Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2437/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska As. sąd. Szymon Widłak (spr.) Protokolant : st.sekr. sąd. Agnieszka Leśniarek po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa "A" na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych oddala skargę /-/Sz. Widłak /-/T. M. Geremek /-/M. Lorych-Olszanowska JMd


UZASADNIENIE

W dniu [...] firma "A" z siedzibą we W. wprowadziła na polski obszar celny towar w postaci samochodu osobowego marki [...] numer nadwozia [...] - na podstawie noty tranzytowej [...] ty został procedurą tranzytu. Należało zakończyć ją w I Oddziale Celnym we W. do dnia [...]. Zabezpieczenia należności celnych w imieniu głównego zobowiązanego(tj firmy "A" ) w formie gwarancji ubezpieczeniowej nr [...] wystawionej przez [...] dokonała Agencja [...]. Ponieważ towar i dotyczące go dokumenty nie zostały przedstawione w urzędzie celnym przeznaczenia, Dyrektor Urzędu Celnego postanowieniem z dnia [...] wszczął postępowanie celne a następnie decyzją nr [...] z dnia [...] określił kwotę wynikającą z długu celnego i dokonał obliczenia należnych podatków, następnie pismem z dnia [...] zwrócił się do [...] o pokrycie należności celnych co też [...] uczyniła w dniach [...].

Decyzją nr [...] z dnia [...] Naczelnik Urzędu Celnego w O. orzekł m.in. o wygaśnięciu długu celnego wymierzonego decyzją ostateczną nr [...].

Pismem z dnia [...] Agencja Celna "A" działając jako przedstawiciel bezpośredni strony złożyło wniosek o wydanie decyzji orzekającej zwrot pobranych należności celnych. Działając na podstawie art. 207 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja Podatkowa (Dz. U. nr 137 poz. 926 ze zm.), w związku z art. 246§2, art. 251§1, 262 ustawy z dnia 09 stycznia 1997r. - Kodeks celny (tj. Dz. U 75 poz.802 z 2001r ze zm.) oraz §1 rozporządzenia rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997r. w prawie określania wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane, oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia ( Dz. U nr 158 poz.1050 ze zm.) Dyrektor Izby Celnej decyzją nr [...] z dnia [...] odmówił zwrotu należności celnych wymierzonych decyzją Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] nr [...]. W uzasadnieniu podał, iż w związku z tym, że procedura tranzytu oznaczona w nocie tranzytowej [...] nie została zakończona, organ celny I instancji wydał decyzje w której określił wymiar należności celnych. Decyzja wydana została wobec firmy "A" K. T., która uznana została za dłużnika powstałego długu celnego. Ponieważ jednak należna kwota nie została uiszczona w terminie, organ celny uzyskał zapłatę należności celnych z zabezpieczenia agencji celnej, która w ten sposób gwarantowała ich pokrycie.

Od decyzji tej skarżąca pismem z dnia [...] złożyła odwołanie żądając ponownego rozpoznania sprawy. W swym piśmie zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię oraz prawa procesowego poprzez niewłaściwe stosowanie, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy a nadto zatajenie faktu istnienia dowodu stwierdzającego prowadzenie postępowania karno - skarbowego, stosowanie formalnej teorii dowodów poprzez uznanie, iż daną okoliczność można udowodnić wyłącznie środkami dowodowymi znanymi jedynie organowi, sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału, pogwałcenie zasad konstytucyjnych (art. 2 oraz 7 Konstytucji RP) oraz wystąpienie przesłanek, które stanowią podstawę stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podała, iż przesłanką do zwrotu należności powinien być ogólnie określony brak podstaw do ich obliczenia, jak tez naruszenie zasad rejestracji kwot należności. Zdaniem skarżącej nie istniała możliwość zakończenia procedury tranzytu. Nadto pokrycie długu nastąpiło z gwarancji ubezpieczeniowej, która straciła wcześniej swą ważność.

Decyzją z dnia [...] sygn. [...] Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 207, art.210, art.123§1, art.200§1 art.221 Ordynacji Podatkowej w zw. z art. 240§1, art.243, art.246§2, art.252§1, art.262 oraz art.262(1) Kodeksu celnego, art. 18, art. 160§1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002r. nr 110 poz. 968) oraz Rozporządzenia rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie określania wypadków w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz. U. 158 poz. 1050 ze zm.) utrzymał w mocy decyzje organu I-szej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy powtórzył argumenty podniesione w wydanej wcześniej decyzji. Zaprzeczył nadto, aby organy celne zataiły okoliczność, iż prowadzone jest postępowanie karno- skarbowe, albowiem jak wynika z pisma Izby Celnej z dnia [...] tamtejszy Wydział Operacyjny prowadził jedynie postępowanie wyjaśniające w tej sprawie. Nadto organ II-ej instancji wyraził pogląd, iż fakt prowadzenia postępowania karno-skarbowego i zajęcia towaru w tym postępowaniu nie daje podstaw do orzeczenia o wygaśnięciu długu celnego, albowiem zgodnie z treścią art. 244 obok zajęcia towaru wymagane jest także orzeczenie jego przepadku, a tymczasem w postępowaniu przepadku nie orzeczono. Bezzasadny jest także zarzut braku możliwości zakończenia procedury tranzytu, albowiem strona miała ją zakończyć do dnia [...] a tymczasem przedmiotowy samochód zajęty został [...]. Organ celny nie zgodził się także z argumentem strony, jakoby należności celne pokryte zostały z gwarancji ubezpieczeniowej, która utraciła wcześniej swoją ważność, albowiem zgodnie z §5 pkt. 2 gwarancji okres gwarancji może zostać przedłużony, jeśli przed datą zakończenia gwarancji - tj 15 marca 2001r. Gwarant zostanie powiadomiony przez Beneficjenta lub Dłużnika, że określone zobowiązania objęte gwarancją powstało, lecz nie stało się jeszcze wymagalne. Wówczas w stosunku do takiego zobowiązania Gwarant złoży Beneficjentowi oświadczenie o przedłużeniu swej odpowiedzialności w stosunku do tego zobowiązania do 30 dni od dnia prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie jego istnienia. Tymczasem organ celny w dniu [...] powiadomił [...] o istnieniu takiego zobowiązania, a [...] Gwarant oświadczył, iż przedłuża swą odpowiedzialność w stosunku do tego zobowiązania.

W skardze z dnia [...] na powyższą decyzję Agencja Celna [...] wniosła o uchylenie albo stwierdzenie nieważności decyzji organu II instancji oraz stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji. Decyzjom tym zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię, prawa procesowego poprzez niewłaściwe stosowanie, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, "ignorancję" okoliczności podnoszonych przez stronę, zatajenie faktu istnienia dowodu stwierdzającego prowadzenie postępowania karno - skarbowego, niewskazanie faktów które organ uznał za udowodnione oraz przyczyn dla których odmówił im wiarygodności, nie stosowanie teorii dowodów poprzez uznanie, iż daną okoliczność można również dobrze udowodnić wyłącznie środkami domniemania - a nie środkami dowodowymi - w dodatku poprzez zabiegi interpretacyjne przepisu prawa a więc pogwałcenie przepisów o postępowaniu dowodowym, sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zebranego sprawie materiału, pogwałcenie zasad konstytucyjnych (art. 2 oraz 7 Konstytucji RP) oraz wystąpienie przesłanek, które stanowią podstawę stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu strona skarżąca powtórzyła argumenty wyrażone w swych wcześniejszych pismach. Podała nadto, iż Agencja nie była dłużnikiem i nie była zobowiązana do zapłacenia należności celnych.

W odpowiedzi na skargę organ celny wniósł o jej oddalenie. Podniósł wcześniej wyrażone w decyzjach argumenty dotyczące podstaw i słuszności swego działania, a nadto przytoczył treść art. 195 §1 i 3, art. 241 §1 oraz 256§1 pkt 2,5 i 6 Kodeksu celnego. Zdaniem organu Agencja Celna działała jako przedstawiciel bezpośredni firmy "A" i złożyła zabezpieczenie w postaci gwarancji wystawionej przez [...], którego istota polegała na tym, iż jeśli "A" nie uiści długu celnego należność te pokryje Agencja wypełniając zaciągnięte zobowiązanie. Z tego też względu podważanie przez skarżącą prawa organów celnych do uregulowania długu z gwarancji wystawionej przez [...] nie jest uzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zasadniczą kwestią sporną w niniejszej sprawie jest odpowiedzialność Agencji Celnej za nie zachowanie warunków procedury celnej - tu: tranzytu - przez osobę reprezentowaną w formie przedstawicielstwa bezpośredniego i istnienie obowiązku pokrycia w takim przypadku przez tę agencje należności celnych.

Agencje celne są podmiotami zawodowo trudniącymi się dokonywaniem przed organami celnymi - w imieniu lub na rzecz innych osób - czynności przewidzianych przepisami prawa celnego (F. Prusak - "Kodeks Celny - komentarz", Oficyna Prawnicza W-wa 2000r). Funkcjonowanie agencji celnych jak też zakres ich działania określone są w dziale II Ustawy z dnia 09 stycznia 1997 r. (t. jedn. Dz.U. 75 poz. 803 z 2001r.) - Kodeks celny. Art. 256 § 1 Kodeksu celnego wymienia wśród tych uprawnień między innymi: przygotowywanie niezbędnych dokumentów i dokonywanie zgłoszenia celnego, uiszczanie należności celnych i przywozowych oraz innych opłat, składanie zabezpieczenia kwoty wynikającej z długu celnego czy wnoszenia odwołania i innych wniosków podlegających rozpatrzeniu przez organy celne.

Przepis art. 253 §1 Kodeksu celnego wyróżnia dwie formy przedstawicielstwa w sprawach celnych, tj. pośrednie (jeżeli przedstawiciel działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby) i bezpośrednie (jeżeli przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby).

Według art. 3 § 1 pkt 23 Kodeksu celnego zgłaszającym jest osoba, która dokonuje zgłoszenia celnego we własnym imieniu na swoją rzecz, we własnym imieniu na cudzą rzecz, albo osoba, w której imieniu dokonuje się zgłoszenia celnego. Przepis ten uznaje zatem za zgłaszającego: importera działającego osobiście lub za pośrednictwem przedstawiciela bezpośredniego oraz przedstawiciela pośredniego importera. Zgłaszającym nie jest zatem przedstawiciel bezpośredni, czyli osoba, która działa w imieniu i na rzecz importera. W myśl art. 209 § 3 Kodeksu celnego dłużnikiem jest zgłaszający. Na podstawie tych tylko przepisów dłużnikiem w niniejszej sprawie nie mogła być zatem Agencja Celna. Zważyć należy jednak, iż w niniejszej sprawie organy celne nie uznawały Agencji Celnej za dłużnika. Należności celne pobrały od [...] na podstawie art. 242§1 kodeksu celnego w związku z zabezpieczeniem (gwarancją ubezpieczeniową) złożonym przez Agencję na podstawie art. 195§3 Kodeksu celnego w zw. z art. 99§2 tego kodeksu. Nie bez znaczenia staje się zapis zawarty w Gwarancji Ubezpieczeniowej nr [...] (str. 118 akt), określający, iż "dłużnikiem jest także Agencja Celna działająca jako przedstawiciel pośredni lub osoby, w których imieniu i na rzecz których działa Agencja celna jako przedstawiciel bezpośredni". Zarzuty zatem podnoszone przez skarżącą dotyczące bezprawnego działania organów celnych nie można uznać za uzasadnione (por. także: wyrok z 11 12 2000 NSA w Lublinie sygn: I SA/Lu 1007/99 publ: LEX nr 50142).

Niesłuszny jest także zarzut podnoszony przez skarżącą, iż organy celne miały obowiązek zaspokojenia należności z importowanych przez firmę "A" samochodów. Zgodnie z treścią art. 242 Kodeksu celnego jeżeli kwota należności nie została uiszczona w terminie, organ celny pokrywa ją ze złożonego zabezpieczenia. Zasady zabezpieczenia mające na celu zagwarantowanie uiszczenia długu celnego opisane zostały w tytule VII Kodeksu celnego. Zabezpieczenia te nie mają tego samego charakteru co zabezpieczenie na majątku dłużnika kwot należności uregulowane w art. 240§1 i 2 Kodeksu celnego, gdzie przewidziane jest działanie organów w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji co skutkuje koniecznością wszczęcia stosownej procedury. Podstawowym celem zabezpieczenia złożonego w trybie art. 195 i nast. Kodeksu celnego jest ochrona interesów fiskalnych Skarbu Państwa i zapewnienie pokrycia długu celnego w przypadku powstania zaległości, bądź uchylania się przez zobowiązanego od uiszczenia należności celnych. Należy zauważyć, iż ustawodawca w trakcie realizacji przez organy celne art. 242§1 Kodeksu celnego nie przewidział konieczności ich działania w trybie decyzyjnym a jedynie wykonania przez nie czynności technicznej i pokrycia powstałego zadłużenia. Już z tego faktu należy wnosić, iż zamiarem ustawodawcy było możliwie największe uproszczenie trybu realizacji złożonego zabezpieczenia. Tym bardziej nieuprawniony jest pogląd strony wyrażony w skardze, aby organy celne pomimo posiadanego zabezpieczania złożonego w trybie art. 195§1 Kodeksu celnego zobowiązane były do poszukiwania innych sposobów zaspokojenia roszczeń Skarbu Państwa.

Niejako odrębną kwestią jest zarzut podnoszony przez stronę skarżącą dotyczący pokrycia należności celnych z przedmiotowego zabezpieczenia po - zdaniem strony - okresie jego obowiązywania. W ocenie sądu organy celne żądając od [...] spłaty długu celnego opierały się na przedłożonej tym organom Gwarancji Ubezpieczeniowej nr [...], wcześniej - tj pismem z dnia [...] a więc zgodnie z postanowieniami tej Gwarancji - informując [...] o istnieniu zobowiązań, które na dzień wydania zawiadomienia nie stały się jeszcze wymagalne. Poza właściwością sądu orzekającego w tej sprawie jest natomiast okoliczność, czy [...] była jeszcze związana z Agencją Celną przedmiotową umową. Należy w tym miejscu zauważyć, iż cło ma charakter daniny publicznej zbliżonej do podatku. Tym niemniej nie ma ono charakteru osobistego. (J. Borkowski... "Kodeks Celny - Komentarz" Wyd. Prawnicze Lexis-Nexis W-wa 2001r.). Możliwe jest zatem uiszczenie go przez inną osobę niż dłużnik. Choćby z tego faktu jak też niepodnoszenia przez [...] zarzutu, iż umowa z Agencją- gwarancja ubezpieczeniowa z dnia 16 listopada 1999r. - wygasła i uiszczenia należności celnych zgodnie z żądaniem organów powołujących się na przedmiotową Gwarancję, miały one podstawy do przyjęcia od [...] należności celnych, których dotyczy niniejsza sprawa.

Rozstrzyganie ewentualnego sporu pomiędzy Agencja Celną a [...] dotyczącego czasu obowiązywania umowy nie należy do właściwości rzeczowej Sądu Administracyjnego, który zgodnie z art. 3§1 i 2 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. 153 poz. 1270) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, która polega m.in. na ocenie legalności zaskarżonych decyzji. Wyrok sądu w niniejszej sprawie nie zmierza zatem do rozstrzygania sporów o charakterze cywilnym. Sąd ocenił jedynie legalność działania organów celnych i wydanych w sprawie a zaskarżonych decyzji. Zdaniem sądu w pełni uprawnione było przyjęcie przez organy celne od Towarzystwa Ubezpieczeniowego [...] bezspornie istniejącego długu celnego ustalonego decyzją nr [...] Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...].

Dla oceny legalności działania organów celnych nie mają znaczenia podnoszone przez skarżącą zarzuty "zatajenia prowadzonego postępowania karno - skarbowego". Przede wszystkim zauważyć należy, iż jak wynika z pisma z dnia [...] Izba Celna prowadziła wyłącznie czynności wyjaśniające w tej sprawie. Niezależnie jednak od tego, procedura tranzytu [...] miała zostać zakończona do dnia [...] włącznie. Tym samym w związku z jej nie zakończeniem z dniem [...] powstał dług celny. Wówczas nie toczyły się nawet czynności wyjaśniające w tej sprawie. Niezależnie od tego należy zauważyć, iż organy celne po zaskarżeniu decyzji wydanej w I-szej instancji i wyrażonych w odwołaniu zarzutach zatajenia tego postępowania zwróciły się do Izby Celnej we W. w celu ustalenia rzeczywistego stanu rzeczy, uzyskując cytowaną wyżej odpowiedź, przy czym Agencja Celna jako strona aktywnie uczestniczyła w postępowaniu celnym, przeglądała akta (k.154 akt) i korzystała z prawa do wypowiadania się w tej sprawie. Tym samym nieuprawnione jest twierdzenie, iż nie znała zgromadzonych dowodów i materiałów.

Sąd nie podziela pozostałych zarzutów zawartych w skardze. W szczególności nie dopatrzył się przesłanek skutkujących koniecznością stwierdzenia nieważności obu decyzji.

Niesłuszny jest także zarzut naruszenia przez organy art. 210 Ordynacji Podatkowej. W ocenie sądu organy celne należycie przedstawiły uzasadnienie faktyczne i prawne. Także pozostałe elementy decyzji nie budzą zastrzeżeń sądu.

Choć strona nie działając przez pełnomocnika nie wskazała w skardze na czym miałyby konkretnie polegać: "niezastosowanie teorii dowodów", "sprzeczności istotnych ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału" jak też "pogwałcenie zasad konstytucyjnych - art. 2 i 7", sąd rozpoznając skargę analizując także te zarzuty nie stwierdził aby znalazły swe uzasadnienie w błędach organów celnych. W ocenie sądu organy postępowały w granicach swych uprawnień właściwie oceniły powstały stan faktyczny, co znalazło swe odzwierciedlenie w słusznych, aczkolwiek być może niekorzystnych dla skarżącego, decyzjach. W żadnym razie nie można także wywieść poglądu, iż działania te godziły w zasadę demokratycznego państwa prawa czy też działania władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdził, iż zarzuty przedstawione przez stronę okazały się bezzasadne i z tych względów na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.

/-/Sz. Widłak /-/T. M. Geremek /-/M. Lorych-Olszanowska

JMd