Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1612/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędziowie WSA Monika Nowicka asesor WSA Jerzy Siegień (spr.) Protokolant referendarz sądowy Aneta Trochim - Tuchorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2005 r. sprawy ze skargi M.F., A.S., M.S. i P.P. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2002 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 2002 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz M.F., A.S., M.S. i P.P. łącznie kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] lipca 2002 r., po rozpatrzeniu wniosku M.F., A.S., M.S. i P.P. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] grudnia 1954 r. nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], nr księgi wieczystej [...] i [...]. Orzeczeniem tym wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) wyżej wymieniona nieruchomość, stanowiącą współwłasność H.S. i E.S.

W dniu 13 lipca 2001 r. spadkobiercy byłych właścicieli nieruchomości złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] grudnia 1954 r. zarzucając, że zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa, bowiem przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego miało na celu obejście obowiązującego prawa, zaś nieruchomość nie została wykorzystana na cel określony w wywłaszczeniu.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2002 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wskazał, że w przedmiotowej sprawie odnaleziono jedynie szczątkowe akta archiwalne będące w posiadaniu Archiwum Akt Nowych w W. Wynika z nich, że wnioskodawcą wywłaszczenia było Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w C., które zgodnie z art. 2 pkt 1 powołanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., było uprawnione do nabycia nieruchomości niezbędnej dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w C. uzyskało w dniu [...] września 1953 r. zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na nabycie przedmiotowej nieruchomości.

Organ orzekający w sprawie ustalił, że zgodnie z art. 8 ust. 1 dekretu, ubiegający się o wywłaszczenie zobowiązany był zwrócić się do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Z akt sprawy wynika, że Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w C. zwróciło się z wezwaniem o dobrowolne odstąpienie przedmiotowej nieruchomości (informacja zawarta w pkt 1 wniosku z dnia 5 września 1953 r. o udzielenie zezwolenia na wywłaszczenie nieruchomości). W dniu 25 listopada 1954 r. w siedzibie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w C. przeprowadzono rozprawę wywłaszczeniową. Z odnalezionych akt archiwalnych wynika ponadto, że organ wywłaszczeniowy dokładnie ustalił i określił przedmiot wywłaszczenia, tj. określił, iż wywłaszczeniu podlega nieruchomość położona w C. przy ul. [...] o pow. [...] m2. Wskazał także, że wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w C., co było zgodne z zezwoleniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] września 1953 r.

Przedmiotowa nieruchomość była, zdaniem organu drugiej instancji, niezbędna na pomieszczenia biurowe dla jednostki wojskowej nr [...] w C., zaś inna lokalizacja nie była możliwa, co wynika z opinii Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] marca 1953 r. oraz pisma Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 1953 r. Ponadto organ ten stwierdził, że zarzut niewykorzystania nieruchomości na cel określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu nie ma znaczenia przy rozpatrywaniu wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia, bowiem w tym postępowaniu ocenia się jedynie stan prawny i faktyczny istniejący w dacie wydania tego orzeczenia.

Odszkodowanie zostało ustalone w oparciu o operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawców z listy biegłych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. – A. J. i J.K.

Decyzją z dnia [...] września 2002 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2002 r., podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu tej decyzji.

Skargę na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2002 r. złożyli M.F., A.S., M.S. i P.P., wnosząc o:

1) stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, a także stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] grudnia 1954 r. w sprawie wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z powodu rażącego naruszenia prawa oraz

2) zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z przepisami.

Skarżący podkreślili w skardze, że wywłaszczenie nie mogło odbyć się na wskazanej w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej podstawie prawnej, bowiem nie miało ono nic wspólnego z realizowanymi narodowymi planami gospodarczymi i z tej to właśnie przyczyny decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wykorzystało jedynie przepisy powołanego dekretu aby uwłaszczyć władze wojskowe.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej przekazało przedmiotową nieruchomość jeszcze w czasie trwania postępowania wywłaszczeniowego w posiadanie [...] Zarządowi Kwaterunkowemu, a więc na pewno nie na cele realizacji planów gospodarczych, ale na cele obronności kraju. [...] Zarząd Kwaterunkowy był w tym samym czasie najemcą całej nieruchomości na podstawie umowy najmu zawartej dnia [...] lutego 1953 r. z zarządcą nieruchomości tj. Biurem Usługowym Administracji Domów przy Przymusowym Zrzeszeniu Prywatnych Właścicieli Nieruchomości na czas określony, od dnia 1 grudnia 1952 r. do dnia 30 listopada 1962 r. Zgodnie z art. 6 umowy najmu, nieruchomość miała służyć na cele wojskowe według uznania władz wojskowych.

Dokładna analiza planów gospodarczych z tamtego okresu, wskazuje że żaden z nich nie przewidywał zadań z zakresu obronności kraju. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie dopatrzył się rażącego naruszenia prawa, gdyż skupił się wyłącznie na ocenie formalnej strony postępowania, nie biorąc pod uwagę zarzutu naruszenia prawa materialnego.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola sądowo-administracyjna decyzji organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania sprawy, czy organy administracji nie naruszyły prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji.

Wniesioną w rozpoznawanej sprawie skargę należy uwzględnić, bowiem orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] grudnia 1954 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], zapadło z rażącym naruszeniem art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). W myśl tego przepisu, jeżeli wykonawcy planów nie mogą uzyskać nieruchomości w trybie określonym w art. 3, wówczas są uprawnieni do nabycia nieruchomości, bez których plan nie może być wykonany, od osób fizycznych i prawnych, nie wymienionych w art. 2 dekretu. Z akt sprawy oraz z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika aby przed wywłaszczeniem przedmiotowej nieruchomości na pomieszczenia biurowe dla jednostki wojskowej, podjęto próbę uzyskania na ten cel innej nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa bądź osób prawnych wymienionych w art. 2 powołanego dekretu. Należy mieć przy tym na uwadze, że przeznaczenie tej nieruchomości na cele biurowe dla jednostki wojskowej nie wykluczało możliwości uzyskania innej nieruchomości na ten cel.

W orzecznictwie sądowo-administracyjnym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym, jeżeli określony w ustawie cel został już zrealizowany, to brak jest ustawowych przesłanek do orzekania o wywłaszczeniu nieruchomości. W takich przypadkach stosunki pomiędzy wnioskodawcą wywłaszczenia a właścicielem nieruchomości kształtować się powinny w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego (wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2001 r., I SA 109/00; lex nr 55753 oraz wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 1998 r., IV SA 1026/97; lex nr 45914).

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie cel, na który wywłaszczono przedmiotową nieruchomość został zrealizowany już w dniu [...] lutego 1953 r., kiedy to została zawarta przez zarządcę nieruchomości, tj. Biuro Usługowe Administracji Domów przy Przymusowym Zrzeszeniu Prywatnych Właścicieli Nieruchomości, umowa najmu przedmiotowej nieruchomości na czas określony, od dnia 1 grudnia 1952 r. do dnia 30 listopada 1962 r. Zgodnie z art. 6 umowy najmu, nieruchomość miała służyć na cele wojskowe według uznania władz wojskowych i została wykorzystana na cele biurowe jednostki wojskowej.

W świetle powyższych okoliczności należy przyjąć, że rzeczywistym celem wywłaszczenia była zmiana tytułu prawnego do spornej nieruchomości i uniknięcie płacenia czynszu właścicielom. Odjęcie prawa własności w drodze wywłaszczenia ma charakter wyjątkowy i nie można w tych przypadkach stosować wykładni rozszerzającej przepisów prawnych. Może być ono dokonane dopiero wówczas, gdy w inny sposób nie można uzyskać nieruchomości niezbędnej dla realizacji określonych ustawą celów publicznych. Jeżeli w dacie wywłaszczenia istniał określony w kodeksie cywilnym sposób pozyskania przedmiotowej nieruchomości i cel, na który można było dokonać wywłaszczenia został zrealizowany, to dokonanie wywłaszczenia nieruchomości należy uznać za niedopuszczalne.

W rozpoznawanej sprawie nie można przyjąć, że sporna nieruchomość została wywłaszczona zgodnie z obowiązującymi w dniu wywłaszczenia przepisami. Organ orzekający w sprawie nie wyjaśnił czy wywłaszczenie było dopuszczalne na cel, na który została wywłaszczona przedmiotowa nieruchomość, i czy ten cel był zrealizowany w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej. Zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2002 r. wydano więc z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.