Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 823/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 pkt 1 i 2 , 28 , 105 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.132 ust 3
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie WSA Aldona Gąsecka-Duda WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant: Joanna Obrał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2008 r. sprawy ze skargi A.J. i J.J. na decyzję Wojewody z dnia [....] w przedmiocie umorzenia postępowania skargę oddala


UZASADNIENIE

A. J. - Z. i J. J. pismem z dnia [...] grudnia 2005r. wnieśli o wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, oznaczone jako parcele l. kat. "1", l. kat. "2", l. kat. "3", l. kat. "4", l. kat. "5", l. kat. "6" i l. kat. "7" b. gm. kat. O.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007r., nr [...] Prezydent Miasta K. orzekł, na podstawie m.in. art. 112 ust. 4 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm.), art. 105 § 1 k.p.a. ( t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) o umorzeniu postępowania o wypłatę odszkodowania:

- ustalonego w decyzji Urzędu Dzielnicowego K.-K. z dnia [...]1978r. Nr [...] na rzecz M. M.-J. za nieruchomości oznaczone jako parcele l. kat. "4" o pow. 0,0095 ha, l. kat. "3" o pow. 0,0120 ha obj. Lwh "8" oraz parcela l. kat. "6" o pow. 0,0052 ha obj. Lwh "9" b. gm. kat. O. i ustalonego na rzecz K. R. za nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. 7 o pow. 0,0054 ha b. gm. kat. O. obj. Kw [...] O., wszystkie wywłaszczone w/w decyzją z dnia [...]10.1978 r. na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy drogi przeciwpożarowej;

- ustalonego w decyzji Urzędu Dzielnicowego K.-K. z dnia [...].1977r. Nr [...] na rzecz M. M. za nieruchomości oznaczone jako parcele l. kat. "5" o pow. 0,0176 ha, l. kat. "1" o pow. 0,0294 ha i l. kat. "2" o pow. 0,0066 ha obj. Lwh "8" i Lwh "10" b. gm. kat. O., wywłaszczone w/w decyzją z dnia [...].1977 r. na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy składu paliw CPN w O.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż decyzją Urzędu Dzielnicowego K. - K. z dnia [...] października 1978r. Nr [...] wywłaszczono m.in. nieruchomości obj. Lwh "8" i Lwh "9" b. gm. kat. O. oznaczone jako parcele l. kat. "4" o pow. 0,0095 ha, 1. kat. "3" o pow. 0,0120 ha i l. kat. "6" o pow. 0,0052 ha, stanowiące własność M. M. - J. oraz nieruchomość obj. Kw [...] b. gm. kat. O. oznaczoną jako parcela l. kat. "7" o pow. 0,0054 ha, stanowiącą własność K. R. W tej samej decyzji orzeczono o ustaleniu odszkodowania za w/w nieruchomości, tj. za grunt i składniki rolne: na rzecz M. M. - J. w łącznej wysokości 4.328,00 zł oraz na rzecz K. R. w wysokości 952,00 zł. W/w decyzja stała się ostateczna w dniu [...] listopada 1978 r.

Natomiast decyzją Urzędu Dzielnicowego K. - K. z dnia [...] 1977 r. Nr [...] wywłaszczono m. in. nieruchomości oznaczone jako parcele l. kat. "5" o pow. 0,0176 ha, l. kat. "1" o pow. 0,0294 ha i l. kat "2" o pow. 0,0066 ha stanowiące własność M. M. W tej samej decyzji ustalono na rzecz M. M. odszkodowanie za w/w nieruchomości w kwocie 6.432,00 zł. W/w decyzja stała się ostateczna w dniu [...] czerwca 1977 r.

Organ I instancji wskazał, iż materiały geodezyjne uzyskane w toku postępowania doprowadziły do ustalenia, że wywłaszczone parcele wchodzą obecnie w skład działek położonych w obrębie "11" jedn. ewid. K. - K., a to: parcela l. kat. "7" i 1. kat. "4" w skład działki nr "12" o pow. 0,5119 ha obj. Kw [...], parcela 1. kat. "6" w skład działki nr "13" o pow. 0,0841 ha, parcela l. kat. "5" w skład działki nr "14" o pow. 14,7820 ha, a parcela l. kat. "6" w skład działki nr "15" o pow. 0,4293 ha (powstałej z podziału działki nr "16"). Działki nr "13", nr "14" i nr "16" objęte są Kw [...]. Zgodnie z wpisami w Kw [...] i Kw [...] w/w działki stanowią obecnie własność Skarbu Państwa i pozostają w użytkowaniu wieczystym Polskiego Koncernu Naftowego "A." S.A. z siedzibą w P. Natomiast parcele l. kat. "2" i l. kat. "3" wchodzą obecnie w skład działki nr "16" obr. "11" jedn. ewid. K. obj. Kw [...], gdzie jako właścicieli ujawniono osoby fizyczne. Ustalono także, że parcela l. kat. "1" powstała z podziału parceli l. kat. "01", zaś parcele l. kat. "2", l. kat. "3" i l. kat. "4" powstały z podziału parceli l. kat. "001", a parcela l. kat. "5" powstała z podziału parceli l. kat. "05" b. gm. kat. O.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia [...] stycznia 1988 r. sygn. akt [...] A. J. - Z. i J. J. nabyli własność m.in. nieruchomości oznaczonych jako parcele l. kat. "01", l. kat. "001", l. kat. "05" i l. kat. "6" w drodze zasiedzenia z dniem [...] stycznia 1985 r.

Z powyższego wynika zatem, że wnioskodawcy - A. J. - Z. i J. J. nie byli właścicielami przedmiotowych nieruchomości w chwili ich wywłaszczenia, bowiem w/w parcele zostały wywłaszczone opisanymi decyzjami w 1977 i 1978 roku.

W odpowiedzi na pismo wzywające wnioskodawców o wykazanie, że są spadkobiercami M. M. i/lub K. R., A. J. - Z. i J. J. poinformowali organ I instancji, iż swoją legitymację do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym odszkodowania za parcele wywłaszczone w/w decyzjami wywodzą z postanowienia Sądu Rejonowego dla K. z dnia [...] stycznia 1988r. w przedmiocie zasiedzenia.

Organ orzekający wskazał, że zgodnie z treścią przepisów ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz zapisem art. 28 K.p.a. stroną postępowania o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość może być właściciel lub współwłaściciele wywłaszczonej nieruchomości lub ich spadkobiercy.

Skoro A. J.-Z. i J. J. nie byli właścicielami przedmiotowych nieruchomości w chwili ich wywłaszczenia, ani nie wykazali, iż są spadkobiercami wywłaszczonych nieruchomości, Prezydent Miasta K. stwierdził, że prowadzenie przedmiotowego postępowania administracyjnego z wniosku w/w, stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.

Zdaniem organu I instancji bezprzedmiotowość postępowania zachodziłaby także w sytuacji, gdyby nawet przyjąć, że wnioskodawcom przysługiwał status stron. Za wywłaszczone nieruchomości zostało bowiem ustalone odszkodowanie w opisanych wyżej decyzjach, zaś zapłata odszkodowania należy do sfery wykonania tych decyzji, w stosunku do której ani ustawa o gospodarce nieruchomościami ani kodeks postępowania administracyjnego nie przewidują prowadzenia postępowania. Wobec powyższego uznano, że na gruncie obowiązujących przepisów brak byłoby również podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania o wypłacie ustalonego już odszkodowania.

Następnie organ I instancji wskazując, iż odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jest rodzajem odpowiedzialności cywilnoprawnej o charakterze obligacyjnym oraz powołując się na art. 353 § 1 k. c., wskazał na uregulowania zawarte w art. od 117 do 127 k.c. dotyczące przedawnień cywilnoprawnych roszczeń majątkowych.

Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] sierpnia 2007r. złożyli A. J.-Z. i J. J., po raz kolejny wnosząc o zbadanie przedmiotowej sprawy i wypłacenie należnego im odszkodowania.

Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda decyzją z dnia [...] czerwca 2008r., nr [...], na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm.), oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. ( t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] sierpnia 2007r., nr [...].

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest zgłoszone przez wnioskodawców A. J.-Z. i J. J., żądanie wypłaty odszkodowania ustalonego w decyzjach administracyjnych wywłaszczeniowo - odszkodowawczych (z dnia [...] 1978r. oraz z dnia [...] 1977r.).

Jednocześnie w ocenie Wojewody, żądanie odwołujących w istocie dotyczy waloryzacji kwoty odszkodowania ustalonej w uprzednio wydawanych decyzjach i jego wypłaty. Organ odwoławczy przyjął stanowisko, że waloryzacja odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, nie stanowi czynności z zakresu administracji publicznej, ma ona bowiem charakter czynności techniczno - obrachunkowej związanej z prawidłowym spełnieniem świadczenia głównego wynikającego z decyzji administracyjnej, dokonanej przez podmiot obowiązany do zapłaty odszkodowania, stosownie do art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomości. Na poparcie powyższego wskazano, że wadliwie dokonana waloryzacja skutkować będzie nienależytym spełnieniem świadczenia zapłaty odszkodowania, a rozstrzyganie sporu w tym zakresie należy do kognicji sądu powszechnego.

Organ II instancji stwierdził, że wysokość odszkodowania została już ustalona w ostatecznych decyzjach administracyjnych, które pozostają w obrocie prawnym. Wypłata odszkodowania powinna zatem nastąpić (o ile nie ma przeszkód prawnych) w drodze czynności cywilnoprawnej w imieniu Skarbu Państwa lub określonej jednostki samorządu terytorialnego (wypłaty określonej sumy pieniężnej) i nie wymaga dodatkowego orzeczenia (decyzji lub postanowienia).

Następnie Wojewoda wskazał, że powinnością organu administracyjnego jest każdorazowo poddać ocenie żądanie zawarte w skierowanym do organu podaniu, w celu ustalenia, czy dotyczyło ono sprawy indywidualnej rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej przez organy administracji publicznej (art. 1 pkt 1 kpa).

Zdaniem organu odwoławczego, przepisy administracyjnego materialnego prawa - wyznaczające katalog spraw indywidualnych załatwianych co do istoty w drodze decyzji administracyjnych - nie przewidują, aby żądanie wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (czyli w istocie wykonania obowiązku o charakterze cywilnoprawnym ustalonego w decyzji administracyjnej), dotyczyło sprawy, co do której rozstrzygnięcie mogło nastąpić w formie decyzji administracyjnej.

Zatem, stosownie do powyższych rozważań, stwierdzono, że Prezydent Miasta K., wszczynając postępowanie administracyjne, dokonał wadliwej oceny sformułowanego we wniosku A. J. - Z. i J. J. żądania wypłaty ustalonego ostateczną decyzją odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Jednakże organ pierwszej instancji uznając, iż nie można wydać decyzji, załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do jej istoty, zasadnie umorzył postępowanie - sanując w ten sposób powyższe uchybienie. Niewątpliwie bowiem, w ocenie Wojewody w niniejszej sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 kpa.

Wojewoda wskazał, iż w sytuacji, gdy dłużnik - Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego - uchylała się od wykonania zobowiązania odszkodowawczego, tj. nie świadczy na rzecz wierzyciela (podmiotu wywłaszczonego) sumy odszkodowania określonej w decyzji o wywłaszczeniu, należność ta powinna zostać wyegzekwowana w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 225 póz. 1954, z późn. zm. - tak T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" wyd. 2 Lexis Nexis, Warszawa 2004 r. s. 165).

A. J. - Z. i J. J. (zwani dalej skarżącymi) wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (pismem złożonym dnia [...] lipca 2008r. w Urzędzie Wojewódzkim) na w/w decyzję Wojewody .

Zaskarżonej decyzji zrzucono naruszenie:

- art. 7, 9 k.p.a. poprzez brak jednoznacznego wyjaśnienia zamiaru strony składającej wniosek o wypłatę odszkodowania, brak pouczenia strony o przysługujących jej możliwościach prawnych;

- art. 77 k.p.a. poprzez brak ustaleń faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia wniosku;

- art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że waloryzacja odszkodowania nie wymaga decyzji administracyjnej, co w efekcie spowodowało brak merytorycznego rozpoznania odwołania skarżących;

- art. 28 i 105 k.p.a. poprzez bezzasadne odmówienie skarżącym przymiotu stron postępowania wszczętego z ich wniosku i brak merytorycznego rozstrzygnięcia o zgłoszonym żądaniu.

W uzasadnieniu zarzucono organom administracyjnym zaniechania sprecyzowania żądania zawartego we wniosku.

W ocenie skarżących, rozstrzygnięcie co do żądania waloryzacji kwoty już przyznanego odszkodowania powinno następować w drodze decyzji administracyjnej o charakterze merytorycznym, po uprzednim ustaleniu, czy nie doszło już do wypłaty odszkodowania, ustalonego przy dokonanych wywłaszczeniach, względnie złożenia go do depozytu sądowego. Jeśli odszkodowanie nie zostało wypłacone, ani złożone do depozytu sądowego, to według skarżących powinno zostać zwaloryzowane w drodze decyzji administracyjnej na podstawie art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami na dzień jego zapłaty i wypłacone skarżącym jako spadkobiercom nieżyjącej.

Zdaniem skarżących kwestia waloryzacji odszkodowania ustalonego w decyzji administracyjnej jest sprawą administracyjną, podlegającą rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym, zaś roszczenie o zapłatę odszkodowania za wywłaszczenie, choć ma charakter cywilno- prawny to nie podlega przedawnieniu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, póz. 1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, iż sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Podkreślić należy, że w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie ma obowiązku, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Skarga nie jest zasadna.

Zagadnieniem wstępnym, które wymagało rozważenia w pierwszej kolejności jest kwestia posiadania legitymacji procesowej przez skarżących w postępowaniu administracyjnym, wszczętym na ich wniosek w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości (pismem z dnia [...].12.2005 r.).

Stroną postępowania administracyjnego jest podmiot, który żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny (art. 28 k.p.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa sądowego stroną postępowania jest każdy podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy to postępowanie. Interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. nie zależy od indywidualnego przekonania, że zachodzi związek między postępowaniem, a sytuacją zainteresowanego, lecz ma charakter obiektywny i musi wynikać z ustawowego źródła.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz zapisem art. 28 k.p.a. stroną postępowania o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość może być właściciel lub współwłaściciele wywłaszczonej nieruchomości, jej użytkownicy wieczyści oraz osoby, którym na nieruchomości przysługuje ograniczone prawo rzeczowe lub ich następcy prawni.

Okolicznością bezsporną w sprawie jest, że skarżący nie byli właścicielami przedmiotowych nieruchomości (odnośnie których wnioskowali o wypłatę odszkodowania) w chwili ich wywłaszczenia (decyzjami wywłaszczeniowo - odszkodowawczymi z dnia [...] 1978r. oraz z dnia z dnia [...] 1977r.). Część nieruchomości, objętych wywłaszczeniem, nabyli bowiem w dopiero drodze zasiedzenia z dniem [...] stycznia 1985r. (postanowienie Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia [...] 1988r. sygn. akt [...]).

Należy podnieść, iż pomimo wezwania przez organ I instancji pismem z dnia [...].03.2007r., skarżący nie wykazali, że są następcami prawnymi M. M. - J. lub/i K. R. - właścicielek wywłaszczonych nieruchomości. Skarżący sami powołują się tylko na postanowienie Sądu Rejonowego dla K. w K. z dnia [...] stycznia 1988r i wywodzą swój interes ze stwierdzenia zasiedzenia nieruchomości z dniem 1. 01.1985r. Zatem rację ma organ I instancji twierdząc, iż powyższy brak powoduje bezprzedmiotowość postępowania o charakterze podmiotowym.

Zasadnym jest w tym miejscu wskazać, że przepis art. 28 k.p.a. nie może być interpretowany w oderwaniu od przedmiotu postępowania administracyjnego wyznaczonego postanowieniami art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Ocena, czy określony podmiot jest stroną postępowania, powinna być zatem poprzedzona ustaleniem, czy sprawa, której postępowanie ma dotyczyć, jest sprawą administracyjną w rozumieniu art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie ma charakteru sprawy administracyjnej, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W związku z powyższym wszczęcie postępowania w sprawie, która nie jest sprawą administracyjną, prowadzi jedynie do umorzenia postępowania, jako bezprzedmiotowego (vide: wyrok NSA z dnia 25 maja 1983r., sygn. akt SA/Wr 185/83, ONSA 1983, nr 1, poz. 37, wyrok NSA z dnia 4 marca 1987r., sygn. akt SA/Gd 329/86 niepublikowany, wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1995r., sygn. akt SA/Łd 2424/94, ONSA 1996, nr 2 poz. 80).

Trzeba wskazać, że odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości zastały już ustalone ostatecznymi orzeczeniami z dnia [...] 1977r. i [...] 1978r., które pozostają w obrocie prawnym. Żądania skarżących sprowadzające się do wypłaty odszkodowania (a tak było jednoznacznie formułowane żądanie skarżących zarówno we wniosku, jak i w odwołaniu od decyzji organu I instancji) przez organy administracyjne w drodze decyzji administracyjnej są bezpodstawne. Wypłata odszkodowania ustalonego w decyzji o wywłaszczeniu powinna nastąpić w drodze czynności materialnej (jest to de facto czynność cywilnoprawna) i nie wymaga dodatkowego orzeczenia w formie postanowienia czy decyzji administracyjnej. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, żaden przepis kodeksu postępowania administracyjnego czy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie daje podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania o wypłacie ustalonego odszkodowania.

Zgodnie z art. 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości zobowiązany jest starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa, albo organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki.

Kwestie wyegzekwowania tego typu należności podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Jeżeli więc dłużnik - Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego - nie wykonuje zobowiązania odszkodowawczego, tj. nie świadczy na rzecz wierzyciela (podmiotu wywłaszczeniowego) sumy odszkodowania określonej w decyzji o wywłaszczeniu, należność ta powinna zostać od niego wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji.

W świetle powyższego za słuszne należy uznać stanowisko organu I instancji, który umorzył postępowanie w sprawie, zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. Przesłanką umorzenia postępowania jest jego bezprzedmiotowość, a pojęcie to należy rozumieć jako brak któregoś z elementów stosunku prawnego, co powoduje, że nie można w sprawie wydać decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty. Przypadkiem bezprzedmiotowości jest m.in. sytuacja braku podstaw prawnych do orzekania w sprawie, czy brak zdolności administracyjnoprawnej strony postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to po prostu brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnoprawnego; takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego.

Przedmiot postępowania administracyjnego istnieje, jeśli zostanie spełniony m.in. warunek, że nie zostało w sprawie podjęte ostateczne rozstrzygnięcie. Sprawa administracyjna musi mieć charakter "otwarty" w tym znaczeniu, że nie może być rozstrzygnięta orzeczeniem ostatecznym (res iudicata). "Dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe (...). Dopiero bowiem eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym (...) takiego rozstrzygnięcia otworzyłaby możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy" ( wyr. NSA z dnia 19 czerwca 2000 r., l SA/Ka 2247/98, niepubl.).

Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. Postępowanie takie winno ulec umorzeniu. Dopóki bowiem orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Dopiero eliminacja z obrotu prawnego w trybie prawem przewidzianym takiego rozstrzygnięcia otworzyłaby możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy.

Skoro więc o odszkodowaniu za nieruchomości organ administracji już ostatecznie orzekł, to obecnie nie można orzec ponownie o odszkodowaniu za te same nieruchomości. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest określona w art. 16 k.p.a. zasada trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej, która stanowi, że dopóki decyzja ostateczna nie zostanie usunięta z obrotu prawnego, w jednym z przewidzianych przez prawo procesowe trybów nadzwyczajnych, dopóty stosunek prawny powstały na jej podstawie wiąże strony postępowania oraz organ. Decyzja wydana w tej samej sprawie byłaby dotknięta wadą nieważności na mocy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Sąd nie podziela także zawartego w skardze poglądu, będącego zarazem podstawą żądania zawartego dopiero w skardze, zgodnie z którym waloryzacja odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zatem zarzut skarżących w zakresie odmowy rozpoznania wniosku o waloryzację odszkodowania przez organy administracyjne, należy uznać za nieuzasadniony. Podkreślić zresztą należy, że żądanie takie skarżący zgłosili dopiero w skardze do sądu administracyjnego, odnosząc się w ten sposób do rozważań organu odwoławczego.

Zgodnie z zasadą waloryzacji wyrażoną w art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustalona w decyzji wysokość odszkodowania podlega waloryzacji na dzień wypłaty. Istotnie zarówno w literaturze i orzecznictwie zaakceptowany został pogląd, że rozstrzygnięcie o waloryzacji niewypłaconego w całości lub części odszkodowania następuje w formie decyzji administracyjnej (zob. uchwała SN z 7 .04.1993 r., III AZP 3/93, OSNCP 1993, nr 10, poz. 174, uchwała SN z 12.05.1993 r., III CZP 50/93, OSNCP 1993, nr 12 poz. 221, T. Woś "Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot" Warszawa 2007 ). Kwestia ta uległa jednak zasadniczej zmianie z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz zmianie niektórych innych ustaw - a więc z dniem 22 września 2004r. (skarżący zainicjowali przedmiotowe postępowanie administracyjne wnioskiem z dnia [...] grudnia 2005r.).

Z treści zmienionego w/w ustawą art. 132 ust. 3 u.g.n. wynika, iż waloryzacji wysokości odszkodowania ustalonej w decyzji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania (a więc nie tylko organ administracyjny). Jednocześnie ust. 6 tego przepisu stanowi, że do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości jest zobowiązany starosta, wykonujący zadania z administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu państwa, albo organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki. Ustawodawca przyjął więc zasadę, że obowiązek waloryzacyjny ciąży na podmiocie zobowiązanym do zapłaty odszkodowania i nie zawsze będzie to organ administracyjny. W przypadku bowiem wywłaszczenia nieruchomości na rzecz określonej jednostki samorządu terytorialnego jej organ wykonawczy nie jest organem właściwym do prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego w rozumieniu art. 4 pkt 9 u.g.n. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, aby wójt (burmistrz, prezydent miasta w przypadku wywłaszczenia na rzecz gminy), zarząd powiatu czy też zarząd województwa, mogli waloryzować odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, a więc podejmować decyzję na zasadach i w trybie określonym w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

W związku z powyższym Sąd podziela pogląd ugruntowany w doktrynie (zob. M. Szalewska "Wywłaszczenie nieruchomości" Toruń 2005, T. Woś "Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot" Warszawa 2007), że waloryzacja odszkodowania stanowi czynność faktyczną, techniczno-obrachunkową dokonywaną przez podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania na etapie spełnienia przez niego świadczenia. Dodać należy, że skarżący nie zgłaszali żądania waloryzacji odszkodowania zarówno w jednoznacznie sprecyzowanym wniosku, jak i w odwołaniu od decyzji I instancji.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.