Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 63/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135, art. 153, art. 200 i art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 6, art. 7, art. 10, art. 79a i art. 81
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 30 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 17 sierpnia 2021 r. nr [...]. 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej B. K. 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

B. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 30 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 2 sierpnia 2021 r. B. K. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. M.

Na skutek przeprowadzonego postępowania Burmistrz Miasta [...] wydał

w dniu 17 sierpnia 2021 r. decyzję nr [...], którą na mocy art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735), zwanej dalej w skrócie "k.p.a.", oraz art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 17, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej także w skrócie jako "u.ś.r.", odmówił wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że od 1 maja 2002 r. do 31 lipca 2021 r. B. K. była zatrudniona w "A" S.A., a rezygnacja z pracy nastąpiła ze względu na opiekę nad niepełnosprawną matką. Aktualnie B. K. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...]. Organ ustalił, że wnioskodawczyni jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad matką, albowiem jedna siostra pracuje poza miejscem zamieszkania, a druga prowadzi gospodarstwo rolne. Przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził, że B. K. sprawuje opiekę nad matką, która wymaga stałej opieki w codziennym funkcjonowaniu. Opieka jest sprawowana codziennie od godziny 7:00 rano do godziny 21:00. Nadto niepełnosprawnej została przyznana pomoc w formie usług opiekuńczych w wymiarze 2 godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu. Organ wskazał, że A. M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego treści wynika m.in., że nie można ustalić od kiedy ustalona niepełnosprawność istnieje.

Organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia kryterium z art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazując, że jest on zobowiązany do stosowania normy wynikającej z tego przepisu, niezależnie od indywidualnych rozstrzygnięć samorządowych kolegiów odwoławczych, czy też wojewódzkich sądów administracyjnych.

W wyniku rozpoznania odwołania B. K., decyzją z dnia 30 września 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie było wątpliwe, iż matka strony jest osobą niepełnosprawną wymagającą opieki, a strona sprawuje prawidłowo opiekę nad niepełnosprawną osobą w godzinach od 7 do 21. Strona nie zamieszkuje z matką. Z powodu pracy opieki nad matką nie sprawuje córka, z którą niepełnosprawna zamieszkuje. Niepełnosprawna ma przyznane usługi opiekuńcze w wymiarze 5 dni w tygodniu po 2 godziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w sprawie nie występuje związek przyczynowy między rezygnacją przez stronę z aktywności zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Sprawowana opieka polega na pielęgnacji, załatwianiu wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych, podawaniu leków, przygotowywaniu i podawaniu posiłków. Niepełnosprawna ma 80 lat i jest osobą schorowaną, choruje na cukrzycę, niedokrwienie serca i raka piersi. Ponadto niedowidzi oraz ma wszczepioną endoprotezę przez co ma ograniczone możliwości ruchowe.

Powołując się na przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., organ odwoławczy wskazał,

że wnioskodawczyni nie była zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej w związku

z objęciem opieki nad matką. Opieka, niewątpliwie potrzebna, nie wymagała rezygnacji z zatrudnienia. Zdaniem organu, w istocie niepełnosprawna potrzebuje jedynie wsparcia, nie zaś stałej całodobowej opieki. Niepełnosprawna ma w miejscu zamieszkania zapewnioną pomoc, w tym usługi opiekuńcze, po godzinach opieki sprawowanej przez B. K., opiekę sprawuje druga z córek, niepełnosprawna ma też trzecią córkę. Strona wykonuje w ramach opieki w zasadzie czynności dnia codziennego. Należą do nich czynności, których wykonanie byłoby dla matki bądź córki, z która niepełnosprawna zamieszkuje, niemożliwe lub utrudnione, w tym: sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, przygotowanie posiłków (zwykłe czynności wykonywane w gospodarstwie domowym), realizacja recept, wyjścia na spacery, załatwianie spraw urzędowych, wizyty lekarskie.

W ocenie organu odwoławczego, nie budzi wątpliwości, że mimo schorzeń

i ograniczeń ruchowych matka nie jest osobą leżącą, lecz osobą samodzielną

(choć w ograniczonym zakresie) przy wykonywaniu czynności dnia codziennego. Pomimo trudności związanych z endoprotezą, porusza się ona samodzielnie, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i przyjmuje podawane leki. Stan zdrowia matki wymaga wsparcia w niektórych czynnościach ale nic nie wskazuje, że nie może ona pozostać bez opieki bez ryzyka dla życia lub zdrowia. W godzinach wieczornych może też liczyć na opiekę drugiej córki, z którą zamieszkuje. W sprawie brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że objęcie intensywną opieką osoby niepełnosprawnej powodowało rezygnację przez wnioskodawczynię z aktywności zawodowej.

Organ odwoławczy stwierdził, że strona nie jest osobą, która w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Nadto organ ten wskazał, że wiek, w którym ustalono niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

W skardze na powyższą decyzję B. K. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dołączonych do skargi dokumentów, tj. oświadczeń B. K. i E. O., a także zaświadczenia lekarskiego z 29 listopada 2021 r. celem wykazania rzeczywistego stanu zdrowia A. M. i zakresu wymaganej przez nią opieki osoby trzeciej.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnie art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. polegającą na:

- niewłaściwym przyjęciu, że zakres opieki nie wypełnia dyspozycji powołanego przepisu, podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna

w stopniu znacznym wymaga opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- niewłaściwym przyjęciu, że brak jest związku pomiędzy zrezygnowaniem

z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy niewątpliwie istnieje;

2) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. rzeczywistego stanu zdrowia i rzeczywistych możliwości fizycznych A. M. oraz zakresu niezbędnej opieki i pomocy w codziennych czynnościach, a także pominięcie faktu, że stan ten uniemożliwia pozostawanie A. M. samej w domu i nie rokuje poprawy, a wręcz ulega stałemu pogorszaniu (ze względu na zaawansowany wiek i schorzenia), a następnie niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, że trudno o wykazanie bardziej adekwatnego związku przyczynowego, aniżeli nastąpiło to w niniejszej sprawie.

Z końcem lipca 2021 r. skarżąca zakończyła bowiem stosunek pracy, a opiekę

nad matką przejęła od swojej siostry z początkiem sierpnia 2021 r. Organy administracji publicznej nie pochyliły się nad kwestią przyczyny przejęcia przez nią opieki nad matką. Skarżąca wskazała, że sytuacja życiowa i zawodowa jej siostry zmieniła się w stopniu uniemożliwiającym dalszą opiekę (praca poza miejscem zamieszkania od wczesnych godzin rannych do późnych godzin popołudniowych, a czasem nawet wieczornych). Z tego powodu siostry ustaliły, że to B. K. zrezygnuje z pracy, którą wykonywała stale od wielu lat, by przejąć opiekę nad matką. Na taką decyzję wpłynęło również pogorszenie się stanu zdrowia A. M., które, w świetle jej wieku i istniejących schorzeń, jest nieuniknione i będzie postępować.

Skarżąca wskazała, że A. M. jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, która wymaga stałej, długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Od bardzo dawna nie jest samodzielna przy takich czynnościach jak: sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, wyjścia na spacer, czy do lekarza. A. M. jest osobą mocno schorowaną, cierpi na chorobę wieńcową, miażdżycowo-krążeniową, jest po przebytym zawale serca (stan po angioplastyce). Ma problemy z pamięcią, kłopoty z orientacją, często występują u niej zawroty głowy. Poza tym choruje na raka piersi, w związku z czym poddaje się chemioterapii, w ramach której przyjmuje codziennie tabletki. Dla jej codziennego funkcjonowania najistotniejsze są jednak skutki występującej od 20 lat cukrzycy typu 2, przez którą praktycznie straciła wzrok (widzi jedynie w 3%) i cierpi na szybko postępującą retinopatię. Jej stan wymaga dziennie zmierzenia poziomu cukru kilka razy i podania dożylnie insuliny, a także tabletek. Nie wykona tego sama, bowiem nie jest nawet w stanie sama odczytać wyniku poziomu cukru, nie wspominając już o dawkowaniu insuliny, czy jej wstrzyknięciu. Utrata wzroku oraz wszczepiona endoproteza biodra powodują, że A. M. ma olbrzymie problemy z poruszaniem się po domu. Coraz częściej nie ma też siły sama wstać, daje radę przejść kilka kroków i to przy pomocy tzw. balkonika. Ma kłopot z utrzymaniem równowagi, zdarza się, że się przewróci, a po takim upadku zdarza się, iż na moment traci świadomość. Często występujące przykurcze mięśni i brak koordynacji ruchowej powodują, że wymaga ona stałej asekuracji. Dodatkowo ma problemy z utrzymaniem moczu, już od około 2,5 roku używa pampersów. Matka skarżącej nie jest samodzielna w żadnych czynnościach dnia codziennego, nie może sama się umyć, ubrać, założyć/zmienić pampersa, przygotować posiłku, ani nawet go odgrzać. Wymaga by wszystko jej przygotować, podać posiłek, a nawet nakarmić. Ma coraz mniej sprawne ręce. W związku z zaawansowaną cukrzycą istnieje także konieczność częstego przygotowywania i podawania dedykowanych posiłków dietetycznych. Pomoc MOPS nie jest wystarczająca, niepełnosprawna nie może zostać sama w domu, nawet na chwilę. Ze względu na jej stan zdrowia, byłoby to dla niej niebezpieczne. Podjęcie przez skarżącą pracy, choćby dorywczej, skutkowałoby brakiem szansy skorzystania z nocnego wypoczynku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej

w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1),

a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi kryteriami, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych a w szczególności art. 17 tej ustawy, określający wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego rekompensować brak możliwości świadczenia pracy i uzyskania wynagrodzenia w związku z opieką, jaką sprawuje on nad osobą niepełnosprawną.

Wskazać należy, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ pierwszej instancji, jako podstawę prawną wydanej decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazał art. 17 ust. 1b u.ś.r., przyjmując w tym zakresie za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej, nie kwestionując jednak zasadności jak i zakresu sprawowanej opieki.

Organ odwoławczy natomiast jako podstawę prawną wydania swojej decyzji wskazał art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznając, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy między rezygnacją przez stronę z aktywności zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Wnioskodawczyni nie była bowiem zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z objęciem opieką niepełnosprawnej matki. Organ odwoławczy wskazał, że niepełnosprawna potrzebuje wsparcia, nie zaś stałej całodobowej opieki, ma ona w miejscu zamieszkania zapewnioną pomoc, w tym usługi opiekuńcze.

Należy wskazać, że podważając celowość stałej opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką, organ odwoławczy zakwestionował wystąpienie przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia, których wykazanie jest w zależne od strony postępowania.

Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie natomiast do art. 10 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, natomiast - co należy także podkreślić – zgodnie z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Wypełnienie przez organ wskazanego w art. 10 § 1 k.p.a. obowiązku umożliwienia stronie postępowania zapoznania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nabiera szczególnego (doniosłego) znaczenia w sytuacji, gdy organ zamierza wydać niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie w sprawie.

Zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (§ 1), a w terminie wyznaczonym

na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek,

o których mowa w § 1 (§ 2).

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest niezbędnego w realiach sprawy zawiadomienia strony postępowania przed wydaniem zaskarżonej decyzji o negatywnych dla niej ustaleniach organu odwoławczego, wynikających z dotychczas zebranego materiału dowodowego (art. 79a k.p.a.).

Podkreślenia wymaga, że poza negatywną przesłanką z art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ pierwszej instancji nie stwierdził innych przeszkód do przyznania świadczenia. W interesie strony wnoszącej odwołanie leżało zatem kwestionowanie wydanego rozstrzygnięcia jedynie w zakresie przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Strona miała natomiast usprawiedliwione okolicznościami sprawy podstawy by zakładać, że pozostałe przesłanki przyznania świadczenia zostały spełnione, w związku z czym wyrażone w odwołaniu stanowisko nie zawierało argumentacji dotyczacej spełnienia pozostałych, niezakwestionowanych przesłanek.

W ocenie Sądu, dokonując odmiennych ustaleń faktycznych, organ odwoławczy, który za podstawę ich dokonania przyjął ten sam materiał dowodowy, powinien był przed wydaniem decyzji poinformować B. K. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz wskazać przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane wraz informacją, że może to skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Zarówno treść, jak i uzasadnienie skargi, w tym dołączone do tego pisma procesowego strony dokumenty dowodzą, że gdyby strona skarżąca została przez organ odwoławczy zawiadomiona w trybie art. 79a k.p.a., wówczas na etapie postępowania odwoławczego podjęłaby działania w celu wykazania spełnienia przesłanki istnienia związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki, przez wykazanie zakresu sprawowania opieki, uniemożliwiającego kontynuowanie przez nią zatrudnienia.

Niedopełniając wymienionego obowiązku, organ odwoławczy naruszył

w sposób oczywisty przepisy postępowania, tj. art. 79a § 1 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a.,

co w okolicznościach niniejszej sprawy mogło mieć istotny wpływ na jej wynik.

Wskazać należy, że okoliczność, iż skarżąca nie zamieszkuje z matką nie stoi na przeszkodzie przyznaniu świadczenia, a sprawowana opieka, nie musi mieć charakteru opieki całodobowej. Rodzaj schorzeń wskazanych przez skarżącą oraz stan jej matki wskazują na konieczność sprawowania opieki o charakterze stałym. W tej sytuacji zapewnienie usług opiekuńczych pracownicy pomocy społecznej przez dwie godziny dziennie w dni robocze nie stanowi właściwego zabezpieczenia potrzeb osoby niepełnosprawnej. Wskazać także należy, że w przypadku przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, brak będzie podstaw do kontynuowania pomocy z MOPS w tym zakresie.

Podniesione w skardze zarzuty zasługiwały zatem na uwzględnienie.

Stanowisko organu odwoławczego było natomiast prawidłowe w zakresie oceny braku przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia, wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Organ pierwszej instancji wydając rozstrzygnięcie naruszył przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię. Regulacja prawna wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Przedmiotowy wyrok jest tzw. wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104). Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć zatem od tego momentu zastosowania.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną.

W związku z tym, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej nie mogła stanowić podstawy

odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa. W konsekwencji Sąd - działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c

w związku z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

W szczególności, ponownie rozpatrując sprawę, organ pierwszej instancji uwzględni stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał za niezgodną z Konstytucją RP. Jednocześnie organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i dokonaniu ustaleń na podstawie dowodów, co do których strona będzie miała możliwość wypowiedzenia się, dokona oceny spełnienia w niniejszej sprawie pozostałych przesłanek stanowiących podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 u.ś.r.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika ustalonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800) oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).