Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1298/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 28 , art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 1 , art. 20 ust. 1 pkt 1, pkt 2, ust. 2  pkt 1, art. 21  ust. 1, art. 24  ust. 2a
journal: Dz.U. 2016 poz 1629
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 1298/17 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 marca 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bożenna Blitek (spr.), Sędziowie: WSA Halina Jakubiec, WSA Hanna Knysiak-Sudyka, Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2019 r., sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 25 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata P. T. - Kancelaria Adwokacka w K tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 15 marca 2016 r. A. M. zwrócił się do Starosty z wnioskiem o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego odnośnie dysponowania "prawem władania" działkami nr [...] oraz pełną nr [...] położonych w O w granicach osiedla W, władanych przez M. i J. C.

Pismem z dnia 29 kwietnia 2016 r. nr [...] Starosta, na podstawie art. 63 § 1 i 64 § 2 k.p.a., wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania wniosku, poprzez określenie przedmiotu sprawy oraz żądania, gdyż nie jest ono jednoznaczne. Organ wskazał, iż jest to konieczne, w celu umożliwienia analizy i ustalenia, czy istotnie zachodzą przesłanki do dokonania zmian w bazie danych ewidencji gruntów i budynków. Wskazał również, iż wymienione we wniosku osoby figurują w ewidencji gruntów i budynków jako władający na zasadach samoistnego posiadania działkami nr [...] i nr [...] położonymi w gminie M, obręb O. Ewidencja ta została założona na podstawie art. 14 ust. 2 dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków (...) - obwieszczeniem Wojewody z dnia 8 kwietnia 1987 r. Opracowane mapy ewidencyjne i rejestry gruntów zostały wyłożone do publicznego wglądu i rozpatrywano zastrzeżenia posiadaczy gruntów, zarówno co do przebiegu granic działek, ich powierzchni, a także podmiotu posiadania. Wszelkie zastrzeżenia po tym terminie traktowane są jako wniosek o wprowadzenie zmiany.

W odpowiedzi A. M. w piśmie z dnia 13 maja 2016 r. wskazał, że pismem z dnia 15 marca 2016 r. wnioskował o wszczęcie postępowania wyjaśniającego, na jakiej podstawie prawnej osoby w nim wymienione, nabyły prawa do działek, które nie stanowiły ich własności.

Następnie pismem z dnia 16 maja 2016 r. A. M. wniósł o włączenie do akt postępowania dokumentów przesłanych w załączeniu: aktu notarialnego z dnia 4 marca 1931 r., zaświadczenia z Państwowego Biura Notarialnego z dnia 18 kwietnia 1972 r., mapy katastralnej oraz pisma Starosty Powiatowego z dnia 30 kwietnia 2010 r. nr [...].

Z kolei w pismach z dnia 2 i 3 czerwca 2016 r. A. M. wniósł: "O złożenie opinii prawem przewidzianej przez geodetę, odnośnie nieruchomości dwu różnych właścicieli, leżących po obu stronach koryta rzeki, czy: a) właściciel nieruchomości ma prawo rościć swe pretensje do nieruchomości poza koryto rzeki; b) czy koryto rzeki jest granicą rozdzielczą nieruchomości; c) a może droga która biegnie poza korytem rzeki jest granicą".

W odpowiedzi na pismo z dnia 2 czerwca 2016 r. Starosta pismem z dnia 17 czerwca 2016 r., znak: [...] poinformował wnioskodawcę o podstawach obowiązywania aktualnej ewidencji gruntów i budynków, wskazując na jej deklaratoryjny charakter oraz tryb aktualizacji. Jednocześnie organ poinformował, iż nie posiada uprawnień do rozstrzygania sporów co do własności nieruchomości, a jedynie rejestruje zaistniałe zmiany poparte stosownymi dokumentami. Wskazał, iż w przypadku sporu co do własności działki, należy go rozstrzygnąć w postępowaniu cywilnym w Sądzie Rejonowym, natomiast żądane ekspertyzy może zlecić Sąd w toku postępowania dowodowego. W postępowaniu administracyjnym to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia żądanej zmiany.

Starosta postanowieniem z dnia [...] 2016 r. nr [...] orzekł o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia władania działkami ewidencyjnymi nr [...] i [...], położonymi w obrębie O, gmina M. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przeanalizował historię ujawnianych w ewidencji gruntów i budynków wpisów podmiotowych, dotyczących działek nr [...] i nr [...], wskazując, iż z wyrysu mapy ewidencyjnej do Aktu Własności Ziemi [...] wynika, że działki te pochodzą z parceli gruntowej [...], która stanowiła dobro publiczne wsi O, a zgodnie z protokołem ustalenia stanu władania, sporządzonym w okresie 20.08.1977 - 15.12.1978 r., użytkownikiem była A. Ś. Aktualnie zaś, jako władający na zasadach samoistnego posiadania ww. działkami ujawnieni są M. C. i J. C. Organ I instancji wskazał również, iż wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających, iż jest stroną postępowania w sprawie ustalenia władania ww. działkami. Natomiast przedstawione przez niego: akt notarialny z dnia 4 marca 1931 r. oraz zaświadczenie z dnia 18 kwietnia 1972 r., dotyczą nieobowiązujących już oznaczeń tj. parcel katastralnych, dlatego też nie mogą być podstawą wprowadzania zmian w ewidencji gruntów i budynków.

Po rozpoznaniu zażalenia A. M., Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego wydał w dniu 26 października 2016 r. postanowienie nr [...] orzekające o uchyleniu w/w zaskarżonego postanowienia Starosty z dnia [...] 2016 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał m.in., iż pomimo podejmowanych przez organ ewidencyjny działań, żądanie wnioskodawcy, w dalszym ciągu nie było określone jednoznaczne, w sposób umożliwiający jego rozpatrzenie. Z treści pism wnioskodawcy nie wynikało bowiem czy żądał on wyjaśnienia podstaw prawnych nabycia przez podmioty ewidencyjne praw do nieruchomości czy też aktualizacji danych ewidencyjnych. Nawet zaś gdyby żądał on aktualizacji, to rozpatrzenie jego wniosku byłoby przedwczesne, gdyż nie określił on jakiego rodzaju zmiany się domaga, a więc w jakim zakresie ma nastąpić aktualizacja. W ocenie organu II instancji, potraktowanie żądania wnioskodawcy jako żądania wszczęcia postępowania aktualizacyjnego nastąpiło przedwcześnie i naruszało art. 61a k.p.a. Uniemożliwiało również ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia. Organ II instancji nakazał by organ I instancji, rozpatrując sprawę ponownie, zwrócił się do wnioskodawcy o sprecyzowanie wniesionego żądania, informując go przy tym o materii, w jakiej może być prowadzone postępowanie administracyjne. Następnie, po ustaleniu rzeczywistej treści żądania, powinien rozpatrzyć je, opierając się na odpowiednich przepisach prawa.

Starosta realizując zalecenie organu odwoławczego, pismami z dnia 14 grudnia 2016 r. i z dnia 17 stycznia 2017 r., zwrócił się do A. M. o sprecyzowanie żądania wniesionego pismem z dnia 15 marca 2016 r. W odpowiedzi A. M. nadesłał pisma odpowiednio z dnia 28 grudnia 2016 r. oraz z dnia 30 stycznia 2017 r., w których jednak w dalszym ciągu nie określił jednoznacznie stanowiska co do treści zgłoszonego żądania.

Pismem z dnia 16 lutego 2017 r. organ I instancji ponownie zwrócił się do A. M. o sprecyzowanie wniesionego żądania.

W odpowiedzi w piśmie z dnia 27 lutego 2017 r. A. M. wskazał m.in., że wniosek z dnia 15 marca 2016 r. był "wnioskiem o wyjaśnienie podstaw, które legły i zostały zatwierdzone przez Starostę, dając prawo władania M. i J. C. z granic oś. W".

Postanowieniem z dnia [...] 2017 r. nr [...] Starosta odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia władania działkami ewidencyjnymi nr [...] i nr [...] położonymi w obrębie O, gmina M, gdyż w przepisach Prawa geodezyjnego i kartograficznego brak podstawy materialno - prawnej do jego prowadzenia.

Pismem z dnia 4 kwietnia 2017 r. A. M. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie Starosty z dnia [...] 2017 r., w którym wyraził niezadowolenie ze sposobu załatwienia jego wniosku oraz zarzucił naruszenie art. 6 – 11 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Postanowieniem z dnia 25 września 2017 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) oraz art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1629 ze zm.), Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy postanowienie Starosty z dnia [...] 2017 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ II instancji stwierdził, że pomimo wyjaśnień co do przedmiotu, w zakresie którego możliwe jest wszczęcie postępowania administracyjnego i kilkukrotnego wezwania do sprecyzowania wniosku, wnioskodawca wskazał, iż przedmiotem jego żądania jest wyjaśnienie podstaw wpisu władania działkami nr [...] i nr [...], na rzecz M. z d. Ś. i J. C. Organ II instancji wskazał, że organ ewidencyjny nie posiada legitymacji do wszczynania odrębnych postępowań administracyjnych w przedmiocie wyjaśniania podstaw wpisów w ewidencji gruntów i budynków, czy też wyjaśniania podstaw prawnych, na mocy których podmioty ewidencyjne uzyskały ujawniane w ewidencji prawa do nieruchomości, bądź odrębnego badania prawidłowości uzyskania przez podmioty ewidencyjne tych praw. Ze względu bowiem na techniczno - deklaratoryjny charakter ewidencji gruntów i budynków organ ewidencyjny dokonuje jedynie rejestracji stanów prawnych wynikających z odrębnych dokumentów. Osoby trzecie mogą zaś uzyskać informacje o wpisach w ewidencji, w tym również uzyskać kopie dokumentów stanowiących ich podstawę, o czym również informowano wnioskodawcę w trakcie postępowania. Organ II instancji wyjaśnił, że organ ewidencyjny może badać prawidłowość dokonanego wpisu, w postępowaniu aktualizacyjnym, w przypadku zakwestionowania przez wnioskodawcę jego prawidłowości, wraz z wnioskiem o dokonanie aktualizacji danych ewidencyjnych. Jednakże, zdaniem organu, pomimo, że z treści pism wnioskodawcy można domniemywać, iż kwestionuje on w jakiś sposób aktualny wpis dotyczący wskazanych przez niego nieruchomości, to jednak mimo wezwań do sprecyzowania żądań, nie sformułował on w sposób jednoznaczny żądania aktualizacji danych ewidencyjnych. W szczególności nie wskazał on (co umożliwiłoby wszczęcie postępowania), jakiego rodzaju zmiany się domaga, a więc w jakim zakresie ma nastąpić aktualizacja. W tej sytuacji Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego uznał, że organ I instancji, mając na uwadze sformułowane przez A. M. żądanie, zasadnie orzekł o odmowie wszczęcia postępowania z przyczyn przedmiotowych, z powodu braku podstaw materialnoprawnych do jego wszczęcia. Przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne nie przewidują bowiem możliwości wszczynania postępowań administracyjnych we wskazanym przez wnioskodawcę przedmiocie.

Z powyższym postanowieniem Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego nie zgodził się A. M., który pismem z dnia 2 października 2017 r. wniósł na nią skargę. Skarga ta została następnie uzupełniona pismem z dnia 9 sierpnia 2018 r. przez pełnomocnika z urzędu skarżącego. Wskazał on, że w uzasadnieniu postanowienia Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] 2016 r., nr [...] zobowiązano Starostę do wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości co do przedmiotu wniesionego żądania A. M., czego jednak organ ten nie uczynił. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, ponowne rozpoznanie sprawy należy ocenić jako przeprowadzone z naruszeniem, między innymi przepisów art. 8 § 1 k.p.a. i art. 9 k.p.k., gdyż organy obu instancji ani nie działały w sposób budzący zaufanie, ani nie sprostały obowiązkowi poinformowania A. M. co do prawidłowego zredagowania żądania. Tymczasem w miejsce wysyłania pism wystarczyło przeprowadzić rozmowę z A. M. i na jej podstawie należało ustalić przesłanki wniosku zgodnie z art. 24 ustęp 2a punkt 2 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne. Pełnomocnik podkreślił, że od początku postępowania administracyjnego A. M. okazywał całkowitą bezradność. Dowodzi tego między innymi fakt, że skarżący nadal podtrzymywał wniosek o ustalenie własności działek nr [...] i nr [...] pomimo pouczeń o tym, że w administracyjnym postępowaniu ewidencyjnym nie ustala się własności. Świadczy o tym także tylko częściowa korekta wniosku, w tym zażądanie wykreślenia z ewidencji M. i J. C. bez jednoczesnego wskazania osoby, którą należałoby wpisać w ewidencji w ich miejsce. Pełnomocnik skarżącego wskazał, że z treści składanych w toku postępowania administracyjnego pism A. M. wynika, że podnoszone zarzuty dotyczyły wadliwego dokonania pomiarów geodezyjnych dla potrzeb uwłaszczenia A. Ś. działkami nr [...] i nr [...]. Dla wykazania zasadności zarzutów A. M. zawnioskował dowód z opinii biegłego geodety, który na podstawie dokumentacji geodezyjnej, katastru i ewidencji, jest w stanie wykazać, kto i w jakim zakresie był dysponentem uwłaszczonych działek nr [...] i nr [...]. W rzeczywistości skarżącemu A. M. chodziło właśnie o to, że A. Ś. uwłaszczono bez uzasadnionej podstawy faktycznej gruntami, które pozostawały w posiadaniu K. Ś. i były jej własnością. Spadkobiercą K. Ś. jest między innymi skarżący A. M. Tych istotnych okoliczności organy administracyjne były w stanie uzyskać bezpośrednio od A. M. w toku przeprowadzonego w sposób właściwy postępowania administracyjnego. Okoliczności te z jednej strony wskazują na ewidentny interes prawny A. M. w żądaniu dokonania zmiany w ewidencji gruntów i budynków, a z drugiej strony pozwalają usunąć braki tego żądaniu poprzez zażądanie wpisania w ewidencji K. Ś. w miejsce M. i J. C. Pełnomocnik skarżącego uznał zatem, że wniosek A. M., zgodnie ze wskazanym wyżej interesem prawnym oraz uzupełnieniem jego żądania, jest uzasadniony na podstawie art. 24 ust. 2a pkt 2 i art. 24 ust. 2b w/w ustawy. W związku z tym pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Starostę.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 19 marca 2019 r. pełnomocnik skarżącego podał, że skarżącemu chodzi o to, na jakiej podstawie zostały wydane akty własności ziemi przedmiotowych działek. Interes prawny skarżącego wynika z dziedziczenia po zmarłej K. Ś. wpisanej do ksiąg wieczystych.

Z kolei skarżący na rozprawie w dniu 19 marca 2019 r. wyjaśnił, że chodzi mu o to, że przez taki wpis w geodezji został zabrana właścicielowi własność, a Starosta nie liczył się z tym, kto był wpisany w księdze wieczystej. Skarżący dodał również, że Sąd może to wszystko sprostować i wpisać go do ewidencji jako właściciela.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, skarga jest całkowicie nieuzasadniona, gdyż organy obu instancji wydając zaskarżone postanowienia nie naruszyły obowiązujących przepisów prawa.

Na wstępie rozważań należy zauważyć, że w Polsce po okresie zaborów - austriackiego, rosyjskiego i pruskiego, w których kwestie związane z nieruchomościami były uregulowane w różny sposób - zaszła konieczność ujednolicenia spraw związanych z nieruchomościami i obecnie kwestie te – jednolicie dla całej Rzeczpospolitej Polskiej regulują dwie odrębne ustawy:

1. ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2018 r., poz. 1916),

2. ustawa z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2101).

Wymienione wyżej ustawy regulują kwestie związane z nieruchomościami w zależności od celu, któremu mają służyć.

I tak ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wskazuje w art. 1 jako cel prowadzenia ksiąg wieczystych – ustalenie stanu prawnego nieruchomości, przy czym – zgodnie z art. 3 tej ustawy domniemywa się, że prawo ujawnione w księdze wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, a prawo wykreślone nie istnieje. Księgi wieczyste prowadzone są przez sądy rejonowe (art. 23 zdanie pierwsze ustawy) należące do pionu sądownictwa powszechnego, a sprawy cywilnoprawne związane z zakresem własności nieruchomości regulowane są w drodze postępowania cywilnego także przez sądy powszechne.

Z kolei druga ustawa - ustawa z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne, zgodnie z art. 1 reguluje sprawy dotyczące m.in. ewidencji gruntów i budynków obejmujące informacje dotyczące m.in. gruntów - ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty (art. 20 ust. 1 pkt 1); budynków - ich położenia, przeznaczenia, funkcji użytkowych i ogólnych danych technicznych (art. 20 ust. 1 pkt 2), przy czym celem tej ewidencji nie jest ustalenie stanu prawnego nieruchomości - jak w przypadku ksiąg wieczystych - a m.in. (a nawet przede wszystkim) wymiar podatków i świadczeń. Świadczy o tym wprost art. 21 ust. 1 tej ustawy:

Art. 21. 1. Podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.

Należy przy tym podkreślić, że historycznie i skrótowo rzecz biorąc, księgi wieczyste (na terenie dawnego zaboru austriackiego poprzedzające je tzw. Lwh będące liczbą wykazu hipotecznego w księgach wieczystych obejmujących całe miejscowości) służą ustaleniu właścicieli nieruchomości i obciążeń nieruchomości, w tym ujawnieniu ograniczonych praw rzeczowych w rodzaju służebności drogi koniecznej czy prawa przejazdu lub przechodu, natomiast ewidencja gruntów i budynków służyła i obecnie służy przede wszystkim wymiarowi właściwego podatku od nieruchomości uzależnionego od rodzaju użytku czy przeznaczenia budynku. Dane o rodzaju użytku, będącego podstawą wymiaru podatku uwidocznione są w podatkowych nakazach płatniczych kierowanych do osób władających nieruchomością, co oznacza nie tylko właścicieli, ale i posiadaczy oraz innych użytkowników. Taka regulacja, w przeciwieństwie do wieczystoksięgowej, w niewątpliwy sposób ułatwia ściąganie podatków należnych państwu.

Zdaniem Sądu, powyższy wstęp jest niezbędny z uwagi na prawdopodobny charakter żądań skarżącego wskazujący na to, oczekuje on iż w postępowaniu opartym na przepisach ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz przepisach wykonawczych do tej ustawy wyjaśnione zostaną sprawy własnościowe, dotyczące działek nr [...] oraz nr [...] położonych w O w granicach osiedla W, co – z uwagi na powyższe – nie jest uprawnione.

Dodatkowo należy podkreślić, że prawo władania działką nie oznacza prawa własności tej działki, a pojęcie "władających" nie oznacza właścicieli działki, ale służy – w dużym uproszczeniu - określeniu adresata nakazu podatkowego, który daną działkę posiada, użytkuje, czy w inny sposób czerpie z niej pożytki, co z kolei powoduje obowiązek podatkowy tych osób.

Przechodząc do niniejszej sprawy należy zaznaczyć, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 28 i art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) oraz przepisy wymienionej wyżej ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (zwanej dalej pgik). Zgodnie z treścią art. 28 i art. 61a § 1 k.p.a.:

"Art. 28. Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek."

"Art. 61a. § 1. Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania."

Aby ustalić, czy dana osoba ma interes prawny w postępowaniu administracyjnym należy wskazać przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie osoba ta może skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Chodzi tu zatem o interes prawny, a nie faktyczny, przy czym musi występować bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy interesem prawnym strony, a wynikiem postępowania administracyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2569/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie konkretnej normy prawa materialnego. Powyższe oznacza, że interes prawny mają tylko te podmioty, których sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego, a nie powstaje za pośrednictwem drugiego podmiotu. Interes prawny musi być aktualny, tj. powinien rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być więc interes tylko przewidywany w przyszłości, ani hipotetyczny (por. np. wyrok NSA z dnia 13 marca 2009 r, sygn. akt II OSK 732/08, CBOSA).

Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że ewidencja gruntów jest tylko specjalnie prowadzonym i wywierającym określone skutki prawne zbiorem informacji o gruntach, który pełni funkcje informacyjno-techniczne. Ewidencja nie rozstrzyga sporów o prawa do gruntów, ani nie nadaje tych praw. Ewidencja spełnia jedynie funkcje rejestrujące stany prawne ustalone w innym trybie i przez inne organy. Stąd też poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić, ani udowadniać swoich praw właścicielskich, czy uprawnień do władania nieruchomością. Deklaratoryjny charakter wpisów oznacza, że nie kształtuje on nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny nieruchomości wynikający z dokumentów (por. np. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2403/14, CBOSA). Interes prawny w postępowaniu ewidencyjnym mają zatem niewątpliwie osoby, które mogą domagać się dokonania wpisu w tej ewidencji.

W ustawie Prawo geodezyjne i kartograficzne ustawodawca określił podmioty uprawnione do złożenia wniosku o aktualizację informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 2a pgik:

"Art. 24. 2a. Informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji:

1) z urzędu, jeżeli zmiany tych informacji wynikają z:

a) przepisów prawa,

b) dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4,

c) materiałów zasobu,

d) wykrycia błędnych informacji;

2) na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania."

Z kolei art. 20 ust. 2 pkt 1 pgik stanowi, że:

"Art. 20. 2. W ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także:

1) właścicieli nieruchomości, a w przypadku:

a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości,

b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania;"

Stronami postępowania o aktualizację informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków są zatem jedynie właściciele nieruchomości, a w przypadku: a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości; b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania.

Jak wynika z analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie, a w szczególności z wyrysu z mapy ewidencyjnej do AWZ [...], sporządzonej przez Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych, działka nr [...] i nr [...] pochodzi z parceli gruntowej [...], która stanowi dobro publiczne wsi O, a zgodnie z protokołem ustalenia stanu władania sporządzonym w okresie 20.08.1977 r. - 15.12.1978 r. użytkownikiem była A. Ś., a obecnie M. i J. C. Natomiast skarżący w toku postępowania nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających, że jest właścicielem, współwłaścicielem lub posiadaczem samoistnym tych działek. W rezultacie należało przyjąć, że skarżący nie miał interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania odnośnie w/w działek.

Poza tym - jak wynika to z treści protokołu rozprawy z dnia 19 marca 2019 r. - skarżący uważa, że został pozbawiony własności przedmiotowych działek i chciałby, aby Sąd to "sprostował" i wpisał go do ewidencji jako właściciela. Kwestie własności nieruchomości nie należą jednak do zakresu właściwości sądów administracyjnych. Jeżeli skarżący uważa, że doszło do naruszenia jego własności powinien zwrócić się do sądu powszechnego.

W związku z powyższym Sąd uznał, że zasadnie organy obu instancji przyjęły, że skarżący nie może skutecznie domagać się wszczęcia postępowania administracyjnego, gdyż nie ma w tym interesu prawnego, a nadto brak podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego mającego na celu "wyjaśnienie" władania działkami, czyli ustalania, na jakiej podstawie konkretne osoby wpisane są w ewidencji jako władające konkretnymi działkami, gdyż władanie nie ma nic wspólnego z kwestią własności, co przedstawiono już wyżej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił – jak w pkt I wyroku.

Na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18) – jak w pkt II wyroku.