Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 2431/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Powołane przepisy: article: art. 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 9
journal: Dz.U. 1974 nr 38 poz 230
law: Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne.
article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 1989 nr 30 poz 163
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert /spr/ Sędziowie NSA Anna Lechowska NSA Małgorzata Wolska Protokolant st. ref. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. S. na decyzję Wojewody z dnia [...].09.2001 Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Starosty z dnia [...].06.2001 nr [...] II zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego J. S. tytułem kosztów postępowania sądowego kwotę 30 zł /słownie: trzydzieści/.


UZASADNIENIE

Ponownie rozpoznając sprawę z wniosku J. S. Starosta [...] działając na podstawie art. 105 § 1 kpa decyzją z dnia [...].06.2001 r. nr [...] umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za grunt i składniki roślinne tj. za części nieruchomości położonych w I., oznaczonych poprzednio jako działki nr nr 3007/1 i 3007/2, zajętych na poszerzenie drogi i regulację potoku.

W uzasadnieniu swojej decyzji w oparciu o plan realizacyjny przebudowy drogi w I., obejmujący na pewnych odcinkach również regulację potoku I. Przedsiębiorstwo Geodezyjno - Kartograficzne [...] opracowało na przełomie lat 1976 - 1977 dokumentację geodezyjno - prawną dla celów wywłaszczeniowych. Zgodnie z nią działki nr nr 3007/1 i 3007/2 pozostające we władaniu H. i J. S. uległy podziałowi, a wyniki tego zabiegu zostały wprowadzone do operatu ewidencji gruntów gminy I. W związku z powyższym Naczelnik Miasta i Gminy I.wystąpił do właścicieli przedmiotowych nieruchomości z ofertą w sprawie sprzedaży tych gruntów określając jednocześnie wysokość odszkodowania za grunt i składniki roślinne. Nieruchomości te jednakże nie zostały formalnie przyjęte na rzecz Skarbu Państwa w ramach czy to umowy notarialnej czy też stosownej decyzji wywłaszczeniowej. O odszkodowaniu zaś w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami można mówić tylko wówczas, gdy nieruchomość została już wywłaszczona tj. gdy właścicielom odjęte zostało na rzecz Skarbu Państwa lub gminy prawo własności decyzją ostateczną stanowiącą o wywłaszczeniu. Natomiast roszczenia przedstawione przez wnioskodawcę mogą być tylko dochodzone na drodze postępowania cywilnego. W wyniku pomiaru kontrolnego wykonanego przez geodetę J. W. L.ks. rob. [...] w czerwcu 2001 r. ustalono, że część działki stanowiącej własność H. i J. S. została zajęta pod potok, który w operacie ewidencji gruntów obrębu I. oznaczony jest jako dz.nr 3066 i stanowi własność Skarby Państwa – [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych - Oddział w S. Zgodnie zaś z art. 9 ustawy z dnia 24.10.1974 r. - Prawo wodne [ Dz,Ust. Nr 38 poz. 230 z późn.zm. ] starosta przyznaje odszkodowanie, jeżeli woda płynąca, stanowiąca własność Państwa, zajmie trwale w sposób naturalny grunt nie stanowiący własności Państwa. W tym przypadku grunt został zajęty w wyniku regulacji potoku, stąd też brak jest przesłanek do ustalenia odszkodowania na drodze postępowania administracyjnego.

W zaistniałej zatem sytuacji w ocenie Starosty postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu.

Decyzję tę zaskarżył odwołaniem skierowanym do Wojewody J. S., wnosząc o jej uchylenie i uwzględnienie jego wniosku dotyczącego odszkodowania, twierdząc dalej że niewłaściwie umorzone zostało postępowanie w sprawie dotyczącej zajęcia przedmiotowego gruntu pod drogę. Ustawa o gospodarce gruntami z dnia 21.08.1997 r. jednoznacznie stanowi, że w takim przypadku właścicielom nieruchomości przysługuje odszkodowanie. Nie jest prawdą aby przedmiotowy grunt zajęty został tylko w związku z regulacją potoku, a ustalenia organu I instancji w tym zakresie mijają się z rzeczywistością i celowo zmierzają do tego aby pozbawić go odszkodowania.

Po rozpatrzeniu tegoż odwołania Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 kpa oraz art. 9a ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami [ tjedn. Dz.Ust. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ] Wojewoda decyzją z dnia [...].09.2001 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzje w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda podniósł, iż ustawa z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami zawiera jedynie przepisy normujące kwestie odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości { dział III rozdział 5 }. W myśl art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13.10. 1998 r. - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną [ Dz.Ust. Nr 133 poz. 872 z późn.zm. ] przepisy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się również do nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1.01.1999 r. Stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Z zebranego w sprawie materiału wynika, że nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów jako dz.nr 3007, stanowiąca własność H. i J. S., nie była przedmiotem wywłaszczenia, ani też jakiegokolwiek innego formalnego przejęcia przez Skarb Państwa. Brak też jest podstaw do przyjęcia, iż jakakolwiek część przedmiotowej nieruchomości została zajęta pod drogę publiczną. Z dokumentacji geodezyjnej { pomiar kontrolny działek nr nr 3007 i 3018 } wynika natomiast, że część nieruchomości została zajęta pod potok, przebiegający pomiędzy działką H. i J. S., a drogą publiczną {ul. D. }. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie nie mogą mieć zastosowania przepisy ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, dotyczące ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Brak natomiast w przepisach prawa materialnego prawa administracyjnego podstawy prawnej mogącej stanowić podstawę orzekania przez organ I instancji w drodze decyzji o odszkodowaniu za przedmiotową nieruchomość stanowi o tym, iż postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem J. S. okazuje się być bezprzedmiotowe. Stąd też zgodnie z art. 105 § 1 kpa, jeżeli postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o umorzeniu postępowania. Brak zaś podstaw do rozstrzygnięcia sprawy na drodze postępowania administracyjnego uprawnia poszkodowanego do dochodzenia odszkodowania na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym.

Decyzję tę zaskarżył skargą skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Starosty z dnia [...].06.2001 r. nr [...].

W motywach skargi skarżący wywodzi, iż poprzednio Urząd Miasta i Gminy w I. działając na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przedstawił mu ofertę z dnia 25.10.1977 r. w sprawie sprzedaży nieruchomości, położonej w I., określając jej oznaczenie. Nieruchomość ta stanowiła własność H. i J. S. Została ona decyzją wydaną przez Urząd Powiatowy Nr [...], zatwierdzającą plan realizacyjny przeznaczona cele związane z budową drogi i regulacją potoku. Za tę nieruchomość zaoferowano mu cenę równą kwocie 3954,60 zł. W ocenie skarżącego, co znajduje potwierdzenie we wspomnianej wyżej ofercie, w związku z przebudową drogi, połączoną z budową mostu i regulacją potoku nieruchomość ta została wywłaszczona, bowiem nigdy nie doszło do jej zbycia w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. Po zakończeniu inwestycji pomimo wielu interwencji z jego strony należne mu odszkodowanie za grunt i składniki roślinne nie zostało mu wypłacone. Tego rodzaju postawa ze strony organów administracji publicznej jest nie do zaakceptowania w państwie demokratycznym. W tym kontekście obydwie zakwestionowane decyzje uznać należy za bezprawne i winne one ulec uchyleniu, gdyż zaistniała sytuacją czuje się wielce pokrzywdzony. Właścicielem przedmiotowego gruntu jest Skarb Państwa i stąd podmiot ten winien wypłacić odszkodowanie poprzednim właścicielom.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w motywach zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje ;

Skarga jest o tyle uzasadniona, o ile podnoszone w niej zarzuty tyczą się nie wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. W samej sprawie poza sporem pozostaje, iż część nieruchomości oznaczonej uprzednio jako dz.nr 3007, położonej w I. i należącej do skarżącego i jego małżonki została zajęta przez Skarb Państwa początkowo z przeznaczeniem na poszerzenie drogi i regulację potoku i że zajęcie to nastąpiło bez formalnego tytułu prawnego oraz że do chwili obecnej właściciele tej nieruchomości nie otrzymali za nią odszkodowania.

Sporną natomiast kwestią jest na jaki cel nieruchomość ta została faktycznie użyta i czy objęły ją jedynie prace związane z regulacją potoku czy również na niej zlokalizowano poszerzoną drogę. Z dokonanych w toku postępowania administracyjnego ustaleń wynika, że uprzednio należąca do skarżącego nieruchomość wchodzi obecnie w obszar faktycznie zajmowany przez potok i nie została ona wykorzystana na budowę poszerzonej drogi { ul. D. w I. }. Nie mniej jednak ustaleń tych dokonano w oparciu o pomiar kontrolny przedmiotowych nieruchomości, którego wyniki kwestionuje skarżący. Tego rodzaju zabieg geodezyjny jakim jest pomiar kontrolny w zaistniałej sytuacji nie powoduje skutków prawnych i nie on w sposób decydujący określa przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami. W badanej sprawie okoliczność ta posiada nader istotne znaczenie, albowiem tylko w ten sposób da się określić czy rzeczywiście z pominięciem prawa Skarb Państwa zajął część nieruchomości należącej uprzednio do skarżącego, a w dalszym ciągu formalnie stanowiącej jego własność i przeznaczył ją pod budowę drogi. Jeżeli bowiem w istocie okazałoby się, że tak się rzecz ma, to w zakresie dotyczącym wypłaty za nią odszkodowania, w świetle regulacji zawartej w art. 73 ustawy z dnia 13.10.1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną [ Dz.Ust. Nr 133 poz. 872 z późn.zm. ] droga postępowania administracyjnego byłaby nie tylko dopuszczalna, ale wyłączałaby ona drogę postępowania cywilnego, a umorzenie w tym zakresie postępowania administracyjnego kolidowałoby z prawem.

Inaczej rzecz się ma, jeśli idzie o zajęcie części nieruchomości pod koryto uregulowanego potoku I. W tym przypadku zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem organów, iż odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa za zajęty trwale przez wodę płynącą grunt nie stanowiący własności Skarbu wiąże się ze sposobem w jaki zajęcie to nastąpiło. Zgodnie bowiem z art. 9 ustawy z dnia 24.10.1974 r. - Prawo wodne [ Dz.Ust. Nr 38 poz. 230 z późn.zm. ] obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji o przyjęciu z mocy prawa własności tego gruntu przez Państwo można mówić tylko wówczas gdy zajęcie to nastąpiło w sposób naturalny i trwały, bez jakiejkolwiek ingerencji ze strony człowieka. Nie zmieni się natomiast z mocy prawa własność gruntu zajętego podczas regulacji pod nowe koryto wody płynącej. Tak również doktryna { vide : Stanisław Surowiec, Wacław Tarasiewicz, Teresa Zwięglińska - Prawo wodne - Komentarz - Przepisy wykonawcze -Wydawnictwo prawnicze - Warszawa 1981 str. 29 i 30 }. W tym przypadku można co najwyżej mówić o delikcie prawa cywilnego, który ewentualnie pociąga za sobą odpowiedzialność odszkodowawczą w ramach czynów niedozwolonych i którego to odszkodowania można dochodzić jedynie w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym.

W dalszym zatem postępowaniu rzeczą organu I instancji będzie dokonanie ustaleń w zakresie odnoszącym się do przeznaczenia części nieruchomości należącej do skarżącego pod zrealizowaną już inwestycję i to w sposób nie budzący wątpliwości z punktu widzenia obowiązującego porządku prawnego. Wobec braku w tym przedmiocie porozumienia pomiędzy stronami postępowania { sądowo - administracyjnego } będzie to możliwe do zrealizowania tylko na drodze postępowania rozgraniczeniowego. Przy czym w przypadku braku wniosku podmiotu legitymowanego właściwy organ winien rozważyć, czy nie zachodzą przesłanki do przeprowadzenia tego ostatnio wymienionego postępowania z urzędu. Taką możliwość przewiduje bowiem ustawodawca w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 17.05.1989 - Prawo geodezyjne i kartograficzne [ Dz.Ust. Nr 30 poz. 163 z późn.zm. ] w przypadku gdy brak jest wniosku strony, a za powyższym przemawiają względy wynikające z interesu społecznego. To ostatnie pojęcie należy do kategorii pojęć niedookreślonych i jako takie winno być każdorazowo rozważone w okolicznościach konkretnej sprawy. Jeżeli zaś tak, to trudno obciążać osobę fizyczną dochodzącą swoich racji kolidujących z interesem bądź Skarbu Państwa bądź gminy ciężarami związanymi z przeprowadzeniem tego postępowania w sytuacji gdy geneza sporu wynika z bezprawnych działań Skarbu Państwa { zajęcie nieruchomości należącej do osoby fizycznej bez tytułu prawnego } idących naprzeciw zadośćuczynieniu interesowi ogółu mieszkańców i dotyka szczególnie chronionego ustawą zasadniczą prawa własności { art. 64 Konstytucji RP }, a wynik tego postępowania stanowi zagadnienie wstępne dla prawidłowego rozstrzygnięcia badanej sprawy, zaś na organie administracji publicznej z mocy zasad ogólnych postępowania administracyjnego ciąży obowiązek wszechstronnego i wnikliwego wyjaśnienia okoliczności sprawy.

W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 z poz. 1270 ] zwanej dalej w skrócie p.s.a w zw. z art. 97 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1271 z późn.zm. ] należało orzec jak w sentencji.

Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego znajduje swoje uzasadnienie w art. 200p.s.a.