Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1086/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga -Gajewska (spr.) Sędzia NSA Szczepan Prax Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Pisemnym wnioskiem z dnia [...] r., M. D. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. o przyznanie pomocy społecznej.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B.-B. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do Spraw Pomocy Środowiskowej i Usług, na podstawie art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 11 ust. 1 i 2, art. 38 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 106 ust. 1 i 4, art. 107 ust. 1 i 5 oraz art. 119 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 z póżn. zm.) w związku z art. 77 § 1 i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego i rozpatrzeniu wniosku, odmówił M. D. przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego na miesiąc [...] r. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. zobowiązano M. D., na podstawie art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, do uzupełnienia niezbędnej dokumentacji w postaci oświadczenia o stanie majątkowym. W dniu [...] r. M. D. złożył pisemne oświadczenie, w którym odmówił wypełnienia oświadczenia o swoim stanie majątkowym. Organ pierwszej instancji uznał zatem, że wobec braku możliwości ustalenia sytuacji materialnej i finansowej M. D., nie było możliwe dokonanie właściwej oceny jego sytuacji materialno-bytowej i zaplanowanie pomocy finansowej.

W odwołaniu strona domagała się uchylenia tej decyzji i uwzględnienia wniosku o przyznanie zasiłku okresowego.

W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 6 pkt 10 i 14, art. 8 ust. 1, art. 38 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i art. 138 § 2 K.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę M. D. do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zauważył, że w aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie majątkowe odwołującego z dnia [...] r., z którego wynika, że w [...] r. nie osiągnął on żadnych dochodów oprócz [...], a jego sytuacja materialna nie zmieniła się od dnia [...] r. Nadto, w aktach administracyjnych są roczne obliczenia podatku dochodowego odwołującego za rok [...] dokonane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Skoro zatem pracownik socjalny miał oświadczenie majątkowe odwołującego z dnia [...] r. i wiedział, od ponad roku, o jego stałej sytuacji finansowej, to niepotrzebnie zobowiązał do wypełnienia i złożenia nowego oświadczenia o stanie majątkowym.

W konkluzji zobowiązał organ pierwszej instancji do przedstawienia informacji bądź przypuszczeń w zakresie zmiany sytuacji dochodowej odwołującego, na podstawie których organ ten oparł się zobowiązując do złożenia faktycznie co miesiąc oświadczeń o stanie majątku odwołującego.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B.-B. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 104, art. 106 ust. 1, 4 i 5 K.p.a. w związku z art. 38 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, uwzględniając zalecenia zawarte w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] r. nr [...] ustalił, że w aktach administracyjnych znajdują się oświadczenia M. D. dotyczące jego sytuacji materialno-bytowej, jak również osiąganego dodatkowego dochodu, ale brak jest oświadczenia o stanie majątku, którego złożenia odmawia on już od dnia [...] r. Zdaniem organu pierwszej instancji oświadczenie to wymagane jest od wszystkich klientów pomocy społecznej, a odmowa jego złożenia może wskazywać na posiadanie innych dochodów i zasobów, których M. D. nie chce ujawnić. Potwierdzeniem tego stanowiska jest fakt, że w okresie kiedy M. D. nie korzystał z pomocy społecznej tj. w miesiącach od [...] do [...] r. realizował recepty i wykupywał leki przedkładając faktury za ten okres na kwotę ponad [...] zł., a także na bieżąco opłacał wydatki mieszkaniowe.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji M. D. domagał się jej uchylenia i uwzględnienia wniosku o przyznanie zasiłku okresowego.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. – B. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy zaakceptował ustalenia stanu faktycznego oraz ich ocenę prawną, dokonaną przez organ pierwszej instancji. Podkreślił, że przyznanie zasiłku okresowego nie odbywa się na zasadzie uznania administracyjnego, ale jest uzależnione od spełnienia ściśle określonych przesłanek wymienionych w art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a brak którejkolwiek z nich powoduje, że świadczenie to nie może być przyznane. Jedną z tych przesłanek jest spełnienie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania wnioskowanego świadczenia, które ustala się w oparciu o rodzinny wywiad środowiskowy. Przeprowadzający ten wywiad pracownik socjalny może na podstawie art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej domagać się złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, co wynika wprost z § 7 ust. 1 pkt 20 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672). Odmowa zatem złożenia przez odwołującego oświadczenia o stanie majątkowym, zdaniem organu odwoławczego, jest argumentem wystarczającym do odmowy przyznania mu wnioskowanej pomocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia krzywdzącej dla niego decyzji wskazując na bardzo trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wyraził pogląd, że pracownik socjalny może żądać oświadczenia majątkowego, ale nie musi. Zatem bezpodstawnie wymaga się od niego tego oświadczenia. Zaznaczył, iż wysokość osiąganych przez niego miesięcznych dochodów jest niewspółmierna do wydatków niezbędnych do zapewnienia mu godnego życia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz przywołał okoliczności i argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzając, że nie znajduje podstaw do jej zmiany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa, określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawa p.p.s.a., Sąd może zaskarżoną decyzje uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem.

Oznacza to, że Sąd w ramach swojej właściwości nie jest uprawniony do przyznania skarżącej zasiłku okresowego, ani też innego świadczenia przyznawanego na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 z późn. zm.).

Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze.

Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego i to w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik.

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej uzależnia przyznanie wnioskowanego przez skarżącego świadczenia od spełnienia warunków określonych w jej art. 38. Stosownie do treści ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 pkt 1 tego przepisu zasiłek okresowy przysługuje dla osoby samotnie gospodarującej, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, której dochód jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego wskazanego dla takiej osoby.

Przepis art. 38 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że przyznanie zasiłku okresowego nie odbywa się na zasadzie uznania administracyjnego, ale uzależnione jest od ściśle określonych przesłanek, w tym między innymi również spełnienia kryterium dochodowego. Natomiast w sytuacji braku którejkolwiek z przesłanek, w nim wymienionych, świadczenie to nie może być przyznane.

Jednocześnie w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin pracownik socjalny przeprowadza rodzinny wywiad środowiskowy, co wynika wprost z przepisu art. 107 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Natomiast w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Dodatkowo pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy, stosownie do treści art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a odmowa złożenia tego oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.

Powołane przepisy ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wskazują, że pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, którego sposób przeprowadzania, uwzględniający miejsce i terminy jego przeprowadzania, wzór kwestionariusza wywiadu, uwzględniając w szczególności sytuacje, w których wypełnia się poszczególne części kwestionariusza wywiadu, oraz dokumenty niezbędne do ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zawiera rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672), obowiązujące od dnia 19 maja 2005 r.

Zgodnie z treścią jego § 7 ust. 1 pkt 20 pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy ustala sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny wnioskodawcy na podstawie między innymi takiego dokumentu jakim jest oświadczenie o stanie majątkowym i dokonuje analizy oraz oceny sytuacji danej osoby lub rodziny, jak również formułuje wnioski z niej wynikające stanowiące podstawę planowania pomocy.

W rozpatrywanej sprawie nie może budzić wątpliwości, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i został wezwany, w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...] r., do uzupełnienia niezbędnej dokumentacji w postaci oświadczenia o stanie majątkowym. Następnie w dniu [...] r. złożył pisemne oświadczenie o treści: "Odmawiam wypełnienia oświadczenia o stanie majątkowym zostałem poinformowany o zasadności wypełnienia w/w dokumentu i konsekwencjach jego braku (zostało to wyjaśnione w Samorządowym Kolegium Odwoławczym).", w którym jednoznacznie odmówił wypełnienia tego oświadczenia (k-[...] akt administracyjnych).

Okoliczność ta nie była kwestionowana przez skarżącego, który przedmiotem skargi uczynił zobowiązanie nałożone przez pracownika socjalnego do złożenia przez niego oświadczenia majątkowego. Zdaniem skarżącego wyrażonym w skardze, pracownik socjalny nie powinien się domagać oświadczenia o stanie majątkowym, bowiem żaden przepis prawa nie nakładał na niego takiego obowiązku.

W tym miejscu jeszcze raz należy zaakcentować powołaną już wcześniej treść przepisu art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej i § 7 pkt 20 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie wywiadu środowiskowego, które wskazują, że sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby wnioskodawcy, czyli skarżącego ustala się na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym. Fakt użycia przez ustawodawcę w art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej słowa "może" domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym nie wskazuje, że istnieje zakaz żądania takiego oświadczenia, bowiem odmowa złożenia tego oświadczenia jest według tego przepisu podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym oznacza to, że jednym z uprawnień pracownika socjalnego jest zobowiązanie strony postępowania administracyjnego do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym.

Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący konsekwentnie już od dnia [...] r. odmawia złożenia oświadczenia o stanie majątkowym.

Odmowa ta może wskazywać na posiadanie przez skarżącego innych dochodów i zasobów, co potwierdza ustalona przez organy administracji orzekające w sprawie, okoliczność realizowania recept i zakup lekarstw na łączną kwotę ponad [...] zł. oraz ponoszenie kosztów utrzymania mieszkania, w okresie kiedy skarżący nie korzystał z pomocy społecznej tj. w miesiącach od [...] do [...] r.

W zaistniałej sytuacji, jak trafnie zauważyły powyższe organy, brak było podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia w formie zasiłku okresowego. Nadto, uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wyraźnie określone i omówione kryteria wynikające z ustawy o pomocy społecznej, co jednoznacznie wskazuje, że decyzja ta nie jest dowolna.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja podjęta została w wyniku poprawnej interpretacji art. 38 ust. 1 i art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 7 ust. 1 pkt 20 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie wywiadu środowiskowego i doprowadziła do wydania prawidłowej decyzji w oparciu o zasady ogólne pomocy społecznej określone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 3 tej samej ustawy.

Odnosząc się do wniosku skarżącego z dnia [...] r. w sprawie przyznania mu kosztów postępowania w przypomnieć należy, że w oparciu o treść art. 199 w związku z art. 209 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania w związane ze swym udziałem w sprawie, a Sąd rozstrzyga wniosek strony o zwrot kosztów jedynie w orzeczeniu uwzględniającym skargę, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 ustawy p.p.s.a. Tym samym mając na uwadze powołane przepisy ustawy p.p.s.a. nie sposób uznać, że oddalenie skargi jest równoznaczne z jej uwzględnieniem, dlatego wniosek skarżącego nie mógł być uwzględniony.

W tym stanie rzeczy, przyjąć należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.