Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 783/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i uchwały organów administracji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 9 i art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej X.Y. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1725/19 w sprawie ze skargi X.Y. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania dotyczącego trwałej niezdolności do wykonywania zawodu 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną uchwałę i poprzedzającą ją uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] marca 2019 r.; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz X.Y. 400 (słownie: czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 stycznia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1725/19 oddalił skargę X.Y. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania dotyczącego trwałej niezdolności do wykonywania zawodu.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że uchwałą z dnia [...] czerwca 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] wszczęła z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia trwałej niezdolności adwokata X.Y. (skarżącej) do wykonywania zawodu adwokata, w trybie art. 4c ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1999 ze zm.). Podstawą wszczęcia postępowania było postanowienie Prokuratury Rejonowej w [...] z 30 kwietnia 2015 r. wydane w sprawie [...] o umorzeniu śledztwa prowadzonego przeciwko skarżącej, podejrzanej o popełnienie przestępstw z art. 286 § 1 k.k. i z art. 276 k.k. Śledztwo umorzono na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., tj. w związku z ustaleniem, że zachowania skarżącej w czasie dokonywania zarzucanych jej czynów, uwarunkowane były całkowicie zniesioną zdolnością rozpoznania znaczenia czynów i kierowania postępowaniem.

W wyniku przeprowadzonego postępowania, uchwałą z [...] czerwca 2017 r. ORA orzekła o trwałej niezdolności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata, zaś uchwałą z dnia [...] września 2017 r. nr [...] Prezydium NRA ww. uchwałę utrzymało w mocy. Wyrokiem z 22 marca 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2382/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. uchwałę Prezydium NRA z [...] września 2017 r. i uchwałę ORA z [...] czerwca 2017 r. Wyrok ten jest nieprawomocny, bowiem wywiedziona od niego przez Prezydium NRA skarga kasacyjna nie została rozpoznana do chwili wydania tego orzeczenia.

Wnioskiem z 17 stycznia 2019 r. skarżąca zwróciła się do ORA o umorzenie sprawy wszczętej w trybie art. 4c ustawy - Prawo o adwokaturze z powodu braku podstaw do jej dalszego prowadzenia. Wskazała w jego treści, że przedłożyła do akt szereg zaświadczeń i orzeczeń, wskazujących na jej dobry stan zdrowia i brak przeciwwskazań do wykonywania zawodu adwokata, w związku z czym prowadzone postępowanie powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Uchwałą z dnia [...] marca 2019 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] odmówiła wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania dotyczącego trwałej niezdolności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata. ORA wskazała, że postępowanie objęte wnioskiem o umorzenie musi być w toku, natomiast postępowanie w sprawie stwierdzenia trwałej niezdolności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata zostało zakończone rozstrzygnięciem ostatecznym. WSA w Warszawie wprawdzie je uchylił, wyrok ten jest jednak nieprawomocny. ORA powołała się na przepis art. 61a § 1 k.p.a. i stwierdziła, że warunkiem uwzględnienia wniosku o umorzenie postępowania jest to, aby ono się toczyło, a skoro postępowanie w sprawie stwierdzenia trwałej niezdolności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata się nie toczy, należy odmówić wszczęcia postępowania w sprawie jego umorzenia.

W wyniku odwołania skarżącej zaskarżoną uchwałą z dnia [...] maja 2019 r. Prezydium NRA uchyliło powyższą uchwałę z dnia [...] marca 2019 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania dotyczącego trwałej niezdolności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata i odmówiło umorzenia postępowania w przedmiocie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata. W uzasadnieniu uchwały organ wskazał, że zasadnie ORA uznała, że postępowanie administracyjne się nie toczy, zatem żądanie skarżącej nie mogło być uwzględnione. Negatywnie natomiast Prezydium NRA oceniło formę rozstrzygnięcia ORA, które przyjęła, że do rozpoznania wniosku strony o umorzenie postępowania konieczne jest wszczęcie odrębnej procedury (pozostającej poza ramami dotychczasowego postępowania), zmierzającej do rozpoznania wniosku o umorzenie. Zdaniem organu, procedowanie wniosku o umorzenie nie wymagało formalnego wyodrębnienia.

W skardze na powyższą uchwałę skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 4c ustawy - Prawo o adwokaturze oraz art. 105 § 1 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Sąd I instancji oddalając skargę na powyższą uchwałę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) stwierdził, że przedmiot rozpoznawanej sprawy dotyczy wyłącznie kwestii formalnych, tj. tego, czy jest możliwe orzekanie przez organy samorządu adwokatury w przedmiocie stwierdzenia trwałej niezdolności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata i wydania korzystnego dla strony w tym zakresie orzeczenia, tj. umorzenia postępowania w sytuacji, gdy w obrocie prawnym istnieje nieprawomocnie uchylona przez WSA w Warszawie uchwała ORA z [...] czerwca 2017 r. stwierdzająca trwałą niezdolność skarżącej do wykonywania zawodu adwokata. Sąd przypomniał, że uchwałą z [...] września 2017 r. Prezydium NRA ww. uchwałę ORA z [...] czerwca 2017 r. utrzymało w mocy, zaś wyrokiem z 22 marca 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 2382/17, na skutek skargi wywiedzionej przez stronę, WSA w Warszawie uchylił ww. uchwały. Wyrok ten jest nieprawomocny.

W ocenie Sądu I instancji, w takiej sytuacji nie ma możliwości dla organów samorządu adwokackiego do procedowania wniosku skarżącej z 17 stycznia 2019 r. przed prawomocnym zakończeniem postępowania przed sądami administracyjnymi. Wniosek strony o umorzenie postępowania jest zatem, zdaniem Sądu, co najmniej przedwczesny. Tylko prawomocny wyrok sądu administracyjnego wywołuje bowiem skutki prawne wiążące strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy i tylko prawomocne orzeczenia sądowe podlegają wykonaniu. Uchwała ORA z [...] czerwca 2017 r., jak i uchwała Prezydium NRA z [...] września 2017 r. nadal jednak istnieją w obrocie prawnym. Dopiero bowiem prawomocny wyrok sądu administracyjnego będzie wywoływał skutki prawne w postaci ich prawomocnego wyeliminowania z obrotu prawnego.

W ocenie Sądu I instancji, wniosek strony z 17 stycznia 2019 r. kierowany do ORA niejako "miesza" etapy postępowania przed organami adwokatury i sądami administracyjnymi. Rozpoznawana sprawa ma charakter formalny i nie dotyczy oceny zdrowia psychicznego strony. Natomiast sprawa dotycząca zmiany środka zabezpieczającego w postaci zawieszenia skarżącej w czynnościach zawodowych jest prowadzona odrębnie, pod sygn. VI SA/Wa 1723/19. Zarzuty dotyczące tego środka mogą zostać rozpoznane wyłącznie w tamtym postępowaniu.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. Sąd I instancji wskazał, że postępowanie z art. 4 ustawy - Prawo o adwokaturze dotyczące skarżącej zostało wszczęte z urzędu uchwałą ORA z [...] czerwca 2015 r. Wniosek skarżącej o jego umorzenie nie może zatem być uznany za wszczynający postępowanie, gdyż było ono już wcześniej wszczęte. Wniosek skarżącej jest zatem tylko jej postulatem dotyczącym korzystnej dla niej formy zaskarżenia tego postępowania. Organ nie mógł więc wydać uchwały o treści żądanej przez stronę.

W ocenie Sądu I instancji, Prezydium NRA nie naruszyło także zasad ogólnych wyrażonych w art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. Również wniosek skarżącej o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów przedłożonych w toku postępowania sądowego Sąd I instancji uznał za niezasadny.

Ze wskazanych powodów skarga została oddalona.

W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o jego zmianę i uchylenie wydanych w sprawie uchwał oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. Skarżąca zrzekła się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 170 p.p.s.a. poprzez uznanie, że w sytuacji wcześniejszego uruchomienia kontroli sądowej wobec ostatecznej uchwały wydanej przez organy samorządu nie jest możliwe wszczęcie postępowania w przedmiocie zmiany takiej uchwały, w sytuacji, gdy ustawodawca nie uniemożliwia wszczęcia postępowania przed organem w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania w sprawie kontrolowanego przez sąd rozstrzygnięcia, a co za tym idzie możliwe było wszczęcie postępowania dążącego do zmiany ostatecznej uchwały, mimo toczącego się postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 81a § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że organy I i II instancji prawidłowo oceniły charakter wniosku zgłoszonego przez skarżącą, w sytuacji, gdy zgłoszone przez nią żądanie zmierzało do wszczęcia postępowania w przedmiocie zmiany rozstrzygnięcia, będącego obecnie przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej, w sytuacji gdy organy mają obowiązek rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony (za wyjątkiem spraw z katalogu określonego w § 2 powołanego przepisu), a co za tym idzie w niniejszej sprawie zarówno organy I i II instancji, jak i Sąd I instancji, winny rozstrzygać w sposób uwzględniający najlepszy interes skarżącej;

3) art. 134 § 1, art. 135, art. 170 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a poprzez wydanie wyroku oddalającego skargę, w sytuacji gdy zachodziły okoliczności uzasadniające jej uwzględnienie, w szczególności podjęcie przez Naczelną Radcę Adwokacką uchwały o odmowie umorzenia postępowania w przedmiocie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu przez skarżącą, a to z uwagi na zawisłość sprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w sytuacji, gdy brak jest przepisu prawa (za wyjątkiem art. 56 p.p.s.a. - nieznajdującego zastosowania w tej sprawie) uniemożliwiającego wszczęcie postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania w sprawie kontrolowanego przez sąd rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.

Organ nie skorzystał z prawa udzielenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania dotyczącego trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata stwierdził, że uchwała ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi strony na tą uchwałę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Według Sądu I instancji, skoro – jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonego wyroku (por. s. 5 – 7) – postępowanie w sprawie stwierdzenia trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata wszczęte zostało z urzędu (art. 4c ustawy Prawo o adwokaturze) i w toku instancji przed organami samorządu adwokackiego zakończyło się podjęciem ostatecznej, lecz jeszcze nieprawomocnej uchwały, a to w związku z zainicjowaniem postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie kontroli jej zgodności z prawem, które aktualnie znajduje się na etapie rozpoznawania skargi kasacyjnej od wyroku sądu administracyjnego I instancji, którym uchylono wymienioną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę organu I instancji, to wniosek strony o umorzenie wymienionego postępowania należało uznać za przedwczesny, a ponadto za wniosek który nie był wnioskiem wszczynającym postępowanie w sprawie, lecz wnioskiem, który był "[...] postulatem dotyczącym korzystnej dla niej formy zaskarżenia tego postępowania" (por. odpowiednio s. 5 oraz s. 7 uzasadnienia kontrolowanego wyroku).

Zarzuty skargi kasacyjnej wyznaczające – zgodnie z zasadą dyspozycyjności – granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, uzasadniają twierdzenie (a komplementarny charakter tych zarzutów umożliwia ich łączne rozpoznanie), że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku Sądu I instancji, której konsekwencją powinno być jego uchylenie. Wyrok ten bowiem nie odpowiada prawu.

W punkcie wyjścia trzeba podnieść, że jeżeli Sąd I instancji orzekał w postępowaniu wywołanym skargą strony skarżącej w przedmiocie zgodności z prawem uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej podjętej w sprawie odmowy umorzenia postępowania dotyczącego trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata, a uchwała ta podobnie, jak i poprzedzająca ją uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] marca 2019 r. – a tym samym kreowana w ten sposób sprawa, w przedmiocie której uchwały te zostały podjęte – stanowiły konsekwencję inicjatywy procesowej strony, a mianowicie jej wniosku z dnia 17 stycznia 2019 r. zawierającego żądanie "umorzenia sprawy wszczętej w trybie art. 4c ustawy Prawo o adwokaturze z powodu braku podstaw do jej dalszego prowadzenia" (o czym mowa jeszcze dalej), a następnie odwołania od przywołanej uchwały z dnia [...] marca 2019 r., to uwzględniając powyższe za uzasadnione trzeba uznać twierdzenie, że sprawa w której podjęta została zaskarżona uchwała oraz uchwała ją poprzedzająca, ze swej istoty oraz natury stanowiła sprawę odrębną od sprawy, w przedmiocie stwierdzenia trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata, a mianowicie sprawy, w której strona skarżąca oczekiwała podjęcia – w rezultacie inicjatywy procesowej, o której mowa była powyżej – interwencji poprzez jej, jak to określiła, umorzenie, o czym mowa jeszcze dalej.

Jakkolwiek – podjęta w toku instancji przed organami samorządu adwokackiego oraz tym samym ostateczna – przywołana uchwała została uchylona przez sąd administracyjny I instancji, którego wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, co oznacza, że nie ma on waloru prawomocności, podobnie jak i wymieniona uchwała, to jednak okoliczność ta nie może dowodzić zasadności stanowiska prezentowanego w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku, a mianowicie, że wniosek strony skarżącej z dnia 17 stycznia 2019 r. należało ocenić jako przedwczesny, a także jako postulat odnośnie do korzystnej dla strony formy zakończenia – nie zaś "zaskarżenia", jak należałoby zasadnie przyjąć analizując tok argumentacji Sądu I instancji (por. s. 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) – postępowania w sprawie stwierdzenia trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata.

Abstrahując już nawet od tego, że wskazane podejście Sądu I instancji do oceny charakteru wniosku strony skarżącej z dnia 17 stycznia 2019 r. jest wewnętrznie sprzeczne oraz dalekie od okoliczności stanu faktycznego sprawy, a przez to wadliwe – po pierwsze bowiem, albo wymieniony wniosek był przedwczesny, a więc innymi słowy niedopuszczalny, co wymagałoby podjęcia adekwatnego do tej sytuacji rozstrzygnięcia procesowego, co siłą rzeczy i po drugie, nie mogłoby również prowadzić do wniosku, że stanowił on formę postulatu procesowego odnośnie do sposobu (formy) zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata, skoro postępowanie to już się zakończyło – to o braku prawidłowości tego podejścia należy wnioskować przede wszystkim na podstawie argumentu z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., a tym samym na podstawie argumentu z konsekwencji wynikających z ustanowionej na gruncie tego przepisu prawa zasady oficjalności.

Z przywołanego przepisu prawa wynika, że jakkolwiek sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi – co nie oznacza przecież, że jest zwolniony z obowiązku oceny legalności zaskarżonego aktu wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony (por. np. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2004 r., sygn. akt OSK 628/04) – to zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową, niż ta, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim rozstrzygnięć. Innymi słowy, sąd administracyjny jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowane przez uprawniony podmiot (por. również uchwała NSA z dnia 3 lutego 1997 r., sygn. akt OPS 12/96). Jeżeli zaś – jak w korespondencji do powyższego należałoby przyjąć – kontrolowany przez Sąd I instancji akt – a mianowicie zaskarżona uchwała organu samorządu adwokackiego z dnia [...] maja 2019 r. – podjęty został w (odrębnej, o czym mowa była już powyżej) sprawie, której przedmiot – co trzeba podkreślić – stanowiło żądanie zawarte we wniosku strony skarżącej z dnia 17 stycznia 2019 r., a mianowicie "żądanie umorzenia sprawy wszczętej w trybie art. 4c ustawy o adwokaturze z powodu braku podstaw do jej dalszego prowadzenia", to za uzasadniony trzeba uznać wniosek o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 134 § 1 p.p.s.a.

Zwłaszcza, gdy w kontekście wszystkich konsekwencji wynikających z zasady oficjalności ustanowionej na gruncie tego przepisu prawa podkreślić, że operując na podstawie akt sprawy oraz w jej granicach wyznaczonych kontrolowanym aktem oraz jego relacją do treści żądania zawartego w wymienionym wniosku strony, Sąd I instancji pominął tą istotną okoliczność – a jest to oczywiste nie dość, że w świetle krytycznej oceny podejścia tego Sądu odnośnie do charakteru wskazanego wniosku, o czym mowa była powyżej, to przede wszystkim w świetle stanowiska prezentowanego na s. 12 uzasadnienia zaskarżonego wyroku – że w rezultacie wystąpienia przez stronę z wymienionym wnioskiem, treść zawartego w nim żądania – tak jak określiła je sama strona, jako wnioskodawca – spowodowała, że Okręgowa Rada Adwokacka w [...], jako adresat tego wniosku, wystąpiła do strony pismem z dnia 26 lutego 2019 r. w związku z potrzebą wyjaśnienia jej rzeczywistych intencji, a więc innymi słowy w związku z potrzebą wyjaśnienia (sprecyzowania) treści żądania wniosku, a to poprzez wyjaśnienie, czy należy go rozumieć, jako wniosek o wszczęcie postępowania nadzwyczajnego, a jeżeli tak, to jakiego postępowania (to jest postępowania, w jakiej sprawie) miałoby to dotyczyć oraz w jakim trybie miałoby się toczyć to postępowanie nadzwyczajne. Co więcej, Sąd I instancji pominął również tą okoliczność, że wymienione wezwanie organu samorządu adwokackiego zostało doręczone wnioskodawcy (stronie skarżącej) w dniu [...] marca 2019 r., zaś rozstrzygnięcie tego organu podjęte zostało w dniu [...] marca 2019 r., a więc co istotne po pierwsze, bez oczekiwania na odpowiedź strony odnośnie do kwestii, o wyjaśnienie której organ ten wystąpił w wymienionym wezwaniu uznając ją za istotną, bo odnoszącą się do rzeczywistej treści żądania, a po drugie, bez podania oraz wyjaśnienia przyczyn tego stanu rzeczy – zważywszy na usprawiedliwione oczekiwanie odnośnie do potrzeby zachowania (zapewnienia) odpowiedniego marginesu czasu na udzielenie odpowiedzi odnośnie do wyjaśnienia kwestii, którą organ uznał za istotną, co należy uznać za warunek konieczny skuteczności samego wezwania, jak i zapewnienia efektywności praw procesowych wnioskodawcy, za dyskusyjne, a przez to i za dowolne trzeba więc uznać stanowisko, że wnioskodawca pozostawił wezwanie organu bez odpowiedzi (por. s. 3 uzasadnienia uchwały organu samorządu adwokackiego I instancji), jeżeli z pozycji przedstawionych argumentów zestawić ze sobą datę odebrania wskazanego wezwania ([...] marca 2019 r.) z datą podjęcia przez organ wymienionej uchwały ([...] marca 2019 r.).

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawione okoliczności miały zasadnicze znaczenie w rozpatrywanej sprawie, a ich pominięcie przez Sąd I instancji, nie dość, że nie mogło pozostawać bez wpływu na ocenę odnośnie do braku zgodności z prawem zaskarżonego wyroku – Sąd ten bowiem, jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć w świetle tych okoliczności, w ogóle nie ustalił, ani też nie rozpoznał istoty sprawy oraz spornej w niej kwestii, naruszając tym samym art. 134 § 1 p.p.s.a., a w konsekwencji również art. 135 p.p.s.a. – to również odnośnie do braku zgodności z prawem zaskarżonego działania organów samorządu adwokackiego, które zmaterializowało się w podjęciu kontrolowanej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały z dnia [...] marca 2019 r.

Zwłaszcza, gdy w korespondencji do powyżej przedstawionych argumentów podkreślić – a trzeba uznać to za oczywiste – że organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnego kształtowania treści wniosku niezgodnie z jego treścią bądź wbrew rzeczywistej woli podmiotu, od którego wniosek ten (podanie) pochodzi, jeżeli treść żądania budzi wątpliwości, lecz zobowiązany jest, co znajduje swoje uzasadnienie w art. 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a., dołożyć wszelkich starań, aby ustalić prawidłowy przedmiot postępowania, czuwając przy tym nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania (jeżeli tacy są) nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, co oznacza, że w tym celu zobowiązany jest do udzielania im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (por. wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 1018/11; 12 września 2013 r., sygn. akt II OSK 919/12; 20 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2257/12; 28 października 2016 r., sygn. akt II FSK 1952/15).

Jeżeli więc, tak jak w rozpatrywanej sprawie, organ powziął wątpliwości odnośnie do treści żądania wniosku z dnia 17 stycznia 2019 r., których jednocześnie nie rozstrzygnął, ani też nie wyjaśnił w sposób czyniący zadość przedstawionym powyżej wymogom przechodząc nad nim do porządku – co jasno i wyraźnie wynika z przywołanych powyżej okoliczności – to za uzasadnione trzeba uznać stanowisko, że tym samym nie ustalił, w sposób w jaki należałoby tego oczekiwać, prawidłowego przedmiotu postępowania inicjowanego tym wnioskiem. To zaś nie może pozostawać bez wpływu na zasadność twierdzenia odnośnie do braku zgodności z prawem uchwał podjętych w postępowaniu zainicjowanym przywołanym wnioskiem, jeżeli – co trzeba uznać za równie oczywiste – ich przedmiot nie koresponduje z rzeczywistą treścią żądania tego wniosku (lub jeżeli korespondencja ta jest zakłócona albo jeżeli wątpliwości odnośnie do istnienia wskazanego stosunku korespondencji nie zostały usunięte), która ma przecież miarodajne znaczenie dla prawidłowego ustalenia przedmiotu postępowania, a co za tym idzie prawidłowego przedmiotu podejmowanego w nim rozstrzygnięcia.

W związku z powyższym, jeżeli strona skarżąca podnosi, że istota żądania zawartego w jej wniosku oraz cel tego wniosku ukierunkowane zostały na wzruszenie w trybie nadzwyczajnym ostatecznej uchwały w przedmiocie stwierdzenia trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata poprzez doprowadzenie do umorzenia postępowania prowadzonego w tym przedmiocie (por. s. 5 uzasadnienia skargi kasacyjnej) – co nota bene, gdy chodzi o przedmiot żądania tego wniosku, a ściślej rzecz ujmując ustalenie rzeczywistego jego przedmiotu, a tym samym rzeczywistych intencji wnioskodawcy, znajduje również swoje potwierdzenie w treści przywołanego powyżej pisma organu samorządu adwokackiego I instancji z dnia 26 lutego 2019 r. – to nie można tym samym odmówić stronie skarżącej racji, gdy na gruncie zarzutów skargi kasacyjnej podważa ona zasadność stanowiska odnośnie do braku podstaw do przyjęcia, że nie jest możliwe wszczęcie postępowania w przedmiocie wzruszenia uchwały w sprawie stwierdzenia trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata w sytuacji, gdy ustawodawca nie uniemożliwia wszczęcia postępowania w sprawie zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na akt mający stanowić przedmiot postępowania nadzwyczajnego. Zwłaszcza, że stanowisko to – jak zasadnie podnosi to skarga kasacyjna – znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2017 r., sygn. akt II GPS 1/17, w której wyjaśniono, że w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego można wszcząć postępowanie administracyjne w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania w sprawie kontrolowanego przez sąd rozstrzygnięcia, jednakże organ administracji publicznej zobowiązany jest zawiesić to postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego.

W tym też kontekście trzeba podnieść, że skoro – o czym mowa była również powyżej – uchwała podjęta w sprawie stwierdzenia trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata (podobnie, jak poprzedzająca ją uchwała organu samorządu adwokackiego) została uchylona wyrokiem z dnia 22 marca 2018 r. w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 2382/17, a wyrok ten został zaskarżony przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, co oznacza, że nie ma on waloru prawomocności, podobnie jak i wymieniona uchwała, to tym samym za uzasadniony należałoby uznać wniosek odnośnie do aktualności przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania nadzwyczajnego, którego przedmiotem miałaby być wymieniona uchwała – co tym samym podważa stanowisko Sądu I instancji odnośnie do znaczenia w rozpatrywanej sprawie konsekwencji mających wynikać z art. 170 p.p.s.a. Oczywiście, jeżeli takie właśnie były intencje strony oraz rzeczywista treść żądania jej wniosku z dnia 17 stycznia 2019 r., w odniesieniu do którego (gdy chodzi o rzeczywistą treść jego żądania) organ samorządu adwokackiego powziął przecież wątpliwości (por. pismo z dnia 26 lutego 2019 r.), których jednak w prowadzonym postępowaniu nie wyjaśnił samodzielnie kształtując jego treść.

Stwierdzając więc, że kontrolowany wyrok nie odpowiada prawu i powinien podlegać uchyleniu, wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy oraz spornej w niej kwestii, korzystając na podstawie art. 188 p.p.s.a. z kompetencji do rozpoznania skargi strony na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle przedstawionych argumentów skarga ta jest zasadna, w rezultacie czego należało już uwzględnić i uchylić zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę organu samorządu adwokackiego I instancji, co ma tą konsekwencję, że ponownie orzekając w sprawie z wniosku strony z dnia 17 stycznia 2019 r., organ samorządu adwokackiego uwzględni przedstawione oceny prawne oraz ich konsekwencje.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 oraz art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.