawy znajduje się kopia świadectwa pracy I. M. z [...] października 2015r.,z którego wynika, iż skarżąca byłą zatrudniona w [...] w okresie od [...] grudnia 2014 r. do [...] września 2015 r. w wymiarze 100%. W dokumencie tym w pkt 10 wskazano co prawda, iż skarżąca w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] sierpnia 2015 r. nie świadczyła pracy z uwagi na chorobę, a od [...] sierpnia 2015 r. do [...] września 2015r pobierała świadczenie rehabilitacyjne. Niemniej nadal pozostawała ona w stosunku zatrudnienia w tym okresie, a przepis art. 3 pkt 23 lit. c u.ś.r. nie pozwala na uznanie, iż dochód z tytułu zatrudnienia został utracony w wyniku choroby w sytuacji, gdy nie zastąpiła utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto w świetle art. 3 pkt 25 lit. h. u.ś.r. uzyskanie zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego może być uznane za nowe źródło dochodu jedynie w sytuacji , gdy przysługującą one po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Tym samym prawidłowe są ustalenia organów obu instancji, iż zmiana sytuacji dochodowej rodziny skarżącej skutkowała utratą uprawnienia do przyznanych świadczeń rodzinnych.

Wbrew twierdzeniom skarżącej organy prawidłowo ustaliły, iż zgodnie z art. 24 ust. 7 (w brzmieniu obowiązującym w okresie zasiłkowym 2014-2015) u.ś.r. uprawnienia do przyznanych świadczeń rodzinnych wygasło z dniem [...] lutego 2015 r.

Zgodnie z tym przepisem w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Skoro dochód uzyskano w miesiącu grudniu 2014 r. (podjęcie zatrudnienia – art. 3 pkt 24 lit. c u.ś.r.) to luty 2015 r. jest miesiącem następującym po pierwszym miesiącu ( styczeń 2015 r.) od miesiąca, w którym dochód został uzyskany.

W ocenie Sądu prawidłowa jest też ocena, iż świadczenie wypłacone w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] września 2015 r. należ uznać za nienależne.

W tym miejscu zauważyć należy, iż w orzecznictwie ugruntował się pogląd, iż przez "świadczenie nienależnie pobrane" rozumieć należy tylko takie świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Zwrot świadczenia (na gruncie jurysdykcyjnego administracyjnego postępowania) obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została stosownie pouczona, jak i osoby, która uzyskała takie świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca była dwukrotnie należycie pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego. Pouczenie dotyczące tego obowiązku zawarte w decyzji [...] listopada 2014 r., jak i wniosku z [...] września 2104 r., zostały wyraźnie zaznaczone. Ponadto we wniosku z [...] września 2014 r. znajduje się podpisane przez skarżącą oświadczenie o zapoznaniu się z pouczeniem w tej kwestii.

Trzeba zatem stwierdzić, iż wypłacone w okresie od 1 lutego do [...] września 2015 r. świadczenia były nie tylko nienależne, ale i nienależnie pobrane.

Nie ma racji strona skarżąca, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania danego świadczenia za nienależnie pobrane oraz zobowiązania danej osoby do jego zwrotu winno nastąpić w dwóch odrębnych decyzjach. Istotnie orzecznictwo sądów administracyjnych wskazywało w przeszłości na to, że każda z tych kwestii powinna być rozstrzygana odrębna decyzją. Pogląd ten stracił jednak aktualność z chwilą wejścia w życie z dniem 18 września 2015r. ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. poz. 1302). Aktualne brzmienie art. 30 ust. 3 i ust. 5 u.ś.r. nie pozostawia wątpliwości, iż orzeczenie o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych następuje jedną decyzją administracyjną (por. wyrok NSA 20 września 2018. r. o sygn. akt I OSK 824/18 - dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Strona skrząca zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania poprzez niewskazanie na które dzieci były przyznane świadczenia uznane za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi. Należy zauważyć, iż SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, w której wyraźnie wskazano jakie świadczenia, za jaki okres i na które dziecko przyznane, zostały uznane za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi (k. 78 i 79 akt adm. organu I instancji). Kolegium, co prawda nie zawarło takich wyjaśnień w swojej decyzji, ale mając na uwadze, iż organ ten w całości podzielił ustalenia Wójta Gminy [...] poczynione w tym zakresie, uchybienie to nie może zostać uznane za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł jednak pewne braki w uzasadnieniach decyzji obu instancji jak też braki w materiale dowodowym, które nie pozwalają na uznanie, iż zaskarżone rozstrzygnięcia odpowiada prawu. Niewątpliwie jako nienależnie pobrane świadczenia można uznać jedynie świadczenia, które rzeczywiście zostały wypłacone. Organ I instancji w swojej decyzji wskazał jakie to były świadczenia, za jaki okres i jaka była ich łączna wysokość. Niemniej w uzasadnieniu obu decyzji, jak też w aktach sprawy, brak jest jakiegokolwiek zestawienia potwierdzającego kwoty rzeczywiście wypłaconych świadczeń rodzinnych oraz daty ich wypłaty. Co prawda przepis art. 26 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w okresie zasiłkowym 2014-2015) stanowi, iż świadczenia rodzinne wypłaca się nie później niż do ostatniego dnia miesiąca, za który przyznane zostało świadczenie rodzinne, lecz okoliczność ta powinna być potwierdzona w aktach sprawy oraz wskazana w uzasadnieniu, celem zapewnienia stronie, organowi odwoławczemu, jak też sądowi, możliwości weryfikacji ustaleń organu I instancji zarówno w zakresie określonej do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń, jak i naliczonych odsetek. Ponadto informacja ta umożliwi stronie prawidłowe obliczenie odsetek za zwłokę na dzień spłaty. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 8 u.ś.r. odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (por. wyroki WSA w Poznaniu z 23 czerwca 2010 r. o sygn. akt II SA/Po 199/10 i z dni 22 sierpnia 2013 r. o sygn. akt IV SA/Po 258/13 - dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skoro decyzja organu pierwszej instancji z wskazanych wyżej przyczyn nie odpowiadała wymogom art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie zawierała odpowiedniego uzasadnienia faktycznego, a materiał dowodowy nie pozwalała na poczynienie samodzielnych ustaleń w tym zakresie przez SKO w [...], to organ odwoławczy winien był przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe w tej materii na podstawie art. 136 K.p.a. , czego w tym przypadku zaniechano.

Wskazane wyżej uchybienia procesowe, skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

O zwrocie kosztów Sąd postanowił w punkcie II wyroku na mocy art. 200, art. 201 § 1 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w zw. z § § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na zasądzoną kwotę [...]- zł [...],- zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz kwota [...]zł uiszczonej opłaty od pełnomocnictwa.