Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1671/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1932 nr 94 poz 808
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. - Prawo o stowarzyszeniach.
article: art. 28, art. 156 par 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Tadeusz Nowak, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska – Śpiewak (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Foks - Skopińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2011 r. sprawy ze skargi Diecezji [...] z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2010r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r, Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy

- utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2010r., Nr [...], która odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Miasta [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1962r., Nr [...] w przedmiocie rozwiązania stowarzyszenia pn. [...] w [...] oraz decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1963r., Nr [...], utrzymującej w mocy ww. decyzję z dnia [...] grudnia 1962r.

W uzasadnieniu decyzji przedstawiono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 29 października 2008r., pełnomocnik Biskupa Diecezjalnego [...] oraz Parafii Katolickiej pod wezwaniem Św. [...] w [...] zwrócił się Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1962 r. w sprawie rozwiązania stowarzyszenia pn. Bractwo [...] w [...] oraz decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1963 r., Nr [...], utrzymującej w mocy ww. decyzję.

Uzasadniając wniosek podniesiono, że mocą ww. decyzji rozwiązano bractwo kościelne z ponad 300-letnią, liczoną od 1644 r., tradycją działania przy Parafii pod wezwaniem św. [...] w [...], mające na celu przede wszystkim umacnianie kultu religijnego oraz prowadzenie działalności charytatywnej i dobroczynnej.

Bractwo, jako organizacja kościelna podlegało wyłącznie Prawu Kanonicznemu, a Biskup Diecezjalny [...] zachował kompetencje w zakresie erygowania stowarzyszeń kościelnych.

Wskazano, że władze kościelne nie uznały legalności działań władz administracyjnych, mocą których likwidowano przed 1989r., organizacje ściśle kościelne, dlatego też Bractwo [...] nadal, choć w prawnie ułomny sposób, kontynuuje swoją tradycję. W związku z tym Biskup Diecezjalny [...] ma obowiązek doprowadzić do nowacji aktu erekcyjnego Bractwa, z uwzględnieniem jego ciągłości prawnej i majątkowej.

We wniosku wskazano nadto, że interes prawny Parafii Katolickiej pod wezwaniem św. [...] w [...] wynika z faktu wszczętego na jej wniosek na podstawie art. 61 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego postępowania regulacyjnego w przedmiocie przywrócenia własności upaństwowionych nieruchomości Bractwa [...] w [...]. Postępowanie regulacyjne w tej sprawie nie zostało zakończone i w rozumieniu art. 64 tej ustawy nadal się toczy przed Sądem Okręgowym w [...]. Jego przedmiotem jest fizyczny zwrot dwóch niezabudowanych działek gruntowych o numerach ewidencyjnych 293 i 241 stanowiących obecnie własność Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Prezydenta Miasta [...] oraz wypłata odszkodowania za nieruchomości trwale rozdysponowane na rzecz osób trzecich. Wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonych decyzji ma w oparciu o dotychczasowy przebieg postępowania regulacyjnego walor prejudykatu w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w [...], bowiem tylko stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji, pozwala spełnić przez Parafię warunki określone w art. 61 ust. 1 pkt 7 cyt. wyżej ustawy.

W toku postępowania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zwrócił się do wnioskodawców o nadesłanie uzasadnienia oraz dokumentów mogących potwierdzić, iż Biskup [...] oraz Parafia Katolicka pod wezwaniem Św. [...] w [...], legitymowani są do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji.

W piśmie z dnia [...] grudnia 2008 r. wnioskodawca podtrzymał stanowisko, iż Bractwo [...] w [...] było organizacją ściśle kościelną nie podlegającą prawu o stowarzyszeniach. Organizacje kościelne zarówno pod rządami Konkordatu z 1925 r., jak i obecnie - pod rządami Konkordatu obowiązującego od 1998 r. oraz ustawy z dnia 17 maja 1984 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, nie podlegają działaniu Prawa o stowarzyszeniach. Dodatkowo wskazał, że skoro Bractwo jest organizacją kościelną, to stosowanie w tej sprawie kryteriów strony postępowania (art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego) opartych na ocenach właściwych dla stowarzyszeń podlegających działaniu prawa o stowarzyszeniach nie jest zasadne. W rozumieniu art. 61 ust. 1 w związku z art. 62 ust. 2 cyt. ustawy o stosunku do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej stroną (uczestnikiem postępowania regulacyjnego) jest oprócz wnioskodawcy jego organ nadrzędny, czyli Biskup [...]. W niniejszej sprawie Biskup [...] wyznaczył Parafię pod wezwaniem św. [...] w [...] jako podmiot uprawniony do ubiegania się o zwrot majątku Bractwa [...].

Wnioskodawca wskazał także na brak akt Bractwa w archiwach kościelnych oraz w Archiwum Państwowym w [...].

Mając na uwadze przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności i dokumenty organ podjął czynności mające na celu ustalenie charakteru prawnego zlikwidowanego Bractwa oraz umocowania Biskupa Diecezjalnego [...] do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1962r., o likwidacji Stowarzyszenia.

Departament Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji w piśmie z dnia [...] grudnia 2009r., stwierdził, że z przedstawionych okoliczności faktycznych i prawnych nie jest możliwe ustalenie charakteru prawnego bractwa. Natomiast Prezydent [...] wskazał, że na podstawie dokumentów, którymi dysponuje będących kopiami dokumentów znajdujących się w posiadaniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wynika, że Stowarzyszenie nie miało charakteru kościelnego i podlegało przepisom rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932r., Prawo o stowarzyszeniach ( pismo z dnia 2 lutego 2010r.)

Dodatkowo ustalono, że postępowanie regulacyjne z wniosku Parafii Katolickiej pod wezwaniem św. [...] w [...] o sygn. [...] w dniu [...] kwietnia 2008 r. zostało zakończone nieuzgodnieniem orzeczenia w sprawie ( pismo Komisji [...] z dnia [...] października 2009r.).

W dalszych wywodach uzasadnienia Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym, które stosownie do art. 157 § 3 kpa może być wszczęte przez organ z urzędu bądź na wniosek strony postępowania. Złożenie wniosku o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności obliguje organ administracji do ustalenia czy wniosek ten pochodzi od uprawnionego podmiotu, tj. strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa.

Analizując w tym kontekście złożony wniosek organ uznał powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że jedynie byli członkowie stowarzyszenia mogą skutecznie żądać wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej rozwiązania stowarzyszenia. Natomiast z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej przeznaczenia majątku po zlikwidowanym stowarzyszeniu może wystąpić stowarzyszenie reaktywowane przez jego byłych członków.

W niniejszej sprawie decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1962 r. w sprawie rozwiązania stowarzyszenia pn. Bractwo [...] w [...] wydana została w oparciu o art. 24 i 16 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 94, poz. 808 z późn. zm.). Przepisy te odnoszą się do kwestii związanych z rozwiązaniem stowarzyszenia, zatem dotyczą jego sfery organizacyjnej. Także z uzasadnienia decyzji nie wynika, aby decyzja wywierała bezpośredni wpływ na sferę majątkową stowarzyszenia. W uzasadnieniu decyzji organ odniósł się bowiem do zakresu prowadzonej przez stowarzyszenie działalności stwierdzając, że jego działalność wykracza poza obowiązujące prawo, ustalone dla stowarzyszenia sposoby i zakres działania, i w związku z tym podlega rozwiązaniu. Nie dokonując oceny, czy wskazane naruszenia rzeczywiście miały miejsce organ stwierdził, że decyzja ta odnosiła się wyłącznie do bytu organizacyjno-prawnego Bractwa. Także decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1963 r., utrzymująca w mocy ww. decyzję z dnia [...] grudnia 1962 r., dotyczy sfery organizacyjnej Bractwa, nie odnosząc się w żaden sposób do zadysponowania jego majątkiem. W tych okolicznościach uprawnione jest stwierdzenie, że stroną postępowania (art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego) w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji odnoszącej się do rozwiązania stowarzyszenia mogą być tylko osoby fizyczne - byli członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia.

Odnosząc się do stanowiska wnioskodawcy organu wyjaśnił, iż wobec rozwiązania w 1962r. Bractwa [...] w [...], Bractwo to w świetle prawa polskiego " nie istnieje".

Biskup [...] nie może zatem wywodzić swojego interesu prawnego z obowiązującego od 1983 r. Kodeksu prawa kanonicznego .

Wskazane kompetencje Biskupa odnoszą się do erygowania stowarzyszeń kościelnych i brak jest podstaw do przyjęcia, że można z nich wywieść także uprawnienia do występowania z wnioskiem odnoszącym się do sfery organizacyjnej rozwiązanego Bractwa.

Organ nadto wskazał, że postępowanie regulacyjne prowadzone w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 maja 1989r., o stosunku państwa do kościoła katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. nr 29, poz. 154 ze zm.), nie może stanowić podstawy wywodzenia interesu prawnego, gdyż ustawa nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Podsumowując swoje rozważania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że negatywne rozstrzygnięcie w zakresie legitymacji Biskupa Diecezjalnego [...] do wystąpienia o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1962 r. w sprawie rozwiązania stowarzyszenia pn. Bractwo [...] w [...] oraz decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1963 r., nie dotyczy ewentualnego uprawnienia Biskupa Diecezjalnego [...] w zakresie majątku po zlikwidowanym Bractwie [...] w [...].

Jednocześnie organ wskazał że Biskup [...] w oświadczeniu z dnia [...] września 2009 r. zwolnił Parafię p.w. św. [...] w [...] z obowiązku uczestniczenia w postępowaniu, podkreślając, iż od dnia złożenia oświadczenia sprawa zostaje pozostawiona wyłącznie Diecezji [...]. Powyższe skutkuje, że wnioskodawcą w przedmiotowej sprawie jest wyłącznie Biskup [...].

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2010r. oraz utrzymującą ją w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2010r., wniósł pełnomocnik Diecezji [...] zarzucając

1. naruszenie norm prawa materialnego, poprzez nieuwzględnienie w zaskarżonych decyzjach :

a) norm prawnych zawartych w art. 4 w związku z art. 23, i art. 5 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczypospolitą Polską z dnia 28.lipca 1993 r. (Dz. U. Nr 51, poz. 318 z 1998 r.) - zgodnie z którymi Państwo przestrzegając prawa do wolności religijnej, zapewnia Kościołowi katolickiemu, bez względu na obrządek, zarządzanie oraz administrowanie jego sprawami na podstawie prawa kanonicznego,

b) norm prawnych zawartych w art. 2 i art. 34 ust. 1 pkt 1) i ust. 5 ustawy z dnia 17.maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej - zgodnie z którymi Kościół rządzi się w swoich sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami, a do organizacji kościelnych nie stosuje się prawa o stowarzyszeniach,

c) norm prawnych zawartych w Kodeksie prawa kanonicznego, odnoszących się w szczególności do organizacji kościelnych nie podlegających prawu o stowarzyszeniach (kanony 113 do 123 - osoby prawne, kanony 1273 do 1289 - zarząd dóbr, ze szczególnym uwzględnieniem kanonu 1276);

2) naruszenie podstawowych norm postępowania administracyjnego, a w szczególności:

a) art. 28 kpa, poprzez odmowę uznania Diecezji [...] za stronę postępowania w niniejszej sprawie, mimo, że postępowanie to dotyczy oczywistych interesów prawnych i obowiązków Diecezji [...], reprezentowanej przez Biskupa [...], wynikających wprost z przepisów Kodeksu prawa kanonicznego,

b) art. 77 kpa - zasady oficjalności postępowania, zgodnie z którą organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a fakty powszechnie znane (notoryjne), winien przyjąć bez przeprowadzania dowodu. W treści zaskarżonych decyzji brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia - dlaczego istotne dla rozstrzygnięcia sprawy dowody na okoliczność, że Bractwo nigdy nie było stowarzyszeniem zarejestrowanym w rozumieniu Prawa o stowarzyszeniach z roku 1932, a wyłącznie stowarzyszeniem kościelnym w rozumieniu przepisów prawa kanonicznego, podlegającym wyłącznie władzy biskupa miejsca, a nie normom prawa o stowarzyszeniach - zostały przez organ orzekający przemilczane,

c) w art. 7 kpa - zasady prawdy obiektywnej, zgodnie z którą na organie wydającym decyzję ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy i załatwienia jej w sposób obiektywny, na podstawie całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a nie w oparciu o wybiórczo dobrane dowody,

d) art. 8 kpa - zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, skoro organ wydający decyzję naruszył w sposób oczywisty dwie wcześniej powołane zasady postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji – uznał całkowicie bezpodstawnie Bractwo [...] w [...] za stowarzyszenie zarejestrowane w rozumieniu przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27. października 1932 r. - Prawo o stowarzyszeniach, gdy tymczasem Bractwo powstało w 1644r. i przetrwało w niezmienionej formie prawnej do roku 1962.

W roku 1917 promulgowany został Kodeks prawa kanonicznego, który przesądził o położeniu prawnym bractw literackich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po 1918 roku - jako organizacji o charakterze ściśle kościelnym.

Bractwo [...] w [...], jako stowarzyszenie kościelne (organizacja kościelna w rozumieniu cyt. art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła), posiadało niewątpliwie osobowość prawną, zarówno na podstawie Prawa kanonicznego, jak i powszechnie obowiązujących przepisów prawa.

Podmiotowość Bractwa, jako osoby prawnej Kościelnej, nie można udokumentować poprzez wskazanie dekretu erugującego, gdyż dokumenty te zaginęły, nie zachowały się także statuty Bractwa. Niewątpliwe jest jednak, że było ono podmiotem praw i obowiązków w tym również praw majątkowych.

Skarżący wskazując na długi okres istnienia Bractwa, zorganizowaną strukturę wewnętrzną, niezależność organizacyjną od Parafii Św. [...] w [...], posiadany odrębny majątek, kolegialność podejmowania decyzji, realizację celów związanych z kultem Bożym oraz celów charytatywnych stwierdził, że wszystkie te elementy przemawiają za oceną, że Bractwo [...] było organizacją – stowarzyszeniem kościelnym, posiadającym osobowość prawną.

W toku dotychczasowego postępowania organ orzekający nie wykazał, że Bractwo [...] w [...] dopełniło obowiązków związanych z rejestracją w trybie art. 19 Prawa o stowarzyszeniach. Nie ma więc podstaw prawnych, aby Bractwo [...] było traktowane jako stowarzyszenie zarejestrowane w rozumieniu powołanego wyżej przepisu - skoro jego byt prawny nie był kwestionowany przez władze państwowe, a Bractwo rozwiązano bezpodstawnie w roku 1962 na podstawie przepisów dotyczących stowarzyszeń zarejestrowanych.

Odnosząc się do stanowiska Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zawartego w zaskarżonej decyzji odnośnie braku możliwości stosowania w niniejszej sprawie przepisów Konkordatu ratyfikowanego w 1998 r. i ustawy kościelnej z 17 maja 1989 r. - skoro nie obowiązywały one w roku 1962 – skarżący wskazał, że postępowanie toczy się na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów prawa i wcześniejszych przepisów prawa obowiązujących do roku 1962, które to przepisy decydowały wówczas o statusie prawnym Bractwa i jego majątku (prawa nabyte).

Podsumowując swoje stanowisko pełnomocnik skarżącego odnosząc się do twierdzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dotyczącego obowiązku Biskupa [...] notyfikowania nadal działającego Bractwa Wojewodzie [...], w trybie i na zasadach zawartych w art. 4 ust. 2 Konkordatu ratyfikowanego w roku 1998, celem potwierdzenia osobowości prawnej bractwa w rozumieniu powszechnie obowiązujących przepisów prawa wskazał, że jest to tylko prawo, a nie obowiązek biskupa miejsca. Decyzja tego rodzaju należy wyłącznie do władz kościelnych, które w tym zakresie zachowują pełną autonomię co do oceny zasadności aktu notyfikacji, przede wszystkim z punktu widzenia potrzeb duszpasterskich.

Jeżeli zatem Bractwo [...] w [...] nie może podejmować samodzielnie czynności prawnych w rozumieniu powszechnie obowiązujących przepisów prawa, wobec braku aktu notyfikacyjnego - o którym wyżej mowa to podmiotem w pełni uprawnionym do podejmowania wszelkich czynności prawnych w imieniu Bractwa przed organami administracji publicznej, sądami administracyjnymi i sądami powszechnymi jest wyłącznie Biskup [...]. Ta okoliczność przesądza o jego prawach strony w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 28 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada czy organ administracji publicznej orzekający w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Podkreślić należy, że przedmiotem oceny Sądu jest wyłącznie legalności zaskarżonej decyzji tj. decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji odmawiającej wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1962r.

Z tych względów nie mogą być przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu zarzuty, nie odnoszące się do zaskarżonej decyzji.

Na wstępie wyjaśnić należy, że postępowanie nadzorcze uregulowane w art. 156-159 kpa ma szczególny charakter, bowiem złożenie organowi żądania stwierdzenia nieważności decyzji nie powoduje automatycznego wszczęcia postępowania w tym przedmiocie, w rozumieniu art. 61 § 3 kpa.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bowiem dwuetapowe.

W pierwszym etapie organ - po otrzymaniu żądania o którym mowa w art. 157 § 2 kpa - uruchamia postępowanie wstępne, w ramach którego bada istnienie podmiotowych, jak i przedmiotowych podstaw do wszczęcia postępowania nadzorczego. W przypadku, gdy brak którejś podstawy - organ wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, stosownie do treści art. 157 § 3 kpa, nie przechodząc do drugiego etapu. Decyzja wydana na podstawie tego przepisu jest wynikiem oceny zdolności do działania w sprawie osoby wnoszącej podanie, legitymacji strony, czy też wykazania tego, że nie istnieje decyzja, której ważność należy poddać ocenie. Zatem postępowanie wyjaśniające, poprzedzające odmowę wszczęcia, może dotyczyć jedynie kwestii formalnych. W tym stadium postępowania organ nie dokonuje oceny, czy zaskarżona decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa.

Natomiast w przypadku, gdy istnieją wszystkie elementy stosunku materialnoprawnego, dochodzi do wszczęcia właściwego postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji (drugi etap), które - w zależności od okoliczności - kończy się wydaniem jednej z decyzji wskazanych w art. 158 § 1 kpa.

Z powyższych względów ustalenie przez organ, że żądanie pochodzi od podmiotu nie będącego stroną w świetle art. 28 kpa, winno skutkować wydaniem decyzji o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego - zgodnie z art. 157 § 3 kpa.

Podmiotem legitymowanym do żądania wszczęcia postępowania jest, zgodnie z art. 157 § 2 kpa, strona postępowania. Stroną postępowania w świetle art. 28 kpa jest osoba lub jednostka, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przywołany art. 28 kpa nie stanowi samoistnej normy prawnej, a to z tego względu, że ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego.

Cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Wobec tego przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 310/05, LEX nr 190891 i z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 163/06, LEX nr 274855).

W niniejszej sprawie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1962r., w przedmiocie rozwiązania stowarzyszenia pn. Bractwo [...] w [...] wystąpił pełnomocnik Biskupa Diecezjalnego [...]. Wnioskodawca wywodząc swój interes prawny do żądania wszczęcia postępowania podnosił, że Bractwo [...] było organizacją ściśle kościelną, w związku z czym nie miały do niej zastosowania przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932r. – Prawo o stowarzyszeniach ( Dz. U. Nr 94, poz. 808 ze zm.). Istniało nieprzerwanie od 1644r. i do 1962r. niezmieniona była jego formuła prawna.

Bractwo [...] posiadało konieczną osobowość prawną i odrębny majątek. Jako kościelna osoba prawna realizowało cele związane z kultem Bożym oraz cele charytatywne.

Wszystkie te elementy w ocenie wnioskodawcy miały, w sposób niebudzacy wątpliwości wskazywać, że do Bractwa nie miały zastosowania przepisy prawa o stowarzyszeniach. Podlegało ono i nadal podlega władzom kościelnym, w związku z czym Biskup [...] posiada interes prawny do występowania o stwierdzenie nieważności decyzji, na mocy której rozwiązano Bractwo [...] w 1962r.

Rozpoznając złożony wniosek Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał, że nie pochodzi on od strony postępowania.

Sąd, w składzie orzekającym podziela stanowisko organu przedstawione w zaskarżonej decyzji. Zgodzić należy się z organem, że strona skarżąca nie może wywodzić interesu prawnego od wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1962r. Z kościelnego charakteru rozwiązanego stowarzyszenia. Okoliczności te w żaden sposób nie została wykazana czego nie neguje także skarżący stwierdzają, że brak jest dokumentów potwierdzających kościelny charakter stowarzyszenia, w szczególności aktu erekcyjnego i statutu ( pismo ks. dr. A.D. przedstawione przez pełnomocnika Biskupa [...]).

W tak ustalonym stanie faktycznym za niewadliwe uznać należy stanowisko organu, że stroną w postępowaniu dotyczącym rozwiązanego stowarzyszenia są tylko jego byli członkowie i to tylko w sytuacji, gdy expressis verbis deklarują, że występują w tym charakterze /art. 28 Kpa/. Wynika to między innymi z tego, że przynależność do stowarzyszenia była i jest prawem osobistym jego członków. Stowarzyszenia były i są zbiorowościami osób fizycznych, których powiązanie z osobą prawną następuje na podstawie stosunku członkostwa. Podstawą działania stowarzyszenia są członkowie, którzy decydują o jego cechach i formach aktywności.

Byli członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia są więc legitymowani do żądania weryfikacji decyzji dotyczącej bytu stowarzyszenia (sfera organizacyjna), nie są oni jednak - jako osoby fizyczne - legitymowani do takiego żądania dotyczącego sfery majątkowej. Weryfikacja przez właściwy organ decyzji o likwidacji stowarzyszenia w części orzekającej o majątku tego stowarzyszenia może nastąpić tylko na wniosek statutowych organów stowarzyszenia powstałego po reaktywowaniu jego działalności w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji tego stowarzyszenia.

Podsumowując Sąd uznał, że zaskarżone decyzje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji , odpowiadają prawu, a skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu. Organ rzetelnie, wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy rozstrzyganiu oraz przekonująco uzasadnił swoje decyzje, zgodnie z art. 107 §3 kpa.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.