Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2149/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Tomasz Szmydt (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 1113/17 w sprawie ze skargi K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 24 stycznia 2018 r. oddalił skargę K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2017 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

K. P. w dniu [...] października 2016 r. zwrócił się o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] zaliczek alimentacyjnych w okresie od 2005 r. do 2008 r. w kwocie [...] zł. Wskazał, że nie pracuje, ponieważ przebywa na zwolnieniu lekarskim i utrzymuje się ze świadczenia z zasiłku chorobowego pomniejszonego o kwoty zajęte przez komornika. Wskazał, że z powodu bardzo złego stanu zdrowia nie będzie mógł wrócić do pracy, wobec czego nie ma możliwości spłaty zadłużenia.

Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] grudnia 2016 r. odmówił umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł z odsetkami w wysokości [...] oraz umorzenia należności powstałej z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej powiększonej o 5% w wysokości [...] zł.

Celem ustalenia sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy organ przeprowadził w dniu [...] listopada 2016 r. wywiad środowiskowy. Ustalono, że skarżący mieszka w wynajętym lokalu, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie posiada innych osób na utrzymaniu. Jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę od dnia [...].08.2015 r. do dnia [...].08.2018 r. jako [...], w pełnym wymiarze czasu pracy, z wynagrodzeniem [...] zł brutto. Przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS, który to zasiłek podlega zajęciu komorniczemu w wysokości 60 % należnego świadczenia na poczet zobowiązań alimentacyjnych. Od dnia [...].07.2009 r. posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności ustalonego na stałe ze wskazaniem do pracy lekkiej zgodnie z możliwościami psychofizycznymi. Organ stwierdził, że w sytuacji wnioskodawcy nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie ponieważ posiada on możliwości zarobkowania, a ponadto mimo zgłaszanej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Ponadto, wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dniem [...] września 2012 r. zniesiony został obowiązek alimentacyjny skarżącego, a więc należność główna nie narasta, co stwarza możliwość stopniowego uregulowania zobowiązania alimentacyjnego.

Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r. zaliczył skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od dnia [...] sierpnia 2016 r. do dnia [...] grudnia 2017 r. ze wskazaniem do wykonywania pracy lekkiej w warunkach pracy chronionej.

W wyniku odwołania wniesionego przez K. P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lutego 2017 r. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] grudnia 2016 r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W toku ponownego postępowania przed organem pierwszej instancji skarżący w dniu [...] marca 2017 r. złożył oświadczenie, że jest bezrobotny oraz zamierza skorzystać z renty socjalnej.

Decyzją z [...] marca 2017 r. Prezydent Miasta [...] ponownie odmówił umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł z odsetkami w wysokości [...] zł oraz odmowie umorzenia należności powstałej z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej powiększonej o 5% w wysokości [...]zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] maja 2017 r. uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji wskazując, iż organ ten nie zebrał wszystkich dowodów oraz nie przeanalizował wszystkich argumentów dotyczących sytuacji zdrowotnej skarżącego oraz jej wpływu na jego możliwości zarobkowe.

W ramach prowadzonego ponownie postępowania organ pierwszej instancji pismem z [...] czerwca 2017 r. zwrócił się do Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z pytaniem odnośnie do możliwości podjęcia zatrudnienia przez dłużnika alimentacyjnego legitymującego się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Dnia [...] czerwca 2017 r. organ przeprowadził po raz kolejny wywiad środowiskowy celem ustalenia aktualnej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy.

Decyzją z [...] czerwca 2017 r. Prezydent Miasta [...] orzekł o odmowie umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które na dzień [...] czerwca 2017 r. wynosiły [...] zł należności głównej wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...] zł oraz należności powstałej z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej powiększonej o 5% , która na dzień [...] czerwca 2017 r. wynosiła [...] zł. Organ podkreślił, że zainteresowany nie skorzystał z możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz złożenia dodatkowych wyjaśnień lub przedłożenia nowych dokumentów w sprawie. Ponadto w dniu [...] czerwca 2017 r. wystosowano zapytanie do Powiatowego Urzędu Pracy w [...], czy dysponuje ofertami zatrudnienia dla osoby zaliczonej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, mającej wskazania do zatrudnienia wykonywania pracy lekkiej w warunkach pracy chronionej. Pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. Powiatowy Urząd Pracy w [...] poinformował, że posiada oferty pracy dla osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na stanowiskach [...],[...],[...],[...].

W dniu [...] czerwca 2017 r. organ przeprowadził również wywiad środowiskowy dokonując ustaleń, że skarżący pozostaje osobą samotną, mieszka w wynajętym mieszkaniu z dostępem do łazienki i kuchni, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie posiada innych osób na swoim utrzymaniu. Czynsz za mieszkanie wynosi [...] zł. Nie otrzymuje on pomocy ze strony dzieci, natomiast nadal korzysta z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości [...] zł miesięcznie, zasiłków na zakup żywności oraz zasiłków celowych. W trakcie wywiadu skarżący przedstawił kartę leczenia szpitalnego oraz imiennie udokumentowane wydatki na leki. Ustalono również, że złożył on do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie mu renty z tytułu niezdolności do pracy i legitymuje się około 28 letnim okresem zatrudnienia. Zdaniem organu, w sytuacji skarżącego nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Co prawda jest on aktualnie osobą bezrobotną, posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jednak ze wskazaniem odpowiedniego zatrudnienia, tj. praca lekka w warunkach pracy chronionej. Korzysta z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej oraz z zasiłków celowych. Dokonuje spłat zobowiązań alimentacyjnych w miarę swoich możliwości finansowych. Stan zdrowia skarżącego nie zamyka mu drogi do podjęcia odpowiedniego zatrudnienia, gdyż nie ma przeciwskazań, które uniemożliwiałyby mu podjęcie odpowiedniego zatrudnienia, a Powiatowy Urząd Pracy dysponuje szeregiem ofert umożliwiającym podjęcie pracy z uwzględnieniem posiadanych kwalifikacji, doświadczenia zawodowego, a także stanu zdrowia. Ponadto istnieje możliwość uzyskania przez skarżącego renty z tytułu niezdolności do pracy, a w perspektywie również emerytury, co umożliwi spłatę powstałych należności. W związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] kwietnia 2016 r., sygn. akt [...] znoszącym z dniem [...] września 2012 r. obowiązek alimentacyjny skarżącego wobec córki [...], zobowiązany jest on do zwrotu świadczenia alimentacyjnego z tytułu wypłaty zaliczki alimentacyjnej za okres od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] września 2008 r. oraz z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] września 2011 r. Od dnia [...] października 2011 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie jest już wypłacane, a więc należność główna wobec MOPR w [...] nie narasta, co stwarza możliwość na stopniowe i całkowite uregulowanie zobowiązania alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

K. P. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2017 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy podkreślił, że w toku postępowania uzupełniającego na podstawie złożonych przez stronę wyjaśnień do protokołu z dnia [...] września 2017 r. ustalono, że skarżący korzysta z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości [...] zł miesięcznie oraz z zasiłków celowych na zakup żywności 200 zł miesięcznie plus 50 zł na leki. Po utracie prawa do zasiłku chorobowego ([...] lutego 2017 r.) skarżący uzyskał orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2017 r. o niezdolności do pracy z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy. W związku z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy stwierdzono, że istnieją okoliczności uzasadniające ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego na okres [...] miesięcy, licząc od daty wyczerpania zasiłku chorobowego. Skarżący nie ubiegał się o przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego z uwagi na wyższe świadczenie z zasiłku stałego. Mimo upływu [...] miesięcy od daty uzyskania orzeczenia z dnia [...] marca 2017 r. skarżący nie poddał się badaniu lekarskiemu i nie złożył wniosku o przyznanie renty inwalidzkiej do ZUS. Orzeczenie z dnia [...] grudnia 2016 r. o zaliczeniu w/w do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego wydane zostało do dnia [...] grudnia 2017 r. ze wskazaniem dotyczącym odpowiedniego zatrudnienia - praca lekka w warunkach pracy chronionej. Jak ustalił organ pierwszej instancji Powiatowy Urząd Pracy w [...] dysponuje ofertami zatrudnienia dla osoby zaliczonej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, mającej wskazania do zatrudnienia wykonywania pracy lekkiej w warunkach pracy chronionej.

Wobec powyższego Kolegium uznało za uprawnione stanowisko organu pierwszej instancji, który po rozważeniu sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy uznał, że nie zamyka ona mu drogi do podjęcia odpowiedniego zatrudnienia, jak również w innym przypadku uzyskania renty a dalej świadczenia emerytalnego. Kolegium uznało, iż organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego orzekając o odmowie przyznania wnioskodawcy ulgi w postaci umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wraz z odsetkami w całości lub w części jak również rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. P.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał skargę za bezzasadną i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Sąd podkreślił, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016 r., poz. 169, dalej: u.p.o.u.a.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzje organu oparte na cytowanym przepisie podejmowane są w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ ten ma możliwość, lecz nie obowiązek, umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka.

Zdaniem Sądu, użyte przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. sformułowanie "organ może umorzyć" oznacza sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, iż działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie odmowy odroczenia spłaty należności. Na gruncie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie jest zatem dopuszczalne dokonywanie oceny we wskazanym wyżej zakresie w oparciu o sytuację dłużnika, czy jego zachowania, jakie miały miejsce przed wydaniem decyzji.

Sąd podkreślił, że w przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, a które wynikają z art. 133 § 1 k.r.o., mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach.

Podobnie umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Sąd podzielił przy tym pogląd o wyjątkowości zastosowania umorzenia określonego w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Oznacza to, że ustawodawca dopuszcza możliwość takiego umorzenia w sytuacjach wyjątkowych. Intencją ustawodawcy było umożliwienie umorzenia wspomnianych należności w sytuacjach wyjątkowych, gdy z przyczyn obiektywnych ich egzekucja jest niemożliwa lub wywołałaby wobec dłużnika znaczną szkodę i trudne do odwrócenia skutki negatywne. Temu właśnie celowi służy przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy Sąd uznał, że granice uznania administracyjnego nie zostały przez organy przekroczone. Organy przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób zgodny z zasadami procesowymi określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego. Sytuacja zdrowotna, życiowa i majątkowa skarżącego została ustalona w sposób prawidłowy, a zebrany materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, że nie ma podstaw do umorzenia zobowiązań alimentacyjnych skarżącego. Sąd podkreślił, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz wypłaconych zaliczek alimentacyjnych zawartymi w przepisie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. są wyłącznie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. W niniejszej sprawie szczególnie istotne jest, że orzeczenie z dnia [...] grudnia 2016 r. o zaliczeniu skarżącego do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego wydane zostało do dnia [...] grudnia 2017 r. ze wskazaniem dotyczącym odpowiedniego zatrudnienia - praca lekka w warunkach pracy chronionej. Jak ustalił organ pierwszej instancji Powiatowy Urząd Pracy w [...] dysponuje ofertami zatrudnienia dla osoby zaliczonej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, mającej wskazania do zatrudnienia wykonywania pracy lekkiej w warunkach pracy chronionej. Sąd orzekający prezentuje zaś pogląd, że skoro orzeczenie o niepełnosprawności skarżącego nie ma charakteru stałego, a ponadto ma on realną możliwość podjęcia pracy zarobkowej w warunkach pracy chronionej, to nie ma żadnych podstaw, by przyjmować za niezasadną odmowę umorzenia zaległości alimentacyjnych. Sąd podkreślił również, że od dnia [...] października 2011 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie jest już wypłacane, a więc należność główna nie narasta, co stwarza możliwość stopniowego i całkowitego uregulowania zobowiązania alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł K. P., reprezentowany przez adwokata wyznaczonego z urzędu. Zaskarżając wyrok w całości podniósł następujące zarzuty:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na uznaniu przez Sąd, że w sprawie nie wystąpiła sytuacja dochodowa i rodzinna uzasadniająca umorzenie skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie płatności na raty – co miało istotny wpływ na wynik sprawy, skutkując oddaleniem skargi przez Sąd na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia płatności na raty;

2. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie dowodów z dokumentu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zaliczającego skarżącego do stopnia niepełnosprawności umiarkowanej z dnia 10 stycznia 2018 r. przyznającej skarżącemu stopień niepełnosprawności do 2021 r.;

3. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 151 p.p.s.a. w zw. z "art. 133 pkt 3 p.p.s.a." (powinno być: art. 133 § 3 p.p.s.a. – dop. Sądu) poprzez nieotwarcie rozprawy na nowo pomimo ujawnienia się istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie zachorowania na raka skarżącego, co wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] lutego 2018 r.;

4. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia wszystkich okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie objętej skargą decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2017 r. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zaakcentowano, że przedłożone podczas rozprawy przed Sądem I instancji orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zaliczające skarżącego do stopnia niepełnosprawności umiarkowanej z dnia [...] stycznia 2018 r. określa ten stan do 2021 r. Powyższe sugeruje więc, że orzeczenie o niepełnosprawności nie ma charakteru stałego jedynie czysto formalnie, w praktyce bowiem jest cyklicznie ponawiane przez stosowne organy. Co więcej, zaszły nowe, istotne okoliczności w tej sprawie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z [...] lutego 2018 r. skarżący wskazywał, że zachorował na raka, co ma zasadniczy wpływ na jego możliwości świadczenia pracy i spłaty zobowiązań. Stan zdrowia skarżącego oraz jego wiek przeczą realności podjęcia przez niego pracy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozpoznając zaś sprawę w granicach wyznaczonych przez stronę skarżącą kasacyjnie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że złożona skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl przywołanego w podstawach skargi kasacyjnej art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzje organu oparte na cytowanym przepisie podejmowane są w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ ma możliwość, lecz nie obowiązek, umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że sformułowanie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a nie pozostawia wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 23 sierpnia 2012r., II SA/Go 503/2012, CBOSA). Ustalenie zaś, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności (wyrok NSA z 30 czerwca 2011 r., I OSK 371/2011, CBOSA).

Z uwagi na powyższe, w warunkach rozpoznawanej sprawy kluczowe znaczenie miało orzeczenie z dnia [...] grudnia 2016 r. o zaliczeniu skarżącego do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego, które wydane zostało do dnia [...] grudnia 2017 r. ze wskazaniem dotyczącym odpowiedniego zatrudnienia - praca lekka w warunkach pracy chronionej. Bezsporny w tym zakresie stan faktyczny wskazuje, że Powiatowy Urząd Pracy w [...] dysponował ofertami zatrudnienia dla osoby zaliczonej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, mającej wskazania do zatrudnienia wykonywania pracy lekkiej w warunkach pracy chronionej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że skoro orzeczenie o niepełnosprawności skarżącego nie ma charakteru stałego, a ponadto ma on realną możliwość podjęcia pracy zarobkowej w warunkach pracy chronionej, to nie ma żadnych podstaw, by przyjmować za niezasadną odmowę umorzenia zaległości alimentacyjnych. Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że skoro od dnia 1 października 2011 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie jest już wypłacane, a więc należność główna nie narasta, to istnieje możliwość stopniowego i całkowitego uregulowania zobowiązania alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Biorąc pod uwagę wskazaną wyżej wykładnię przepisów, zakres kontroli sądu przy kontroli decyzji uznaniowych oraz ustalony na datę wydania obu decyzji stan faktyczny, należy stwierdzić, że Sąd I instancji uznał, że przesłanki umorzenia należności alimentacyjnych w tym okresie nie występowały. Dłużnik miał bowiem faktyczną możliwość podjęcia pracy zarobkowej celem zmniejszenia zadłużenia, a jego stan zdrowia nie stanowił, co do tego przeszkody. Z tych względów podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. należało uznać za oczywiście bezzasadny.

Nie mogły podważyć prawidłowości zaskarżonego wyroku zarzuty i wywody skargi kasacyjnej podyktowane zarzutom naruszenia przepisów postępowania. Przede wszystkim podkreślić należy, że zarzuty te sprowadzają się do wskazania nowych okoliczności występujących po dacie wydania decyzji poddanej kontroli Sądu I instancji. Ograniczona kontrola sądu nie pozwala jednak na uwzględnienie zdarzeń, które nie mogły być przedmiotem oceny i wypowiedzi organu. Przedstawiona na wstępie wykładnia przepisów prawa materialnego, przy uwzględnieniu ograniczonej kontroli sądu do zdarzeń i okoliczności występujących w dacie wydania decyzji przez organy wyklucza uznanie za skuteczne zarzutów naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. Powyższe wykluczało również przyjęcie, by Sąd I instancji oddalił skargę pomimo wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne natomiast, od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a.