Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 290/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 8, art. 9, art. 15, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 103 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 33 i art. 34
journal: Dz.U. 2022 poz 933
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2021 r. nr SKO.4111/959/2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej A. K. kwotę 480 zł /słownie: złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 290/22

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 8 grudnia 2021 r. nr SKO.4111/959/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO, Kolegium), po rozpoznaniu odwołania A. K. (dalej: skarżąca) reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata M. Ż. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt, organ I instancji) z dnia 17 września 2021 r. nr GOPS.513.6.2021 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem S. K.

Jak wynika z akt sprawy, 10 lutego 2021 r. A. K. reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Ż. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem S. K., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. We wniosku skarżąca wskazała, że jest rolnikiem, jednak w 2008 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W trakcie postępowania administracyjnego ustalono, że S. K. pozostaje w związku małżeńskim z A. K., posiada troje pracujących dzieci oraz jedną siostrę, jego rodzice nie żyją. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, która obejmuje m.in. mycie i przebieranie chorego męża, przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie leków oraz załatwianie spraw lekarskich i urzędowych. Skarżąca podczas wywiadu środowiskowego poinformowała, że jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad mężem, dzieci i siostra S. K. nie uczestniczą w opiece nad nim. Ponadto skarżąca oświadczyła, że sprawuje całodobową opiekę nad mężem, jednak ze względu na wiek emerytalny, nie podjęłaby żadnego zatrudnienia.

Decyzją z dnia 7 kwietnia 2021 r. nr 513/6/21 Wójt Gminy [...] odmówił A. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem, uzasadniając swoją decyzję faktem, iż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury; niepełnosprawność S. K. nie powstała w okresie do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, lecz niepełnosprawność ta powstała znacznie później oraz faktem, iż skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Od powyższej decyzji A. K. złożyła odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie decyzją z dnia 2 czerwca 2021 r. nr SKO.4111/383/2021 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Realizując zalecenia SKO, organ I instancji pismem z dnia 5 lipca 2021 r. nr GOPS 513/6/21 wystąpił do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w [...] o udzielenie informacji, od kiedy A. K. pobiera emeryturę rolniczą oraz od kiedy zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i uzyskała prawo do części uzupełniającej emerytury. Ponadto pismem z dnia 6 lipca 2021 r. nr GOPS 513/6/21 Wójt Gminy wystąpił do Starostwa Powiatowego w [...] o udzielenie informacji, w jakim okresie A. i S. K. byli właścicielami gospodarstwa rolnego.

W dalszej kolejności na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 21 stycznia 2021 r. nr RFP.3127.1402021.40107 oraz nr RFP.3123.399.2021.40470 organ I instancji ustalił, że Państwo K. są aktualnie właścicielami nieruchomości o pow. 0,5477 ha fiz., co stanowi 0,4498 ha przeliczeniowe.

Z pisma Starosty [...] z dnia 14 lipca 2021 r. nr GN.15.6621.104.2021 wynika, że S. i A. K. byli właścicielami gospodarstwa rolnego do dnia zawarcia umowy darowizny w formie aktu notarialnego z dnia [...] maja 2008 r. Nr Rep. [...]. Ponadto z pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w [...] z dnia 21 lipca 2021 r. nr GE/15/08137569-2 wynika, że skarżąca pobierała wcześniejszą emeryturę rolniczą w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej w okresie od 6 maja 2008 r. do 31 maja 2012 r., natomiast od 1 czerwca 2012 r. pobiera pełną emeryturę rolniczą w związku z ukończeniem wieku emerytalnego.

Po tak przeprowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 17 września 2021 r. nr GOPS.513.6.2021 odmówił A. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

W uzasadnieniu organ I instancji, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.) wskazał, że na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, że skarżąca pracowała w gospodarstwie rolnym do dnia 5 maja 2008 r., a następnie od dnia 6 maja 2008 r. zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej w związku z uzyskaniem prawa do emerytury i rozpoczęciem jej pobierania.

Organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], S. K. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji od dnia [...] czerwca 2019 r., zatem rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą nie była związana z koniecznością opieki nad mężem, który dopiero po ponad 10 latach stał się osobą wymagającą opieki. To uzyskanie prawa do emerytury spowodowało zaprzestanie aktywności zawodowej skarżącej. Zdaniem organu I instancji to nie konieczność podjęcia opieki nad niepełnosprawnym mężem wymusiła na skarżącej konieczność zaprzestania pracy na gospodarstwie rolnym czy niepodejmowanie innego zatrudnienia. W ocenie organu I instancji skarżąca nie spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dotyczącej konieczności niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, gdyż nie zachodzi bezpośredni związek między zaprzestaniem pracy na gospodarstwie rolnym lub niepodejmowaniem innego zatrudnienia, a opieką nad osobą niepełnosprawną.

Wójt wskazał także, że skarżąca aktualnie pobiera emeryturę rolniczą, zatem w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem organu I instancji skarżąca nie może skorzystać z prawa wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a pobieraną emeryturą, gdyż ww. przepis wyraźnie wyklucza taką możliwość. W przypadku gdyby skarżąca mogła dokonać wyboru świadczeń, to w przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie zachodzi, gdyż nie posiada ona uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niespełnianiem przesłanki dotyczącej konieczności niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Od powyższej decyzji A. K. reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Ż. złożyła odwołanie, w którym wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia. Skarżąca zarzuciła błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez nią emerytury rolniczej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podniósł, że organ I instancji pominął regułę zawartą w art. 27 ust. 5 u.ś.r., z której wynika, że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w ww. ustawie skarżącej przysługuje prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia. Ponadto pełnomocnik wskazał, że skarżąca korzysta z emerytury rolniczej, gdyż dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem nie jest to kwestia jej wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami. Z treści oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z dnia 8 grudnia 2021 r. nr SKO.4111/959/2021 utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

Na wstępie Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną żądania skarżącej stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych, natomiast przedmiotem sprawy jest ocena prawidłowości prowadzenia postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. wskazał, że w ww. przepis wskazuje pozytywne przesłanki nabycia uprawnień do świadczeń wyznaczając jednocześnie krąg podmiotów legitymowanych do ich nabycia. Do pozytywnych przesłanek nabycia prawa należy m.in. okoliczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Celem tej formy świadczeniowej jest zrekompensowanie osobie, która świadomie i z wyboru rezygnuje z aktywności zawodowej w związku z potrzebą sprawowania opieki nad członkiem rodziny, utraconego lub potencjalnego zarobku. Warunkiem bezwzględnym uzyskania prawa jest zatem brak aktywności wynikający ze świadomego wyboru, którego znamiona w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego podlegają ocenie organu administracji publicznej, a nie przyczyny natury obiektywnej, np. braku propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub rozwiązania stosunku pracy w związku z likwidacją pracodawcy.

Zdaniem Kolegium wyartykułowane przez organ I instancji przyczyny braku prawa do świadczenia mają oparcie w obowiązujących przepisach prawa.

W dalszej kolejności SKO podkreśliło, że w trakcie postępowania wpłynęła kopia zaświecenia KRUS-u O [...] z dnia 29 listopada 2021 r. o wstrzymaniu pobierania emerytury rolniczej z dniem 1 grudnia 2021 r., jednakże mając na uwadze fakt, iż w dacie wydania decyzji, tj. 17 września 2021 r. skarżąca pobierała emeryturę pozostaje bez związku przyczynowo - skutkowego. Zaświadczenie może stanowić podstawę do założenia ponownego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad mężem – S. K. - które mając na uwadze pozostały zebrany w sprawie materiał dowodowy powinno przesądzać o prawie do ww. świadczenia.

Na potwierdzenie swojego stanowiska Kolegium powołało się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2021 r. sygn. akt I OSK 690/21, w którym sąd wskazał, iż emerytura jest prawem niezbywalnym, jednak zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A. K. reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Ż. zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 17 września 2021 r. i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury rolniczej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik skarżącej podkreślił, że organy obu instancji poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury rolniczej, która została zawieszona, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem pełnomocnika interpretowanie ww. przepisu nie może się ograniczać tylko do wykładni literalnej, ale powinna zostać rozszerzona o dyrektywę wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r.

W dalszej kolejności pełnomocnik podniósł, że w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. zostały zawarte dwa przypadki, w których osobie sprawującej opiekę nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, tj. w punkcie oznaczonym literą a) gdy ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, natomiast w punkcie b) - gdy ma gdy ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. Podmioty mające ustalone prawo do świadczeń zawartych w pkt a) zostały pozbawione możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, natomiast grupa podmiotów uprawnionych do świadczeń wymienionych w pkt b) pozostawiono możliwość wyboru świadczenie pielęgnacyjne, poprzez wybranie jednego ze świadczeń pozostających w zbiegu. Pełnomocnik zarzucił, że organom administracyjnym rozpoznającym przedmiotową sprawę umknął fakt, że kwestia zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowana została w art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 174), zgodnie z którymi w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Końcowo pełnomocnik powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, w którym wskazał, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zd. drugie Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Ponadto pełnomocnik powołał się na orzeczenie TK z 25 lutego 1997 r., sygn. K 21/95 i wskazał, że w swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, że obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej.

W odpowiedzi na skargę SKO w Rzeszowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w treści weryfikowanej jurysdykcyjnie decyzji administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach - sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 P.p.s.a.).

Sąd po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu utrzymanie przez Kolegium w mocy decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 17 września 2021r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało uznać za przedwczesne.

W sprawie zostało ustalone, że w stosunku do Skarżącej zaistniała sytuacja związana z kolizją uprawnień do dwóch konkurujących ze sobą świadczeń: świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia emerytalnego. Skarżąca bowiem od 1 czerwca 2012r. pobiera emeryturę rolniczą w związku z ukończeniem wieku emerytalnego. Wcześniej zaś, od 6 maja 2008r. pobierała wcześniejszą emeryturę rolniczą w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego aktualnie ugruntowany pozostaje pogląd, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyroki NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 (Dz. U. 2019.1257) Trybunału Konstytucyjnego stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego obecnie wskazuje się, że z dniem 9 stycznia 2020 r. wykreowany został nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ww. wyrok Trybunału. Aktualnie nie budzi wątpliwości, że w sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1it. a) u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504). W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba uprawniona jednocześnie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i niższego świadczenia emerytalnego swój wybór winna zrealizować przez złożenie organowi rentowemu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W przypadku emerytury rolniczej, możliwość wyboru świadczenia wyższego i zawieszenia przysługującego świadczenia została przewidziana w art. 33 i art. 34 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 933 z późn. zm.).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że emerytura jest co prawda prawem niezbywalnym, ale uznając prawnie dopuszczalną możliwość jej zawieszenia, zlikwidowana zostaje negatywna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W niniejszej sprawie Skarżąca na etapie postępowania odwoławczego zdecydowała się na wyeliminowanie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i zawiesiła pobieranie emerytury rolniczej, co znalazło potwierdzenie w zaświadczeniu KRUS z dnia 29 listopada 2021r. Kolegium natomiast stwierdziło, że ww. zaświadczenie może stanowić podstawę do złożenia ponownego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nad mężem, które mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy powinno przesądzać o prawie do przyznania świadczenia.

Takie stwierdzenie jest zdaniem Sądu sprzeczne z zasadą dwuinstancyjności postępowania z art. 15 k.p.a. Należy podkreślić, że SKO nie jest organem, którego działalność orzecznicza sprowadza się do wydania wyłącznie kasatoryjnych rozstrzygnięć. Co do zasady Kolegium winno na etapie postępowania odwoławczego rozpoznać sprawę co do meritum w całości z uwzględnieniem okoliczności faktycznych i prawnych, aktualnych na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Zatem w przypadku złożenia zaświadczenia o zawieszeniu emerytury, Kolegium winno tę okoliczność uwzględnić, wydając rozstrzygnięcie o charakterze merytorycznym. Zmiana okoliczności faktycznych na etapie postępowania odwoławczego, w tym przypadku polegająca na zawieszeniu emerytury nie oznacza konieczności składania kolejnego – ponownego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, lecz powinna zostać uwzględniona i oceniona przez Kolegium – jako organ odwoławczy, który zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania z art. 15 k.p.a. zobowiązany jest rozpoznać sprawę w II instancji na nowo z uwzględnieniem stanu faktycznego i ewentualnych jego zmian, aktualnych na dzień wydania zaskarżonej decyzji.

Kolegium winno ponadto dokonać analizy uzasadnienia decyzji organu I instancji i wskazać, czy podziela, czy też nie przedstawione tam powody negatywnego dla Skarżącej rozstrzygnięcia. Należy wskazać, że treść uzasadnienia Kolegium budzi istotne wątpliwości co do rzeczywistego stanowiska Kolegium, co dowodzi sprzeczności zaskarżonej decyzji z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Z jednej strony Kolegium stwierdza, że wyartykułowane przez organ I instancji przyczyny braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego mają oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Z drugiej strony organ odwoławczy wskazuje, że ww. zaświadczenie KRUS, mając na uwadze pozostały materiał dowodowy powinno przesądzać o prawie do przyznania świadczenia. Tego rodzaju wzajemnie sprzeczne twierdzenia godzą w zasadę informowania (art. 9 k.p.a.) oraz zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organu administracji publicznej (art. 8 k.p.a.). Trudno na podstawie tych wzajemnie sprzecznych twierdzeń ocenić, jakie jest w istocie stanowisko Kolegium co do przysługiwania Skarżącej prawa od świadczenia pielęgnacyjnego.

Z tego powodu Sąd uznał, że postępowanie odwoławcze należało w niniejszej sprawie przeprowadzić na nowo.

Z przyczyn przedstawionych powyżej Sąd zdecydował więc o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.) Sąd zasądził zwrot kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł.