Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 423/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Studentów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 86,  art. 93 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1668
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
article: art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2021 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia decyzji w sprawie przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komisji Stypendialnej z dnia [...] r.; II. zasądza od Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu na rzecz skarżącej kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna (Komisja, organ), działając na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1, art. 86 ust. 2, art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 94 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2021 r., poz. 478, dalej: ustawa w zw. z art. 104, art. 107, art. 127 i art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, dalej: k.p.a.) oraz § 4 ust. 6 pkt 1 i ust. 10 pkt 3 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu "[...]" stanowiącego załącznik do Zarządzenia Rektora w sprawie Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu (dalej: Regulamin), po rozpatrzeniu odwołania A. M. (skarżąca) od decyzji Komisji Stypendialnej z dnia "[...]" w sprawie wygaszenia z dniem "[...]" decyzji własnej z dnia "[...]". dotyczącej przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w roku akademickim 2020/2021 w miesięcznej kwocie 1743 zł na okres od 01.12.2020 do 30.06.2021 – utrzymała w mocy decyzję.

Zakwestionowana decyzja została podjęta w następujących okolicznościach faktycznych sprawy.

Decyzją z dnia "[...]". Komisja Stypendialna stwierdziła wygaśnięcie z dniem "[...]" decyzji własnej z dnia "[...]" dotyczącej przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w roku akademickim 2020/2021 w miesięcznej kwocie 1743 zł na okres od 01.12.2020 r. do 30.06.2020 r. W uzasadnieniu decyzji Komisja Stypendialna wskazała, że zgodnie z art. 93 ust 2 pkt 1 ustawy świadczenia wskazane w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, przysługują studentom odbywającym studia pierwszego stopnia, drugiego stopnia i jednolite magisterskie, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat, a jak wynika z oświadczenia dołączonego do wniosku o stypendium socjalne, A. M. studiowała od 1.10.2009 r. do 30.06.2012 r. tj. przez 33 miesiące na kierunku "[...]" w "[...]" i uzyskała tytuł zawodowy licencjata i od 1.10.2017 r. do chwili obecnej jest studentką na kierunku "[...]" na "[...]". W związku z powyższym dnia 31.12.2020 r. upłynął 6-letni (72 miesiące) o kres studiowania i z tym dniem A. M. utraciła prawo do pobierania stypendium socjalnego na kierunku "[...]" - na podstawie art. 94 ust. 2 ustawy wygasła decyzja o przyznaniu stypendium socjalnego z dnia "[...]".

W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącej wniosła o jej uchylenie jako wydanej z rażącym naruszeniem przepisów prawa. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji dowolne przyjęcie, jakoby okres 6 lat, przez który student może pobierać świadczenia socjalne rozumieć należy jako łączny okres, w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia podczas odbywania studiów, podczas gdy nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w tym przepisie z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie", dlatego też należy go odnosić do okresu, kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało i było pobierane, a nie z momentem rozpoczęcia studiów. Wskazano, że organ błędnie zinterpretował przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy wskazując jakoby okres 6 lat, przez który student może pobierać świadczenia rozumieć należy jako łączny okres nieprzekraczający 72 miesięcy, w którym osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia podczas odbywania studiów. Zdaniem pełnomocnika tego rodzaju interpretacja jest dalece wadliwa i ostatecznie doprowadziła do wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa.

W uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" Komisja wskazała, że w pełni zgadza się z interpretacją Komisji Stypendialnej przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy w związku z ustaleniem 6-letniego okresu, w którym mogły skarżącej przysługiwać świadczenia pomocy materialnej oraz uważa za właściwe zastosowanie przepisu art. 94 ust. 2 ustawy w przypadku upływu okresu o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1, tj. wygaszenie decyzji własnej z dnia "[...]". Przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy określa łączny okres (nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów (w tym także podczas urlopu od zajęć) - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. 6- letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. W przypadku przerwania studiów (rezygnacji ze studiów i skreślenia z listy studentów) i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu jest kontynuowane - nie rozpoczyna się od nowa. Z oświadczenia złożonego przez skarżącą oraz z informacji uzyskanych z systemu informatycznego POLon wynika, że przez 33 miesiące studiowała w "[...]", następnie od dnia 01.10.2017 / r. naukę kontynuuje na "[...]". W związku z powyższym Komisja Stypendialna prawidłowo ustaliła, że dnia 31.12.2020 r. upłynął 6 - letni okres studiowania, w którym skarżąca mogła ubiegać się o pomoc materialną i prawidłowo zastosowała art. 94 ust. 2 ustawy wygaszając decyzję o przyznaniu stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości.

W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Komisji pełnomocnik skarżącej zarzucił jej naruszenie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji dowolne przyjęcie, jakoby okres 6 lat, przez który student może pobierać świadczenia socjalne rozumieć należy jako łączny okres, w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia podczas odbywania studiów, podczas gdy nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w tym przepisie z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie", dlatego też należy go odnosić do okresu, kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało i było pobierane, a nie z momentem rozpoczęcia po prostu studiów. Argumentował, że w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ wskazał, jakoby skarżącej nie przysługiwało prawo do przyznanych uprzednio świadczeń socjalnych, a zatem że ziściła się przesłanka wygaśnięcia tegoż uprawnienia z chwilą upływu 6 lat studiowania na studiach wyższych. Organ wskazał, iż przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy należy rozumieć w ten sposób, że łączny okres, kiedy student może pobierać świadczenia socjalne wynosi 72 miesiące i obejmuje czas kiedy kiedy student miał możliwość ubiegania się o takowe świadczenia a nie okres ich faktycznego pobierania. Z taką interpretacją organu nie sposób się zgodzić. Prawidłowa wykładnia przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie wymaga szczególnie skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych, wystarczy literalna jego wykładnia. Otóż przepis stanowi że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zatem, przez taki okres czasu student ma prawo je pobierać. Odwoływanie się przez organ do możliwości ubiegania się o te świadczenia nie znajduje potwierdzenia w językowej, ale i systemowej i celowościowej wykładni rzeczonej normy prawnej.

W odpowiedzi na skargę Komisja wniosła o jej oddalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Komisji utrzymująca w mocy decyzję Komisji Stypendialnej w sprawie wygaszenia decyzji dotyczącej przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organy administracji naruszyły przepis prawa materialnego - art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy i naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Z materiału dowodowego wynika, że skarżąca studiowała od 1.10.2009 r. do 30.06.2012 r., tj. przez 33 miesiące na kierunku "[...]" w "[...]" i uzyskała tytuł zawodowy licencjata i od 1.10.2017 r. do chwili obecnej jest studentką na kierunku "[...]" na "[...]".

Organy uznały, że skarżącej nie przysługuje prawo do stypendium socjalnego, gdyż studiuje ona przez okres dłuższy niż 6 lat (72 miesiące). Zdaniem organów prawo do stypendium socjalnego przysługuje studentowi, który spełnia ustawowe przesłanki do jego uzyskania i studiuje na studiach wymienionych w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie dłużej niż 6 lat (72 miesiące).

Zdaniem Sądu przyjęta przez Komisję wykładnia cytowanego przepisu jest wadliwa. Organy przyjęły bowiem, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" w rozumieniu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy jest pojęciem tożsamym z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Zdaniem Sądu prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni – wykładnia językowa. Sąd podziela wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy dokonaną przez K. Leweckiego zaprezentowaną w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62) wskazującą, iż pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane po spełnieniu wszystkich kryteriów.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy student może ubiegać się o przyznanie stypendium m.in. socjalnego. Tak więc samo posiadanie statusu studenta nie jest równoznaczne z posiadaniem prawa do stypendium. W celu uzyskania stypendium student musi o nie wystąpić, złożyć wniosek o jego przyznanie. Kolejne przepisy ustawy określają przesłanki, które muszą zostać dodatkowo spełnione, aby student mógł uzyskać uprawnienie do stypendium (art. 87 określa przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium socjalne, w art. 89 wskazano warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, w art. 91 ustalono warunki uzyskania stypendium rektora, a w art. 359 natomiast warunki uzyskania stypendium ministra). Nie jest więc tak jak przyjęły organy, że samo posiadanie statusu studenta jest równoznaczne z przysługiwaniem świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy.

Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 18 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Go 155/20 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki: 1) ubiegający się musi mieć status studenta; 2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc; 3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Za zaprezentowanym powyżej rozumieniem pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy. przemawia także uzasadnienie projektu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w którym w odniesieniu do regulacji dotyczących pomocy materialnej dla studentów wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". A zatem to pobieranie stypendium nie może trwać dłużej niż 6 lat.

Mając na uwadze powyższe wyniki wykładni językowej nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie". W związku z tym, że z samym statusem studenta nie wiąże się przysługiwanie świadczeń stypendialnych nie sposób uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wspomniany 6 letni termin ograniczający czas przysługiwania świadczenia. Termin ten należy odnosić do okresu, kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu wyżej przedstawionym, tj. na skutek jego wniosku, po spełnieniu przesłanek, zostało mu przyznane stypendium, na określony w decyzji czas. Ten właśnie czas zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie może przekroczyć łącznie 6 lat.

6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy należy zatem odnosić do okresu, w którym student spełniał przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy przyznanej mu przez organy uczelni, nie zaś - jak przyjęły w niniejszej sprawie organy stypendialne - okres ten (początek biegu tego okresu) każdorazowo liczyć od momentu rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Podkreślić bowiem raz jeszcze należy, że skoro z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania (otrzymywania) świadczeń pomocowych, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wspomniany 6-letni termin. Stosownie bowiem do art. 92 ust. 1 ustawy stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Skoro - jak wskazano powyżej - pomoc materialna dla studentów przyznawana jest na semestr lub na rok akademicki, to należy przyjąć, że pomoc ta dotyczy takich właśnie okresów, a zatem skoro rok akademicki składa się z dwóch semestrów, to pomoc stypendialna w całym roku akademickim - w dwóch semestrach, to 10 miesięcy.

Z tego zatem powodu zaskarżone decyzje uczelnianych organów stypendialnych należy uznać za wadliwe, bowiem zostały wydane z naruszeniem z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy mającego wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 i art. 119 pkt 2 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 21 stycznia 2021 r.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.