Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 698/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 3 i  ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Bożena Pindel, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi K. M. (M.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

K. M., zamieszkały: P., ul. [...], zwany dalej "stroną" lub "skarżącym", wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...]z dnia [...]r. utrzymującą w mocy decyzję nr [...]z dnia [...]r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres 03/2010-06/2010 w łącznej wysokości 16.235,46 zł. Decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualnie: tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "k.p.a.".

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.

Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. w dniu 16 października 2012 r. wpłynęło pismo strony z prośbą o umorzenie wszystkich należności z tytułu składek. Uzasadniając swoją prośbę strona powołała się na fakt, że składki nie powinny być naliczane, ponieważ faktycznie od 2010 r. nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej, a problem z zaległościami powstał ze względu na uznanie zawiadomienia o zawieszeniu działalności przez Urząd Miasta w C. za niespełniające wymogów formalnych. Wskazała, że nie jest w stanie płacić horrendalnie wysokich składek. Od początku 2010 r. pozostaje bez stałego zatrudnienia, ma trudną sytuację finansową, ponieważ dochody uzyskiwane z umów o dzieło, które zawiera na wykonywanie prac o charakterze dziennikarskim (ok. 1.500 zł miesięcznie) nie wystarczają na pokrycie w pełni podstawowych potrzeb życiowych, a wykonywana praca generuje dodatkowe koszty.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 11 grudnia 2012 r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej wysokości 16.235,46 zł, w tym:

1. ubezpieczenia społeczne za okres 03/2010-06/2011 – składki: 8.383,14 zł,

2. ubezpieczenie zdrowotne okres 03/2010-06/2011 – składki: 3.793,54 zł,

3. Fundusz Pracy okres 03/2010-06/2011 – składki: 758,78 zł,

4. odsetki za zwłokę w wysokości 3.300,00 zł, naliczone na dzień 16 października 2012 r.

W uzasadnieniu decyzji organ opisał przebieg postępowania i zgromadzone w sprawie dowody. Podał, że ustalił, iż strona: 1) zawiesiła działalność gospodarczą z dniem 1 lipca 2011 r., 2) podała, że faktycznie od 2007 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, 3) prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, 4) od początku 2010 r. pozostaje bez stałego zatrudnienia, 5) korzystając ze zdobytego wcześniej doświadczenia dziennikarskiego wykonuje prace o tym charakterze na podstawie umów o dzieło, 6) uzyskuje miesięcznie około 1.500,00 zł, 7) podaje, że nie ma możliwości zawarcia układu ratalnego, ponieważ zarobione kwoty wydatkuje na podstawowe bieżące potrzeby: koszt wynajmu mieszkania wynosi ok. 1.200,00 zł, wydatki na media, abonament telefoniczny, bilet miesięczny wynoszą ok. 220,00 zł, 8) bezskutecznie poszukuje pracy, 9) nie korzysta z pomocy MOPS, 10) zmniejszyły się jej dochody, bo zamknięto jeden z magazynów, z którym współpracowała, 11) posiada samochód marki Opel Vectra z 1998 r., który wykorzystuje okazjonalnie w sytuacjach, kiedy jest to niezbędne z powodów zawodowych, 12) nie posiada innych zobowiązań, 13) nie posiada wierzytelności, 14) zgodnie z danymi zawartymi w PIT-36 w 2011 r. uzyskała dochód w kwocie 18.597,50 zł.

Następnie organ zacytował znajdujące w sprawie zastosowanie przepisy prawne art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualnie tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1442), zwanej dalej "ustawą" oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" i stwierdził, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy uzasadniających uznanie wyżej opisanych należności za całkowicie nieściągalne, co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia. Wskazał, że z przyczyn oczywistych nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w punkcie 3, bo działalność jest zawieszona, a nie zlikwidowana i jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nadto właściwy organ nie stwierdził dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (przesłanka wymieniona w punkcie 5) i nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne (przesłanka wymieniona w punkcie 6).Podkreślił, że nie jest także możliwe umorzenie należności na podstawie przepisów rozporządzenia, ponieważ nie zachodzi żadna z wymienionych w nim przesłanek, w szczególności strona nie udowodniła trwałego ubóstwa, a na stronie ciąży obowiązek przedstawienia stosownych dowodów. Wskazał na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, obowiązek równego traktowania wszystkich płatników składek oraz wyjątkowy charakter decyzji umarzającej zaległości, ponieważ wydanie takiej decyzji stanowi definitywną rezygnację z należnych zobowiązań i może być stosowane wyłącznie w szczególnych okolicznościach.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym opisała szczegółowo swoją sytuację życiową podkreślając, że oczywiście nieprawdziwe są twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji dotyczące braku przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Strona odniosła się zarówno do przesłanek warunkujących uznanie całkowitej nieściągalności należności, jak i do przesłanki trudnej sytuacji finansowej, określonej w rozporządzeniu. Przedstawiła własne rozumienie tych przesłanek i wywiodła dlaczego uznaje stanowisko organu za błędne. W szczególności wskazywała na faktyczną likwidację swojego przedsiębiorstwa w marcu 2010 r.; nie znalazła podstaw, dla których komornik sądowy albo naczelnik urzędu skarbowego mieliby stwierdzać majątek, z którego można prowadzić egzekucję, bo nigdy nie spóźniała się z płaceniem podatku, uznała za absurdalne twierdzenie, że nie wykazała trudnej sytuacji finansowej. Odniosła się też do twierdzenia organu dotyczącego braku podstaw do umorzenia odsetek za zwłokę stwierdzając, że nie znajduje się w zwłoce, ponieważ opóźnienie w płatnościach wynikało z oczekiwania na decyzje organów, a później wyrok Sądu w przedmiocie prawidłowości zgłoszenia zawieszenia działalności gospodarczej. Strona wskazała, że toczące się postępowania były od niej niezależne i nie może ponosić w tym zakresie żadnych konsekwencji. Szczegółowo opisała działalność organu w jej sprawie wskazując na liczne nieprawidłowości, bałagan, brak koordynacji działań. Negatywną ocenę strony spowodowało po części toczenie się równolegle dwóch postępowań: postępowania w przedmiocie umorzenia składek i postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia z tytułu składek, zakończonego decyzją z dnia 25 października 2012 r. Do środka zaskarżenia zostały dołączone kserokopie przywoływanych w nim dokumentów.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]r. W uzasadnieniu organ opisał przebieg postępowania i poczynione ustalenia dowodowe, zacytował przepis art. 28 ust. 3 ustawy i stwierdził, że stanowisko organu pierwszej instancji jest prawidłowe, ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności. Przesłanki wymienione w punktach 1, 2, 4 i 4a nie wystąpiły z przyczyn oczywistych. Przesłanka opisana w punkcie 3 nie wystąpiła, ponieważ działalność gospodarcza nie została zlikwidowana tylko zawieszona. Ponadto strona posiada składnik majątkowy w postaci wynagrodzenia za pracę, wobec którego może być skutecznie prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie wystąpiła przesłanka określona w punkcie 5, ponieważ ani naczelnik urzędu skarbowego ani komornik nie stwierdzili dotychczas braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła przesłanka określona w punkcie 6, ponieważ nie można wykluczyć, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Następnie organ stwierdził, że nie występuje w sprawie żadna z przesłanek umorzenia wymienionych w rozporządzeniu. Zaakcentował okoliczność, że strona nie korzysta z pomocy społecznej. Nadto jej sytuacja uległa poprawie, ponieważ od 7 stycznia 2013 r. skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę zawartej ze A z siedzibą w W. i za styczeń 2013 r. uzyskał wynagrodzenie w wysokości około 2.521,00 zł. Organ wskazał na możliwość zawarcia układu ratalnego. Podkreślił, że nawet jeżeli w sprawie występują przesłanki umorzenia, organ nie jest obowiązany do umorzenia należności. Wskazał na uznaniowy charakter decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona wniosła o uchylenie decyzji, która - jej zdaniem – została wydana w sposób nieobiektywny, z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania i bez uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Skarżący wskazał na nieprawidłową ocenę okoliczności zatrudnienia go z dniem 7 stycznia 2013 r., ponieważ organ przyjął, że został zatrudniony na umowę o pracę, a faktycznie jest to umowa na czas zastępstwa i z tego powodu np. nie obowiązuje go zbiorowy układ pracy (umowa została załączona do skargi). Zarzucił, że w decyzji nie ma mowy o oświadczeniach majątkowych, które złożył organowi. Powołał się na szereg dokumentów (znajdujących się w aktach sprawy) złożonych na okoliczność udokumentowania trudnej sytuacji majątkowej, przedkładając ich dodatkowe kopie. Załączył też wyciąg z konta bankowego oraz zeznanie podatkowe za 2012 r. Podkreślił wysokie koszty swojej aktywności zawodowej prowadzonej w oparciu o umowy o dzieło, związane również ze specyfiką wykonywanych zadań i istotny spadek dochodów. Wskazał, że nie miał możliwości skorzystania z abolicji ze względu na okres, którego dotyczą zaległości. Zaakcentował, że w przepisach jest mowa o zdarzeniach niezależnych, a przecież nie miał wpływu na zwolnienie go z końcem 2009 r. z Polskiego Radia, a także kolejne instancje sądów "były poza jego zasięgiem". Wskazał na brak staranności ZUS i prowadzenie równolegle dwóch spraw zamiast rzetelnego rozpatrzenia faktycznych okoliczności sprawy. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik organu będący radcą prawnym, wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podkreślił, że umorzenie należności może nastąpić jedynie w warunkach ściśle określonych w przepisach prawa. Organ przeprowadził postępowanie w oparciu o te przepisy prawne i stwierdził, że w sprawie nie występują przesłanki ustawowe, ani przesłanki wynikające z rozporządzenia – akcentując rozkład ciężaru dowodu i zakres możliwości dowodowych organu. Wskazał na uznaniowy charakter decyzji. Stwierdził, że – w jego ocenie – organ nie ma podstaw do umorzenia długu w trybie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r., gdyż nie została spełniona przesłanka zakończenia działalności gospodarczej z datą określoną w tej ustawie.

Pismem z dnia 20 czerwca 2013 r. skarżący polemizował z odpowiedzią na skargę wskazując na niekonsekwencję organu dotyczącą zasad prowadzenia postępowania dowodowego, powielanie frazesów bez odniesienia się do faktów. Powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych, z których wynika obowiązek rzetelnego zbadania stanu faktycznego sprawy (sygn. akt III SA 7900/98 z dnia 16 listopada 1999 r., LEX nr 47243). W przywołanych wyrokach omówiono także zasady stosowania uznania administracyjnego (sygn. akt II SA 2486/01 z dnia 28 kwietnia 2003 r., LEX nr 149543; sygn. akt SA/Kr 1303/12 z dnia 26 października 2012 r.). Zakwestionował stanowisko pełnomocnika organu co do możliwości stosowania ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. w jego sprawie wskazując, że formalnie zakończył działalność w dniu 18 kwietnia 2013 r., ale ta ustawa dotyczy zaległości za inny okres. Ponownie zakwestionował obiektywizm organu. Stwierdził, że organ wybiera wygodne dla siebie argumenty, a skarżący ocenia swoją przyszłość jako niepewną, ponieważ jego umowa wygaśnie i nie wie co będzie robił od 1 stycznia 2014 r.

Na rozprawie skarżący złożył do akt informację, że aktualnie pozostaje bez pracy, na dowód czego dołączył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w C., z którego wynika, że od dnia 8 stycznia 2014 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Skarżący w pełni podtrzymał twierdzenia zawarte w skardze i w piśmie z dnia 20 czerwca 2013 r. Wskazał, że orzeczenie ZUS uznaje za nieobiektywne i niesprawiedliwe. Akcentował, że jego wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek był de facto rozpoznany przez ten sam Oddział ZUS, a zatem nie została zachowana zasada dwuinstancyjności. Uważa, że ze względu na jego sytuację materialną składki powinny zostać umorzone.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna, albowiem wbrew twierdzeniom w niej zawartym zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2012 r. , poz. 270), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Z przedłożonych przez organ administracji akt wynika, że sprawa toczy się w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika składek za okres od marca 2010 r. do czerwca 2011 r. w łącznej wysokości 16.235,46 zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia ze względu na brak przesłanki całkowitej nieściągalności składek oraz ze względu na nie wystąpienie w sprawie uzasadnionego przypadku umorzenia w sytuacji, gdy całkowita nieściągalność nie występuje. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał tę decyzję w mocy. Stan faktyczny sprawy w oparciu, o który została wydana skarżona decyzja został już wyżej przedstawiony i nie będzie powtarzany w całości. W dalszej części uzasadnienia jego elementy będą przywoływane wyłącznie w zakresie niezbędnym do oceny prawidłowości dokonanej przez organ subsumcji. Sporna jest ocena sytuacji faktycznej skarżącego w świetle przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.

Przechodząc do stanu prawnego sprawy Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 28 ust. 1 – 4 ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3).

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a). Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (ust. 3b). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (ust. 4).

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, wydanego na podstawie wskazanej delegacji ustawowej, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stosownie do art. 32 ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Z cytowanych przepisów prawnych wynika, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję o odmowie umorzenia składek, jeżeli w sprawie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek umorzenia. Jeżeli natomiast chociażby jedna z ustawowych przesłanek umorzenia składek występuje w sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzeka w granicach uznania administracyjnego.

W sprawie z wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć składki, jeżeli zachodzi jedna z dwóch ustawowych przesłanek umorzenia: 1) przesłanka całkowitej nieściągalności składek lub 2) przesłanka uzasadnionego przypadku umorzenia występującego pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Przesłanka całkowitej nieściągalności została przez ustawodawcę zdefiniowana poprzez sformułowanie katalogu zamkniętego przypadków całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 ustawy). W sytuacji, gdy wystąpi przynajmniej jeden z przypadków wymienionych w katalogu organ wydaje decyzję uznaniową, (która w okolicznościach rozpoznawanej sprawy może być decyzją umarzającą lub decyzją odmawiającą umorzenia) z uwzględnieniem zasad sformułowanych w art. 7 k.p.a.; jeżeli natomiast w sprawie nie występuje żaden z tych przypadków, organ nie jest uprawniony do umorzenia w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 ustawy.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis prawa materialnego upoważniając wyraźnie organ administracji do działania na zasadzie uznania, jednocześnie przyznaje temu organowi możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia. Norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz możliwość wyboru sposobu załatwienia sprawy.

Natomiast formułując drugą z przesłanek; przesłankę uzasadnionego przypadku umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, ustawodawca odesłał do rozporządzenia wykonawczego, zobowiązując Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w tym rozporządzeniu przesłanek uzasadniających umorzenie, w oparciu o przesłankę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. W rozporządzeniu wskazano, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny - formułując katalog trzech przypadków, które zalicza się do uzasadnionych przypadków umorzenia. Jest to katalog otwarty, co oznacza możliwość umorzenia również w sytuacji, gdy nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w rozporządzeniu, ale istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, który ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Trzeba podkreślić, że w przypadku dozwolonego prawem umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, ustawodawca – inaczej niż w przypadku przesłanki całkowitej nieściągalności – kształtuje ciężar dowodu, podkreślając obowiązek aktywności dowodowej zobowiązanego.

Decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ administracji publicznej prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA, sygn. akt I SA/Gd 1507/00). Decyzja związana, a taką jest decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek podlega ocenie Sądu na zasadach ogólnych. Badana jest zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego.

Odnosząc powyższe rozważania, stanowiące wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w rozumieniu art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a., do okoliczności sprawy Sąd stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności składek na ubezpieczenia społeczne, ponieważ nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy.

Odnosząc się do sporu w zakresie istnienia tej przesłanki ponownie wskazać trzeba, że organ stwierdził, że z przyczyn oczywistych nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a ustawy. Nadto wywodził, że: 1) nie wystąpiła przesłanka wymieniona w punkcie 3, bo działalność jest zawieszona, a nie zlikwidowana i jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne; ponadto strona posiada składnik majątkowy w postaci wynagrodzenia za pracę, wobec którego może być skutecznie prowadzone postępowanie egzekucyjne, 2) właściwy organ nie stwierdził dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (przesłanka wymieniona w punkcie 5), 3) nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne (przesłanka wymieniona w punkcie 6). Natomiast strona przedstawiając własne rozumienie tych przesłanek, w szczególności wskazywała na faktyczną likwidację swojego przedsiębiorstwa w marcu 2010 r.; podkreśliła, że nie znajduje podstaw, dla których komornik sądowy albo naczelnik urzędu skarbowego mieliby stwierdzać majątek, z którego można prowadzić egzekucję, bo nigdy nie spóźniała się z płaceniem podatku.

Sąd stwierdza, że ustalenia dowodowe stanowiące podstawę stwierdzenia przez organ, iż w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności składek na ubezpieczenia społeczne, są prawidłowe. Prawidłowa jest również subsumcja tych ustaleń i wywiedzenie konsekwencji prawnych. Ma rację organ twierdząc, że z przyczyn oczywistych nie wystąpiły w sprawie przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a ustawy. Zgodzić się również trzeba z organem, że nie wystąpiła przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 (w brzmieniu: nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa). Organ jest obowiązany dokonać ustaleń faktycznych i orzec według stanu sprawy w dacie orzekania. W dacie wydania zaskarżonej decyzji (14 marca 2013 r.) działalność gospodarcza strony nie była zlikwidowana (strona podała – a materiał zgromadzony w sprawie to potwierdza - że zlikwidowanie działalności nastąpiło z dniem 18 kwietnia 2013 r.), a jedynie zawieszona. Nie budzi również wątpliwości okoliczność, że w tej dacie strona otrzymywała wynagrodzenie za pracę w wysokości około 2.521,00 zł. Istniał więc majątek, z którego można egzekwować należności. Późniejsza zmiana sytuacji finansowej strony (utrata pracy i wynagrodzenia) nie mogła mieć wpływu na tę ocenę istnienia przesłanki, bowiem kontrola przez Sąd zgodności z prawem decyzji administracyjnej dokonywana jest w zakresie stanu faktycznego i prawnego sprawy z daty wydania tej decyzji. Również przesłanki określone w punkcie 5 (naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję) i w punkcie 6 (jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne) w sprawie nie występują. Jest bowiem bezsporne, że nie toczyło się postępowanie egzekucyjne; z tego względu nie istnieje w obrocie prawnym postanowienie naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego stwierdzające bezskuteczność egzekucji (brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję) i nie można wywodzić w sposób uprawniony, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Podsumowując tę część rozważań Sąd stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności składek na ubezpieczenia społeczne, ponieważ nie zachodzi żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy.

Sporne jest również występowanie w sprawie przesłanki uzasadnionego przypadku umorzenia występującego pomimo braku całkowitej nieściągalności w zakresie przypadku wymienionego w art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 pkt 1 rozporządzenia. Strona wywodziła, że zachodzi przesłanka ważnego interesu strony, która ze względu na stan majątkowy (sytuację finansową, życiową) nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej wskazując, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast organ stwierdził, że w sprawie nie występuje żaden z przypadków określonych w art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 rozporządzenia wskazując, że bezsporne jest, iż nie występują w sprawie przypadki określone w § 3 pkt 2 i 3 oraz że dochody uzyskiwane przez stronę pozwalają na podjęcie spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu w ratach dostosowanych do możliwości płatniczych strony. Zaakcentował okoliczność, że sytuacja strony uległa poprawie, ponieważ od 7 stycznia 2013 r. skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę zawartą ze A z siedzibą w W. i za styczeń 2013 r. uzyskał wynagrodzenie w wysokości około 2.521,00 zł. Z taką oceną swojej sytuacji finansowej strona polemizowała wskazując na fakt, że nie jest zatrudniona na umowę o pracę, lecz "umowę na czas zastępstwa", co powoduje, że nie obejmuje jej np. zbiorowy układ pracy.

Sąd stwierdza, że organ prawidłowo zastosował przepisy regulujące przesłankę uzasadnionego przypadku umorzenia występującego pomimo braku całkowitej nieściągalności. Bezsporne jest, iż w sprawie nie występują przypadki wymienione w § 3 pkt 2 rozporządzenia (poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności) i w § 3 pkt 3 rozporządzenia (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności). Ustalenia dowodowe wskazują także, że nie występuje przypadek wymieniony w § 3 pkt 1 rozporządzenia (opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych). Jeszcze raz trzeba podkreślić, że Sąd ocenia legalność decyzji administracyjnej w stanie faktycznym i prawnym z daty jej wydania. Zaskarżona decyzja została wydana w czasie, kiedy skarżący uzyskiwał dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości około 2.500, 00 zł miesięcznie. W tym miejscu trzeba jedynie pobocznie wskazać, że umowa na czas zastępstwa jest umową o pracę, pomimo faktu, że nie daje poczucia stabilizacji zatrudnienia i nie łączą się z nią niektóre z przywilejów pracowniczych. Charakter prawny takiej umowy nie ma znaczenia dla oceny sytuacji finansowej strony w kontekście zagrożenia ubóstwem. Wskazana kwota, nawet przy wysokich stałych kosztach utrzymania związanych z najmem mieszkania (1.200,00 zł) i wydatkami na: media, abonament telefoniczny, bilet miesięczny (ok. 220,00 zł), pozwalała na regulowanie należności w układzie ratalnym. Spłata niewysokich miesięcznych rat nie stanowiłaby bowiem zagrożenia dla podstaw egzystencji skarżącego. Sąd stwierdza, że organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie występuje przesłanka uzasadnionego przypadku umorzenia występującego pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Jak już wyżej wskazano, w sytuacji gdy nie występuje żadna z przesłanek umorzenia, organ nie jest uprawniony do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd stwierdza, że w takim stanie rzeczy rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie mogło być inne.

W tym miejscu trzeba wyjaśnić stronie, że zmiana okoliczności faktycznych (utrata pracy i źródła zarobkowania) może stanowić podstawę złożenia kolejnego wniosku o umorzenie należności. Zaskarżona odmowa umorzenia nie ma bowiem wpływu na możliwość ponowienia wniosku, który podlega rozpatrzeniu we właściwym dla niego stanie faktycznym i prawnym.

Odnosząc się do zarzutów i wniosków skargi, które nie były przedmiotem wcześniejszego wywodu, Sąd wskazuje, że w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, nie jest dopuszczalne kwestionowanie obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu, ani też wysokości składek (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 października 2006 r., III SA/Wa 1829/06). Z tego względu podnoszone przez stronę okoliczności związane z faktycznym zaprzestaniem działalności w okresie wcześniejszym niż doszło do zawieszenia działalności nie wpływają na ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia.

Niezasadne są również zarzuty dotyczące bezprawnego naliczania przez organ odsetek Sąd stwierdza, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.). Ordynacja podatkowa w art. 53 stanowi, że od zaległości podatkowych naliczane są odsetki za zwłokę (§ 1). Zasadą jest, że odsetki za zwłokę nalicza płatnik (§ 3). Odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności podatku lub terminu, w którym płatnik był obowiązany dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego (§ 4). Obowiązek naliczenia odsetek za zwłokę nie jest zależny od okoliczności powstania zaległości składkowej ani od woli stron stosunku ubezpieczeniowego. Odsetki za zwłokę powstają z mocy prawa, niezależnie nawet od tego, czy płatnik dysponuje wiedzą na temat powstania zaległości w opłacaniu składek. Na tle obowiązku zapłaty odsetek za zwłokę z tytułu nieterminowej płatności składek na ubezpieczenia społeczne Sąd Najwyższy wypowiadał się kilkakrotnie. W szczególności w wyroku z dnia 9 maja 2007 r., I UK 362/06 (OSNP 2008, Nr 11-12, poz. 175) stwierdził, że obowiązek zapłaty odsetek od nieuiszczonych w terminie składek nie jest uzależniony od winy płatnika. Wynika to, po pierwsze, z zamieszczonego w treści art. 23 ust. 1 ustawy odesłania do przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa regulujących zasady naliczania i wysokości odsetek za zwłokę. Z kolei ustawa Ordynacja podatkowa wiąże określenie "odsetki za zwłokę" z sytuacją, kiedy podatnik zobowiązany do świadczenia podatku (należności) nie uiści podatku w terminie płatności. Takie opóźnienie w spłacie podatku ustawodawca nazywa "zwłoką". Przepis art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej stanowiący o obowiązku pobrania odsetek za zwłokę w przypadku istnienia zaległości w opłacaniu podatków w ogóle nie zajmuje się zagadnieniem, z czyjej winy zaległości te powstały. To zaś oznacza, że w każdej sytuacji faktycznej istnienie zaległości podatkowych rodzi dla podatnika następstwa w postaci obowiązku świadczenia od nich odsetek za zwłokę. Po drugie, terminu "zwłoka" w spełnieniu obowiązku uiszczenia składek nie można wykładać w oparciu o przepisy prawa cywilnego, które odróżniają "zwłokę w spełnieniu świadczenia" od "opóźnienia się ze spełnieniem świadczenia". W przepisach ustawy nie wprowadzono analogicznego rozwiązania, jak w art. 481 k.c. Skoro ani Ordynacja podatkowa, ani ustawa nie posługują się pojęciem "opóźnienia" w spłacie należności podatkowych w rozumieniu art. 481 k.c., to nie można obowiązku ich zapłaty uzależniać od winy ubezpieczonego tylko dlatego, że ustawodawca posłużył się terminem "zwłoka" dla określenia sytuacji, w której płatnik składek opóźnia się ze spełnieniem należnego świadczenia. Zatem kwestia winy za opóźnienie w uiszczeniu należnych składek nie ma wpływu na obowiązek opłacenia odsetek za zwłokę od zaległości składkowych. Pogląd ten podtrzymał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lipca 2008 r., II UK 353/07 (LEX nr 500224), w którym przyjął, że w każdej sytuacji faktycznej istnienie zaległości podatkowych rodzi dla podatnika następstwa w postaci obowiązku świadczenia od nich odsetek za zwłokę.

Odnosząc się do zarzutu nieobiektywnego przeprowadzenia postępowania w związku z dwukrotnym prowadzeniem postępowania przez ten sam Oddział ZUS, co – zdaniem strony - skutkowało naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy między innymi od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest środkiem zaskarżenia o charakterze niedewolutywnym tzn. rozpatrywanym przez organ wydający zaskarżone rozstrzygnięcie. Posiada wszystkie cechy odwołania, z wyjątkiem cechy dewolutywności. Z woli ustawodawcy wniesienie środka zaskarżenia nie przesuwa sprawy do wyższej instancji. Prezes ZUS nie jest wyższą instancją, został jedynie wskazany w przepisie jako podmiot, do którego należy wnieść środek zaskarżenia. Organem odwoławczym (rozpoznającym wniosek o ponowne rozpatrzenie) jest ZUS. Chybiony jest więc zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności, ponieważ ta zasada została wyłączona przez ustawodawcę w przypadku środków zaskarżenia o charakterze niedewolutywnym; tryb rozpatrywania przedmiotowego środka zaskarżenia wynika z przepisów rangi ustawowej.

Odnosząc się do zarzutu braku obiektywizmu i nieprawidłowości w działaniu organu Sąd wskazuje, że poza kontrolą Sądu pozostaje ten zarzut w aspekcie oceny prawidłowości działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie wykraczającym poza ramy kognicji Sądu, wyznaczone wyżej przywołanym przepisem art. 145 ust. 1 ustawy p.p.s.a. Jednocześnie Sąd stwierdza, że zarzucone naruszenie jest nieuzasadnione w zakresie w jakim mogłoby stanowić podstawę do usunięcia z obrotu zaskarżonej decyzji. Strona formułowała ten zarzut w kontekście przekazania przez Prezesa ZUS jej pisma zawierającego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i zarzuty dotyczące funkcjonowania Oddziału ZUS w C., do tego samego Oddziału. Podkreślała również szablonowość działania i bałagan polegający na dublowaniu się pism a czasem również ich wewnętrzną sprzeczność. Nie powtarzając argumentacji dotyczącej trybu rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie, który wynika z woli ustawodawcy wskazać trzeba, że nie doszło również do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Tej oceny nie może zmienić fakt, iż część pism sporządzonych po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie została podpisana przez pracowników ZUS, którzy działali w sprawie przed wydaniem decyzji z dnia 11 grudnia 2012 r. Pismo skarżącego z dnia 31 grudnia 2012 r. jest bowiem zarówno wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i skargą na działanie organu i zatrudnionych w ZUS pracowników. Rzeczą konieczną było w takiej sytuacji złożenie wyjaśnień przez te osoby w celu zweryfikowania zarzutów skargowych. Natomiast zaskarżona decyzja została wydana przez inną osobę (pracownika ZUS) niż decyzja z dnia [...]r., a sprawa - po jej przekazaniu przez Prezesa ZUS do Oddziału w C. - była prowadzona przez innego pracownika niż pracownik działający przed wydaniem decyzji z dnia [...]r.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących bałaganu, dublowania się pism i ich wewnętrznej sprzeczności Sad wskazuje, że w stosunku do skarżącego toczyły się dwa postępowania; drugie – w sprawie określenia wysokości zadłużenia z tytułu składek, które było odrębnym postępowaniem w indywidualnej sprawie administracyjnej. Niezależnie od problemów strony z identyfikacją tych postępowań i ich wzajemnego wpływu na siebie, stwierdzić trzeba, że równoległe prowadzenie wskazanych postępowań nie narusza prawa.

Z powodów wyżej szczegółowo opisanych Sąd stwierdza, że organ nie dopuścił się zarzuconych przez stronę uchybień. Nadto dokonując kontroli we własnym zakresie Sąd nie stwierdził, aby przy wydaniu skarżonej decyzji doszło do naruszenia prawa uzasadniającego uchylenie tej decyzji.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.