Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 662/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 I 2, art. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.), Sędzia del. WSA Maciej Dybowski, Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Pilip, po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2010 sygn. akt I SA/Wa 917/10 w sprawie ze skargi T.D. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz T.D. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 917/10 uwzględniając skargę T. D. uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2010 r. oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujący stan sprawy.

T. D., W. C., M. Z., E. P. oraz M Z. wystąpili z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomość położoną w K. gm. W. pow. Brześć nad Bugiem. Po jego rozpatrzeniu decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. Wojewoda Mazowiecki potwierdził prawo do przedmiotowej rekompensaty W. C., M. Z., E. P. oraz M Z., a odmówił potwierdzenia tego prawa T. D.. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2009 r. uchylił tę decyzję Wojewody Mazowieckiego w części dotyczącej odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz T. D.. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. ponownie odmówił T. D. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu udziału jej męża M. D. wynoszącego 1/2 część w pozostawionej ww. nieruchomości, z uwagi na niespełnienie ustawowych wymogów.

Po rozpatrzeniu odwołania T. D. organ odwoławczy utrzymał decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że Wojewoda Mazowiecki wydając wskazaną decyzję stwierdził, że M. D. nie spełnił wymogów art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w konsekwencji czego jego spadkobiercom nie przysługuje prawo do rekompensaty na mocy tej ustawy. Wojewoda uzasadniając odmowę potwierdzenia prawa T. D., zważył na fakt, że M. D. [...] marca 1943 r., tj. w dniu, w którym w wyniku spadkobrania stał się współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości, mieszkał na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ uznał więc, że M. D., jako osoba dorosła, która zawarła związek małżeński i osiedliła się w K., nie mógł opuścić swojej własności w dniu [...] marca 1943 r. Wobec czego T. D. nie przysługuje prawo do rekompensaty, ponieważ jej poprzednik prawny M. D. nie spełnił wymogów ustawowych, warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty, w wyniku czego uprawnienie to nie może być przyznane jego ewentualnym następcom prawnym. Organ odwoławczy ocenił, że Wojewoda dokonał właściwej interpretacji art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż M. D., spadkobierca właścicieli pozostawionej nieruchomości, nie będąc właścicielem pozostawionej nieruchomości w momencie opuszczania byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie spełnia wymogów wskazanych przepisów. Ponadto zaznaczył, że M. D. w dniu 21 marca 1940 r. nie był jeszcze spadkobiercą J. i A. małżonków D. zmarłych tragicznie 11 maja 1943 r. w K.. Minister przywołał treść art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i zwrócił uwagę, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje spadkobiercom, jeśli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 tej ustawy, tj. posiadają obywatelstwo polskie, i tylko o tyle, o ile pierwotni właściciele sami spełnili wszystkie przesłanki warunkujące nabycie prawa do rekompensaty, określone w art. 1 i 2 tej ustawy. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że M. D. przybył na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej w 1940 r. W dniu [...] marca 1943 r., w którym w wyniku spadkobrania stał się współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości, mieszkał już na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec czego w ocenie organu odwoławczego M. D. nie będąc właścicielem nieruchomości w momencie opuszczania byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie spełnił wymogów art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Ponadto nie mógł on również nabyć prawa do rekompensaty jako spadkobierca pierwotnych właścicieli, gdyż nie spełnili oni wymogu wskazanego w art. 2 tej ustawy, tj. nie opuścili byłego terytorium RP (do śmierci przebywali na byłym terytorium RP). Biorąc powyższe pod uwagę Minister uznał, również następcy prawnemu M. D., tj. T. D., nie przysługuje prawo do rekompensaty.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła T. D.. Zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzuciła naruszenie art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji przez zmianę poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i potwierdzenie, że skarżącej, jako spadkobierczyni M. D., przysługuje prawo do rekompensaty w zakresie udziału męża we współwłasności przedmiotowej nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Państwa Polskiego.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał ją za zasadną. Sąd przedstawił wykładnię przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Ustawa ta w art. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wskazanych w tym przepisie "układów republikańskich" oraz wymienionej w ust. 1a umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., zwanego przez ustawodawcę "prawem do rekompensaty". Ponadto art. 1 ust. 2 wprowadza zasadę, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Artykuł 1 ustawy zakreśla zatem jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, natomiast w art. 2 tej ustawy ustawodawca zawarł przesłanki, jakie łącznie musi spełniać właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Przepis ten wymaga, by właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (pkt 1), a także posiadał obywatelstwo polskie (pkt 2).

W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (czyli posiadają obywatelstwo polskie).

Dalej Sąd stwierdza, że zgodnie z treścią art. 2 powołanej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje osobom, które spełniają łącznie następujące przesłanki – były w dniu 1 września 1939 r. obywatelami polskimi, zamieszkiwały w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuściły je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy i posiadają obywatelstwo polskie. Innych wymogów ani w art. 1, ani art. 2, ani w żadnym innym przepisie tej ustawy ustawodawca nie zawarł. Przepisy te zaś są oczywiste i jasne i z tego powodu, co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lipca 2008 r. (sygn. akt I OSK 1087/07), sięgnięcie w ich przypadku do wykładni innej aniżeli gramatyczna jest nieuprawnione. Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych do uznania za prawidłowe stanowiska organu I i II instancji zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i stanowiącego podstawę odmowy przyznania wnioskowanego prawa, zgodnie z którym warunkiem sine qua non przyznania prawa do przedmiotowej rekompensaty jest fakt bycia właścicielem nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej "w momencie opuszczania byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" (str. 3 decyzji). Takie stanowisko organów orzekających Sąd uznał za całkowicie nieuzasadnione oraz za niedopuszczalną nadinterpretację przepisów art. 2 powołanej ustawy i nieuprawnione rozszerzenie zamkniętego katalogu ustawowych przesłanek warunkującym możliwość uzyskania przez byłego właściciela przedmiotowych nieruchomości prawa do rekompensaty. Z tego to właśnie powodu Sąd uznał za wadliwe obie decyzje wydane w tej sprawie.

Sąd powołał się na dane z akt sprawy, z których wynika, że mąż skarżącej był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiadał obywatelstwo polskie. Zdaniem Sadu w tym stanie faktycznym brak było podstaw prawnych do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Fakt, że mąż skarżącej stał się współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] marca 1943 r., po tragicznej śmierci rodziców, nie posiada w niniejszej sprawie doniosłości prawnej wobec faktu, że podstawą dochodzenia przedmiotowych roszczeń stanowił art. 2, a nie art. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Sąd podkreślił, że organ I instancji wydając w dniu [...] grudnia 2009 r. decyzję odmowną był świadom ponownego zastosowania błędnej interpretacji art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Kwestia ta została bowiem dokładnie wyjaśniona przez organ II instancji w decyzji z dnia [...] maja 2009 r. uchylającej pierwotną decyzję Wojewody Mazowieckiego w części dotyczącej odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz T. D.. Minister Skarbu Państwa ponownie rozpatrując sprawę zaakceptował błędną wykładnię prawa dokonaną przez organ I instancji. Czyniąc w ten sposób organ odwoławczy naruszył zarówno przepisy art. 138 k.p.a., jak i art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister ani słowem nie wyjaśnił przyczyn swojego działania i powodów, które legły u podstaw zmiany stanowiska tego organu. Takie działanie organu odwoławczego jest niezgodne także z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, które obowiązują również organ odwoławczy, zawartymi w art. 6 (zasada legalności), art. 7 (zasada prawdy obiektywnej), a przede wszystkim w art. 8 k.p.a., czyli zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej. Uchybienia te spowodowały konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji.

Uchylając decyzje Sąd pierwszej instancji zlecił, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy uwzględniono ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu, a ponadto organ powinien dokonać ponownej analizy treści art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stosując przy tym wykładnię gramatyczną tego przepisu, a następnie wypowiedzieć się o zasadności roszczeń skarżącej jako spadkobierczyni byłego właściciela nieruchomości, pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Motywy rozstrzygnięcia winny być właściwie przez organ uzasadnione, czyli zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. wskazywać fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Powyższy wyrok Sąd wydał na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zw. dalej P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Skarbu Państwa, prawidłowo reprezentowany i zaskarżając wyrok w całości oparł ją na obu podstawach z art. 174 P.p.s.a. zarzucając:

1 naruszenie przepisów prawa materialnego:

– art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że prawo do rekompensaty przysługuje osobom, które były w dniu 1 września 1939 r. obywatelami polskimi, zamieszkiwały w tym dniu na byłym terytorium RP i pozostawiły je z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy, bez względu na to czy w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej były właścicielami nieruchomości pozostawionych,

– art. 2 z dnia 8 lipca 2005 r. realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że mąż T. D. M. D. spełnił wszystkie przesłanki do uzyskania rekompensaty wskazane w art. 2 ustawy,

– art. 3 ust 2 w zw. z art. 1 i art. 2 powołanej ustawy z dnia ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (...) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że spadkobiercy właścicieli nieruchomości zabużańskich, którzy nie opuścili byłych terytoriów RP z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy mają prawo do rekompensaty,

– art. 3 ust. 2 w zw. z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (...) poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że M. D. – spadkobierca po A. i J. D., a następnie T. D. – spadkobierczyni po M. D. są uprawnieni do rekompensaty, o której mowa w ustawie w sytuacji, w której pierwotni właściciele nie spełnili przesłanek art. 1 ustawy, tj. nie opuścili byłego terytorium RP z przyczyn w przepisie wskazanych;

2) naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi:

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 138 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez przyjęcie przez Sąd, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przez organy administracji przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania (art. 185 § 1 P.p.s.a.), względnie uchylenie wyroku, oddalenie skargi T. D. oraz zasądzenie od skarżących kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej co do pierwszego zarzutu Minister powołuje się na wykładnię językową art. 2 ustawy, z której wynika, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionej, który m.in. opuścił b. terytorium RP z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy. W niniejszej sprawie właścicielami nieruchomości byli A. i J. D., którzy zmarli w 1943 r. zamieszkując na b. terytorium RP. Ich spadkobiercą został m.in. M. D..

Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd bezkrytycznie przyjął, iż M. D. spełnił wszystkie przesłanki do uzyskania rekompensaty wskazane w art. 2 ustawy. Nie można tego przyjąć z następujących powodów.

1. Przesłanki art. 2 cyt. ustawy odnoszą się do właścicieli nieruchomości pozostawionych; nieuprawnionym jest zatem odnoszenie przesłanek wskazanego artykułu do spadkobierców, tj. w niniejszej sprawie do M. D..

2. M. D. nie może być potraktowany jako właściciel nieruchomości pozostawionych, do którego odnosiłyby się przesłanki art. 2 cyt. ustawy, bowiem w chwili opuszczenia byłych terytoriów RP nie był on właścicielem jakichkolwiek nieruchomości. Nie można jednocześnie podzielić twierdzeń zawartych w zaskarżonym orzeczeniu, zgodnie z którymi z wykładni art. 1 i 2 ustawy nie wnika, aby własność nieruchomości musiała przysługiwać repatriantom w chwili opuszczenia byłych terytoriów RP. Należy wskazać, iż przyjęta przez Sąd interpretacja przepisów ustawy jest błędna, gdyż w istocie rzeczy prowadziłaby do przyznania rekompensaty wszystkim osobom, które wprawdzie spełniły przesłanki wskazane w art. 2 ustawy, ale przed opuszczeniem Kresów Wschodnich nieruchomości swoje sprzedały, co zdarzało się w praktyce. Zasadność twierdzenia, że z wykładni przytoczonych przepisów ustawy wynika, że należy być właścicielem na moment opuszczenia byłych terytoriów RP potwierdzona jest również orzecznictwem: wyroki WSA w Warszawie z dnia 8 maja 2007r. sygn. akt I SA/Wa 78/07 i z dnia 23 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 444/10.

Kolejnym zarzutem, który czyni zapadły wyrok niezgodny z prawem jest naruszenie przez Sąd normy art. 3 ust. 2 w zw. z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty. W ocenie Ministra Skarbu Państwa Sąd błędnie uznał, że M. D. – spadkobierca po A. i J. D. (pierwotni właściciele przedmiotowych nieruchomości), a następnie T. D. – spadkobierczyni po M. D. są uprawnieni do rekompensaty, o której mowa w ustawie w sytuacji, w której pierwotni właściciele nie spełnili przesłanek art. 1 ustawy, tj. nie opuścili byłego terytorium.

Z faktu, że właścicielami nieruchomości byli A. i J. D., którzy zmarli w 1943 r. na Kresach Wschodnich, wynika logiczny wniosek, iż obydwoje nie spełnili przesłanki wynikającej z art. 2 cyt. ustawy, tj. nie opuścili byłych terytoriów RP.

Oznacza to, iż gdyby żyli i ubiegali się o potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie zostałoby ono im potwierdzone. Nie ma zatem najmniejszej wątpliwości, iż skoro spadkodawcy nie nabyli prawa do rekompensaty, to nie mogło ono wejść do spadku, konsekwencją czego jest fakt, iż nie przeszło ono na spadkobierców po A. i J. D..

Skoro M. D. jest spadkobiercą po A. i J. D., to nieuprawnionym jest odnoszenie do M. D. przesłanek art. 2 ustawy i potraktowanie go jako właściciela. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, prawo do rekompensaty przysługuje spadkobiercom, jeżeli posiadają oni obywatelstwo polskie.

Odnoszenie przesłanek art. 2 ustawy do spadkobierców, tak jak poczynił to Sąd jest nieuprawnione; takie podejście prowadziłoby bowiem do sytuacji, w których spadkobierca przykładowo urodził się w 1960 r., tym samym nie mógłby spełnić przesłanek art. 2 ustawy i nie nabyłby prawa do rekompensaty nawet w sytuacji, gdyby pierwotni właściciele wszystkie niezbędne przesłanki spełnili.

Zarzut przepisów postępowania Minister uzasadnia tym, iż decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2010 r. podając uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji zawiera wszystkie elementy uzasadnienia wymagane art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie bezpodstawny jest zarzut Sądu, iż Minister Skarbu Państwa nie wyjaśnił w decyzji z dnia [...] marca 2010 r. zmiany wcześniej prezentowanego stanowiska. Organ II instancji rozpoznając odwołanie od decyzji organu I instancji zapadłej na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy nie jest związany uprzednio zajmowanym stanowiskiem, a także koniecznością odnoszenia się do uprzednio zajmowanego stanowiska. Twierdzenie to należy wywieść z faktu, iż inny stan sprawy nie wynika z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ponadto z faktu, że organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie jest związany oceną prawną zawartą w decyzji organu odwoławczego, a jedynie ma obowiązek wyjaśnienia okoliczności wskazanych w tej decyzji (wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 91/10). Zatem organ I instancji zachowuje samodzielność przeprowadzając ponownie postępowanie wyjaśniające, do którego następnie odnosi się organ odwoławczy, podejmując powtórne merytoryczne rozstrzygniecie w sprawie (tak Małgorzata Jaśkowska, Andrzej Wróbel, Komentarz, Lex/el. 2010). Podejmując kolejne rozstrzygnięcie merytoryczne Minister Skarbu Państwa dokonał ponownie oceny stanu faktycznego i prawnego w sprawie i uznał, że spadkobierca może wywodzić swoje prawo wyłącznie, gdy przysługiwało ono właścicielowi nieruchomości pozostawionych. M. D. nie repatriował się jako właściciel i nie nabył również prawa jako spadkobierca. Minister Skarbu Państwa słusznie więc zmienił wcześniej zajmowane stanowisko i uznał na podstawie obowiązujących przepisów prawa, że T. D. nie przysługuje prawo do rekompensaty.

Minister Skarbu Państwa przeprowadzając zatem ponowną analizę stanu prawnego i faktycznego w sprawie oraz zmieniając poprzednio zajmowane stanowisko działał na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Oznacza to, iż wydając decyzję stosował się do podstawowych zasad obowiązujących w postępowaniu administracyjnym, tj. działał zgodnie z zasadą praworządności, zasadą prawdy obiektywnej realizując przy tym zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie, pozwalającym ocenić czy działanie organu – Ministra Skarbu Państwa było prawidłowe posiada orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Bk 31/10, zgodnie z którym: "Zasada zaufania obywatela do państwa nie oznacza, że organ nie może zmieniać ocen prawnych – w szczególności gdy zmiana prowadzi do prawidłowego zastosowania określonych przepisów – ale że nie może tego czynić dowolnie, w sposób uniemożliwiający kontrolę argumentacji przemawiającej, w jego ocenie, za przedmiotową zmianą."

Z powyższych racji w ocenie Ministra wyrok jawi się jako wadliwy i powinien zostać wyeliminowany z obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik T. D. wniósł o oddalenie skargi opowiadając się za trafnością rozstrzygnięcia Sądu oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę, stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. w granicach skargi kasacyjnej, nie uznał za zasadne zamieszczonych w niej zarzutów naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania.

Przedstawionej w zaskarżonym wyroku wykładni przepisów art. 1, 2 i 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie można zasadnie zarzucić błędu interpretacyjnego. Wykładając powyższe przepisy prawidłowo Sąd rozważał kontekst językowy, gdyż z brzmienia przepisu art. 1 ust. 1 wynika, że dotyczy prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z b. terytorium RP lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. układów republikańskich.

Ustawodawca w art. 1 ust. 2 znacznie rozszerzył krąg osób uprawnionych nakazując stosować przepisy ust. 1 także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić b. terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z powyższych przepisów wyciągnął wniosek, że nie zawierają one wymogu, aby w momencie opuszczania b. terytorium RP, osoba, która w związku z wojną terytorium to opuszczała była właścicielem nieruchomości. W sprawie pozostaje poza sporem, iż M. D. w wyniku spadkobrania z datą otwarcia spadku, tj. z dniem [...] marca 1943 r. stał się współwłaścicielem nieruchomości położonej we wsi K.. Od tej daty jako współwłaścicielowi przysługiwały mu wszelkie prawa majątkowe do nieruchomości.

Rozszerzenie zakresu podmiotowego w art. 1 ust. 2 ustawy sprawia, iż ustawa obejmuje również inne osoby zmuszone do migracji w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., co jak wskazują tragiczne losy obywateli polskich było niekiedy jedynym sposobem ocalenia życia.

Prawo M. D. do uzyskania rekompensaty uzależnione było więc jedynie od spełnienia dalszych warunków określonych w art. 2, a więc posiadania w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwa polskiego, zamieszkiwania w tym dniu na b. terytorium RP, opuszczenia go z przyczyn określonych w art. 1 oraz posiadaniu obywatelstwa polskiego. Ustawa nie zawiera więc wymogu legitymowania się prawem własności w dacie opuszczenia nieruchomości i terytorium b. Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z ustaleń dokonanych przez organy a przyjętych przez Sąd za prawidłowe, M. D. spełnił wymogi ustawowe do uzyskania rekompensaty.

Podkreślenia wymaga natomiast, że prawo do rekompensaty skarżącej T. D. zostało uregulowane w art. 3 ust. 2 ustawy, gdyż przepis ten uprawnia do jej uzyskania spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej pod warunkiem posiadania obywatelstwa polskiego (art. 2 pkt 2 ustawy).

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia prawa materialnego nie są trafne, zaś wyrok Sądu pierwszej instancji nie naruszał prawa.

Nie uznał także Sąd odwoławczy za trafne zarzutów naruszenia przepisów postępowania, chociaż zastosowanie przez WSA przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przy uchyleniu decyzji miało bezpośredni związek z błędnym zastosowaniem przez organy przepisów prawa materialnego. Tym bardziej nie można przyjąć, iż mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji zasądzając zwrot kosztów w oparciu o przepis art. 204 pkt 2 powołanej sprawy.