Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 4767/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 174 pkt 1 i 2, art. 183 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 8 ust. 6 pkt 4, art. 13 pkt 4
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 5 pkt 21, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 69 ust. 1, art. 102 ust. 5 pkt 24
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia del. WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 2736/15 w sprawie ze skargi H. H. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od H. H. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 27 maja 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 2736/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił w całości skargę H. H. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] sierpnia 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Decyzją z [...] sierpnia 2014 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: NFZ) ustalił, że H. H. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w formie jednoosobowej spółki z o.o. od 1 stycznia 2003 r. do chwili zawieszenia lub wyrejestrowania działalności w organie ewidencyjnym.

Decyzją z [...] sierpnia 2015 r. Prezes NFZ uchylił w całości powyższą decyzję i stwierdził, że H. H. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o., od 1 stycznia 2003 r. do chwili zawieszenia lub wyrejestrowania działalności w organie ewidencyjnym.

Organ wskazał, że A. Sp. z o.o. w C. od 1 stycznia 2003 r. nie zostało wykreślone z Krajowego Rejestru Sądowego, więc H. H., jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o., prowadził pozarolniczą działalność.

Zdaniem Prezesa NFZ, organ I instancji błędnie określił, że zainteresowany podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz. U. z 2015 r., poz. 121; dalej: u.s.u.s.), podczas gdy podlega on temu ubezpieczeniu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności (art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r.).

Organ stwierdził, że z art. 84 u.s.u.s. wynika, że to wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (osoba prowadząca pozarolniczą działalność), a nie spółka, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne, i jeśli w tym zakresie istnieją jakiekolwiek zaległości składkowe, to odpowiada za nie wspólnik, a nie spółka.

WSA w Warszawie oddalił w całości skargę na powyższą decyzję.

Sąd stwierdził, że rodzaj czy intensywność wykonywanych prac w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności nie ma znaczenia przy ustaleniu, czy działalność była faktycznie prowadzona. Zarejestrowanie działalności wiąże się z obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego i odprowadzania składki. Jedynie likwidacja spółki i wykreślenie wpisu pozarolniczej działalności z rejestru lub odnotowanie przerwy w jej prowadzeniu powodują zawsze – na stałe lub okresowo – ustanie obowiązku ubezpieczenia. Skoro wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. uważa się za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą, to skarżący, jako jedyny wspólnik swojej spółki, podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, był zobowiązany do opłacania składki na to ubezpieczenie (art. 84 u.s.u.s.) i za zaległości składkowe to on ponosi odpowiedzialność i jest adresatem decyzji w tym przedmiocie.

WSA wskazał, że w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, składka na to ubezpieczenie opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Zatem fakt bycia emerytem nie zwalnia ubezpieczonego z obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności.

Sąd powołał wyrok z 25 września 2014 r., w którym Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował zgodności art. 8 ust. 6 pkt 4 ww. u.s.u.s. z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, toteż za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność należy uważać także wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Sąd uznał za niezasadne zarzuty naruszenia przepisów procesowych. Jego zdaniem, decyzja zawiera wszystkie elementy wymagane art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej k.p.a.), została wydana po zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie, uchylenie decyzji obu instancji i stwierdzenie ich nieważności, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy przez NSA. Zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.), w tym art. art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach rozpoznawanej sprawy i nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie uznania, że Narodowy Fundusz Zdrowia w I i II instancji był uprawniony do wydania zaskarżonych decyzji;

2. przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) poprzez nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności i błędną wykładnię tj.:

- art. 102 ust. 5 pkt 24 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581; dalej ustawa o świadczeniach) poprzez uznanie, że Prezes NFZ był uprawniony do wydania decyzji,

- art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach poprzez uznanie, że skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności.

Zdaniem skarżącego, zaskarżona decyzja wymienia szereg przepisów, jednak nie dokonuje ich subsumcji, więc jest wadliwa.

Skarżący podał, że do wydania decyzji o podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu właściwy jest ZUS.

Podano, że skarżący nie powinien być zobowiązany do uiszczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Autor skargi kasacyjnej, stawiając zarzuty, może je oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.).

W odniesieniu do podstawy kasacyjnej opisanej w treści art. 174 pkt 1 p.p.s.a. podkreślić należy, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Jeżeli strona podnosi zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, powinna wykazać, że sąd, stosując przepis, popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa.

Formułując zarzut oparty na przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., autor skargi kasacyjnej powinien nie tylko wskazać, jaki przepis postępowania został naruszony, lecz również uzasadnić, jaki wpływ na wynik sprawy miało to naruszenie. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a zaskarżonym orzeczeniem sądu I instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy (vide: wyrok NSA z 15 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1333/09).

Skarga kasacyjna złożona przez skarżącego została oparta na obu podstawach kasacyjnych. Ocenę postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów rozpocząć należy od zarzutów naruszenia prawa materialnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za nieuzasadnione należy uznać zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, sformułowanych w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, tj. zarzuty naruszenia art. 102 ust. 5 pkt 24 poprzez uznanie kompetencji Prezesa NFZ do wydania decyzji w zakresie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach polegające na uznaniu, że skarżący podlega temu obowiązkowi.

NSA wskazuje, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. W myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących działalność pozarolniczą powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym.

Przez osobę prowadzącą działalność pozarolniczą rozumie się natomiast osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s. (art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach). W celu ustalenia, czy dana osoba prowadzi działalność pozarolniczą należy więc sięgnąć do art. 8 ust. 6 u.s.u.s, zgodnie z którym za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wydaje Prezes NFZ, na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 ustawy o świadczeniach.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest fakt, że skarżący w okresie od 1 września 1993 r. był wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością występującej w obrocie pod firmą A. Sp. z o.o. Jak wskazał organ, a ustalenia te zaakceptował Sąd I instancji, do dnia wydania decyzji przez organy spółka ta nie została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego, co oznacza, że skarżący w tym okresie był osobą prowadzącą pozarolniczą działalność jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s.

W związku z powyższym, zdaniem NSA, Sąd I instancji zasadnie zaakceptował ustalenia organów, że skarżący powinien być objęty ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 oraz art. 13 pkt 4 u.s.u.s. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych.

Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia bez względu na fakt prowadzenia działalności gospodarczej, bowiem obowiązek ubezpieczenia wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego, nie zaś z prowadzeniem działalności gospodarczej czy faktycznym działaniem w imieniu spółki (por. wyrok NSA z 26 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3136/15, wyroki SN: z 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt II UK 227/12; z 7 grudnia 2012 r., sygn. akt II UK 121/12; 3 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 271/10, także wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt III AUa 1455/14). O ile podleganie ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą wiąże się nierozerwalnie z faktycznym jej prowadzeniem, to posiadanie statusu wspólnika spółki z o.o., już od momentu wpisu do KRS, rodzi obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego.

Natomiast odrębną kwestią jest to, czy z tego tytułu skarżący będzie zobowiązany opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Ta kwestia będzie uzależniona od ustalenia, czy skarżący uzyskiwał przychody jako wspólnik jednoosobowej spółki. Jednak ustalenia te należą do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odrębnej sprawie, w której skarżący ma możliwość stosownego działania na podstawie art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach. W sprawie przed organami NFZ, dotyczącej objęcia skarżącego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, prowadzone na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 ustawy o świadczeniach, ustalenia te nie mają istotnego znaczenia (por. wyrok NSA z 5 lipca 2011 r., sygn. akt II GSK 709/10, wyrok NSA z 26 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3136/15). W tym postępowaniu powinny zostać podniesione argumenty podważające – zdaniem skarżącego – obowiązek zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne, takie jak wysokość osiąganych przychodów.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie mógł zostać uwzględniony. Przepis ten ma charakter proceduralny i reguluje wymogi uzasadnienia wyroku. Jak wynika ze stanowiska orzecznictwa, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie albo gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy sąd nie wskaże, jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania i z jakiego powodu (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012; także wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Za jego pomocą nie można natomiast skutecznie zarzucać błędnego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 18 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1096/13, LEX nr 1572587). W świetle powyższego, podniesiony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie mógł zostać uwzględniony. WSA wskazał podstawę prawną wyroku, a także w sposób wyczerpujący wyjaśnił, dlaczego uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Uzasadnienie wyroku pozwala zaś na kontrolę stanowiska Sądu I instancji.

Nie mogły również zostać uwzględnione zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Należy bowiem wyjaśnić, że przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, o jakiej mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Artykuł 145 p.p.s.a, jak również art. 146-151 p.p.s.a., określają sposób rozstrzygnięcia sprawy i są to tzw. przepisy wynikowe, dlatego, podnosząc naruszenie któregoś z nich, autor skargi kasacyjnej powinien powiązać je z konkretnymi przepisami, którym uchybił organ administracji, a których to naruszeń nie wziął pod uwagę Sąd I instancji w toku rozpatrywania sprawy. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że jej autor upatruje naruszenia tego przepisu przez nieuwzględnienie, że skarżący nie podlega obowiązkowi opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Kwestia ta – jak już zostało powiedziane – będzie rozstrzygana w odrębnym postępowania. Ponadto, w postępowaniu nie doszło do naruszeń przepisów postępowania, a więc zarzut ten nie mógł zostać uwzględniony.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804). NSA, zasądzając na rzecz organu kwotę 240 zł, uwzględnił to, że pełnomocnik organu, który był ustanowiony na etapie postępowania przed Sądem I instancji, stawił się na rozprawie.