Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 427/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.7, art.8
journal: Dz.U. 2021 poz 2114
law: Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art.24 ust. 2
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędzia WSA Damian Bronowicki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi G.T. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 1. Uchyla zaskarżoną decyzję w całości. 2. Zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

G.T. wniósł skargę na decyzję Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] kwietnia 2022 r. wydaną w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcie bezpośredniego na rok 2021.

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym:

W dniu 15.06.2021 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek G.T. o przyznanie płatności na rok 2021 w ramach następujących schematów pomocowych: jednolita płatność obszarowa (JPO), płatność z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatność za zazielenianie) (PZZ), płatność dodatkowa (redystrybucyjna) (RDST), płatność do powierzchni roślin strączkowych (ST). Łączna powierzchnia zadeklarowana działek rolnych wyniosła 261,59 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR weryfikując wniosek stwierdził, iż część działek, które do płatności na rok 2021 zadeklarował G.T. jest również przedmiotem deklaracji przez innych producentów rolnych, tzn. działki nr [...] zadeklarowała A. sp. z o. o., a działki nr [...] zadeklarowała A. sp. z o.o.

W odpowiedzi na wezwanie organu o złożenie wyjaśnień w odniesieniu do działek nr: [...], G.T. przekazał do Biura Powiatowego ARiMR:

- wyjaśnienia (datowane na dzień [...].12.2021 r.), z których wynika, iż w roku 2021 Strona użytkowała ww. działki. G.T. wskazał świadków, którzy mogą tę okoliczność potwierdzić, jak również opisał kwestię posiadania przedmiotowych działek w roku 2021;

- umowę dzierżawy zawartą w dniu [...].02.2017 r. pomiędzy A. sp. z o.o. a G.T., dotyczącą działek numer: [...] - z terminem obowiązywania do dnia [...].09.2019 r.;

- aneks numer [...] z dnia [...].01.2018 r., do umowy dzierżawy zawartej [...].02.2017r.,

- aneks numer [...] z dnia [...].01.2019 r. do umowy dzierżawy zawartej [...].02.2017 r. – przedłużająca termin dzierżawy do dnia [...].09.2022 r.,

- faktury (8 szt.) dotyczące: sprzedaży owsa, sprzedaży pszenżyta, sprzedaży pszenicy, kupna środków chwastobójczych, kupna oleju napędowego, kupna usług rolniczych, kupna materiału siewnego.

W odpowiedzi na wezwanie z [...] lutego 2022 r., G.T. złożył wyjaśnienia, w których sprecyzował, że w 2021 r. użytkował działki nr [...] (owies, pszenica ozima, facelia).

Z powodu konfliktu kontroli krzyżowej wezwanie wystosowano również do A.sp. z o. o. oraz A. sp. z o.o. D.C. - reprezentant A. sp. z o. o. pismem z dnia [...].12.2021 r. (data wpływu do Biura Powiatowego ARiMR 04.01.2022 r.) wskazał, iż ziemia określona w wezwaniu była do końca żniw 2020 przedmiotem umowy dzierżawy z G.T., a po żniwach działki zostały w ramach stosownych umów przekazane w dzierżawę A. sp. z o.o.

Z kolei w imieniu A., odpowiedzi w piśmie z [...].03.2022 r. udzieliła A.C. tj. prezes zarządu spółki podając, że działki do końca żniw 2020 r. były przedmiotem dzierżawy z G.T., umowy zostały skutecznie wypowiedziane, a dotychczasowy użytkownik został poinformowany o konieczności opuszczenia ziemi i zakazie zasiewów na rok 2020/2021. Mimo to bezprawnie dzierżawca dokonał zasiewów i zażądał prawnej ochrony zbiorów, a ostateczne przejecie gruntów nastąpiło w III kwartale 2021 r.

W dniu 22.11.2021 r. D.C., reprezentujący A. sp. z o.o., przekazał do Biura Powiatowego ARiMR pismo datowane na dzień [...].11.2021 r., w którym wskazał, iż działki objęte wnioskami do końca żniw 2020 r., były przedmiotem umowy dzierżawy z G.T. oraz przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości z A.P. Wskazane umowy zostały skutecznie wypowiedziane w trybie natychmiastowym ze względu na brak opłaconych podatków od nieruchomości z terminem opuszczenia do końca żniw 2020 r. Użytkownicy działek zostali także skutecznie poinformowani o konieczności zakazu zasiewów na sezon 2020/2021. Do pisma dołączył:

- kopię dokumentu datowanego na dzień [...].06.2020 r. tj. wypowiedzenie umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] lutego 2017 r. na podstawie art. 704 Kodeksu cywilnego (podpisany przez D.C.);

- kopię dokumentu datowanego na dzień [...].06.2020 r. tj. wypowiedzenie umowy dzierżawy zawartej w dniu [...].02.2017 r. na podstawie § 7 ust. 1a umowy dzierżawy w związku z zawartą przedwstępną umową sprzedaży przedmiotu dzierżawy (podpisane przez K.J.),

- kopię dokumentu datowanego na dzień [...].07.2020r., tj. odpowiedź na wypowiedzenie umowy dzierżawy (podpisane przez P.B. w imieniu G.T.).

Po przeprowadzeniu kontroli wniosku, organ I instancji uznał, iż w roku 2021 G.T. był użytkownikiem działek objętych kontrolą krzyżową tj. działek nr [...]. Jednocześnie organ w toku prowadzonego postępowania stwierdził, iż G.T. nie posiadał tytułu prawnego do deklarowanych ww. działek, a okoliczność ta wynika z faktu skutecznego, w ocenie organu, wypowiedzenia G.T. w dniu [...].06.2020 r. umowy dzierżawy zawartej w dniu [...].02.2017 r.

Mając na względzie użytkowanie prywatnych gruntów bez posiadania tytułu prawnego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR działając na podstawie art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 oraz mając na uwadze wykładnię ww. przepisu dokonaną w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zwanego dalej TSUE) z dnia 17 grudnia 2020 r. C-216/19, wykluczył z płatności na rok 2021 działki: nr [...], uznając, iż w sytuacji gdy rolnik, który użytkuje działkę nie posiada do niej tytułu prawnego po wcześniejszym wypowiedzeniu przez właściciela działek umowy dzierżawy oraz zakazie ich użytkowania, organ odmawia przyznania płatności nie stosując kar administracyjnych.

Natomiast przy użyciu narzędzi, o których mowa w art. 70 Rozporządzenia nr 1306/2013, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, iż dla działki ewidencyjnej nr [...], na której zadeklarowano działkę rolną "C" o powierzchni 68,77 ha, powierzchnia kwalifikująca się do płatności wynosi 68,29 ha (zawyżenie powierzchni o 0,48 ha). W przypadku pozostałych działek organ nie stwierdził nieprawidłowości w zakresie kwalifikowalności powierzchni.

W oparciu o poczynione ustalenia, w dniu [...].04.2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał G.T. decyzję o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021, przyznano płatność JPO w wysokości 40 198,22 zł, płatność PZZ w wysokości 26 978,53 zł, płatność RDST w wysokości 4 910,36 zł, przyznano zwrot dyscypliny finansowej w wysokości 1 434,42 zł. Jednocześnie mocą ww. decyzji odmówiono przyznania płatności ST.

W uzasadnieniu decyzji, organ wskazał, iż w roku 2021 G.T. był posiadaczem (spełniony został warunek określony w art. 8 ust. 1 pkt 2 z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2021 r., poz. 2114 z zm., dalej jako: ustawa o płatnościach)) działek nr [...] ale nie posiadał do nich tytułu prawnego. Jego posiadanie jest warunkiem niezbędnym do uzyskania płatności w świetle brzmienia art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze Rozporządzenia nr 1307/2013, a wykładnia przedmiotowego przepisu prawa dokonana przez TSUE w wyroku z dnia 17 grudnia 2020 r. C-216/19 prowadzi do braku możliwości uwzględnienia przedmiotowych działek w ramach obszaru deklarowanego do płatności.

W odwołaniu od ww. decyzji strona zarzuciła błędne uznanie, iż w odniesieniu do spornych działek nie posiada tytułu prawnego do dysponowania tymi nieruchomościami oraz że konkurencyjny wniosek złożył ich właściciel.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ wskazał, iż decyzje administracyjne dotyczące przyznania bądź odmowy przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego mogą być podejmowane po uprzednim ustaleniu czy producent rolny deklarujący działki do płatności jest czy nie jest posiadaczem gruntów rolnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności oraz czy prowadzi na tych gruntach działalność rolniczą.

Zdaniem organu, analizując dowody znajdujące się w aktach niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż w zakresie prowadzenia działań agrotechnicznych w roku 2021 na działkach nr: [...] (deklarowane przez A. sp. z o. o.) oraz nr: [...] (deklarowane przez A. sp. z o. o.), jako użytkownika i posiadacza ww. gruntów rolnych na dzień [...].05.2021 r. uznać należy G.T. Strona udokumentowała fakt prowadzenia na przedmiotowych działkach działalności rolniczej, a kwestia ta nie została podważona przez pozostałe strony konfliktu krzyżowego.

Odwołując się wyroku TSUE C-216/19 stwierdzono, że w tej sytuacji do ustalenia pozostała kwestia posiadania tytułu prawnego do dysponowania działkami. W tym zakresie organ stwierdził, że G.T. wywodzi, iż deklarowane przez niego do płatności na rok 2021 w/w działki były i nadal są objęte ważną oraz obowiązującą umową dzierżawy z dnia [...].02.2017 r. zawartą z A. sp. z o.o., dotyczącą m.in. działek nr [...] z terminem obowiązywania do dnia [...].09.2019 r. Przedmiotowa umowa była aneksowana: aneksem numer [...] z dnia [...].01.2018 r. oraz aneksem numer [...] z dnia [...].01.2019 r. (przedłużającym termin dzierżawy do dnia [...].09.2022 r.). Organ zauważył dalej, że w aktach niniejszej sprawy znajdują się wypowiedzenia umowy dzierżawy i w świetle zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie ma wątpliwości, iż G.T. te wypowiedzenia z dnia [...].06.2020 r. doręczono. Potwierdzeniem doręczenia wypowiedzenia jest pismo zat. "odpowiedź na wypowiedzenie umowy dzierżawy" z [...] lipca 2020 r. podpisane przez adw. P.B. Ponadto o kwestii związanej z wypowiedzeniem w dniu [...].06.2020 r. umowy dzierżawy G.T. wskazuje również w skierowanym do organu I instancji piśmie z dnia [...].12.2021 r.

Tego typu stwierdzenia jednoznacznie świadczą o fakcie posiadania po stronie G.T. pełnej świadomości w zakresie tego, iż spółka wypowiedziała zawartą w dniu [...].02.2017 r. umowę dzierżawy działek.

W takim stanie rzeczy organ odwoławczy uznał, iż co najmniej od lipca 2020 r. G.T. był w pełni świadomy woli podmiotu wydzierżawiającego mu ww. działki ukierunkowanej na chęć odstąpienia od zwartej w dniu [...].02.2017 r. umowy dzierżawy. Tym samym uznać należy, iż użytkowanie ww. gruntów w roku 2021 miało charakter użytkowania bezumownego.

Reasumując przy uwzględnieniu wykładni dokonanej przez TSUE w wyroku z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. C-216/19, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uznał, iż organ I instancji słusznie ustalił, że zlokalizowane na w/w działkach ewidencyjnych działki rolne "A", "D". "F" oraz "G" o łącznej powierzchni 177,46 ha były w roku 2021 użytkowane przez G.T., ale ich powierzchnie nie mogą zostać wliczone do obszaru deklarowanego kwalifikowanego, który wyniósł ostatecznie 84,13 ha. Ponadto organ odwoławczy potwierdza zasadność ustaleń dokonanych w zakresie odmowy przyznania płatności ST. Działka rolna "G" zlokalizowana została na gruntach użytkowanych bez tytułu prawnego, a zatem brak jest powierzchni do jakiej można przyznać płatność.

Odnosząc się do zarzutu odwołania, że działki były objęte ważną umową dzierżawy z [...].02.2017 r. stwierdził, że po stronie G.T. była pełna świadomość faktu istnienia woli organu zarządczego A. sp. z o. o. ukierunkowanej na chęć odstąpienia, jeszcze przed dokonaniem jesienią roku 2020 zasiewów roślin ozimych na rok 2021, od obowiązującej umowy dzierżawy.

Nie zgodził się ze stanowiskiem odwołującego, że A. sp. z o.o. nie może być uznana za właściciela działki nr [...]. Z elektronicznej bazy ksiąg wieczystych bowiem wynika, że to właśnie ta spółka jest właścicielem działek nr [...].

W skardze do sądu administracyjnego strona zarzuciła:

- błędne uznanie, że doszło do skutecznego wypowiedzenia zawartej z A. sp. z o.o. (obecnie A. sp. z o.o.) umowy dzierżawy z dnia [...].02.2017 r., przedłożonej aneksem nr [...] z dnia [...].01.2019 r. do dnia [...].09.2022 r.

- błędne uznanie, że w odniesieniu do działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...] spełnione są okoliczności pozwalające na zastosowanie wytycznych wynikających z wyroku TSUE w sprawie C-216/19 Land Berlin z dnia 17 grudnia 2020 r, tj. że strona nie posiada tytułu prawnego do dysponowania tymi nieruchomościami oraz że konkurencyjny wniosek o płatność do tychże działek został złożony przez ich właściciela,

- naruszenie art. 24 ust. 2 Rozporządzenia (EU) nr 1307/2013 poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;

- z ostrożności, że konkurencyjny wniosek o dopłaty ONW do działek nr [...] - złożyła A. sp. z o.o., która nigdy nie była i nie jest jej właścicielem, co z kolei sprawia, iż w odniesieniu do tych działek nie może mieć zastosowania art. 24 ust. 2 Rozporządzenia nr 1307/2013, jak i wnioski wynikające z wyroku TSUE z dnia 17.12.2020 r. sygn. C-216/19.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji (w części zaskarżonej).

W uzasadnieniu podniesiono, że w odniesieniu do działek [...], nie zachodzi wskazywana w wyroku TSUE w sprawie C-216/19 sytuacja sprowadzająca się do tego, że wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów, jak i osobę trzecią.

Podtrzymał stanowisko, że wszystkie działki do dnia [...].09.2022 r. były objęte ważną i obowiązującą umową dzierżawy z dnia [...].02.2017 r. zawartą pomiędzy A. sp. z o.o. (obecnie A. sp. z o.o.), a G.T. - zgodnie z aneksem nr [...] do tejże umowy z dnia [...].01.2019 r. Nie zgodził się, że umowa została skutecznie wypowiedziana w dniu [...] czerwca 2020 r. i to z kilku przyczyn tj.:

- brak dowodu doręczenia oświadczeń o wypowiedzeniu umowy dzierżawy;

- sam fakt istnienia dwóch odmiennych oświadczeń mających zmierzać do rozwiązania umowy w całkowicie różnym trybie nasuwa poważne wątpliwości co do ich autentyczności;

- żadna z podpisanych pod tymi oświadczeniami osób nie była na dzień [...].06.2020 r. uprawniona do reprezentacji Wydzierżawiającego.

Zwrócił uwagę na fakt, że z treści pisma adw. P.B. wynika, iż odnosi się ono wyłącznie do oświadczenia opartego o § 7 ust. 1a umowy dzierżawy (a więc oświadczenia na którym widnieje podpis K.J.), a nie do oświadczenia powołującego art. 704 K.c. Ponadto w piśmie tym wyraźnie zakwestionowano istnienie podstaw do złożenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy na zasadzie § 7 ust. 1a umowy dzierżawy, zaś Spółka istnienia tychże podstaw nigdy nie wykazała.

Zauważył także, że oświadczenie oparte o art. 704 K.c. nie może być skuteczne, albowiem przepis ten odnosi się do wypowiedzenia umów dzierżawy gruntów rolnych zawartych na czas nieokreślony, podczas gdy umowa z [...].02.2017 r. zawarta była na czas określony do dnia [...].09.2022 r.

Wskazał, że rzekome skuteczne rozwiązanie umowy dzierżawy jest okolicznością, na którą powołuje się Spółka, a nie on, w tej sytuacji to Spółka powinna tą sporną od samego początku okoliczność wykazać, jako, że to ona wywodzi z tego skutki prawne.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z zm., dalej jako: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Wskazać również trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Dyrektora OR ARiMR utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] sierpnia 2022 r. wydaną na rzecz G.T. w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021.

Sąd podziela na wstępie niesporne ustalenia organów co działki nr [...], z których wynika, że w przypadku tej działki, obszar zadeklarowany we wniosku był większy aniżeli maksymalny kwalifikowalny obszar "MKO", który wyniósł 68,29 ha. To oznacza, że doszło do zawyżenia przez wnioskodawcę powierzchni kwalifikującej się do płatności o 0,48 ha.

Ustosunkowując się natomiast do kwestii spornych należy wskazać, że organy zgodnie uznały, że wykluczeniu z płatności na rok 2021 podlegają grunty rolne zlokalizowane na działkach o nr [...], z uwagi na to, że G.T. choć był posiadaczem ww. działek, użytkował je, to nie dysponował do nich tytułem prawnym na dzień [...] maja 2021 r., użytkując je bezumownie. Skarżący jest z kolei zdania, że na ww. moment posiadał tytuł prawny do działek jako ich dzierżawca.

Wobec tak zakreślonego przedmiotu sporu wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz;

2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.

Jak stanowi natomiast art. 8 ust. 1 pkt 1-4 cyt. ustawy: jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa, płatności związane do powierzchni upraw i uzupełniająca płatność podstawowa, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:

1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";

2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;

3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;

4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 608 z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1307/2013", z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności liczba uprawnień do płatności przydzielona rolnikowi jest równa liczbie kwalifikujących się hektarów, które rolnik ten deklaruje w swoim wniosku o przyznanie pomocy zgodnie z art. 72 ust. 1 akapit pierwszy lit. a) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 i które są w jego dyspozycji w dniu określonym przez dane państwo członkowskie.

Zatem zasadą jest, że płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie istotą płatności jest pomoc producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje posiadane grunty rolne. Związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony (por. wyrok NSA II GSK 228/07). Nie można tym samym otrzymać płatności za grunty rolne, których w roku objętym płatnością się nie posiada i nie prowadzi na nich działalności (upraw). Organy administracji rozpatrujące wnioski o przyznanie płatności oceniają zatem stan posiadania gruntów objętych takimi wnioskami z uwzględnieniem pojęcia posiadania zawartego w Kodeksie cywilnym.

Analizując regulacje dotyczące wspierania dochodów rolników nie można jednak zapominać o celu wprowadzenia dopłat. Ideą płatności, co już wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych jest dofinansowanie do produkcji rolnej i pomocy rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne. Istotne jest więc rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dniu 31 maja roku, w którym jest składany wniosek (zob. np. wyroki NSA: z 13 grudnia 2007 r., II GSK 260/07; z 11 stycznia 2007 r., II GSK 258/06; z 7 marca 2012 r., II GSK 87/11 - wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Sytuacja natomiast wygląda nieco odmiennie wówczas, kiedy wnoszone zostają konkurencyjne wnioski o uzyskanie płatności przez różne podmioty.

W niniejszej sprawie, z całości zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że konkurencyjne wnioski wobec wniosku skarżącego mieli złożyć A. sp. z o.o. w odniesieniu do działek o nr [...] oraz A. sp. z o.o. w odniesieniu do działek [...].

Przy czym należy podkreślić, że o ile w przypadku wniosku spółki A. można mówić o wniosku właściciela, gdyż jako właściciel działki o nr [...] w księgach wieczystych figuruje spółka A. sp. z o.o. (firma pod którą wnioskująca spółka pierwotnie działała), o tyle w przypadku spółki A., należy go rozpatrywać jako wniosek osoby trzeciej, jako, że w księdze wieczystej jako właściciel działki o nr [...] również występuje spółka A.

W takiej sytuacji tj. w przypadku złożenia konkurencyjnych wniosków przez różne podmioty, Sąd podziela pogląd o możliwości zastosowania art. 24 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 oraz uwzględnienia jego wykładni dokonanej w wyroku TSUE z 17 grudnia 2020 r. C-216/19 w którym Trybunał stwierdził, że artykuł 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów, w rozumieniu tego przepisu. A zatem, choć teza wyroku dotyczy sytuacji, gdy konkurencyjne wnioski złożyli właściciel oraz osoba trzecia, która nie legitymowała się tytułem prawnym do gruntu, to niemniej wyrok TSUE ma charakter pomocniczy również w sytuacji, gdy wnioski pochodzą od dwóch podmiotów trzecich. Należy zatem przyjąć, że w sytuacjach spornych, gdzie dwa podmioty występują o płatności do tego samego obszaru, warunkiem niejako dodatkowym przyznania płatności - oprócz tych fundamentalnych określonych w art. 7 i 8 ustawy o płatnościach, a więc przede wszystkim użytkowania tych gruntów - jest legitymowanie się tytułem prawnym do wskazanych we wniosku działek. Tym samym - w przypadku spraw spornych - aby uzyskać płatności spełnić należy oba warunki, tzn. użytkować grunty rolniczo i posiadać tytuł prawny (tak też WSA w Białymstoku w wyroku z 2.11.2022 r., sygn. akt I SA/Bk 386/22). Jak bowiem wynika z ww. wyroku TSUE w przypadku wykrycia dwóch lub więcej konkurencyjnych wniosków o płatności domniemanie prawdziwości wniosku zostaje podważone i organy zobowiązane są do prowadzenia szczegółowego postępowania (t. 39 i 40). W takiej dopiero więc sytuacji konieczne będzie odwołanie się do prawa rolnika do danego gruntu w aspekcie przyznania mu płatności.

Zatem w przypadku błędu kontroli krzyżowej płatności będą przysługiwać temu rolnikowi, który użytkuje działkę oraz posiada do niej tytuł prawny. Słusznie w tym kontekście zauważa organ I instancji, że odmawia się przyznania płatności w sytuacjach, gdy: a/ rolnik, który użytkuje działkę nie posiada do niej tytułu prawnego b/ rolnik (posiadacz tytułu prawnego) zadeklarował działkę do płatności ale jej faktycznie nie użytkuje.

Dokonując oceny poszczególnych warunków w rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu organy zasadnie przyjęły, że to G.T. w 2021 roku był posiadaczem i użytkownikiem spornych nieruchomości. Skarżący, w przeciwieństwie do pozostałych stron konfliktu krzyżowego, udokumentował bowiem fakt prowadzenia działalności rolniczej. Ze złożonych przez skarżącego wyjaśnień wynika rodzaj upraw, czy też wykonane zabiegi agrotechniczne. Wskazano też świadków na okoliczność użytkowania działek. Co więcej, skarżący przedłożył faktury dotyczące sprzedaży owsa, pszenżyta, pszenicy, kupna środków chwastobójczych, oleju napędowego, usług rolniczych, czy też materiału siewnego. Okoliczności te w żaden sposób nie zostały podważone przez podmioty wnoszące konkurencyjne wnioski, a i one same nie przedstawiły żadnych dokumentów związanych z prowadzeniem działalności rolniczej w 2021 r. na spornych działkach.

Główny spór w tej sytuacji dotyczył zatem tego, czy skarżący G.T. posiadał na dzień [...] maja 2021 r. tytuł prawny do działek które użytkował.

Z lektury zaskarżonej decyzji wynika, G.T. miał dzierżawić ww. grunty od A. sp. z o.o. na podstawie umowy dzierżawy z [...] lutego 2017 r. Zdaniem organu jednak, umowa ta uległa automatycznemu rozwiązaniu na skutek wypowiedzenia pismami z [...] czerwca 2020 r., z czym z kolei skarżący się nie zgadza.

Odnosząc się do powyższego, należy w tym miejscu zauważyć, że w aktach sprawy znajdują się dwa pisma datowane na dzień [...] czerwca 2020 r. zatytułowane "wypowiedzenie umowy dzierżawy". Pierwsze, podpisane przez adwokata D.C., a skierowane do G.T. o treści: "Niniejszym, działając w imieniu A. sp. z o.o., wypowiadam Panu umowę dzierżawy nieruchomości zawartą dnia [...] lutego 2017 roku na podstawie art. 704 Kodeksu cywilnego". Z kolei drugie sygnowane podpisane przez K.J. o treści: "Niniejszym, działając w imieniu A. sp. z o.o., wypowiadam Panu umowę dzierżawy nieruchomości zawartą dnia [...] lutego 2017 roku na podstawie § 7 ust. 1a przedmiotowej umowy w związku z zawartą przedwstępną umową sprzedaży przedmiotu dzierżawy".

Z powyższego wynika, że wydzierżawiający powołał się na dwie podstawy wypowiedzenia tj. art. 704 K.c. oraz § 7 ust. 1a umowy dzierżawy z [...] lutego 2017 r. Co do pierwszej z nich należy dostrzec, że z przywołanego art. 704 K.c. wynika, że w braku odmiennej umowy dzierżawę gruntu rolnego można wypowiedzieć na jeden rok naprzód na koniec roku dzierżawnego, inną zaś dzierżawę na sześć miesięcy naprzód przed upływem roku dzierżawnego. W piśmiennictwie zwraca się uwagę, że terminy ustawowe wypowiedzenia odnoszą się do umów dzierżawy zawartych na czas nieoznaczony (zob. Z. Radwański (w:) System prawa cywilnego, t. III, cz. 2, s. 371–372). Tymczasem w niniejszej sprawie niewątpliwe jest, że umowa dzierżawy została zawarta na czas oznaczony tj. zgodnie z aneksem z [...] stycznia 2019 r. do dnia [...] września 2022 r. Tym samym wypowiedzenie umowy dzierżawy z [...] lutego 2017 r., jako umowy zawartej na czas oznaczony, nie mogło się dokonać w trybie art. 704 K.c. Gdyby nawet zresztą tak przyjąć, to owo wypowiedzenie dokonane w czerwcu 2020 r. oznaczałoby, że umowa dzierżawy gruntu rolnego będzie obowiązywać do czerwca 2021 r., a co potwierdzałoby tytuł prawny G.T. do gruntu na dzień [...] maja 2021 r. Do wypowiedzenia natomiast umów dzierżawy zawartych na czas oznaczony, należy stosować, zgodnie z art. 694 K.c. odpowiednio przepisy o najmie. Z kolei w myśl art. 673 § 3 K.c. umowę najmu zawartą na czas oznaczony można wypowiedzieć w wypadkach określonych w umowie. Wypowiedzenie umowy dzierżawy, zawartej na czas oznaczony, dopuszczalne jest w wypadkach określonych w tej umowie (tak SN w uchwale z dnia 21 grudnia 2007 r., III CZP 74/07, OSNC 2008, nr 9, poz. 95).

Z treści wypowiedzenia podpisanego przez K.J. wynika, że spełnił się warunek wynikający z § 7 ust. 1a umowy dzierżawy w związku z zawartą przedwstępną umową sprzedaży przedmiotu dzierżawy. Należy więc zauważyć, że § 7 ust. 1a został dodany do umowy dzierżawy aneksem z [...] stycznia 2019 r. i wynika z niego, że "Wydzierżawiająca może rozwiązać umowę bez wypowiedzenia również wówczas, jeżeli zawrze z osobą trzecią (nabywcą) umowę sprzedaży przedmiotu dzierżawy, w tym umowę przedwstępną, warunkową lub zobowiązującą (...)". Przy czym w aktach brak owej przedwstępnej umowy sprzedaży przedmiotu dzierżawy, do której A. się odwołuje. Brak w aktach sprawy umowy sprzedaży uniemożliwia m.in. zbadanie, czy jej zawarcie nastąpiło przed czy po dodaniu § 7 ust. 1a do umowy dzierżawy. Okoliczność ta umożliwia z kolei ocenę prawidłowości skorzystania z tej przyczyny wypowiedzenia.

Organ nie podejmował również żadnych prób wyjaśnienia ww. kwestii, choćby poprzez wezwanie o jej nadesłanie celem uzyskania potwierdzenia co do spełnienia warunku zapisu § 7 ust. 1a umowy dzierżawy, tym bardziej, że w piśmie z [...] lipca 2020 r. skierowanym do spółki a przedłożonym również w organie, pełnomocnik G.T. zwrócił się o wykazanie okoliczności mającej uzasadniać skorzystanie z zapisu § 7 ust. 1a tj. wykazania podstaw do wypowiedzenia dzierżawy, a więc przywołana okoliczność nie była oczywista. Nie można również nie zauważyć, że z pisma z [...] czerwca 2020 r. nie wynika, które konkretnie nieruchomości miały stać się przedmiotem przedwstępnej umowy sprzedaży, wszak przedmiotem umowy dzierżawy z [...] lutego 2017 r. było wiele nieruchomości rolnych. Organ pominął tę okoliczność zakładając z góry, że sam fakt doręczenia pisma z [...] czerwca 2020 r. doprowadził do wypowiedzenia umowy.

Podkreślenia wymaga również, że w piśmie z [...] listopada 2021 r., adwokat D.C. działając jako reprezentant A. sp. z o.o. oraz A. sp. z o.o. podaje z kolei, że działki będące przedmiotem dzierżawy z G.T., zostały skutecznie wypowiedziane ze względu na brak opłaconych podatków od nieruchomości. A zatem w piśmie tym spółka prezentuje odmienne przyczyny wypowiedzenia. Co prawda z § 7 ust. 1 pkt d umowy dzierżawy wynika, że wydzierżawiający może rozwiązać umowę dzierżawy nawet bez wypowiedzenia, jeżeli dzierżawca pozostaje w opóźnieniu za zapłata podatku rolnego lub innego obciążenia publicznoprawnego co najmniej 60 dni, jednak takie oświadczenie wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (§ 7 ust. 2 umowy dzierżawy). Tymczasem w aktach brak pisemnego oświadczenia w tym zakresie.

W świetle powyższego Sąd doszedł do przekonania, że organ nie podjął próby wyjaśnienia podnoszonej przez spółkę a budzącej wątpliwości kwestii wypowiedzenia umowy dzierżawy, zakładając z góry, że do skutecznego wypowiedzenia umowy dzierżawy doszło. Przy czym nie ulega zarazem wątpliwości, że to, czy doszło do wypowiedzenia czy też nie, ma ostatecznie kluczowe znaczenie w kontekście prawa do dopłat, a zatem od dokonania podstawowych wyjaśnień w tym zakresie, organ nie powinien się uchylać.

W tej też sytuacji, Sąd nie podziela stanowiska organu, który skuteczność wypowiedzenia dzierżawy łączy jedynie z ustaleniem, czy G.T. otrzymał pismo z [...] czerwca 2020 r. Oparcie decyzji na stwierdzeniu, że G.T. był w pełni świadomy woli podmiotu wydzierżawiającego mu ww. działki ukierunkowanej na chęć odstąpienia od zawartej w dniu [...] lutego 2017 r. umowy dzierżawy (k. 20 decyzji organu odwoławczego), jest w ocenie Sądu niewystarczające w świetle powyżej wskazanych okoliczności.

Oczywiście Sąd ma na uwadze, że przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wskazują na pewne odstępstwa, w zakresie prowadzenia postępowania o przyznanie płatności, w stosunku do regulacji wynikających z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 2137 z zm., dalej jako: K.p.a.). Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 K.p.a. nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 3 ust. 3 ww. ustawy o płatnościach).

Jednak w świetle powyższego należy podkreślić, że o ile to wnioskodawca ma wykazać podstawy uzasadniające przyznanie pomocy, to beneficjent nie ma obowiązku wykazywać okoliczności świadczących o tym, że pomoc mu nie przysługuje, bądź że udzielono ją nienależnie (vide: wyrok NSA z 16 września 2022 r., I GSK 2869/18). Ponadto z art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach wynika, że organy stoją na straży praworządności i zasadę tę należy powiązać z zasadą z art. 8 K.p.a., tj. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji, która nakazuje szczególnie starannie uzasadniać te decyzje, w których obywatelowi odmawia się zadośćuczynienia jego żądaniom, bowiem "obywatel ma być przekonany a nie pokonany" (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 824/14, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Wr 474/19; wyrok WSA w Szczecinie z 28 stycznia 2021 r., I SA/Sz 856/20).

W związku z powyższym, skoro G.T. wraz z wnioskiem o dopłaty przedłożył umowę dzierżawy gruntów rolnych wraz z aneksami, co stoi w opozycji do stanowiska prezentowanego przez konkurencyjnych wnioskodawców, to rolą organów było dokonanie jednoznacznych ustaleń w zakresie tytułu prawnego do spornych nieruchomości, skoro też tej przesłance przyznały walor rozstrzygający. Należy również mieć na uwadze, że organy prowadzące postępowanie w przedmiocie płatności, opierając rozstrzygnięcie o ustalenia poczynione w wyniku kontroli, które są kwestionowane, są zobowiązane (jednoznacznie i to w sposób niebudzący wątpliwości) wyjaśnić rolnikowi w sposób jasny, precyzyjny i zrozumiały powody, dla których wydał decyzję, określonej treści. Obowiązek ten wynika z treści art. 107 § 3 K.p.a. (wyrok NSA z dnia 11 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2351/13). Konkluzja organu o bezumownym korzystaniu z gruntów jest w ocenie Sądu w niniejszej sprawie przedwczesna w świetle poczynionych powyżej zważań. Oznacza to, że zapadła decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania tj. zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.) oraz prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.) oraz art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Wskazania, co do dalszego postępowania, które organ winien uwzględnić przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wynikają z poczynionych wyżej rozważań.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.