Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 729/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 2, art. 4, art. 5 i art. 6
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 729/14 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 8 maja 2015 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.), , Sędziowie, Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, , , Protokolant, asystent sędziego Krzysztof Caliński, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 maja 2015 r., sprawy ze skargi L. S., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna, , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji,, nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji., , ,


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania L.S., dalej skarżąca, od decyzji nr [...] wydanej przez działającego z upoważnienia Burmistrza Z., Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] r. w sprawie odmowy przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem B. O. wraz z ustawowymi odsetkami, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. - powołując się na art. 1, art. 2, art. 4, art. 5 i art. 6 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. 2014 r., poz. 567) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2013 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn.zm.) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu podało, że ww. decyzją z dnia 18 czerwca 2014 r. wydaną przez działającego z upoważnienia Burmistrza Z., Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. odmówiono przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem B. O. wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji podano, że według obowiązującego stanu prawnego na dzień 31 grudnia 2012 r., zgodnie z art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponieważ B. O. pozostaje w związku małżeńskim z A. O. zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe - wnioskowane świadczenie nie przysługuje.

Skarżąca odwołała się od ww. decyzji zarzucając, że zarówno jej ojciec, jak i matka są osobami niepełnosprawnymi wymagającymi stałej codziennej opieki oraz pomocy przy wykonywaniu podstawowych czynności. Powołując się na powyższe wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na ojca B. O. na okres od 1 lipca 2013 r. wraz z ustawowymi odsetkami, w myśl obowiązujących przepisów.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Ustaliło, że w dniu 20 maja 2014 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem. Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem legitymującym się orzeczeniem zaliczającym go trwale do pierwszej grupy inwalidzkiej jako osoby całkowicie niezdolnej do pracy i wymagającej opieki osób trzecich (orzeczenie Komisji ZUS ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w W. z dnia 25 września 1995 r.) oraz matką A. O., zaliczoną do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia 26 maja 2008 r.). Skarżąca sprawuje opiekę nad swoim niepełnosprawnym ojcem.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem na okres od 1 maja 2012 r. na stałe w wysokości 520 zł miesięcznie. Decyzja ta wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r.

Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zasady przyznawania i wypłaty zasiłków dla opiekunów reguluje ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r., poz. 567).

W myśl art. 1 tej ustawy, ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 2 ust. 1, zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r.

Przepis art. 2 ust. 2 tej ustawy stanowi, że zasiłek dla opiekuna przysługuje:

1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.;

2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Zasiłek dla opiekuna za okresy, o których mowa w ust. 2 pkt 1, przysługuje wraz z odsetkami ustalonymi w wysokości odsetek ustawowych, określonej przepisami prawa cywilnego. (art. 2 ust. 3).

Odsetki, o których mowa w ust. 3, przysługują do dnia wejścia w życie ustawy. (art. 2 ust. 4).

Zgodnie z art. 2 ust. 5, zasiłek dla opiekuna nie przysługuje za okresy, w których:

1) osobie ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna zostało ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego lub

2) na osobę wymagającą opieki innej osobie zostało ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego.

W myśl zaś art. 6 ust. 1 ustawy, zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do zasiłku dla opiekuna w okresie od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia złożenia wniosku o ustalenie zasiłku dla opiekuna.

W dniu 31 grudnia 2012 r. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a tej ustawy, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 520 zł miesięcznie. (ust. 3).

Świadczenie pielęgnacyjne przysługujące za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 świadczenia pielęgnacyjnego za każdy dzień. Należną kwotę świadczenia zaokrągla się do 10 groszy w górę. (ust. 4).

Przepis ten w ust. 5 stanowił, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

1a) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno- wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko;

4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że uwzględniając przepisy obowiązujące w dniu 31 grudnia 2011 r. należy stwierdzić, że skarżąca nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem. Ojciec skarżącej istotnie posiada orzeczenie Komisji ZUS ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w W. z dnia 25 września 1995 r. zaliczające go trwale do pierwszej grupy inwalidzkiej jako osoby całkowicie niezdolnej do pracy i wymagającej opieki osób trzecich, jednak pozostawanie ojca skarżącej w związku małżeńskim stanowi przeszkodę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, co potwierdza orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust 5 pkt 2a ww. ustawy, na który powołuje się organ I instancji ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego.

W niniejszej sprawie ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lecz tylko orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W takiej sytuacji to na niej ciąży obowiązek sprawowania opieki nad mężem. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej córki B. O. mogłoby nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że jego żona, ze względu na stwierdzoną niepełnosprawność w stopniu znacznym, nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem.

Przepis ww. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest w tym zakresie jednoznaczny i nie pozwala na odmienną interpretację, co wynika także z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.03.2014 r., sygn. akt I OSK 297/13, wobec powyższego świadczenie skarżącej nie przysługuje.

Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję organu odwoławczego, domagając się uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podtrzymała zarzuty i twierdzenia zawarte w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jako uzasadniona podlegała uwzględnieniu.

W sprawie niniejszej skarżąca domagała się przyznania zasiłku dla opiekuna, bowiem przyznane jej w 2012 r. decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wygasło z mocy prawa - na podstawie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 z późn. zm.).

Stosownie do art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567) obowiązującej od dnia 15 maja 2014 r., zasiłek dla opiekuna przysługuje za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej określa art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, z późn. zm.), dalej jako u.ś.r. Wyznacza on zarówno przesłanki pozytywne uprawniające do przyznania świadczenia, jak i przesłanki negatywne, niweczące to uprawnienie.

Poza sporem pozostaje fakt spełniania przez skarżącą w sprawie niniejszej pozytywnych wymogów ustawy. Sprawuje ona od kilku lat, rezygnując z zatrudnienia, opiekę nad ojcem legitymującym się wymaganym orzeczeniem o niepełnosprawności. Niespornym jest także fakt pozostawania ojca skarżącej w związku małżeńskim z A. O. zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. wśród negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (a więc także zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r.) wymienia fakt pozostawania wymagającej opieki osoby w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 17 u.ś.r. został zmieniony przez ustawodawcę. Jednak zarówno przed jego nowelizacją, jak i po niej, nasuwał wątpliwości interpretacyjne wyrażające się w zasadności przyjęcia jego wykładni literalnej jako jedynej lub dopuszczeniu wykładni funkcjonalnej i celowościowej znajdujących oparcie w Konstytucji RP. W orzecznictwie sądów administracyjnych zaczęła dominować ta ostatnia wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., to jest wykładnia celowościowa i systemowa. Sądy administracyjne zajęły stanowisko, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Powyższe wyprowadzono interpretując przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, 27 i 130). Składy orzekające uznawały, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia, czy wiek nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Oznacza to, że jeśli małżonek niepełnosprawnego nie może lub nie chce sprawować nad nim osobistej opieki, ale jest w stanie (np. pozostając w zatrudnieniu) wspomagać go finansowo i opłacać tę opiekę - należy uznać, że w taki sposób, obiektywnie oceniając, może, a nawet powinien obowiązek swój realizować. Natomiast gdy obiektywnie nie może tej opieki sprawować w jakikolwiek sposób, a czyni to krewny uprawniony (najczęściej zstępny), nie powinien on tracić uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, natomiast ocena nie może być dorozumiana i interpretowana liberalnie (vide wyroki w sprawach: z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2086/12, z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 46/13, z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 106/14, z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 987/12, z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 1391/12, z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 571/13 i inne dostępne w bazie internetowej: https://cbois.nsa.gov.pl, dalej: cbois).

Sądy administracyjne dopuszczały możliwość wykładni celowościowej m.in. uwzględniając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie sygn. P 27/07 Trybunał Konstytucyjny uznał, że brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, narusza zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji). Zmiana polegała na poszerzeniu kręgu uprawnionych do świadczenia o wszystkie osoby rezygnujące z pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą, wobec której mają obowiązek alimentacyjny. Z uwagi jednak na to, że pozytywne skutki powyższej zmiany ograniczało brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., w którym jako negatywną przesłankę przyznania tego wsparcia wymieniono pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie sygn. S 1/10 przedstawił Sejmowi uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych (OTK-A 2010/5/54). W wyniku tego postanowienia ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) dokonano nowelizacji wskazanego przepisu. W obecnym brzmieniu, obowiązującym od dnia 14 października 2011 r., wyklucza on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, jeśli jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu postanowienia w sprawie sygn. S 1/10 Trybunał Konstytucyjny polecił rozważenie, czy "nie należy wprost wprowadzić do tej ustawy zasady (...), że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko". Również w uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie sygn. P 38/09 wskazano, że "osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich" (OTK-A 2010/5/53). Z powyższego wynika, że sygnalizując władzy ustawodawczej potrzebę wprowadzenia zmian w art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. wskazywał Trybunał Konstytucyjny, aby w wyniku nowelizacji z kręgu osób uprawnionych do świadczenia nie były wykluczone osoby ubiegające się o świadczenie na niepełnosprawnego małżonka, jeśli jego współmałżonek faktycznie nie jest w stanie takiej opieki sprawować.

Analiza stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyżej przedstawiona wskazuje, że w jego ocenie poszerzenie kręgu uprawnionych do świadczenia przede wszystkim o osoby z rodziny niepełnosprawnego, aby w jak najszerszym zakresie to rodzina (dzieci, współmałżonek) sprawowały nad nim opiekę, uzasadnione jest zarówno z uwagi na konstytucyjną zasadę ochrony i poszanowania więzi rodzinnych (art. 71 ust. 1 Konstytucji), jak i z uwagi na mniejsze koszty społeczne takiego rozwiązania.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 46/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przełamanie rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. jest konieczne, aby treść norm prawnych regulujących sprawy świadczeń pielęgnacyjnych była zgodna z konstytucyjnymi zasadami praworządności oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych oraz, że zasadny jest wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że artykułu 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. przed nowelizacją, jak i po nowelizacji, nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej przy uwzględnieniu wartości wynikających z art. 18 i art. 32 Konstytucji RP, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny.

Skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni stanowisko to podziela. W konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolna sprawować jego żona, a nie wyłącznie od ustalenia, że ojciec pozostaje w związku małżeńskim. Niewątpliwie powyższa systemowa i celowościowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. wykracza poza językowe brzmienie tego przepisu, jest jednak uzasadniona koniecznością takiego odczytywania norm prawnych, aby ich treść nie pozostawała w sprzeczności z Konstytucją RP (vide wyroki w sprawach: z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. IV SA/Gl 227/12 oraz z dnia 15 marca 2013 r., sygn. II SA/Łd 83/13, dostępne w cbois).

W konsekwencji za nieuprawnioną uznać należy wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2a w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zaprezentowaną przez organy w sprawie niniejszej, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim z tego tylko powodu, że małżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i bez względu na to, czy małżonek obiektywnie jest w stanie opiekę sprawować. Podobny pogląd jak w niniejszej sprawie wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 870/14 (wyrok dostępny w cbois). Skład orzekający w sprawie niniejszej podzielając wyżej zaprezentowane stanowisko jako bezwzględnie przeważające, uznaje jednocześnie, że odmienne stanowisko zajęte w powołanym w zaskarżonej decyzji wyroku z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 297/13 jest jednostkowe i odosobnione.

Orzekając w sprawie niniejszej organy administracyjne poprzestały na ustaleniu o pozostawaniu ojca skarżącej w związku małżeńskim z A. O. i bezzasadnie nie wyjaśniły podnoszonych w odwołaniu okoliczności wskazujących na niemożność wykonywania przez nią obowiązków opieki nad mężem. Skarżąca w odwołaniu podała, że matka legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a jej stan zdrowia jest taki, że sama wymaga opieki i tę opiekę także sprawuje skarżąca. Te okoliczności, istotne dla zastosowanej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., zostały pominięte przez organy orzekające w sprawie, a stosując wykładnię literalną organy naruszyły powołany wyżej przepis. Powyższe miało wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem decyzji organów obydwu instancji.

Dodać należy, że skarżąca dołączyła do akt sądowych orzeczenie z dnia 12.09.2014 r. o zaliczeniu jej matki do znacznego stopnia niepełnosprawności, w którym stwierdza się, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, co potwierdza podnoszone przez skarżącą już w postępowaniu administracyjnym okoliczności pominięte przez organy.

Rozpoznając ponownie sprawę organy poczynią ustalenia w zakresie okoliczności umożliwiających prokonstytucyjną, celowościową wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. i rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie zasiłku dla opiekuna, zastosują tę wykładnię.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) orzekła jak w pkt I wyroku.

Z uwagi na odmowny charakter zaskarżonej decyzji Sąd nie orzekł w przedmiocie jej wykonania (art. 152 p.p.s.a.).