Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 539/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2020-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 8, art. 18, art. 24 ust. 1, art. 2 pkt 7 lit. a-f, art. 9 ust. 3-4b,
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 14a ust. 1d,
journal: Dz.U. 2015 poz 584
law: Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej
article: art. 27 ust. 1,
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 2 marca 2020 r. znak: [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (SKO), po rozpatrzeniu odwołania D. W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Suchedniów z dnia 26 listopada 2019 r. orzekającą:

- w pkt 1) o uznaniu pobranego przez D. W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz L. M. oraz N. M. z decyzji Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (MGOPS) w S. z dnia [...] r. nr [...] za okres od 1 listopada 2016 r. do 30 listopada 2016 r. w łącznej kwocie 600,00 zł - za nienależnie pobrane,

- w pkt 2) o zobowiązaniu do zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną L. M. i N. M. z opisanej wyżej decyzji w łącznej kwocie 600,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty.

W uzasadnieniu SKO wskazało, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego pomimo – jak wskazała - istnienia dwóch prawomocnych decyzji Kolegium w tej sprawie. Podniosła, że ustawa o swobodzie działalności gospodarczej miała już w dniu 12 października 2016 r. inne brzmienie niż zacytowany w decyzji przepis dotyczący zawieszenia przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej. Nadmieniła także, że obecnie nie wlicza się stypendiów o charakterze socjalnym do dochodu.

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Kolegium przytoczyło stosowne przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazało, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organ I instancji prawidłowo obliczył dochód rodziny odwołującej, a tym samym, czy zasadnie uznał, że świadczenia pobrane przez nią z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 listopada 2016 r. w łącznej kwocie 600,00 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i zobowiązał do ich zwrotu.

Jak wynika z ustaleń organu I instancji, dochód rodziny skarżącej za 2015 r. tj. rok poprzedzający okres świadczeniowy 2016/2017 wyniósł ogółem 13.777,53 zł, na co złożył się dochód z tytułu: zasądzonych alimentów otrzymanych przez D. W. na córkę S. W. w wysokości 4.800,00 zł, stypendium szkolnego na podstawie art. 90c ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty w wysokości 600,00 zł, kwoty otrzymanej na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (ulga prorodzinna) w wysokości 3.440,81 zł, dochód z tytułu zatrudnienia w Szkole Podstawowej w O., który po odliczeniach wyniósł 4.466,72 zł oraz dochód z tytułu prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej osiągnięty w 2015 r. w wysokości 470,00 zł. Organ wskazał również, że z uwagi na utratę przez D. W. zatrudnienia w Zespole Szkolno-Gimnazjalnym w W. z dniem 26 czerwca 2015 r., stosownie do treści art. 9 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustalając dochód rodziny nie uwzględniono dochodu utraconego. Miesięczny dochód czteroosobowej rodziny skarżącej z roku bazowego 2015 r. wyniósł zatem 1.148,13 zł, zaś w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowił kwotę 287,03 zł, która nie przekraczała kryterium dochodowego wynoszącego 725,00 zł.

Wobec powyższego decyzją z 28 września 2016 r. organ I instancji przyznał skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz córek: L. M. i N. M. na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości po 300,00 zł miesięcznie.

Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy potwierdza, że skarżąca w dniu 31 sierpnia 2016 r. utraciła zatrudnienie w Szkole Podstawowej w O. Ponadto z dniem 1 września 2016 r. podjęła zatrudnienie w Zespole Szkół w C. oraz w Szkole Podstawowej w O. . Z przedłożonego do akt sprawy zaświadczenia o zarobkach wydanego przez Zespół Szkół w C. wynika, iż umowa ta została zawarta na czas określony, tj. do dnia 31 sierpnia 2017 r. i wynagrodzenie za miesiąc następujący po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. za miesiąc październik 2016 r. stanowiło kwotę 1.922,58 zł netto. Natomiast z przedłożonego do akt zaświadczenia o zarobkach wydanego przez Szkołę Podstawową w O. wynika, że umowa ta została również zawarta na czas określony do dnia 31 sierpnia 2017 r. i wynagrodzenie za miesiąc następujący po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. za miesiąc październik 2016 r. stanowiło kwotę 269,50 zł netto.

Ponadto organ I instancji ustalił z udziałem Urzędu Skarbowego w S., że skarżąca otrzymała w 2015 r. kwotę wypłaconą na podstawie art. art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 2.884,79 zł (a nie 3.440,81 zł).

Uwzględniając w dochodzie rodziny niższą kwotę ulgi prorodzinnej, organ prawidłowo ustalił, że miesięczny dochód rodziny z 2015 r., pomniejszony o dochód utracony i powiększony o kwotę dochodu uzyskanego z miesiąca października 2016 r., czyli o kwotę 1.922,58 zł oraz o kwotę 269,50 zł, wyniósł 2.921,65 zł (4.800,00 zł + 600,00 zł + 2.884,79 zł + 470,00 zł = 8.754,79 : 12 = 1922,58 zł + 269,50 zł = 2.921.65 zł), co na osobę w rodzinie złożonej wówczas z czterech osób dało 730,41 zł. Kwota ta przekracza o 5,41 zł kryterium dochodowe wynoszące 725,00 zł, uprawniające do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym po uwzględnieniu tak ustalonej sytuacji dochodowej rodziny odwołującej, organ I instancji zasadnie uznał, że przekroczenie powyższej kwoty powoduje, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego od 1 listopada 2016 r. nie przysługiwały.

Z kolei z dniem 23 listopada 2016 r. D. W. wyrejestrowała działalność gospodarczą. Wobec powyższego w miesiącu grudniu 2016 r. miesięczny dochód rodziny pomniejszony o dochód z działalności gospodarczej wyniósł 2.882,48 zł (tj. 2.921,65 zł - 39,17 zł /470,00 zł :12 = 39,17 zł/), a w przeliczeniu na osobę w czteroosobowej rodzinie stanowił 720,62 zł. Kwota ta nie przekraczała od 1 grudnia 2016 r. kryterium dochodowego, uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z uwagi na fakt, że skarżąca do dnia 31 sierpnia 2017 r. pracowała w Zespole Szkół w C. oraz w Szkole Podstawowej w O. , jak również jej córka - S. W. od dnia 3 sierpnia 2017 r. nie mieszka z matką i nie pozostaje na jej utrzymaniu, organ I instancji prawidłowo przeanalizował ponownie sytuację dochodową i rodzinną strony. Po uwzględnieniu dochodu utraconego z tytułu wyrejestrowania działalności gospodarczej i zatrudnienia w ww. placówkach, oraz nie uwzględniając alimentów na rzecz córki Sonii W., jak również jej osoby w składzie rodziny - na dochód D. W. z roku bazowego 2015 złożył się dochód z tytułu stypendium szkolnego w wysokości 600,00 zł, oraz kwota otrzymana na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 2.884,79 zł. Tym samym od 1 września 2017 r. dochód rodziny wynosił 290,40 zł miesięcznie (600,00 zł + 2.884,79 zł), co w przeliczeniu na osobę w trzyosobowej rodzinie stanowiło kwotę 96,80 zł, która nie przekraczała kryterium dochodowego, wynoszącego wówczas 725,00 zł, uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Decyzją z dnia 6 grudnia 2016 r. organ I instancji orzekł o uchyleniu własnej decyzji z dnia 28 września 2016 r. przyznającej stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i od dnia 1 listopada 2016 r. zakończył wypłatę świadczenia. Akta sprawy potwierdzają, że w sprawie dotyczącej przyznanych stronie świadczeń na okres świadczeniowy 2016/2017 w kolejnych miesiącach toczyły się postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w K. oraz Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach. SKO zwróciło uwagę, że pismem z dnia 21 czerwca 2017 r. skierowanym do MGOPS w S., D. W. zażądała niezwłocznej wypłaty wstrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego od miesiąca listopada 2016 r. Z wyjaśnień organu I instancji wynika, że na skutek złożonego przez ww. pisma wstrzymane uprzednio świadczenia zostały jej wypłacone w dniu 22 czerwca 2017 r.

Organ zwrócił uwagę, że w decyzji z dnia 28 września 2016 r. orzekającej o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego strona była pouczona, że okolicznością podlegającą zgłoszeniu mającą wpływ na pobieranie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest m.in. uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, oraz że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Tym samym nie ulega wątpliwości, że żądając wypłaty świadczeń wstrzymanych na skutek uzyskania dodatkowego dochodu z dwóch źródeł, a jednocześnie mając wówczas wiedzę o wysokości wynagrodzeń za miesiąc październik 2016 r. - strona musiała liczyć się z tym, że świadczenia mogą zostać w konsekwencji uznane za nienależnie pobrane i będą podlegać zwrotowi wraz z odsetkami. Niemniej jednak pomimo tego skarżąca zażądała ich wypłaty, co świadczy o tym, iż zdawała sobie sprawę z ewentualnych konsekwencji. Wobec powyższego nie można zaakceptować takiej sytuacji, że strona mając świadomość, że uzyskała dodatkowy dochód, żąda wypłaty świadczenia, nie biorąc za to żadnej odpowiedzialności.

Odnosząc się do treści odwołania, Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji nie miał uzasadnionych podstaw prawnych do dokonania utraty dochodu z działalności gospodarczej z uwagi na jej zawieszenie. Organ przytoczył treść art. 2 pkt 17 lit. e) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej i podkreślił, że przesłanki określone w tych przepisach nie miały miejsca w stanie sprawy, gdyż w okresie świadczeniowym 2016/2017 dzieci D. W. skończyły 5 lat, jak również żadne z nich nie posiadało orzeczenia o niepełnosprawności.

Odnosząc się do kolejnego zarzutu odwołania, a mianowicie, że art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi cyt. "o wliczaniu dochodu z działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, natomiast typ jej działalności nie znajduje się w powyższym katalogu", Kolegium wskazało, że ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia złożonego przez skarżącą pod rygorem odpowiedzialności karnej bezspornie wynika, iż w roku kalendarzowym 2015 uzyskała dochód z działalności opodatkowanej w formie ryczałtu ewidencjonowanego w kwocie 470,00 zł. Powyższe dane stanowiły podstawę do ustalenia przez organ I instancji dochodu rodziny D. W..

Za chybiony uznał organ zarzut uwzględnienia w ramach obliczenia dochodu rodziny w 2015 r., pobranej przez skarżącą kwoty 600 zł z tytułu stypendium. Treść znajdującego się w aktach zaświadczenia wystawionego przez MGOPS w S. wskazuje, że pobrane stypendium było stypendium szkolnym, o którym mowa w art. 90c ust. 2 ustawy o systemie oświaty, które podlegało uwzględnieniu przy obliczaniu dochodu rodziny, zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze D. W. wniosła o uchylenie decyzji z 2 marca 2020 r. w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez wydanie aktu bez podstawy prawnej, gdyż w niniejszej sprawie organ nie zastosował art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy Państwa w wychowywaniu dzieci, "w sytuacji, gdy upłynął okres, na jaki świadczenie zostało przyznane art. 16 KPA, znowelizowane przepisów KPA: art. 7a par. 2 KPA, art. 7a par. 1 KPA, art. 7b KPA";

- art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału: brak analizy dokumentów i swoich decyzji w niniejszej sprawie od 2016 r., obraźliwe insynuowanie wymuszenia świadczeń nienależnie pobranych, brak weryfikacji dochodu z działalności gospodarczej za 2015 r., gdzie zapłacone zaległe składki na FUS i FUZ, w 2016 i 2017 r., zaksięgowane przez ZUS na poczet roku 2015 w kwocie 3335,04 zł, poskutkowały zmianą dochodu, który w obecnej chwili wynosi 0,00 zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2020 r. skarżąca zarzuciła naruszenie art. 8 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej, na podstawie którego nie powinno być wliczone do dochodu świadczenie socjalne jednorazowe, czyli stypendium szkolne. Wskazała, że w przeszłości MOPS nie wliczał tej kwoty, natomiast w 2016 r., gdy uzyskała dochód, dodatkowo wliczył również to świadczenie. Oświadczyła, że w PIT z 2016 r. "było wykazane, że miała zero dochodów". Podniosła, że w toczącej się przed Sądem Okręgowym w Kielcach sprawie dotyczącej "uporządkowania wpłat na rzecz ZUS", złożone zostało pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 2 grudnia 2019 r. odnoszące się do rozliczenia składek w latach 2015 – 2016. Kserokopia tego pisma złożona została do akt niniejszej sprawy (k. 25 – 26).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności wskazać należy, że materialnoprawną podstawę kontrolowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (zwanej dalej ustawą). Ponieważ organ uznał, że charakter nienależnie pobranego ma świadczenie wypłacone D. W. z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 listopada 2016 r. do 30 listopada 2016 r., do oceny decyzji objętej skargą, zastosowanie będą miały przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie pobierania przez skarżącą tych świadczeń (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 169; zm.). Jednym z warunków przyjęcia przez Sąd, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu, jest bowiem prawidłowość ustalenia przez organy, że D. W. od 1 listopada 2016 r. do 30 listopada 2016 r. pobrała świadczenie, do którego nie była uprawniona w świetle przepisów mających wówczas zastosowanie, to znaczy takie, które nie zostałoby przyznane przez właściwy organ, gdyby orzekał w dacie wypłacenia kwestionowanych świadczeń. Z przepisów ustawy wynika wprawdzie, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznawane są na konkretny okres, pomiędzy 1 października a 30 września następnego roku kalendarzowego, w zależności od daty złożonego wniosku (art. 2 pkt 8 w zw. z art. 18), jednak przesłanką przyjęcia, że w trakcie całego okresu świadczeniowego, świadczenia z funduszu alimentacyjnego były wypłacane zgodnie z prawem, a co za tym idzie były należne, jest brak w każdym miesiącu okresu świadczeniowego takich zmian w liczbie członków rodziny, bądź w zakresie uzyskania lub utraty dochodu lub jakichkolwiek innych zmian, które mają wpływ na prawo do świadczeń. Obowiązek zgłoszenia tego rodzaju nowych okoliczności, które pojawiają się w okresie, na który przyznane zostały świadczenia z funduszu alimentacyjnego, spoczywa na osobie uprawnionej do ich pobierania zgodnie z art. 19 ustawy. Niezależnie od tego, organ przyznający świadczenia winien z urzędu brać pod rozwagę wszystkie uzyskane informacje dotyczące zmiany sytuacji majątkowej osoby uprawnionej do świadczeń z funduszu i wyjaśnić, czy mają one wpływ na prawo do ich pobierania. Jeżeli sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń uległa zmianie w okresie świadczeniowym, właściwy organ może wówczas bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 24 ust. 1). Jeżeli mimo zaistnienia okoliczności, które miały wpływ na prawo do świadczeń, organ nie wydał ostatecznej decyzji na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy, zobowiązany jest do podjęcia stosownych czynności mających na celu wyegzekwowanie świadczeń, które zostały pobrane nienależnie. Stosownie bowiem do art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.

W stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy mamy do czynienia z tą drugą sytuacją. Wprawdzie z akt administracyjnych wynika, że organ I instancji na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy uchylił decyzję własną z dnia 28 września 2016 r. z uwagi na przekroczone kryterium dochodowe i od dnia 1 listopada 2016 r. zakończył wypłatę świadczenia (decyzja Kierownika MGOPS w S. z 6 grudnia 2016 r.), jednak ostatecznie, po wyeliminowaniu z obrotu prawnego i stwierdzeniu nieważności pierwszej decyzji Kolegium rozpatrującej odwołanie od opisanego wyżej rozstrzygnięcia, SKO uchyliło w całości decyzję z 6 grudnia 2016 r. i umorzyło postępowanie organu I instancji (decyzja SKO z 17 kwietnia 2019 r.). Przyczyną takiego rozstrzygnięcia organu odwoławczego było ustalenie, że upłynął już okres świadczeniowy, na który przyznane zostały sporne świadczenia (2016 – 2017), co wyłącza możliwość uchylenia decyzji, na podstawie której zostały one wypłacone, w trybie art. 24 ustawy.

Bezspornym w sprawie jest, że sytuacja majątkowa rodziny skarżącej w okresie świadczeniowym 2016-2017, na który przyznane zostały jej świadczenia w decyzji Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia 28 września 2016 r., uległa zmianie. Istotą sporu jest natomiast odpowiedź na pytanie, czy była to zmiana mająca wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych w okresie 1-30 listopada 2016 r. i czy pobrane przez nią za ten okres świadczenia organ zasadnie uznał za nienależnie pobrane.

Definicję ustawową świadczenia nienależnie pobranego zawiera art. 2 pkt 7 lit. a-f ustawy. W niniejszym przypadku, jako podstawę prawną uznania świadczenia za nienależnie pobrane, organ wskazał w zaskarżonej decyzji art. 2 pkt 7 lit. a. Zgodnie z jego treścią nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części.

W ocenie Sądu, zawarte w zacytowanym wyżej przepisie stwierdzenie, że nienależnie pobranym jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, oznacza sytuację, w której świadczenie z funduszu alimentacyjnego pobrane zostało pomimo tego, że w danym miesiącu osoba uprawniona z decyzji przyznającej to świadczenie (w tym przypadku chodzi o decyzję Kierownika MGOPS w S. z 28 września 2016 r.) przekroczyła określone w ustawie kryterium dochodowe. Celem rozwiązań przyjętych w ustawie, w tym w art. 24 ust. 1 i w art. 23 w powiązaniu ze sposobem uwzględnienia przy ustalaniu dochodu - dochodu utraconego i uzyskanego (art. 9 ust. 4 i 4a, art. 2 pkt 17 i 18) jest bowiem wyeliminowanie przypadków, w których świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostają wypłacone osobom, których dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe.

W spornym okresie 1-30 listopada 2016 r. kryterium dochodowe w przeliczeniu na osobę w rodzinie zostało określone na 725 zł. W razie przekroczenia tego kryterium świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługiwały (art. 9 ust. 2 ustawy).

Dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b (art. 2 pkt 5a ustawy). W tym konkretnym przypadku, jak słusznie przyjęło SKO, rokiem bazowym dla ustalenia dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie, był rok 2015 - przy uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego, wedle zasad ich obliczania przyjętych w art. 9 ust. 3 – 4b ustawy.

Ustawa nie zawiera wprawdzie własnej definicji dochodu, jednak w art. 2 pkt 4 odsyła w tym zakresie do regulacji zawartych w przepisach o świadczeniach rodzinnych, a więc do ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst obowiązujący w spornym okresie, opublikowany w Dz.U. 2016.1518 ze zm.). W art. 3 pkt 1 lit. a – c tej ustawy wymienione zostały rodzaje dochodu, które są uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych, a z mocy art. 2 pkt 4 ustawy, także prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Jak wynika z ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji, znajdujących potwierdzenie w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy, do dochodu rodziny skarżącej za rok 2015 należało wliczyć:

1. zasądzone alimenty w kwocie 4800 zł (wniosek - k. 3 akt administracyjnych). Kwota ta nie była kwestionowana przez skarżącą, a podstawę prawną zaliczenia jej do dochodu stanowi art. 3 pkt 1 lit.c tiret czternaste ustawy o świadczeniach rodzinnych;

2. kwota 2.884,79 zł, wypłacona w roku 2015 na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Kwota ta wynika z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Skarżysku-Kamiennej z dnia 22 października 2019 r. (k. 74 akt administracyjnych). Podstawa prawna wliczenia jej do dochodu znajduje się w art. 3 pkt 1 lit. c tiret dwudzieste dziewiąte ustawy o świadczeniach rodzinnych;

3. kwota 470 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Kwota ta wynika z oświadczenia, jakie złożyła D. W. w dniu 15 września 2016 r. (k. 23 akt administracyjnych);

4. kwota 600 zł wypłacona w roku 2015 z tytułu stypendium szkolnego. Wypłatę tej kwoty potwierdza zaświadczenie MGOPS w S. z dnia 30 sierpnia 2016 r. (k. 24). Podstawę zaliczenia jej do dochodu stanowi art. 3 pkt 1 lit.c tiret dwudzieste ósme ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Łącznie, dochód rodziny za rok 2015 wyniósł 8.754,79 zł, co w przeliczeniu na miesiąc stanowiło kwotę 729, 56 zł.

W roku 2015 skarżąca uzyskała także wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w Szkole Podstawowej w O. , którego jednak prawidłowo organ nie wliczył do dochodu, przyjmując je jako dochód utracony (świadectwo pracy – k. 42 akt administracyjnych). Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 3 ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.

Nie ulega również wątpliwości, że z dniem 1 września 2016 r. skarżąca podjęła zatrudnienie w Zespole Szkół w C. oraz w Szkole Podstawowej w O. . Wynagrodzenie uzyskane z tego tytułu należało wliczyć do dochodu na podstawie art. 9 ust. 4a w zw. z art. 2 pkt 18 lit. c ustawy. Uzyskanie dochodu oznacza bowiem uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 18 lit. c). W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy (w tym przypadku po roku 2015) jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Wobec powyższego, ustalając dochód rodziny skarżącej, należało uwzględnić, poza wymienionymi już wyżej, wynagrodzenie otrzymane za miesiąc październik 2016 r., tj:

- kwotę 1922,58 zł netto uzyskaną z tytułu zatrudnienia w Zespole Szkół w C. (k. 40 akt adm.) oraz

- kwotę 269,50 zł netto uzyskaną z tytułu zatrudnienia w Szkole Podstawowej w O. (k. 41 akt adm.).

Przyjęcie dochodu w kwocie netto, a więc po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, wynika z treści art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W miesiącu listopadzie 2016 r. miesięczny dochód rodziny skarżącej wyniósł więc łącznie 2.921,65 zł (729, 56 + 1922,58 + 269,50). Biorąc pod uwagę, że rodzina D. W. składała się z 4 osób, na osobę w rodzinie przypadała kwota 730,41 zł, jak prawidłowo ustaliło SKO w zaskarżonej decyzji. Kwota ta przekroczyła kryterium dochodowe o 5,41 zł, co powoduje, że zasadnym było przyjęcie przez organy, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego pobrane w miesiącu listopadzie 2016 r. było nienależne.

Z akt sprawy wynika nadto, że z dniem 23 listopada 2016 r. skarżąca wyrejestrowała działalność gospodarczą. Utrata dochodu z tego tytułu nie ma jednak wpływu na wysokość dochodu za miesiąc listopad 2016 r., obliczoną na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W takim przypadku bowiem, prawo do świadczeń z funduszu ustala się od pierwszego pełnego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku (art. 18 ust. 4 ustawy). Tym samym w miesiącu grudniu 2016 r. miesięczny dochód rodziny skarżącej należało pomniejszyć o dochód z działalności gospodarczej tj. o 39, 17 zł. (470 zł : 12). Po odjęciu tej kwoty, miesięczny dochód rodziny wynosił 2882,48 zł, co daje kwotę 720,62 zł na osobę w rodzinie. Tym samym od 1 grudnia 2016 r. dochód ten był niższy niż kryterium dochodowe, a świadczenie wypłacone skarżącej od tej daty było należne.

Prawidłowo także Kolegium przyjęło, że w stanie faktycznym sprawy nie ma znaczenia prawnego okoliczność zawieszenia przez skarżącą wykonywania działalności gospodarczej. Stosownie do art. 2 pkt 17 lit. e ustawy, utrata dochodu oznaczała utratę dochodu spowodowaną wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d obowiązującej wówczas ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.). Ostatni z przytoczonych przepisów stanowił, że przedsiębiorca niezatrudniający pracowników prowadzący działalność gospodarczą przez okres co najmniej 6 miesięcy może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 5 roku życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki osoby prowadzącej działalność gospodarczą, na okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia.

Tym samym, nie każde zawieszenie działalności gospodarczej skutkuje przyjęciem, że nastąpiła utrata dochodu w rozumieniu ustawy. Na potrzeby ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego właściwy organ zobowiązany jest stosować obowiązujące przepisy prawa, a także każdorazowo oceniać okoliczności faktyczne w świetle definicji ustawowych, jeżeli takie znajdują się w akcie prawnym będącym materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia administracyjnego. Bez względu zatem na to, czy skarżąca faktycznie uzyskiwała jakiekolwiek dochody czy też nie, w okresie zawieszenia działalności gospodarczej, organ nie miał podstaw prawnych do tego, aby deklarowany z tego tytułu dochód pominąć przy obliczaniu dochodu ogólnego jej rodziny. Słusznie dostrzegło Kolegium, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 14 ust. 1d ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, których zaistnienie było warunkiem przyjęcia, że utrata dochodu wskutek zawieszenia działalności gospodarczej rodzi skutek w postaci pominięcia utraconego dochodu przy obliczaniu dochodu uprawniającego do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca nie zawiesiła bowiem działalności gospodarczej z przyczyn określonych w powyższym przepisie.

Odnosząc się do zarzutów skargi tj. niezastosowania art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407) zauważyć należy, że przepisy te nie miały w niniejszej sprawie zastosowania, gdyż nie regulują kwestii związanych ze świadczeniami wypłacanymi z funduszu alimentacyjnego. Organ orzekał prawidłowo na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z tych samych przyczyn nie można uznać, aby organ naruszył art. 8 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej, co skarżąca zarzuciła na rozprawie przed Sądem w dniu 5 sierpnia 2020 r.

Poza tym, odpowiednikiem art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jest regulacja zawarta w art. 24 ust. 1 ustawy, o której była już mowa wyżej. Przepis ten może mieć zastosowanie jedynie w czasie trwania okresu świadczeniowego, a nie po jego zakończeniu, kiedy decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego utraciła już swój byt prawny. Właśnie dlatego organ sięgnął po regulacje ustawy dotyczące nienależnie pobranego świadczenia i wydał rozstrzygnięcie na podstawie art. 23.

Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje również podnoszona w skardze oraz na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2020 r. okoliczność zmiany dochodu uzyskanego w 2015 r. z działalności gospodarczej, jaką prowadziła D. W.. Zdaniem skarżącej, z uwagi na wpłatę zaległych składek na FUS i FUZ w kwocie 3335,04 zł i zaksięgowaniu ich przez ZUS na poczet roku 2015, jej dochód z tego tytułu za 2015 r. wynosi obecnie 0 zł.

Odnosząc się do tego zarzutu podkreślić należy w pierwszym rzędzie, że obliczając dochód rodziny skarżącej organy nie miały nawet możliwości odniesienia się do powyższych okoliczności, gdyż skarżąca nie powoływała ich w toku postępowania administracyjnego. Zarówno w piśmie z dnia 17 listopada 2019 r. jak i w odwołaniu, strona zarzucała jedynie, że nie ma podstaw do wliczania dochodu z działalności gospodarczej, gdyż była ona zawieszona. Sąd administracyjny, w przeciwieństwie do organów administracji, nie prowadzi własnego postępowania dowodowego zmierzającego do ustaleń w zakresie stanu faktycznego. W ramach kontroli poddanego mu pod osąd aktu administracyjnego, sąd ocenia jedynie, czy ustalenia organu poczynione zostały w oparciu o obowiązujące przepisy proceduralne oraz, czy w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym organ właściwie zastosował przepisy prawa materialnego w zakresie praw lub obowiązków strony. Z tego już tylko powodu, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał podstaw prawnych do czynienia szczegółowych ustaleń i obliczeń co do tego, czy po korektach i zaliczeniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach, zalegających składek na poczet najstarszego zadłużenia, dochód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za rok 2015 faktycznie wyniósł 0 zł, jak twierdzi ona w skardze.

Nawet jednak przy przyjęciu, że taka sytuacja ma miejsce, okoliczność ta nie mogła się przełożyć na zmianę dochodu, jaki organ zobowiązany był przyjąć za rok 2015 z tytułu prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Stosownie bowiem do art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, do którego odsyła art. 2 pkt 4 ustawy w zakresie definicji dochodu, dochodem w takim przypadku jest deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Właśnie z uwagi na brzmienie tego przepisu, skarżąca złożyła oświadczenie datowane na dzień 15 września 2016 r., w którym podała, że w roku 2015 uzyskała dochód z działalności gospodarczej opodatkowanej w formie ryczałtu ewidencjonowanego, w kwocie 470 zł. Oświadczyła również, że jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Obliczając dochód z działalności gospodarczej organy obu instancji prawidłowo opierały się na tym dokumencie. Z treści przytoczonego wyżej art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że do ustalenia wysokości dochodu z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, ustawodawca uznał za wystarczające złożenie w tym zakresie deklaracji przez wnioskodawcę. Taki też, deklarowany przez samą skarżącą dochód, słusznie organy przyjęły do obliczenia dochodu ogólnego rodziny. Podstawę ustalenia dochodu za rok 2015 z tego rodzaju działalności gospodarczej, jaką prowadziła skarżąca, stanowiła zgodnie z przytoczonym przepisem, deklaracja samego przedsiębiorcy. Późniejsze ewentualne zmiany deklarowanego dochodu, jakie nastąpiły na skutek rozliczeń składek z ZUS już po upływie okresu świadczeniowego 2016 – 2017, nie mogły mieć więc wpływu na wynik sprawy.

Ostatni z zarzutów, do których należy się odnieść, wskazuje na bezzasadność wliczenia do dochodu stypendium szkolnego. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie z 30 sierpnia 2016 r. (k. 24 akt adm.), z którego wynika, że skarżąca w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. pobrała stypendium szkolne w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą.

Definicja dochodu z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w lit. c tiret dwudzieste ósme, w ramach innych dochodów niepodlegających opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienia m.in. pomoc materialną o charakterze socjalnym określoną w art. 90c ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2015.2156 t.j.). Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w okresie objętym przedmiotem sprawy, stanowił, że świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są: 1) stypendium szkolne; 2) zasiłek szkolny.

Skoro więc z opisanego wyżej zaświadczenia wynika, że skarżąca pobrała stypendium szkolne, to należało je uwzględnić przy obliczaniu dochodu rodziny.

Przedstawione wyżej rozważania czynią także bezzasadnymi zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów k.p.a. Kolegium wyjaśniło bowiem wszystkie okoliczności mające znaczenie w sprawie i nadało im właściwe znaczenie prawne. Prawidłowo również zastosowało do ustalonego stanu faktycznego przepisy prawa materialnego, czemu dało wyraz w wyczerpującym uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że organ wydał decyzję bez podstawy prawnej, bądź też że zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (decyzja dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco), jak zarzuca skarga. Organy istotnie podejmowały opisane już próby wzruszenia decyzji MGOPS w S. z dnia 28 września 2016 r., które okazały się nieskuteczne, jednak podstawy materialnoprawne i przesłanki rozstrzygnięć, jakie zapadały w tych sprawach, były inne aniżeli w kontrolowanej sprawie. Nie można więc przyjąć, że sprawa dotycząca nienależnie pobranego świadczenia za miesiąc listopad 2016 r. była już przedmiotem ostatecznego rozstrzygnięcia.

Odnośnie do wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji z dnia 28 września 2016 r. wypowiadał się dwukrotnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyrokach z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn akt II SA/Ke 852/17 oraz z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ke 715/18. W pierwszym z wymienionych wyroków Sąd uchylił decyzję SKO z 29 września 2017 r. stwierdzającą nieważność decyzji MGOPS w S. z dnia 28 września 2016 r. Przedmiotem oceny Sądu nie były kwestie związane z przekroczeniem kryterium dochodowego w miesiącu listopadzie 2016 r., lecz zasadność przyznania skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego w dacie podjęcia decyzji z 28 września 2016 r. Sąd podkreślił w uzasadnieniu wyroku, że w chwili orzekania przez MGOPS w S. o prawie skarżącej do świadczeń na okres 2016 – 2017 nie było postaw prawnych, aby uwzględnić dochód uzyskany przez nią z zatrudnienia podjętego od 1 września 2016 r., gdyż zgodnie z art. 9 ust. 4a można było go wliczyć do dochodu ogólnego rodziny dopiero na podstawie wynagrodzenia osiągniętego w październiku 2016 r. Pogląd ten przytoczony został następnie w uzasadnieniu wyroku, jaki zapadł w drugiej powołanej sprawie – sygn. akt II SA/Ke 715/18, w którym oddalona została skarga D. W. na decyzję SKO stwierdzającą nieważność własnej decyzji z dnia 18 kwietnia 2017 r. Tą ostatnią decyzją, opisaną już na wstępie rozważań, organ II instancji uchylił decyzję MGOPS w S. z dnia 6 grudnia 2016 r. (uchylającą decyzję przyznającą skarżącej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres 2016-2017 w trybie art. 24 ust. 1 ustawy) i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w całości. Przytaczając stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku w sprawie II SA/Ke 852/17 Sąd podkreślił, że nie było podstaw do przyjęcia przez SKO w decyzji z dnia 18 kwietnia 2017 r., że w stanie sprawy nie znajdował zastosowania art. 24 ust. 1 ustawy, na podstawie którego MGOPS w S. uchylił własną decyzję z dnia 28 września 2016 r. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego począwszy od dnia 1 listopada 2016 r. Tym samym Sąd podzielił argumentację SKO, które stwierdziło nieważność własnej decyzji z 18 kwietnia 2017 r. jako rażąco naruszającej prawo.

Z opisanych już na wstępie przyczyn, brak wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia 28 września 2016 r. nie oznacza, że organy nie miały podstawy prawnej, aby zobowiązać skarżącą do zwrotu świadczenia pobranego nienależnie, z przekroczeniem kryterium dochodowego w miesiącu listopadzie 2016 r.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.