Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1668/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1668/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 stycznia 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba (spr.), Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Protokolant: Patryk Jawor, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2012 r., sprawy ze skargi J.M., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 16 sierpnia 2011r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych I. skargę oddala II. zasądza od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie) na rzecz adwokata E.S. kwotę 295.20 zł. (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 12 maja 2011r. J.M. zwróciła się do Oddziału ZUS w N. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę za okres od lutego 2002r. do listopada 2009r., względnie o umorzenie tych należności w połowie oraz rozłożenie pozostałej części na pięcioletni okres. W uzasadnieniu wyjaśniono, że wnioskodawczyni w 2009r. zlikwidowała działalność gospodarczą. W chwili obecnej zamieszkuje wraz z mężem i trojgiem dzieci (w wieku 7, 10 i 13 lat) u teściów. Najstarsze z dzieci wymaga kształcenia specjalnego, a operacja jaką przeszło i jego nauka generują dodatkowe koszty związane między innymi z konsultacjami neurologicznymi i dojazdami. Wnioskodawczyni jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy w N. jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, a z urzędu gminy otrzymuje zasiłek rodzinny w kwocie 270zł. Jak dalej wyjaśniono, na chwilę składania wniosku, M.M. nie dysponuje już żadnymi składnikami majątkowymi ze zlikwidowanego zakładu fryzjerskiego, ani też nie przysługują mu żadne wierzytelności z tego tytułu. Jedynym wartościowym składnikiem majątku wnioskodawczyni ma być nieruchomość rolna o powierzchni 0,3151ha , która nie jest jednak wykorzystywana ani rolniczo, ani też w jakikolwiek inny sposób, przy czym ustanowiono na niej hipotekę przymusową na rzecz Oddziału ZUS w N. Mąż wnioskodawczyni pracuje dorywczo i osiąga dochód w kwocie ok. 1000zł miesięcznie, a ponadto jest współwłaścicielem samochodu osobowego Mitsubishi Carisma z 1999r., który jest niezbędny rodzinie w celu zapewnienia niepełnosprawnemu synowi dowozu do szkoły.

Do wniosku dołączono oryginał zawiadomienia Sądu Rejonowego w N. z dnia 5 maja 2008r., kserokopie: decyzji z dnia 19 listopada 2010r. nr [...], zaświadczenia lekarskiego wydanego w dniu 10 maja 2011r. przez Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w K., dowodu rejestracyjnego pojazdu o nr [...], karty zgłoszeń nr [...], orzeczenia nr [...] z dnia 2 listopada 2005r.

W dniu 8 czerwca 2011r. złożono ponadto wypełnione: "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej", trzy sztuki dowodów wpłat należności dot. konta NIP [...], orzeczenie nr [...] z dnia 11 czerwca 2008r. wydane przez Poradnię Psychologiczno - Pedagogiczną w N., akt notarialny - Repetytorium A numer [...] w sprawie nieruchomości dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy w N. księga wieczysta nr [...], dwa odcinki świadczeń emerytalnych M.M. i T.M., zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia ucznia dla potrzeb zespołu orzekającego Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej z dnia 10 maja 2011r., decyzję KRUS z dnia 28 marca 2011r. nr [...] skierowaną do M.M., oświadczenie przedsiębiorcy z dnia 7 czerwca 2011r. o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 i 2009, kserokopię dowodu rejestracyjnego pojazdu [...], i karty zgłoszeń nr [...], oświadczenie doprecyzowujące zakres rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek i raty z dnia 12 maja 2011r., decyzje Wójta Gminy C. z dnia 18 października 2004r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej wpisu do ewidencji nr [...] jak również z dnia 16 listopada 2009r. dotyczącą wykreślenia wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] umowę o kredyt na zakup towarów i usług nr [...] z dnia 22 czerwca 2009r., umowę pożyczki nr [...], wraz z harmonogramem spłaty i potwierdzeniem wpłaty gotówki, oświadczenie dotyczące spółki cywilnej "U" jak również oświadczenie w zakresie nie rozliczania się w Urzędzie Skarbowym za 2010r.

Decyzją z dnia 30 czerwca 2011r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia składek finansowanych ze środków płatnika oraz finansowanych ze środków płatnika odsetek za zwłokę należnych od części składki finansowanej ze środków ubezpieczonych, jak i od części składek finansowanej przez płatnika oraz kosztów upomnień na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 33.302,67zł, na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 11.428,53zł oraz na Fundusz Pracy i FGŚP w łącznej kwocie 1.286,36zł.

Organ wskazał w pierwsze j kolejności, iż zarówno kserokopie decyzji z dnia 19 listopada 2010r. nr [...], jak i kserokopia orzeczenia nr [...] z dnia 2 listopada 2005r. nie spełniają wymogów formalnych dowodu, gdyż powinny być oryginałem lub posiadać urzędowe poświadczenie za zgodność z oryginałem.

Jak wskazano, w wyniku przeprowadzonej analizy konta rozliczeniowego stwierdzono, że wnioskodawczyni była zobowiązana opłacić składki za zatrudnionych pracowników. Zgodnie z obowiązującymi przepisami należne z tego tytułu składki są finansowane - w częściach określonych ustawowo - z dwóch różnych źródeł, tj. ze środków płatnika i ze środków ubezpieczonych, przy czym przepis art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity - Dz. U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") stanowi, że do składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie stosuje się przepisów o umorzeniu, jak też rozłożeniu na raty czy odroczeniu terminu płatności. Wobec braku podstaw prawnych do prowadzenia w sprawie o umorzenie merytorycznego postępowania wobec składek w części finansowanej ze środków ubezpieczonych - postępowanie w tym umorzono decyzją z dnia 29 czerwca 20l1r. nr [...].

Oceniając okoliczności sprawy przez pryzmat art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stwierdzono, że wprawdzie Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadząc postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek ZUS, po stwierdzeniu braku majątku podlegającego egzekucji, umorzył postanowieniem z dnia 27 grudnia 2005r. oraz 25 lutego 2011r. przedmiotowe postępowanie, nie mniej jednak z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni jest między innymi właścicielem nieruchomości dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Istnieje zatem możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji z majątku nieruchomego za pośrednictwem Komornika Sądowego lub Naczelnika Urzędu Skarbowego, tym bardziej, że na nieruchomości tej zostały przez ZUS zabezpieczone zaległości w postaci wpisu hipoteki przymusowej.

Dla odmiany odnosząc się do regulacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) wskazano, że przedstawione przez wnioskodawczynię okoliczności nie wyczerpują jej warunków. To bowiem na niej jako osobie zobowiązanej do zapłaty należności z tytułu składek ciąży obowiązek wykazania, że trudna sytuacja majątkowa i rodzinna trwale uniemożliwia jej opłacenie należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej samej i jej rodziny. Takie dowody nie zostały jednak zdaniem organu przedstawione, a samo zasygnalizowanie kłopotów finansowych i zdrowotnych nie jest w świetle cytowanych przepisów samoistną i wystarczającą podstawą do wydania przez Zakład decyzji pozytywnej.

Organ podniósł, że niewątpliwie stan zdrowia syna wnioskodawczyni może niekorzystnie wpływać na obecną sytuację finansową, jednakże nie złożono dowodów świadczących o wielkości ponoszonych wydatków na leczenie syna, uniemożliwiając organowi zweryfikowanie tych danych, a tym samym stwierdzenie faktycznej i aktualnej sytuacji finansowej rodziny.

Dalej zaznaczono, że umorzenie należności z tytułu składek w trybie wskazanych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład stosuje jedynie w sytuacjach szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, klęski żywiołowe, ubóstwo zobowiązanego, czy inne ważne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania zarówno w formie jednorazowej wpłaty, jak też w formie wpłat dokonywanych w dłuższym okresie czasu, tym bardziej, że jednocześnie wnioskodawczyni zgłosiła chęć uregulowania tego zadłużenia w formie układu ratalnego co oznacza, że dysponuje pewnymi środkami pozwalającymi na podjęcie się spłaty zobowiązań.

W ocenie organu argument, że wnioskodawczyni spłaca inne zobowiązania nie stanowi w świetle wyżej cytowanych przepisów podstawy do uwzględnienia żądania, gdyż nieopłacone należności ZUS, jako zobowiązania publicznoprawne podlegają z mocy prawa szczególnej ochronie, zatem co do zasady, winny być regulowane w pierwszej kolejności. Nie bez znaczenia jest również fakt, że ich umorzenie może pokrzywdzić innych ubezpieczonych, których świadczenia wypłacane są z pozyskanych przez Zakład należności. Ponadto, skoro spłaca ona kredyty i pożyczkę, to jednak wbrew złożonemu oświadczeniu posiada pewne środki finansowe pozwalające na spłatę tych zobowiązań.

We wniosku o ponowne rozpoznanie jej sprawy wnioskodawczyni przypomniała, że w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a. Konsekwencją tych uchybień jest z kolei naruszenie przepisów art. 107 § 1 i 3 k.p.a., które określają powinności organu związane z uzasadnianiem podejmowanych rozstrzygnięć.

W ocenie wnioskodawczyni ZUS błędnie przyjął, że zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że okoliczności sprawy nie wyczerpują warunków wskazanych w przepisach ustawy systemowej oraz rozporządzenia wykonawczego. W żaden sposób nie został bowiem rozważony jej interes przez co stwierdzenie, że z jej strony zaistniało jedynie samo sygnalizowanie kłopotów finansowych i zdrowotnych i nie zostały przedstawione dowody na to, że trudna sytuacja majątkowa i rodzinna płatnika - ma charakter dowolny. Dokumentacja sprawy bowiem w oczywisty sposób potwierdza bardzo trudną sytuację rodzinną i finansową zobowiązanej.

Zdaniem wnioskodawczyni oczywistym jest, że w warunkach sprawy istnieje "ważny interes osoby zobowiązanej" w rozumieniu materialnoprawnych przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek jasno sformułowanych w przepisie § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia wykonawczego.

Decyzją z dnia 16 sierpnia 2011r. nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję z dnia 30 czerwca 2011r.

Organ podzielił w całości stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu, zaś odnosząc się do argumentów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazano, że wydana "w pierwszej instancji" decyzja zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Organ podkreślił wyraźnie, że ustalenia poczynione "w pierwszej instancji" co do trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej pozostają aktualne również i na gruncie ponownego postępowania w sprawie.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnioskodawczyni zarzuciła organom naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a także niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia wykonawczego.

W konsekwencji tych zarzutów skarżąca zażądała uchylenia opisanej decyzji Prezesa ZUS jak i poprzedzającej ją decyzji ZUS.

W uzasadnieniu ponownie odwołano się do uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W tym kontekście przypomniano, że w przypadku norm uznaniowych kształtujących podstawę prawną zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, sąd administracyjny zobowiązany jest do skontrolowania podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji, a w szczególności do oceny, czy organ administracyjny uwzględnił przy jej podjęciu przesłanki prawne i faktyczne sprawy podlegającej rozpatrzeniu.

Tymczasem - zdaniem skarżącej - w jej sprawie ocena zebranego materiału dowodowego została dokonana w sposób zbyt jednostronny, tj. przy uwzględnieniu wyłącznie interesów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W sytuacji, gdy wykazano szereg innych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny to sam fakt, że nie udokumentowano bliżej kosztów związanych z leczeniem syna nie może mieć zasadniczego wpływu na ocenę sytuacji materialnej rodziny skarżącej. Wyliczenie comiesięcznych wydatków strony, z dnia złożenia wniosku, powinno zaś stanowić dla organu przyczynek do szczególnie wnikliwej oceny, która powinna zostać w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. Skarżąca zwróciła również uwagę, że odwołanie się do hipotetycznej możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia w przyszłości jest pozbawione jakiegokolwiek sensu, skoro obowiązkiem organów jest ocena wystąpienia przesłanek umorzenia na dzień orzekania w sprawie.

Dodatkowo, oba organ miały całkowicie pominąć fakt, że mimo kilkuletniego prowadzenia postępowania nie udało się uzyskać od skarżącej realnie istotnych należności w stosunku do kwoty zadłużenia. Świadczy to o rzeczywistej niemożliwości wywiązania się ze zobowiązań wobec ZUS.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie przypomnieć należy, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Jak wynika akt sprawy, skarżąca wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres prowadzonej przezeń działalności gospodarczej. W związku z treścią jego wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity - Dz. U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.").

Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, w myśl którego to należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, powoływanym dalej jako "rozporządzenie wykonawcze"), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, zaś w świetle § 3 ust. 1 pkt 3 ustawodawca dał mu taką możliwość w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. zarówno przepis ust. 2 jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). W wyroku z 16 listopada 1999 r., sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Podkreślono bowiem, że obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity – Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.).

W przypadku norm uznaniowych kształtujących podstawę prawną zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, sąd administracyjny zobowiązany jest do skontrolowania podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji, a w szczególności do oceny, czy organ administracyjny uwzględnił przy jej podjęciu przesłanki prawne i faktyczne sprawy podlegającej rozpatrzeniu. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga zatem od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).

W pierwszym rzędzie podkreślić należy, że zarówno w zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącej, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy oraz w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W części wstępnej uzasadnienia przywołano bowiem wszelkie istotne z punktu widzenia sprawy okoliczności faktyczne, które następnie w sposób logiczny i przekonywujący odniesiono do ustawowych zapisów.

W rozpatrywanej sprawie organ prawidłowo ustalił, że wobec skarżącej nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności, gdyż wprawdzie Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył co do części zobowiązań postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak majątku ruchomego, podlegającego egzekucji, jednakże wnioskodawczyni posiada majątek nieruchomy, z którego istnieje możliwość prowadzenia egzekucji. Skoro skierowanie egzekucji do nieruchomości winno być poprzedzone ustaleniem bezskuteczności egzekucji z innych praw majątkowych to mimo zaprzestania prowadzenia przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej, nie można mówić o spełnieniu przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy warunku stwierdzenia nieściągalności. Ponadto również prawidłowo stwierdzono, że żadna z okoliczności podnoszonych w sprawie nie wypełnia którejkolwiek z pozostałych przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy.

W tej sytuacji słusznie skoncentrował się Zakład na ustaleniu, czy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepisach rozporządzenia wydanego na podstawie delegacji przewidzianej w art. 28 ust. 3b tej ustawy. Dokonanie oceny także w tym zakresie nie może budzić zastrzeżeń.

Cytowane przepisy, dotyczące umarzania należności z tytułu składek, wskazują, że zastosowanie tego rodzaju ulgi ograniczone jest jedynie do wyjątkowych i trudnych sytuacji. Podkreślić przy tym trzeba, że obowiązek wykazania wymienionych w rozporządzeniu przesłanek spoczywa na składającym wniosek o umorzenie należności.

Zakład skupił się – prawidłowo – na wykazaniu istnienia (bądź braku) okoliczności wprost wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Odrzucić przy tym należało z góry szczególną przesłankę umorzenia zaległości, wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 2, gdyż skarżąca ani nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia ani też nie prowadzi już działalności gospodarczej.

W zakresie trudnej sytuacji finansowej rodziny oraz problemów zdrowotnych organ w sposób przekonujący dowodził, że wobec braku dowodów świadczących o wielkości wydatków ponoszonych na leczenie syna brak było możliwości jednoznacznego wypowiadania się co do wpływu tej okoliczności na bieżące utrzymanie rodziny. Pomimo podjętych zgodnie z procedurą administracyjną czynności (w szczególności dostarczenie wnioskodawczyni wzoru formularza o stanie rodzinnym i majątkowym o raz o sytuacji materialnej dającego wiedzę co do wszelkich istotnych dla sprawy okoliczności) nie udało się bowiem poczynić pewnych ustaleń w zakresie stwierdzenia faktycznej i aktualnej sytuacji finansowej rodziny. Sytuacja ta jako niepotwierdzona, a jedynie uprawdopodobniona, nie przesądza o trwałej nieściągalności zobowiązań, jak też o braku możliwości ich zapłaty. Należy dodatkowo przypomnieć, że we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z małżonkami i ich dziećmi mieszkają również rodzice męża wnioskodawczyni, których dochody ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego stanowić mogą istotny udział kosztów utrzymania całego gospodarstwa. Ze wszech miar słuszna była przy tym uwaga organu, że sprawowana przez wnioskodawczynię opieka nad synem K. nie pozbawia jej możliwości podjęcia pracy i uzyskiwania dochodów umożliwiających opłacenie należności z tytułu składek, co oznacza, iż nie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. l pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Należało mieć przy tym na względzie, iż część obowiązków związanych z ciężarem wychowania dziecka mogą wziąć na siebie niepracujący rodzice męża wnioskodawczyni.

Reasumując, należy jeszcze raz wyraźnie zaznaczyć, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja uprawnionego organu. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej. W ocenie Sądu wydanie zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącą, które zresztą nie były przez nią kwestionowane. Następnie dokonano prawidłowej oceny ustalonych w ten sposób okoliczności przez pryzmat przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego. W tych warunkach jako nieusprawiedliwione należało uznać podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a to art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. W konsekwencji organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł o oddaleniu skargi.