Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 452/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2013-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 § 2 pkt 2, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2011 nr 6 poz 18
law: Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami  administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, art. 28 ust. 3a, 3b, art. 83 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 24 § 1 pkt 5 i § 3, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 127 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Protokolant sekr. sąd. Malwina Tomiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

1. W dniu 5 lipca 2011 M.Z. wystąpił o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia uzasadniając to sytuacją zdrowotną. Po rozpatrzeniu wniosku w dniu [...] września 2011 r. organ wydał decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia należności za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy określonej w decyzji na łączną kwotę 2.609, 24 zł.

Od decyzji tej M.Z. złożył odwołanie podnosząc, że ze względu na sprawowanie opieki nad 91 – letnią babcią nie może podjąć zatrudnienia, a tym samym spłacić należności. Odwołanie to zostało złożone z uchybieniem terminu, stąd w jego treści M.Z. złożył wniosek o jego przywrócenie. Ponieważ organ odmówił uwzględnienia tego wniosku stał się on przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. Wyrokiem z dnia 7 listopada 2012 r. tutejszy sąd uchylił decyzję organu o odmowie przywrócenia terminu i stwierdzeniu uchybienia terminu. Wyrok ten nie został zaskarżony. Decyzją z dnia [...] marca 2013r. organ przywrócił skarżącemu termin do wniesienia odwołania w sprawie.

2. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku M.Z. z dnia [...] grudnia 2013 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2011 r., nr [...]. W jej uzasadnieniu przedstawił zakres kompetencji organu odwoławczego, obowiązki publicznoprawne spoczywające na ZUS oraz wskazał, że przy rozpoznawaniu sprawy został rozważony następujący materiał dowodowy:

- wniosek o umorzenie zadłużenia z dnia [...]-07-2011 r.,

- formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis,

- informacja o prowadzonej działalności gospodarczej,

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej,

- umowa o przyznanie jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej,

-decyzja o waloryzacji emerytury A.Z.,

- wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej i zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej,

- orzeczenie o stopniu niepełnosprawności,

- zaświadczenie o numerze identyfikacyjnym REGON,

- pismo ZUS nie wyrażające zgody na opłacenie po terminie składki dobrowolne ubezpieczenie chorobowe,

- decyzja ZUS odmawiająca wypłaty zasiłku chorobowego za okres niezdolności do pracy,

- wskazane w decyzji dokumenty wskazujące wielkość zaległości dłużnika.

Nadto organ uzupełnił te dowody w szczególności o: -

- potwierdzenie złożenia zgłoszenia o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej,

- orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności zobowiązanego,

- wypis z treści orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa

i Zatrudnienia zaliczającego A.Z. do I grupy inwalidów oraz potwierdzające konieczność sprawowania nad nią opieki,

- zaświadczenie ZUS o przysługującym dodatku pielęgnacyjnym w kwocie 195,67 zł. doliczonym do wypłacanego świadczenia emerytalnego w wysokości 1287,56 zł,

- kartę wywiadu środowiskowego z dnia [...] czerwca 2012 r. oraz oświadczenie M.Z. z dnia [...] czerwca 2012r.,

- zeznanie podatkowe PIT- 36 o wysokości osiągniętego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2010r. (okres działalności od 01 do 12/2010r.),

- oświadczenie wnioskodawcy o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej z dnia [...].06.2012r.,

- zaświadczenie lekarskie z dnia [...].07.2012r. wystawione przez lekarza chorób wewnętrznych specjalistę medycyny rodzinnej z rozpoznaniem stanu zdrowia A.Z..

Organ wskazał także, że z informacji Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej wynika, iż skarżący nie posiada żadnego dochodu, opiekuje się 92 letnią babcią i z uwagi na to nie może podjąć pracy. Wraz z jego babcią są osobami niepełnosprawnymi. M.Z. nie pracuje, jednak nie posiada statusu osoby bezrobotnej. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności z powodu zaburzeń psychicznych. Pozostaje na utrzymaniu babci. Rodzina nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej.

Informacje dotyczące stanu majątku i dochodów skarżącego potwierdzili Urząd Miasta Wydział Geodezji i Katastru, Naczelnik Urzędu Skarbowego, Starosta pismem z dnia [...].07.2012r. znak [...] poinformował, że wnioskodawca nie figuruje w bazie danych ewidencji gruntów i budynków na terenie powiatu.

Nadto organ ustalił na podstawie informacji Głównego Lekarza Orzecznika,

że A.Z. nie choruje ona na demencję starczą oraz chorobę Alzhaimera, na co wielokrotnie powołuje się zobowiązany.

3. Rozważając zasadność wniosku organ wskazał, że w świetle art. 28 ust. 2, 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz.1585 ze zm.), należności z tytułu składek, z zastrzeżeniem ust. 3a, mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej ich nieściągalności wymienionej enumeratywnie w tym przepisie stwierdzając, że żadna z nich nie zachodzi

w sprawie. Wskazał także, że zgodnie z art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem organu w przypadku M.Z. nie można stwierdzić, że opłacenie należności z tytułu nieopłaconych składek pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż na podstawie dostarczonych przez wnioskodawcę dokumentów i informacji oraz ustaleń własnych nie da się stwierdzić, że sytuacja finansowa i materialna rodziny uzasadnia umorzenie zaległości.

Organ wskazał, że wnioskodawca od [...] sierpnia 2012r. pobiera zasiłek

z CPRiPS w kwocie 520,00 zł miesięcznie, a więc osiąga stały dochód. Stały dochód z tytułu świadczenia emerytalnego osiąga również prowadząca wspólne gospodarstwo domowe ze zobowiązanym jego babcia – A.Z.. Ponadto w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazano, że skarżący może podjąć lekką pracę w zawodzie wyuczonym. Istnieje zatem szansa spłaty zadłużenia w ramach umowy układu ratalnego.

Dalej organ zaznaczył, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest umożliwienie spłaty zadłużenia w ramach udzielonej ulgi bądź wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, a umorzenie tych należności, stanowiąc wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu z możliwości ich wyegzekwowania, winno być stosowane na zasadach wyjątkowości.

Podejmując decyzję o umorzeniu należności organ musi mieć na względzie nie tylko interes jednostki, ale nade wszystko ogółu ubezpieczonych. Biorąc bowiem pod uwagę publicznoprawny charakter należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu tymi środkami. Zakład podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie zobowiązany jest do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym dlatego też, wskazując na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności składkowych.

W konkluzji wskazano, że orzekając w przedmiotowej sprawie organ uwzględnił i wyważał nie tylko słuszny interes zobowiązanego do opłacenia składek, ale także interes społeczny czyli innych ubezpieczonych, którzy płacą regularnie składki i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości

i ryzyka gospodarczego innych nie płacących składek ubezpieczonych.

Podkreślono też, że brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie należności składkowych wskazanych w § 3 ust. 1 pkt, 3 Rozporządzenia z uwagi na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, należy mieć na uwadze sytuację, w której zobowiązany sprawuje bezpośrednią opiekę nad członkami rodziny, zaś sposób sprawowania tej opieki uniemożliwia jednocześnie pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, a także sytuację, w której choroba dotyczy osoby zobowiązanego, i uniemożliwia pozyskiwanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia.

W skardze M.Z. wniósł o umorzenie należności, powołując się na swoją sytuację rodzinną, majątkową i zdrowotną. W szczególności podniósł, że nie ma środków na utrzymanie, a tym bardziej spłatę zadłużenia. Wskazał również, że sprawuje opiekę nad 91 letnią babcia bowiem jego rodzice ze względu stan zdrowia i problemy nie są w stanie tego czynić. Opieka ta uniemożliwia mu podjęcie pracy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4. Skarga jest zasadna w granicach sporu i kompetencji sądu administracyjnego określonych art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 2, art. 134

§ 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.).

Przedmiotem kognicji sądu w niniejszej sprawie była kontrola legalności decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, nie będąc związany wnioskami

i zarzutami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Sąd stwierdził, że pod decyzjami z dnia

[...] września 2011 r. jak i wydaną w następstwie skierowanego przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wydaną w dniu [...] kwietnia 2013 r. jako osoba upoważniona, w imieniu organu podpisał się Zastępca Dyrektora Oddziału ZUS J.K..

Należy stwierdzić, iż przepisy rozdziału 5 działu 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 267, dalej k.p.a.) regulują kwestie wyłączenia pracownika oraz organu od udziału

w postępowaniu. Przyczyny wyłączenia pracownika organu administracji publicznej od udziału w postępowaniu wymienione zostały w art. 24 § 1 k.p.a. Są to przyczyny dające się ustalić jednoznacznie. Stosownie między innymi do treści art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie zaś z art. 24 § 3 k.p.a. bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwość, co do bezstronności pracownika. Wyłączenie pracownika na podstawie art. 24 § 3 k.p.a. wymaga uprawdopodobnienia, że istnieją okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do jego bezstronności.

Przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z dnia 7 marca 2005r., sygn. akt P 8/03 (OTK ZU 2005/3A/20). Uregulowane w art. 24 i art. 25 k.p.a. przesłanki wyłączenia pracownika organu administracji publicznej oraz wyłączenia organu mają stwarzać warunki do bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu lub sam organ oraz eliminowanie jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie wśród uczestników postępowania. Przepisy prawa procesowego o wyłączeniu pełnią zatem funkcję gwarancyjną. Z założenia mają chronić bezstronność i obiektywizm orzekania, zapewniając warunki "uczciwego procesowania" (W. Chróścielewski, Organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, Dom Wydawniczy ABC, s. 12 oraz glosa do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., II GPS 2/06, ZNSA nr 3/2007, s. 137).

W świetle poglądów doktryny, reguła określona we wspomnianym przepisie

art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w przepisie art. 127 § 3 k.p.a., a więc do sytuacji, w której pracownik brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji w pierwszej instancji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (tak. m.in. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska. A. Wróbel. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 221; tak również J. Borkowski [w:] |B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2005, s. 183). Należy bowiem pamiętać, że pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. Pogląd ten znajduje również, potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., akt II GPS 2/06, ONSAiWSA 2007/3/61).

Stanowisko to w pełni podzielił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia

15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07, orzekając, że art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27

§ 1 i art. 127 § 3 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza członka organu

z postępowania, z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wynika z powyższych rozważań, pracownik, który brał udział w wydaniu decyzji w I instancji, nie może rozpoznawać środka odwoławczego wniesionego od tej decyzji. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy stanowi natomiast taki środek odwoławczy.

Potwierdzeniem takiego stanowiska była nowelizacja art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. dokonana przepisem art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r., Nr 6, poz. 18 ze zm.). Wykreślono wówczas z treści tego przepisu zwrot "w niższej instancji", podkreślając w ten sposób sam "udział" pracownika organu "w wydaniu zaskarżonej decyzji". Nowelizacja ta usunęła zatem wszelkie wątpliwości dotyczące możliwości ponownego orzekania przez osobę, która brała udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, które to wątpliwości pojawiały się w związku z wcześniejszym brzmieniem omawianego przepisu,

a mianowicie, czy wyłączenie to ma zastosowanie również do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Celem tej nowelizacji było wyłączenie pracowników, którzy brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, zarówno pracowników organu I instancji, jak również pracowników ministerstw i urzędów centralnych, którzy przygotowują

i podpisują decyzje ministrów i kierowników urzędów centralnych wydawanych na skutek rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

W kontrolowanym postępowaniu doszło więc do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy załatwiono decyzją, w której wydaniu brał udział ten sam pracownik organu, który brał udział w wydaniu decyzji pierwotnie, choć osoba ta podlegała wyłączeniu. To zaś oznacza, że postępowanie wywołane wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy dotknięte jest kwalifikowaną wadą formalną, która uniemożliwia merytoryczną ocenę zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatem również odniesienie się do istoty zarzutów przedstawionych w skardze. Należy bowiem przypomnieć, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. wydanie decyzji przez pracownika organu, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a. jest podstawą wznowienia postępowania administracyjnego.

5. Już ta wada czyni koniecznym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji

z obrotu. Wobec długotrwałości prowadzonego postępowania i dla zabezpieczenia interesu strony skarżącej konieczne jest wskazanie uchybień dotyczących istoty sprawy. Mianowicie w rozdziale 3 tej ustawy zatytułowanym "Zasady ustalania składek na ubezpieczenia społeczne" (art. 15 – 30), ustawodawca uregulował sprawy podstawy wymiaru składki oraz ich wysokości, podmiotów obowiązanych do ich finansowania, skutków nieopłacenia składek w terminie, przedawnienia

i zabezpieczenia należności z tytułu składek, rygory w zakresie dopuszczalności umarzania zaległości, sprawy odroczenia spłaty składek oraz ich rozkładania na raty. Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje kompetencję ZUS do umarzania należności z tytułu składek w przypadkach określonych ust. 2-4 tego przepisu. Ust. 2 i 3 definiują przypadki tzw. "całkowitej nieściągalności". Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące. Sytuacja życiowa i majątkowa dłużnika nie ma zatem znaczenia przy ich zastosowaniu.

Z kolei art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Rozstrzygnięcie w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przybiera formę decyzji (art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych), stąd też postępowanie poprzedzające jej wydanie jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej,

a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Podejmując decyzję uznaniową organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w § 3 ust. 1 pkt 1 do

3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jako okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to m.in. sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Prawidłowe zastosowanie wskazanych przepisów wymaga wnikliwego rozważenia sytuacji wnioskodawcy. Organ dla podjęcia prawidłowej decyzji musi mieć bowiem jasność, czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jeżeli te okoliczności zostaną w sposób niewątpliwy stwierdzone, brak podstaw do wydania decyzji o odmowie (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2010r., sygn. akt II GSK 349/09, dostępny w bazie orzeczeń na stronie internetowej NSA).

Jeżeli w postępowaniu z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek organ nie ustali całkowitej nieściągalności, to musi stwierdzić, czy zobowiązany wykazał,

że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zapłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, m.in. z uwagi na to,

że zapłata pozbawiłaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz z uwagi na to, że zobowiązany lub członek jego rodziny dotknięty jest przewlekłą chorobą. Ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia,

co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, ale to organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń. Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

6. W przedstawionym aspekcie należy uznać, że istotnym uchybieniem decyzji jest brak należytego udokumentowania (udowodnienia) uzasadnienia przyczyn odmowy umorzenia. Pojęcia użyte w powołanych wyżej przepisach rozporządzenia są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny i omówienia w świetle okoliczności danej sprawy. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 77 § 1 i 107 § 3 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.

Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej k.p.a.) prowadzenie postępowania dowodowego

i uzasadnienie wydanej jest szczególnie ważne właśnie przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach strona ma prawo poznać powody odpowiadające rzeczywistemu zakresowi sporu. Przy umorzeniu organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia, bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. W aspekcie kontroli sądowej brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia ocenę, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

W sprawie uzasadnienie decyzji nie zawiera analizy, w ustalonym i niespornym stanie faktycznym, zdolności wnioskodawcy do ponoszenia obciążenia i jego wpływu na możliwość zaspokajania podstawowych potrzeb jego rodziny, lecz blankietowe przywołanie przesłanek umorzenia zaległości. Dotyczy to przede wszystkim braku rozważenia ustalonych okoliczności w świetle przesłanek umorzenia należności określonych w § 3 ww. pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Mianowicie z wynikających z akt administracyjnych i wymienionych w decyzji dokumentów wynika, że skarżący pobiera zasiłek w kwocie 520 zł miesięcznie. Nie został jednak ustalony charakter tego zasiłku. Kwestia ta ma istotne znaczenie dla treści decyzji, gdyż w oświadczeniu skarżący podniósł,

że zasiłek ten przysługuje mu z racji opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Z dowodów dopuszczonych przez sąd z urzędu na rozprawie w dniu

26 czerwca 2013 r. wynika, że jest to świadczenie pielęgnacyjne.

Nadto ustalając stan zdrowia i stopień niepełnosprawności skarżącego organ opierał się na orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2008 r. ważnym do dnia [...] marca 2013 r. Tymczasem decyzja organu została wydana

w dniu [...] kwietnia 2013 r. .

Już wskazane uchybienia, pomijając sztampowość argumentacji i wielokrotne jej powtórzenia, pozwalają przyjąć, że ocena wystąpienia przesłanek określonych

w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. nie została właściwie przeprowadzona i uzasadniona. Tym samym przekracza ona granice uznania administracyjnego. W konkluzji należy więc stwierdzić, że w postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów postępowania w tym art. 7, 8, 11, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., zaskarżoną decyzję uchylił, stwierdzając również, że nie podlega ona wykonaniu (art. 152 p.p.s.a.).