Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 63/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 2, pkt 3, pkt 4, ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1 pkt 1, pkt 2
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie WSA Grzegorz Grymuza, WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 września 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek i kosztów upomnienia I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat J. Ł. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie [...] zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, w tym [...] zł podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2016 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (dalej: "organ" lub "Zakład") utrzymał w mocy decyzję własną z [...] października 2015 r., nr [...], odmawiającą M. S. (dalej: "skarżący") umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz kosztów upomnienia.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:

W dniu [...] sierpnia 2015 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie odsetek od nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz kosztów upomnienia. Decyzją z [...] października 2015 r., nr [...], organ odmówił skarżącemu umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz kosztów upomnienia. W wyniku wniesionego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z [...] listopada 2015 r., organ utrzymał w mocy decyzję własną z [...] października 2015 r. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Wyrokiem z 30 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 48/16, sąd uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie sądu organ nie rozważył w sposób dostateczny wszystkich okoliczności sprawy i nie wyjaśnił w sposób przekonujący swojego rozstrzygnięcia.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z [...] grudnia 2016 r., organ utrzymał w mocy decyzję z [...] października 2015 r.

W uzasadnieniu, organ podniósł, że nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 z późn. zm.), dalej jako "u.s.u.s." lub "ustawa o systemie ubezpieczeń". Do dnia wydania decyzji nie zostało formalnie umorzone postępowanie egzekucyjne prowadzone przez organ. Z uwagi na nieskuteczność tej egzekucji tytuły wykonawcze zostały przekazane do dalszego prowadzenia Naczelnikowi Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. Do dnia wydania decyzji całość egzekucji prowadzona jest nadal przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w L., pomimo umorzenia postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do tytułów wykonawczych o numerach: [...] do [...],[...] do [...] i [...] do [...], z uwagi na bezskuteczność egzekucji.

Organ ustalił ponadto, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w L. przy ulicy [...] z [...], opisanej w księdze wieczystej nr KW [...]. Należności z tytułu składek zostały zabezpieczone wpisem pięciu hipotek w księdze wieczystej tej nieruchomości, wobec czego nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Organ wskazał, że naczelnik urzędu skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne wobec części tytułów wykonawczych. Postępowanie egzekucyjne nie zostało jednak zakończone, a zatem przedwczesne byłoby stwierdzenie, że zobowiązany nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym nie można również stwierdzić, że w wyniku tego postępowania nie uzyska się kwot przekraczających wydatki związane z tym postępowaniem, zaś wysokość dochodzonych należności przekracza koszty upomnienia.

Zdaniem organu, brak jest także podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 2 oraz pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, że w dniu 15 lutego 2012 r. skierował do Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, jednak postanowieniem z dnia 10 lipca 2012 r. sąd odrzucił wniosek, z uwagi na wątpliwości co do wartości składników majątku przedstawionej przez zobowiązanego.

W ocenie organu, nie znajduje również zastosowania przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń. Zgodnie z rejestrem CEIDG skarżący jest osobą aktywnie prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą od 19 czerwca 1998 r. w zakresie zakładania stolarki budowlanej (PKD 43.32.Z). Nie została spełniona również przesłanka braku majątku, ponieważ należności z tytułu składek zabezpieczone zostały na majątku nieruchomym, którego zobowiązany jest współwłaścicielem.

Zdaniem organu skarżący nie wykazał również ziszczenia się przesłanek umorzenia wskazanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 z późn. zm.), dalej: rozporządzenie, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń.

Organ podniósł, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący korzystał ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej lub instytucji pozarządowych. Zdaniem organu, powyższe dowodzi, że skarżący nie znajduje się w sytuacji zagrażającej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ ustalił, że skarżący jest rozwiedziony i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jego dwie dorosłe córki są usamodzielnione. Skarżący mieszka w domu przy ulicy [...] z [...] w L. Zgodnie z oświadczeniem wraz z zobowiązanym pod wskazanym adresem mieszka jego matka T. S. oraz dzieci córek skarżącego. Zgodnie z oświadczeniem współwłaścicielami wskazanej nieruchomości są: skarżący, jego była żona i dwie jego córki oraz bratanica. Podstawę utrzymania zobowiązanego stanowi dochód osiągany z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie z przedłożonymi zeznaniami podatkowymi, w 2014 r. z powyższego tytułu odnotował stratę w kwocie 82 861,77 zł, przy wykazanym przychodzie 271 367,06 zł i kosztach w kwocie 354 228,83 zł, natomiast w 2015 r. osiągnął dochód w wysokości 36 840,92 zł. Przedłożona księgą przychodów i rozchodów za okres od miesiąca stycznia 2016 r. do miesiąca czerwca 2016 r. wskazuje na stratę w wysokości 10 835,04 zł. Zgodnie z wyjaśnieniami pełnomocnika skarżącego, dochód osiągnięty w 2015 r. z tytułu prowadzenia działalności jest wynikiem zapłaty przez kontrahentów za usługi wykonane przez firmę skarżącego w 2014 r.

Organ wskazał, że skarżącemu przyznane zostało na okres od 11 września 2016 r. do 8 stycznia 2017 r. prawo do świadczenia rehabilitacyjnego. Początkowo wysokość świadczenia wynosiła 90% podstawy wymiaru, natomiast w okresie od 10 grudnia 2016 r. do 8 stycznia 2017 r. wynosiła 75% podstawy wymiaru. Skarżący nie wskazał wysokości tego świadczenia. Zgodnie z oświadczeniem, skarżący osiąga również dochód z tytułu prac dorywczych, lecz wysokość tego dochodu nie została oszacowana. Organ podniósł, że skarżący wskazał i udokumentował jedynie wysokość ponoszonych wydatków, natomiast osiągany obecnie dochód nie został określony. Skarżący przedłożył dokumenty potwierdzające stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 374,55 zł miesięcznie (opłaty eksploatacyjne - 302,55 zł, podatek od nieruchomości - 72,00 zł). Ponadto skarżący wskazał koszty związane z leczeniem w wysokości od 100,00 zł do 200,00 zł miesięcznie. Skarżący posiada także zobowiązanie publicznoprawne z tytułu podatków w wysokości 84 000,00 zł.

Organ wskazał, że nie jest w stanie dokonać zestawienia dochodów i ponoszonych przez skarżącego wydatków związanych ze stałymi miesięcznymi opłatami, ponieważ skarżący nie wskazał szczegółowych danych dotyczących osiąganych dochodów. W okresie pierwszego półrocza 2016 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej skarżący odnotował stratę. Organ podniósł, że w okresie od stycznia 2016 r. do października 2016 r. zobowiązany dokonał jedenastu wpłat na poczet zadłużenia z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 23 836,90 zł. Natomiast w okresie od kwietnia 2014 r. do października 2016 r. dokonał wpłat na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 83 579,01zł, w okresie od września 2014 r. do maja 2015 r. dokonał wpłat na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych w wysokości 14 571,36 zł oraz w okresie od maja 2014 r. do sierpnia 2014 r. w kwocie 6 613,02 zł. Łączna kwota wpłat wynosi 104 763,39 zł.

Organ stwierdził, że sytuacja materialna zobowiązanego wskazuje na problemy z natychmiastowym uregulowaniem należności, jednak wskazał, że spłata należności może następować w ramach dobrowolnych wpłat w wysokości uzależnionej od sytuacji finansowej płatnika lub w układzie ratalnym.

Odnosząc się do podniesionych we wniosku o umorzenie problemów zdrowotnych skarżącego organ wskazał, że sam fakt choroby nie został wymieniony w rozporządzeniu jako przesłanka umożliwiająca umorzenie odsetek i kosztów upomnienia, zatem samo jej wystąpienie nie uzasadnia umorzenia zadłużenia. Organ podniósł, że przedłożona przez skarżącego decyzja organu o przyznaniu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego wskazuje na jego problemy zdrowotne, jednakże z uzasadnienia tej decyzji wynika, że dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy. Z decyzji tej nie wynika, że w związku z chorobą skarżący jest niezdolny do kontynuowania zatrudnienia, skarżący nie jest też osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i nie wymaga opieki osób trzecich. Ponadto świadczenie to zostało przyznane czasowo do 8 stycznia 2017 r. Stąd zdaniem organu sytuacja zdrowotna skarżącego nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności w niniejszej sprawie.

Organ podniósł, że analiza całokształtu materiału dowodowego nie wykazała, by w przypadku skarżącego zachodziły pozostałe okoliczności, określone w rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r., przemawiające za umorzeniem należności.

Pismem z [...] stycznia 2017 r. pełnomocnik skarżącego – T. S. (matka skarżącego), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższą decyzję, w której wyraziła swoje niezadowolenie z działania organu oraz powołała się na trudną sytuację finansową i zdrowotną syna. Wskazała, że chcąc skorzystać z ustawy abolicyjnej skarżący musiał spłacić zadłużenie pracowników, które wynosiło 90 110,80 zł. Pozostało mu do spłacenia jeszcze zadłużenie za okres od marca 2009 r. do marca 2013 r., wynoszące 68 571,21 zł, które organ zgodził się rozłożyć na raty. Organ odmawia natomiast umorzenia odsetek i kosztów upomnienia, mimo że urząd skarbowy, w analogicznej sytuacji, umorzył zaległości.

Pełnomocnik skarżącego wskazała także, że skarżący choruje od 2013 r., a od stycznia 2016 r. korzysta ze zwolnień lekarskich od pracy i świadczenia rehabilitacyjnego, przyznanego do 8 maja 2017 r. Podniosła, że w okresie choroby świadczenie otrzymywane przez skarżącego wynosiło 1 208,00 zł, natomiast dochód w latach 2014 -2015 kształtował się na poziomie 1 231,00 zł miesięcznie. Wskazała, że na wydatki miesięczne syna składa się kwota 250-300 zł, na leki wydaje ok. 100-200 zł miesięcznie, zaś za telefon - 25 zł. W tej sytuacji, spłacając odsetki i zadłużenie, popadłby w skrajną nędzę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych przez skarżącego składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz kosztów upomnienia.

Materialnoprawną podstawę powyższej decyzji stanowiły przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Przez należności z tytułu składek ustawa rozumie składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowe opłaty (art. 24 ust. 2). Wyjątek od zasady umarzania należności tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przewiduje art. 28 ust. 3a ustawy, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365 z późn. zm.).

Dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji istotne znaczenie ma okoliczność, że zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu prowadzonym po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 30 czerwca 2016 r. w sprawie III SA/Lu 48/16, którym to wyrokiem sąd uchylił wydaną wcześniej w tej samej sprawie decyzję organu z 20 listopada 2015 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

W związku z tym trzeba wskazać, że w myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., II GSK 2101/11, LEX nr 1277944). Związanie oceną prawną oznacza zaś, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku.

Z powyższego wynika, że rozpoznając sprawę ponownie organ był związany oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 30 czerwca 2016 r. w sprawie III SA/Lu 48/16. W uzasadnieniu tego wyroku sąd wskazał, że organ nie rozważył należycie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., czyli gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ nie wskazał jaki jest stan prowadzonej egzekucji i nie uzasadnił swojego stanowiska w odniesieniu do wymienionej przesłanki.

Oceniając przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s sąd zauważył, że wprawdzie wniosek o ogłoszenie upadłości został odrzucony, jednak zainicjowanie postępowania przez organ jako wierzyciela, a następnie zaniechanie opłacenia zaliczki na poczet kosztów postępowania, które w istocie uniemożliwiło merytoryczne rozpoznanie wniosku, w ocenie sądu jest działaniem naruszającym art. 8 k.p.a., nakazującym prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Sąd podkreślił, że organ nie uzasadnił też w przekonujący i logiczny sposób swojego stanowiska w kontekście przesłanki umorzenia należności określonej w art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, bowiem dysponując danymi o wysokości przychodów i strat za rok 2013 i 2014, a za pierwsze półrocze 2015 r. nawet w rozbiciu za poszczególne miesiące, organ w rzeczywistości zaniechał ich zestawienia z wysokością zadłużenia, co powoduje, że nie wiadomo więc, czy i na jakiej podstawie organ przyjął, że spłata zadłużenia jest możliwa bez pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę, organ powinien uwzględnić wszystkie powyższe uwagi i przekonująco uzasadnić, czy skarżący jest w stanie spłacać należności, choćby ratalnie, bez pozbawienia się możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Odmawiając po raz kolejny umorzenia należności, organ wyjaśnił wszystkie wskazane przez sąd w sprawie III SA/Lu 48/16 okoliczności, szczegółowo rozważając zarówno przesłanki nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy, jak i przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W ocenie sądu, rozpoznając sprawę ponownie, organ prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego nie wystąpiła żadna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy i nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Organ odniósł się do wszystkich wskazanych w at. 28 ust. 3 przesłanek i prawidłowo ustalił, że żadna z nich w sprawie niniejszej nie zachodzi. Jeśli chodzi o przesłankę określoną w art. 28 ust. 3 pkt 2 (oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania upadłościowego z określonych przyczyn), organ wyjaśnił, w związku z wątpliwościami sądu w sprawie III SA/Lu 48/16, że rzeczywiście wniosek organu o ogłoszenie upadłości został odrzucony, jednak głównie z powodu niejasności co do wartości majątku zobowiązanego. Podkreślić należy, że okoliczność, z jakiego powodu wniosek został odrzucony nie ma znaczenia dla oceny spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Nie ulega wątpliwości, że przesłanka ta w przypadku skarżącego nie zachodzi. Wobec odrzucenia wniosku o upadłość nie zachodzą także przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4 i 4b.

Prawidłowo ocenił organ, że nie zachodzi również żadna z okoliczności wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 4a, 5 i 6 u.s.u.s.

Jeśli chodzi o przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 3 (zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należność), organ ustalił, że skarżący nadal zarejestrowany jest w CEIDG (Centralna Ewidencja Działalności Gospodarczej) jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, a ponadto jest współwłaścicielem nieruchomości, na której zabezpieczone zostały należności organu z tytułu składek.

Organ ustalił następnie, że w postępowaniu egzekucyjnym ani naczelnik urzędu skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5). Organ wyjaśnił, że naczelnik urzędu skarbowego, któremu przekazane zostały tytuły wykonawcze, umorzył postępowanie egzekucyjne tylko wobec części tytułów wykonawczych. Egzekucja jest nadal prowadzona. Przed zakończeniem postępowania egzekucyjnego nie można stwierdzić z całą pewnością, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie zachodzi zatem także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Z uwagi na wysokość należności nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a.

Wobec tego, że nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia, organ rozważył w dalszej kolejności przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie zatem od określonych w art. 28 ust. 2 przesłanek nieściągalności, w przypadku osób będących płatnikami składek, organ zobowiązany jest rozważyć możliwość umorzenia należności z uwagi na okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Zgodnie z tym przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem organowi umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach.

Organ prawidłowo ustalił, że żadna z tych sytuacji nie zachodzi w przypadku skarżącego. Ustalenie to oparte zostało o zebrane w sprawie dowody, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, które - zgodnie z powołanymi przepisami - powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

Podkreślenia wymaga, że po uchyleniu przez sąd decyzji z [...] listopada 2015 r. organ wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów stwierdzających wysokość stałych miesięcznych opłat, ponoszonych przez skarżącego, wskazania aktualnej wysokości zobowiązań, złożenia dokumentów potwierdzających wysokość dochodów, a także informacji o osobach wspólnie ze skarżącym zamieszkujących i wszelkich dowodów dokumentujących sytuację majątkową oraz stan zdrowia skarżącego. Skarżący miał więc możliwość wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki. W wykonaniu wezwania pełnomocnik skarżącego złożyła podpisane przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, decyzję o przyznaniu skarżącemu świadczenia rehabilitacyjnego od 11 września 2016 r. do 8 stycznia 2017 r., zeznania podatkowe za 2014 i 2015 rok oraz plik dokumentów, dotyczących głównie opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i wywóz śmieci, wystawionych na nazwisko skarżącego oraz nazwisko jego matki.

Wszystkie przedstawione przez skarżącego dokumenty zostały przez organ uwzględnione w toku ponownego rozpoznawania sprawy i omówione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Z prawidłowych ustaleń organu wynika, że skarżący jest rozwiedziony, mieszka w domu stanowiącym jego współwłasność i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jego córki są dorosłe i samodzielne. Skarżący nie ma więc nikogo na utrzymaniu. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest współwłaścicielem w 1/8 części nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni 230 m² (ubocznie zauważyć należy, że ubiegając się o prawo pomocy w postępowaniu przed sądem skarżący określił powierzchnię domu na 293 m²). Skarżący posiada więc określony majątek. Nieruchomość ta została obciążona hipoteką na rzecz organu i może być przedmiotem skutecznego postępowania egzekucyjnego.

Skarżący nie jest również pozbawiony jakichkolwiek dochodów. Z oświadczenia skarżącego z 10 listopada 2016 r. (k. 41 - 44 akt adm.) wynika, że skarżący nie osiąga obecnie dochodów z działalności gospodarczej. Przychód za pierwsze półrocze 2016 r. skarżący oszacował na 6242 zł, a koszty na ok. 18 100 zł, co oznaczać miałoby stratę, a nie dochód. Jednak w tym samym oświadczeniu wskazał skarżący dwa inne źródła dochodów: zasiłek chorobowy oraz prace dorywcze. Należy zauważyć, że skarżący nie wskazał organowi ani wysokości zasiłku chorobowego, ani pobieranego od 11 września 2016 r - świadczenia rehabilitacyjnego. Nie określił też dochodu z prac dorywczych. Wyjaśnić więc w tym miejscu należy, że to rzeczą skarżącego jest wykazanie osiąganych dochodów w celu umożliwienia organowi pełnej i rzetelnej oceny możliwości płatniczych skarżącego. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wyraźnie stanowi, że organ może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie opłacić tych należności. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, albowiem z faktu ich istnienia wywodzi on określone skutki prawne (patrz m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 430/12 oraz wyrok z 9 października 2013 r., sygn. akt II GSK 922/12). Dopiero w skardze do sądu podał skarżący, że jego dochód w okresie choroby kształtował się w granicach 1200 zł i dołączył kilka dowodów wypłaty zasiłku i świadczenia rehabilitacyjnego. Przedstawione dowody nie mogą jednak podważyć dokonanej przez organ oceny.

Podzielić należy stanowisko organu, że sytuacja skarżącego nie pozwala na jednorazowe i natychmiastowe spłacenie należności. Jak słusznie zauważa jednak organ, należność może być spłacana w ratach, odpowiednich do możliwości skarżącego. Podkreślić należy, że jak wynika z ustaleń organu, skarżący dokonuje od 2014 r. systematycznych wpłat na poczet zadłużenia z tytułu składek. Łącznie wpłacił już 104 763,39 zł. Organ miał zatem podstawy do przyjęcia, że skarżący ma możliwość regulowania zaległości w formie wpłat ratalnych. Możliwość spłaty zadłużenia potwierdza też pismo pełnomocnika skarżącego, złożone [...] grudnia 2016 r., zawierające wniosek o rozłożenie całości zadłużenia z tytułu składek na raty. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że spłata zadłużenia następuje dzięki pomocy matki skarżącego. Skarżący może bowiem korzystać z pomocy rodziny w celu uregulowania zaległości.

Skarżący ma wprawdzie także zadłużenie z tytułu podatków, okoliczność ta, a także fakt, że część tych należności została umorzona nie stanowi jednak podstawy do umorzenia należności w sprawie niniejszej.

W świetle przedstawionych okoliczności brak podstaw do uznania, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Jeśli chodzi natomiast o dwie pozostałe przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia, stwierdzić należy, że skarżący nie wskazuje na żadną sytuację, która mogłaby być potraktowana jako poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, co powodowałoby, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2). Nie można też mówić o przesłance wskazanej w punkcie 3 - przewlekłej chorobie zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Choroba skarżącego spowodowała wprawdzie ograniczenie jego możliwości uzyskiwania dochodów, jak już jednak była o tym mowa, skarżący nie jest osobą pozbawioną całkowicie dochodu. Ponadto z przedstawionej przez skarżącego dokumentacji wynika, że nie utracił on trwale zdolności do pracy. Leczenie i rehabilitacja mają tę zdolność przywrócić.

Wyjaśnić należy, że nawet zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisach art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 ust. 2 rozporządzenia oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 17 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 1694/14 oraz z 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 217/12). Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.

Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie pozostawia organowi swobodę wyboru w zakresie wyboru spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów rozstrzygnięcia sprawy.

Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w skrócie: "k.p.a."). Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny.

Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy oraz gdy będzie zgodny z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

Względy interesu publicznego w postaci ochrony stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, zasada równości w zakresie obowiązków ubezpieczonych i płatników nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i wyjątkowych przypadków życiowych.

Odnosząc powyższe uwagi do oceny zaskarżonej decyzji, sąd stwierdza, że organ nie dopuścił się naruszeń przepisów postępowania, a dokonując wyboru rozstrzygnięcia nie wykroczył poza granice przyznanego mu prawem uznania administracyjnego. Organ zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważył go i poddał ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ zastosował się również do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 30 czerwca 2016 r.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji finansowej skarżącej oraz w sposób wyczerpujący i jasny uzasadnił swe rozstrzygnięcie, zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.).