Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 2306/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1a  pkt 13, art. 59  par. 1  pkt 7  i  par. 4,  60
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 61a, 6, 7 w zw. z art. 77
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Teza: Za sprzeczne z tą zasadą praworządności należy uznać takie działanie organów, które odmówiły wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu podatku bezprawnie pobranego w drodze egzekucji, ignorując przy tym orzeczenia innych organów państwa. Podatnik nie może bowiem ponosić niekorzystnych skutków bezprawnych działań organów administracji publicznej. Takiego rozwiązania nie da się także pogodzić z elementarnymi zasadami państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej.

TEZY

Za sprzeczne z tą zasadą praworządności należy uznać takie działanie organów, które odmówiły wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu podatku bezprawnie pobranego w drodze egzekucji, ignorując przy tym orzeczenia innych organów państwa. Podatnik nie może bowiem ponosić niekorzystnych skutków bezprawnych działań organów administracji publicznej. Takiego rozwiązania nie da się także pogodzić z elementarnymi zasadami państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA – Dagmara Dominik – Ogińska (sprawozdawca), Sędziowie: sędzia WSA – Katarzyna Radom, sędzia WSA – Marta Semiczek, Protokolant: sekretarz sądowy Anna Terlecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 marca 2014 r. przy udziale - sprawy ze skargi A sp. z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie: odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kwoty pobranej w postępowaniu egzekucyjnym I) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Burmistrza Gminy i Miasta L. z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...]; II) orzeka, że akty wymienione w pkcie I) nie podlegają wykonaniu; III) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Postępowanie przed organami podatkowymi.

1.1. Przedmiotem skargi A Sp. z o.o. w C (dalej: skarżąca/strona) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J (dalej: organ odwoławczy/ organ drugiej instancji) z dnia [...] września 2013 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza Gminy i Miasta L. (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kwoty 797.049,10 zł pobranej w postępowaniu egzekucyjnym.

1.2. Wnioskiem z dnia [...] maja 2012 r. strona wystąpiła o zwrot kwoty 797.049,10 zł pobranej w postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu wskazała, że kwota dotyczy należności podatkowych za 2000 r., które zostały ściągnięte w warunkach przedawnienia. Strona wskazała, że organ pierwszej instancji jako wierzyciel postanowieniem z dnia [...] 2009 r. uznał zasadność zarzutów zgłoszonych przez podatnika w tym zakresie w postępowaniu egzekucyjnym.

1.3. W dniu [...] stycznia 2013 r. do organu odwoławczego wpłynęło ponaglenie na niezałatwienie w terminie przez organ pierwszej instancji ww. wniosku z dnia [...] maja 2012 r.

1.4. Postanowieniem z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] organ odwoławczy uwzględnił ponaglenie i wyznaczył termin na załatwienie wniosku strony z dnia [...] maja 2012 r.

1.5. Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kwoty 797.049,10 zł pobranej w postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu postanowienia organ pierwszej instancji podniósł, że sprawa w przedmiocie wniosku strony została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną, co stanowi negatywną przesłankę dla wszczęcia postępowania i na podstawie art. 165a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 749; dalej: O.p.) stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania.

Wyjaśnił, że w dniu [...] stycznia 2010 r. strona złożyła już wniosek o zwrot nadpłaty w kwocie 797.049,10 zł tytułem zobowiązań podatkowych za 2000 r. Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], utrzymanym w mocy przez organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] odmówił stronie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2000 r. w związku z przedawnieniem tego prawa. Zatem organ ten już raz rozstrzygnął kwestię nadpłaty pobranej w postępowaniu egzekucyjnym w kwocie 797.049,10 zł, a sprawa już raz rozstrzygnięta nie może zostać rozstrzygnięta po raz drugi.

1.6. W zażaleniu skarżąca wnosząc o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji zarzuciła naruszenie art. 73 § 1, art. 216 i art. 165a O.p. w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 i § 4 oraz art. 60 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz.1015 ze zm.; dalej: u.p.e.a.).

W uzasadnieniu podniosła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 18 sierpnia 2011 roku, sygn. akt I SA/Wr 860/11 oddalając skargę strony

na postanowienie organu odwoławczego z dnia [...] marca 2011 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty, w uzasadnieniu wyroku jednocześnie wskazał, że odmowa wszczęcia postępowania o stwierdzenie nadpłaty, nie pozbawia podatnika możliwości ubiegania się o zwrot wyegzekwowanej kwoty. W związku z tym strona pismem z dnia [...] maja 2012 r. wniosła o zwrot kwoty wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym. Wniosek z dnia [...] maja 2012 r. jest nowym wnioskiem w stosunku do sprawy załatwionej postanowieniem organu podatkowego pierwszej instancji z dnia [...] grudnia 2010 r.

Ponadto strona wskazała, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego, działając jako organ egzekucyjny, umorzył na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 i § 4 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne prowadzone w zakresie podatku za okres od czerwca 2000 r. do grudnia 2001 r. wskazując, że w chwili wystawienia tytułów wykonawczych upłynęły terminy przedawnienia należności podatkowych za wskazany okres, a egzekucja mogła być wówczas skierowana stosownie do art. 70 § 8 O.p. wyłącznie do nieruchomości.

1.7. Powołanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. nr [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji podzielił pogląd organu pierwszej instancji, że w sprawie należało odmówić wszczęcia postepowania w sprawie zwrotu kwoty pobranej w postepowaniu egzekucyjnym, albowiem sprawa w tym przedmiocie została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Przytaczając dotychczasowy przebieg postępowania wskazał, że strona w dniu [...] stycznia 2010 r. złożyła już wniosek o stwierdzenie i zwrot nadpłaty kwoty 797.049,10 zł, pobranej w postępowaniu egzekucyjnym z tytułu zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2000 r. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r. organ pierwszej instancji odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu nadpłaty, organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] marca 2011r. podtrzymał to rozstrzygnięcie, a Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2011 r. o sygn. akt I SA/Wr 860/11 oddalił skargę strony na wymienione postanowienia.

W dniu [...] maja 2012 r. do organu wpłynął kolejny wniosek o zwrot kwoty pobranej w postępowaniu egzekucyjnym w wysokości 797.049,10 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] stycznia 2007 r. do dnia zwrotu z tytułu podatku od nieruchomości za 2000 rok. Zatem z uwagi na fakt, że organ pierwszej instancji w ww. postanowieniu nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. zajął już w tej sprawie stanowisko (czyli odnośnie stwierdzenie i zwrot nadpłaty kwoty 797.049,10 zł, pobranej w postępowaniu egzekucyjnym z tytułu zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2000 r.), zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. zasadnie odmówiono wszczęcia postępowania. Organ dokonał już bowiem oceny określonego stanu faktycznego i przedstawił ocenę prawną zagadnienia związanego z wnioskiem strony i nie może ponawiać tej oceny na kolejny wniosek strony. Ponowny wniosek tego samego podmiotu dotyczący tego samego zagadnienia przedstawionego na tle tego samego stanu prawnego oraz zaistniałego stanu faktycznego powinien skutkować wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, przewidzianego w art. 165a § 1 O.p.

Organ drugiej instancji zaznaczył, że postępowanie, do którego wszczęcia zmierza wniosek byłoby postępowaniem bezprzedmiotowym, jako że strona miała prawo skutecznie domagać się zwrotu nadpłaty, jedynie w ciągu 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Skoro w tym okresie nie wystąpiła z odpowiednim żądaniem, bezpowrotnie prawo to straciła.

2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.

2.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona wnosząc o uchylenie postanowień organów pierwszej i drugiej instancji oraz zasądzenie kosztów, zarzuciła naruszenie art. 165a O.p. w zw. z art. 59 § 1 i 4 u.p.e.a.; art. 60 § 1 i 2 u.p.e.a. oraz art. 217 § 2 O.p.

W uzasadnieniu podniesiono, że wniosek z dnia [...] maja 2012 r. o zwrot kwoty 797.049,10 zł pobranej w postępowaniu egzekucyjnym jest nowym wnioskiem, który winien zostać załatwiony. Podobnie jak w zażaleniu podniosła, że postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego, działając jako organ egzekucyjny umorzył na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 i § 4 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów nr 1,2,3,4 i 5 z dnia [...] stycznia 2007r. obejmujących należności z tytułu podatku od nieruchomości za okres od czerwca 2000r. do grudnia 2001 r., wskazując w uzasadnieniu, że bezspornym jest, że w chwili wystawienia ww. tytułów wykonawczych tj. w dniu [...] stycznia 2007 r. upłynęły terminy przedawnienia należności podatkowych za okres od czerwca do grudnia 2000 r. (31 grudnia 2005 r.) oraz za okres od stycznia do grudnia 2001 r. (31 grudnia 2006 r.), a egzekucja zgodnie z regułą z art. 70 § 8 O.p. mogła być wówczas skierowana wyłącznie do nieruchomości, na której ustanowiono hipotekę. Organ pierwszej instancji jako wierzyciel nie poinformował o powyższym organu egzekucyjnego, który zastosował środek egzekucyjny bezwzględnie niedopuszczalny. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. na podstawie art. 60 § 2 u.p.e.a. uchylił czynności egzekucyjne w postaci zajęcia rachunków bankowych podatnika i postanowieniem z tego samego dnia wyznaczył Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. do zwrotu pobranych od podatnika kosztów egzekucyjnych.

Z uwagi na powyższe, wbrew stanowisku organów podatkowych ziścił się warunek żądania podatnika zwrotu kwoty pobranej w postępowaniu egzekucyjnym. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 485/07 oraz z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FSK 490/07 (opubl. w CBOSA) strona podniosła, że w sytuacji gdy organem egzekucyjnym nie jest wierzyciel, zasadnym na podstawie art. 59 §1 pkt 7 u.p.e.a. staje się zwrot kwoty wyegzekwowanej lub wpłaconej dobrowolnie, a w tym przedmiocie organ egzekucyjny nie wydaje żadnego postanowienia.

2.2. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

3.1. Skarga jest zasadna.

3.2. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez m. in. kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem wydawanych przez nią decyzji, postanowień bądź innych aktów. Stosownie zaś do art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm., dalej: ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m. in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

3.3. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

3.4. W przedmiotowej sprawie organy obydwóch instancji jako powód odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu (nadpłaty) kwoty 797.049,10 zł pobranej od podatnika w postępowaniu egzekucyjnym z wniosku skarżącej z dnia [...] maja 2012r. w oparciu o treść art. 165a O.p. uznały wydanie tożsamego rozstrzygnięcia w sprawie. Wskazano bowiem, że postanowieniem organu pierwszej instancji z dnia [...] grudnia 2010r., a następnie postanowieniem organu odwoławczego z dnia [...] marca 2011r. odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o zwrot nadpłaty z dnia [...] stycznia 2010 r. w podatku od nieruchomości za 2000r. z uwagi na upływ terminu przedawnienia. Na powyższe rozstrzygnięcie oddalono skargę wyrokiem WSA we Wrocławiu z dnia 18 czerwca 2011r. sygn. akt I SA/Wr 860/11, na którego z kolei wyrokiem z dnia 26 listopada 2013r. sygn. akt II FSK 2919/11, NSA oddalił skargę kasacyjną, opubl. CBOIS. Zdaniem organów wniosek strony z dnia 7 maja 2012r. jest kolejnym wnioskiem w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty.

3.5. Powyższe stanowisko należy uznać za błędne albowiem organy nie tylko nie uwzględniły wszystkich okoliczności faktycznych zaistniałych w przedmiotowej sprawie, lecz również błędnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, co doprowadziło je do błędnego rozstrzygnięcia w sprawie z zastosowaniem błędnych przepisów prawa.

Otóż już z samej treści wniosku wynika wyraźnie, że mowa jest o zwrocie podatku, który został niesłusznie pobrany w wyniku egzekucji w dniu [...] stycznia 2007r., która miała miejsce w warunkach przedawnienia. Chodzi o zwrot podatku od nieruchomości za 2000r. w kwocie 797.049,10 zł wraz z odsetkami. Z treści wniosku wynika wyraźnie, że skarżąca powołuje się również na postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy L. z dnia [...] lutego 2009r., który uznał zasadność zarzutów strony jako wierzyciel na skutek wniesionego pisma z dnia [...] stycznia 2007r., a dotyczących wszczęcia z dniem [...] stycznia 2007r. egzekucji należności podatkowych za 2000r. w warunkach przedawnienia, a następnie ściągniętych z konta strony w łącznej kwocie 797.049, 10 zł.

Powyższe tym samym nie pozostawia najmniejszych wątpliwości, że we wniosku z dnia [...] maja 2012r. strona nie wnosiła o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2000r. lecz o zwrot nienależnie pobranej kwoty na poczet podatku od nieruchomości za 2000r. i odsetek w drodze egzekucji.

Z akt sprawy wynika również, że wspomniany wniosek był konsekwencją prawomocnego już wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 18 czerwca 2011r. sygn. akt I SA/Wr 860/11, który zapadł w przedmiocie odmowy wszczęcia w sprawie wniosku o zwrot nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2000r., którym wprawdzie oddalono skargę, lecz w uzasadnieniu stwierdzono, że odmowa wszczęcia postępowania o stwierdzenie nadpłaty podatku nie pozbawia jednak podatnika możliwości ubiegania się o zwrot nienależnie pobranych kwot. Powołując się na treść art. 34 ust. 4 u.p.e.a. i art. 60 § 1 u.p.e.a. Sąd zauważył, że następstwem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest więc zwrot wyegzekwowanej kwoty. Od ww. wyroku NSA oddalił skargę kasacyjną wyrokiem z dnia 26 listopada 2013r. sygn. akt II FSK 2919/11, opubl. CBOIS. Warto tym samym przypomnieć, że zgodnie z art. 170 ppsa orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Ponadto fakt wszczęcia i prowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem potwierdził ostatecznie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2013r. nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wskazał on bowiem, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że zobowiązanie podatkowe za 2000r. nie uległo przedawnieniu z uwagi na ustanowienie hipoteki przymusowej i mogło być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Zdaniem organu egzekucyjnego powyższe w oczywisty sposób generalnie i nieodwracalnie wyłączało możliwość stosowania innych środków egzekucyjnych nieskierowanych do nieruchomości. Jednakże wierzyciel – Burmistrz Miasta i Gminy L. - nie wskazał w tytułach wykonawczych, jak i ewentualnych pismach skierowanych do organu egzekucyjnego na jakiekolwiek ograniczenia zakresu egzekucji. W konsekwencji w przedmiotowej sprawie zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunków bankowych. Tym samym podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego było zastosowanie niedopuszczalnego środka egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. W konsekwencji Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013r. Nr [...] uchylił czynności egzekucyjne z dnia [...] stycznia 2007r. w postaci zajęcia rachunków bankowych. Jednocześnie organ egzekucyjny, powołując się na treść art. 60 § 1 i 2 u.p.e.a. wskazał, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego wierzyciel – czyli Burmistrz Gminy i Miasta L. - jest zobowiązany do zwrotu zobowiązanemu wyegzekwowanych należności. Organ egzekucyjny podkreślił również, że zważywszy na treść art. 1a pkt 13 u.p.e.a. ww. organ jako wierzyciel jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku, nie jest osobą trzecią, której nabyte prawa na skutek czynności egzekucyjnych pozostają w rozumieniu art. 60 § 1 u.p.e.a.

3.6. Zważywszy na szczególne okoliczności sprawy Sąd ma podstawy przypuszczać, że błędne odczytanie wniosku strony było działaniem celowym organów. Niewiarygodnym jest bowiem, że organ pierwszej instancji nie znał sytuacji prawnej podatnika, jakim jest sp. z o.o. [...], którego można zaliczyć do kategorii kluczowych podatników na terenie Gminy i Miasta L. mieszczącej się na obszarze [...] km2. Powyższe twierdzenie uzasadnia też fakt, że spółka od przeszło siedmiu lat procesuje się z ww. organem w przedmiotowym zakresie.

Sąd nie może przejść obojętnie wobec sytuacji strony, która od lat zmaga się z usunięciem konsekwencji bezprawnego działania Burmistrza Gminy i Miasta L., który w warunkach przedawnienia doprowadził jako wierzyciel poprzez wystawienie błędnych tytułów wykonawczych do egzekucji podatku od nieruchomości za 2000r. za pomocą niedopuszczalnych środków egzekucyjnych.

Zdaniem Sądu późniejsze działania Burmistrza Gminy i Miasta L. zmierzały jedynie do uniemożliwienia umorzenia postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji zwrotu bezprawnie wyegzekwowanego podatku.

Dowodem na powyższe jest wyrok NSA z dnia 23 marca 2011r. sygn. akt II FSK 2212/09, uchylający wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia 2009r. sygn. akt I SA/Wr 957/09, opubl. CBOIS dotyczący postępowania skarżącej w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, w którym wprost Sąd ten wskazał na trudności ze skompletowaniem akt sprawy oraz wielokrotne uchylanie postanowienia Burmistrza Gminy i Miasta L. przez organ odwoławczy i przekazywanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, co jego zdaniem wyraźnie wskazywało na utrzymywanie się stanu obstrukcji administracyjnej, polegającej na ignorowaniu wskazań organu wyższej instancji przez ww. organ (czyli Burmistrza Gminy i Miasta L.) i przedłużaniu postępowania przez wydawanie kolejnych, wadliwych postanowień. W konsekwencji prawomocnym wyrokiem z dnia 7 lipca 2011r. sygn. akt I SA/Wr 839/11, opubl. CBOIS WSA we Wrocławiu uchylił decyzję organu odwoławczego i nakazał rozważyć zarzuty strony złożone w postępowaniu egzekucyjnym. Wartym zauważenia jest to, że skarżąca pismem z dnia [...] stycznia 2007 r. zgłosiła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym z wniosku Burmistrza Gminy i Miasta L., a obejmującym zaległości w podatku od nieruchomości od czerwca 2000 do grudnia 2002r. i wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zaś rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego zapadło ponad sześć lat później. Również rozstrzygnięcie w przedmiocie przedmiotowego wniosku z dnia [...] maja 2012r. nastąpiło rok później albowiem postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013r. i to na skutek uwzględnienia ponaglenia strony przez organ odwoławczy.

3.7. Należy zauważyć, że w przedmiotowej sprawie Burmistrz Gminy i Miasta L. pomylił swoje role procesowe. Nie chodzi tutaj o działanie w charakterze organu podatkowego lecz w charakterze wierzyciela na gruncie postępowania egzekucyjnego. Skoro tak, to zastosowanie będą miały przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak też odpowiednio na mocy art. 18 u.p.e.a. przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2013r. poz. 267; dalej: kpa). Tego niuansu nie zauważył również organ odwoławczy pomimo, że z zażalenia skarżącej, jak i pism uzupełniających to zażalenie wprost wynika intencja skarżącej łącząca wspomniany zwrot z faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy pominął w ogóle te okoliczności rozstrzygając ponownie sprawę. Choć w treści sentencji swojego rozstrzygnięcia zmienił przedmiot sprawy z "odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty kwoty 797.049,10 zł pobranej od podatnika w postępowaniu egzekucyjnym" na "odmowę wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kwoty 797.049,10 zł pobranej w postępowaniu egzekucyjnym".

3.8. Niewątpliwie, zgodnie z art. 60 § 1 O.p. umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności.

W literaturze słusznie wskazuje się, że w ww. przepisie nie tyle chodzi o czynności, ale o uchylenie ich skutków. Rozumowanie opiera się na założeniu, że pewnych działań faktycznych, które organ podjął, np. zajęcie pieniędzy, nie da się uchylić, można tylko usunąć ich skutki (por. T. Brzezicki, W. Morawski, Umorzenie postępowania egzekucyjnego a skuteczność przerwania biegu przedawnienia poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego – casus osiągania korzyści przez państwo z własnego bezprawia, Monitor Podatkowy 2012, Nr 11, s. 26).

Jak słusznie zauważył NSA w swoim wyroku z dnia 28 maja 2008r. sygn. akt II FSK 485/07, opubl. CBOIS, następstwem umorzenia postępowania egzekucyjnego - w sytuacji, gdy organem egzekucyjnym nie jest wierzyciel - staje się zwrot kwoty wyegzekwowanej. W tym przedmiocie organ egzekucyjny nie wydaje żadnego postanowienia. Nie przewiduje tego żaden przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zwrot wspomnianej kwoty stanowi czynność materialno-techniczną.

Taka sytuacja zaistniała właśnie w przedmiotowej sprawie. Co więcej o obowiązku zwrotu podatku przez wierzyciela – Burmistrza Gminy i Miasta L. - w przedmiotowej sprawie stwierdził w swoim orzeczeniu organ egzekucyjny, zaś o możliwości takiego zwrotu sądy administracyjne w prawomocnych wyrokach, z której to możliwości strona skorzystała składając przedmiotowy wniosek.

3.9. Oczywistym jest, że na moment wydawania postanowienia przez organ pierwszej instancji istniał jedynie wyrok Sądu pierwszej instancji, jednakże wyraźnie z niego wynikało stanowisko rozróżniające kwestie stwierdzenia nadpłaty podatku od zwrotu podatku w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Wspomniany wyrok niewątpliwie przyczynił się do złożenia rzeczonego wniosku, z którego również intencja strony była czytelna. Ponadto organ pierwszej instancji miał świadomość sytuacji prawnej podmiotu, na co wskazują również jego działania opisane wyżej. Z kolei na moment wydania zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego okoliczność wydania postanowień przez organ egzekucyjny w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, jak i uchylenia czynności egzekucyjnych była znana temu organowi choćby z pism procesowych składanych przez skarżącą. Rolą zaś organu drugiej instancji jest nie tylko rozpoznanie zarzutów zawartych w zażaleniu lecz także ponowna ocena merytoryczna sprawy, której ewidentnie zabrakło. Ponadto stosownie do treści art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu [...] (art. 77 § 4 kpa).

3.10. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Przepis art. 6 określa zasadę praworządności stosowania prawa przez organy administracji publicznej. W tym ujęciu praworządność oznacza zgodność z normami (przepisami) prawa obowiązującego (J. Wróblewski, Wartości a decyzje sądowe, Ossolineum 1973, s. 65). Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada praworządności wskazana w art. 6 i 7 kpa jest także zasadą konstytucyjną. Artykuł 7 Konstytucji RP, stanowiąc szeroko, iż organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, obejmuje podmiotowo nie tylko organy administracji publicznej prowadzące postępowanie administracyjne, ale także inne podmioty uprawnione do stosowania prawa. Przepis ten nawiązuje również do zasady demokratycznego państwa prawnego wyrażonej w art. 2 Konstytucji.

W literaturze podkreśla się, że w sytuacji konfliktu zasady praworządności z pozostałymi zasadami postępowania, pierwszeństwo ma zasada praworządności. Zdaniem J. Zimmermanna zasady ogólne mają dla państwa prawa niezaprzeczalne znaczenie, które należy wydobywać i chronić. Jeżeli jednak stan faktyczny sprawy ustawi którąś z tych zasad w opozycji do zasady legalności, ta ostatnia powinna mieć pierwszeństwo (J. Zimmermann, Glosa do wyroku SN z dnia 23 lipca 1992 r., III ARN 40/92, PiP 1993, z. 8, poz. 116). Podobnie E. Iserzon, wskazał, że niepodobna przemilczeć faktu, że nakaz ścisłego przestrzegania przepisu może stać się nieraz w konkretnym wypadku przeszkodą do zrealizowania stojącego przed organem administracji zadania. Jeżeli postulat praworządności ma być zachowany, rozstrzygnięcie tej sprzeczności może być tylko jedno: nie wolno wykonywać zadania kosztem naruszenia prawa, należy szukać drogi wykonania go w inny sposób, bez naruszenia prawa lub spowodować zmianę przepisu prawnego. Naruszenie bowiem praworządności wyrządza państwu większą szkodę, niż niewykonanie poszczególnego zadania (E. Iserzon (w:) E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, Warszawa 1970, s. 42). W konsekwencji organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie administracyjne, jest zobowiązany przestrzegać zasady praworządności we wszystkich stadiach postępowania i w odniesieniu do wszystkich uczestników tego postępowania (por. Cz. Martysz, Komentarz do art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-103, opubl. LEX 2010).

Za sprzeczne z tą zasadą należy uznać takie działanie organów, tak jak w przedmiotowej sprawie, które odmówiły wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu podatku bezprawnie pobranego w drodze egzekucji, ignorując przy tym orzeczenia innych organów państwa. Podatnik nie może bowiem ponosić niekorzystnych skutków bezprawnych działań organów administracji publicznej. Takiego rozwiązania nie da się także pogodzić z elementarnymi zasadami państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej. Zasada, że nie można czerpać korzyści z bezprawia, jest głęboko zakorzeniona w powszechnym poczuciu sprawiedliwości. Jest ona niekiedy postrzegana jako zasada ogólna prawa (por. R. Dworkin, The Model of Rules, The University of Chicago Law Review, 1967, vol. 35).

Takiego też działania nie może zaakceptować Sąd, mając na względzie treść art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej [...]. Istotą sądowej kontroli administracji jest ochrona wolności i praw jednostki (podmiotów prawa) w stosunkach z administracją publiczną oraz budowanie i utrwalanie zasady państwa prawa i wyprowadzanych z niej standardów. Podstawową funkcją sądownictwa administracyjnego jest ochrona praw podmiotowych jednostki. Przyjęcie tej funkcji wypływa z założeń systemu weryfikacji administracji publicznej w państwie prawa, co ma związek z realizacją zasad praworządności (por. J. Trzciński, Sądownictwo administracyjne jako gwarant ochrony wolności i praw jednostki, referat wygłoszony na Konferencji Katedr i Zakładów Prawa Konstytucyjnego, Gdynia 24-16 kwietnia 2008 r., s. 1-8; B. Adamiak, Model sądownictwa administracyjnego a funkcje sądownictwa administracyjnego [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, s. 21-22).

3.11. Należy tym samym uznać, że organy naruszyły art. 165a O.p. i jego odpowiednik art. 61a kpa, jak też art. 6 i 7 kpa w zw. z art. 77 kpa oraz art. 60 § 1 u.p.e.a. W związku z powyższym uchylono zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie Burmistrza Gminy i Miasta L. w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa i art. 135 ppsa. Orzeczenie o wstrzymaniu ich wykonania znalazło swoją podstawę prawną w treści art. 152 ppsa. Zaś orzeczenie o kosztach w treści art. 200 ppsa. Na kwotę zwróconych kosztów sądowych składa się kwota wpisu sądowego w wysokości 100 zł, kwota opłaty poniesionej z tytułu udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i kwota wynagrodzenia adwokata w wysokości 240 zł w oparciu o § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 461).

3.12. Sąd formułując wytyczne, które organy powinny uwzględnić ponownie rozpoznając sprawę wskazuje na konieczność rozpoznania wniosku skarżącej jako wniosku o zwrot kwoty nienależnie pobranej na poczet podatku od nieruchomości za 2000r. i odsetek w wyniku umorzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny. Chodzi tutaj o wyeliminowanie skutków postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego niezgodnie z prawem. W konsekwencji Burmistrz Gminy i Miasta L. – jako wierzyciel - powinien zwrócić ww. kwotę. Zwrot taki nie wymaga wydania orzeczenia i jest czynnością materialnotechniczną. Powyższe nie pozostawia już w przedmiotowej sprawie najmniejszych wątpliwości zważywszy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r. sygn. akt SK 40/12, opubl. www.trybunal.gov.pl.

3.13. Sąd również zwraca uwagę, że w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym, stosownie do treści art. 154 § 1 ppsa strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów (art. 154 § 6 ppsa – obecnie jest to kwota 3 650,06 zł). Orzeczenie o ukaraniu grzywną podlega wykonaniu w drodze egzekucji sądowej, bez nadawania mu klauzuli wykonalności (art. 228 ppsa). Grzywna orzeczona na podstawie art. 154 § 1 nie może być umorzona (art. 229 § 1 ppsa).

Zaś stosownie do treści art. 154 § 4 ppsa osobie, która poniosła szkodę wskutek niewykonania orzeczenia sądu, służy roszczenie o odszkodowanie na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. Zasady te regulowane są w art. 417 § 1 i 2 k.c., który formułuje generalną zasadę odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykorzystaniu władzy publicznej. Odpowiedzialność za taką szkodę ponosi jednostka samorządu terytorialnego. Odszkodowanie przysługuje od organu, który nie wykonał orzeczenia. Jeżeli organ w trakcie trzech miesięcy od dnia złożenia wniosku nie wypłaci odszkodowania, uprawiony podmiot może wnieść powództwo do sądu powszechnego na podstawie art. 154 § 4 ppsa w zw. z art. 4171 § 3 k.c.