Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 500/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8 i art. 77
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 193, art.194
journal: Dz.U. 2018 poz 998
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk, Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 października 2018 r. sprawy ze skargi O. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. (nr [...]), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] listopada 2017 r. (nr [...]), którą odmówiono O. R. opłaty za pobyt A. D. w C. Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie w C. w okresie:

1) od [...] czerwca 2015 r. do [...] lutego 2016 r., w którym średnie miesięczne wydatki na utrzymanie dziecka wynosiły [...] zł,

2) od [...] marca 2016 r. do [...] maja 2016 r., w którym średnie miesięczne wydatki na utrzymanie dziecka wynosiły [...] zł.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] marca 2016 r. organ pierwszej instancji orzekł, że O. R. i M. D. reprezentowany przez ustanowionego kuratora dla nieobecnego – S. D., jako rodzice są zobowiązani do ponoszenia ustalonej opłaty za pobyt dziecka A. D. w C. Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie w C. w wysokości [...] zł miesięcznie za okres od dnia [...] czerwca 2015 r. do dnia [...] czerwca 2016 r. oraz w wysokości [...] zł miesięcznie za okres od dnia [...] marca 2016 r., przez okres pobytu dziecka w placówce w opiekuńczo-wychowawczej, nie dłużej niż do osiągnięcia pełnoletności, tj. do dnia [...] kwietnia 2020 r. Wskazaną decyzją ustalono też terminy płatności tych opłat, w tym obowiązek zapłaty wymagalnej już kwoty [...]zł z tytułu opłaty za pobyt A. D. w C. Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie w C. za okres od dnia [...] czerwca 2015 r. do dnia [...] marca 2016 r. Na skutek odwołania O. R. od tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2016 r. uchyliło częściowo powyższą decyzję, w części dotyczącej wyznaczenia terminu uiszczenia opłaty za ostatnio wskazany okres i określiło nowy termin płatności tej opłaty, a w pozostałej części decyzję tę utrzymało w mocy.

W dniu [...] maja 2016 r. O. R. złożyła wniosek o umorzenie opłaty za pobyt jej córki A. D. w C. Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie w C. ustalonej decyzją z dnia [...] marca 2016 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawczyni umorzenia opłaty za pobyt córki w C. Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie w C. za okres od [...] czerwca 2015 r. do [...] maja 2016 r. Na skutek odwołania strony O. R., decyzją z dnia [...] września 2016 r. organ pierwszej instancji na podstawie art. 132 § 2 k.p.a. uchylił swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2016 r. i nie orzekł merytorycznie w sprawie wniosku dotyczącego umorzenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Po ustaleniu w toku postępowania, że M. D. przebywa poza granicami kraju i nie jest znana jego sytuacja osobista i majątkowa, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. odmówił O. R. i M. D. (reprezentowanemu przez kuratora S. D.) umorzenia opłaty za pobyt ich dziecka A. D. w C. Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie w C. (za okres od [...] czerwca 2015 r. do [...] maja 2016 r.). Na skutek odwołania skarżącej O. R. z wnioskiem o uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji w całości. Natomiast decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] września 2016 r. wobec braku merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ pierwszej instancji, a decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji z [...] czerwca 2016 r., którą odmówiono O. R. umorzenia opłaty za pobyt dziecka w C. Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie w C. za okres od [...] czerwca 2015 r. do [...] maja 2016 r. i przekazano sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu zwrócono uwagę, że organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawczyni umorzenia opłaty za pobyt dziecka w C. Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie z powodu nieuzyskania informacji o sytuacji osobistej i majątkowej ojca dziecka M. D. reprezentowanego przez ustanowionego kuratora – jego matkę S. D., przy czym w tym zakresie nie przeprowadził żadnego postępowania.

Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji uzyskał informację z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], że nie jest możliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z M. D., ponieważ przebywa on prawdopodobnie na terenie [...]. Z kolei Kierownik Zespołu Informacji Biura Informacji i Statystyki Centralnego Zarządu Służby Więziennej pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. poinformował, że M. D. nie przebywa w areszcie śledczym ani w zakładzie karnym na terenie kraju. Natomiast Centrum Personalizacji Dokumentów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazało, iż nie posiada adnotacji o aktualnych adresach stałych i czasowych M. D.. Poza tym [...] sądowy przy Sadzie Rejonowym w [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. stwierdził, że dłużnik M. D. według informacji z ZUS zameldowany jest pod adresem: W. [...], [...], jednak z informacji przekazanych przez pracownika socjalnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wynika, iż od kilku lat nie mieszka on pod wskazanym adresem. Z pisma Ambasady [...] w H. e wynika, że na terenie [...] nie funkcjonuje urząd spełniający zadania centralnego biura adresowego, a ponadto M. D. nie składał wniosków w Wydziale Konsularnym w żadnych sprawach, zatem jego dane nie zostały odnotowane w ewidencji. Z kolei kurator dla nieobecnego M. D. – jego matka S. D. oświadczyła, iż nie jest jej znane miejsce pobytu syna oraz nie posiada żadnych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, dochodowej i zdrowotnej, a także nie zna żadnych osób, które mogą być w posiadaniu powyższych informacji.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. odmówił O. R. i M. D. reprezentowanemu przez kuratora S. D. umorzenia opłaty za pobyt dziecka A. D. w C. Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie w C. w okresie od [...] czerwca 2015 r. do [...] lutego 2016 r., w którym średnie miesięczne wydatki na utrzymanie dziecka wynosiły [...] zł oraz umorzenia opłaty za jej pobyt w tej jednostce w okresie od [...] marca 2016 r. do [...] maja 2016 r., w którym średnie miesięczne wydatki na utrzymanie dziecka wynosiły [...] zł.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w wyniku dodatkowego postępowania organ pierwszej instancji uzyskał informację od Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] lutego 2018 r., że M. D. figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą opodatkowana w formie ryczałtu ewidencjonowanego, nie złożył zeznania podatkowego [...] za rok 2016, [...] za 2016 rok, jak również informacji o dochodach i pobranych zaliczkach [...] za 2016 rok, nie złożył również zeznania rocznego oraz informacji o dochodach za rok 2017. Jednocześnie wyjaśnił, że konsekwencją uregulowania art. 193 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest m.in. to, że stroną postępowania dotyczącego ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej są rodzice dziecka, a decyzja administracyjna winna regulować prawa i obowiązki obojga rodziców. Współudział rodziców w takim postępowaniu oparty jest na tzw. współuczestnictwie materialnym. Wszczęcie postępowania i jego prowadzenie winno nastąpić w odniesieniu do obojga rodziców – do nich winno być również skierowane rozstrzygnięcie. Konstrukcja solidarnej odpowiedzialności przyjęta w art. 193 tej ustawy wymaga bowiem, aby postępowanie dotyczące ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej było prowadzone z udziałem wszystkich osób, których ono dotyczy, a zatem obojga rodziców. W konsekwencji należało zatem przyjąć, że ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej na gruncie przepisów ustawy o wspieraniu rodziny stanowi jedną sprawę administracyjną w rozumieniu k.p.a. kończącą się wydaniem jednej decyzji, a jej stronami są oboje rodzice.

Kwestie stosowania ulg w opłatach za pobyt dziecka w pieczy zastępczej zostały uregulowane w uchwale Nr [...] Rady Miasta C. z dnia [...] stycznia 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty rodziców za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. [...], ze zm.). W myśl § 1 ust. 2 tej uchwały, wobec solidarnej odpowiedzialność rodziców za ponoszenie opłat w pieczy zastępczej, warunki do zastosowania ulg i zwolnień, o których mowa w niniejszej uchwale, winny dotyczyć każdego z nich, a gdy za pobyt dziecka oprócz rodziców do opłat są solidarnie zobowiązane również i inne osoby, warunki winny zostać spełnione wobec wszystkich zobowiązanych. Natomiast zgodnie z § 3 ust. 1 uchwały, opłata za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może zostać umorzona w całości lub w części z urzędu lub na wniosek osoby zobowiązanej jeżeli: osoby zobowiązane do ponoszenia opłat współpracują z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego (pkt 1), osoby zobowiązane realizują na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego ustalenia zawarte w kontrakcie socjalnym, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej lub planu pracy z rodzina, o którym mowa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 2), zachodzą przyczyny powstałe po ustaleniu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, mogące stanowić przesłanki do odstąpienia od opłaty na podstawie § 2 ust. 2 i 3 uchwały, a za umorzeniem przemawia ich przewidywalna trwałość i szczególnie ważny interes osoby zobowiązanej (pkt 3), różnica pomiędzy opłatą za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a dochodem osoby zobowiązanej jest niższa od kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej dla osoby lub osoby w rodzinie (pkt 4), zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne (pkt 5), osoba zobowiązana zmarła.

Kolegium zwróciło uwagę, że decyzja o umorzeniu, w całości lub w części, opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej ma niewątpliwie charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak dowolności organu w ocenie ustalonych okoliczności. Wręcz przeciwnie, wobec takiego charakteru przedmiotowej decyzji organ pierwszej instancji powinien dołożyć tym większej staranności w zakresie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz następnie uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.

Przepis § 1 ust. 2 uchwały Nr [...] Rady Miasta C. z dnia [...] stycznia 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty rodziców za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest jasny i nie budzi wątpliwości. Wprowadza on kategoryczny zakaz uwzględnienia wniosku tylko niektórych zobowiązanych jeżeli przesłanek nie spełnia choćby jedna osoba zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

Odnosząc się do podnoszonego zarzutu, że skarżąca nie ma żadnego wpływu na możliwość poczynienia ustaleń dotyczących sytuacji M. D. jako ojca A. D. i nie ponosi za to winy, organ ocenił, że w tej sytuacji brak możliwości ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej M. D. nie pozwala na przyjęcie, że istnieją przesłanki do umorzenia opłaty za pobyt A. D. w C. Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie w C. ze okres od [...] czerwca 2015 r. do [...] maja 2016 r. Ze względu na brak wskazania miejsca faktycznego zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej nie można wykluczyć, że M. D. przebywa oraz uzyskuje dochody poza granicami kraju, a zatem ma możliwości spłaty należności w przyszłości.

W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. skarżąca O. R. podniosła następujące zarzuty:

. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. § 3 ust. 1 Uchwały Nr [...] Rady Miasta C. z dnia [...] stycznia 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty rodziców za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, poprzez jego niezastosowanie;

. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 8 k.p.a., poprzez jednostronną interpretację okoliczności faktycznych, tj. braku możliwości pełnego ustalenia sytuacji majątkowej ojca biologicznego A. D. – M. D., wyłącznie na jej niekorzyść;

Na skutek podniesionych zarzutów skarżąca wniosła – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c p.p.s.a. – o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., także o uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta C. – Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. z dnia [...] listopada 2017 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej jako "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak określone granice kontroli legalności zaskarżonych decyzji skutkują tym, że Sąd jest zobowiązany do ich uchylenia w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli w tej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] listopada 2017 r. o odmowie umorzenia na wniosek skarżącej O. R. opłaty za pobyt jej dziecka A. D. w C. Centrum Pomocy Dziecku i Rodzinie w okresie od dnia [...] czerwca 2015 r. do dnia [...] lutego 2016 r., w którym średnie miesięczne wydatki na utrzymanie dziecka wyniosły [...] zł i w okresie od dnia [...] marca 2016 r. do dnia [...] maja 2016 r., w którym wydatki te wyniosły [...] zł miesięcznie. W sprawie tej kwestia istnienia oraz wysokości opłaty za pobyt córki skarżącej we wskazanej jednostce w oznaczonym okresie – nie była wątpliwa, została bowiem uprzednio ustalona w sposób ostateczny. Zresztą obowiązku uiszczenia opłaty, jak i jej wysokości, skarżąca już nie kwestionowała. Natomiast na skutek złożonego wniosku o umorzenie tych należności istotę sporu w tej sprawie stanowiła ocena zaistnienia przesłanek do umorzenia należności powstałych w związku z umieszczeniem małoletniego dziecka skarżącej w pieczy zastępczej za okres, kiedy faktycznie jej córka tam przebywała.

Wydane w niniejszej sprawie negatywne dla skarżącej decyzje administracyjne zostały oparte na regulacjach ustawowych – art. 193 i 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie opieki zastępczej (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 998, z późn. zm. – dalej jako "ustawa" lub "u.w.r.") oraz wydanej na podstawie art. 194 ust. 2 tej ustawy uchwale Rady Miasta C. z dnia [...] stycznia 2012 r. Nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty rodziców za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. [...] ze zm.).

Zgodnie z przepisem art. 193 ust. 1 pkt 2 u.w.r., za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym – w przypadku umieszczenia dziecka w jednej z tych placówek. Za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie (art. 193 ust. 2 u.w.r.). Stosownie zaś do art. 194 ust. 2 u.w.r., rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Uwzględniając taką uchwałę starosta może na wniosek lub z urzędu podjąć jedno z rozstrzygnięć, o których mowa powyżej (art. 194 ust. 3 u.w.r.).

Organy obu instancji, kierując się powyższymi regulacjami zastosowały wobec skarżącej właściwe tym zakresie uregulowania § 1 ust. 2 i § 3 ust. 1 powołanej uchwały Rady Miasta C.. Wedle § 1 ust. 2 tej uchwały, wobec solidarnej odpowiedzialności rodziców za ponoszenie opłat w pieczy zastępczej, warunki do zastosowania ulg i zwolnień, o których mowa w niniejszej uchwale, winny dotyczyć każdego z nich, a gdy za pobyt dziecka oprócz rodziców są solidarnie zobowiązane również i inne osoby, warunki winny zostać spełnione wobec wszystkich zobowiązanych. Natomiast przesłanki umorzenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w całości lub części, z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, określa § 3 ust. 1 wskazanej uchwały Rady Miasta C.. Zgodnie z tym postanowieniem, umorzenie jest możliwe w sześciu przypadkach:

1) jeżeli osoby zobowiązane do ponoszenia opłat współpracują z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego,

2) jeżeli osoby zobowiązane realizują na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego ustalenia zawarte w kontrakcie socjalnym, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej lub planu pracy z rodziną, o którym mowa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

3) jeżeli zachodzą przyczyny powstałe po ustaleniu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, mogące stanowić przesłanki do odstąpienia od opłaty na podstawie § 2 ust. 2 i 3 uchwały, a za umorzeniem przemawia ich przewidywalna trwałość i szczególnie ważny interes osoby zobowiązanej,

4) różnica pomiędzy opłatą za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a dochodem osoby zobowiązanej jest niższa od kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej dla osoby lub osoby w rodzinie,

5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne,

6) osoba zobowiązana zmarła.

Rozważając zastosowanie przez organy powołanych przepisów w pierwszej kolejności zauważyć należy, że ustawodawca w konstrukcji art. 194 ust. 3 u.w.r. posługuje się wyrażeniem "może". To samo wyrażenie znajduje się w § 3 ust. 1 uchwały Rady Miasta C., gdzie znajdują się regulacje dotyczące umorzenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Tym samym rozstrzygnięcia wydawane w oparciu o wyżej przytoczone regulacje mają bez wątpienia charakter uznaniowy, co oczywiście nie oznacza dowolności organu. W związku z uznaniowością rozstrzygnięć w przedmiocie umorzenia omawianych należności, szczególnego znaczenia w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w tym przedmiocie nabiera ogólna zasada wyrażona w art. 7 k.p.a., nakazująca organom uwzględniać interes społeczny oraz słuszny interes obywatela. Organ nie przekroczy granic uznania administracyjnego jeśli wykaże, że wydane rozstrzygnięcie negatywne dla strony, nie narusza jej słusznego interesu i nie pozbawia jej korzyści chronionych prawem. W takiej sytuacji uzasadnienie decyzji uznaniowej winno być kompletne i zawierać wszechstronne rozważenie i ocenę wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oraz wykazywać, że przyjęte rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z kolei przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym oznacza, że organ administracji publicznej winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach sprawy także dowody, które jego zdaniem będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, jak również winien gromadzić w aktach sprawy dowody wskazane lub dostarczone przez strony postępowania.

W niniejszej sprawie wymaga zwrócenia uwagi, że organy obu instancji w swoich rozważaniach skoncentrowały się wyłącznie na kwestii uregulowanej w § 1 ust. 2 uchwały Rady Miasta C., tj. zasadzie solidarnej odpowiedzialności rodziców za ponoszenie opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a zatem skoncentrowały się na warunku, że do zastosowania ulgi w postaci umorzenia opłaty jej podstawy winny dotyczyć każdego z nich. Organy ustaliły, że sytuacja materialna i osobista skarżącej (jako matki dziecka) jest znana, natomiast nie jest znana sytuacja materialna M. D. (ojca dziecka), który w toku postępowania jako osoba nieobecna, której miejsce pobytu nie jest znane reprezentowany był przez ustanowionego przez sąd powszechny kuratora – w osobie jego matki S. D.. Zdaniem organów, skoro w sprawie nie ma możliwości ustalenia sytuacji materialnej jednego z rodziców dziecka (ojca dziecka), to tym samym nie ma też możliwości umorzenia należności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej także wobec drugiego z rodziców. Tymczasem takie stanowisko doprowadziło do tego, że w istocie organy kompleksowo nie rozważyły, czy w okolicznościach tej sprawy zachodzą przesłanki do umorzenia określone § 3 ust. 1 pkt 1-6 uchwały Rady Miasta C., mając na uwadze, że każda z nich stanowić może indywidualną jednostkową podstawę do rozstrzygnięcia wniosku skarżącej.

Oczywiście podstawową kwestią jest to, iż rzeczywista sytuacja materialna zobowiązanych solidarnie do uiszczenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ma decydujące znaczenie przy ocenie istnienia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3-5 uchwały Rady Miasta C. (pozostałe zaś przesłanki wiążą się, bądź ze współpracą zobowiązanych na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego – pkt 1 i 2, bądź ze śmiercią osoby zobowiązanej – pkt 6). Jednakże, o ile przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 3 i 4 w zw. z § 2 ust. 2 i 3 uchwały są zależne od udokumentowania wysokości dochodów osób zobowiązanych, to taka zależność nie istnieje w przypadku określonym § 3 ust. 1 pkt 5 uchwały Rady Miasta C., którego organy obu instancji w ogóle nie rozważyły. Stosownie bowiem do powołanego postanowienia uchwały Rady Miasta C. z dnia [...] stycznia 2012 r., opłata za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może być umorzona w całości lub części, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Podkreślenia wymaga, że przepis ten mówi o "uzasadnionym przypuszczeniu", a nie o sytuacji, gdy sytuacja materialna osób zobowiązanych jest w pełni znana i potwierdzona odpowiednimi dokumentami (rodzaj i wysokość dochodów, posiadany majątek, ilość osób pozostających na utrzymaniu osób zobowiązanych, itd.). W świetle posiadanych kompetencji, oceny czy zachodzi przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 5 przedmiotowej uchwały, organy winny w dokonać z urzędu, czego jednakże zaniechały.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów, że zgromadzona w sprawie dokumentacja potwierdza, że sytuacja materialna M. D. – ojca dziecka przebywającego w pieczy zastępczej, nie jest w ogóle znana. Organ pierwszej instancji ustalił, że nie jest znane miejsce pobytu M. D., w związku z czym został dla niego ustanowiony kurator w osobie jego matki S. D.. Z informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] września 2017 r. wynika, że przeprowadzenie wywiadu z M. D. nie jest możliwe, ponieważ prawdopodobnie mieszka on poza granicami kraju (k. 229 akt adm.). Zobowiązany od kilku lat nie mieszka zaś pod adresem zameldowania (W. [...], [...] – notatka urzędowa kierownika MOPR w C. z dnia [...] września 2017 r. – k. 234 akt adm.). Według oświadczenia jego kuratora S. D. z dnia [...] września 2017 r. (k. 233 akt adm.), nie jest jej znane miejsce pobytu syna, ani nie ma ona informacji o jego sytuacji materialnej i zdrowotnej. W piśmie z dnia [...] października 2017 r. oświadczyła również, że nie zna żadnych osób, które mogłyby posiadać takie informacje (k. 246 akt adm.). Według zaś pisma MOPS w P. z dnia [...] października 2016 r. (k. 144 akt adm.), M. D. przebywa prawdopodobnie w [...]. Jednakże jak wyjaśniła Ambasada RP w H. , na terenie [...] nie ma urzędu spełniającego zadania centralnego biura adresowego, a M. D. nie składał wniosków w Wydziale Konsularnym, wobec czego jego dane nie mogły być odnotowane w ewidencji (k. 220 akt adm.). Ponadto jak wynika z pisma Centralnego Zarządu Służby Więziennej z dnia [...] sierpnia 2017 r. (k. 219 akt adm.), M. D. nie przebywa w areszcie śledczym, ani w zakładzie karnym na terenie kraju. Z zaświadczenia Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA z dnia [...] września 2017 r. uzyskano informację, że brak jest danych odnośnie adresu jego zameldowania na pobyt stały i czasowy (k. 239 akt adm.). W toku dodatkowego postępowania wyjaśniającego organy uzyskały informację od Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] lutego 2018 r. o tym, że M. D. nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą w formie ryczałtu ewidencjonowanego, nie złożył zeznania podatkowego [...] za 2016 r., zeznania podatkowego [...] za 2016 r., brak jest również informacji o dochodach i pobranych zaliczkach [...] za 2016 r., a także nie złożył zeznania rocznego oraz informacji o dochodach za 2017 r. (k. 311 akt adm.).

Informacje powyższe świadczą natomiast o tym, że od kilku lat zobowiązany M. D. nie przebywa na terenie kraju, w związku z czym nie osiąga tutaj żadnych dochodów. Wbrew zatem stanowisku organów, dostępne dane i możliwe na ich podstawie ustalenia zawierają informacje o jego sytuacji materialnej, ale są to informacje tego rodzaju, że nie wskazują, aby posiadał jakiekolwiek dochody czy też środki finansowe, z których możliwe byłoby pokrycie opłaty za pobyt jego dziecka w pieczy zastępczej. Bezspornie zaś sama skarżąca z uwagi na swoją sytuację materialną przesłanki do umorzenia spełnia. Rację ma tym samym skarżąca, że poprzez jednostronną interpretację faktów wynikających ze zgromadzonych dokumentów wyłącznie na jej niekorzyść, nastąpiło nieuwzględnienie jej słusznego interesu i naruszona została zasada pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej wyrażona w art. 8 k.p.a.

W dalszej zaś kolejności wskazać należy, że podnoszona przez organy możliwość uzyskiwania dochodów poza granicami kraju przez M. D. jako solidarnie zobowiązanego do poniesienia opłaty, jest hipotetyczna. Skoro pomimo starań, ani skarżącej, ani kuratorowi M. D., ani organom nie udało się ustalić miejsca jego pobytu, jak również uzyskać informacji co do ewentualnego uzyskiwania przez niego dochodów za granicą, to mogła zaistnieć sytuacja, w której zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, a zatem podstawa umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 5 uchwały Rady Miasta C. z dnia [...] stycznia 2012 r., czego jednakże w ogóle nie rozważono. W sytuacji zatem gdy zostało ustalone, że M. D. nie mieszka na terenie kraju, nie uzyskuje tu żadnych dochodów, a ponadto brak możliwości pozyskania informacji o jego sytuacji materialnej poza granicami kraju, to nierozważenie przez organy, czy zachodzi przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 5 uchwały Rady Miasta C. stanowi o naruszeniu powołanego przepisu prawa materialnego.

Powyższe prowadzi również do wniosku, że organy nie rozważyły w sposób wszechstronny całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnej oceny ustalonych faktów, a zarazem naruszenia przepisów postępowania – art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia zgłoszonego przez skarżącą żądania.

Dlatego ponownie rozpoznając sprawę organy – na podstawie art. 153 p.p.s.a. – uwzględnią wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną okoliczności tej sprawy. Organy winny odnieść się co do spełnienia przez skarżącą warunków umorzenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, określonych w § 3 ust. 1 pkt 5 uchwały Rady Miasta C.. W tym celu niezbędne jest poczynienie przez organy rozważeń odnośnie do sytuacji życiowej i materialnej obojga rodziców dziecka pozostającego w pieczy zastępczej oraz dokonać na tej podstawie oceny, czy sytuacja ta uprawnia do zastosowania wobec nich ulgi w postaci umorzenia opłaty ze względu na uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. – obowiązany był uchylić decyzje organów obu instancji, o czym orzekł w sentencji wyroku.