Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 890/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Asesor WSA Andrzej Wieczorek Protokolant: Rafał Jasiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2004 r. sprawy ze skargi P. S. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] z dnia [...] grudnia 2001 nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] października 2001 r. 2. zasądza na rzecz skarżącego od Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] kwotę 121,40 (sto dwadzieścia jeden i 40/100) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Pan P. S. ubiegał się w 1999 r. o wypis na listę aplikantów radcowskich po ukończeniu aplikacji sądowej. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] ustaliła w 1999 roku limit 27 miejsc dla kandydatów po studiach (Uchwała Nr [...] z dnia [...] czerwca 1999 roku) i limit 2 miejsc dla kandydatów po innych aplikacjach (uchwała Nr [...] z dnia [...] marca 1999 roku). W wyniku przeprowadzenia konkursu Pan P. S. uzyskał 12 pkt i został sklasyfikowany na 3 miejscu na liście kandydatów po ukończeniu aplikacji sądowej. Należy nadmienić, iż osoby które ukończyły inne aplikacje były zwolnione z I etapu egzaminu tj. części pisemnej i przystępowały od razu do II etapu tj. rozmowy kwalifikacyjnej, która w odniesieniu do Pana P. S. miała miejsce w dniu [...] czerwca 1999 roku. W wyniku tej rozmowy Pan P. S. uzyskał 4 punkty za poziom ogólnej wiedzy prawniczej i inteligencji, 4 punkty za oceny na dyplomie i 4 punkty za ocenę z egzaminu sędziowskiego. Otrzymane łącznie 12 punktów uplasowało go na 3 miejscu, a więc poza ustalonym limitem przyjęć 2 miejsc dla kandydatów po innych aplikacjach.

W związku z powyższym Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 1999 roku odmówiła wpisania Pana P. S. na listę aplikantów radcowskich. Od uchwały tej Pan P. S. złożył odwołanie do Krajowej Rady Radców Prawnych w [...], która uchwalą nr [...] z dnia [...] października 1999 roku utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Od tej uchwały Pan S. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 maja 2000 roku w sprawie II SA 2725/99 uchylił zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę organu I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że podstawowe znaczenie ma ocena, czy w świetle obowiązujących kluczowych regulacji dotyczących praw obywateli dopuszczalne jest wydzielenie odrębnego limitu miejsc dla osób legitymujących się ukończeniem z pozytywnym wynikiem innej aplikacji. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że kandydaci wyłonieni po pierwszym etapie konkursu i osoby po innej aplikacji poddane jednoetapowemu postępowaniu kwalifikacyjnemu z zakresu uzupełniającej problematyki powinny mieć równe prawa do ubiegania się o wpis na listę aplikantów radcowskich w ramach łącznego limitu.

Pismem z dnia [...] listopada 2000 roku P. S. wezwał Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] do podjęcia uchwały w sprawie jego wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich.

W odpowiedzi na to wezwanie Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] wystosowała do Pana P. S. pismo z dn. [...] stycznia 2001 roku, w którym poinformowała go, iż wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na swój kasacyjny charakter powoduje jedynie to, że w chwili obecnej znajduje się on jak w sytuacji sprzed konkursu, a więc jest w dalszym ciągu kandydatem na aplikanta radcowskiego. Ponieważ nabór na aplikację radcowską poprzedzony jest konkursem, to powinien on przystąpić do takiego konkursu w 2001 roku i uzyskać odpowiednio wysoką lokatę. Konkurs w 2001 roku odbędzie się według nowych zasad, albowiem Krajowa Rada Radców Prawnych w [...], będąc związana stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uchwałą Nr [...] z dnia [...] października 2000r. zmieniła Regulamin postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych w należących do ich właściwości indywidualnych sprawach radców prawnych i aplikantów radcowskich oraz prowadzenia list radców prawnych i aplikantów radcowskich. Istota tej zmiany polegała na tym, że zlikwidowano jednoetapowy konkurs dla kandydatów na aplikację radcowską, którzy odbyli inne aplikacje prawnicze.

Następnie Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] w piśmie z dnia [...] marca 2001 roku poinformowała Pana P. S., że konkurs o wpis na listę aplikantów radcowskich odbędzie się w miesiącu czerwcu 2001 roku, natomiast wniosek z odpowiednimi dokumentami należy złożyć w nieprzekraczalnym terminie do dnia [...] maja 2001 roku.

P. S. nie złożył ponownego wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich i nie przystąpił do egzaminu konkursowego w 2001 roku, natomiast w sierpniu 2001 roku skierował skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w [...] na bezczynność Okręgowej Rady Izby Radców Prawnych w [...] w przedmiocie złożonego przez niego wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich.

Uchwałą Nr [...] z dnia [...] października 2001 roku Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] na podstawie art. 33 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19 poz. 145 z późn. zm.) postanowiła odmówić Panu P. S. wpisania na listę aplikantów radcowskich.

W uzasadnieniu tej uchwały Rada podała, że w związku z wyrokiem NSA z dnia 22 maja 2000 roku w sprawie II SA 2725/99, Krajowa Rada Radców Prawnych dokonała zmiany regulaminu konkursu polegającej na likwidacji konkursu jednoetapowego. Zmianie nie uległ jednakże przepis art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, uzależniający wpis na listę aplikantów radcowskich od wyników konkursu. Pan P. S. przystąpił w 1999 roku do konkursu dla osób ubiegających się o wpis na listę aplikantów radcowskich po innych aplikacjach i wówczas uzyskany wynik nie jest porównywalny z wynikiem osób, które przeszły pełny konkurs. Nie może również uzyskanej przez kandydata liczby punktów przeliczyć w ramach przyjętej wówczas klasyfikacji dla osób przechodzących przez dwa etapy konkursu. Pan S. powinien był, zgodnie z powiadomieniem Rady, przystąpić do ponownego konkursu w 2001 roku, czego nie uczynił, dlatego też jego wniosek o wpis na listę aplikantów radcowskich nie może być uwzględniony.

Od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z [...] października 2001 roku Nr [...] Pan P. S. złożył odwołanie do Krajowej Rady Radców Prawnych w [...], domagając się jej uchylenia i uwzględnienia jego wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich. Krajowa Rada Radców Prawnych uchwałą nr [...] z dnia [...] grudnia 2001 roku zaskarżoną uchwałę Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] października 2001 roku utrzymała w mocy podzielając argumenty zawarte u uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Na uchwałę Nr [...] Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 2001 roku Pan P. S. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania w sprawie.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż organ II instancji nie rozważył argumentów przez niego podnoszonych w odwołaniu i nie ustosunkował się do nich w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, powtarzając argumentację z uzasadnienia organu I instancji. Zarzucił, iż organy obu instancji nie wykonały wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 22 maja 2000 roku, w którym Sąd nakazał rozpoznanie jego wniosku w ramach łącznego limitu miejsc. Skarżący przystąpił do konkursu w 1999 roku i uzyskał w jego ramach określony wynik, to rozpoznanie jego wniosku powinno nastąpić na podstawie tego osiągniętego wyniku i zgodnie z wytycznymi z uzasadnienia wyroku NSA bez konieczności ponownego przystąpienia do egzaminu na podstawie innego Regulaminu niż ten, który obowiązywał w 1999 roku.

Zdaniem skarżącego organy samorządu radcowskiego naruszyły nie tylko liczne przepisy ustaw zwyczajnych (w szczególności art. 33 i 60 pkt 8 b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych, art. 6 i 12 k.p.a, art. 30 ustawy z 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym), ale w dalszym ciągu naruszają przepisy art. 32, 65 ust. 1, 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, którego Rzeczpospolita Polska jest stroną.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawnych wniosła o jej oddalenie jako bezzasadnej. Podniosła, że skarżący obecnie nie może domagać się wpisu na listę aplikantów radcowskich bez poddania się postępowaniu konkursowemu bez względu na wadliwość uchwały odmawiającej mu wpisu w czerwcu 1999 roku i nie jest możliwe powrócić obecnie do wpisu na listę sporządzoną w 1999r., objętą kwestionowaną uchwałą Rady OIRP w [...] z dnia [...] czerwca 1999 roku. Niewzięcie przez P. S. udziału w dwuetapowym konkursie uniemożliwia ustalenie oceny punkowej w sposób porównywalny, a przyjęcie wyniku jedynie za część ustną konkursu przesądza o tym, że skarżący uzyskał zbyt mało punków, aby uzyskać wpis na listę aplikantów radcowskich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. Nr 153, poz. 1271 , Nr 240 poz. 2052) – "sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi".

Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Tak więc, w niniejszej sprawie, do Sądu należała ocena pod względem zgodności z prawem zaskarżonej uchwały nr [...] Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 2001 roku oraz utrzymanej nią w mocy uchwały nr [...] Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] października 2001 roku odmawiającej wpisania Pana P. S. na listę aplikantów Radcowskich po przeprowadzonym konkursie w 1999 roku.

Uchwały organów obu instancji zapadały na podstawie przepisów podjętych jako uchwały organów samorządowych, wydanych na podstawie delegacji zawartej w art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19 poz. 145 ze zm.).

W dniu 18 lutego 2004 roku Trybunał Konstytucyjny rozpoznał połączone pytanie prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie zgodności z konstytucją niektórych przepisów prawa o adwokaturze oraz ustawy o radcach prawnych dotyczących naboru na aplikacje adwokackie i radcowskie.

W zakresie dotyczącym zgodności z Konstytucją niektórych przepisów ustawy o radcach prawnych, związanych z naborem na aplikację radcowską, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 roku, sygn. akt P 21/02, opublikowanym w Dz.U. z 4 marca 2004 roku orzekł, że art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji przez to, że dopuszcza co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia, natomiast art. 60 pkt 8b ustawy, o której jest mowa wyżej, nie jest niezgodny z art. 17 Konstytucji.

W obszernym uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny podał motywy powyższego rozstrzygnięcia i dodatkowo wskazał, że ograniczenia konstytucyjnie gwarantowanych wolności i praw obywatelskich powinny być unormowane w aktach prawnych o randze ustawowej. Ponieważ jednak przepisy zaskarżonej ustawy nie określały przesłanek i zakresu przeprowadzenia konkursów na aplikacje, umożliwiając dowolne normowanie tych kwestii w aktach prawnych wewnątrzkorporacyjnych, zostały one uznane za niezgodne z Konstytucją.

Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że instytucje przeprowadzające konkurs dopuszczający do aplikacji nie mają jednocześnie pełnej niezależności w ustaleniu jej zasad. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stanowi podstawę do podjęcia postępowania w sprawach, w których Trybunałowi postawione zostały pytania prawne i umożliwia sądowi pytającemu uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego orzekającego o niezgodności z Konstytucją przepisów, które mają stanowić jedną z podstaw rozstrzygnięcia w tych sprawach. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie może być natomiast podstawą do automatycznego unieważnienia wszystkich konkursów, przeprowadzonych przez samorządy zawodowe.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych oraz utrzymana nią w mocy uchwała Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych nie mogą się ostać, albowiem zostały oparte m.in. na przepisach wydanych o niekonstytucyjną delegację zawartą w art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz.U. z 2002r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.).

Stosownie do art. 145 a § 1 k.p.a. w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, można żądać wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast przepis art. 145 § 1 pkt 1 podpunkt b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) zobowiązuje Sąd do uchylenia decyzji w razie naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

W świetle tej regulacji prawnej rozważanie zarzutów podniesionych w skardze staje się zbędne.

Mając to wszystko na uwadze, na podstawie w/w przepisu oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), Sąd orzekł jak w wyroku.