Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 259/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 65 pkt 1-3, art. 75
journal: Dz.U. 2015 poz 615
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 178a par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 735/14 w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od K. P. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 września 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 735/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi K. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów adwokackich, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu oraz zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 69a ust. 1 w zw. z art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) sprzeciwił się wpisowi K. P. na listę aplikantów adwokackich prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w K., dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] października 2013 r.

Organ w toku badania zgodności z prawem dokonanego wpisu ustalił, że Sąd Rejonowy [...] w K. wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2013 r., sygn. akt [...], na mocy art. 66 § 1 i 2 Kodeksu karnego w zw. z art. 67 § 1 K.k., warunkowo umorzył postępowanie karne przeciwko stronie o czyn z art. 178a § 1 K.k., na okres próby wynoszący 2 lata. Z powyższego wyroku wynika, że K. P. dopuścił się przestępstwa umyślnego polegającego na tym że "w dniu [...] marca 2013 r. w K., będąc w stanie nietrzeźwości, przy stwierdzonej zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu w pięciu kolejnych próbach odpowiednio 0,35 mg/l, 0,20 mg/l, 0,28 mg/l, 0,41 mg/l, 0,48 mg/l prowadził w ruchu lądowym pojazd mechaniczny - samochód osobowy marki [...] o nr rej. [...]". Wyrok uprawomocnił się w dniu [...] maja 2013 r. i od tego dnia rozpoczął się 2-letni okres próby.

Organ podkreślił, że zgodnie z art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, na listę aplikantów adwokackich może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego. Organ wyjaśnił następnie, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowiskiem, o nieskazitelności charakteru świadczą cechy wartościujące konkretną osobę nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno-moralnej. Ocenie winno podlegać postępowanie i zachowanie danej osoby, zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej, nieskazitelność charakteru oznacza bowiem pełną wiarygodność i odpowiedzialność, całkowite zaufanie i brak jakichkolwiek okoliczności negatywnych, podważających tę cechę nieskazitelnego charakteru. Natomiast na rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego, również w znaczeniu ukształtowanym przez orzecznictwo sądów administracyjnych, składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby ubiegającej się o wpis.

Minister Sprawiedliwości ocenił, że w odniesieniu do strony brak jest przymiotu posiadania nieskazitelnego charakteru, a ponadto strona swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego.

Organ podniósł, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, podstawą do uznania, że kandydat nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego jest fakt popełnienia przez niego czynu przestępczego. Warunkowe umorzenie jest szczególnym środkiem odpowiedzialności karnej, polegającym na poddaniu próbie sprawcy przestępstwa, co zakłada stwierdzenie popełnienia czynu przestępczego, a więc i winy sprawcy. Organ dodał, że dotychczasowa postawa strony z uwagi na krótki okres, jaki upłynął od orzeczenia Sądu i trwający jeszcze okres próby, pozostaje bez wpływu na spełnienie przez stronę przesłanki określonej w art. 65 pkt 1 oraz art. 75 ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze.

Organ zauważył, że przestępstwo, którego dopuściła się strona jest przestępstwem przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, a popełnienie tego rodzaju czynu dyskwalifikuje kandydata na aplikanta adwokackiego w sferze etyczno-moralnej, ponieważ podważa jego odpowiedzialność i wiarygodność, w konsekwencji czego nie posiada on nieskazitelnego charakteru, a tym samym nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego.

Minister Sprawiedliwości powołał się ponadto na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt K 66/07, w którym Trybunał wyraził pogląd, że do czasu pomyślnego zakończenia okresu próby i następującego po nim zatarcia skazania, brak jest podstaw do traktowania osoby, wobec której warunkowo umorzono postępowanie karne za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego, jako nieskazitelnej.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, K. P. podniósł, że organ nie zebrał i nie ocenił w sposób wszechstronny i dokładny całego istotnego w sprawie materiału dowodowego, w rezultacie błędnie - i niejako automatycznie przyjmując, iż skarżący nie posiada nieskazitelnego charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego. Organ nie dokonał jakiejkolwiek oceny okoliczności faktycznych, w jakich zapadł wyrok, w szczególności, że prowadzenie pojazdu przez skarżącego w stanie nietrzeźwości polegało jedynie na przeparkowaniu pojazdu o niewielką odległość, co znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Organ nie przeanalizował życiorysu oraz kwestionariusza osobowego skarżącego znajdujących się w aktach sprawy. Nie wystąpił do ani jednej wymienionej w powyższych dokumentach jednostki o wyrażenie opinii na jego temat.

Wyrokiem z dnia 11 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji nie zgodził się ze stwierdzeniem, że analiza i ocena dotychczasowego życia czy to prywatnego czy zawodowego osoby, która popełniła czyn przestępczy jest zbędna ponieważ, czyn ten rzutuje w sposób przesądzający na nieskazitelność charakteru i rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków oraz że analiza w szerszym kontekście tych przymiotów w przypadku popełnienia czynu przestępczego jest możliwa dopiero z perspektywy upływu jakiegoś czasu od popełnienia tego czynu. Sąd zgodził się ze stanowiskiem, że jednorazowe zdarzenie może rzutować w sposób kluczowy i przesądzający na ocenę nieskazitelności charakteru i rękojmi w rozumieniu art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, jednakże nawet w takich sytuacjach nie zwalnia to organu z obowiązku szerszej analizy postawy danej osoby w życiu prywatnym i zawodowym, jej cech charakteru i dotychczasowego życia. Dopiero z tej perspektywy uwzględnienie czynu przestępczego daje pełny obraz przymiotów, o których mowa w art. 65 pkt 1 ustawy.

Sąd I instancji podniósł, że organ nie przeprowadził szerszej analizy postawy skarżącego, jego cech charakteru i dotychczasowego życia, co w okolicznościach sprawy mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Fakt, że skarżący nie został skazany za popełniony czyn zabroniony, lecz zastosowano wobec niego warunkowe umorzenie postępowania karnego, świadczy o nieznacznej społecznej szkodliwości popełnionego czynu zabronionego, jak również o niebudzącym wątpliwości dotychczasowym, czyli do momentu popełnienia czynu zabronionego, sposobie jego życia. Sąd podkreślił, że skarżący, w chwili popełnienia przypisywanego mu zdarzenia nie wykonywał jeszcze zawodu zaufania publicznego, nie posiadał uprawnień do jego samodzielnego wykonywania, jak również nie był jeszcze aplikantem adwokackim.

W ocenie Sądu I instancji, organ był zobligowany do wnikliwej analizy akt osobowych skarżącego i na ich podstawie do podjęcia działań mających na celu zgromadzenie szerszego materiału dowodowego pozwalającego na pełną ocenę przymiotu nieskazitelnego charakteru, jak i rękojmi należytego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego. Ograniczając do oceny jednego zdarzenia i nie podejmując działań w kierunku ustalenia dotychczasowej postawy skarżącego, Minister Sprawiedliwości uchybił ogólnym zasadom postępowania administracyjnego wyrażonym w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na ocenę przymiotu nieskazitelnego charakteru skarżącego oraz gwarancji należytego wykonywania przez niego obowiązków aplikanta adwokackiego.

Minister Sprawiedliwości zaskarżył wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 września 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 735/14 w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 75 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez ich niezastosowanie, skutkujące uchyleniem decyzji, której wydanie wynikało z uznania warunkowego umorzenia postępowania karnego wobec skarżącego za wykluczające przyjęcie nieskazitelnego charakteru i niedającego rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne stwierdzenie, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, podczas gdy te ewentualne naruszenia żadnego wpływy na wynik sprawy nie miały.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podkreślił, że w jego ocenie fakt, iż skarżący popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji dyskwalifikuje go jako kandydata na aplikanta adwokackiego w sferze etyczno- moralnej, ponieważ podważa jego odpowiedzialność i wiarygodność, w konsekwencji czego nie można przyjąć, iż skarżący posiada nieskazitelny charakter i daje rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego.

Organ stwierdził, że dokonał wnikliwej analizy nadesłanych przez Okręgową Radę Adwokacką w K. akt osobowych skarżącego oraz uchwały wydanej przez organ samorządu zawodowego w jego sprawie. Nie miał natomiast kompetencji do dokonywania oceny okoliczności popełnienia przestępstwa, ani do stwierdzenia tzw. pozytywnej prognozy w stosunku do skarżącego, nie miał również legalnych podstaw do badania zachowań kandydata w pracy i życiu codziennym.

Ponadto art. 69a ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze zakreśla Ministrowi Sprawiedliwości 30-dniowy termin na podpisanie sprzeciwu. Ponieważ ten 30-dniowy termin ma charakter materialny, nie sposób uznać, aby organ w tak krótkim czasie miał zebrać tak rozległe informacje o kandydacie na aplikanta, co wzmacnia tylko tezę o ograniczonym zakresie postępowania dowodowego w sprawie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postawione w niej zarzuty są trafne.

Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., stwierdzając, że organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, to stanowisko Sądu I instancji nie jest prawidłowe, bowiem wytknięte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku naruszenia przepisów postępowania pozostawały bez wpływu na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 75 ustawy – Prawo o adwokaturze, aplikantem adwokackim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 65 pkt 1-3 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego. W myśl zaś art. 65 pkt 1 ustawy, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

W rozpoznawanej sprawie nie jest przedmiotem sporu, że wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy [...] w K. warunkowo umorzył postępowanie karne wobec K. P., oskarżonego o przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego, na okres próby wynoszący dwa lata, zaś w dniu wydania zaskarżonej decyzji okres próby nie zakończył się. Powyższa okoliczność przesądziła o uznaniu przez organ, że skarżący nie spełnia przesłanki nieskazitelności charakteru i dawania rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec stwierdzenia faktu warunkowego umorzenia postępowania karnego, a co za tym idzie faktu popełnienia przez K. P. przestępstwa z art. 178a § 1 k.k., tj. polegającego na prowadzeniu pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, organ nie był zobowiązany do poszukiwania i badania wszelkich okoliczności, które mogłyby świadczyć pozytywnie o postawie etyczno-moralnej strony i ewentualnie przeważyć ocenę, jaką dyktuje popełnienie wspomnianego przestępstwa. Nieskazitelność charakteru, o której mowa w art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze jest bowiem wprawdzie pojęciem nieostrym, co oznacza, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter ocenny, jednak nieskazitelność charakteru nie jest stopniowalna (nie można być nieskazitelnym znacząco albo minimalnie). Popełnienie przestępstwa zawsze czyni skazę na charakterze sprawcy (źle świadczy o jego cechach osobowych), w szczególności popełnienie przestępstwa umyślnego, takiego, które co najmniej potencjalnie stwarza poważne zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego. Nie można zatem powiedzieć, że osoba, która popełniła przestępstwo jest nieskazitelna, nawet jeżeli wcześniej i później jej życiowa postawa i zachowanie nie budziły jakichkolwiek zastrzeżeń.

Sąd I instancji stwierdził wprawdzie, że jednostkowe zdarzenie może mieć charakter przesądzający dla oceny nieskazitelności charakteru, jednak z tego stwierdzenia nie wyprowadził właściwych wniosków. Skoro w niniejszej sprawie skarżący dopuścił się przestępstwa z art. 178a k.k., a postępowanie karne w sprawie zostało warunkowo umorzone, przy czym nie zakończył się jeszcze okres próby, to należało uznać, że skarżący utracił przymiot nieskazitelności charakteru. Brak było zatem podstaw do prowadzenia przez organ postępowania w celu dokonania szczegółowej oceny dotychczasowego sposobu życia strony. Ponadto przedstawione przez skarżącego dokumenty mające świadczyć o tym, że daje on rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta, powstały już po wydaniu decyzji, nie mogły zatem zostać uwzględnione przez organ.

Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt K 66/07, na który organ powołał się w zaskarżonej decyzji, do czasu pomyślnego zakończenia okresu próby i następującego po nim zatarcia skazania brak jest podstaw do traktowania osoby, wobec której środek ten zastosowano, jako nieskazitelnej. Powyższy wyrok dotyczy wprawdzie pozbawienia biernego prawa wyborczego do organów jednostek samorządu terytorialnego, jednak zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w nim pogląd może być uznany za relewantny w realiach rozpoznawanej sprawy.

Minister Sprawiedliwości zasadnie stwierdził na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że skarżący utracił wskutek popełnienia przestępstwa, przymiot nieskazitelności charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta. W związku z tym był zobligowany do wyrażenia w drodze decyzji sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów adwokackich. Złożona na powyższą decyzję skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] winna zatem zostać oddalona.

Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za uzasadnioną i na podstawie art. 188, art. 151 i art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.), orzekł jak w sentencji.