Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 313/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2017-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1629
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.
article: art. 10 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Teza: Brak jasności, których działek geodezyjnych - według obecnego stanu ewidencji gruntów - żądanie wprowadzenia podmiotowych zmian w ewidencji dotyczy, nie pozwala na właściwą merytoryczną ocenę wniosku. Jest ona bowiem zależna od aktualnego reżimu prawnego nieruchomości objętych wnioskiem, odzwierciedlonego ostatnimi wpisami w ewidencji gruntów. Inna przy tym powinna być argumentacja co do wprowadzenia zmian podmiotowych w ewidencji gruntów w odniesieniu do gruntów, których stan prawny jest uregulowany i został stwierdzony późniejszymi dokumentami niż te, na które powołuje się teraz wnioskodawca a inna w odniesieniu do gruntów o nieuregulowanym do dziś stanie prawnym.

TEZY

Brak jasności, których działek geodezyjnych - według obecnego stanu ewidencji gruntów - żądanie wprowadzenia podmiotowych zmian w ewidencji dotyczy, nie pozwala na właściwą merytoryczną ocenę wniosku. Jest ona bowiem zależna od aktualnego reżimu prawnego nieruchomości objętych wnioskiem, odzwierciedlonego ostatnimi wpisami w ewidencji gruntów. Inna przy tym powinna być argumentacja co do wprowadzenia zmian podmiotowych w ewidencji gruntów w odniesieniu do gruntów, których stan prawny jest uregulowany i został stwierdzony późniejszymi dokumentami niż te, na które powołuje się teraz wnioskodawca a inna w odniesieniu do gruntów o nieuregulowanym do dziś stanie prawnym.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 lipca 2017 r. sprawy ze skargi T. Z., J. Z., E. L., J. Z., A. M., P. G. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w operatach ewidencji gruntów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. na rzecz skarżących T. Z., J. Z., E. L., J. Z., A. M., P. G. solidarnie kwotę 782,00 (słownie: siedemset osiemdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2016r. (data nadania w urzędzie pocztowym) siedmiu spadkobierców zmarłej w 1978 roku A. Z. w osobach: T. Z., J. Z., J. Z., E. L., J. Z., A. M. i P. G., wystąpiło do Starosty Powiatowego w S. o wprowadzenie zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków w odniesieniu do działki o numerze [...] położonej w miejscowości Z., gmina D., działki o numerze [...] położonej w miejscowości Z., gmina D. i w odniesieniu do działki o numerze [...] położonej w miejscowości B., gmina D., poprzez wpisanie uprawnień wnioskodawców do wyżej wymienionych nieruchomości jako spadkobierców A. Z., która nabyła własność wymienionych nieruchomości aktem notarialnym z [...] lipca 1934r.

W uzasadnieniu wniosku podane zostało, że wskazane we wniosku działki wchodziły przed II wojną światową do tej części majątku ziemskiego Z., która aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1934r. została darowana A. Z. W roku 1949 nieruchomość ziemska Z. została przejęta na cele reformy rolnej w oparciu o dekret PKWN z 1944r. Orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reformy Rolnej z 13 czerwca 1949 o przejęciu nieruchomości ziemskiej na cele reformy rolnej zostało ostatecznie w styczniu 2013r. uznane za nieważne w części dotyczącej przejęcia gruntów darowanych w 1934 roku A. Z.

Zdaniem wnioskodawców skoro wyeliminowano ze skutkiem ex tunc z obrotu prawnego orzeczenie o nacjonalizacji gruntów A. Z., należy w ewidencji gruntów przywrócić stan własności tych gruntów na rzecz byłego właściciela, którego spadkobiercami są wnioskodawcy. Stąd wnioskodawcy wnieśli o wprowadzenie żądanych zmian w ewidencji gruntów na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz par. 46 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, z powołaniem się na dokumenty w postaci:

- ostatecznych decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 sierpnia 2012r. i z dnia 17 stycznia 2013r. stwierdzających nieważność części orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reformy Rolnej z dnia 13 czerwca 1949r;

- postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 lutego 2013r. w sprawie wyjaśnienia wątpliwości co do treści decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 sierpnia 2012r.;

- odpisu aktu notarialnego z dnia [...] lipca 1934r. Repertorium [...] na okoliczność darowania przez K. Z. na rzecz A. Z. 25 ha ziemi z majątku Z.;

- wyrysów z map geodezyjnych na okoliczność położenia gruntów darowanych A. Z.;

Dołączonymi do wniosku odpisami postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku wnioskodawcy wykazali swoją legitymację do złożenia wniosku.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016r. Starosta S. odmówił wprowadzenia zmian w operatach ewidencji gruntów. Stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że dokumenty określające poprzedni stan prawny nieruchomości nie stanowią podstawy do zarejestrowania tego stanu w ewidencji gruntów i budynków w sytuacji gdy stan późniejszy został stwierdzony kolejnymi dokumentami, z którymi ustawodawca związał skutek wiążącego ustalenia stanu prawnego nieruchomości i ujawnienia tego stanu w ewidencji gruntów i budynków. Organ ustalił, że działki objęte żądaniem wprowadzenia zmian o numerach [...] i [...] stanowią własność Gminy D., natomiast w odniesieniu do działki [...] Urząd Miejski w D. figuruje w ewidencji gruntów jako władający. Organ podkreślił rejestracyjny charakter ewidencji gruntów i budynków oraz niemożność rozstrzygania sporów własnościowych w postępowaniu ewidencyjnym. Charakter ewidencji gruntów i budynków nie pozwala na wprowadzanie w operatach ewidencji zmian na podstawie dokumentów sprzed kilkudziesięciu lat, po których ujawnione zostały w ewidencji kolejne tytuły własności.

Pełnomocnik wnioskodawców nie zgodził się z decyzją Starosty i wywiódł odwołanie, po rozpoznaniu którego P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego decyzją z dnia [...] czerwca 2016r. orzekł o uchyleniu decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie. Organ odwoławczy stwierdził, że aktualizacja operatu ewidencji gruntów polega na zastąpieniu dotychczasowych danych ewidencyjnych nowymi lub na zmodyfikowaniu danych ewidencyjnych a stroną postępowania aktualizacyjnego może być tylko właściciel lub podmiot władający konkretną działką ewidencyjną. Do wystąpienia z wnioskiem o wprowadzenie zmian w operacie ewidencji gruntów nie może być legitymowany ten, kto uzasadnia swój interes prawny zdarzeniami i okolicznościami z przeszłości, lub takimi, które mogą dopiero w przyszłości wystąpić. W sprawie niniejszej wnioskodawcy nie przedstawili dokumentów potwierdzających aktualne prawa do działek objętych wnioskiem. Tytuł prawny Gminy D. do działek [...] i [...] (stanowiącej ekwiwalent scaleniowy po działce [...]) jest ujawniony w księdze wieczystej a działka o numerze [...] nie ma uregulowanego stanu prawnego. Dokonanie zmiany danych w ewidencji gruntów i budynków dotyczącej właściciela mogłoby nastąpić jedynie na podstawie dokumentów określających stan prawny zaistniały po dniu wydania ostatnio ujawnionych tytułów prawnych do nieruchomości. Skoro wnioskodawcy nie posiadali interesu prawnego w żądaniu wpisania ich jako właścicieli do ewidencji gruntów i nie wykazali władztwa faktycznego do działki [...], postępowanie w sprawie podlegało umorzeniu.

Na skutek uwzględnienia wniesionej do sądu administracyjnego przez wnioskodawców skargi na powyższą decyzję ostateczną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 20 października 2016r. sygn. II SA/Bk 555/16 orzekł o uchyleniu decyzji organu II instancji. Z uzasadnienia wyroku wynika, że uchylenie decyzji umarzającej postepowanie w sprawie nastąpiło nie w następstwie podzielenia zarzutów skargi ale w wyniku przyczyn wziętych pod uwagę z urzędu. Sąd uznał bowiem, że nie zaistniały podstawy do zakończenia postępowania administracyjnego w sposób formalny tj. bez merytorycznego finalnie odniesienia się do dokumentów przedłożonych przez wnioskodawców jako uzasadnienie dla wprowadzenia wnioskowanych zmian w ewidencji gruntów. Sąd podkreślił, że wnioskodawcy są spadkobiercami pierwotnego właściciela nieruchomości objętej żądaniem wprowadzenia zmiany podmiotu właścicielskiego w operacie ewidencji gruntów i z tego tytułu mają status strony postępowania, co oznacza obowiązek organu odniesienia się do żądania w sposób merytoryczny a nie formalny.

Po ponownym rozpoznaniu przez P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. odwołania wnioskodawców od decyzji Starosty S. z dnia [...] kwietnia 2016r., organ II instancji decyzją z dnia [...] lutego 2017r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organ I instancji odmawiającej wprowadzenia wnioskowanych zmian w operacie ewidencji gruntów. Wydanie decyzji nie zostało poprzedzone zawiadomieniem stron postępowania o zebranym materiale dowodowym i możliwości ustosunkowania się do niego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, jak się przedstawia aktualny stan prawny i faktyczny działek objętych wnioskiem opisując akty prawne na podstawie których obecny stan prawny (tytuł własności Gminy D.) został w ewidencji ujawniony w odniesieniu do działek o uregulowanym stanie prawnym tj. działek o numerach [...] i [...] (za którą przyznano Gminie przy scaleniu gruntów działkę zamienną o numerze [...]). Następnie organ przytoczył brzmienie przepisów ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy regulujących tryb i przesłanki aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków. Organ stwierdził, że dokonanie zmian w operacie ewidencyjnym w trybie aktualizacji możliwe jest przez udokumentowanie przez osobę zainteresowaną rozbieżności pomiędzy danymi wynikającymi z ewidencji gruntów a danymi wynikającymi z przedłożonych dokumentów. Organ uznał, że na podstawie przedłożonych dokumentów przez wnioskodawców nie jest możliwe zarejestrowanie ich w ewidencji gruntów jako właścicieli działek objętych wnioskiem. Aktualizacja zapisów ewidencyjnych mogłaby nastąpić jedynie na podstawie dokumentów określających stan prawny zaistniały po dniu wydania tytułu własności dla działki o numerze [...] i 398 oraz na podstawie nowego tytułu własności dla działki o nieuregulowanym dotychczas stanie prawnym tj, działki o numerze [...]. Organ dodał, że ewidencja gruntów i budynków nie może mieć charakteru prawotwórczego, albowiem ma odzwierciedlać w sposób prawidłowy aktualny stan prawny a nie go tworzyć. Końcowo organ nadmienił, iż przywołany przez wnioskodawców we wniosku par. 46 ust. 1 z Rozporządzenia z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków nie obowiązuje od 11 stycznia 2016r. gdyż uchylony został Rozporządzeniem Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 6 listopada 2015r. zmieniającym dotychczasowe Rozporządzenie w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2015r., poz. 2109)

W skardze wywiedzionej na powyższą decyzję ostateczną przez dotychczasowych wnioskodawców z wyłączeniem J. Z., która zmarła dnia [...] marca 2017r. a której następcami prawnymi są pozostali współskarżący, podniesione zostały następujące zarzuty:

- naruszenia art. 10 K.p.a. poprzez uniemożliwienie czynnego udziału strony w postępowaniu tj. niepowiadomienie stron o planowanym zakończeniu postępowania i uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego w sprawie;

- naruszenia art. 7 i 9 K.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek odmowy wydania decyzji zgodnie z wnioskiem strony a w szczególności niewyjaśnienie zasadności podstawy prawnej przyjętego przez organ rozstrzygnięcia;

- naruszenia art. 7, 77 par. 1 i 80 K.p.a. oraz 107 K.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, a co za tym idzie dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i tym samym pominięcie twierdzeń i dowodów wskazanych przez wnioskodawców;

- naruszenia art. 28 K.p.a. poprzez uznanie, że skarżący nie mają interesu prawnego w ubieganiu się o dokonanie zmian w operacie ewidencji gruntów a tym samym nie mogą być stroną postępowania, gdyż nie są właścicielem lub innym podmiotem władającym konkretną działką ewidencyjną;

- naruszenia prawa materialnego w postaci art. 22 ust. 1 i 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz par. 44 pkt 2 i 45 Rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków poprzez przyjęcie, że istniejąca dokumentacja oraz analiza wyżej wskazanego rozporządzenia nie pozwalają na zmianę zapisów w ewidencji;

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 K.p.a. stwierdził, że w postępowaniu odwoławczym poprzedzającym teraz skarżoną decyzję, nie było prowadzone postępowanie dowodowe a skoro nie przeprowadzono żadnych czynności procesowych mogących mieć wpływ na ocenę dotychczas zebranego materiału dowodowego, nie doszło do naruszenia art. 10 K.p.a. Dodał także, że przymiot strony u skarżących nie był przez organ kwestionowany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Skarga podlegała uwzględnieniu z powodu podzielenia jednego z zarzutów skargi, uszeregowanego w skardze na pierwszym miejscu a dotyczącego naruszenia przez P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. zasady postępowania administracyjnego z art. 10 K.p.a. - czynnego udziału stron w postępowaniu prowadzonym już po uchyleniu przez WSA w Białymstoku wcześniejszej decyzji ostatecznej tego organu z dnia [...] czerwca 2016r. Uchylenie kolejnej decyzji odwoławczej z przyczyn proceduralnych, omówionych w dalszej części uzasadnienia, nie pozwala sądowi na szczegółową ocenę zarzutów merytorycznych, jako że w powtórzonym postępowaniu administracyjnym organ będzie musiał, o czym niżej, swoją ocenę prawną odnosić do nieco inaczej określonych granic przedmiotowych wniosku skarżących, a tym samym wypowiedź merytoryczna sądu byłaby naruszeniem jurysdykcji administracyjnej zastrzeżonej na rzecz organów administracji publicznej. Do jednego tylko zarzutu merytorycznego skład orzekający musi się szerzej odnieść tj. do powtórzonego przez skarżących w obecnej skardze, zarzutu braku przypisania przez organ skarżącym statusu stron postępowania administracyjnego. Ten zarzut związany jest bowiem ściśle z sądową kontrolą respektowania przez organ oceny prawnej wyrażonej poprzednim wyrokiem tj. przestrzegania przez organ art. 153 ustawy Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi.

Przypomnieć zatem raz jeszcze należy, że niniejsze postępowanie sądowe poprzedzone zostało sądową kontrolą decyzji organu, zakończoną wyrokiem kasacyjnym WSA w Białymstoku z dnia 20 października 2016r. sygn. II SA/Bk 555/16., uchylającym decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. z dnia [...] czerwca 2016r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie (po uchyleniu merytorycznej decyzji odmownej organu I instancji). Pierwszoplanowe znaczenie dla oceny prawidłowości teraz zaskarżonej decyzji miało więc zbadanie przez Sąd, czy organy administracji (lub organ administracji II instancji w przypadku uchylenia wyłącznie decyzji odwoławczej) zastosowały się - stosownie do treści art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w powołanym wyroku. Zgodnie bowiem z art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Uregulowanie zawarte w art. 153 P.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Związanie zaś samego sądu wcześniejszym prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego wydanym w danej sprawie, wyraża się w tym, że obecnie orzekający skład sądu administracyjnego, nie może formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (vide: wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2014r. sygn. II FSK 1889/12, Lex Nr 1518953).

Jak wynika z uzasadnienia wyroku kasacyjnego wydanego w sprawie II SA/Bk 555/16, przyczyną uchylenia poprzedniej decyzji organu odwoławczego było stwierdzenie nietrafności umorzenia postępowania administracyjnego z uwagi na brak nadania statusu strony postępowania skarżącym (odwołującym się) w sytuacji, gdy – co przesądził WSA w Białymstoku – skarżący status strony postępowania posiadali. Wyprowadzali go bowiem z prawa własności do nieruchomości objętych wnioskiem aktualizacyjnym, odzyskanego w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej z 1949r. orzekającej o przejęciu na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej majątku Z., w części dotyczącej gruntów darowanych notarialnie przed wojną A. Z., której spadkobiercami są skarżący. WSA stwierdził, że w opisanej wyżej sytuacji, organ ewidencji gruntów o wniosku skarżących winien był się wypowiedzieć merytorycznie albowiem skarżącym jako podmiotom, których prawa do nieruchomości podlegają ujawnieniu w ewidencji gruntów i budynków w świetle art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, przysługiwał przymiot strony postępowania.

Powtórne więc postawienie organowi zarzutu błędnego pozbawienia skarżących statusu stron postępowania jest bezkrytycznym powtórzeniem zarzutu stawianego wcześniejszej decyzji organu odwoławczego umarzającej postępowanie administracyjne, a wyeliminowanej z obrotu prawnego wyrokiem WSA w Białymstoku z dnia z 20 października 2016r. sygn. II SA/Bk 555/16. Na skutek zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu powołanego wyroku, organ odwoławczy ponownie rozpoznając odwołanie skarżących od decyzji Starosty S. z dnia [...] kwietnia 2016r. odmawiającej wprowadzenia zmian w operatach ewidencji gruntów, nie kwestionował bowiem legitymacji czynnej skarżących i poddał ich wniosek aktualizacyjny merytorycznej ocenie, wypełniając zalecenia WSA w Białymstoku z wyroku w sprawie II SA/BK 555/16 w tym zakresie.

Organowi odwoławczemu uniknęła jednak uwadze pełna treść wskazań sądu administracyjnego z wyroku w sprawie II SA/Bk 555/16. Sąd przesądzając o posiadaniu przez skarżących statusu stron postępowania i zalecając merytoryczne odniesienie się do wniosku, wskazał jednocześnie na czym merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez organ II instancji polega. Mianowicie Sąd stwierdził, iż merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy jest zrealizowane wtedy gdy jest poprzedzone postępowaniem umożliwiającym osiągnięcie celów, dla których postępowanie jest prowadzone w zakresie: ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz w zakresie rozważań prawnych stosownych do rozstrzygnięcia, przy czym wszystkie te aspekty winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Powyższych zaleceń organ II instancji już należycie nie wykonał, co w znacznej mierze, zdaniem składu orzekającego, jest następstwem naruszenia zasady czynnego udziału stron w postępowaniu.

Przepis art. 10 par. 1 K.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, nie mogą uchylić się od obowiązku wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego z innych przyczyn niż wymienione w art. 10 par. 2 K.p.a. tj. gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na niepowetowaną szkodę materialną (tak, między innymi, w wyrokach: WSA w Poznaniu z 5.05.2009r. sygn. III SA/Po 471/08, WSA w Łodzi z dnia 13.08.2009r. sygn. I SA/Łd 1426/08, WSA w Kielcach z dnia 8.04.2010r. sygn. II SA/Ke 107/10). Przyczyny przy tym odstąpienia od zasady czynnego udziału stron w postępowaniu powinny być utrwalone w aktach sprawy w drodze adnotacji (art. 10 par. 3 K.p.a.) Gwarantowana w art. 10 par. 1 K.p.a. zasada czynnego udziału w postępowaniu obliguje organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie własnych interesów. W sprzeczności z tą zasadą pozostawać będzie sytuacja, kiedy nie dostrzegając treści art. 10 K.p.a. organ nie dał możliwości wyjaśnienia okoliczności faktycznych, które stanowiły podstawę do wydania decyzji. Niewyjaśnienie z kolei wszystkich istotnych w sprawie okoliczności skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.

W kontrolowanej sprawie już sam fakt zalecenia przez poprzedni skład orzekający sądu merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy wskazywał na konieczność przeprowadzenia powtórnego postępowania odwoławczego co do meritum z pełnymi gwarancjami proceduralnymi czynnego udziału skarżących w postępowaniu, których legitymację czynną przesądził sąd administracyjny. Tymczasem organ II instancji, jak wskazują akta administracyjne, po zwrocie akt z WSA w Białymstoku, w ogóle nie zawiadomił wnioskodawców o zebraniu materiału dowodowego i umożliwieniu m wypowiedzenia się w sprawie, od razu wydając w dniu [...] lutego 2017r. decyzję merytoryczną utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji. Z dopuszczonego przez sąd dowodu z akt sądowych w sprawie II SA/BK 555/16 wynika przy tym, że organ II instancji od dnia 29 września 2016r. musiał mieć wiedzę, że wnioskodawcy sygnalizują przedmiotowe skorygowanie wniosku. W tej dacie bowiem doręczony został organowi II instancji złożony w poprzednim postępowaniu sądowym wniosek o dopuszczenie dowodu z przedłożonej opinii biegłego geodety z dnia [...] czerwca 2016r. określającej, jakie aktualnie działki geodezyjne stanowią obszar gruntów znacjonalizowanych w 1948r. i objętych stwierdzeniem nieważności decyzji nacjonalizacyjnej z uwagi na fakt, że od 1934r. były "wyjęte" ze znacjonalizowanego majątku Z. i stanowiły wyłączną własnością A. Z. Skarżący podnoszą w skardze, że brak powiadomienia ich o zebraniu materiału dowodowego przed wydaniem zaskarżonej decyzji uniemożliwił im przedmiotowe skorygowanie wniosku. Brak z kolei jasności, których działek geodezyjnych według obecnego stanu ewidencji gruntów, żądanie wprowadzenia podmiotowych zmian w ewidencji dotyczy, nie pozwala na właściwą merytoryczną ocenę żądania. Jest ona bowiem zależna od aktualnego reżimu prawnego nieruchomości objętych wnioskiem, odzwierciedlonego ostatnimi wpisami w ewidencji gruntów. Inna przy tym powinna być argumentacja co do wprowadzenia zmian podmiotowych w ewidencji gruntów w odniesieniu do gruntów, których stan prawny jest uregulowany i został stwierdzony późniejszymi dokumentami niż te, na które powołuje się teraz wnioskodawca a inna w odniesieniu do gruntów o nieuregulowanym do dziś stanie prawnym. W sprawie niniejszej nie można zatem pominąć tego, że od strony przedmiotowej wniosek w części dotyczył wpisania w ewidencji skarżących jako współwłaścicieli działki o numerze [...] o nieuregulowanym stanie prawnym, przy czym – w świetle sygnalizacji w skardze uprawdopodobnionej opinią biegłego geodety z [...] czerwca 2016r., z którego to dokumentu został dopuszczony dowód – granice przedmiotowe wniosku mogą być skorygowane. Zauważyć również należy, iż we wniosku o wprowadzenie zmian podmiotowych w ewidencji gruntów nie zostało sprecyzowane żądanie wpisania wnioskodawców jako władających działką o numerze geodezyjnym [...], jak przyjął organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2016r., ale żądanie niejako "przywrócenia" w ewidencji uprawnień właścicielskich A. Z. do wszystkich gruntów nabytych aktem notarialnym z [...] lipca 1934r., w tym i tych których stan prawny nie został uregulowany późniejszymi niż akt notarialny z 1934r. tytułami własności.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji (art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Organ II instancji powinien powtórzyć postępowanie odwoławcze zapewniając skarżącym czynny w nim udział, wyjaśnić jaki jest zakres przedmiotowy żądania wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i czy pokrywa się z uprawnieniami skarżących do gruntów wynikającymi z dokumentów przez nich powołanych, ustalić precyzyjnie jaki jest aktualny stan prawny poszczególnych działek objętych żądaniem wpisu uprawnień skarżących i zróżnicować ocenę prawną wniosku w zależności od tego, czy stan prawny gruntów objętych wnioskami jest -w świetle aktualnych wpisów w ewidencji - uregulowany czy nie. Tylko w odniesieniu do gruntów o ujawnionym w ewidencji i uregulowanym stanie prawnym w oparciu o zdarzenia prawne późniejsze w stosunku do stanowiącego podstawę wprowadzenia zmian podmiotowych, można się posłużyć argumentem o nieskuteczności starszych tytułów własności dla aktualizacji wpisów.

Konsekwencją uwzględnienia skargi stało się obciążenie organu kosztami postępowania sądowego stosownie do treści art. 200 w związku z art. 210 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na kwotę zasądzonych od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego złożył się: wpis od skargi w kwocie 200 złotych, solidarnie uiszczony przez skarżących, opłata od pełnomocnictw w łącznej kwocie 102 złote oraz koszty zastępstwa procesowego adwokata za udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym w kwocie 480 złotych (według stawek z Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015r., poz. 1800 ze zm. z Dz. U. z 2016r., poz. 1668).