Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 631/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 i 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1255
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 631/22

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1255), orzekł o odmowie potwierdzenia dla J. K. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Uzasadniając decyzję Szef Urzędu wyjaśnił, iż zainteresowana zwróciła się z wnioskiem o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych z tytułu działalności polegającej m.in. na ukrywaniu przewodniczącego [...] U. Dolnych oraz dostarczaniu żywności dla ludzi, którzy stracili pracę. Strona wskazała również, że przyjęła wraz z mężem do pracy w gospodarstwie przewodniczącego "[...]" z [...] oraz dwóch studentów wyrzuconych z uczelni za przynależność do "[...]".

W piśmie z dnia [...] czerwca 2021 r. organ zwrócił się o przedstawienie dowodów potwierdzających prowadzenie działalności opozycyjnej zagrożonej odpowiedzialnością karną bądź/oraz doznanych represji z powodów politycznych, lecz strona nie odpowiedziała na ww. pismo. Organ I instancji zwrócił też uwagę na fakt, iż strona - mimo istnienia takiego wymogu ustawowego - nie dołączyła do wniosku o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych żadnych dowodów, potwierdzających zaangażowanie w ruchu opozycyjnym, bądź doznane represje.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił uwagę, że kierując się zasadą praworządności, podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Dokonano sprawdzenia wnioskodawczyni w internetowej bazie danych projektu: "Encyklopedia [...]", prowadzonego przez I. P. N.. Nie odnaleziono jednak biogramu, ani informacji na temat strony. Urząd skierował również w dniu [...] czerwca 2021 r. zapytanie do I. P. N.. W wyniku przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono jednak informacji o wnioskodawczyni, potwierdzających działalność antykomunistyczną w ramach opozycji lub podleganie represjom z przyczyn politycznych, zaś sama zainteresowana nie dołożyła należytej staranności, by zaopatrzyć wniosek w wymagane prawem dowody.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. wskazała, że w trakcie postępowania administracyjnego nie dopełniono obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a także, że nie poinformowano strony o brakach w materiale dowodowym mogących skutkować wydaniem decyzji negatywnej.

Odwołująca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, uzupełnienie materiału dowodowego poprzez przesłuchanie wskazanych w uzasadnieniu świadków.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona dołączyła:

• poświadczony notarialnie odpis decyzji Z. z [...] grudnia 1991 r. o przyznaniu renty inwalidzkiej,

• poświadczony notarialnie odpis dokumentu pt. "Zgłoszenie o potrzebie leczenia uzdrowiskowego",

• poświadczony notarialnie odpis dokumentu Komisji Lekarskiej do Spraw Zatrudnienia Nr [...] poświadczający trzecią grupę inwalidzką z dnia [...] grudnia 1991 r.,

• poświadczony notarialnie odpis Karty Informacyjnej leczenia szpitalnego z [...] września 1995 r.,

• poświadczony notarialnie odpis zaświadczenia lekarskiego z [...] stycznia 1998 r.,

• oświadczenie świadka W. D. z [...] października 2021 r.,

• oświadczenie świadka M. M. z [...] października 2021 r.,

• oświadczenie świadka J. K. z [...] października 2021 r.,

• oświadczenie świadka Z. F. z [...] grudnia 2021 r.

Decyzją z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2021 r., nr [...] odmawiającą stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej.

W uzasadnieniu decyzji Szef Urzędu podkreślił, że nieprawdziwe są twierdzenia strony zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jakoby organ nie poinformował strony o brakach w materiale dowodowym mogących skutkować wydaniem decyzji negatywnej, gdyż dnia [...] lipca 2021 r. zawiadomiono stronę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, informując, że nie zostały spełnione lub wykazane, zależne od strony, przesłanki prawa materialnego, których spełnienie jest niezbędne do wydania decyzji pozytywnej. Organ wskazał także, że niewykazanie ww. przesłanek zależnych od strony będzie skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony oraz wyznaczył stronie termin do [...] sierpnia 2021 r. na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W ocenie organu, strona nie udowodniła okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, bowiem nie przedstawiła dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadziła w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność mającą na celu odzyskanie przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka.

Strona wskazała, że w dniu [...] grudnia 1981 r. J. M. przywiózł z T. "przewodniczącego U. Dolnych", który przez okres 15 dni był ukrywany w domu wnioskodawczyni, a także, że "w tamtym okresie" (najprawdopodobniej chodzi o okres stanu wojennego) dostarczała ze swojego gospodarstwa żywność dla ludzi, którzy stracili pracę. Okoliczności te potwierdził świadek M. M.. Organ podkreślił, że działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w [...], trwająca co najmniej 12 miesięcy (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2775/20, z dnia 26 lutego 2021 r. sygn.. akt IV SA/Wa 1702/20, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1437/18).

Strona podniosła także, że w 1983 r. w jej gospodarstwie pracował K. D. przewodniczący z "[...] [...]", a także dwóch studentów, którzy zostali wyrzuceni z uczelni za przynależność do [...]. Okoliczność ta została potwierdzona przez świadka M. M..

Organ dokonał analizy oświadczenia świadka J. K. i M. M. z [...] października 2021 r. wskazując, że obaj świadkowie nie mają potwierdzonego status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Świadek Klonowski w powyższym oświadczeniu skupił się na opisie działalności męża wnioskodawczyni - W. K., natomiast odnośnie wnioskodawczyni świadek w lakoniczny sposób oświadczył że (tu cytat:) "za działalność Pana W. K. bardzo wysoką cenę zapłaciła jego żona Janina. Ona chorowała na depresję, która pojawiła się po przesłuchaniach. W wyniku działań Bezpieki Pan W. K. zakończył działalność, a choroba jago żony dalej postępowała. W mojej ocenie, ona nigdy nie wyleczyła się z tej choroby i dalej jest w głębokiej depresji". Problemy zdrowotne strony zostały potwierdzone przez świadka M. M..

Organ w dniu [...] kwietnia 2022 r. przeprowadził dowód z przesłuchania świadka M. M. i J. K.. Świadek Klonowski zeznał, że w czasie zakładania [...] Rolników Indywidualnych w C. około 1980 r. strona "pełniła funkcję kogoś w rodzaju sekretarki". Świadek zeznał również, że strona przygotowywała paczki dla internowanych (okoliczność potwierdzona przez świadka M. M.), które świadek wraz z mężem strony zawoził do kościoła do T.. Świadek podkreślił, że być może wnioskodawczyni z nimi "kiedyś jechała", ale nie pamięta. Świadek zeznał, że p. Mazur przywoził do jego domu, oraz do domu Państwa [...] ulotki i gazetki o tematyce "solidarnościowo-antykomunistycznej". Świadek zeznał, że z uwagi na to, że był częstym gościem u Państwa K. , posiada wiedzę, że strona brała ulotki do rozprowadzania między swoimi koleżankami (okoliczność potwierdzona przez świadka M. M.). Świadek nie wiedział w jakich ilościach to było, lecz podał, że odbywało się to w latach 1980-1983. Świadek zeznał również, że u Państwa [...] przebywali studenci, którzy byli "ludźmi Mazura", ale szczegółów nie zna. Świadek "od ludzi" wiedział, że to Państwo Kliniewscy byli straszeni przez funkcjonariuszy komunistycznych, którzy przychodzili do nich. Świadek podkreślił, że po tych "nachodzeniach" strona wpadła w nerwicę.

Z powyższego oświadczenia zdaniem organu nie wynika, by strona w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi prowadziła działalność o której mowa w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegała represji wymienionej w katalogu z art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Organ przywołał też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] marca 2021 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 2775/20, gdzie WSA wskazał, że samo wskazanie przez świadków, że (...) kolportował prasę czy inne materiały bez podania konkretnych informacji nie jest wystarczające do potwierdzenia, że (...) faktycznie prowadził działalność na rzecz [...].

W ocenie organu strona nie przedstawiła również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Strona podniosła, że jej mąż był wzywany przez "Bezpiekę" do T., gdzie był przesłuchiwany, natomiast sama wnioskodawczyni była przesłuchiwana w domu. Organ podkreślił, iż represje o których mowa w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej odnoszą się bezpośrednio do podmiotu, którego wniosek jest rozpatrywany. Organ rozpatrując wniosek bada, czy represje o których mowa w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej dotknęły wnioskodawcę bezpośrednio. W art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej enumeratywnie wskazano okoliczności kiedy Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. [...] ten ma charakter zamknięty, w związku z czym, Szef Urzędu nie może potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn, niż w nim wymienione. Ponadto za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ww. ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość.

Wnioskodawczyni podniosła, że podczas przesłuchań była zastraszana, co spowodowało pogorszenie się jej stanu zdrowia. Wskazywana przez stronę represja była rozpatrywana pod kątem spełnienia przez stronę przesłanki określonej w art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z art. 3 pkt 3. lit a) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej śmierć, doznanie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia [...] grudnia 1998 r. o I. P. N. - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko N. [...] (Dz. U. z 2021 r. poz. 177) musi mieć związek z wzięciem udziału przez stronę w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w [...]. Zdaniem organu, strona nie wykazała, by brała udział w takowym wystąpieniu, które skutkowałoby doznaniem uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, w związku z czym nie zachodzą wystarczające przesłanki do uznania, iż strona spełniła warunki, o których mowa w art. 3 pkt 3 lit. a) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Organ dokonał analizy oświadczenia świadka W. D. z [...] października 2021 r., podkreślając, że świadek nie ma potwierdzonego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Świadek w powyższym oświadczeniu skupił się na działalności męża wnioskodawczyni, natomiast odnosząc się do strony oświadczył, że (tu cytat:) "Pan W. K. zakończył działalność ze względu na stan zdrowia żony. To Bezpieka doprowadziła Panią J. K. do załamania nerwowego. B. częste przesłuchania, naciski, a także różne techniki miały bezpośredni wpływ na jaj stan zdrowia". Z powyższego oświadczenia nie wynikało, by strona prowadziła działalność zgodnie z art. 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Organ w dniu [...] kwietnia 2022 r. przeprowadził dowód z przesłuchania ww. świadka. Świadek zeznał, że strona była wraz z mężem na spotkaniu założycielskim K. Wiejskiego NSZZ RI [...]. Świadek zeznał również, że w czasie stanu wojennego słyszał od męża wnioskodawczyni i innych ludzi, których dziś nie pamięta, że do domu Państwa [...] przyjeżdżali funkcjonariusze w celu zastraszenia, co miało negatywny wpływ na zdrowie psychiczne strony. Świadek zeznał, że w domu Państwa [...] strona przygotowywała paczki dla internowanych. W domu Państwa [...] były przechowywane ulotki antykomunistyczne, które w największej mierze sam świadek przywoził z T.. Z powyższych informacji uzyskanych od świadka, w ocenie organu nie wynikało, by strona prowadziła działalność w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi zgodnie z art. 2 lub podlegała represjom wymienionym w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Organ dokonał również analizy oświadczenia a następnie zeznań świadka Z. F. z [...] grudnia 2021 r. podkreślając, że świadek nie ma potwierdzonego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z uwagi jednak na rozbieżności między oświadczeniem, a zeznaniem, oraz z uwagi na ogólnikowość zeznań organ stwierdził, że oświadczenie świadka nie daje podstaw do uznania, że w stosunku do wnioskodawczyni zaistniała inna represja z katalogu z art. 3. Powyższe oświadczenie nie dało również podstaw do uznania, że strona spełnia przesłanki wynikające z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Świadek potwierdziła wystąpienie problemów zdrowotnych u strony, wiążąc je z działaniami funkcjonariuszy SB.

Organ przesłuchał także męża wnioskodawczyni W. A. K., który pojawił się podczas przesłuchania świadków i chciał być również przesłuchany na okoliczność wniosku żony. Świadek nie posiada statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Świadek zeznał, że strona zaczęła swoją działalność w 1980 r., gdy podczas spotkania założycielskiego [...] Rolników Indywidualnych w C. pisała "protokół założycielski". Świadek zeznał, że jeszcze przed stanem wojennym (tu cytat:) "robiliśmy paczki i zawoziliśmy je do cukrowni w T., ponieważ tam był wówczas strajk". Świadek określił, że ww. wydarzenie było na przełomie listopada/grudnia 1981 r. Świadek zeznał, że [...] grudnia 1981 śp. J. M. przywiózł do ich domu przewodniczącego [...] z U. Dolnych celem ukrycia. Świadek zeznał, że ww. osoba ukrywała się w ich domu przez 15 dni, później śp. J. M. zabrał go w nieznane im miejsce. Świadek podkreślił, że przez cały czas nie znali ani jego imienia, ani nazwiska. Świadek zeznał, że przed stanem wojennym była akcja niepłacenia podatku przez całą wieś, a świadek wówczas jeździł do T. po ulotki z zarządu i przekazywał je żonie do rozprowadzenia.

Z powyższego, zdaniem organu wynika, że były to materiały wydawane przez [...] w czasie jej tzw. "legalnej działalności". Z powyższego oświadczenia wynika, że roznoszenie ulotek miało miejsce przez stanem wojennym, w latach tzw. "legalnej [...]", które z mocy art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej podlegają wyłączeniu. Świadek zeznał, że po wybuchu stanu wojennego, to on wraz z p. Mazurem i "czasem żona" jeździli raz w miesiącu na msze za ojczyznę do T. i tam zawozili paczki spożywcze dla internowanych.

Powyższa działalność, w ocenie organu, nie spełniała charakteru działalności "zagrożonej odpowiedzialnością karną", zgodnie z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Świadek zeznał również, że w 1983 r. śp. J. M. przywiózł do ich mieszkania dwóch studentów, których wyrzucono z uczelni "za ulotki"; był u nich również przewodniczący [...] "[...]" p. K. D. oraz, że te 3 osoby pomagały im w gospodarstwie. W. A. K. zeznał również, że podczas nieobecności jego z żoną w domu, SB zrobiła rewizję i zabrano wszystkie papiery z legalnej działalności "[...]", natomiast nielegalnych ulotek nie odnaleziono, ponieważ studenci ukryli je w polu. Świadek zeznał również, że w okresie stanu wojennego żona roznosiła te ulotki sąsiadom i znajomym, a przestała to robić latem 1983 r., gdy wpadła w nerwicę. Świadek zeznał również, że gdy żona wpadła w nerwicę to musiał zaprzestać dalszej działalności.

Analiza całości zeznań wnioskodawcy, dała organowi podstawy do stwierdzenia, że strona mogła wspierać swojego męża w jego działalności, jednak zgodzić należy się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 20 stycznia 2021 r. o sygn. II SA/Go 613/20, gdzie podkreślono, że "(...) uczestnictwo w mszach, spotkaniach modlitewnych, pielgrzymkach, nie dowodzi, że (...) podejmował działalność, którą uznać można za działalność opozycyjną. (...).

W skardze do Sądu J. K. zaskarżyła decyzję z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2021 r., nr [...] odmawiającą stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej z powodów politycznych, zarzucając:

• naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie z zasadą prawdy materialnej,

• naruszenie przepisów procedury administracyjnej tj. art. 8, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez fragmentaryczne i niewystarczające rozważenie materiału dowodowego, niedokładne wyjaśnienie i określenie stanu faktycznego sprawy, sporządzenie błędnego i niepełnego uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji, a także wobec wydania decyzji z pominięciem istotnych okoliczności stanu faktycznego w niniejszej sprawie,

• naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 3 ust 3 a) ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, polegające na przyjęciu, że Skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w tym przepisie, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia przepisu prowadzi do wniosku przeciwnego.

Zdaniem skarżącej, organ zupełnie bezzasadnie odmówił jej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, gdyż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego spełnia ona warunki przewidziane w ustawie dodając, iż przedmiotowa decyzja została wydana przedwcześnie, albowiem organ winien z urzędu uzupełnić materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy. W niniejszej sprawie należało ustalić stan zdrowia J. K. w kontekście jej działalności i związku przyczynowo- skutkowego.

Skarżąca wskazała, że w 1981 roku jej mąż - W. K. wraz z J. M., J. K. i W. D., założył [...] w gminie B.. W dniu [...] grudnia 1981 roku wybuchł stan wojenny, a [...] grudnia 1981 roku J. M. przywiózł z T., przewodniczącego U. Dolnych. Przez okres 15 dni przewodniczący U. Dolnych był ukrywany w domu skarżącej, następnie J. M. wywiózł go w nieznane miejsce. Wówczas skarżąca wraz z mężem, z gospodarstwa rolnego dostarczali żywność dla ludzi, którzy stracili pracę. W 1983 roku w gospodarstwie tym pracował przewodniczący [...] [...], a także dwóch studentów, którzy zostali wyrzuceni z uczelni za przynależność do [...]. Przewodniczący [...] nazywał się K. D.. W domu Skarżącej bywały częste wizyty M. z B. , Bezpieki z B. , a także Bezpieki z T.. Ci ostatni byli najgorsi, przeprowadzali rewizję, to co było zbierane w czasach [...] to zabierali, znajdowali nowe ulotki, które były rozrzucane na terenie gminy B.. Mąż Skarżącej - W. K. był wzywany przez Bezpiekę do T., przesłuchiwano go kilkanaście razy. W tym samym czasie, Skarżąca była przesłuchiwana przez inny zespół w domu. Nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje fakt, że Skarżąca podczas przesłuchiwania była zastraszana, że jej mąż trafi do więzienia. Używano różnych technik, które powodowały, że J. K. martwiła się. Od tego też czasu stan zdrowia Skarżącej pogorszył się, popadła w głęboką depresję, na którą cierpi do dnia dzisiejszego. W związku z tym leczy się, uczęszcza na terapię do psychiatry. Skarżąca pamięta, że jej mąż jeździł z J. M. do T. na Mszę za Ojczyznę. Wówczas zabierali ze sobą żywność pochodzącą ze wspólnego gospodarstwa rolnego i przekazywali osobom pozostającym bez pracy. Od tego też czasu, Skarżąca cierpi na depresję.

Skarżąca podkreśliła, że Organ rozpatrując wniosek bada, czy represje o których mowa w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej dotknęły wnioskodawcę bezpośrednio. W ocenie Skarżącej, istnieje bezpośredni związek przyczynowo skutkowy pomiędzy jej działalnością w opozycji antykomunistycznej, a dolegliwościami w postaci choroby psychicznej.

Zgromadzone w toku postępowania wyjaśniającego dowody, jej zdaniem potwierdzają fakt prowadzenia przez Skarżącą działalności na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w [...] wymienionych w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Są również dowody, które wskazują na doznanie przez Skarżącą represji wymienionych w art. 3 powołanej ustawy. Dowód taki stanowi dokumentacja medyczna Skarżącej, która zawiera informację o chorobie psychicznej, która została spowodowana stosowaniem represji wobec niej i jej męża.

Zdaniem skarżącej, nie sposób się zgodzić z dokonaną przez Organ oceną dowodów w postaci zeznań świadków. Oświadczenia, a także zeznania świadków W. D., M. M., J. K., Z. F., potwierdzają zaistnienie okoliczności potwierdzających status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W ocenie Skarżącej, przedstawiła ona dowody na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, wskazując przy tym, że z treści art. 19d ustawy z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego wynika, iż pomoc pieniężna może być przyznana "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". A zatem w tego typu decyzjach istnieje szczególna potrzeba wnikliwego przedstawienia motywów rozstrzygnięcia, tak aby decyzji podjętej w tym trybie nie można było zarzucić, że dotknięta jest wadą dowolności. W związku z tym można stwierdzić, że obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy zwykłym postępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji organ powinien najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 784/17.

W odpowiedzi na skargę organ, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, o czym stanowi art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wojewódzkie sądy administracyjne sprawują powyższą kontrolę działalności organów pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych, sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalność zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to jest zgodne z prawem.

Przedmiotem kontroli sądowej była decyzja Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2021 r., nr [...] odmawiającą stronie skarżącej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej czy osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1255 ze zm.), dalej jako "ustawa". Ustawa ta reguluje m.in. zasady nabywania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w [...]. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia [...] sierpnia 1980 r. do dnia [...] grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy).

Z kolei osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 powołanej ustawy, jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] lipca 1990r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium [...] na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w [...],

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia [...] grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w [...];

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w [...];

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w [...] i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w [...].

Przy czym, zgodnie z art. 4 tej ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: (1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem [...] lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w [...] i (2) co do której w archiwum I. P. N. - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko N. [...] nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 tej ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 powołanej ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 19 października 2017 r., sygn. II SA/Ke 540/17, lex nr 2400100, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. II SA/Po 742/16, lex nr 2231407).

Przedmiot sporu w niniejszej sprawie dotyczy zatem kwestii, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego w tym postępowaniu skarżąca spełniła ustawowe przesłanki dla wnioskowanego przez siebie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Takimi okolicznościami, które w ocenie skarżącej uzasadniają jej wniosek o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, miała być przede wszystkim jej działalność polegająca m.in. na ukrywaniu przewodniczącego "[...]" U. Dolnych oraz dostarczaniu żywności dla ludzi, którzy stracili pracę. Skarżąca wskazała również, że przyjęła wraz z mężem do pracy w gospodarstwie przewodniczącego "[...]" z [...] oraz dwóch studentów wyrzuconych z uczelni za przynależność do "[...]".

Odmawiając stronie skarżącej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych organ wskazał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony określonej powołaną ustawą. W ocenie organu, materiał ten nie pozwala stwierdzić, że strona prowadziła działalność opozycyjną, jak również by podlegała represjom, o którym mowa w ustawie.

Sąd rozpoznający sprawę niniejszą ustalenia faktyczne poczynione przez organ w całości podziela i uznaje za własne, gdyż znajdują one potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w aktach administracyjnych. Na akceptację zasługuje również argumentacja prawna przedstawiona przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa I. P. N. - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko N. [...], iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Stosownie zaś do art. 5 ust. 2 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działacza opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie z dyspozycją art. 5 ust. 3 do wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy (pkt 1) oraz decyzję administracyjną Prezesa I. P. N. - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko N. [...] w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i [...] (pkt 2).

Podkreślić należy, że postępowanie administracyjne w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych toczy się według reguł określonych w k.p.a., zatem Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydając decyzję w przedmiocie tego statusu obowiązany jest kierować się m.in. zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że organ związany jest przepisami bezwzględnie obowiązującymi, a wszystkie wydawane przez niego decyzje powinny znaleźć oparcie w tych przepisach.

Obowiązkom powyższym organ orzekający w sprawie niniejszej w pełni sprostał.

Jak wynika z akt sprawy strona skarżąca - mimo istnienia takiego wymogu ustawowego - nie dołączyła do wniosku o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych żadnych dowodów, potwierdzających zaangażowanie w ruchu opozycyjnym, bądź doznane represje, a zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej do wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ww. ustawy. Organ administracji publicznej wydaje rozstrzygnięcie w sprawie na podstawie zebranego materiału dowodowego.

Należy zauważyć, że organ - mając na uwadze obowiązek wynikający z art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. wskazujący na konieczność podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego - dokonał sprawdzenia wnioskodawczyni w internetowej bazie danych projektu: "Encyklopedia [...]" prowadzonego przez I. P. N., jednak nie odnaleziono biogramu, ani informacji na temat strony. Skierował również w dniu [...] czerwca 2021 r. zapytanie do I. P. N.. W wyniku przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono informacji o wnioskodawczyni, potwierdzających działalność antykomunistyczną w ramach opozycji lub podleganie represjom z przyczyn politycznych, zaś sama zainteresowana nie dołożyła należytej staranności, by zaopatrzyć wniosek w wymagane prawem dowody.

W szczególności nie ma żadnych dowodów, które potwierdzałyby, że skarżąca przez minimum 12 miesięcy prowadziła zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność w zorganizowanych strukturach lub we współpracy z nimi, mającą na celu odzyskanie przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka w [...] lub że doznała ustawowo wskazanych represji wskutek prowadzenia takiej działalności bądź udziału w wystąpieniu o charakterze wolnościowym. Nie jest możliwe potwierdzenie stronie statusu osoby represjonowanej z powodu działalności opozycyjnej jej męża, ponieważ nie była to represja bezpośrednio zastosowana wobec wnioskodawczyni. Nie przedstawiła także żadnej dokumentacji potwierdzającej, by np. doznała wskutek ataków na nią pozbawienia wolności, by została osobiście pozbawiona pracy lub możliwości wykonywania swojego zawodu, oskarżona lub skazana za przestępstwo polityczne, itp. Proponowana zaś przez skarżącą wykładnia przepisów, polegająca na uznaniu, że za osobę represjonowaną można uznać osobę, która nie spełnia przesłanek ustawowych, ale była w innej formie represjonowana przez władze PRL z powodu sprzeczności prezentowanej postawy życiowej z polityką i ideologią ówczesnego systemu, jest wykładnią contra legem.

Skarżąca, poza złożonymi wyjaśnieniami w sprawie, w tym nadesłanymi oświadczeniami wskazanych przez nią osób (następnie przesłuchanych w charakterze świadków), na żadnym etapie postępowania administracyjnego nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek. Zdaniem Sądu, dokonana przez organ ocena treści złożonych oświadczeń wyżej wymienionych osób, a następnie złożonych przez nich zeznań jest prawidłowa. Rację ma organ, że oświadczenia te ze względu na rozbieżności z późniejszymi zeznaniami (przykładem są zeznania Z. Florkiewicz) oraz z uwagi na ogólnikowość tych zeznań (np. w odniesieniu do kolportowania prasy czy ulotek), nie dają podstaw do uznania, że w stosunku do wnioskodawczyni zaistniała inna represja z katalogu z art. 3. Powyższe oświadczenia nie pozwoliły również uznać, że strona spełnia przesłanki wynikające z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Szef Urzędu ocenił treść złożonych oświadczeń powyższych osób w powiązaniu z całokształtem materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym zarzut skargi jest nieuzasadniony.

Organ rozpoznając sprawę miał również na uwadze uchwałę nr [...] z dnia [...] marca 2022 r. podjętą przez W. R. K. do S. D. O. A. oraz O. R. z P. P. przy W. K.-P.. Rada, po dokonaniu czynności mających na celu wyjaśnienie okoliczności podnoszonych przez stronę, negatywnie zaopiniowała wniosek strony o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, a organ podzielił ustalenia dokonane przez Radę, zawarte w uzasadnieniu ww. uchwały

W świetle powyższych okoliczności, prawidłowe jest stanowisko organu, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 2 lub art. 3 ustawy, uzasadniające potwierdzenie skarżącej wnioskowanego statusu.

W tym miejscu zauważyć należy, że na organie administracji nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, iż wnioskodawca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, zwłaszcza, że to strona w tym przypadku ma pełną wiedzę co do wszelkich okoliczności, od których przyznanie tego statusu uzależniają przepisy ustawy (art. 2 i art. 3).

W rozpoznawanej sprawie organ podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny, lecz ze strony wnioskodawczyni nie uzyskał takich informacji i dokumentów, które potwierdziłyby spełnianie przesłanek, z powodu których, powinna uzyskać wnioskowany status. Okoliczności wskazywane przez stronę zarówno we wniosku jak i w skardze nie wskazują na prowadzenie przez nią działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy, bądź doznanie represji wymienionych enumeratywnie w art. 3 tej ustawy. Jak już wskazano na wstępie rozważań, żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za działalność antykomunistyczną lub represję w rozumieniu ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. Ponownie zaakcentować należy, że zgodnie z art. 5 ustawy organ potwierdza status odpowiednio "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych", wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę w art. 2 lub art. 3 ustawy. Przepisy ustawy w sposób ścisły określają zasady potwierdzania tego statusu, nie dopuszczając w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Tym samym organ administracji jest związany ich treścią i nie może odstąpić od ich stosowania, biorąc pod uwagę inne przyczyny niż w przepisach ustawy przewidziane.

Sumując powyższe, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, że skarżąca w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w [...], jak również nie potwierdza, że z przyczyn politycznych spotkała się on z dolegliwościami wymienionymi w art. 3.

W tym stanie rzeczy zasadnie organ odmówił skarżącej przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.