Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 474/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 18, art. 10 par. 1, art. 54 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi E. Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną uchyla zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. prowadzi do majątku E. Ż. (Skarżąca) postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych, a także tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezydenta M. B., Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B., Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w B., Pocztę [...] S.A., Głównego Inspektora Transportu Drogowego oraz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O..

W toku tego postępowania, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2021 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu przekazów pocztowych w Poczcie [...] Region Sieci w B.. Zawiadomienie o zajęciu doręczono Skarżącej [...] marca 2021 r.

W dniu [...] marca 2021 r. do Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wpłynęło pismo Skarżącej z dnia [...] marca 2021 r. nazwane "Oświadczenie". W piśmie tym wskazała na swoją trudną sytuację materialną i ciężkie doświadczenia związane z chorobami i śmiercią bliskich osób. Oświadczyła, że została pozbawiona jedynego źródła dochodu jakim jest emerytura. Wskazała: "Poza kwotą pomniejszoną o ok. [...] zł (Komornik J.) miesięcznie, otrzymuję z ZUS ok. [...] zł." Nie posiada innych dochodów, ruchomości i nieruchomości. Nie była świadoma, że toczy się postępowanie egzekucyjne. W dalszej części Skarżąca wskazała na choroby w rodzinie oraz swój zły stan zdrowia. Zaakcentowała, że jej sytuacja wynika z niepowodzeń i trudności finansowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, a przez ostatnie sześć lat komornik sądowy pobrał z jej emerytury oraz renty męża ponad [...] zł.

Po przeanalizowaniu niniejszego pisma, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. udzielił wyjaśnień w przedmiocie toczącego się postępowania egzekucyjnego.

Dnia [...] kwietnia 2021 r. do Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wpłynęło pismo Skarżącej z dnia [...] kwietnia 2021 r. nazwane "Skarga na działania komornicze", do którego załączyła pismo z dnia [...] marca 2021 r. Natomiast w dniu [...] kwietnia 2021 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo Skarżącej z dnia [...] kwietnia 2021 r. nazwane "kolejna skarga na działania komornicze", w którym przywołując argumentację zawartą w piśmie z dnia [...] marca 2021 r. wskazała, że po raz kolejny została pozbawiona jedynego źródła dochodu w postaci emerytury. Poza kwotą ok. [...] zł, która jest przekazywana Komornikowi [...], Skarżąca otrzymuje [...] zł emerytury. W związku z tym zwróciła się o natychmiastowy zwrot należnych emerytur za

marzec i kwiecień 2021 r. Ponadto nie otrzymała 13-tej emerytury, która nie podlega

zajęciu komorniczemu. Wskazała również, że od dwóch miesięcy nie ma pieniędzy.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. uznając powyższe pismo jako uzupełnienie pisma z dnia [...] marca 2021 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2021 r. rozpatrzył je jako skargę na czynność egzekucyjną zajęcia innej wierzytelności pieniężnej i postanowieniem z dnia [...] maja 2021 r. oddalił jako niezasadną. W uzasadnieniu wskazał,

że czynność ta została dokonana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa określonymi w art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Niezależnie od wydanego rozstrzygnięcia zawiadomieniem z dnia [...] maja 2021 r. organ egzekucyjny ograniczył zajęcie innej wierzytelności pieniężnej poprzez wyłączenie spod realizacji zajęcia kwoty [...]zł przysługującej Skarżącej z tytułu środków pieniężnych objętych każdym przekazem pocztowym z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. obejmującym świadczenia emerytalno-rentowe. Pismo to zostało doręczone Skarżącej w dniu [...] maja 2021 r.

Na postanowienie z dnia [...] maja 2021 r. oddalające skargę na czynność egzekucyjną, Skarżąca pismem z dnia [...] maja 2021 r. złożyła zażalenie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] maja 2021 r.

W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm.), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie i dlatego zastosowanie znajdują przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego postanowienia stanowi przepis art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Natomiast z § 4 powołanego przepisu wynika, że skargę wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej. Skarga wniesiona została w przepisanym terminie. Skarga przysługuje jedynie na czynności typu wykonawczego. Organ egzekucyjny dokonuje zatem oceny czynności egzekucyjnej badając czy w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego wypełnił dyspozycje wynikające z przepisów regulujących procedurę zastosowania tego środka. Proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie sądowo-administracyjnym skarga na czynności egzekucyjne nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia obejmującym wszystkie możliwe nieprawidłowości postępowania egzekucyjnego. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, kognicja organów jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach skargi na czynności egzekucyjne, jak wskazano wyżej, można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do weryfikacji prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego.

Z akt sprawy wynika, iż zgodnie z art. 7 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji został zastosowany jeden ze środków egzekucyjnych określonych w art. 1a pkt 12 lit. a tej ustawy, tj. egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych. Stosując przedmiotowy środek egzekucyjny organ egzekucyjny podjął czynności zgodnie z procedurą określoną w art. 89 tej ustawy.

Dyrektor podał, że zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2021 r. organ egzekucyjny stosownie do procedury określonej w powołanym art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej poprzez przesłanie dłużnikowi zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu, w sprawie – Poczcie [...] Region Sieci w B., wzywając jednocześnie, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu wpłat lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności objętych tytułami wykonawczymi określonymi w tym zawiadomieniu o zajęciu.

Organ nadzoru badając prawidłowość czynności podjętych przez organ egzekucyjny w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego – zajęcia wierzytelności z tytułu przekazu pocztowego - nie stwierdził naruszeń przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dokonane czynności organ ocenił jako prawidłowe, a zastosowany środek egzekucyjny mieści się w katalogu środków wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zatem brak jest podstaw do uchylenia zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu przekazu pocztowego.

Zastosowano zawiadomienie o zajęciu odpowiadające wzorowi dokumentu określonego w rozporządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych stanowiącym załącznik nr 6 do tego rozporządzenia (Dz.U. z 2021 r., poz. 26). Zawiadomienie zostało sporządzone poprawnie, nie zawiera błędów i uchybień formalnych. Zawiadomienie odpowiada również wymogom, o których mowa w art. 67 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dyrektor ocenił, że organ egzekucyjny nie naruszył art. 10 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 141 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Świadczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 291). W niniejszej sprawie Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej uregulowany w art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a nie egzekucję ze świadczenia emerytalnego i renty socjalnej. Ponadto organ egzekucyjny kierując do Poczty [...] zawiadomienie o zajęciu celem jego wykonania nie ma wiedzy czy Skarżącej przysługuje jakakolwiek wierzytelność u dłużnika zajętej wierzytelności, a tym bardziej z jakiego tytułu. Jednakże z uwagi na to, że organ egzekucyjny uzyskał od Skarżącej informację, że przekazem pocztowym przekazywane są świadczenia emerytalne, zawiadomieniem z dnia [...] maja 2021 r. ograniczył egzekucję poprzez wyłączenie spod realizacji zajęcia kwoty [...]zł przysługującej Skarżącej z tytułu środków pieniężnych objętych każdym przekazem pocztowym z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. obejmującym świadczenia emerytalno-rentowe. O fakcie tym Skarżąca została powiadomiona w dniu [...] maja 2021 r., o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach sprawy.

Organ egzekucyjny poinformował Skarżącą o dokonanym ograniczeniu zajęcia z uwzględnieniem zasady poszanowania minimum egzystencji oraz trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, w której się znalazła, mając przy tym na uwadze art. 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten określa kwoty emerytur i rent wolnych od egzekucji i potrąceń. Wysokość kwot emerytur i rent wolnych od egzekucji i potrąceń określa pkt 8 lit. b komunikatu Prezesa ZUS z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie miesięcznej kwoty przeciętnej emerytury, miesięcznej kwoty przeciętnej renty z tytułu niezdolności do pracy, miesięcznej kwoty przeciętnej renty rodzinnej, wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (...), ogłoszonego w Monitorze Polskim z 2021 r., poz. 222. Tym samym w ocenie Dyrektora nie doszło do naruszenia art. 10 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż organ egzekucyjny dostosował się do ograniczeń egzekucji świadczeń pieniężnych przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym w zakresie określonym w tych przepisach.

Odnosząc się do kwestii niesłusznie pobranych kwot wskutek realizacji zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności, Dyrektor wskazał, że w tym przedmiocie prowadzone jest postępowanie wyjaśniające. Organ egzekucyjny pismami z dnia [...] maja 2021 r. zwrócił się do ZUS Oddział w B. oraz do Poczty [...] S.A. o wyjaśnienie zaistniałej sytuacji. O wynikach tego postępowania Skarżąca zostanie powiadomiona przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. odrębnym pismem.

Nadto w zakresie niedopuszczalności egzekucji oraz zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego Dyrektor wskazał, że stanowią one podstawę zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zgodnie z brzmieniem art. 33 § 1 pkt 6 i 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r., a z tego środka zaskarżenia Skarżąca nie skorzystała. Nie mogą stanowić przedmiotu rozpatrzenia w postępowaniu wszczętym w trybie skargi na czynności egzekucyjne. Skarga dotyczy tylko czynności o charakterze wykonawczym, w rozpatrywanej sprawie zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu przekazu pocztowego, którego dokonano w sposób właściwy, zgodnie z zasadami prowadzenia egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych uregulowanej w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, mających odpowiednie zastosowanie do egzekucji z kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych.

Dyrektor wskazał, że organ egzekucyjny przeprowadził postępowanie wyjaśniające w trybie przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przy odpowiednim zastosowaniu uregulowań i zasad określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. podejmując działania, jak i wydając zaskarżone rozstrzygnięcie kierował się zasadami prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, określonymi w art. 7 i art. 8 tej ustawy, o czym świadczy przeanalizowanie zebranego w toku postępowania materiału dowodowego, zgodnie z art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

Natomiast w kwestii zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową wyjaśnić trzeba, że dotyczy on wyłącznie egzekucji ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz z renty socjalnej, o czym organ egzekucyjny poinformował Skarżącą w piśmie z dnia [...] lipca 2019 r. Oznacza to, że zbieg egzekucji do innej wierzytelności pieniężnej z tytułu przekazu pocztowego nie nastąpił. Stąd działanie organu egzekucyjnego było prawidłowe. Zatem naruszenie art. 62 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie miało miejsca.

Na postanowienie to Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której wniosła o stwierdzenia nieważności lub uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. W skardze Skarżąca podtrzymała argumenty przedstawione przed organem odwoławczym. W uzasadnieniu podniosła, że organ egzekucyjny dokonując zajęcia świadczenia emerytalnego miał wiedzę, że przeciwko Skarżącej postępowanie egzekucyjne prowadzi również [...] Sądowy w B. S. J.. Świadczy o tym fakt zajęcia przez organ egzekucyjny wierzytelności z tytułu przekazów pocztowych, a nie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. Wskazała także, że o czynnościach egzekucyjnych podejmowanych przez Komornika Sądowego informowała Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. pismem z dnia [...] marca 2021 r. podkreślając przy tym, że ponowne zajęcie emerytury przez urząd skarbowy, doręczanej przekazem pocztowym przez Pocztę [...] pozbawia ją środków do życia. Były to wyłącznie świadczenia emerytalne oraz trzynasta emerytura, która jest wolna od zajęcia. Pomimo to odmówiono jej zwrotu bezprawnie zajętych środków. Zdaniem Skarżącej działania organu egzekucyjnego naruszają art. 7 i art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 10 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie Skarżącej w sprawie zastosowanie znajduje art. 139 i art. 141 ustawy o rentach i emeryturach. W przepisach tych zostały ściśle określone zarówno procentowe, jak i kwotowe limity zajęcia świadczenia emerytalnego i obowiązują zarówno w przypadku egzekucji administracyjnej, jak i sądowej.

Skarżąca podkreśliła, że z wyrażonej w art. 8-13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zasady "poszanowania minimum egzystencji" wynika, iż katalog rzeczy i praw podlegających wyłączeniu spod egzekucji służy ochronie zobowiązanego przed zajęciem majątku, który powinien zagwarantować zobowiązanemu minimum egzystencji. Przepisy te nie różnicują kwot będących przedmiotem krajowych przekazów pocztowych, o których mowa w art. 92 tej ustawy. Skarżąca podniosła, że organy administracji publicznej zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych wynikających z art. 8 i 9 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Oznacza to, że w sytuacji, gdy organ egzekucyjny został poinformowany o zajęciu przekazu pocztowego, zawierającego świadczenie emerytalne wolne od zajęcia egzekucyjnego, winien zareagować i niezwłocznie zwrócić zajętą niesłusznie kwotę. Jeżeli organ nie posiadał wiedzy, jakich środków dotyczy zajęta wierzytelność z danego przekazu pocztowego, to po otrzymaniu od Skarżącej pism powinien kwestie te wyjaśnić. Tymczasem działanie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. pozbawiło Skarżącą na okres dwóch miesięcy środków pieniężnych, gdyż poza emeryturą nie posiada ona żadnego innego majątku. Skarżąca akcentuje, że od dwóch miesięcy korzysta z pomocy bliskich, aby zaspokoić w minimalnym stopniu niezbędne potrzeby życiowe. Nadmieniła przy tym, że podupadła na zdrowiu. Gdyby nie bezpłatna pomoc prawna nie byłaby w stanie walczyć z urzędem o zwrot pieniędzy. Skarżąca przywołując treść wyroku NSA z dnia 31 stycznia 2019 r. sygn. akt II FSK 3034/18 wskazała, że bezpodstawnie zajęte i przekazane środki pieniężne, niepodlegające egzekucji, podlegają zwrotowi zobowiązanemu. Zatem organ egzekucyjny, po uzyskaniu informacji o dokonaniu zajęcia świadczenia, które jest już zajęte przez komornika sądowego, winien niezwłocznie zwrócić przysługujące jej środki pieniężne. Skarżąca podniosła, że prowadzenie równolegle egzekucji przez komornika sądowego oraz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. stanowi naruszenie art. 62 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż zbieg egzekucji winien być rozstrzygnięty zgodnie z przepisami prawa. Zamiast tego dokonano zajęcia wierzytelności z przekazów pocztowych, co do których powszechnie wiadomo, że w przypadku emerytów dotyczą one głównie świadczeń emerytalno-rentowych. Zdaniem Skarżącej takie działanie organu egzekucyjnego należy uznać za nacechowane złą wolą

i świadomie pozbawiające Skarżącą środków utrzymania w wysokości gwarantowanej przepisami prawa. Na poparcie słuszności swoich argumentów powołała wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 19 października 2020 r. sygn. akt I SA/Bd 329/20.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy wskazać, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17).

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż narusza ono prawo w zakresie i w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Zdaniem Sądu należało przyznać rację stronie skarżącej, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Zgodnie z art. 10 § 1 u.p.e.a. świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach. Z art. 141 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach wynika, że istnieją kwoty emerytur i rent, wolne od egzekucji i potrąceń.

Z istoty zasady poszanowania minimum egzystencji, wyrażonej w przepisach art. 8-10 u.p.e.a. wynika, że katalog rzeczy i praw podlegających wyłączeniu spod egzekucji służy ochronie zobowiązanego przed zajęciem majątku, który powinien zagwarantować zobowiązanemu minimum egzystencji. Reguła wynikająca z art. 10 § 1 u.p.e.a. nie przestaje obowiązywać w związku z tym, że – tak jak w stanie faktycznym zaistniałym w niniejszej sprawie – przedmiotem zajęcia była nie emerytura jako taka, lecz wierzytelność z tytułu przekazu pocztowego, którym to przekazem emerytura była przesyłana Skarżącej przez ZUS. Kwoty przekazów zdaniem Sądu nie przestały być bowiem świadczeniem emerytalnym.

W sprawie wniesiono pismo właściwie zakwalifikowane przez organ jako skarga na czynności egzekucyjne (art. 54 § 1 u.p.e.a.). Zobowiązana podniosła niezgodność z prawem dokonanego przez organ zajęcia środków pieniężnych wolnych od zajęcia (emerytura oraz trzynasta emerytura) oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego i wniosła o zwrot nienależnie pobranych środków pieniężnych.

Skarżąca w skardze skierowanej do organu egzekucyjnego powołała się na art. 139 i art. 141 ustawy o rentach i emeryturach, z których wynika, w jaki sposób świadczenie emerytalne może zostać obciążone z tytułu prowadzonych egzekucji oraz jakie kwoty są wolne od zajęcia (procentowe i kwotowe limity zajęcia świadczenia emerytalnego).

Należy przyznać rację Skarżącej, że gdy organ został przez nią poinformowany, iż zajął przekaz pocztowy, zawierający świadczenie emerytalne wolne od zajęcia egzekucyjnego, powinien zareagować i niezwłocznie zwrócić zajętą niesłusznie kwotę. Jeżeli organ nie posiadał wiedzy, jakich środków dotyczy zajęta wierzytelność z danego przekazu pocztowego, to po otrzymaniu pism Skarżącej powinien kwestie te wyjaśnić.

Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę w pełni podziela i przyjmuje jako własną argumentację zaprezentowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 września 2021 r., sygn. akt I GSK 232/21 (wyrok w całości dostępny w CBOSA). Zatem, uznać należało, że nieprawidłowe jest stanowisko organu, że nie zostało zajęte świadczenie emerytalne, które to twierdzenie organ wywodzi z faktu, iż zajęcie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej stanowi odrębny środek egzekucyjny - bowiem takie rozumienie sprawy przeczy istocie uregulowania z art. 10 § 1 u.p.e.a.

Kwota świadczenia emerytalnego wyłączona spod egzekucji nie zmienia swojego charakteru w przypadku przesłania jej przez ZUS uprawnionemu do świadczenia przekazem pocztowym. Prowadzenie egzekucji w stosunku do kwot wolnych od egzekucji na podstawie zajęcia wierzytelności z tytułu przekazu pocztowego praktycznie pozbawiałoby sensu i zaprzeczało celom, jakie przyświecały ustawodawcy ustanawiającemu zwolnienie ustawowe w art. 140 i 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tak m.in. wyroki: WSA w Warszawie z 16 lutego 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 655/16; WSA w Lublinie z 6 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Lu 579/19, NSA z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt I GSK 1651/81, NSA z 30 września 2021 r., sygn. akt I GSK 232/21).

Zobowiązana zgłosiła organowi, że w wyniku działania organu egzekucyjnego została ona pozbawiona świadczenia emerytalnego w części wolnej od zajęcia, co oznacza, że w ramach środka przewidzianego w art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. wskazywała na naruszenie art. 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Taki sygnał powinien wywołać odpowiednią reakcję organu, zmierzającą po pierwsze do wyjaśnienia tego, czy przelew obejmował świadczenie emerytalne. W toku postępowania egzekucyjnego organ winien tak procedować, aby nie doszło do niezgodnego z prawem zajęcia środków pieniężnych, które są wolne od potrąceń na mocy art. 140-141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Obowiązek wyjaśnienia, czy środki pieniężne z tytułu przekazu pocztowego podlegają zajęciu, spoczywa na organie egzekucyjnym.

Organ w zaskarżonym postanowieniu przyznaje, że otrzymał od Skarżącej informację, że przekazem pocztowym przekazywane były świadczenia emerytalne. Organ jednak nie wskazuje, aby ta informacja znalazła jakiekolwiek przełożenie na to, w jaki sposób została rozpoznana skarga na czynność egzekucyjną. Wręcz przeciwnie – organ daje do zrozumienia, że skoro zastosował środek egzekucyjny zajęcia wierzytelności z przekazu pocztowego, a nie środek egzekucyjny w postaci zajęcia emerytury – to do naruszenia art. 10 § 1 u.p.e.a. w ogólne nie mogło dojść. Organ podaje tylko, że zawiadomieniem z [...] maja 2021 r. ograniczył egzekucję poprzez wyłączenie spod realizacji zajęcia kwoty [...]zł, o czym powiadomił zobowiązaną [...] maja 2021 r.

Rzecz jednak w tym, że organ powinien odnieść się do spornej kwestii zajęcia emerytury w kontekście złożonej skargi, tj. w szczególności w odniesieniu do kwot już wyegzekwowanych, a nie tylko ograniczając egzekucje na przyszłość. Organ powinien ustalić, czy i w jakim zakresie doszło do zajęcia świadczenia emerytalnego w kwotach wyłączonych spod egzekucji na mocy art. 141 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Co do kwestii niesłusznie pobranych kwot wskutek realizacji zajęcia kwestionowanego w skardze, organ dopiero w odpowiedzi na skargę (ostatnia strona) wskazuje, że toczy się w tej sprawie postępowanie wyjaśniające. Zdaniem Sądu jednak tę kwestię organ powinien zbadać w ramach rozpoznania skargi na czynność egzekucyjną i powinien ustosunkować się do niej w postanowieniu. Lakoniczne ustosunkowanie się do tego w odpowiedzi na skargę nie może wystarczyć, zwłaszcza że organ nie zajął stanowiska co do meritum, lecz wskazał, że nadal tę kwestię wyjaśnia.

Brak ustaleń w odniesieniu do tego, czy miało miejsce kwestionowane przez Skarżącą zajęcie kwoty wolnej od egzekucji dotyczącej świadczenia emerytalnego Skarżącej każe stwierdzić, że organ egzekucyjny dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 oraz art. 10 § 1 i art. 54 § 1 u.p.e.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ nie miał podstaw do oddalenia skargi na czynność egzekucyjną, skoro w ogóle nie zbadał i nie odniósł się do kwestii, czy Skarżąca ma rację, że w ramach egzekucji z przekazu pocztowego doszło w istocie do zajęcia świadczeń emerytalnych w części wolnej od egzekucji. Oddalenie skargi na czynność egzekucyjną w niniejszej sprawie nie znajduje zatem oparcia w przeprowadzonym postępowaniu.

Rozpoznając ponownie zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji oddalające skargę na czynność egzekucyjną organ poczyni ustalenia co do tego, czy i w jakim zakresie w ramach zajęcia wierzytelności z tytułu przekazu pocztowego doszło do zajęcia świadczenia emerytalnego z przekroczeniem regulacji zawartych w art. 141 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ będzie przy tym zobowiązany wziąć pod uwagę stanowisko Sądu, że nie może być uznane za zgodne z prawem stanowisko organu, że nie zostało zajęte świadczenie emerytalne - wywiedzione przez organ z faktu, iż zajęcie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej stanowi odrębny środek egzekucyjny; bowiem takie rozumienie przeczy istocie zwolnienia, o jakim mowa w art. 10 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 141 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Organ weźmie też pod uwagę ugruntowany w orzecznictwie pogląd (m.in. wyrok NSA z 31 stycznia 2019 r., II FSK 3034/18, że bezpodstawnie zajęte i przekazane środki pieniężne, niepodlegające egzekucji, podlegają zwrotowi zobowiązanemu. Mając skargę zobowiązanej, co do pozbawienia jej środków zwolnionych spod egzekucji, organ powinien tę kwestię wyjaśnić, bądź przez wykazanie, że takie środki nie zostały wyegzekwowane, bądź je zwrócono. Tylko wówczas można mówić, że czynności egzekucyjne były zgodne z ustawą.

W zażaleniu oraz następnie w skardze do Sądu wskazano też, że wystąpił zbieg egzekucji, zatem zdaniem Skarżącej organ był zobowiązany do zastosowania art. 62 § 1 u.p.e.a. Stanowisko Skarżącej sprowadza się do tego, że zarówno komornik, jak i organ egzekucji administracyjnej skierowali swoje działania w stosunku do jej emerytury, mimo że formalnie stosowali dwa różne środki egzekucyjne. Komornik sądowy jak wynika z akt sprawy prowadzi egzekucję ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, a organ egzekucji administracyjnej – egzekucję z innej wierzytelności pieniężnej (w tym konkretnym przypadku z przekazu pocztowego). Pozornie zatem nie mogło dojść do naruszenia art. 62 § 1 u.p.e.a., ponieważ zbieg egzekucji do innej wierzytelności pieniężnej z tytułu przekazu pocztowego nie nastąpił.

Skoro jednak Sąd w niniejszej sprawie stanął na stanowisku, że organ egzekucji administracyjnej powinien zastosować ograniczenia wynikające z art. 141 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a zatem ograniczenia właściwe dla egzekucji ze świadczeń emerytalnych (art. 10 § 1 u.p.e.a.), to konsekwentnie Sąd musi stwierdzić, że twierdzenia Skarżącej o wystąpieniu zbiegu egzekucji mogą okazać się trafne. Kategoryczne rozstrzygnięcie tej kwestii na obecnym etapie byłoby przedwczesne, albowiem podstawą uchylenia zaskarżonego postanowienia jest to, że organ egzekucyjny i organ nadzoru w gruncie rzeczy uchyliły się od zajęcia jednoznacznego stanowiska, czy i na ile prowadząc egzekucję z przekazu pocztowego w gruncie rzeczy zajęto całą emeryturę Skarżącej za poszczególne miesiące oraz tzw. trzynastą emeryturę.

Jeśli przy ponownym rozpatrzeniu sprawy to twierdzenie Skarżącej się potwierdzi, wówczas twierdzenie o skierowaniu egzekucji w gruncie rzeczy do tej samej rzeczy lub prawa, automatycznie również zdaniem Sądu się potwierdzi. Oczywiście nie można wykluczyć, że Skarżąca w przyszłości otrzyma przekaz pocztowy z innego tytułu niż emerytura, zatem aprioryczne twierdzenie o każdorazowym zbiegu egzekucji byłoby zbyt daleko idące. Jeśli jednak wystąpiła sytuacja taka, że komornik zajął cześć emerytury w ramach dopuszczalnych limitów, a następnie organ egzekucji administracyjnej – w ramach egzekucji z przekazu pocztowego – zajął pozostałą część emerytury, to zdaniem Sądu zbieg egzekucji jest oczywisty.

Co więcej, działanie organu, który zajmuje przekaz pocztowy z ZUS zawierający emeryturę, w realiach niniejszej sprawy zdaniem Sądu nosiłoby znamiona swoistego obejścia prawa przez organ. Zajmując "inną wierzytelność", tj. przekaz pocztowy, a nie emeryturę w ZUS, organ w istocie – przy literalnym odczytaniu ustawy, odrzuconym przez Sąd w niniejszej sprawie – osiągnąłby skutek w postaci zarówno uniknięcia ograniczeń wynikających z art. 141 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jak też formalnie rzecz biorąc ulokowałby swoje działania poza zakresem zastosowania art. 62 § 1 u.p.e.a. Zdaniem Sądu takie odczytanie ustawy, jakie prezentuje organ w zaskarżonym postanowieniu, byłoby sprzeczne z intencją ustawodawcy, który ustanowił określone gwarancje ochrony dłużników egzekucyjnych utrzymujących się ze świadczeń emerytalnych.

Takie odczytanie ustawy, jakie prezentuje organ, zaprzeczałoby zdaniem Sądu zasadzie poszanowania minimum egzystencji zarówno w kontekście zarzutów odnoszących się do naruszenia art. 10 § 1 u.p.e.a., jak też co do niezastosowania art. 62 § 1 u.p.e.a.

Sąd stwierdza natomiast, że prawidłowe jest stanowisko organu, iż kwestia zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może być podstawą skargi na czynność egzekucyjną. Dopiero w kształcie nadanym ustawą z 11.09.2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2070 ze zm.), w art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wyraźnie wskazano, że podstawą skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego może być "2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (...)". Do postępowania egzekucyjnego, w ramach którego Skarżąca wniosła skargę na czynność egzekucyjną ma jednak zastosowanie ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed tej nowelizacji, ponieważ postępowanie egzekucyjne było wszczęte przed jej wejściem w życie. Taki wniosek wynika z przepisu intertemporalnego art. 13 ust. 1 powołanej wyżej ustawy nowelizującej z 11.09.2019 r.: "1. Do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe".

Mając na względzie powyższe oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.