Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 348/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-10-05 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art 245
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym Przewodnicząca Sędzia WSA – Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w dniu 5 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w z dnia 3 lutego 2015 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

[...], w związku ze skargą na powołaną na wstępie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła wniosek

o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i wydatków w całości.

W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że konieczność uiszczenia wpisu od skargi miałaby poważne skutki dla koniecznego utrzymania . Poniesienie kosztów sądowych, biorąc pod uwagę sytuację materialną skarżącej, uniemożliwiłoby zaspokojenie uzasadnionych potrzeb skarżącej i jej rodziny. Wskazano także, że zobowiązania skarżącej, mające charakter publicznoprawny, znacznie przewyższają wartość udziałów skarżącej w prawach własności oraz użytkowania wieczystego do nieruchomości wchodzących w skład spadku po zmarłym [...]. Posiadane udziały stanowią jedyne istotne składniki majątku skarżącej. Aktualna wartość udziałów

w wyszczególnionych we wniosku prawach do nieruchomości wynosi ok. [...] mln, zaś wysokość zobowiązań ciążących solidarnie na skarżącej przekracza kwotę [...] mln. zł.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, o posiadanych nieruchomościach (dom, mieszkanie) wpisano "nie dotyczy". Jako składniki majątkowe wymieniono zaś:

1/ 1/8 udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości zabudowanej – grunt

o pow. [...] m kw, położony w [...];

2/ [...] udziału w prawie własności nieruchomości niezabudowanej o pow. [...] m kw., ul. [...];

3/ [...] udziału w prawie własności nieruchomości zabudowanej o pow. [...] m kw. , ul. [...];

4/ 1/16 udziału w prawie własności nieruchomości zabudowanej o pow[...] m kw. [...];

5/ [...] udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości niezabudowanej o pow. [...];

6/ [...] udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości zabudowanej o pow. [...]

7/ [...] udziału w prawie własności nieruchomości pow. [...]

Pozostałe rubryki formularza PPF, dotyczące majątku wnioskodawczyni i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym zostały wypełnione poprzez wpisanie "nie dotyczy", a rubrykę nr 10. w zakresie dochodów wnioskodawczyni pozostawiono niewypełnioną.

Z kolei w rubryce dotyczącej innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne (nr 11.), podano podstawy zobowiązań ciążących na [...], w tym m.in. decyzje organów podatkowych w sprawie podatków od nieruchomości, rolnego i leśnego, a także pisma dotyczące innych należności

(z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, ugoda z tytułu umowy o kredyt inwestycyjny denominowany).

Uznając złożone oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącej, wezwaniem z dnia 27 kwietnia 2015 r., referendarz sądowy zobowiązał pełnomocnika do nadesłania dodatkowych dokumentów.

Wezwanie to obejmowało:

- oświadczenie skarżącej o wysokości jej średnich miesięcznych dochodów netto otrzymanych w kraju i poza granicami RP w ostatnich sześciu miesiącach, a także dokument potwierdzający wysokość tych dochodów (np. zaświadczenie pracodawcy, kopię umowy o pracę, kopie umów najmu, kopie księgi podatkowej - jeśli prowadzi działalność gospodarczą itp.) lub dokument potwierdzający brak dochodów (np. zaświadczenie z urzędu pracy, potwierdzające posiadanie statusu osoby bezrobotnej, zaświadczenie organu podatkowego), w razie dokumentów obcojęzycznych wraz z tłumaczeniem na język polski;

- w przypadku braku dochodów - oświadczenie co do źródeł utrzymania;

zaś w przypadku pomocy finansowej osób trzecich, poproszono o wskazanie wysokości i stopnia pokrewieństwa z tymi osobami; w przypadku pomocy instytucji – o przedłożenie zaświadczenia właściwego organu o formach i wysokości takiej pomocy lub kopii decyzji w sprawie takiej pomocy wraz z tłumaczeniem na język polski;

- dodatkowe oświadczenie w zakresie sytuacji rodzinnej i stanu cywilnego skarżącej, czy pozostaje w związku małżeńskim, czy mieszka z innymi osobami (mężem, dziećmi, rodzicami, innymi osobami), czy osoby te prowadzą wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącą, czy partycypują w kosztach utrzymania, w jakiej wysokości,

a także – jeżeli osoby te prowadzą wspólne gospodarstwo domowe – oświadczenie w zakresie stanu majątkowego tych osób i wysokości ich miesięcznych dochodów;

- roczne zeznania podatkowe skarżącej za 2013 r. i 2014 r. wraz

z potwierdzeniami złożenia w organie podatkowym lub zaświadczenia, że przychody za wskazane lata nie były rozliczane przez skarżącą w kraju i za granicą;

- oświadczenie skarżącej o rodzaju i wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków na konieczne utrzymanie rodziny, a także rachunki potwierdzające ich wysokość

z ostatnich dwóch miesięcy;

- wyciągi ze wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych,

w Polsce i za granicą, w tym bieżących, oszczędnościowych, lokat, z kart kredytowych z ich stanem za okres od 27 stycznia 2015 r. do 27 kwietnia 2015 r.;

- dodatkowe oświadczenie skarżącej w zakresie posiadanych nieruchomości, w jaki sposób i przez kogo są wykorzystywane, czy skarżąca otrzymuje, jeśli tak, w jakiej wysokości pożytki z tych nieruchomości wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość tych pożytków;

- dodatkowe oświadczenie skarżącej, dotyczące miejsca zamieszkania, wyjaśniające jaki tytuł prawny posiada do lokalu mieszkalnego położonego

w [...], wskazanego w rubryce 2. formularza PPF, a także o kopię umowy najmu wraz z tłumaczeniem na język polski.

Z uwagi na miejsce zamieszkania skarżącej znajdujące się poza terytorium Polski, we wskazanym wezwaniu zakreślono trzydziestodniowy termin na jego wykonanie.

Skarżąca, jak też jej pełnomocnik, w zakreślonym terminie wymienionych dokumentów nie przedłożyli. Nie udzielono także żadnych wyjaśnień odnośnie przyczyn niewykonania ww. wezwania.

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, postanowieniem z dnia 20 lipca 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy, uznając, że skarżąca nie wykazała, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek dla koniecznego utrzymania skarżącej.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, nie zgadzając się z rozstrzygnięciem i zarzucając błędy w ustaleniach faktycznych, mające wpływ na jego treść i wnosząc o przyznanie prawa pomocy

w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i wydatków.

W obszernym uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca, polemizując z treścią ww. postanowienia, nie podniosła żadnych nowych okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej, powołując się na sytuację opisana w formularzu PPF i uznając ją za wystarczającą do przyznania prawa pomocy. Wskazano ponownie na ciążące na niej zobowiązania publicznoprawne o wartości [...] mln. zł, przewyższającej aktualną wartość wszystkich udziałów w składnikach majątku spadkowego, wynoszącą ok. [...] mln. zł, a także na okoliczności braku działu spadku świadczącą o jedynie potencjalnie posiadanych udziałach oraz na długi spadkowe.

Dodatkowo pełnomocnik skarżącej wskazał, w jaki sposób są wykorzystywane poszczególne nieruchomości, w których skarżąca ma udziały, tj. w nieruchomość

w [...] (kopalnia torfu, czynsz z tytułu dzierżawy będzie płacony gdy dzierżawca uzyska koncesje na wydobycie), w [...] (niewykorzystywana, stanowi zabezpieczenie zobowiązania [...]), w [...] (ośrodek wypoczynkowy prowadzony przez dzierżawcę), w [...] (budynek gorzelni przeznaczony do rozbiórki), w [...] (ośrodek wypoczynkowy, decyzja

o rozbiórce) oraz w [...] (na gruncie parking, drogi dojazdowe przeznaczone dla właścicieli posesji sąsiednich, budynek jest przedmiotem dzierżawy), podnosząc, iż skarżąca nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów.

Wobec powyższego podkreślono, że [...], nie czerpiąc jakichkolwiek dochodów ze spadku, jest mimo to zobowiązana do zapłaty długów spadkowych, a także bieżących należności związanych z nabytymi przez dziedziczenie prawami, co dodatkowo negatywnie wpływa na jej sytuację ekonomiczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Mając na uwadze powyższe regulacje, Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie prawa pomocy.

Należy zatem zauważyć, że zgodnie z art. z 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 p.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 245 § 1 p.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 p.p.s.a. wynika przy tym, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 p.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych

w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Jak wynika przy tym z art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wniosek ten składa się na urzędowym formularzu.

Jeżeli natomiast oświadczenia strony zawarte w powyższym wniosku okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana na mocy art. 255 p.p.s.a. złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Trzeba przy tym podkreślić, że ciężar wykazania, że przesłanki przyznania prawa pomocy zostały spełnione spoczywa na wnioskodawcy.

Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy wskazać, że we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wydatków, skarżąca podała, że posiada udziały w nieruchomościach oraz zobowiązania publicznoprawne związane z tymi nieruchomościami, co ma świadczyć, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Będzie bowiem musiała spłacać w przyszłości zobowiązania, które przewyższają wartość majątku. Skarżąca we wniosku nie ujawniła żadnych informacji o sytuacji rodzinnej, osobach wspólnie prowadzących gospodarstwo domowe oraz dochodach.

Mając na uwadze powyższe informacje, nie budzi wątpliwości Sądu, że dane zawarte we wniosku były niepełne i niewystarczające do zobrazowania pełnej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącej. Z tego też powodu, skarżąca została wezwana pismem z dnia 27 kwietnia 2015 r. do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dalszych dokumentów, pozwalających uzupełnić te braki. Do chwili obecnej skarżąca nie wywiązała się jednak z nałożonego na nią obowiązku.

Tym samym na podstawie informacji przedstawionych przez skarżącą we wniosku oraz w sprzeciwie nie można w ocenie Sądu jednoznacznie stwierdzić, czy przesłanki przyznania jej prawa pomocy zostały rzeczywiście spełnione.

Skarżąca, nie złożyła bowiem żadnych oświadczeń ani dowodów, które obrazowałyby wysokość uzyskiwanego przez nią dochodu, wysokość wydatków, oszczędności oraz faktyczną sytuację rodzinną. Nie przedstawiono nawet przybliżonej wysokości dochodów ani podstawowego wyliczenia kosztów utrzymania takich jak opłaty za mieszkanie, media, żywność, odzież, środki czystości, paliwo, leki czy ubezpieczenie.

Opisane wyżej braki mogły być usunięte przez skarżącą przez złożenie ww. dokumentów i oświadczeń. Żadne z żądanych oświadczeń i dokumentów nie zostały jednak załączone do akt sprawy.

Skarżąca nie uzupełniła materiału dowodowego również ze sprzeciwem, który zawiera ogólne i znane już informacje dotyczące wyłącznie posiadanych udziałów

w nieruchomości. Skarżąca w sprzeciwie jedynie oświadczyła dodatkowo, w jaki sposób wykorzystywane są nieruchomości, zaznaczając, że nie uzyskuje z nich dochodów i akcentując obciążenie zobowiązaniami i długami spadkowymi związanymi z tymi nieruchomościami.

W konsekwencji należało więc przyjąć, że na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie jest możliwe ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej i jej możliwości finansowych oraz tego, czy skarżąca ma możliwości by samodzielnie lub z pomocą członków rodziny ponieść koszty sądowe. Tym samym nie można również stwierdzić, czy uiszczenie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w utrzymaniu skarżącej, ewentualnie także jej najbliższych.

Wobec tego zaistniała podstawa do uznania, że skarżąca nie wykazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Brak bowiem pełnych wyjaśnień odnośnie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uniemożliwia ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej.

Zaznaczyć przy tym należy, że w przypadku ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek

w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb życiowych, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel.

Należy także podkreślić, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży zatem w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżąca uchyliła się od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dowodów, to powinna liczyć się

z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jej twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 744/09, LEX nr 552404).

Podsumowując, materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącą okazał się niewystarczający do stwierdzenia, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania w całości albo w części. Jednocześnie, jak wskazano już wcześniej, ciężar wykazania, że w danej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie omawianego wsparcia ze środków publicznych, spoczywa na wnioskodawcy. Osoba ta ponosi także negatywne konsekwencje nie wywiązania się z powyższego obowiązku.

W tej sytuacji, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 246 § 1, art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.