Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 738/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie: NSA Andrzej Irla (spr.) WSA Jacek Bursa Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r, znak: [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o pozbawieniu S. B. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD we W. decyzją z dnia [...] września 1983 r. Podstawę prawną decyzji pozbawiającej uprawnień stanowił art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. 1997, Nr 142, Póz. 950 z późn. zm.) oraz art. 104 i 107 k.p.a. W uzasadnieniu organ podał, że S. B. uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej MO w K. z dnia 3 lutego 1983 r. o udziale w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem podczas służby w organach ORMO w okresie od [...] lutego 1946 r. do [...] grudnia 1947 r. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Jednocześnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów stwierdził, że nie jest obowiązany do wyjaśniania, czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 powołanej ustawy.

S. B. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, zarzucając, że decyzja z dnia 14 czerwca 2000 r. oparta została na niesprawdzonych dowodach. Podniósł, że nigdy nie był we W., uprawnienia kombatanckie posiada od 1980 r. a nie jak to błędnie podał organ I instancji od 1983 r. a ponadto nie brał udziału w walkach z bandami. Odwołujący się domagał się uchylenia bądź zmiany zaskarżonej decyzji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r., znak: [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 14 czerwca 2000 r. W uzasadnieniu podano, że w toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, że odwołujący się uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej. W takiej sytuacji przytoczony w decyzji przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. 1997, Nr 142, Póz. 950 z późn. zm.) obliguje do pozbawienia odwołującego się uprawnień kombatanckich. Organ wskazał ponadto, że wnoszący o ponowne rozpoznanie sprawy nie przedstawił żadnych dowodów, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy.

Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie wniósł S. B.. Skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja nie została poprzedzona wystarczająco dokładnym sprawdzeniem okoliczności faktycznych. W decyzji stwierdzono bowiem, że skarżący był milicjantem we W., podczas gdy nie jest to zgodne z prawdą. Ponadto w decyzji nie uwzględniono działalności skarżącego w czasie okupacji niemieckiej. W oparciu o powyższe twierdzenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przywrócenie mu uprawnień kombatanckich.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że wobec ustalenia, iż skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie jedynie z tytułu działalności w utrwalaniu władzy ludowej w okresie od [...] lutego 1945 r. do [...] grudnia 1947 r. w szeregach ORMO pozbawienie go uprawnień było uzasadnione. ORMO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w związku z czym za żadną formę działalności w jej ramach nie przysługują uprawnienia kombatanckie. Zasadne zatem było zastosowanie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 listopada 2005 r. postępowanie sądowe w tej sprawie zostało zawieszone, a następnie umorzone (postanowienie WSA w Krakowie z dnia 26 listopada 2008 r.). Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 stycznia 2011 r. przywrócono skarżącemu termin do wniesienia skargi kasacyjnej na powyższe postanowienie o umorzeniu postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt: II OSK 679/11, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, póz. 1270, dalej jako: "p.p.s.a."). Wobec powyższego właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działający w oparciu o przepisy tej ustawy.

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczności jej uchylenia, czy stwierdzenia jej nieważności.

Zaskarżoną decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił S. B. uprawnień kombatanckich. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżący uzyskał powyższe uprawnienia na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów (Dz. U. z 1982 r., Nr 16, Póz. 122). Zgodnie z art. 1 tej ustawy określała ona uprawnienia przysługujące uczestnikom walk o narodowe i społeczne wyzwolenie ojczyzny, bojownikom o zachowanie polskości na ziemiach zagarniętych przez zaborców, uczestnikom Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Październikowej, walk przeciwko siłom reakcji i ruchom faszystowskim, walk o niepodległość, żołnierzom koalicji antyfaszystowskiej, uczestnikom walk o utrwalenie władzy ludowej, uczestnikom ruchu oporu, osobom, które ze względów politycznych, narodowościowych lub rasowych były więzione w hitlerowskich obozach koncentracyjnych i więzieniach oraz osobom prowadzącym w okresie okupacji hitlerowskiej tajne nauczanie dzieci i młodzieży. Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 powołanej ustawy o spełnianiu przez poszczególne osoby warunków do uzyskania przewidzianych tą ustawą uprawnień orzekał Związek Bojowników o Wolność i Demokrację (dalej jako: "ZBoWiD"). Ustalał on również okresy działalności kombatanckiej. Wydane przez ZBoWiD orzeczenie stanowiło podstawę do przyznania świadczeń, a także innych uprawnień przewidzianych w ustawie.

Podstawę faktyczną zaskarżonej decyzji stanowiło ustalenie, że S. B. nabył uprawnienia kombatanckie jedynie z tytułu udziału w walce z bandami o utrwalenie władzy ludowej. Źródłem tych ustaleń było orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej w K. z dnia [...] maja 1983 r., z którego wynika, że skarżący był członkiem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację oraz spełniał warunki do nabycia uprawnień określonych w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. Powyższe znajdowało potwierdzenie także w wydanym przez Komendę Wojewódzką Milicji Obywatelskiej K. w dniu 3 lutego 1983 r. zaświadczeniu, z którego wynikało, że S. B. w okresie od dnia [...] lutego 1946 r. do dnia [...] grudnia 1947 r. był członkiem Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej i w ramach tej organizacji brał udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia. Na fakt ten powołał się także S. B., który w sporządzonym własnoręcznie życiorysie podał, że w podanym wyżej okresie brał czynny udział w walce z bandami i reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej.

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 zd 1. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. z 1997 r., Nr 142, Póz. 950 z późn. zm.) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. W myśl § 2 ust. 1 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. z 1997 r., Nr 116, Póz. 745, dalej jako: "Rozporządzenie") przed podjęciem przez Kierownika Urzędu decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich przeprowadza się postępowanie weryfikacyjne. Zgodnie z § 4 Rozporządzenia po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego urząd wzywa osobę, której uprawnień dotyczy to postępowanie, do przedstawienia związanych z przedmiotem postępowania wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów oraz odcinka emerytury lub renty (...).

Biorąc pod uwagę wyniki poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych oraz brzmienie powołanego wyżej przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 zd 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. należało zaaprobować zaskarżone rozstrzygnięcie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o pozbawieniu S. B. przyznanych mu uprawnień kombatanckich. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie może ulegać wątpliwości, że skarżący uzyskał swe uprawnienia wyłącznie z tytułu swego uczestnictwa w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej (art. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r). Sposób sformułowania orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej ZBoWiD w K. z dnia [...] maja 1983 r. w sposób jednoznaczny potwierdza, że źródłem przyznanych S. B. uprawnień była wyłącznie jego działalność w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem o utrwalanie władzy ludowej. W rozstrzygnięciu tym organ przyznającej uprawnienia organizacji wyraźnie nawiązał do tej części przepisu art. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r, która pozwalała uznać uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej za kombatantów, uprawnionych do otrzymania przewidzianych tą ustawą uprawnień. W powołanym akcie administracyjnym nie wskazano innych okoliczności, które z mocy przepisów cytowanej wyżej ustawy z 26 maja 1982 r. mogły stanowić źródło przyznanego tym orzeczeniem statusu kombatanta. Na te inne okoliczności nie powołał się też S. B. w swym życiorysie sporządzonym na potrzeby uzyskania członkostwa w ZBoWiD. Także w toku postępowania weryfikacyjnego prowadzonego przed Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych skarżący - zawiadomiony zgodnie z § 4 Rozporządzenia o wszczęciu tego postępowania oraz wezwany do nadesłania wszelkich dowodów mających wpływ na uzyskane uprawnienia - nie podał żadnych faktów wskazujących na nabycie uprawnień kombatanckich na podstawie innych tytułów. Ciężar zaś udowodnienia okoliczności uzasadniających uzyskanie uprawnień kombatanckich spoczywa zawsze na osobie, która ubiega się o tego rodzaju uprawnienia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2001 r., sygn. akt: III RN 77/00, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2001 r, sygn. akt: III RN 143/00). O ile bowiem zarzut osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie prowadzone na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w tym postępowaniu (uchwała 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002 r., sygn., akt: OPS 13/01, wyrok z dnia 9 września 2005 r., sygn. akt: II OSK 8/05), to jednak nie oznacza to, że obowiązkiem organu właściwego do orzekania w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich jest w każdym przypadku prowadzenie postępowania w sprawie istnienia innych przesłanek uprawniających do otrzymania tych uprawnień oraz poszukiwanie tych przesłanek. Organ ten nie jest bowiem zobowiązany do podejmowania dodatkowych czynności celem stwierdzenia innych okoliczności mogących stanowić podstawę przyznania wskazanych wyżej uprawnień (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1996 r., sygn. akt: III ARN 80/95). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie zakwestionował ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Sprawy Kombatantów o pozbawieniu go uprawnień kombatanckich a w toku postępowania przed organem administracji nie powołał się na inne podstawy ewentualnego ich nabycia.

Zasadniczego z punktu widzenia zaskarżonego rozstrzygnięcia ustalenia, jakim było stwierdzenie, że S. B. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie na podstawie udziału w walkach o utrwalenie władzy ludowej nie może podważyć w szczególności fakt, że w decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14 czerwca 2000 r. błędnie wskazano jednostkę organizacyjną ZBoWiD, która wydała zaświadczenie o spełnieniu przez skarżącego wymogów do otrzymania uprawnień. Prawdą jest, że w powołanym rozstrzygnięciu Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów omyłkowo podano, że podstawą przyznania uprawnień było orzeczenie z dnia [...] września 1983 r. wydane przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD we W.. Ze znajdującego się w aktach sprawy oryginału zaświadczenia nr [...] wynika tymczasem w sposób jednoznaczny, że zostało ono wydane przez kielecką komórkę tej organizacji. To także Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w K. orzekł w dniu [...] maja 1983 r. o przyjęciu S. B. w poczet swoich członków i przyznaniu mu uprawnień kombatanckich, co oznacza, że nieprawidłowo wskazano w decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r. na ZW ZBoWiD we W.. Zwrócić należy jednak uwagę, że orzekając ponownie i wydając zaskarżoną decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie powielił już powyższego błędu. Nie sposób twierdzić, że wskazany wyżej błąd miał wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia. Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do sygnalizowanego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy uchybienia, co stanowiło naruszenie przepisów k.p.a., dotyczących sposobu uzasadniania decyzji administracyjnych, to jednak nie przesądzało to wadliwości podjętego w sprawie rozstzygnięcia. Organ orzekający w sprawie weryfikacji uprawnień kombatanckich w sposób prawidłowy przeprowadził bowiem postępowanie dowodowe i dokonał trafnej oceny zgromadzonych dowodów. Błędne powołanie w sentencji decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r. orzeczenia ZBoWiD nie mogło podważyć prawidłowości poczynionych w sprawie ustaleń. Podobnie bez wpływu na treść zaskarżonej decyzji pozostawał fakt błędnego wskazania w zaświadczeniu z dnia [...] września 1983 r. okresu uczestnictwa przez S. B. w walkach z reakcyjnym podziemiem. Jak bowiem wynika z pozostałych zgromadzonych w sprawie dowodów okres ten obejmował czas od dnia [...] lutego 1946 r. do dnia [...] grudnia 1947 r., a nie jak błędnie podano w zaświadczeniu 21 lutego 1945 r. - 31 grudnia 1947 r. Tę nieścisłość Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów odnotował i w swej decyzji oparł się na prawidłowo ustalonym okresie opisanej działalności skarżącego.

Brak było podstaw do uznania, by podstawę nabycia przez S. B. uprawnień kombatanckich stanowić mogła powołana dopiero w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego działalność w konspiracyjnym nauczaniu. Przypomnieć należy w pierwszej kolejności, że ustalenie w toku postępowania w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, istnienia innej podstawy do nabycia takich uprawnień jest możliwe jedynie przez wykazanie tego faktu przez stronę. To osobę, której uprawnienia kombatanckie poddawane są weryfikacji obciąża obowiązek podjęcia inicjatywy dowodowej, celem udowodnienia wskazanych wyżej okoliczności. Powołanie przez skarżącego jego działalności w tajnym nauczaniu podczas wojny nie spełnia opisanych wyżej wymogów. Nie pozwala w sposób kategoryczny i jednoznaczny potwierdzić, czy działalność taka miała rzeczywiście miejsce. Nie jest też wystarczające do ustalenia, w jakim okresie miała ona miejsce oraz na czym dokładnie polegała. Zauważyć jeszcze należy, że zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży. Powołany przez skarżącego w trakcie rozprawy w dniu 28 czerwca 2011 r. fakt, że pobierał naukę podczas wojny oraz że odprowadzał młodszych uczniów do domów, chroniąc ich w ten sposób przed niebezpieczeństwem nie odpowiada wskazanej wyżej podstawie do ubiegania się o uprawnienia kombatanckie. Trzeba tu także mieć na uwadze, że skarżący urodzony 6 września 1930 r. miał w okresie wojny 1939 - 1945 r. dopiero 9 - 15 lat i trudno przyjmować, aby w tym wieku prowadził profesjonalne i zorganizowane tajne nauczanie dzieci i młodzieży.

W świetle powyższego brak było podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych narusza prawo w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia, w związku z czym skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 p. p. s. a.