Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1160/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Śródmieście – Zachód M.M. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 maja 2022 r. sygn. akt SKO.NP/4115/183/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 maja 2022 r., sygn. akt SKO.NP/4115/183/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza C. z dnia 1 kwietnia 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania E. B. (dalej: "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. B. Podstawę prawną świadczenia stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 18 lutego 2022 r. skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 21 września 2021 r. wynika, że matka skarżącego jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, a niezdolność istniała na dzień 1 marca 2020 r. Z wniosku wynika, że matka skarżącego jest wdową, skarżący ostatni raz pozostawał w zatrudnieniu w 2019 r., nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, mieszka razem z matką, prowadzi z nią wspólne gospodarstwo. Z zaświadczenia o stanie zdrowia matki skarżącego wynika, że cierpi ona na miażdżycę uogólnioną, głównie naczyń mózgowych, wieńcowych oraz aorty, na zawroty głowy, zaburzenia pamięci szybko postępujące, hiperlipidemię, chorobę nadciśnieniową, chorobę niedokrwienną mięśnia sercowego, chorobę zwyrodnieniową układu kostno-stawowego. Z treści wniosku wynika ponadto, że A. B. poza skarżącym ma jeszcze dwóch synów – Z. jest osobą niepełnosprawną, a J. B. pracuje i mieszka w C.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9 marca 2022 r. wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo razem z bratem Z. oraz matką. W budynku nie ma łazienki, jest tylko bieżąca woda zimna, pomieszczenia ogrzewane są piecem kaflowym. Skarżący zajmuje pokój z matką, drugi pokój zajmuje brat skarżącego- Z. Skarżący nie pracuje zawodowo, nie pracuje w gospodarstwie rolnym, nie jest zarejestrowany w PUP – został skreślony z listy osób bezrobotnych poszukujących pracy, ponieważ nie przyjął zaproponowanej mu oferty pracy. Drugi z braci – Z. nie pracuje, jest zarejestrowany w PUP, rozpoczął starania o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, leczy się neurologicznie. Matka skarżącego leczy się na cukrzycę, ale nie przyjmuje z tego tytułu żadnych leków, a syn nie robi jej zastrzyków z insuliny. W wywiadzie wskazano, że matka skarżącego choruje na chorobę niedokrwienną serca, zwyrodnienie stawów, nadciśnienie tętnicze, jest coraz słabsza, ma problemy z pamięcią i zawroty głowy. Wymaga pomocy, którą zapewnia syn E. Pomoc skarżącego polega na przygotowaniu i podaniu posiłków, pomocy przy czynnościach higienicznych, praniu pościeli, odzieży, przynoszeniu opału, paleniu w piecu, koszeniu trawnika, towarzyszeniu matce podczas wizyt lekarskich, kupowaniu leków, robieniu zakupów.

W oświadczeniu z dnia 9 marca 2022 r. skarżący wskazał, że nie pracuje zawodowo, nie pracuje dorywczo, nie pracuje w gospodarstwie rolnym. Skarżący wyjaśnił, że matka wymaga opieki i pomocy w codziennych czynnościach, takich jak przygotowanie posiłków, podawanie posiłków, czynności higieniczne, pranie pościeli, odzieży oraz palenie w piecu, odśnieżanie i koszenie trawy, towarzyszenie w czasie wizyt lekarskich, zakup leków, załatwianie spraw urzędowych i robienie zakupów. Matka skarżącego chodzi samodzielnie po mieszkaniu, w obejściu przy pomocy laski lub z pomocą skarżącego. Skarżący oświadczył, że nie zrezygnował z pracy, żeby zajmować się matką.

Decyzją z dnia 1 kwietnia 2022 r. Burmistrz C. orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ skarżący sam oświadczył, że nie zrezygnował z zatrudnienia z powodu opieki nad matką, ponadto organ podniósł, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności zawartej w nim normy prawnej, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki;

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia 23 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organy nie uwzględniły zmiany stanu prawnego, która nastąpiła w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., w wyniku, której nie jest dopuszczalna odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie w oparciu o kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Zdaniem Kolegium w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją czy też niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a opieką nad matką. W ocenie Kolegium z całokształtu okoliczności sprawy wynika, że rezygnacja przez skarżącego, ani niepodejmowanie pracy nie były spowodowane opieką nad matką. SKO wskazało, że zakres opieki nie jest tego rodzaju, aby wkluczał całkowicie podjęcie przez skarżącego zatrudnienia. Co więcej, w tym samym domu mieszka jeszcze brat skarżącego, również zobowiązany do alimentacji względem matki, a drugi braci mieszka w niewielkiej odległości od matki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego;

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 4 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że wnioskodawcy nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, które jednak nie są osobami dającymi rękojmię prawidłowego sprawowania opieki nad niepełnosprawną z uwagi na stan zdrowia oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że matka skarżącego jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, mieszka w jednym domu i prowadzi wspólne gospodarstwo z dwoma synami: skarżącym oraz Z. B. W sprawie niesporny był również zakres opieki nad matką sprawowanej przez skarżącego oraz stan zdrowia A. B. Okolicznością sporną było istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a opieką nad matką. Sporne było również, czy w sytuacji, gdy poza skarżącym do alimentacji względem matki zobowiązanych jest jeszcze dwóch jej synów, w stosunku do których na dzień wydania decyzji, nie istniały obiektywne przeszkody zwalniające z realizacji obowiązku alimentacyjnego względem matki, możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich.

Sąd podziela stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji, że pomiędzy rezygnacją, czy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a opieką nad matką nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd podziela w tym zakresie stanowisko przyjęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21, CBOSA), że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Tymczasem skarżący jest osobą bierną zawodowo, został skreślony przez PUP z listy osób bezrobotnych poszukujących pracy, dodatkowo należy wskazać, że w toku postępowania sam skarżący oświadczył, że niepodejmowanie przez niego zatrudnienia nie ma związku z opieką nad matką.

Zasadnie również przyjęto w zaskarżonej decyzji, że zakres opieki, której wymaga matka skarżącego nie jest tego rodzaju, aby wykluczał całkowicie podjęcie zatrudnienia przez skarżącego.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest więc sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, CBOSA).

Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA).

W ocenie Sądu wskazane przez skarżącego czynności opiekuńcze: przygotowanie posiłków, podawanie posiłków, pomoc w czynnościach higienicznych, pranie pościeli, odzieży oraz palenie w piecu, odśnieżanie i koszenie trawy, towarzyszenie w czasie wizyt lekarskich, zakup leków, załatwianie spraw urzędowych i robienie zakupów nie dają podstaw do twierdzenia, że podjęcie przez skarżącego pracy odbyłoby się ze szkodą dla opieki, jakiej wymaga matka. Zdaniem Sądu wskazane przez skarżącego czynności sprowadzają się w znacznej części do czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a zatem mogą zostać pogodzone z zatrudnieniem. Sąd dostrzega trudną sytuację skarżącego i jego rodziny, związaną między innymi z brakiem ciepłej bieżącej wody w domu, jednakże nie są to okoliczności, które organy powinny uwzględniać przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadnie również podniesiono w zaskarżonej decyzji, że w tym samym domu mieszka brat skarżącego, również zobowiązany do alimentacji względem matki, a zatem może włączyć się w opiekę nad matką, również w ten sposób umożliwiając skarżącemu podjęcie zatrudnienia.

Zdaniem Sądu ocena spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna uwzględniać również okoliczność, że do alimentacji A. B. zobowiązanych jest trzech jej synów. W stosunku do żadnego z nich nie zachodzą obiektywne okoliczności zwalniające z obowiązku alimentacyjnego względem matki, a jedynie okoliczności, które mogą utrudniać jego realizację- pozostawanie w zatrudnieniu, czy też problemy zdrowotne.

W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia przez skarżącego przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów k.r.o. i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki.

W niniejszej sprawie, poza skarżącym, zobowiązanych do alimentacji względem matki jest jeszcze dwóch braci skarżącego, z których jeden prowadzi z matką wspólne gospodarstwo, a drugi pracuje zawodowo i mieszka w niewielkiej odległości od matki. Zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego.

Zdaniem Sądu w takiej sytuacji – gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece nad matką powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodzi konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia w celu opieki nad matką. Podkreślić bowiem należy, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, Państwo powinno udzielać jej w sytuacji, w której jednostka nie może sobie sama poradzić z pojawiającymi się trudnościami, a nie zastępować jednostkę we własnych staraniach o zaspokojenie potrzeb życiowych.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, z prawidłowo zastosowanymi normami prawa materialnego i procesowego.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.