Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 623/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12, art. 61a, art. 156
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2021 r. sprawy ze skargi T. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. uzupełnionym pismami z dnia [...] i [...] r., z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. T. S. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzenie nieważności m.in. decyzji Wójta Gminy J. z dnia [...] r., nr [...], którą po wznowieniu postępowania organ uchylił własną decyzję z dnia [...] r., Nr [...] [...] i umorzył postępowanie w sprawie zwrotu przez T. S. należności w kwocie [...]zł wraz z odsetkami z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez małoletnią A. B. – [...] reprezentowaną przez przedstawiciela ustawowego matkę A. B.. W ocenie wnioskodawcy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości co stanowi przesłankę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Wyjaśnił, że w związku z prawomocnym wyrokiem sygn. akt [...] z dnia [...] marca 2018 r. Sądu Rejonowego L.-Z. w L. pozbawiającym klauzulę wykonalności tytułu prawnego do alimentów za okres przyznanego świadczenia przestała istnieć osoba uprawniona w myśl ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów , a zatem Wójt Gminy J. utracił do prowadzenia postępowań w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zwrócił również uwagę, że postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] komornik umorzył postępowania egzekucyjne w zakresie egzekucji należności za okres od dnia [...] r. do [...] r., co oznacza, że uchylone zostały jego czynności za okres obejmujący umorzenie, w szczególności zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji. Tym samym Wójt utracił swoją właściwość także z powodu braku osoby uprawnionej z uwagi na bezskuteczność egzekucji po [...].

Postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...] Kolegium działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r., nr [...]

Uzasadniając postanowienie Kolegium po przytoczeniu brzmienia art. 61a § 1 k.p.a. oraz omówieniu podstaw odmowy wszczęcia postępowania wynikających z tego przepisu stwierdziło, że T. S. uznany za dłużnika alimentacyjnego był niewątpliwie stroną postępowania w sprawach działań podejmowanych przez organ wobec dłużnika na podstawie przepisów ustawy z dnia [...] r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w sprawie zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej wraz z ustawowymi odsetkami. Wskazało jednak, że decyzji z dnia [...] r., nr [...], której domaga się stwierdzenia nieważności nie ma w obrocie prawnym, ponieważ Kolegium decyzją z dnia [...] r., Nr [...] uchyliło ją i umorzyło postępowanie pierwszej instancji, która to decyzja stała się ostateczna. Z tego powodu zachodzi przesłanka przedmiotowa zastosowania art. 61a § 1 k.p.a uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności wspomnianej decyzji.

Wnioskiem z dnia [...] r. T. S. zwrócił się do Kolegium o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej postanowieniem tego organu administracji z dnia [...] r.

Uzasadniając żądanie wniosku T. S. stwierdził, że Kolegium błędnie rozpoznało wniosek o stwierdzenie nieważności, gdyż nie jest właściwe do zmiany i uchylenia decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Działało ono zatem nie będąc do tego właściwym. Podobne stanowisko zajął odnośnie innych decyzji wydanych w jego sprawie od dnia 16 lipca 2014 r. W ocenie T. S. stanowisko to uzasadnia wyrok Sądu Rejonowego L. – Zachód w L. z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt [...], prawomocny od dnia [...] r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...] utrzymało w mocy swoje postanowienie z dnia [...] r.

Motywując to rozstrzygnięcie Kolegium zwróciło uwagę na to, że o niezasadności wniosku T. S. decyduje to, iż w wyniku rozpatrzenia jego odwołania od decyzji z dnia [...] r., nr [...] Kolegium decyzją z dnia [...] r., Nr [...] uchyliło decyzję z dnia [...] r. uchylającą decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy J. w dniu [...] r., Nr [...] zaś decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Kolegium stwierdziło nieważność decyzji ostatecznej z dnia [...] r., nr [...]. W tym stanie faktycznym Kolegium stwierdziło, że z uwagi na to, iż T. S. żąda wszczęcia postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji nie funkcjonującej w obrocie prawnym, zachodzi przesłanka przedmiotowa zastosowania art. 61a § 1 k.p.a., gdyż postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r., nr [...] jest bezprzedmiotowe. Dlatego Kolegium utrzymało w mocy postanowienie własne z dnia [...] r.

Skargę na powyższe postanowienie Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł T. S.. Zarzucił Kolegium to, że:

1. wydało je mimo braku właściwości, gdyż niewłaściwym do wydawania decyzji w sprawie skarżącego był też GOPS nie będący "organem właściwym wierzyciela" czyli nie mogącego reprezentować funduszu alimentacyjnego poprzez ich merytoryczne rozpoznanie z pominięciem weryfikacji właściwości organu, która winna być dokonana na każdym etapie postępowania ignorując art. 19, 20 i 21 kpa. oraz art. 153 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;

2. sprawa której dotyczy zaskarżone postanowienie co prawda jest zakończona aktem administracyjnym ostatecznym, wydanym jednak bez właściwości przez SKO w L., a tym samym nieprawidłowo wycofana z obrotu prawnego jest decyzja z dnia [...] r., nr [...];

3. postępowania nie mają wnioskodawcy który legitymuje się interesem prawnym do ich prowadzenia - na mocy Wyroku [...] i umorzenia komornika z [...] małoletnia [...] i reprezentująca ja A. B. [...] nie mają w sprawie statusu "osoby uprawnionej" w myśl przepisów (dokładniej definicji) Ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów co wynika z przepisów prawa - a postępowania w sprawie wypłat z funduszu alimentacyjnego mogą być jedynie prowadzone na wniosek osoby uprawnionej na podstawie sądowego tytułu wykonawczego (tu klauzula wykonalności został uchylona czyli pozostał tytuł egzekucyjny a nie wymagany przepisami wykonawczy), w przypadku bezskuteczności egzekucji która nie występuje gdyż z mocy prawa na podstawie art. 826 kpc w związku z umorzeniem komornika z [...]. Zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji również zostały uchylone. Brak wnioskodawcy w tym postępowaniu wyklucza możliwość prowadzenia w ogóle tegoż postępowania - taki wniosek podlega odrzuceniu, przy czym jednocześnie wyklucza jego możliwość prowadzenia przez Wójta Gminy J., który nie posiada tym samym właściwości ani rzeczowej, ani miejscowej;

4. w swoim postępowaniu zarówno SKO jak i GOPS w [...] działając w trybie nadzwyczajnym nie uznają go jako strony postępowania pozbawiając możliwości ochrony moich interesów;

5. sposób prowadzenia postępowania jest pokrętny i skomplikowany - a co za tym idzie występuje nieuzasadniona przewlekłość postępowania i bezsensowne rozpatrywanie sprawy pod względem merytorycznym z pominięciem zbadania elementarnej i pierwszoplanowej kwestii tj. właściwości, której nie posiadał organ wydający Decyzję tj GOPS w [...], który nie chce się do tego przyznać oraz SKO w L. które dążąc do ukrycia, że działało bez właściwości i zmieniło Decyzje GOPS w [...] wydane bez właściwości - w zamian tego sprawy rozpatrywane są merytorycznie co i tak doprowadziło do uchylenia czy zmian Decyzji GOPS w [...] gdyż zostały one wydane z naruszeniem lub rażącym naruszeniem prawa. Pozbawienie właściwości nastąpiło na skutek Wyroku [...] w postępowaniu przeciwegzekucyjnym (opozycyjnym) oraz Umorzeniu egzekucji przez komornika skutkującym uchyleniem czynności egzekucyjnych, a tym samym zmianą stanu prawnego działającą wstecznie, tym samym ignorując art. 12 kpa.

W obszernych wywodach uzasadnienia skarżący przedstawił przebieg postępowania w sprawie oraz wyjaśnił, że zawsze opłacał przed terminem świadczenia alimentacyjne. Na skutek intrygi A. B. ([...]) celowo i umyślnie odmawiającej przyjmowania alimentów na rzecz nieletniej [...] zostały wszczęte postępowania w sprawie wypłat z funduszu alimentacyjnego. Nieomalże od samego początku pełną świadomość tego faktu mieli pracownicy GOPS w [...] - a mimo to prowadzone były wypłaty faktycznie nienależnych świadczeń alimentacyjnych wydając szereg decyzji. Pracownicy GOPS mieli przy tym świadomość uczestnictwa w tej intrydze/procederze, gdzie w toku postępowań został wydany szereg decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Znajduje to potwierdzenie w szeregu decyzji i postanowień SKO w L. z lat 2015-2016 uchylających czy zmieniających decyzję GOPS w [...]. Obecne postępowania toczące się w trybie nadzwyczajnym zmieniają ze względu na tryb grono osób czy organów mogących być stronami postępowania. O ile w trybie zwyczajnym stronami postępowania są tylko i wyłącznie strony wskazane w przepisach ustawy w oparciu o które wydane są decyzje to w trybie nadzwyczajnym stroną jest każdy którego dotyczy rozstrzygnięcie sprawy - co jest w pełni zasadnym by można było wycofać z obrotu prawnego wszelkie Decyzje, które zostały wydane z naruszeniem interesów osób trzecich nie przewidzianych w przepisach ustawy, a których faktycznie rozstrzygnięcie dotyczy. W ocenie skarżącego działania GOPS w [...] były nastawione nie na przestrzeganie przepisów prawa, tylko na umyślne pomocnictwo [...] w jego nękaniu, co jest już przekroczeniem uprawnień przez pracowników GOPS w [...] i narusza elementarną zasadę bezstronności funkcjonariusza publicznego. Jego zdaniem SKO w L. ma poważne problemy ze stosowaniem przepisów myląc obowiązujące przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - pomijając nowelizację ustawy we [...] i traktując, że na "starych" przepisach nie był stroną postępowania. W opinii skarżącego istotą sprawy jest brak właściwości zarówno GOPS w [...] oraz SKO w L. do wydania czy zmiany wydanych decyzji. Zwrócił uwagę, że prawomocnym wyrokiem [...] tytuły wykonawcze do alimentów zostały pozbawione klauzuli wykonalności za okres od lipca [...] do października [...]., a w związku z umorzeniem komornika z [...] na mocy prawa wszelkie czynności komornicze zostały uchylone na podstawie art. 826 kpc. Podstawą wyroku było terminowe realizowanie obowiązku alimentacyjnego zgodnie z tytułem egzekucyjnym - zatem wszelkie czynności komornicze były "fikcją" realizowaną na potrzeby intrygi A. B. ([...]) w celu szkalowania jego dobrego imienia oraz w celu generowania kosztów komorniczych i wszczynania kolejnych postępowań w które miał być uwikłany. Umorzenie egzekucji przez komornika skutkuje z mocy prawa uchyleniem wszelkich czynności komorniczych czyli tym, że czynności są "niebyłe" i nie mogą wywoływać skutków prawnych. Oznacza to, że w postępowaniu nie ma i nie było "dłużnika alimentacyjnego", nie ma i nie było "osoby uprawnionej", której nie było również ze względu na fakt iż nie ma klauzuli wykonalności a tym samym tytułu wykonawczego (pozostał tytuł egzekucyjny). Wyrok oraz umorzenie komornika pozbawiło Wójta Gminy J. właściwości w sprawie. Właściwość w tym przypadku jest miejscowa ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej, na podstawie sądowego tytułu wykonawczego, w przypadku której egzekucja komornicza okazała się być bezskuteczną. Wyrok jednoznacznie wyklucza istnienie osoby uprawnionej ze względu na pozbawienie klauzuli wykonalności (tytuły prawne do alimentów stały się jedynie tytułami egzekucyjnymi przestając być tytułami wykonawczymi co już wyklucza stosowanie przepisów Ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Tym samym Wójt Gminy J. przestał być "organem właściwym wierzyciela" gdyż nie było osoby uprawnionej zamieszkującej w gminie J. - co skutkuje brakiem jego właściwości zarówno miejscowej jak i rzeczowej. Skarżący stwierdził, że sprawa powinna się skończyć przeszło dwadzieścia sześć miesięcy, temu poprzez stwierdzenie nieważności wszelkich decyzji GOPS w [...] w sprawie wypłat z funduszu alimentacyjnego na rzecz nieletniej [...] przez SKO w L. jako wydanych bez właściwości. Zamiast tego ma on za sobą kilkadziesiąt postępowań administracyjnych, w toku postępowanie karne z oskarżenia prywatnego w stosunku do pracowników GPOPS w [...] w związku z przekroczeniem uprawnień.

W odpowiedzi na skargę Kolegium po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie oraz ustosunkowaniu się do zarzutów skargi, wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarżący nie ma racji twierdząc, że postanowienie Kolegium z dnia [...] r. wydane zostało z naruszeniem prawa, które skutkować musi jego usunięciem z obrotu prawnego. Przede wszystkim stwierdzić należy, że wydając zaskarżone postanowienie nie naruszono przepisów o właściwości. Stosowanie do unormowania art. 157 §1 k.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 kpa jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. W myśl natomiast art. 17 pkt 1 k.p.a. organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu są w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego - samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. Zgodnie z art. 11a pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 713) wójt jest organem gminy. W myśl natomiast § 1 pkt 3 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003 r., Nr 198, poz. 1925) Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest miejscowo właściwe do rozpoznania spraw m.in. z powiatu lubelskiego, na terenie którego leży Gmina J.. Zatem w przypadku decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy J. organem właściwym do stwierdzenia jej nieważności jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Z tych powodów zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem przepisów o właściwości nie jest zasadny.

Wydając postanowienie z dnia [...] r. Kolegium działało na podstawie art. 61a k.p.a. W myśl tego unormowania gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (wszczęcia postępowania, w tym o stwierdzenie nieważności), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Artykuł 61a § 1 k.p.a. ustanawia dwie autonomiczne podstawy wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, z których pierwsza obejmuje wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a druga - zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ta ostatnia podstawa nie została skonkretyzowana, jednakże należy przyjąć, że są to okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 4185/18 - publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych zaliczono do nich w szczególności przypadki, w których żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której jest już prowadzone postępowanie, wydano w sprawie rozstrzygnięcie albo brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania (tak NSA w wyroku z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2159/12, publikowanym - LEX nr 497293 oraz z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt II OSK 2465/15, publikowanym - LEX nr 1987140 zob. też B. Adamiak, Refleksje o wpływie administracyjnego prawa procesowego na formę działania administracji publicznej., [w] O prawie administracyjnym i administracji. Refleksje. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Małgorzacie Sthal., Łódź 2017, s. 9 i n.; W. Chróścielewski, Zmiany w administracyjnym postępowaniu odwoławczym w świetle projektu nowelizacji k.p.a. z dnia 29 grudnia 2016 r., [w:] O prawie..., s. 25). W sprawie zakończonej zaskarżonym postanowieniem istotną okolicznością jest to, że żądanie wszczęcia dotyczyło postępowania w sprawie nieważności decyzji, czyli postępowania zmierzającego do wykrycia wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W doktrynie wskazuje się, że akt objęty tym postępowaniem powinien być aktem indywidualnym istniejącym w obrocie prawnym. (por. A. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz., Warszawa 2019, s. 907). Tryb stwierdzenia nieważności służy bowiem eliminowaniu z obrotu prawnego decyzji dotkniętych kwalifikowanymi naruszeniami prawa. Zastosowanie tego trybu do usunięcia decyzji, która przestała istnieć na skutek np. uchylenia jest sprzeczne z elem postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności. Nie można bowiem wyeliminować z obrotu prawnego decyzji, która w nim nie funkcjonuje. W rozpoznawanej sprawie objęta żądaniem stwierdzenia nieważności decyzja wydana z upoważnienia Wójta Gminy J. w dniu [...] r., nr [...] została ostateczną decyzją Kolegium z dnia [...] r., Nr [...] (k. 22 – 25 akt adm. nr [...], [...] tom II) uchylona, a postępowanie przed organem administracyjnym pierwszej instancji umorzone. Oznacza to, że skarżący żądając stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] skierował żądanie wobec decyzji nieistniejącej w obrocie prawnym. Mając na uwadze powyższe rozważania dotyczące celu stosowania instytucji unormowanej w art. 156 k.p.a. żądanie takie należy uznać za bezprzedmiotowe. Zatem Kolegium odmawiając wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. działało zgodnie z prawem.

Analiza akt administracyjnych sprawy nie wskazuje na zasadność zarzutu skargi dotyczącego pozbawienia skarżącego przymiotu strony postępowania zakończonego zaskarżonym postanowieniem, co uniemożliwić miałoby mu obronę jego praw. Zarówno bowiem zaskarżone postanowienie (k. 25) jak i postanowienie utrzymane nim w mocy zostały doręczone skarżącemu a ten skorzystał z przysługującego mu w toku postępowania prawa wniesienia o ponowne rozpoznanie sprawy oraz zaskarżenia postanowienia wydanego w wyniku powtórnego rozpoznania sprawy do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Odnośnie zaś zarzutu naruszenia przez Kolegium art. 12 k.p.a. w wyniku przewlekłego prowadzenia postępowania zauważyć należy, że zgodnie z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny proceduje w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Rozpoznanie skargi w zakresie naruszenia przez Kolegium art. 12 k.p.a. w wyniku przewlekłego prowadzenia postepowania wykracza poza granice sprawy przedmiotem której jest badanie legalności postanowienia Kolegium z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. Dlatego sąd w niniejszym postępowaniu nie ocenił zasadności zarzutu dotyczącego przewlekłego prowadzenia postępowania.

Również zagadnienie interesu prawnego A. B. – [...] oraz reprezentującej ją matki A. B. związane z uczestnictwem w charakterze osoby uprawnionej w prowadzonym w oparciu o przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów postepowaniu wykracza poza ramy kontroli legalności dokonywanej w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Mając na względzie powyższe na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę należało oddalić.