Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 103/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 162 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 maja 2016 r. sprawy ze skargi Syndyka masy upadłości A a. s. Oddział w [...] z/s w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 28 czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w opłacie paliwowej za sierpień 2005 r. I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Opolu na rzecz Syndyka masy upadłości A a.s. Oddział w [...] z siedzibą w [...] kwotę 357,00 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez Syndyka masy upadłości A a.s. w [...], Oddział w [...] z siedzibą w [...] (dalej też: Syndyk) było postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 28 czerwca 2013 r. nr [...] odmawiające przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 20 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w opłacie paliwowej za sierpień 2005 r.

Postanowienie to poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

Syndyk masy upadłości A a.s. w [...], reprezentowany przez pełnomocnika, złożył w dniu 15 stycznia 2013 r. do Dyrektora Izby Celnej w Opolu wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 20 lipca 2012 r. Uzasadniając wniosek podniesiono, że decyzja została błędnie wysłana na adres strony, chociaż powinna być doręczona pełnomocnikowi. Wskazano, że w piśmie do Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 12 października 2011 r. pełnomocnik dostarczył dokument pełnomocnictwa obejmujący upoważnienie do działania w sprawie opłaty paliwowej (zarówno w I, jak i II instancji).

Powołując się na treść art. 137 § 2 i § 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.), dalej w skrócie: O.p., pełnomocnik wskazał, że nie ma znaczenia, na jakim etapie postępowania złożono pełnomocnictwo, albowiem zarówno na etapie postępowania przez I instancją jak i II instancją mamy do czynienia z aktami tej samej sprawy. Zarzucono, że organ I instancji zignorował pełnomocnictwo załączone do akt i doręczył decyzję z dnia 20 lipca 2012 r. bezpośrednio stronie. Zaznaczono przy tym, że z uwagi na okoliczność, iż strona nie zna języka polskiego, a ponadto nie jest prawnikiem, nie zdawała sobie sprawy ze skutków doręczenia decyzji ani nie rozumiała jej treści. Wyjaśniono przy tym, że pełnomocnik dowiedział się o wydaniu tej decyzji z treści innego, odrębnego rozstrzygnięcia, wydanego przez Dyrektora Izby Celnej w Opolu i zapoznał się z nią dopiero po otrzymaniu jej kopii drogą elektroniczną w dniu 4 stycznia 2013 r.

Odmawiając przywrócenia terminu Dyrektor Izby Celnej w Opolu odniósł się w pierwszej kolejności do kwestii prawidłowości doręczenia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 20 lipca 2012 r. Zaznaczył, że rozstrzygnięcie tej kwestii determinuje przedmiotowość postępowania w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W przypadku bowiem uznania, iż decyzja organu I instancji była doręczona z pominięciem pełnomocnika, należałoby uznać, że ze względu na brak prawidłowego doręczenia nie weszła ona do obrotu prawnego a tym samym nie biegłby termin na wniesienie od niej odwołania, o którego przywrócenie wystąpiła strona. Wadliwość doręczenia uniemożliwiałaby zatem merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Postępowanie w takiej sprawie byłoby bezprzedmiotowe i należałoby odmówić jego wszczęcia.

Jednakże zdaniem Dyrektora Izby Celnej okoliczności sprawy wskazują na prawidłowość doręczenia decyzji organu I instancji z dnia 20 lipca 2012 r. Podkreślono, że zagadnienie prawidłowości doręczenia tej decyzji było już przedmiotem analizy w prowadzonym odrębnie postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 20 lipca 2012 r., zakończonym wydaniem przez Dyrektora Izby Celnej w Opolu ostatecznej decyzji z dnia 5 sierpnia 2013 r., w której nie podzielono zarzutów strony o wadliwości doręczenia decyzji z dnia 20 lipca 2012 r. Podzielając w całości argumentację tam przedstawioną i przytaczając obszerne jej fragmenty organ podkreślił, że strona pomija istotną dla sprawy okoliczność, a mianowicie to, że wspomniane przez stronę pełnomocnictwo zostało złożone do akt innej sprawy, t.j, w ramach postępowania o stwierdzenie nadpłaty, która jest zupełnie odrębną sprawą w stosunku do wszczętego z urzędu odrębnym postanowieniem postępowania w sprawie określenia zobowiązania w opłacie paliwowej. Zatem organ I instancji prowadząc postępowanie wymiarowe nie mógł z urzędu uwzględniać pełnomocnictwa złożonego w odrębnej sprawie (tj. o stwierdzenie nadpłaty), na użytek sprawy, którą wszczął odrębnie. Takie postępowanie byłoby sprzeczne z ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, w którym wskazuje się na zakaz powoływania się z urzędu przez organ prowadzący postępowanie na pełnomocnictwo złożone przez stronę w jednej z toczących się wobec niej spraw, na użytek innej sprawy, którą organ zamierza wobec strony wszcząć. Jest to działanie niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy treść udzielonego pełnomocnictwa swym zakresem mogłaby obejmować także kolejną sprawę. Podkreślono zatem, że czym innym jest zakres umocowania wynikający z pełnomocnictwa, a czym innym wykorzystywanie tak sformułowanego umocowania w konkretnych sprawach. Chodzi tu bowiem o wyrażenie woli przez stronę, aby w danym postępowaniu miał ją reprezentować pełnomocnik. Momentem skutecznego ustanowienia pełnomocnika w konkretnej sprawie jest złożenie do akt danej sprawy pełnomocnictwa lub udzielenie pełnomocnictwa ustnie do protokołu. Biorąc pod uwagę te zasady stwierdzono, że skoro pełnomocnik w toczącym się postępowaniu (wymiarowym) zakończonym wydaniem decyzji z dnia 20 lipca 2012 r. nie dołączył do akt sprawy oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa ani nie zgłosił go ustnie do protokołu, to decyzja organu I instancji z dnia 20 lipca 2012 r. została prawidłowo doręczona Syndykowi masy upadłości A a.s. z siedzibą w [...] w [...].

W ocenie organu, strona spełniła tylko część warunków wskazanych w art. 162 § 1 O.p., a mianowicie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu dopełniła czynności, dla której ustanowiono termin oraz zachowała siedmiodniowy termin na złożenie wniosku, liczony od daty ustania przyczyny uchybienia. Strona nie uprawdopodobniła jednak braku winy w nieterminowym dokonaniu czynności. Dokonując oceny wskazanych we wniosku okoliczności organ uznał, iż nie wyłączają one winy strony w niedochowaniu terminu. Zdaniem organu nie może stanowić usprawiedliwienia w uchybieniu wniesienia odwołania w terminie okoliczność, że pełnomocnik Spółki poprzez doręczenie decyzji bezpośrednio stronie nie miał możliwości zapoznania się z treścią decyzji. Pełnomocnik ten, jak wskazał organ, nie był bowiem umocowany do reprezentacji strony w danym postępowaniu, stąd nie było podstaw do doręczania mu decyzji z dnia 20 lipca 2012 r. (do tej sprawy nie złożył bowiem pełnomocnictwa). Organ podkreślił, że tylko konkretna przeszkoda wykazana przez stronę i potwierdzająca brak jej winy - w znaczeniu przez organ wskazanym - usprawiedliwia uchybienie terminowi i umożliwia jego przywrócenie. Warunku tego nie spełnia okoliczność, że pełnomocnik, reprezentujący stronę w innych postępowaniach, nie posiadał wiedzy o wydanej w odrębnym postępowaniu decyzji.

W ocenie organu nie stanowiło również usprawiedliwienia niezłożenia odwołania w terminie powoływanie się przez stronę na nieznajomość języka polskiego. W tym względzie wskazano, że strona jest syndykiem masy upadłościowej Spółki zarejestrowanej w [...], która posiadała Oddział w [...], jako oddział zagraniczny Spółki macierzystej. Wobec strony prowadzone są postępowania organów krajowych (polskich). Tym samym, zdaniem organu, na stronie ciążył obowiązek zapewnienia takiej organizacji prowadzonej przez siebie działalności, która umożliwiałaby odpowiednią obsługę pozwalającą na zapewnienie prawidłowego obiegu korespondencji i jej tłumaczenia z języka obcego.

W konkluzji organ stwierdził, że strona nie dopełniła odpowiedniej staranności w zachowaniu terminu do wniesienia odwołania. Skoro bowiem, mając wiedzę o prowadzonych postępowaniach przez Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu i posiadając jednocześnie znającego język polski pełnomocnika w innych postępowaniach, nie przekazała niezwłocznie otrzymanej decyzji temu pełnomocnikowi celem odpowiedniego załatwienia odwołania, nie sposób uznać, że dochowała należytej staranności w prowadzeniu swych spraw. Tym samym strona nie wykazała, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do upływu ostatniego dnia terminu.

W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 28 czerwca 2013 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, pełnomocnik strony zarzuciła naruszenie art. 162 § 1 w związku z art.163 § 2 O.p. przez ich błędną interpretację i uznanie przez organ, że nie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 20 lipca 2012 r. z uwagi na niedołożenie przez stronę należytej staranności w dotrzymaniu terminu – pomimo tego, że doręczenie tej decyzji nastąpiło z naruszeniem art. 145 § 2 O.p. Stawiając powyższe zarzuty pełnomocnik wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Strona zakwestionowała prawidłowość twierdzenia organu o niezłożeniu przez nią pełnomocnictwa do akt sprawy wymiarowej (określającej wysokość zobowiązania w opłacie paliwowej) podnosząc, że takie pełnomocnictwo, na wyraźne żądanie Izby Celnej w Opolu, zostało w dniu 18 października 2011 r. złożone do postępowania w sprawie określenia zobowiązania w opłacie paliwowej za sierpień 2005r. Natomiast odrębnie złożone zostało pełnomocnictwo do sprawy dotyczącej nadpłaty. Bezpodstawne jest więc twierdzenie organu, że pełnomocnictwo nie zostało złożone do akt sprawy dotyczącej zobowiązania w opłacie paliwowej. Choć istotnie w toku postępowania w sprawie wymiarowej został nadany nowy numer, nie może to oznaczać zmiany tożsamości sprawy, która pozostała nadal ta sama zarówno pod względem podmiotowym jak i przedmiotowym. Zatem pomimo zmiany numeru sprawy czynności organu były nadal dokonywane w obrębie jednej i tej samej sprawy, w tym przypadku w sprawie dotyczącej określenia zobowiązania w opłacie paliwowej za sierpień 2005 r. Organ miał więc obowiązek dokonywania doręczeń pełnomocnikowi, a nie stronie.

Pełnomocnik skarżącej zakwestionowała ponadto twierdzenie organu, że wadliwe doręczenie skutkuje bezprzedmiotowością wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (skoro decyzja nie weszła o obiegu prawnego). Na okoliczność tezy przeciwnej, a mianowicie tego, że nieprawidłowości w doręczeniu uznawane są za przesłankę uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminowi, przytoczono przykłady orzeczeń sądów administracyjnych (np. wyrok z dnia 11 lutego 2011 r. I SA/Lu 536/10 i dnia 16 września 2008 r. I SA/Go 109/08, z dnia 5 lutego 2013 r. I SA/Gl 693/12).

Oponując stanowisku organu o braku starannego działania Syndyka w prowadzeniu własnych spraw pełnomocnik podkreśliła, że zostały zachowane wystarczające akty staranności, polegające na ustanowieniu pełnomocnika do działania w konkretnym postępowaniu (tutaj: wymiarowym) i związanym z tym uzasadnionym oczekiwaniem, że to on będzie podejmował wszystkie konieczne w sprawie czynności.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Celnej w Opolu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko i argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 30 listopada 2013r. w sprawie o sygn. akt I SA/Op 596/13 oddalił skargę.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd przyjął prawidłowość doręczenia decyzji z dnia 20 lipca 2012 r. co potwierdzają akta sprawy, a zwłaszcza decyzja Dyrektora Izby Celnej z dnia 5 sierpnia 2013 r. wydana w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej z dnia 20 lipca 2012 r. oraz postanowienie tego organu z dnia 24 października 2011 r. stwierdzającego niedopuszczalność odwołania od wcześniejszej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Opolu z dnia 31 grudnia 2010 r. określającej wysokość zobowiązania w opłacie paliwowej za sierpień 2005r. (porównaj akta związkowe WSA w Opolu sygn. I SA/Op 681/13).

Za trafne uznano bowiem stanowisko organu, iż we wcześniejszym postępowaniu wymiarowym, przed organem I instancji - wszczętym z urzędu postanowieniem z dnia 30 listopada 2010 r. - nie było przedłożone skutecznie pełnomocnictwo do tej właśnie sprawy (organ I instancji nieprawidłowo uznał za pełnomocnika w tejże sprawie radcę prawnego A. W., który złożył pełnomocnictwo w sprawie o stwierdzenie nadpłaty i organ ten równie nieprawidłowo doręczył mu zarówno ww. postanowienie o wszczęciu z urzędu postępowania, jak i kończącą to postępowanie decyzję z dnia 31 grudnia 2010 r. określającą wysokość zobowiązania w opłacie paliwowej za sierpień 2005r.), dlatego prawidłowo Dyrektor Izby Celnej w Opolu uznał, że decyzja wymiarowa organu I instancji, jako doręczona nieuprawnionej osobie nie weszła do obrotu prawnego. Skutkiem powyższego Dyrektor Izby Celnej, stwierdzając niedopuszczalność wniesionego od niej odwołania, postanowieniem z dnia 24 października 2011 r. uznał też, że w tej sytuacji nie mogło dojść do skutecznego wszczęcia postępowania wymiarowego (postanowienie z dnia 30 listopada 2010 r.), gdyż w przypadku postępowania wszczynanego z urzędu chwilą jego wszczęcia jest dzień doręczenia postanowienia o wszczęciu takiego postępowania samej stronie, a nie pełnomocnikowi (art. 165 § 4 O.p.). Natomiast pełnomocnictwo złożone w organie odwoławczym w dniu 18 października 2011 r. i udzielone radcy prawnemu D. S. dotyczyło postępowania odwoławczego od decyzji wymiarowej z dnia 31 grudnia 2010 r., które zakończyło się wydaniem w dniu 24 października 2011 r. postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania, skierowanego na adres tegoż pełnomocnika.

W konsekwencji powyższego, postanowieniem z dnia 19 czerwca 2012 r., doręczonym stronie ponownie wszczęto postępowanie w sprawie wymiarowej. Zostało ono zakończone decyzją wymiarową z dnia 20 lipca 2012 r., określającą wysokość zobowiązania w opłacie paliwowej za sierpień 2005 r., doręczoną również Syndykowi Masy Upadłości, jako stronie postępowania w dniu 27 lipca 2012 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zgodził się z zarzutem dotyczącym kontynuacji reprezentacji strony w nowym postępowaniu wymiarowym, skoro obowiązek doręczania przez organ pism pełnomocnikowi powstaje dopiero z chwilą przedłożenia dokumentu pełnomocnictwa do akt konkretnej sprawy (art. 137 § 3 zdanie pierwsze O.p.). Zdaniem Sądu uwadze pełnomocnika umknął fakt, że była to nowa sprawa, odrębna od tej, w której wydano postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania.

W ocenie Sądu, strona nie uprawdopodobniła braku zawinienia w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a przedstawione we wniosku okoliczności świadczyły o braku należytej staranności w prowadzeniu swych spraw. Zdaniem Sądu organ zasadnie stwierdził, że na stronie ciążył obowiązek zapewnienia takiej organizacji prowadzonej przez siebie działalności, która umożliwiałaby odpowiednią obsługę pozwalającą na zapewnienie prawidłowego obiegu korespondencji i jej tłumaczenia z języka obcego. Wskazano również, że przed doręczeniem stronie decyzji wymiarowej z dnia 20 lipca 2012 r. doręczono jej postanowienie o wszczęciu postępowania, co nie powinno stanowić dla strony okoliczności nagłej i nieprzewidywalnej, czego wymaga art. 162 § 1 O.p. Zwłaszcza, że jak wynika z treści wniosku, strona miała możliwość skorzystania z pomocy pełnomocnika, reprezentującego ją w szeregu innych sprawach.

Wnosząc skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Syndyk zaskarżył go w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tekst jednolity Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm.) dalej w skrócie: P.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez stronę przeciwną przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 162 § 1 w zw. z art. 163 § 2 O.p. przez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w opłacie paliwowej, bowiem skarżący nie dołożył należytej staranności w dotrzymaniu tego terminu, chociaż doręczenie decyzji nastąpiło z naruszeniem 145 § 2 O.p.;

- art. 121 § 1 O.p. poprzez nadużycie polegające na sztucznym mnożeniu postępowań w jednej sprawie wszczętej na wniosek skarżącego i przypisywanie mu obowiązku wielokrotnego składania pełnomocnictwa w tej samej sprawie, którego wypełnienie ma rzekomo warunkować doręczanie pełnomocnikowi wszystkich pism w tej sprawie.

Wskazując na powyższe, Syndyk wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, na rzecz skarżącego.

W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, że w przypadku, gdy czynności organu dotyczą tego samego podmiotu i dokładnie tego samego przedmiotu, to trzeba uznać, że czynności organu są dokonywane w obrębie jednej i tej samej sprawy. Przy czym nadanie sprawie nowego numeru, czy nawet wydanie nowego postanowienia o wszczęciu postępowania nie czyni z niej innej odrębnej sprawy. Zatem w przypadku zmiany numeru sprawy w toku postępowania, czy wydania nowego postanowienia o wszczęciu postępowania, organ wciąż był obowiązany dokonywać doręczeń na adres pełnomocnika skarżącego. Wskazana zatem wadliwość doręczenia decyzji i w konsekwencji uchybienie terminu do wniesienia odwołania było spowodowane działaniem organu podatkowego, który poprzez "mnożenie" postępowań stworzył pozór istnienia kilku spraw i kilku postępowań. Powyższe, zdaniem pełnomocnika stanowi przesłankę świadczącą o braku winy w uchybieniu terminowi w postępowaniu podatkowym i uzasadniającą jego przywrócenie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie o sygn. akt I GSK 531/14 uwzględnił skargę kasacyjną i uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W pierwszej kolejności wskazując na wykładnię przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu Sąd odwoławczy podkreślił, że wprawdzie

trafny jest pogląd Sądu I instancji wskazujący na konieczność przedkładania pełnomocnictwa do akt każdej konkretnej sprawy, co możliwe jest po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania i jego doręczeniu – co do zasady – stronie. Niemniej jednak powyższe nie oznacza, że w przypadku stwierdzenia naruszenia norm z art. 165 § 4 O.p. prawidłowe działanie organu podatkowego winno polegać na wszczęciu zupełnie nowej, odrębnej sprawy. Jak wskazano, w sytuacji stwierdzenia naruszenia przez organ art. 165 § 4 O.p. sądy oceniają to uchybienie formalne z perspektywy regulacji zawartej w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., co nie oznacza, że w przypadku uchylenia decyzji wydanej w postępowaniu prowadzonym z naruszeniem powyższej zasady organ podatkowy jest zobowiązany prowadzić odrębną, nową sprawę.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie bez znaczenia dla oceny, czy strona podjęła działania mające na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu mają okoliczności związane z ustanowieniem pełnomocnika. W tym kontekście, na co wskazał Naczelny Sąd Administracyjny bardzo istotna jest ocena całokształtu okoliczności faktycznych związanych z ustanowieniem przez stronę skarżącą pełnomocnika, co powinno się wiązać z wszechstronną oceną treści udzielonego pełnomocnictwa, którym organ podatkowy dysponuje oraz okolicznościami jego przedłożenia. Jak wskazał Sąd odwoławczy nie bez znaczenia są przy tym okoliczności faktyczne związane z tym, że wskutek złożonego przez stronę skarżącą (reprezentowaną przez pełnomocnika) wniosku o stwierdzenie nadpłaty, organ podatkowy wszczął z urzędu postępowanie wymiarowe w opłacie paliwowej. Jak podkreślił NSA postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty i postępowanie wymiarowe mają oczywiście odrębny charakter i nie zachodzi tożsamość sprawy w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 O.p., jednakże nie można nie mieć na uwadze wzajemnej zależności procesowej tych postępowań, co potwierdza uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 27 stycznia 2014 r., (sygn. akt II FPS 5/13, baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Wskazane braki w zakresie ustaleń faktycznych zdaniem NSA spowodowały, że Sąd I instancji nie dokonał w sposób wnikliwy i wszechstronny kontroli zaskarżonego postanowienia. Przy jego ocenie nie uwzględniono okoliczności, które dotyczyły złożenia przez Syndyka pełnomocnictwa udzielonego radcy prawnemu D. S., w związku z toczącym się postępowaniem odwoławczym od decyzji wydanej w dniu 31 grudnia 2010 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2014, poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 3 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na decyzje administracyjne i postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

Zgodnie art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przy ponowny rozpoznawaniu sprawy rozpocząć należy od uwagi, że w sprawie orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny, który uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w sprawie sygn. I SA/Op 596/13, która to okoliczność wpływa na zakres kognicji sądu I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Zgodnie z przepisem art. 190 P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ocena ta jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.

Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych. W konsekwencji należy uznać, iż związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 190 P.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.

Ponadto zarządzeniem Przewodniczącego skierowano niniejszą sprawę na posiedzenie niejawne w trybie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 P.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem art. 119 pkt 3 P.p.s.a. dodanym przez art. 1 pkt 27 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2015 poz. 658), od dnia 15 sierpnia 2015r. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli (...) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. Zgodnie z art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej jej przepisy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie.

Podstawą orzekania organu odwoławczego był art. 162 § 1 O.p., w myśl którego w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przepis art. 162 O.p. reguluje przywrócenie uchybionego terminu procesowego. Jedną z przesłanek przywrócenia terminu, określoną w art. 162 § 1 O.p., jest uprawdopodobnienie przez stronę, że nie dokonała czynności bez własnej winy. Przesłanka ta jest bezpośrednio związana ze wskazaniem przyczyny naruszenia terminu. Przyczyna uchybienia terminowi wskazana przez wnioskodawcę każdorazowo powinna być poddana ocenie organu podatkowego.

Za Naczelnym Sądem Administracyjnym trzeba wskazać, że należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie określonej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Winę wykluczającą przeszkody, których wnioskodawca nie był w stanie przewidzieć ani zapobiec. Jednakże trudności, przeszkody uniemożliwiające stronie dochowanie czynności, nie muszą mieć charakteru zdarzeń nadzwyczajnych. Brak prawnych przesłanek służących uprawdopodobnieniu danego stanu faktycznego powoduje, że strona może wskazywać na różne okoliczności faktyczne lub prawne mające ten stan uprawdopodobnić.

Uprawdopodobnienie oznacza, iż strona powinna jedynie w sposób wiarygodny uzasadnić okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny. Uprawdopodobnienie oznacza również złagodzenie rygorów dowodowych odnośnie do okoliczności usprawiedliwiających niedopełnienie czynności procesowej w terminie.

Instytucja przywrócenia terminu umożliwia stronie skorzystanie z uprawnień, które utraciła wskutek uchybienia terminowi procesowemu. Stwarza ona stronie możliwość uchylenia skutków opóźnienia w dokonaniu czynności procesowych. Instytucja przywrócenia terminu ma więc istotne znaczenie procesowe, występujące we wszystkich procedurach prawnych poszczególnych dziedzin prawa (karnego, cywilnego, administracyjnego, sądowoadministracyjnego).

Wiążący Sąd I instancji w toku ponownego rozpoznawania sprawy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I GSK 531/14 odwołał się do następujących poglądów orzecznictwa i podniósł, że uwzględniając kierunek wykładni przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu w orzecznictwie sądowym jako okoliczności faktyczne, które mogą uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu, wskazywano m.in. obalenie domniemania doręczenia adresatowi pisma (post. NSA z dnia 4 września 2001 r., sygn. akt SA/Po 2646/00), czy też nieprawidłowe doręczenie adresatowi pisma (post. SN z dnia 12 stycznia 1973 r., sygn. akt I CZ 157/72, opubl. OSNC 1973/12/215). W uzasadnieniu postanowienia z dnia 5 października 1994 r. (sygn. akt III ARN 54/94, opubl. OSNP 1994/12/187) Sąd Najwyższy wywiódł, że niezgodne z przepisami postępowania administracyjnego doręczenie pisma (decyzji) może być uznane przez sąd w konkretnych okolicznościach sprawy za pozbawione znaczenia prawnego i uzasadniające przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej bez potrzeby powtórnego prawidłowego doręczenia pisma. Z kolei w postanowieniu z dnia 8 grudnia 2008 r. (sygn. akt I OZ 892/08) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wadliwe działanie sądu, w wyniku którego strona uchybia terminowi, czyni zasadnym wniosek o przywrócenie terminu, gdyż nie można przyjąć, by jego niedotrzymanie było zawinione wyłącznie przez stronę. W orzecznictwie sądowym wyrażono pogląd, że wada aktu administracyjnego nie ma wpływu na brzmienie przepisów, które określają rodzaj i tryb wniesienia środka odwoławczego, a jedynie umożliwia stronie uniknięcie negatywnych skutków procesowych ewentualnych uchybień, a środkiem gwarantującym stronie możliwość skorzystania z jej uprawnień do zaskarżenia postanowienia organu jest wniosek o przywrócenie terminu (por. post. NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OSK 1545/11, zbiór lex nr 1069031). Z kolei w postanowieniu z dnia 14 stycznia 2011 r., (sygn. akt II OZ 1343/10, baza orzeczeń nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu należy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oceniać nie tylko pod kątem obowiązku strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, lecz także w świetle określonych prawem obowiązków organów administracji publicznej w postępowaniu poprzedzającym postępowanie sądowoadministracyjne.

Powołując się na okoliczności i realia niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, a w ślad za nim także Sąd rozpoznający ponownie skargę stwierdził, iż podstawą wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania było przekonanie Syndyka o skutecznym umocowaniu przez niego pełnomocnika do działania w imieniu Spółki w toczącym się wobec niej postępowaniu wymiarowym dotyczącym opłaty paliwowej. Z uwagi na sposób prowadzenia postępowania przez organy podatkowe oraz zważywszy na brak znajomości języka polskiego przez stronę, przekonanie to miało racjonalne podstawy.

Równie istotną w sprawie, była dokonana przez NSA, a w ślad za nim także przez skład orzekający w ponownym rozpoznaniu sprawy, ocena prawidłowości postępowania samego organu I instancji który, po stwierdzeniu przez Dyrektora Izby Celnej, postanowieniem z dnia 24 października 2011 r. niedopuszczalności odwołania od decyzji wymiarowej z dnia 31 grudnia 2010 r. określającej opłatę paliwowa za omawiany okres rozliczeniowy, dokonał ponownego wszczęcia postępowania w tym samym przedmiocie. Traktując następnie to ponownie wszczęte postępowanie, jako nowa sprawę uznał, że w jej ramach nie obowiązują już uprzednio złożone pełnomocnictwa udzielone przez Spółkę.

Wprawdzie, w orzecznictwie sądowym nie jest negowana konieczność każdorazowego przedkładania pełnomocnictwa do akt każdej konkretnej sprawy, co możliwe jest po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania i jego doręczeniu – to jednakże zasada ta doznaje ograniczenia, w sytuacji stwierdzenia naruszenia art. 165 § 4 O.p., poprzez wadliwe działanie organu podatkowego polegające na wszczęciu zupełnie nowej, odrębnej sprawy w sytuacji toczącego się już, uprzednio wszczętego postępowania podatkowego w tym samym przedmiocie.

Należy bowiem zauważyć, iż postanowieniem Dyrektora Izby Celnej z dnia 24 października 2011 r. o niedopuszczalności odwołania od decyzji wymiarowej z dnia 31 grudnia 2010 r. określającej opłatę paliwową za omawiany okres rozliczeniowy nie zniesiono dotychczas toczącego się już postępowania podatkowego, a zatem nie zachodziła potrzeba jego ponownego wszczynania. Podobnie zresztą jak ma to miejsce w sytuacji, gdy w wyniku orzeczenia sądowego dochodzi do uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji, nie zawsze zachodzi potrzeba ponownego wszczynania nowego postępowania w tej samej sprawie, jeżeli zachowana jest jego tożsamość podmiotowo-przedmiotowa (por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2005 r., sygn. akt FSK 2113/04 opubl. tak jak inne wcześniej wskazane orzeczenia w CBOiS na stronach internetowych NSA).

Mając zatem na uwadze dokonaną przez Sąd w ponownym rozpoznaniu sprawy ocenę stopnia uprawdopodobnienia przez Spółkę braku winy w uchybieniu terminowi, jak również uwzględniając wiążące WSA w Opolu stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 30 listopada 2015 r., z uwagi na stwierdzenie naruszenia przez organ odwoławczy art. 162 § 1 O.p w stopniu mogącym mieć istotny wypływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a. uchylono zaskarżone postanowienie. Równocześnie podstawie art. 205 § 2 P.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy uwzględni powyższe wskazania Sądu, a nadto przywołaną w wyroku NSA tę linię orzecznictwa, która wskazuje, iż nie zawsze niezgodne z przepisami postępowania administracyjnego doręczenie pisma (decyzji) może być uznane, bez potrzeby powtórnego doręczenia pisma, za pozbawione znaczenia (skutku) prawnego.