Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 412/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2, art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. R.-W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 września 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 2116/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. R.-W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 września 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2006 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 11 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 2116/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. R.-W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 20 września 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2006 r.

W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że oświadczenia skarżącej nie wystarczały do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Wynika z nich, że skarżąca nie posiada ani majątku, ani dochodów, a rodzina pomaga jej w utrzymaniu. Strona wyjaśniła, że stale zamieszkuje u rodziny (albo u córki, albo u innych krewnych w C.). W tym czasie nie ponosi żadnych kosztów, co musi oznaczać, że pozostaje na utrzymaniu krewnych. Jednocześnie oświadczyła, że z nikim nie prowadzi gospodarstwa domowego. Skoro w czasie zamieszkiwania u rodziny jest przez nią utrzymywana, to zdaniem WSA oznacza to pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym z tymi członkami rodziny. W zakresie zaś, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskującego o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. W ocenie WSA skarżąca uchyliła się od udzielenia wyczerpujących i rzetelnych wyjaśnień w tej kwestii. Skarżąca nie wyjaśniła również, z jakich środków pokrywane są koszty pełnomocnika z wyboru. Wiedza na temat pochodzenia tych środków finansowych jest okolicznością istotną przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy. Nie można prawnie zmusić wnioskodawcy do ujawnienia takich informacji. Jednak skutki niewykazania kwestii istotnych będą go obciążały. Skarżąca została również zapytana, do kogo należy lokal mieszkalny, w którym zamieszkuje w K.. Odpowiedź na to pytanie, że zamieszkuje u rodziny, WSA uznał za wymijającą. WSA wskazał, że budynek mieszkalny znajdujący się pod wskazywanym przez stronę adresem musi posiadać znaczną wartość. Kwestia własności tej nieruchomości jest również w sprawie istotna, jednak strona nie złożyła w tym zakresie wyczerpującego oświadczenia. WSA stwierdził zatem, że strona nie wykazała zaistnienia okoliczności warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych.

W zażaleniu na to postanowienie skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek uprawniających do zwolnienia z kosztów sądowych;

2) sprzeczność ustaleń sądu z zebranym materiałem dowodowym polegającą na:

a) uznaniu, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodziną, u której przebywa czasowo i wyłącznie w ramach gościnności;

b) wnioskowaniu o możliwościach finansowych z uwagi na korzystanie z profesjonalnego pełnomocnika z wyboru.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Słusznie Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżąca nie spełniła warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały jedynie opisane, ale nie zostały wykazane. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować. Sąd administracyjny nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać wymagane dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Tym bardziej, że na podstawie samego wniosku nie można mówić o możliwości poczynienia jednoznacznych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej, na co wyraźnie wskazał WSA. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy.

Podmioty, których nie stać na uiszczenie kosztów postępowania, mają możliwość ubiegania się o prawo pomocy, ale pod określonymi wymogami. Tymczasem można odnieść wrażenie, że skarżąca neguje możliwość oceny jej sytuacji finansowej na podstawie dokumentacji, o której przedstawienie została wezwana. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skoro lakoniczne i ogólnikowe sformułowanie wniosku nie dało Sądowi pierwszej instancji podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, to były podstawy do wezwania strony do przedłożenia stosownej dokumentacji. Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, w sytuacji gdy strona twierdzi, że pomieszkuje u rodziny, nawet jeśli zaprzecza jakoby było to wspólne gospodarstwo domowe, to powinna wskazać szczegółowe dane o stanie majątkowym i dochodach osób, na których utrzymaniu się znajduje. Wspólne mieszkanie oznacza wszak wspólne korzystanie z lokalu, mediów, zaspokajanie potrzeb życiowych. Dla oceny, że mamy do czynienia ze wspólnym gospodarstwem domowym, nie ma więc istotnego znaczenia, że jest to sytuacja oparta na gościnności czy życzliwości rodziny. Informacje te nie pozostają zaś bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Skarżąca kwestii tej nie wyjaśniła. Skoro zaś strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny nie tylko, czy może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, ale i czy pomoc, której może udzielić jej rodzina, jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Podobnie nie zostało wskazane źródło finansowania profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Należy zgodzić się z poglądem, że samo korzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie może być podstawą odmowy przyznania prawa pomocy. W tym względzie chodzi jednak o to, że skarżąca z jednej strony wskazuje na brak środków, a z drugiej wskazuje na okoliczność wymagającą wydatkowania środków i nie podaje przy tym, jakie jest źródło jej finansowania, co oznacza, że nie przedstawia swojej sytuacji w pełni. Ponadto w sytuacji, gdy na tym etapie postępowania udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest wymagany, to trudno uznać, aby koszty z tym związane należały do kosztów koniecznego utrzymania siebie czy rodziny.

Trafnie też Sąd pierwszej instancji przyjął, że strona nie wyjaśniła okoliczności związanych z podawanym przez nią miejscem zamieszkania w K. i nie chodzi tylko o brak wyjaśnienia własności nieruchomości. Wskazanie bowiem, że strona mieszka u rodziny, nie jest jednoznaczne, co uniemożliwia pełną i obiektywną ocenę jej sytuacji, a w konsekwencji i samo przyznanie prawa pomocy.

Nie budzi więc wątpliwości stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, że z uwagi na bierność skarżącej w zakresie dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia jej sytuacji majątkowej skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłankę wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. Argumentacja zażalenia nie podważyła tej oceny.

Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.