Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 863/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6173 Biegli sądowi i tłumacze przysięgli
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant Iwona Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia pani A. B. - zwanej dalej skarżącą - z funkcji biegłego sądowego z zakresu księgowości, finansów, rachunkowości, ekonomii oraz papierów wartościowych.

Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji organ wskazał § 6 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. z dnia 26 stycznia 2005 r., Nr 15, poz. 133 - zwanego dalej rozporządzeniem).

Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

Prezes Sądu Okręgowego w W. wydaną w dniu [...] listopada 2005 r. decyzją nr [...] zwolnił skarżącą z pełnienia funkcji biegłego sądowego z zakresu księgowości, finansów, rachunkowości, ekonomii oraz papierów wartościowych z uwagi na odmowę sporządzenia opinii w jednej ze spraw gdzie oświadczyła, że nie sporządza opinii jako biegła sądowa, lecz podmiot gospodarczy, od czego też uzależnia wysokość wynagrodzenia za wykonaną pracę.

Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania strony decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w W. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując na konieczność ustalenia kwestii wywiązywania się biegłej ze swoich obowiązków, prawidłowości wystawiania przez nią rachunków oraz formy zlecenia opinii w sprawie, w której odmówiła ona sporządzenia opinii.

W konsekwencji powyższych zaleceń, decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] Prezes Sądu Okręgowego w W. zwolnił skarżącą z funkcji biegłego sądowego z zakresu księgowości, finansów, rachunkowości, ekonomii oraz papierów wartościowych.

Nie podtrzymał zarzutów będących podstawą do wydania poprzedniej decyzji, stwierdzając, że postępowanie wyjaśniające w sprawach, w których wystawiała rachunek z VAT wykazało, że uprzedzała sąd, iż opracuje opinię jako spółka A., na co uzyskiwała wyraźne lub milczące przyzwolenie sędziów i nie można jej z tego tytułu czynić zarzutu. Ponadto zlecenie sporządzenia opinii w sprawie, w której postawiono jej zarzut odmowy jej wykonania, miało jedynie formę ustną, a z wyjaśnień biegłej wynika, że nie odmówiła ona kategorycznie wydania opinii, lecz poinformowała pracownika sądu, że może ją opracować w ramach prowadzonej spółki A..

Jednakże Prezes Sądu Okręgowego w W., po dokonaniu oceny terminowości sporządzania opinii przez biegłą w wymienionych enumeratywnie w decyzji sprawach uznał, iż spowodowane przez nią opóźnienia sięgające od dwóch do sześciu miesięcy prowadzące do przewlekłości postępowań sądowych, skutkować powinny zwolnieniem z funkcji biegłego sądowego.

Podkreślił ponadto brak zainteresowania w wykonywaniu obowiązków przypisanych do funkcji biegłego polegających na wydawaniu opinii przy jednoczesnym wykorzystywaniu tej funkcji do uzyskiwania zleceń dla prowadzonej przez siebie spółki audytowej. Uzasadniając powyższy zarzut organ wskazał na załączone do akt sprawy o sygn. [...] oświadczenie skarżącej, iż nie podejmuje się wykonywania prac dla sądów poza A., jak również uwarunkowanie w innych sprawach sporządzenia opinii od wyrażenia przez sąd zgody na jej wydanie w ramach prowadzonej przez biegłą spółki.

Prezes Sądu Okręgowego w W. podniósł dodatkowo, iż biegła wystawia rachunki za sporządzone opinie z doliczonym do obowiązującej stawki godzinowej podatkiem VAT, czego zasadność wystawiania rachunków z podatkiem VAT podtrzymała podczas wysłuchania jej w dniu [...] sierpnia 2006 r. w trybie § 6 ust. 3 Rozporządzenia. Wyjaśniała przy tym, że wystawiała rachunki na A. po uprzednim telefonicznym uprzedzeniu pracowników sądu i uzyskaniu informacji o wyrażeniu zgody na powyższe rozwiązanie przez sędziów. Odnośnie naruszenia terminów opracowywania opinii wskazywał, że biegła usprawiedliwiała opóźnienia w oddaniu ekspertyzy koniecznością uzupełnienia materiału dowodowego. Przyznała, że zazwyczaj w takich wypadkach uprzedza sąd o niedochowaniu wyznaczonego terminu, ale z uwagi na ogromną ilość pracy mogą wystąpić przeoczenia w informowaniu sądu o przyczynie opóźnienia.

Prezes Sądu Okręgowego w W. uznał, iż przyczyny wskazane przez biegłą nie usprawiedliwiają opóźnień i wskazując na utratę zaufania do niej jako biegłego sądowego - odwołał ją z pełnionej funkcji.

W odwołaniu od powyższej decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w W. skarżąca zarzuciła, iż po wysłuchaniu przeprowadzonym w dniu [...] sierpnia 2006 r. na podstawie § 6 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości nie przedstawiono jej do podpisu protokołu, co stanowi naruszenie art. 67 § 1 k.p.a.

Odnosząc się natomiast do kwestii wystawiania rachunków powiększonych o stawkę podatku VAT wskazała na interpretację Ministra Finansów, w myśl której usługi wykonywane na rzecz sądów są opodatkowane podatkiem od towarów i usług w wysokości 22 %. Podniosła, iż nie ma możliwości wystawiania faktur nie zawierających podatku VAT. Wskazywała na niejednolitą praktykę przyznawania wynagrodzenia biegłym sądowym w zakresie doliczania do niego podatku VAT i zwróciła uwagę na to, iż postępowanie biegłej w tym zakresie zostało przez Prezesa Sądu Okręgowego usprawiedliwione.

Odnosząc się do stwierdzonych opóźnień w sporządzaniu opinii zarzuciła, iż podane w decyzji przykłady pomijają przyczyny ich powstania, szczegółowo wyjaśniane w pismach skierowanych do Prezesa Sądu Okręgowego. Uznała za bezpodstawny zarzut braku zainteresowania w wykonywaniu obowiązków biegłej sądowej podkreślając, że w trakcie niepełnych dwóch lat wykonała kilkadziesiąt opinii dla sądów, co świadczy o dużym zainteresowaniu świadczeniem usług na rzecz sądów. Jako biegły rewident i podmiot uprawniony do badania sprawozdań działa wyłącznie w ramach ustawy o biegłych rewidentach, która w art. 11 określa w jakiej formie prawo dopuszcza wykonywanie zawodu biegłego rewidenta. Tym samym będąc czynnym biegłym rewidentem nie może uprawiać zawodu w inny sposób i nie ma to nic wspólnego z wykorzystywaniem pełnionej funkcji do uzyskiwania zleceń dla spółki audytorskiej, w ramach której wykonuje zawód biegłego rewidenta.

Po rozpoznaniu odwołania Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia

[...] lutego 2007 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając argumentację prawną i faktyczną wskazaną przez organ I instancji.

Nie uznał za usprawiedliwione nieterminowe wykonanie opinii w ośmiu sprawach z uwagi na podnoszoną przez odwołującą ich złożoność lub konieczność jednoczesnego wykonywania innych zleconych przez sąd prac. Wskazane argumenty w jego ocenie potwierdziły naruszenie obowiązków biegłego. Takie same ustalenia organ II instancji poczynił w pięciu sprawach o sygnaturach akt: [...], [...],[...],[...] oraz [...]. Wyłącznie w jednej ze spraw uznał za zasadne argumenty odwołującej, w której opóźnienie nie było przez nią zawinione, ponieważ wynikło z uzasadnionego oczekiwania na niezbędne dokumenty stron.

Minister Sprawiedliwości zwrócił uwagę na rolę biegłego jako organu pomocniczego sądu, który zlecone mu przez ten sąd zadania musi realizować w pierwszej kolejności, bez względu na obciążenie innymi obowiązkami. W przypadku kolizji z obowiązkami zawodowymi biegły nie może dopuścić do przewlekłości postępowania sądowego. Wskazywał, że niemożność terminowego wydania opinii powinna skutkować albo odmową przyjęcia zlecenia, albo ewentualną rezygnacją z pełnienia funkcji biegłego sądowego. W przypadku realizacji zlecenia sądu, licząc się z ryzykiem upływu terminu biegła powinna każdorazowo i odpowiednio wcześnie informować o niemożliwości wydania ekspertyzy w zakreślonym terminie, nie czekając na reakcję sądu. Obowiązek taki wynika z § 16 ust. 2 rozporządzenia.

Organ odwoławczy ocenił, że skarżąca nie wywiązała się z powyższego obowiązku we wszystkich przypadkach opóźnień. Zwrócił uwagę na skutki jakie także wynikać mogą z nieterminowego sporządzenia opinii przez biegłego w postaci odpowiedzialności Skarbu Państwa wynikającej z przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznawania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.

Uzależnianie zgody na wydanie opinii sądowej od udzielenia zlecenia prowadzonej przez nią spółce z o.o., ocenił jako naruszenie § 5 rozporządzenia, w myśl którego biegły sądowy nie może odmówić wykonania należących do jego obowiązków czynności w okręgu sądu okręgowego, przy którym został ustanowiony. Podkreślił, że skarżąca takim zachowaniem naruszyła również § 12 rozporządzenia, albowiem została ustanowiona biegłym sądowym, jako osoba fizyczna, a nie - osoba prawna. Wskazał, że wbrew argumentom podniesionym w odwołaniu - wykonywanie funkcji biegłego sądowego nie narusza art. 11 ustawy o biegłych rewidentach i ich samorządzie. Przepis ten dotyczy wyłącznie form wykonywania zawodu biegłego rewidenta, a nie pełnienia obowiązków biegłego sądowego, który jest organem pomocniczym sądu. Ponadto nie istnieje prawo podmiotowe żądania ustanowienia biegłym osoby spełniającej wszystkie warunki z rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych, bowiem decyzja Prezesa Sądu w przedmiocie ustanowienia biegłego ma każdorazowo charakter uznaniowy.

Organ uznał także, iż w sytuacji w której podczas wysłuchania w dniu [...] sierpnia 2006 r. skarżąca podtrzymała swoje wyjaśnienia, złożone uprzednio w formie pisemnej w dniu [...] czerwca 2006 r. oraz we wcześniejszych pismach kierowanych przez nią do sądów, nie było konieczności sporządzenia protokołu z powyższej czynności i wystarczyło sporządzenie z rozmowy notatki.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie przyczyn, z powodu których przedstawionym przez skarżącą dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Zdaniem skarżącej organ przytoczył ponadto przepisy prawa, które w żaden sposób nie wiążą się z twierdzeniem, że osoba biegłego wymaga zaufania sądu. Tym samym organ przekroczył granice uznania administracyjnego.

Podkreśliła, iż Minister Sprawiedliwości nie wziął pod uwagę jej wyjaśnień skupiając się tylko na pojedynczych niedociągnięciach w pełnieniu funkcji biegłej, pomijając zarazem ogrom pracy jaką wykonała w formie wydanych opinii sądowych, dokonując tym samym selekcji dowodów.

W ocenie skarżącej organ naruszył także wynikający z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności nie uaktualnił danych o pracy biegłej, lecz oparł się wyłącznie na dowodach dostarczonych przez organ I instancji i rozpatrywał jedynie wymienione tam sprawy. Tym samym organ nie wziął pod uwagę faktycznej ilości opinii i opinii uzupełniających sporządzonych przez biegłą, stopnia ich trudności, ilości tomów akt w tych sprawach oraz zachowania się stron udostępniających dowody potrzebnych do wydania opinii.

Innymi słowy dla rozstrzygnięcia kwestii, czy w badanych przez organ sprawach doszło do przewlekłości podczas sporządzania opinii, organ powinien w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez biegłą w celu wydania w sprawie opinii, uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, a w szczególności zachowanie się stron - zobowiązanych do udostępniania dokumentów niezbędnych do wydania opinii, których to ustaleń faktycznych Minister Sprawiedliwości nie poczynił.

Skarżąca zakwestionowała stanowisko organu co do braku konieczności sporządzenia protokołu z wysłuchania biegłej, jako sprzeczne z wymogami art. 67 k.p.a. Przytoczony przez organ art. 72 k.p.a. nie powinien mieć w przedmiotowej sprawie zastosowania, bowiem dla przesłuchania strony zastrzeżona jest forma protokołu.

Odnośnie zarzutu uzależnienia wydania opinii sądowej od udzielenia zlecenia prowadzonej przez skarżącą spółce podkreśliła, że biegły rewident by móc świadczyć usługi biegłego sądowego, zmuszony jest do wpisania swojej osoby na listę biegłych sądowych. Gdy wykonuje zawód biegłego rewidenta pracując w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie może wydawać opinii jako pojedyncza osoba fizyczna., jednakże wskazała, że oprócz usług świadczonych przez spółkę w sprawach trudnych i obszernych, wykonuje na rzecz sądów opinie osobiście dla spraw mniejszych i mniej pracochłonnych.

Wysuwane przez nią żądanie zapłaty podatku od towarów i usług wynika wprost z przepisów podatkowych, tj. art. 15 ust 3. pkt 3 ustawy o VAT oraz interpretacji do tych przepisów wydanych przez zarówno Ministra Finansów, jak i Ministra Sprawiedliwości oraz pierwszej dyrektywy nr 67/227/EEC z dnia 11 kwietnia 1967 r. oraz szóstej dyrektywy nr 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych (zastąpionej Dyrektywą 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej). Biegły sądowy nie jest bowiem ostatecznym konsumentem usługi, którą sam świadczy, lecz jedynie płatnikiem tego podatku i nie może być obciążany wydatkiem z tytułu podatku.

W konsekwencji skarżąca wnosiła o skierowanie przez Sąd pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości celem dokonania oceny zgodności z przepisami unijnymi stosowanego w Polsce rozwiązania prawnego polegającego na przerzucaniu ciężaru podatku od towarów i usług na biegłego sądowego świadczącego usługi wykonywania opinii na rzecz sądów oraz przyjęcia, że podstawę opodatkowania w odniesieniu do świadczenia tych usług nie stanowi kwota wynagrodzenia określona w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym, lecz kwota wynagrodzenia z cytowanego Rozporządzenia pomniejszona wcześniej o należny podatek od towarów i usług. W rezultacie, podatnicy VAT otrzymują niższe wynagrodzenie netto, niż osoby świadczące te same usługi, lecz zwolnione z podatku VAT.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie ponawiając argumentację wskazaną w zaskarżonej decyzji. Wskazał, iż skarga nie wykazuje na błędy w ustaleniach poczynionych zarówno przez Prezesa Sądu Okręgowego w W., jak i Ministra Sprawiedliwości w wydanych decyzjach. Skarżąca nie udowodniła też, że nie przyczyniła się do przewlekłości postępowań w wielu sprawach sądowych, w których przekraczała terminy zakreślone do wydania opinii, a w złożonych wyjaśnieniach usprawiedliwiała swoje postępowanie. Wskazał, że w uzasadnieniu decyzji uwzględniono argumenty dotyczące np. stopnia trudności spraw.

Organ odwoławczy ocenił, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdził zarzuty Prezesa Sądu Okręgowego w W., co do braku podstaw do dalszego pełnienia obowiązków biegłego przez skarżącą. Powołał przykład wskazany przez skarżącą, a dotyczący sprawy o sygn. akt [...] (później [...]) podkreślając, iż z pisma Prezesa Sądu Rejonowego W. z dnia [...] maja 2006 r. sporządzonego na podstawie oględzin w/w akt sprawy sądowej, wynikało, iż w sprawie tej skarżąca była ponaglana do zwrotu akt z opinią. Opóźnienie w rozpoznaniu sprawy, wobec nie zwrócenia w terminie akt, przekroczyło na dzień sporządzenia pisma ponaglającego - około półtora roku. Tym samym ocenił, bez względu na liczbę terminowo wydanych opinii, że waga nieprawidłowości, których dopuściła się skarżąca w omówionych w decyzji sprawach przemawia za odwołaniem jej z pełnionej funkcji.

Zdaniem organu skarżąca działała w sposób nieodpowiedzialny przyjmując kolejne zlecenia sądu ze świadomością, iż będzie miała trudności z ich terminową realizacją w związku ze znacznym stopniem skomplikowania sprawy lub obciążeniem zleceniami pochodzącymi z wcześniej przyjętych na siebie zobowiązań. W konsekwencji niejednokrotnie z powodu przekroczenia zakreślonego terminu była ponaglana przez sąd do zwrotu akt sprawy. Tego rodzaju zachowanie nie znajduje usprawiedliwienia, rzutując negatywnie na ocenę rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego sądowego poprzez podważenie jego odpowiedzialności i sumienności oraz nieskazitelnego charakteru.

Za nieuzasadniony uznał organ zarzut braku ustosunkowania się do kserokopii postanowień i rachunków dołączonych do odwołania wskazując, iż zgodnie z art. 75 i art. 76 § 1 i 2 k.p.a., jeśli dowodem mają być dokumenty urzędowe, muszą one być sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy. W związku z tym kopii dokumentów urzędowych - niepoświadczonych urzędowo za zgodność z oryginałem - nie można było potraktować jako dowodów. Zdaniem organu brak wskazania tej okoliczności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ma jednakże wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił również zarzutu popełnienia uchybienia formalnego polegającego na sporządzeniu przez Prezesa Sądu Okręgowego w W. notatki zamiast protokołu z wysłuchania strony. Powołał się przy tym na przepis § 6 ust. 3 Rozporządzenia, który nakłada na prezesa obowiązek wysłuchania a nie przesłuchania strony, w okolicznościach w tym zapisie wskazanych, wobec czego do tej czynności organu należy stosować art. 72 k.p.a. a nie art. 67 k.p.a. Obowiązek wysłuchania biegłego przed wydaniem decyzji oznacza bowiem konieczność podjęcia stosownych działań w celu umożliwienia zainteresowanemu złożenia wyjaśnień, a udowodnienie tej okoliczności może nastąpić przy pomocy wszelkich środków dowodowych, w tym i na podstawie stosownej notatki.

Odnośnie kwestii zawyżania wynagrodzenia przez skarżącą w rachunkach

przedkładanych sądom, Minister Sprawiedliwości wyraził pogląd, iż w myśl przepisów Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 46, poz. 254 z późn. zm.) nie ma możliwości doliczania jakichkolwiek kwot do wysokości wynagrodzenia. W szczególności w cytowanym rozporządzeniu brak jest regulacji dotyczącej możliwości podwyższenia wynagrodzenia biegłego przez sąd o stawkę podatku od towarów i usług. Organ podkreślił, iż stosunek łączący biegłego i organ procesowy ma wyłącznie charakter publiczno-prawny. W konsekwencji brak pomiędzy stronami umowy opartej o przepisy prawa cywilnego powoduje niemożność opodatkowania czynności biegłych VAT-em.

Dodatkowo organ wskazał, że ustawa z dnia 13 października 1994 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie odnosi się wyłącznie do wykonywania tego zawodu, a nie pełnienia funkcji biegłego sądowego. Tryb i zasady ustanawiania oraz pełnienia funkcji biegłego sądowego reguluje głównie Rozporządzenie w sprawie biegłych sądowych, które nie przewiduje jakiejkolwiek przeszkody w pełnieniu funkcji w zależności od formy wykonywania określonego zawodu. Podniósł ponadto, iż z uwagi na fakt, że zaskarżona decyzja odnosi się do opisanego w uzasadnieniu zachowania skarżącej, a nie interpretacji ustawy o podatku od towarów i usług, brak jest podstaw, aby w ramach niniejszego postępowania występować z zapytaniem do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w celu dokonania wykładni ustawodawstwa unijnego w zakresie opodatkowania biegłych sądowych podatkiem od towarów i usług.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organ administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem badając, czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa przez organy administracji publicznej - w sposób mający wpływ na wynik rozstrzygnięcia - Sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję. Nie każde zatem naruszenie prawa daje Sądowi podstawę do uchylenia zakwestionowanej decyzji (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej p.p.s.a.).

Zgodnie z § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. z 2005 r., Nr 15, poz. 133) - stanowiącym podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia - prezes może zwolnić biegłego z ważnych powodów, a w szczególności jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności.

Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie Prezes Sądu Okręgowego w W. podjął decyzję o zwolnieniu skarżącej z funkcji biegłego z uwagi na nienależyte wykonywania obowiązków biegłej sądowej. Jest to niewątpliwie przesłanka o charakterze ocennym, stąd rzeczą Sądu było rozważenie, czy rozstrzygnięcie organu administracji nie nosiło cech dowolności, przekroczenia granic uznania administracyjnego i czy zostało należycie uzasadnione przy uwzględnieniu zarówno interesu strony jak i interesu społecznego.

Analizując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem w zaskarżonej decyzji nie można dopatrzyć się zarówno cech dowolności, czyli przekroczenia granic uznania administracyjnego, które mogłoby stanowić o naruszeniu prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Sąd w pełni podzielił argumentację organu, iż biegłym sądowym w świetle § 12 ust. 1 cyt. rozporządzenia - może być osoba, która korzysta w pełni z praw cywilnych i obywatelskich, ukończyła 25 lat życia, posiada teoretyczne i praktyczne specjalne wiadomości z danej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innej umiejętności, dla której ma być ustanowiona, daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego i wyrazi zgodę na ustanowienie jej biegłym (pkt 1-5 § 12 ust. 1 rozporządzenia, ale i art. 280 k.p.c.).

Z powyższych wymogów wynika jednoznacznie, że biegłym sądowym może być wyłącznie osoba fizyczna, a nie osoba prawna, bowiem osobie prawnej cytowanych wyżej cech - przypisać nie można. Organem pomocniczym sądu - w rozumieniu cytowanych przepisów nie może być zatem spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Nie jest ona także instytutem naukowym lub naukowo - badawczym, który może w świetle art. 290 k.p.c. wykonywać opinie na zlecenie sądu.

Dla powyższej oceny nie ma znaczenia, że skarżąca wykonywała de facto szereg ekspertyz w ramach prowadzonej spółki, bowiem to niezawisły w każdym postępowaniu sąd decyduje ostatecznie kto wykona w danej sprawie dopuszczony dowód z opinii biegłego. Biegły (wyłącznie osoba fizyczna) może być powołany przez sąd z listy biegłych sądowych (stałych) lub spośród innych bezstronnych osób posiadających odpowiednie kwalifikacje - biegłych w konkretnej sprawie (ad causam, ad hoc), (orzeczenie SN z dnia 25 lutego 1974 r., II KR 371/73, OSNKW 1974, nr 6, poz. 117).

Wykorzystywanie wiedzy specjalnej biegłej poprzez wyrażanie zgody na sygnowanie opinii i ekspertyz przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, którą prowadzi, było niezawisłą wolą sądów w konkretnych sprawach. Nie mniej nie oznacza to, że organ ustanawiający biegłego sądowego może akceptować takie jej działanie, de facto wymuszające na sądach zgodę na sporządzanie opinii przez spółkę, którą prowadzi. Dlatego na marginesie należy wskazać, że jako uprawniony rewident i bezstronna osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje biegłej w posiadanej dziedzinie wiedzy, może skarżąca być powoływana przez sąd jako biegły w konkretnej sprawie (ad causam, ad hoc).

W pierwszym rzędzie Sąd podziela pogląd organów obu instancji, co do uznania biegłego sądowego za organ pomocniczy sądu i obowiązku realizacji zleconych przez sąd zadań w pierwszej kolejności, tzn. w terminie określonym przez sąd w danej sprawie. Zasadą bowiem jest, że czynności biegłego, jego zachowanie nie mogą w sposób nieuzasadniony powodować przewlekłości postępowania sądowego. Dlatego rację należy przyznać organom co do tego, że przy realizacji opinii sądowej, licząc się z ryzykiem upływu terminu biegła powinna każdorazowo i odpowiednio wcześnie informować o niemożliwości wydania ekspertyzy w zakreślonym terminie, nie czekając na ponaglanie sądu do zwrotu akt (§ 16 ust. 2 Rozporządzenia).

W ocenie Sądu Minister Sprawiedliwości nie przekroczył granic uznania administracyjnego poprzez brak usprawiedliwienia dla naruszenia obowiązków biegłego, czyli nieterminowe wykonanie opinii w wymienionych w zaskarżonej decyzji sprawach i nie informowania sądu o niedochowaniu zakreślonych przez sąd terminów. W tym zakresie poczynił także własne ustalenia, których skarżąca nie kwestionowała. Jej zarzuty odnosiły się jedynie do tego, że podane w decyzji przykłady pominęły przyczyny ich powstania, szczegółowo wyjaśniane w pismach skierowanych do Prezesa Sądu Okręgowego, zaś z uzasadnienia nie wynika dlaczego wskazane argumenty i załączone dowody nie zostały wzięte pod uwagę.

W ocenie Sądu powyższe zarzuty procesowe, co do braku omówienia przyczyn nie wzięcia pod uwagę poszczególnych kopii dokumentów nie mają jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, bowiem ustalone opóźnienia sięgające do kilku miesięcy - prowadzące do przewlekłości postępowań sądowych, mogły - i powinny - skutkować zwolnieniem z funkcji biegłego sądowego przez organ, który biegłego ustanowił. Skarżąca nie kwestionowała, że nie wywiązała się z obowiązku każdorazowego i odpowiednio wczesnego informowania sądu o niemożliwości wydania ekspertyzy w zakreślonym terminie we wszystkich wskazanych przypadkach opóźnień, w których była ponaglana do zwrotu akt z opinią.

Organ odwoławczy prawidłowo zatem ocenił, że skarżąca nie wywiązała się z obowiązku wynikającego z § 16 ust. 2 rozporządzenia we wszystkich przypadkach opóźnień, co stanowiło podstawę do utrzymania wydanej decyzji organu I instancji. Argumentacja organów de facto została sprowadzona do przedłożenia interesu publicznego nad interes indywidualny strony.

Poprzez negatywną ocenę sprawności postępowania sądowego w danej sprawie, spowodowanego nieusprawiedliwionym, nieterminowym sporządzeniem opinii przez biegłego wynikać mogą skutki finansowe w postaci odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznawania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Nie znajduje zatem uzasadnienia zarzut dowolności oceny biegłej w sytuacji, kiedy przyjmowała kolejne zlecenia sądu ze świadomością, iż będzie miała trudności z ich terminową realizacją w związku ze znacznym stopniem skomplikowania sprawy lub obciążeniem zleceniami pochodzącymi z wcześniej przyjętych na siebie zobowiązań, co podważyło zaufanie do biegłej, jej odpowiedzialności i sumienności.

Z tego względu organ prawidłowo ocenił, że bez względu na liczbę terminowo wydanych opinii - waga nieprawidłowości, których dopuściła się skarżąca w omówionych w decyzji sprawach - stanowiła podstawę do odwołania jej z pełnionej funkcji.

Drugim zasadniczym argumentem przemawiającym za zasadnością rozstrzygnięcia jest przyznana okoliczność uzależniania wykonania opinii od udzielania zlecenia i przyznawania wynagrodzenia na rzecz prowadzonej przez skarżącą spółki z ograniczona odpowiedzialnością A.. Nie ma znaczenia fakt, że ostatecznie ustalono, że opinie wykonywane przez spółkę były akceptowane przez sądy w analizowanych sprawach.

Istotne jest natomiast i należy podkreślić, że skarżąca na mocy § 12 rozporządzenia została ustanowiona biegłym sądowym, jako osoba fizyczna, a nie jako osoba prawna. Organ prawidłowo ustalił, że nie ma znaczenia dla oceny pracy biegłego sądowego fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej jako biegłego rewidenta w prowadzonej spółce audytowej. Dlatego nie mają także znaczenia twierdzenia, że "jako biegły rewident i podmiot uprawniony do badania sprawozdań działa wyłącznie w ramach ustawy o biegłych rewidentach, która w art. 11 określa w jakiej formie prawo dopuszcza wykonywanie zawodu biegłego rewidenta. Tym samym będąc czynnym biegłym rewidentem nie może uprawiać zawodu w inny sposób".

Ocena dokonana przez Prezesa Sądu Okręgowego w W. jak i Ministra Sprawiedliwości nie dotyczy bowiem uprawiania zawodu biegłego rewidenta, a wyłącznie dotyczy zachowania skarżącej jako ustanowionego biegłego sądowego. Z faktu, że skarżąca uzyskiwała ustne, czy dorozumiane zezwolenie sądów w poszczególnych sprawach na wykonanie opinii w ramach prowadzonej spółki nie oznacza, że taką sytuację może i powinien akceptować organ ustanawiający biegłego sądowego.

Słuszność dokonanej oceny znajduje uzasadnienie w przepisach ustawowych np. kodeksie postępowania cywilnego (art. 278, 279 i 280 kpc) skąd należy wywieść, że w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii i są to osoby wyznaczone na biegłego lub wybrane przez strony. Poza tym sąd może korzystać z opinii odpowiedniego instytutu naukowego lub naukowo-badawczego.

Skoro skarżąca na mocy § 12 rozporządzenia ustanowiona została biegłym sądowym jako osoba fizyczna, to organ prawidłowo ocenił, że uzależnianie zgody na wydanie opinii sądowej od udzielenia zlecenia prowadzonej przez nią spółce z o.o. stanowiło naruszenie § 5 rozporządzenia, w myśl którego biegły sądowy nie może odmówić wykonania należących do jego obowiązków czynności w okręgu sądu okręgowego, przy którym został ustanowiony.

Takiej oceny nie zmienia podnoszony przez skarżącą fakt, że w trakcie niepełnych dwóch lat wykonała kilkadziesiąt opinii dla sądów. Wprawdzie skarżąca twierdziła, że świadczy to o dużym zainteresowaniu świadczeniem usług na rzecz sądów, jednakże organ miał podstawy do przyjęcia, że jako osoba fizyczna nie wykazywała zainteresowania w wykonywaniu obowiązków biegłej sądowej. Przyznała bowiem, że w sprawach prostych i nie wymagających nakładu pracy sporządzała opinie jako osoba fizyczna. Organ zasadnie zauważył zatem, że jej zainteresowanie pracą jako organu pomocniczego sądu dotyczyło sporządzania ekspertyz w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W tym zakresie prawidłowo ocenił powołane w decyzji oświadczenie skarżącej, iż nie podejmuje się wykonywania prac dla sądów poza A., jak również uwarunkowanie w innych sprawach sporządzenia opinii od wyrażenia przez sąd zgody na jej wydanie w ramach prowadzonej przez biegłą spółki.

Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o skierowanie pytania prejudycjalnego do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości celem dokonania oceny zgodności z przepisami unijnymi stosowanego w Polsce rozwiązania prawnego polegającego na przerzucaniu ciężaru podatku od towarów i usług na biegłego sądowego świadczącego usługi wykonywania opinii na rzecz sądów oraz przyjęcia, że podstawę opodatkowania w odniesieniu do świadczenia tych usług nie stanowi kwota wynagrodzenia określona w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym, lecz kwota wynagrodzenia z cytowanego Rozporządzenia pomniejszona wcześniej o należny podatek od towarów i usług.

Zagadnienie to nie ma bowiem wpływu na rozstrzygnięcie sprawy niniejszej.

W świetle uzasadnienia zaskarżonej decyzji podstawy zwolnienia z wykonywanej funkcji nie stanowi okoliczność, czy skarżąca jako biegła sądowa jednocześnie prowadząca działalność w spółce, miała prawną możliwość wystawiania faktur za sporządzane opinie nie zawierających podatku VAT. Niewątpliwie wyjaśnienie tej kwestii jest istotne dla skarżącej, która jest zainteresowana możliwością sporządzania opinii na rzecz sądów w ramach działalności prowadzonej przez nią spółki. W skardze prezentowała jednak wewnętrznie sprzeczne stanowisko, że wykonując zawód biegłego rewidenta w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie może wydawać opinii jako pojedyncza osoba fizyczna, a z drugiej strony przyznała, że oprócz usług świadczonych przez spółkę w sprawach trudnych i obszernych, wykonuje na rzecz sądów opinie osobiście dla spraw mniejszych i mniej pracochłonnych.

W ocenie Sądu nie ma znaczenia dla badania legalności zaskarżonej decyzji kwestia podniesiona w odpowiedzi na skargę zawyżenia wynagrodzenia w rachunkach przedkładanych sądom poprzez doliczanie podatku VAT. Skarżąca o ile nie zgadza się z wyrażonym poglądem Ministra Sprawiedliwości może spór dotyczący tej kwestii wyjaśnić w drodze prawnej, ale w konkretnym postepowaniu rozstrzygającym spór na tym tle. W niniejszej sprawie bowiem można tylko wskazać, jak słusznie zaznaczył organ, że kwestię wynagrodzenia dla biegłego sądowego regulują odrębne przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 46, poz. 254 ze zm.), które nie przewidują możliwości doliczania innych kwot do wynagrodzenia. Niemniej stosowanie tych przepisów może być przedmiotem niejednolitej praktyki sądów w przyznawaniu biegłym wynagrodzenia. Okoliczność ta, w świetle uzasadnienia decyzji odwoławczej nie miała znaczenia dla wyniku sprawy.

Wątpliwości na tym tle (i ewentualne pytanie do ETS) mogą być wyłącznie wyjaśnione w drodze postępowania w konkretnej sprawie na skutek zażalenia postanowienia odmawiającego przyznania wynagrodzenia biegłemu sądowemu, ewentualnie w trybie administracyjnym, w konkretnej sprawie podatkowej dotyczącej interpretacji przepisów podatkowych za czynności wykonywane przez biegłego sądowego podatkiem określonym w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Sąd nie podzielił natomiast poglądu organu odwoławczego, iż w sytuacji w której podczas wysłuchania w dniu [...] sierpnia 2006 r. skarżąca podtrzymała swoje wyjaśnienia złożone uprzednio w formie pisemnej w dniu [...] czerwca 2006 r. oraz we wcześniejszych pismach kierowanych przez nią do sądów, nie było konieczności sporządzenia protokołu z powyższej czynności i wystarczyło sporządzenie z rozmowy notatki. Z tego względu należało zgodzić się z zarzutami skarżącej, iż w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia przepisu proceduralnego art. 67 k.p.a., które to uchybienie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Także skarżąca nie wskazała, w jaki sposób uchybienie braku protokołu z jej wyjaśnień, zastąpionego notatką służbową ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Poza sporem pozostaje, że zgodnie z wymogiem sformułowanym w § 6 ust. 3 cyt. rozporządzenia Prezes Sądu Okręgowego w W. odbył ze skarżącą rozmowę, z tym, że sporządził z niej notatkę. Z jej treści wynika jednoznacznie, że skarżąca została zapoznana ze zgromadzonymi dowodami, do których odnosiła się w trakcie przeprowadzonej rozmowy. Uczyniła to także w swoich pismach kierowanych do organu I instancji.

Brak formalnego protokołu z podpisem skarżącej, nie powoduje automatycznej podstawy do zakwestionowania notatki sporządzonej przez Prezesa Sądu Okręgowego z odbytej rozmowy i zasadniczej treści wyjaśnień strony.

Sąd nie podzielił zarzutu skarżącej co do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie podnoszonym w skardze. Ocena działania biegłej została dokonana wnikliwie, zbadane zostały konkretne sprawy sądowe, gdzie stwierdzono przewlekłość postępowania wskutek nie tylko nie dochowania zakreślonego biegłej terminu, ale w szczególności nie poinformowanie o tym Sądu, nie usprawiedliwienia w stosownym terminie. Organ bardzo wyraźnie wyeksponował ten zarzut, podkreślając konsekwencje jakie wynikać mogą z przewlekłości postępowania dla odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Zatem bez względu na liczbę terminowo wydanych opinii waga nieprawidłowości omówionych w decyzji przemawiała za zwolnieniem z funkcji biegłego.

Należy podkreślić, że uzasadnienie zaskarżonych decyzji nie zawiera żadnych argumentów, które podważałyby fachowość biegłej, czy notoryczną nierzetelność. Organ takich zastrzeżeń nie miał. Wskazane uchybienia w konkretnych sprawach dotyczyły nieterminowości w sporządzaniu opinii prowadzącej do przewlekłości postępowania jako jednej podstawy oraz stwierdzone uzależnienie zgody na wydanie opinii sądowej od udzielenia zlecenia prowadzonej przez biegłą spółce.

Powyższe wskazuje, że bezpodstawny jest zarzut skarżącej, iż organ dokonał selekcji dowodów, nie wziął pod uwagę jej wyjaśnień skupiając się tylko na pojedynczych niedociągnięciach w pełnieniu funkcji biegłej. Takie zarzuty wskazują, iż skarżąca bagatelizuje wagę nieterminowości jaka została jej wykazana.

Sąd nie podzielił zarzutu skarżącej co do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. Materiał został zgromadzony w sposób wyczerpujący z tym, że skarżąca nie zgadza się z dokonaną przez organ oceną. Zarzut nie uaktualniania danych o pracy biegłej nie może być uznany za skuteczny, bowiem skarżąca nie wskazuje jaki wpływ na wynik sprawy miałyby dane o terminowości sporządzanych opinii między wydaną opinią organu I i II instancji. Za niezasadny należy uznać argument, że organ nie wziął pod uwagę ilości wydanych opinii i opinii uzupełniających, stopnia ich trudności, ilość tomów akt w tych sprawach itp., bowiem nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia. Organy administracji, co wyżej wskazano podnosiły zarzut takiego zachowania, które prowadziło do przewlekłości poprzez brak usprawiedliwienia i pisemnych wniosków biegłej o przedłużenie udzielonego jej terminu na wykonanie ekspertyzy we wskazanych sprawach wówczas, gdy stopień ich trudności, obszerność materiału nie pozwalała wywiązać się z zakreślonego terminu.

W pełni należy podzielić argumenty organów, że organ pomocniczy sądu jakim jest biegły - w przypadku spraw zawiłych i skomplikowanych, wymagających większego nakładu pracy, także w sytuacji utrudniania mu badania sprawy przez strony - o tych faktach musi na bieżąco zawiadamiać sąd zlecający wydanie przez niego opinii. Brak działania biegłego we wskazanych sprawach czyni zasadnym zarzut nienależytego wykonywania czynności przez biegłego znajdujący oparcie w § 6 ust. 2 rozporządzenia jako przesłanka do wydania decyzji o zwolnieniu biegłego z funkcji.

Wprawdzie organ nie ustosunkował się w zaskarżonej decyzji do złożonych przez odwołującą kopii rachunków i postanowień, jednakże skarżąca nie wskazuje w jakim zakresie brak oceny tych kserokopii dokumentów miałby istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu nie można zarzucić organom obu instancji przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, ani sprzeczności argumentacji zawartej w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji z zasadami poprawnego rozumowania oraz wykładnią omawianych przepisów i pojęcia rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego.

Mając na uwadze powyższe w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, nie przekracza granic uznania administracyjnego. W jej świetle przeważyło dobro publiczne nad interesem strony, bowiem stwierdzone w konkretnie wymienionych, wielu sprawach nienależyte wykonywanie obowiązków biegłej prowadziło do przewlekłości postępowania.

Z tych względów Sąd orzekł jak w wyroku na mocy art. 151 p.p.s.a.