Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 780/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2005-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (sprawozdawca) Sędziowie: NSA Tadeusz Kuczyński Asesor WSA Maria Tkacz-Rutkowska Protokolant: apl. prok. Dariusz Brodzisz po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] ([...]) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na art. 22 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), odmówił skarżącemu W. J. przyznania uprawnień z tytułu pobytu w obozach hitlerowskich.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazując, że W. J. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień z tytułu pobytu od [...] do [...]r. w obozie przejściowym P.-G. i w obozie S. w Austrii, skąd wraz z rodzicami został przewieziony do osady folwarcznej L., stwierdzono, iż z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący jako dziecko przebywał wraz z rodzicami w Austrii., jednak nie przedstawił on żadnych dokumentów potwierdzających pobyt wraz z rodziną w obozach P.-G. i S . Organ podał, że wobec powyższego Urząd zwrócił się do Instytutu Zachodniego w P. oraz Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu - IPN z zapytaniem, czy wyżej wymienione obozy były miejscami odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach. W dniu [...] r. Instytut Zachodni odpowiedział, że obóz P.-G. istniał od [...]r. do [...]r. W dniu [...] r. Główna Komisja stwierdziła, iż obóz S. w Austrii nie jest jej znany. Kierownik Urzędu wskazał, że w opracowaniu "Das nationalsozialistische Lagersystem" pod red. Martina Weinmanna przy współpracy Anny Keiser i Ursuli Krause-Schmitt również brak jest wiadomości na temat istnienia obozu S. w Austrii. Powołując się na art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach organ stwierdził, iż skarżący nie udokumentował faktu podlegania represjom określonym w tych przepisach, przy czym ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nie był on osadzony w okresie od [...]r. do [...]r. w miejscach odosobnienia określonych w przepisach ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. J. wskazał, iż jego ojciec zmarł w [...] r., a zatem nie "przebywał wraz z rodzicami" w wyżej wymienionych obozach, lecz jako małoletni chłopiec był w nich wraz z matką. Stwierdził, że jest w 100 % przekonany o istnieniu tych obozów i powołał się na zdjęcie obozowe swojego brata. Oświadczył, iż w [...]r. "za pochodzenie polskie" został deportowany wraz z matką i bratem do obozów przejściowych P. i S. w Austrii, skąd przewieziono ich do pracy przymusowej w osadzie folwarcznej L . Jego matka była tam zatrudniona przy pracach polowych, brat pracował przy koniach, a on jako małoletni chłopiec był zmuszony do pilnowania krów na pastwisku. Podkreślił, że brat, który jest jego świadkiem, otrzymał decyzję o przyznaniu uprawnień do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie "za III Rzeszę - deportacja do pracy przymusowej".

Postanowieniem z dnia [...]r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 101 kpa zawiesił postępowanie w sprawie wniosku W. J. o przyznanie uprawnień określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego podając, iż podjęcie decyzji w sprawie jest niemożliwe do chwili określenia przez Prezesa Rady Ministrów w drodze rozporządzenia miejsc odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, to jest obozów, o jakich mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach.

Postanowieniem z dnia [...]r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 97 § 2 kpa oraz art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach podjął postępowanie w powyższej sprawie wskazując, że 14 października 2001 r. weszło w życie rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154).

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r.

W motywach tego rozstrzygnięcia stwierdzono, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie przedstawił żadnych istotnych okoliczności oraz wiarygodnych dowodów mogących mieć wpływ na zmianę decyzji w przedmiotowej sprawie. Wskazano, iż Archiwum Państwowe w P. w piśmie Nr [...]z [...]r. nie potwierdziło pobytu skarżącego w hitlerowskim obozie w P., a z ankiety wypełnionej dla potrzeb Państwowego Biura Dowodów Osobistych w R. wynika, że w czasie okupacji skarżący nie przebywał w S., lecz w L. B. w Austrii. Wskazując ponadto, że na potwierdzenie deklarowanego pobytu w obozach hitlerowskich skarżący przedstawił pisemne oświadczenia świadków A. K. i J. J. Kierownik Urzędu stwierdził, że świadkowie ci nie przedstawili żadnych dowodów potwierdzających ich uwięzienie w hitlerowskich obozach. Odmawiając ich oświadczeniom mocy dowodowej organ uznał, że świadkiem może być wyłącznie osoba, która brała osobisty udział w wydarzeniach będących przedmiotem oświadczenia i przedstawiła dokumenty lub dowody potwierdzające doznane represje.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podniósł, że spośród dwóch obozów, w których pobyt deklaruje skarżący, obóz S. nie figuruje w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r., a zatem nie spełnia warunków określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach. Natomiast obóz P.-G. spełnia wprawdzie powyższe warunki, ale istniał on od [...]r. do [...]r., a więc twierdzenie skarżącego, iż przebywał w tym obozie w [...] r. nie jest prawdopodobne. Organ powołał się przy tym na informator encyklopedyczny PWN "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945" oraz na pismo Instytutu Zachodniego w P. z dnia [...]r.

Na powyższą decyzję W. J. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i podał, że jego brat J. J. przebywał we wszystkich wskazanych obozach i jako dowód przedstawił swoje zdjęcie obozowe. Podkreślił, iż w [...] r. brat otrzymał decyzję o przyznaniu uprawnień do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie "za deportację i osadzenie w obozach", co jednak nie zostało uwzględnione w zaskarżonej decyzji. Podniósł, że w ankiecie wypełnionej dla potrzeb Państwowego Biura Dowodów Osobistych w R. zostały wpisane miejsca jego pobytu w czasie okupacji: L. - gospodarstwo rolne oraz B. - obóz w Austrii i zarzucił, że w zaskarżonej decyzji obie nazwy niezgodnie ze stanem faktycznym zostały potraktowane jako jedna nazwa dwuczłonowa. Oświadczył, że pobyt jego matki A. J. wraz z dziećmi J. i W. w obozach S., B. i L. potwierdza pismo Miejskiego Urzędu Gminy w S.z dnia [...]r.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał zaskarżoną decyzję i argumenty zawarte w jej uzasadnieniu. Organ podniósł w szczególności, że skarżący dopiero w skardze powoływał się na swój pobyt w obozie B. i ponieważ fakt ten nie był znany wcześniej Kierownikowi Urzędu może on stanowić podstawę do wznowienia postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Tak więc obecnie właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 cytowanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona.

Przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest kwestia przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozach hitlerowskich, co wynika ze złożonego przez niego wniosku w tym przedmiocie. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią zatem przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.jedn. Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), a nie przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), regulujące odmienną od objętej wnioskiem skarżącego kwestię możliwości przyznania świadczenia pieniężnego osobom deportowanym w czasie wojny do wykonywania pracy przymusowej. Tak więc zarzut skarżącego, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w swojej decyzji nie uwzględnił faktu, iż brat skarżącego otrzymał świadczenie pieniężne z tytułu deportacji do pracy przymusowej, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, gdyż nie jest to sprawa o przyznanie takiego świadczenia, co wyraźnie wynika z treści żądania strony. Powyższy zarzut nie dotyczy zatem przedmiotu tej sprawy.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, przy czym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b), w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa ( lit. c).

Miejsca odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) cytowanej ustawy, zostały określone w przepisach rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154).

Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma zatem ustalenie, czy skarżący z przyczyn wskazanych w ustawie o kombatantach przebywał w miejscach odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) tej ustawy.

Rozważając powyższą kwestię Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że skarżący nie udowodnił faktu pobytu w takich miejscach. Organ podkreślił w szczególności, iż spośród dwóch obozów, w których pobyt deklarował skarżący, obóz S. nie figuruje w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r., a zatem nie spełnia warunków określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach. Natomiast obóz P.-G. spełnia wprawdzie powyższe warunki, ale istniał on od [...]r. do [...]r., a więc twierdzenie skarżącego, iż przebywał w tym obozie w [...] r. nie jest prawdopodobne. Kierownik Urzędu podał przy tym źródła, na których oparł swoje ustalenia.

Niezależnie od powyższego organ ustosunkował się do powoływanych przez skarżącego dowodów mających potwierdzać jego pobyt w hitlerowskich miejscach odosobnienia i wskazał przyczyny, z powodu których dowodów tych nie uwzględnił. W szczególności zaznaczył, że powołani świadkowie nie przedstawili żadnych dowodów potwierdzających ich uwięzienie w hitlerowskich obozach i z faktu tego wywiódł, że nie można dać im wiary, iż skarżący przebywał w takich obozach, skoro nie udowodnili oni, że sami w takich obozach byli osadzeni. Kierownik Urzędu wskazał ponadto, iż wypełniając ankietę dla potrzeb Państwowego Biura Dowodów Osobistych w R. skarżący podał jedynie, iż w czasie wojny przebywał w L. B. w Austrii.

Polemizując z tym ustaleniem skarżący podniósł, iż w ankiecie wypełnionej dla potrzeb Państwowego Biura Dowodów Osobistych w R. zostały wpisane miejsca jego pobytu w czasie okupacji: L. - gospodarstwo rolne oraz B. - obóz w Austrii i zarzucił, że w zaskarżonej decyzji obie nazwy niezgodnie ze stanem faktycznym zostały potraktowane jako jedna nazwa dwuczłonowa.

Ustosunkowując się do tego zarzutu stwierdzić trzeba, iż z treści przedmiotowej ankiety, wypełnionej przez skarżącego w dniu [...]r., wynika, że w rubryce dotyczącej miejsca zamieszkania skarżącego w czasie okupacji (pkt 10 lit. b ankiety) wpisano: "L. B. - Austria". Dokonane przez organ ustalenie było zatem oparte na konkretnym zapisie wspomnianej ankiety podpisanej przez skarżącego i nie było ustaleniem dowolnym. Zauważyć wypada, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie twierdził, iż była to jedna miejscowość o dwuczłonowej nazwie, lecz z zapisu tego wysnuł wniosek, że skarżący wypełniając przedmiotową ankietę nie twierdził, iż w czasie okupacji był osadzony w obozach hitlerowskich w P. i S.

Odnosząc się do powoływanego w skardze pisma Miejskiego Urzędu Gminy w S. z dnia [...]r. stwierdzić trzeba, iż z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby pismo to było znane Kierownikowi Urzędu w czasie wydawania zaskarżonej decyzji. Zauważyć wypada, że na uwierzytelnionym tłumaczeniu z języka niemieckiego tego pisma figuruje data "[...]", co wskazuje, iż tłumaczenie to zostało dokonane już po wydaniu w dniu [...]r. zaskarżonej decyzji. Nie ma zatem ono wpływu na ocenę zgodności z prawem tej decyzji, gdyż przy ocenie takiej bierze się pod uwagę materiał dowodowy, którym organ dysponował w czasie wydawania zaskarżonego aktu administracyjnego. Niezależnie od powyższego podkreślić należy, iż z treści uwierzytelnionego tłumaczenia wspomnianego pisma wynika, że skarżący wraz z matką i bratem przebywał w obozach pracy S., B. i L. jako pomocnik w gospodarstwie rolnym w okresie od [...]r. do końca wojny. Pobyt zaś w obozie pracy nie jest równoznaczny z pobytem w obozie koncentracyjnym lub w miejscach odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach.

Nie kwestionując zatem, że skarżący w czasie okupacji przebywał w Austrii stwierdzić trzeba, iż brak jest dowodów na to, że był on osadzony w miejscach odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach.

Jak już wyżej zaznaczono przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich, a nie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Dlatego też poza rozważaniami Sądu w tej sprawie pozostaje to, czy ewentualnie istnieją podstawy do przyznania skarżącemu prawa do takiego świadczenia, przyznanego zresztą jego bratu.

W tym stanie rzeczy stwierdzić trzeba, iż kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wykazała, aby decyzja ta oraz decyzja ją poprzedzająca naruszały obowiązujące przepisy prawa i to w stopniu wymagającym wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Podkreślić ponownie należy, iż sąd administracyjny jest właściwy jedynie do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i nie ma prawa oceniania jej pod innymi względami. Nie ma też prawa do oceniania słuszności obowiązujących przepisów i przyjętych w nich rozwiązań prawnych. Dlatego też stwierdzając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującym prawem, nie ma możliwości poddawania jej ocenie pod kątem słuszności, czy sprawiedliwości społecznej.

W tej sytuacji - zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji.