Wyrok NSA, sygn. akt GPP 1/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1-2, art. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 179 poz. 1843
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki
article: art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
article: par. 25 ust. 2, par. 31 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1646
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: W świetle przepisów art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki /Dz.U. nr 179 poz. 1843/ ocena zarzutu przekroczenia przez sąd rozsądnego terminu do rozpatrzenia sprawy /przewlekłość postępowania/ powinna uwzględniać przeciętny czas oczekiwania na rozpatrzenie sprawy w prawidłowo funkcjonującym sądzie.

TEZY

W świetle przepisów art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki /Dz.U. nr 179 poz. 1843/ ocena zarzutu przekroczenia przez sąd rozsądnego terminu do rozpatrzenia sprawy /przewlekłość postępowania/ powinna uwzględniać przeciętny czas oczekiwania na rozpatrzenie sprawy w prawidłowo funkcjonującym sądzie.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi Grzegorza S. o naruszenie jego prawa do rozpatrzenia sprawy II SA 2672/02 przez Sąd Wojewódzki w Warszawie bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie ze skargi Grzegorz S. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych (...) odmawiającą mu przyjęcia na aplikację radcowską, na podstawie regulaminu konkursu na aplikację - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Grzegorz S. złożył w dniu 8 października 2004 r., na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki /Dz.U. nr 179 poz. 1843/, skargę o naruszenie jego prawa do rozpatrzenia sprawy II SA 2672/02 przez Sąd Wojewódzki w Warszawie bez nieuzasadnionej zwłoki. W skardze domagał się stwierdzenia, że w tej jego sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania, zasądzenia na jego rzecz, na podstawie art. 12 ust. 4 wspomnianej ustawy kwoty 10.000 zł od Skarbu Państwa oraz wydania zalecenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu określającego termin załatwienia sprawy, a także zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podał, że w 2002 r. wystąpił ze skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych odmawiającą mu przyjęcia na aplikację radcowską, na podstawie regulaminu konkursu na aplikację, który nie mógł być traktowany jako akt prawny powszechnie obowiązujący, określający prawa i obowiązki osoby ubiegającej się o przyjęcie na aplikację. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w tej sprawie 19 grudnia 2002 r., w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego w kwestii, która miała związek z jego sprawą. Trybunał Konstytucyjny wydał orzeczenie 18 lutego 2004 r. i w tym momencie - zdaniem skarżącego - powinno być podjęte postępowanie w jego sprawie. Sąd nie podjął jednak tego postępowania z urzędu. W związku z tym skarżący wystąpił 14 maja 2004 r. do Sądu z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania. Sąd wydał postanowienie o podjęciu postępowania 2 czerwca 2004 r. nie wykonując jednakże żadnych czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy. We wniosku z 14 maja 2004 r. skarżący zwracał się o rozstrzygnięcie jego sprawy przed rozpoczęciem roku szkoleniowego 2004/2005 na aplikacji radcowskiej, ponieważ, w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia sądowego, pozwoliłoby to mu na podjęcie nauki jeszcze w tym roku. Nierozstrzygnięcie sprawy przez Sąd w tym terminie naraziło skarżącego na stratę roku nauki i tym samym uzasadnia zasądzenie odszkodowania w kwocie 10.000 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki określa w art. 2 ust. 1 pojęcie przewlekłości postępowania. Stanowi, że przewlekłość postępowania zachodzi wówczas, gdy postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne dla załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Ustawodawca podał również kryteria pozwalające ustalić, czy w konkretnej sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania. Według art. 2 ust. 2 ustawy dla stwierdzenia przewlekłości postępowania należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego, uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenia dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Przedstawione rozwiązania prawne uwzględniają dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka związany ze stosowaniem art. 6 ust. 1 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności /Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284 ze zm./, stanowiącego, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd. W świetle art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., tak, jak według poglądów wyrażanych w orzecznictwie Trybunału Praw Człowieka, ocena, czy czas trwania postępowania mieści się w rozsądnym terminie, musi być przeprowadzana z uwzględnieniem okoliczności dotyczących każdej konkretnej sprawy /np. wyroki z 27 czerwca 2000 r., Frydlender v. France, 30979/96, z 27 kwietnia 2004 r. Krzewicki v. Poland, 37770/97/. Trybunał podkreślał jednocześnie, że Konwencja nakłada na państwa obowiązek zorganizowania systemów prawnych w sposób umożliwiający sądom spełnienie wszystkich wynikających z niego warunków, łącznie z obowiązkiem rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie. Nie można zatem bronić się przed zarzutem przewlekłości postępowania sądowego wskazując na trudne warunki wymiaru sprawiedliwości /ekonomiczne, organizacyjne czy kadrowe/.

Zdaniem Sądu nie można jednakże wyrokować o zachowaniu lub niezachowaniu rozsądnego terminu do rozpatrzenia konkretnej sprawy ograniczając się wyłącznie do badania okoliczności towarzyszących tej tylko sprawie. Obowiązek rozpoznania przez sąd sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki /w rozsądnym terminie/ dotyczy bowiem wszystkich spraw wpływających do sądu. Wszystkie te sprawy powinny być rozpatrywane, co do zasady, według kolejności wpływu /par. 25 ust. 2 i par. 31 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowego wojewódzkich sądów administracyjnych - Dz.U. nr 169 poz. 1646/. Prowadzi to do wniosku, że ocena zarzutu przekroczenia przez sąd rozsądnego terminu do rozpatrzenia sprawy nie może nie uwzględniać przeciętnego czasu oczekiwania na rozpatrzenie sprawy w prawidłowo funkcjonującym sądzie.

Przechodząc do rozważań w kwestii zasadności zarzutów podniesionych w rozpatrywanej skardze trzeba przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że skarżący zarzuca Sądowi bezczynność w jego sprawie w okresie po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 18 lutego 2004 r /P 21/02/. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw Nr 34 z 4 marca 2004 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie dwa miesiące później /2 czerwca 2004 r./. Rozprawa została zaś wyznaczona w tej sprawie na dzień 3 grudnia 2004 r. Biorąc pod uwagę czas oczekiwania przypadający po ustaniu przyczyny zawieszenia postępowania i fakt, że w chwili rozpatrywania tej skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny termin rozpatrzenia sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie był bardzo bliski /3.12.2004 r./ - Sąd uznał, że zarzut przewlekłości postępowania nie jest uzasadniony.

Do tej oceny postępowania WSA w Warszawie przyczyniła się jeszcze jedna okoliczność. Podniesiony w skardze zarzut przewlekłości postępowania dotyczy w dużej mierze okresu przypadającego przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. /17 września 2004 r./. Przed tą datą na sądzie też oczywiście spoczywał obowiązek rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie, bez nieuzasadnionej zwłoki. Wynika on bowiem z Konstytucji RP /art. 45 ust. 1/ oraz ze wspomnianej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Niemniej jednak, mając na względzie zasadę niedziałania prawa z mocą wsteczną, należy podnieść wątpliwość, czy przewidziana w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r., nieznana wcześniej, swego rodzaju odpowiedzialność /za którą kryje się odpowiedzialność konkretnych osób/ za nieusprawiedliwioną zwłokę, a więc za zawinioną bezczynność - może być przypisana również za okres, w którym taka bezczynność nie była sankcjonowana.

Ze względu na te wszystkie okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze za naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - skargę oddalił.