Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SAB/Go 40/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 4, art. 120, art. 149, art. 161 § 1, art. 200, art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A.J. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Burmistrza Miasta i Gminy do rozpoznania wniosku z dnia [...] r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, II. stwierdza, że Burmistrz Miasta i Gminy dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, III. oddala wniosek w zakresie przyznania sumy pieniężnej, IV. zasądza od Burmistrza Miasta i Gminy na rzecz skarżącego A.J. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

A.J. (dalej: skarżący) wniósł skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza Miasta i Gminy (dalej: organ) w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na córkę I.J. na okres świadczeniowy 2019/2021.

Skarżący wniósł o: 1) stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 2) zobowiązanie organu do załatwienia sprawy niezwłocznie, tj. w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia wydania orzeczenia, 3) obciążenie organu kosztami postępowania i zasądzenie ich na rzecz skarżącego, 4) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 2 000 zł.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w dniu 4 września 2019 r. matka I.J. – A. J-F. złożyła do organu wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę, na okres świadczeniowy 2019/2021. Organ wniosek ten w dniu 9 września 2019 r. przekazał do Wojewody w celu ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. ustalenia organu właściwego do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie. Dnia [...] lipca 2020 r. Wojewoda stwierdził, że w związku z brakiem danych dotyczących zatrudnienia i miejsca zamieszkania ojca I.J. – A.J., nie jest w stanie stwierdzić, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wobec powyższego Wojewoda stwierdził, że w przedmiotowej sprawie do wydania decyzji właściwy jest organ. Pismo wraz z informacją o ustaleniu organu właściwego Wojewoda skierował do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej, M.C. Przedmiotowe pismo, ustalające właściwość organu do wydania decyzji w sprawie, wpłynęło do Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu 31 lipca 2020 r., a zatem od tego dnia organ stał się formalnie jedynym właściwym organem do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie.

Organ nie dokonał jednak rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszył art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735, dalej: K.p.a.). Wobec zaistnienia przewlekłości A. J-F., będąca stroną postępowania wielokrotnie zwracała się do organu o załatwienie sprawy, m.in. kierując wniosek o informację z dnia [...] sierpnia 2020 r.

Działania podejmowane przez stronę nie przyniosły jednak żadnych rezultatów. W dniu 12 sierpnia 2020 r. Kierownik Działu Świadczeń i Analiz Ośrodka Pomocy

Społecznej skontaktował się z pracownikiem Urzędu Wojewódzkiego "w celu ustalenia stanu faktycznego dotyczącego niniejszej sprawy", gdzie ustalił, że "korekta informacji miała zostać przekazana niezwłocznie po powrocie pracownika zajmującego się przedmiotową sprawą". Następnie dnia 13 maja 2021 r. nr [...] Ośrodek Pomocy Społecznej wystąpił do Wojewody o "zajęcie stanowiska" w sprawie.

Zdaniem skarżącego oraz rozpatrującego ponaglenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (postanowienie z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...]) w tym okresie, tj. od dnia [...] sierpnia 2020 r. do dnia [...] maja 2021 r. organ pozostawał w bezczynności. Przez dziewięć miesięcy nie uczynił nic co mogłoby przyczynić się do ustalenia dla strony wnioskowanego świadczenia, tj. pozostawał w tym czasie rażąco bezczynny.

Uzasadniając żądanie zasądzenia sumy pieniężnej skarżący wskazał, że w przedmiotowej sprawie zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej, szczególnie, gdy ma się na uwadze cel świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb. W sytuacji, w której działania organu stanowią tak rażące naruszenie prawa, wręcz podważenie konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawa, sprawiedliwe, zdaniem skarżącego, wydaje się zasądzenie sumy pieniężnej uregulowanej w art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.)

Odpowiadając na skargę organ wyjaśnił, że postępowanie w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na córkę I.J. na okres świadczeniowy 2019/2021 zostało przez organ zakończone w dniu [...] kwietnia 2022 r., wydaniem informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od [...].10.2019 r. do [...].05.2021 r.

Organ przyznał, że w dniu 4 września 2019 r. wpłynął do niego wniosek A. J-F. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę, I.J., na okres zasiłkowy 2019/2020. Do przedmiotowego wniosku wnioskodawczyni załączyła oświadczenie, z którego wynika, że ojciec małoletniej I.J. - A.J. pracuje w Holandii. Organ działając na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm., dalej: u.p.p.w.d.) niezwłocznie pismem nr [...] z [...].09.2019 r. przekazał przedmiotowy wniosek Wojewodzie, w celu ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Od [...].09.2019 r. do [...].07.2020 r. sprawa rozpoznawana była przez Wojewodę. W dniu 31.07.2020 r. Urząd Wojewódzki przesłał

pismo z [...].07.2020 r. nr [...], wskazując, że w przedmiotowej sprawie nie ma możliwości ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wskazano ponadto, że organem właściwym do ustalenia uprawnień strony jest Burmistrz . Jednocześnie dnia 11.08.2020 r. do organu, strona A. J-F. zwróciła się z wnioskiem o informację dotyczącą terminu i formy wypłaty świadczenia wychowawczego przyznanego zgodnie z informacją Wojewody z [...].05.2020 r. nr [...]. Z dołączonej przez stronę informacji Wojewody wynikało, że świadczenie wychowawcze zostało przyznane przez Wojewodę na małoletnią I.J. na okres od [...].10.2019 r. do [...].05.2021 r. Wojewoda ustalił więc, iż zachodzi koordynacja i przyznał świadczenie wnioskodawczyni zgodnie z jej wnioskiem. W tej sytuacji organ zobowiązany był do ustalenia stanu faktycznego i prawnego w zakresie swojej właściwości do załatwienia sprawy, gdyż posiadał pismo informację o przyznaniu świadczenia przez Wojewodę załatwiające sprawę przyznania świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021 oraz dokument urzędowy, w którym Wojewoda poinformował, że nie może ustalić koordynacji i Burmistrz Miasta i Gminy jest właściwy w sprawie. Z uwagi na powyższe rozstrzygnięcia niezwłocznie, w dniu 12.08.2020 r. Kierownik Działu Świadczeń i Analiz, telefonicznie skontaktował się z pracownikiem Urzędu Wojewódzkiego i ustalił, że w powołanej sprawie doszło do omyłki, która niezwłocznie po powrocie pracownika zajmującego się przedmiotową sprawą, zostanie wyjaśniona.

Biorąc pod uwagę załatwienie sprawy przez Wojewodę, które otrzymała strona organ nie mógł ponownie rozstrzygać merytorycznie w tej samej sprawie. Stronę, wówczas A. J-F. zawiadomiono pismem nr [...] z dnia [...].09.2020 r. o poczynionych ustaleniach, wskazując, że - w ocenie organu - w sprawie nie zapadło ostateczne rozstrzygnięcie (Urząd Wojewódzki przyznał stronie żądane świadczenie wychowawcze, a jednocześnie przesłał organowi pismo, z którego wynika, że w tej samej sprawie nie ma możliwości ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego). Organ zawiadomił więc stronę o niemożliwości załatwienia sprawy w terminie. Wojewoda w okresie od dnia [...].08.2020 r. do [...].05.2021 r. nie udzielił żadnej odpowiedzi w przedmiotowej sprawie.

W związku z tym, że do dnia 13.05.2021 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej nie wpłynęły wyjaśnienia, pismem z [...].05.2021 r. nr [...] wystąpiono do Wojewody o zajęcie stanowiska w sprawie i wskazanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Dnia 23.07.2021 r. organ otrzymał odpis skrócony aktu zgonu strony A. J-F., która zmarła [...].07.2021 r. Pismem z [...].07.2021 r. nr [...], przekazano informację do Urzędu

Wojewódzkiego a w dniu 13.08.2021 r. skarżący A.J., w imieniu, którego działał pełnomocnik N.C., złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę, na okres świadczeniowy 2019/2021, do którego dołączył oświadczenie, z którego wynika, że postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego dla A. J-F. zostało umorzone przez wzgląd na śmierć wnioskodawczyni w związku z czym żądane świadczenie winno zostać przyznane drugiemu z rodziców. We wniosku ponownie wskazano, że A.J. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą w Holandii. Wobec tego pismem nr [...] z [...].08. 2021 r. organ przekazał wniosek do Urzędu Wojewódzkiego w celu ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W okresie od [...].05.2021 r. do [...].11.2021 r. Wojewoda nie odpowiedział na pismo organu.

Odpowiedź na pismo z [...].05.2021 r. nr [...] na adres e-mail organu doręczono [...].11.2021 r. Z informacji wynikało, że ostatecznym rozstrzygnięciem w sprawie było pismo o braku możliwości ustalenia koordynacji z [...].07.2020 r. doręczone organowi w dniu 31.07.2020 r. Informacja Wojewody została doręczona po śmierci strony A. J-F. Jednak wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z zachowaniem terminu trzech miesięcy od dnia śmierci rodzica - złożył A.J.

Na podstawie art. 18 ust. 2c u.p.p.w.d. w związku z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw jeżeli w terminie 3 miesięcy od dnia śmierci rodzica, opiekuna prawnego dziecka albo opiekuna faktycznego dziecka, z wniosku których toczyło się postępowanie o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego i postępowanie to nie zostało jeszcze zakończone, drugi rodzic, opiekun prawny dziecka albo opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dane dziecko, prawo to ustala się drugiemu rodzicowi, opiekunowi prawnemu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, przyjmując za datę złożenia wniosku datę złożenia wniosku przez zmarłego rodzica, opiekuna prawnego dziecka albo opiekuna faktycznego dziecka.

Pomimo, iż organ przekazał Wojewodzie wniosek drugiego rodzica - skarżącego w niniejszej sprawie - w dniu 28.01.2022 r. do organu wpłynęło postanowienie Wojewody z [...].01.2022 r. nr [...], z którego wynika, że w sprawie wniosku A.J. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2021, odmówiono wszczęcia postępowania. Powyższe rozstrzygnięcie Wojewody, było w ocenie organu nieuzasadnione, dlatego organ pismami nr [...] z [...].02.2022 r. i z

[...].02.2022 r. ponownie wystąpił do Urzędu Wojewódzkiego o zajęcie stanowiska w sprawie, a także o uchylenie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku A.J. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę, I.J., na okres świadczeniowy 2019/2021. Działanie organu uzasadnione było także faktem, iż na kolejny okres 2021/2022 świadczenie wychowawcze Wojewoda przyznał ustalając koordynację systemów zabezpieczenia, przyjmując jako podstawę rozstrzygnięcia oświadczenie skarżącego o prowadzeniu działalności gospodarczej w Holandii.

Dnia 28.02.2022 r. do organu ponaglenie złożył pełnomocnik skarżącego. W dniu 07.03.2022 r. organ przesłał ponaglenie do SKO wraz ze swoim stanowiskiem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...].04.2022 r. doręczonym w dniu 14.04.2022 r. uznało ponaglenie za uzasadnione stwierdzając, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania i stwierdzając, że miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie zobowiązano Dyrektora OPS do załatwienia sprawy w wyznaczonym terminie do 16.05.2022 r.

Zdaniem organu zarzut skarżącego co do przewlekłości postępowania jest nieuzasadniony, pomimo że postępowanie administracyjne prowadzone było wiele miesięcy. Organ podjął bowiem działania niezbędne do jednoznacznego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy swojej właściwości rzeczowej. Organy z urzędu przestrzegają swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Działania organu były podejmowane w oparciu o zasady K.p.a. praworządności, prawdy obiektywnej, współdziałania organów administracji publicznej w toku postępowania, zasady informowania stron postępowania oraz zasady wnikliwości. W załatwieniu sprawy miał na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W ocenie organu wystąpiła obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca załatwienie sprawy albowiem z jednej strony Wojewoda rozpatrzył wniosek o prawo do świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021 i takie rozstrzygnięcie otrzymała wnioskodawczyni - strona postępowania a z drugiej przekazał organowi pismo informujące o nieustaleniu koordynacji i wskazaniu Burmistrza Miasta i Gminy jako organu właściwego do załatwienia sprawy. Od [...].09.2019 r. do [...] lipca 2020 r. sprawa była załatwiana przez Wojewodę. Organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej na podstawie art. 19 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ właściwy zgodnie z art. 2 pkt 11 u.p.p.w.d. oznacza to wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub otrzymującej świadczenie wychowawcze.

Fakt, iż skarżący przebywał poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, obligowało organ do przekazania wniosku do wojewody, zgodnie z art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d., który stanowi, że w przypadku gdy matka, ojciec, opiekun prawny lub opiekun faktyczny dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie (stosownie do postanowień zawartych w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw). W przypadku przebywania członka rodziny poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, należy przekazać wojewodzie każdy wniosek, bez względu na to jakie rozstrzygnięcia w analogicznych sprawach były już wydawane, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Po wstąpieniu do postępowania skarżącego, który we wniosku z dnia [...].08.2021 r. oświadczył, iż prowadzi działalność gospodarczą w Holandii organ ponownie zobowiązany był przekazać sprawę do Wojewody. Działanie takie nie było bezprawne, gdyż art. 16 ust. 1 i ust. 5 cytowanej ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2021 r., nakazywał organowi takie działanie. Organ w tym przypadku poinformował skarżącego o przekazaniu jego wniosku do Urzędu Wojewódzkiego pismem nr [...] z [...].08.2021 r. Wskazanie przez Urząd Wojewódzki w wiadomości e-mail (nieopatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią) z [...].11.2021 r., iż ostatecznym rozstrzygnięciem jest pismo o braku możliwości ustalenia koordynacji, nie dało organowi możliwości samodzielnego rozpatrzenia wniosku skarżącego, bowiem ustalenie, czy w konkretnej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należą do kompetencji wojewody.

Nie bez znaczenia pozostaje – zdaniem organu - fakt, iż skarżący w lipcu 2021 r. złożył wniosek, działając przez pełnomocnika, N.C. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres zasiłkowy 2021/2022, na córkę, I.J. Wniosek ten na podstawie art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d. przekazano do Urzędu Wojewódzkiego w celu ustalenia, czy w powołanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (pismo z [...].07.2021 r. nr [...]).

Dnia 23.08.2021 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęła informacja nr [...], na mocy której Wojewoda przyznał A.J. prawo do świadczenia wychowawczego w postaci dodatku dyferencyjnego w wysokości 19,93 zł. miesięcznie, na okres od [...].07.2021 r. do [...].05.2022 r. Wojewoda przyznał świadczenie wychowawcze w postaci dodatku dyferencyjnego 19,93 zł. miesięcznie na małoletnią I.J., na okres świadczeniowy 2021/2022 ustalając koordynację systemów zabezpieczenia społecznego na podstawie działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego na terenie Holandii.

Skoro Wojewoda uznał się za organ właściwy do przyznania świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2021/2022 na podstawie oświadczenia strony o prowadzeniu działalności gospodarczej na terenie Holandii, a jednocześnie uznał się za organ niewłaściwy do przyznania świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2019/2021, pomimo złożenia przez skarżącego również oświadczenia o prowadzeniu działalności gospodarczej na terenie Holandii, to organ miał prawo mieć uzasadnione wątpliwości co do swojej właściwości rzeczowej w załatwieniu sprawy przyznania świadczenia wychowawczego na 2019/2021.

W ocenie organu przekroczenie terminu załatwienia sprawy jest znaczne, ale ma uzasadnienie w podejmowanych przez organ działaniach zmierzających do ustalenia, jednoznacznego stanowiska, który organ jest właściwy do załatwienia sprawy przyznania świadczenia wychowawczego. W ocenie organu jest naruszeniem prawa załatwienie sprawy poprzez wydanie stronie informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021 a następnie wskazanie, że właściwy do załatwienia sprawy jest Burmistrz Miasta i Gminy. Dlatego też organ uważa, że przewlekłość nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, pomimo ze tak uznało Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Organ wniósł o oddalenie wniosku o zasądzenie na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 2000,00 zł. Zasadą jest, iż to na organie ciąży obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy i podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powyższa zasada nie zwalnia strony od współdziałania z organem i wyjaśniania swojej sytuacji faktycznej oraz informowania o wszelkich okolicznościach, które mają wpływ na prawo do świadczenia. W przedmiotowej sprawie skarżący a wcześniej wnioskodawczyni ograniczyli się tylko do oświadczenia o prowadzeniu działalności gospodarczej przez skarżącego w Holandii, bez podania danych umożliwiających ustalenie koordynację systemów zabezpieczenia a więc rodzaju działalności, pobieranych świadczeń w Holandii i okresu

jej prowadzenia w Holandii, co niewątpliwie miało wpływ na załatwienie niniejszej sprawy.

Biorąc pod uwagę, że świadczenia wychowawcze zostały wypłacone skarżącemu w całości za okres 2019/2021 organ wniósł o nieuwzględnianie wniosku skarżącego w tym zakresie. Skarżący nie wykazał, jakie negatywne przeżycia związane z niezałatwieniem sprawy w terminie ma zrekompensować suma pieniężna w wysokości 2 000 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, które kończy się wydaniem decyzji administracyjnej.

Warunkiem formalnym wniesienia skargi na bezczynność oraz przewlekłość postępowania jest uprzednie złożenie ponaglenia, przewidzianego w art. 37 § 1 K.p.a. Z przepisów nie wynika, jaki czas powinien dzielić obie te czynności. Ustawodawca nie określił terminu, w którym można wnieść skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Wprowadził jedynie warunek, że skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Terminu do wniesienia skargi nie można domniemywać. Musi on jasno wynikać z przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie takie ponaglenie zostało złożone do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (pismo skarżącego z dnia [...] lutego 2022 r.) i organ ten postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] uznał ponaglenie skarżącego za uzasadnione, stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszaniem prawa oraz zobowiązał organ do załatwienia sprawy do dnia 16 maja 2022 r.

Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a. o bezczynności organu można mówić w sytuacji, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a. Z kolei przewlekłość postępowania oznacza stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a.). Bezczynność oznacza zatem stan, gdy organ nie podejmuje działań, które winien jest przedsięwziąć w celu załatwienia sprawy, przewlekłość oznacza natomiast sytuację gdy je co prawda podejmuje, jednak czyni to w sposób zbyt rozwlekły, długotrwały, przez co moment załatwienia sprawy w sposób nieuzasadniony oddala się w czasie.

Przenosząc powyższe uwagi na stan faktyczny badanej sprawy zauważyć należy, że skarżący – jak wynika ze skargi – określił swoją skargę jako skargę na przewlekłość organu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na córkę I.J. na okres świadczeniowy 2019/2021. Należy jednak wskazać, że skarżący wyraźnie akcentuje to, że od dnia [...] sierpnia 2020 r. do dnia [...] maja 2021 r. organ pozostawał w bezczynności (przez dziewięć miesięcy nie zakończył postępowania wydaniem informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego). Skarżący nie zarzuca zatem organowi opieszałego, niesprawnego, nieskutecznego czy też nieporadnego działania. Sąd uznał więc, że rzeczywistą intencją skargi nie jest skarżenie przewlekłości postępowania organu lecz doprowadzenie do usunięcia jego bezczynności.

Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (art. 149 § 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.

Przypomnieć należy, że skarga dotyczy bezczynności organu. To oznacza, że jej celem określonym w art. 149 p.p.s.a. jest wymuszenie na organie określonych w przepisach zachowań, polegających w szczególności na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, bądź też do zobowiązania organu do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Wskazać należy, że oceny bezczynności podmiotu zobowiązanego do udzielenia wnioskowanej informacji publicznej dokonuje się według stanu faktycznego na dzień orzekania przez

sąd administracyjny. Sąd zobowiązany jest badać, czy w dacie wniesienia skargi, a następnie w dacie zamknięcia rozprawy organ pozostawał w bezczynności. Ma zatem obowiązek uwzględniania zdarzeń, które powodują, że ewentualne zobowiązanie do wyeliminowania bezczynności staje się zbędne lub nawet niedopuszczalne. Jeżeli więc przed dniem orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność organu, organ choćby z przekroczeniem ustawowego terminu wydał decyzję, oznacza to, że nie pozostaje on w stanie bezczynności i sąd nie może zobowiązać organu do wydania decyzji, która została podjęta przed dniem rozpoznania przez sąd skargi. Celem bowiem skargi do sądu administracyjnego na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ decyzji kończącej postępowanie. W rozpoznawanej sprawie organ w dniu [...] kwietnia 2022 r. wydał informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od [...].10.2019 r. do [...].05.2021 r. Wobec powyższego Sąd w punkcie I wyroku umorzył - na podstawie art. art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku z dnia [...] września 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego.

Okoliczności rozpatrywanej sprawy wskazują, że w opisanym wyżej okresie organ pozostawał w bezczynności. Jak wynika bowiem z akt sprawy, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, wpłynął do organu w dniu 4 września 2019 r. Następnie organ – pismem z dnia [...] września 2019 r., nr [...] – przekazał wniosek Wojewodzie, informując że z wniosku złożonego przez A. J-F. wynika, że skarżący - ojciec I.J. pracuje w Holandii. W związku z powyższym organ zwrócił się o ustalenie czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Odpowiadając na ww. pismo Wojewoda – pismem z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] – wyjaśnił że w związku z brakiem danych dotyczących miejsca zamieszkania i zatrudnia skarżącego nie ma możliwości ustalenia czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda wskazał ponadto, że organem właściwym do ustalenia uprawnienia strony do wnioskowanego świadczenia jest organ. Następnie w dniu 11 sierpnia 2020 r. do organu wpłynęło pismo A. J-F. z dnia [...] lipca 2020 r. określone jako: "WNIOSEK O INFORMACJE", w którym strona zwróciła się do organu o wyjaśnienie kiedy zostanie wypłacone świadczenie wychowawcze na okres od dnia [...].10.2019 r. do dnia [...].05.2021 r. Strona wyjaśniła ponadto, że Wojewoda informacją z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] przyznał świadczenie wychowawcze na ww. okres. Opisane wyżej okoliczności organ przedstawił w piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r. określonym jako: "ADOTACJA URZĘDOWA". W piśmie tym wskazano ponadto, że z uwagi na rozbieżne

informacje, tj. wskazanie przez Wojewodę w piśmie z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], iż organem właściwym do ustalenia uprawnienia strony do wnioskowanego świadczenia jest organ a jednocześnie wydanie przez Wojewodę w dniu [...] maja 2020 r. informacji nr [...] przyznającej świadczenie wychowawcze, pracownik organu skontaktował się z pracownikiem Urzędu Wojewódzkiego, w celu ustalenia stanu faktycznego dotyczącego niniejszej sprawy. Z informacji telefonicznej od pracownika Urzędu Wojewódzkiego wynika, że osoba która zajmuje się sprawą jest nieobecna, jednak sprawa zostanie jej przekazana niezwłocznie po jej powrocie. Ponadto jak wskazano w ww. piśmie z uzyskanych informacji wynika, że "zaszedł jakiś błąd dotyczący w/w rozstrzygnięcia i zostanie to wyjaśnione". Organ – pismem z dnia [...] września 2020 r. – poinformował stronę, że do czasu otrzymania rozstrzygnięcia z Urzędu Wojewódzkiego, nie może zrealizować wypłaty świadczenia. Dopiero jednak pismem z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] zwrócił się do Wojewody o zajęcie stanowiska w sprawie oraz wskazanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Rację ma zatem skarżący podnosząc, że w okresie od dnia [...] sierpnia 2020 r. do dnia [...] maja 2021 r. organ nie podjął żadnych czynności zmierzających do załatwienia sprawy.

Mając to na uwadze, w ocenie Sądu, organ dopuścił się bezczynności, przy czym były wystarczające podstawy do przypisania bezczynności organu cechy rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. (punkt II wyroku). Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja rażącej bezczynności zaistniała.

Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie sumy pieniężnej w wysokości 2 000 zł, na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a., wyjaśnić należy, że suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 6 p.p.s.a., stanowi szczególnego rodzaju zadośćuczynienie za stan bezczynności organu. W związku z tym nie ulega wątpliwości, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej powinien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinien nawiązać do określonego uszczerbku (o charakterze majątkowym lub niemajątkowym) wywołanego bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana, w istotnej mierze, wskazaną argumentacją. Oceny tej nie zmienia przewidziana w art. 149 § 2 p.p.s.a. możliwość przyznania przez sąd sumy pieniężnej z urzędu. Ograniczając się w tym zakresie do procesowego aspektu tego zagadnienia, należy stwierdzić, że sąd rozpoznający skargę na bezczynność lub przewlekłość

powinien podjąć czynności wyjaśniające odnoszące się do ewentualnego przyznania sumy pieniężnej, jeśli istnienie takich okoliczności wynika z uzasadnienia skargi lub wniosku wyartykułowanego przed rozpoznaniem skargi, a przyznanie tej sumy jest uzasadnione względami materialnoprawnymi. W świetle okoliczności niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, że stan niepewności prawnej niewątpliwie jest dyskomfortowy, jednakże skarżący wnosząc o zasądzenie sumy pieniężnej w wysokości 2 000 zł, oprócz wskazania celu u.p.p.w.d., nie wykazał żadnych konkretnych i wymiernych szkód oraz krzywd, które spowodowała stwierdzona bezczynność. Z tych względów w punkcie III wyroku Sąd oddalił wniosek w zakresie przyznania sumy pieniężnej.

O kosztach postępowania (punkt IV wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 1 p.p.s.a. Na koszty te składa się kwota uiszczonego wpisu od skargi w wysokości 100 zł.

W niniejszej sprawie Sąd orzekał w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a.