Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 174/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 7
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz Sędziowie Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Protokolant Aneta Szmyt po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 października 2015 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.

Zaskarżoną (powołaną w sentencji wyroku) decyzją, po rozpatrzeniu odwołania R. K., Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa we W. (dalej: Dyrektor OR ARiMR) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w J. G. (dalej: Kierownik BP ARiMR) z dnia [...] r. (nr [...]) w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w łącznej wysokości [...] zł. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - dalej: K.p.a.) oraz art. 10 ust. 1 i 2, art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r., Nr 98, poz. 634 ze zm. - dalej: ustawa o Agencji).

Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] r. do BP ARiMR w J. G. wpłynął wniosek P. K. o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2006 r. Decyzją z [...] r., Kierownik BP ARiMR przyznał P. K. płatność z tytułu ONW na łączną kwotę [...] zł. Decyzja została odebrana [...] r. przez inną osobę, co stwierdzono na podstawie zwrotnego potwierdzenia odbioru. Przyznane środki finansowe przekazano na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów [...] r.

W dniu [...] r. do BP ARiMR wpłynął wniosek P. K.

o przyznanie ww. pomocy finansowej na 2007 r. Kierownik BP ARiMR, decyzją z dnia

[...] r., przyznał P.K. płatność z tytułu ONW na łączną kwotę [...] zł. Decyzja została odebrana [...] r. przez syna P. K. tj. R. K., co stwierdzono na podstawie zwrotnego potwierdzenia odbioru. Przyznane środki finansowe przekazano na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego [...] r.

W dniu [...] r. do BP ARiMR wpłynął wniosek P. K.

o przyznanie ww. pomocy finansowej na 2008 r. Kierownik BP ARiMR, decyzją z [...] r., przyznał P. K. płatność z tytułu ONW na łączną kwotę [...] zł. Decyzja została odebrana [...] r. przez syna P. K., tj. R. K., co stwierdzono na podstawie zwrotnego potwierdzenia odbioru. Przyznane środki finansowe przekazano na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego [...] r.

W dniu [...] r. do BP ARiMR wpłynął wniosek P. K.

o przyznanie ww. pomocy finansowej na 2009 r. Kierownik BP, decyzją z [...] r., przyznał P.K. płatność z tytułu ONW na łączną kwotę [...] zł. Decyzja została doręczona w trybie art. 44 K.p.a. Przyznane środki przekazano na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego [...] r.

W dniu [...] r. do BP ARiMR wpłynął wniosek P. K.

o przyznanie ww. pomocy finansowej na 2010 r. Kierownik BP ARiMR, decyzją z dnia [...] r., przyznał P. K. płatność z tytułu ONW na łączną kwotę [...] zł. Decyzja została doręczona w trybie art. 44 K.p.a. Przyznane środki przekazano na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego [...] r.

W dniu [...] r. do BP ARiMR wpłynął wniosek P. K.

o przyznanie ww. pomocy finansowej na 2011 r. Kierownik BP ARiMR, decyzją z [...] r., przyznał P. K. płatność z tytułu ONW na łączną kwotę [...] zł. Decyzja została doręczona w trybie art. 44 K.p.a. W dniu [...] r. dokonano częściowej kompensaty należności w wysokości [...] zł, w związku z czym kwota do wypłaty wynosiła [...] zł. Przyznane środki finansowe przekazano na rachunek bankowy wskazany przez producenta [...] r.

W dniu [...] r. do BP ARiMR wpłynął wniosek P. K.

o przyznanie ww. pomocy finansowej na 2012 r. Kierownik BP ARiMR, decyzją z [...] r., przyznał P.K. płatność z tytułu ONW na łączną kwotę [...] zł. Decyzja uwzględniała w całości żądanie rolnika, wobec czego nie została wysłana. Przyznane środki przekazano na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego dnia [...] r.

W dniu [...] r. do BP ARiMR wpłynął wniosek P. K.

o przyznanie ww. pomocy finansowej na 2013 r. Kierownik BP ARiMR, decyzją z [...] r., przyznał P. K. płatność z tytułu ONW na łączną kwotę [...] zł. Decyzja została doręczona w trybie art. 44 K.p.a. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego [...] r.

W wyniku toczącego się postępowania administracyjnego w zakresie odzyskania nienależnie pobranych płatności, wystawiono tytuł wykonawczy w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec P. K. Ów tytuł został zwrócony przez organ egzekucyjny [...] r. wraz z informacją o zgonie producenta rolnego P. K. Z pozyskanego przez Dyrektora OR ARiMR odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że zgon P. K. nastąpił w dniu [...] r.

Stwierdzono, że ww. decyzje w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania nie mogły zostać skutecznie doręczone wnioskodawcy

z uwagi na jego śmierć.

W ramach postępowania toczącego się przed Prokuraturą Rejonową w J. G. ustalono, że R. K. złożył w latach 2007-2013 wnioski o przyznanie płatności z tytułu ONW, w których - jako podmiot wnioskujący - wskazany został zmarły w dniu [...] r. P. K. i pobierał płatności z rachunku bankowego, jaki został podany we wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych przez P.K. W dniu [...] r., Kierownik BP ARiMR, działając na podstawie art. 61 § 4 K.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1, 1a, 2 i 8 ustawy o Agencji, wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW, przyznanych i wypłaconych P. K. w latach 2006-2013 (pobranych przez jego syna R. K.). Powołaną na wstępie decyzją z [...] r., Kierownik BP ARiMR ustalił R. K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW, wypłaconych w oparciu o ww. decyzje, w łącznej wysokości [...] zł, powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, naliczane od dnia następującego po upływie terminu 60 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności. Od ww. decyzji R. K. odwołał się. Podniósł, że został błędnie poinformowany przez pracowników ARiMR o procedurze postępowania w przypadku śmierci rolnika, na którego sporządzony został wniosek o przyznanie wsparcia bezpośredniego. Wniósł o rozważenie kwestii wznowienia postępowania zakończonego decyzją o ustaleniu nienależnie pobranych płatności wobec zaistnienia przesłanek wynikających z art. 145 K.p.a. Wskazał, że żądanie przez organ administracji publicznej zwrotu dopłaty bezpośredniej mogłoby być - ewentualnie - przeprowadzone wyłącznie przed sądem cywilnym. Podkreślił, że gospodarstwo, na które przyznawane były dopłaty, jest nadal prowadzone w takim samym zakresie, jak miało to miejsce przed śmiercią P. K.. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, Dyrektor OR ARiMR decyzję Kierownika BP ARiMR utrzymał w mocy. Stwierdził, że skarżona odwołaniem decyzja znajduje podstawy w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, zgodnie z którym, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych - pochodzących

z funduszy Unii Europejskiej/krajowych, przeznaczonych na: współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej/finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Wskazał, że właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2). Dodał, że

w postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych płatności Kierownik BP ARiMR był zobowiązany do ustalenia, czy R. K. pobrał nienależnie płatności przyznane i wypłacone w latach 2006-2013 r. z tytułu ONW. Podkreślił, że przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 1a). Wyraził pogląd, że ARiMR

- w każdym przypadku stwierdzenia wypłaty nienależnych lub nadmiernych płatności -winna dochodzić zwrotu płatności dokonanej na rzecz osoby nieuprawnionej oraz że za nieuprawnioną należy w tym przypadku uznać każdą osobę, która podejmie wypłacone przez ARiMR środki, tj. rzeczywiście pobierze środków z rachunku bankowego. Dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organ odwoławczy stwierdził, że R. K. wystąpił w latach 2007-2013 z wnioskiem

o przyznanie płatności z tytułu ONW, gdzie - jako podmiot wnioskujący - wskazany został P. K. wraz z podaniem jego nr PESEL oraz NIP. Przy czym, jak zostało to niewątpliwie ustalone, P. K. zmarł [...] r. Wskazał, że

z materiału aktowego wynika także, że płatności - przyznane na podstawie powołanych wyżej ośmiu decyzji - przekazano na rachunek bankowy podany we wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych przez P. K., odpowiednio: [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r., [...] r. i [...] r. Zaznaczył, że z uwagi na fakt, że: 1) w latach 2007-2013 wnioski o przyznanie płatności ONW, wystawione na P. K., złożył R. K., 2) pierwsza decyzja przyznająca płatność ONW na 2006 r. P. K. wydana została [...] r., 3) śmierć P. K. nastąpiła w dniu [...] r. - wszczęte postępowania

w sprawie przyznania płatności ONW za lata 2006-2013, z wniosku producenta rolnego P. K., nie wywołały żadnych skutków prawnych, z uwagi na brak strony postępowania. Podał, że przysługujący osobie fizycznej charakter strony wygasa wraz

z jej śmiercią, a więc - w stosunku do osoby zmarłej - nie można skutecznie wszcząć postępowania administracyjnego, ani wydać decyzji, ani - tym bardziej - nie może ona

(decyzja), z powodu braku możliwości fizycznego jej doręczenia, wywołać odpowiednich skutków prawnych. Dowodził, że oznacza to tym samym, że przelane na podstawie ww. decyzji - na rachunek bankowy wskazany przez P. K. - środki pieniężne przekazane zostały bez podstawy prawnej. Uznał, że w związku z tym, pobrane przez R. K. (syna P. K.) płatności ONW, pobrano nienależnie, co w konsekwencji zobowiązuje stronę do zwrotu wypłaconej kwoty. Organ II instancji wyraził pogląd, że decyzję administracyjną wydaną wobec osoby zmarłej trzeba uznać za decyzję nieistniejącą (niewywołującą żadnych skutków prawnych) i wydaną w nieistniejącym postępowaniu administracyjnym. Argumentował, że postępowanie administracyjne nie może toczyć się bez strony. Uznał, że osoba zmarła nie może być stroną postępowania, którego celem jest wydanie rozstrzygnięcia o jej prawach lub obowiązkach. Organ odwoławczy podał, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przypisie funduszy. Stwierdził, że sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków, ma miejsce wówczas, gdy środki finansowe zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej wydanej wobec osoby zmarłej i nastąpi ich wypłata, a następnie zostaną pobrane przez podmiot niebędący stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej. Zdaniem organu II instancji, w rozpatrywanej sprawie prawo do płatności w ogóle nie powstało (nie mogło powstać na podstawie decyzji nieistniejącej). Zmarły nie stał się bowiem - co oczywiste - beneficjentem płatności i związanych z nią obowiązków dotyczących jej zwrotu. Przekazana więc przez organ na konto zmarłego wnioskodawcy kwota pieniężna nie była płatnością we właściwym, prawnym tego słowa znaczeniu, zrealizowaną w ramach powstałego na podstawie decyzji administracyjnej stosunku publicznoprawnego. Stanowiła zaś wydatkowanie środków publicznych bez podstawy prawnej na rzecz podmiotu niebędącego stronę postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej. Odnosząc się do zarzutu, że art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, organ zaznaczył, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW przez R. K. zostało wszczęte [...] r., a więc w dacie kiedy obowiązywał już ww. przepis. Podał, że ów przepis, w brzmieniu "przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1", dodany został na mocy ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 2014, poz. 341). Wskazał, że przepis 29 ust. 1 ustawy o Agencji stanowi zaś, że ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych na: współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej oraz finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Organ wyłożył, że dodanie - w art. 29 ustawy o Agencji - ust. 1a ma na celu uregulowanie kwestii zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności przez osobę, która nie była stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej. Stwierdził, że - wobec powyższego - sprawy dotyczące zwrotu płatności nienależnych pobranych przez podmioty, które nie były stroną postępowania w sprawie przyznania danych płatności, są rozstrzygane w zakresie prawa administracyjnego a nie - jak podnosi strona - wyłącznie przed sądem w postępowaniu cywilnym. Dyrektor OR ARiMR zaakcentował, że podstawowym obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie płatności do gruntów rolnych jest staranne i rzetelne wskazanie okoliczności warunkujących spełnienie przesłanek do przyznania takich dopłat. W tym kontekście, podawanie w kolejnych latach - jako osoby wnioskującej o przyznanie danych płatności - osoby nieżyjącej, a następnie przerzucanie odpowiedzialności za nieprawidłowe wypełnienie wniosku na organ przyjmujący wniosek, czy też na inne osoby, z których pomocą sporządzony został wniosek jest - zdaniem Dyrektora OR ARiMR - nie do zaakceptowania Po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że w decyzji Kierownika BP ARiMR właściwie ustalono stan faktyczny sprawy, prawidłowo zastosowano obowiązujące przepisy prawa i należycie wyliczono wysokość kwoty nienależnie pobranych przez stronę płatności ONW. Odnośnie rzekomo błędnych informacji, przekazanych stronie przez pracowników ARiMR, organ podniósł, że w wyniku postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w J. G. ustalono, że kwestia dotycząca dalszego postępowania

w sytuacji śmierci wnioskodawcy była przedmiotem rozmów strony z pracownikami Ośrodka Doradztwa Rolniczego w J.G., a nie z pracownikami ARiMR. Dodał, że - jak wynika z uzasadnienia postanowienia Prokuratury o umorzeniu dochodzenia

z [...] r. - pracownicy ww. Ośrodka zaprzeczyli zeznaniom strony. Dalej organ poinformował, że w sytuacji śmierci P. K., strona, jako spadkobierca gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku z 2006 r., mogła ubiegać się o przyznanie spornych płatności, po złożeniu stosownego wniosku, czego jednak nie uczyniła, co wynika z dokumentacji przedmiotowej sprawy. W uzasadnieniu organ rozważył także kwestię odstąpienia od ustalenia kwoty zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnych. Stwierdził, że w sytuacji strony nie wystąpiła żadna z przewidzianych przepisami (polskimi i unijnymi) okoliczność, która pozwalałaby odstąpić od ustalenia nienależnie pobranych płatności, tj.: 1) kwota każdej z płatności jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro, przeliczonej na złote według ustalonego kursu euro; 2) obowiązek zwrotu przez rolnika płatności uznanej za nienależną nie uległ przedawnieniu, gdyż okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze

o nieuzasadnionym charakterze danej płatności nie jest dłuższy niż dziesięć lat

(w przypadku strony okres ten nie ogranicza się także do czterech lat, gdyż beneficjent nie działał w dobrej wierze); 3) płatność nie została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy a błąd ten mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. W konkluzji, Dyrektor OR ARiMR uznał, że - wobec powyższego - Kierownik BP ARiMR był obowiązany ustalić dla strony, jako osoby niebędącej stroną postępowania

w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, kwoty nienależnie pobranych środków, o których mowa w 29 ust. 1 ustawy o Agencji.

W skardze na decyzję Dyrektora OR ARMiR, zaskarżając tę decyzję w całości, skarżący zarzucił naruszenie przepisów:

1) prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 1a oraz ust. 7 ustawy o Agencji

w zw. z art. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U z 2014 r., poz. 341) w zw. z art. 2 Konstytucji RP przez nieprawidłowe zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący nienależnie pobrał środki publiczne, mimo braku podstaw do takiego przyjęcia, a także poprzez błędne zastosowanie ww. przepisów do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie ust. 1a, co stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady niedziałania prawa wstecz;

2) postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 78 i art. 80 K.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i przyjęcie, że to skarżący pobrał płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego, bowiem wskazał rachunek bankowy, na który środki pieniężne zostały przekazane;

3) postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności oraz całkowicie dowolne ustalenie, że skarżący nie został błędnie pouczony o sposobie wypełniania wniosków o przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Tak stawiając zarzuty, skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości; 2) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący argumentował, że organy obu instancji niewłaściwie zastosowały art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji, który wszedł w życie 1 kwietnia 2014 r., na mocy ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, według którego ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków publicznych w drodze decyzji administracyjnej może nastąpić również

w stosunku do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne. Według skarżącego, w stanie prawnym sprzed tej nowelizacji, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmowano, że art. 29 ustawy o Agencji nie może stanowić podstawy prawnej dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego od osoby trzeciej po zmarłym rolniku, któremu decyzją administracyjną organ administracji publicznej przyznał płatności obszarowe, nie będąc poinformowany, że rolnik zmarł. Inaczej mówiąc, przyznanie płatności osobie zmarłej nie daje podstaw do wydania decyzji ustalającej obowiązek zwrotu - w oparciu

o art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji - w stosunku do osoby trzeciej, na której konto środki zostały przekazane. Nienależne lub nadmierne pobranie środków publicznych nie powoduje bowiem z mocy prawa powstania obowiązku podatkowego w rozumieniu art. 21 § 1 Ordynacji podatkowej, ponieważ żaden przepis prawa, w tym art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, nie przewiduje takich następstw bezpodstawnego przyjęcia środków publicznych przez osobę trzecią. Skarżący wskazał, że ustawa z dnia 14 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy

o Agencji, która dodała do art. 29 tej ustawy przepis ust. 1a, weszła w życie dopiero

z dniem 4 kwietnia 2014 r. Zauważył, że ustawa nowelizująca nie zawiera przepisów przejściowych, pozwalających stosować jej regulację do zdarzeń sprzed jej wejścia

w życie. Podał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych i wyrokach Trybunału Konstytucyjnego (m.in. K 15/92 i P 2/92), w szczególności na tle stosowania przepisów podatkowych, sformułowano zasadę niedziałania prawa wstecz, jako jedną z podstaw porządku prawnego. Zaznaczył, że - według Trybunału - kształtuje ona zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz że u jej podstaw leży wyrażona w art. 2 Konstytucji RP zasada demokratycznego państwa prawnego (tak: uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 17 grudnia 1997 r., K 22/96, OTK 1997/5-6/71). Autor skargi dowodził, że treścią zasady lex retro non agit jest zakaz działania wstecz przepisów prawnych kształtujących prawa i obowiązki obywateli, jeżeli prowadzi to lub może prowadzić do pogorszenia ich sytuacji prawnej w stosunku do stanu poprzedniego. Wskazał, że zakaz wstecznego stosowania prawa nie jest bezwzględny

i że ustawodawca może przyjąć stosowanie ustawy do sytuacji (zdarzeń i ich prawnych konsekwencji) istniejących przed dniem wejścia jej w życie. Musi to jednak być wyraźna wypowiedź ustawodawcy, że konkretne przepisy mają moc wsteczną. Inaczej mówiąc, przełamanie zasady lex retro non agit musi być jasno wypowiedziane w samej ustawie

i nie może to być wynikiem interpretacji. Skarżący zauważył, że w rozpatrywanej sprawie płatności przyznano w latach 2006-2013, czyli przed wejściem w życie ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji. Przeto, zdaniem skarżącego, stanowisko organów obu instancji jest sprzeczne z zasadą nieretroaktywności prawa, według której ustawa działa tylko na przyszłość i nie ma zastosowania do zdarzeń zaistniałych przed datą jej wejścia

w życie, chyba że co innego wynika bezpośrednio z treści samej ustawy. Skoro

w noweli z dnia 24 stycznia 2014 r. brak jest przepisów przejściowych, to - w ocenie skarżącego - organy obu instancji nie miały podstaw do zastosowania art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji do zdarzeń sprzed daty jego wejścia w życie. Tym bardziej, że regulacja ta jest mniej korzystna dla adresatów decyzji nakładających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych środków publicznych (kształtuje w sposób mniej korzystny ich sytuację prawną). Wnoszący skargę dodał, że nie bez znaczenia jest zawarte w art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji odesłanie do działu III Ordynacji podatkowej, tj. przepisów działu zawierającego regulacje dotyczące zobowiązań podatkowych, w tym regulacje dotyczące powstania zobowiązania podatkowego i zaległości podatkowych, w których szczególnie podkreśla się zakaz stosowana przepisów mniej korzystnych dla podatnika z mocą wsteczną. Skarżący podniósł, że - dodany w kwietniu 2014 r. - ust. 1a art. 29 ustawy

o Agencji nie może stanowić podstawy do uznania skarżącego za stronę postępowania o nienależnie pobrane świadczenia. Przepis ten usytuowano bowiem w artykule regulującym sposób - formę, w jakiej uprawniony organ rozstrzyga o nienależnie pobranych świadczeniach. Jest to przepis typowo proceduralny. Nie przyznaje on więc żadnych praw ani obowiązków w sferze materialnoprawnej. Z tych przyczyn, skarżący uznał za nieprawidłowe rozstrzygnięcie, w którym organ orzekł o nienależnie pobranych świadczeniach przez osobę niebędącą formalnie stroną postępowania o ich przyznanie. Zdaniem skarżącego, wskazał na to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2014 r. (II GSK 893/2013, Lex Polonica nr 8403582), ogłoszonym już po wejściu w życie ustawy nowelizującej z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy

o ARiMR. W uzasadnieniu tego wyroku NSA podniósł, że nie podziela stanowiska zajętego np. w wyrokach NSA z 3 września 2013 r., II GSK 635/12; z 9 października 2013 r., II GSK 847/12; z 14 stycznia 2014 r., II GSK 1415/12, gdzie Sąd uznał, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest przepisem materialno-kompetencyjnym, czyli daje podstawę do wydania decyzji administracyjnej w stosunku do każdego, kto pobrał środki publiczne w kwocie nienależnej lub nadmiernej, wynikającej ze stosunków publicznoprawnych (źródłem prawa do pobrania środków publicznych jest decyzja administracyjna). W skardze, skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, gdyż - w toku prowadzonego postępowania - organy obu instancji uznały arbitralnie, że pobrał on płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Stwierdził, że wniosek ten został oparty tylko na tej podstawie, że skarżący wskazał rachunek bankowy, na który środki te zostały przekazane. Zauważył, że organy nie przeprowadziły w tym zakresie postępowania dowodowego i nie ustaliły, kto był faktycznie właścicielem tego rachunku bankowego, czy skarżący posiadał do niego jakikolwiek tytuł prawny i czy to on pobrał te środki. Nadto, skarżący wskazał, że organy obu instancji dowolnie ustaliły, że nie został on błędnie pouczony o sposobie wypełniania wniosków o przyznanie płatności

w ramach systemu wsparcia bezpośredniego przez pracowników organu, w kontekście obowiązku wynikającego z art. 9 K.p.a. Podkreślił, że organy nie przeprowadziły w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego (np. nie przesłuchały na tę okoliczność świadków lub - co najmniej - stron postępowania). Zauważył, że organ II instancji oparł się w tym zakresie na bliżej niesprecyzowanych ustaleniach dokonanych przez Prokuraturę Rejonową w J. G., które nie są żadnym środkiem dowodowym przewidzianym w przepisach K.p.a. Podniósł, że zgodnie z art. 9 K.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Dodał, że organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa oraz że - w tym celu - udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Podkreślił, że - w rozpatrywanej sprawie - organ błędnie poinformował skarżącego o postępowaniu w przypadku śmierci rolnika, na którego sporządzono wniosek o przyznanie wparcia bezpośredniego. Postawił tezę, że strona nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji uzyskania od organu administracyjnego nierzetelnych informacji na temat stanu prawnego. Skarżący zaakcentował, że był przekonany, iż dopłaty przysługują co do gruntu, a nie osobie. Uznał więc, kierowany instrukcjami pracownika ARiMR, że imię wskazane w decyzji przyznającej dopłaty nie ma znaczenia, skoro pozostałe dane i fakt spełnienia przesłanek do otrzymania dopłat przez faktycznych odbiorców nie uległy zmianie. W odpowiedzi na skargę, organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: u.p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Kognicję Sądu doprecyzowuje art. 134 § 1 u.p.p.s.a., zgodnie z którym, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd uwzględnia również okoliczności nie wskazane w skardze, mające wpływ na tę ocenę. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że Sąd nie może jednak rozpoznać legalności innej sprawy administracyjnej niż tej, w której wniesiono skargę. W ocenie Sądu, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny

i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego

w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Sąd uznał, że w sprawie prawidłowo ustalono kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich

i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w łącznej wysokości [...] zł. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Ustalenie kwoty nienależnie lub

nadmiernie pobranych środków w ramach płatności rolnych może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy

o Agencji, bądź z ostatecznych decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych

w sprawach o przyznanie płatności. Warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków nie jest natomiast uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatność. Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy nienależnych płatności za lata 2006- 2013, ustalonych w trybie art. 29 ustawy o Agencji. Przedmiotem kontroli postępowania opartego o art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest zbadanie, czy w sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej

i nastąpi ich wypłata. W rozpoznawanej sprawie, przedmiotowe środki zostały przyznane i wypłacone w oparciu o decyzje: nr [...] z [...] r., nr [...]

z [...] r., nr [...] z [...] r., nr [...] z [...] r., nr [...] z [...] r., nr [...] z [...] r., nr [...]z [...] r. i nr [...] z [...] r. wydanych w sprawie przyznania P. K. (ojcu skarżącego) pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca, tj. P. K. zmarł w dniu [...] r., o czym organ Agencji powziął wiadomość w marcu 2014 r. W tym stanie rzeczy, jak trafnie przyjęły organy Agencji, ww. decyzje nie wywołały skutków prawnych - miały charakter nieistniejących, z uwagi na to, że adresat tych decyzji nie żył w dniu ich wydania. Bezspornym w sprawie jest, że śmierć P. K. (producenta rolnego) nastąpiła w dniu [...] r. Jest także niewątpliwym, że pierwsza decyzja przyznająca pomoc finansową z tytułu ONW P. K. na rok 2006 wydana została w dniu [...] r. (tj. po jego śmierci) a - określone tą decyzją - środki finansowe przekazane na wskazany przez niego rachunek bankowy. W latach 2007-2013, decyzje wydano także na P. K., w oparciu o wnioski o przyznanie pomocy finansowej składane przez skarżącego (syna producenta rolnego), który także wskazał do przelewu płatności rachunek bankowy zawarty we wniosku ojca (P. K.) o wpis do ewidencji producentów. Sąd stwierdza, że w konsekwencji powyższego - w rozpatrywanej sprawie - prawo do uzyskania pomocy finansowej ONW w ogóle nie powstało (nie mogło powstać na podstawie decyzji nieistniejącej), co słusznie wywiódł Dyrektor OR ARiMR. Zasadnie dowodzi organ odwoławczy, że zmarły nie stał się - co oczywiste - beneficjentem płatności i związanych z nią obowiązków dotyczących jej zwrotu oraz że przekazana przez organ na konto zmarłego wnioskodawcy kwota pieniężna nie była płatnością we właściwym, prawnym tego słowa znaczeniu. Trafnie wywodzi organ, że stanowiła ona wydatkowanie środków publicznych bez podstawy prawnej na rzecz podmiotu, który nie był stroną postępowania w sprawie przyznania płatności i że do ich zwrotu zobowiązana jest osoba, która je pobrała. W sprawie, ww. środki uzyskał skarżący. Z okoliczności sprawy wynika, że składał on formalnie wnioski i otrzymał płatność na nazwisko ojca, ale w istocie na swoją rzecz. Dowodzi tego wypowiedź skarżącego zawarta w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że o możliwości pobierania spornych płatności został poinformowany przez pracownika ARiMR. Potwierdza to także wyraźnie jego wypowiedź zawarta

w skardze, że był przekonany o tym, iż dopłaty przysługują do gruntu, a nie osobie. Mając takie przekonanie, skarżący uznał więc błędnie, że imię wskazane w decyzji przyznającej pomoc finansową ONW nie ma znaczenia, skoro pozostałe dane i fakt spełnienia przesłanek do otrzymania dopłat przez faktycznych odbiorców nie uległy zmianie. W konsekwencji pobierał przyznane dopłaty rolne. W tej sytuacji nie jest trafny zarzut skargi, że organy Agencji nie ustaliły, czy skarżący faktycznie pobrał przedmiotowe należności. W związku z tym, pobrane przez skarżącego (syna zmarłego producenta rolnego) płatności zostały pobrane nienależnie, co zobowiązuje skarżącego do zwrotu wypłaconych kwot. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, właściwy organ ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków

z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej lub krajowych przeznaczonych na finansowanie przez Agencję pomocy przyznanej w drodze decyzji administracyjnej. Stosunkowo niedawno, w dotychczasowym orzecznictwie sporna była kwestia, czy przepis art. 29 ustawy o ARiMR stanowi wyłącznie przepis kompetencyjny, czy też kompetencyjno-materialny. W przypadku pierwszego poglądu przyjmowano, że na jego podstawie nie jest dopuszczalne wydanie decyzji określającej nienależne świadczenie względem osób trzecich, niebędących stroną w postępowaniu o przyznanie dopłaty,

a jedyną dopuszczalną drogą dochodzenia tych roszczeń jest droga cywilnoprawna - powództwo z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (wyroki NSA: z 29 lutego 2012 r.,

II GSK 961/11; z 14 lutego 2013 r., II GSK 2039/11, dostępne: CBOSA). Z kolei według drugiego poglądu przyjmowano, że o ile ust. 1 tego przepisu ma charakter wyłącznie kompetencyjny, o tyle ust. 2 (aktualnie jest to ust. 7) - odsyłający do przepisów działu III Ordynacji podatkowej - ma charakter materialny i stanowi samodzielną podstawę do ustalenia nienależnie pobranego świadczenia także względem osób, które nie były stroną w postępowaniu o przyznanie dopłat (wyroki NSA: z 7 marca 2013 r., II GSK 2211/11; z 20 marca 2013 r., II GSK 2315/11; z 11 kwietnia 2013 r., II GSK 95/12;

z 23 października 2013 r., II GSK 973/12; z 14 stycznia 2014 r., II GSK 1415/2012;

z 3 września 2013 r., II GSK 635/12; dostępne jw.). Sąd - w składzie orzekającym w niniejszej sprawie - podziela drugi z poglądów. Abstrahując od ww. rozbieżności w orzecznictwie, trzeba zauważyć, że obecnie zagadnienie to nie jest już sporne, albowiem doszło do nowego uregulowania stanu prawnego w tej materii - celem usunięcia niejednolitości w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ustawą z dnia 24 stycznia 2014 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 341) o zmianie ustawy

o Agencji, wprowadzono - do art. 29 - ust. 1a, zgodnie z którym, przepis art. 29 ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Agencji (druk sejmowy nr 2000) stwierdzono, że: "Proponowane dodanie w art. 29 ustawy ust. 1a ma na celu uregulowanie kwestii zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności pochodzących ze środków funduszy unijnych oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej na rachunek osoby, która nie była stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, w tym również pobrania środków

z rachunku zmarłego rolnika przez jego spadkobierców, w przypadku, gdy decyzja

o przyznaniu płatności nie mogła być doręczona stronie z uwagi na jej śmierć, a tym samym nie wywołuje ona skutków prawnych. W takiej sytuacji płatności przekazane na rachunek zmarłego powinny zostać zwrócone przez podmiot, który je pobrał". Poza tym wskazano, że dochodzenie zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie regulacji w zakresie bezpodstawnego wzbogacenia, tj. regulacji w znacznym stopniu ograniczających odpowiedzialność osób, które bezpodstawnie weszły

w posiadanie wypłaconych przez ARiMR środków finansowych, będzie znacznie mniej skuteczne. Wprowadzenie ust. 1a uzasadniano również krótszym okresem oczekiwania na załatwienie sprawy oraz niższymi kosztami postępowania w postępowaniu administracyjnym aniżeli w postępowaniu cywilnym. Przepis art. 2 ustawy nowelizującej omawiany przepis "Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia" oznacza, że sporny ust. 1a obowiązuje od 2 kwietnia 2014 r. (publikacja nastąpiła w Dzienniku Ustaw z 18 marca 2014 r.). Ustawa ta nie zawiera przepisów o charakterze intertemporalnym, czyli ma zastosowanie począwszy od 2 kwietnia 2014 r. - zdaniem Sądu - również w stosunku do przypadków, gdy do pobrania nienależnych środków doszło przed tą datą a ujawnienie tej okoliczności nastąpiło po wejściu w życie ust. 1a, dodanego do art. 29 ustawy. W świetle zatem - obowiązującej na dzień podjęcia zaskarżonej decyzji - treści przepisów nie może być wątpliwości prawnych co do wydawania decyzji ustalających kwoty nienależnie pobranego świadczenia wobec skarżącego, jako osoby niebędącej stroną dotychczasowego postępowania o przyznanie dopłat. W rozpatrywanej sprawie, postępowanie wszczęto z urzędu dnia [...] r., a więc już w czasie obowiązywania ust. 1a art. 29 ustawy o Agencji. Wobec powyższego, sprawy zwrotu płatności nienależnych pobranych przez podmioty, które nie były stroną postępowania w sprawie przyznania danych płatności, jak zasadnie wskazał organ Agencji, są więc rozstrzygane w trybie administracyjno-prawnym, a nie - jak podnosi skarżący - wyłącznie w postępowaniu cywilnym. W kontekście zarzutu skargi o uchybieniu zasadzie braku retroakcji, na tym tle zauważyć trzeba, że powszechnie akceptowana w orzecznictwie i w doktrynie jest reguła stosowania przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie wydania decyzji, o ile ustawodawca nie stanowi inaczej. Wynika to z ustanowionej w art. 7 Konstytucji RP, jak również w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zasady praworządności, zgodnie z którą organy administracji publicznej (w tym organy ARiMR) działają na podstawie i w granicach prawa. Działanie na podstawie prawa, to działanie na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Zasada praworządności nakłada zatem na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu

w dniu wydania decyzji. Brak w ustawie z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji przepisów międzyczasowych powoduje, że akt ten ma zastosowanie dla oceny stosunków prawnych istniejących w dniu wejścia w życie tej ustawy, zgodnie z powyższą, powszechnie przyjmowaną w prawie administracyjnym zasadą bezpośredniego działania nowego prawa. Przedmiotem niniejszej sprawy nie było natomiast korygowanie decyzji przyznającej płatność (uznanej za nieistniejącą w tej sprawie),

a więc regulowanie stosunków prawnych zaszłych przed wejściem w życie ww. ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. Przedmiotem sprawy było ustalenie, czy obecnie, w dacie rozpatrywania niniejszej sprawy, pobrana przez skarżącego kwota płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, może być uznana za nienależnie pobraną. Po tej dacie bowiem należność pobrana przez skarżącego w dalszym ciągu była nienależna, przez co właśnie w tej dacie, a nie tylko w przeszłości, istniał stan faktyczny uzasadniający zastosowanie przepisu art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji. Stosując więc ten przepis organy administracji nie obejmowały rozstrzygnięciem zdarzeń zachodzących w latach 2006-2013, ale istniejące obecnie, choć mające swe źródło

w bezpodstawnym przyznaniu płatności zmarłemu wnioskodawcy. Należy nadto zauważyć, że odsetki od przedmiotowych - nienależnie pobranych -płatności, stosownie do treści art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej, mającego w sprawie zastosowanie z mocy art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji, nie zostały naliczone za okres sprzed wejścia w życie art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji, ale dopiero na przyszłość. To również świadczy o tym, że - stosując art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji - organy administracji nie naruszyły podstawowej zasady prawa intertemporalnego tj. zasady niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit), którą to zasadę można wyprowadzić

z art. 2 Konstytucji RP, statuującego konstrukcję państwa prawa. Z naruszeniem zakazu retroaktywności mamy do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy. O retroaktywnym działaniu prawa mówi się wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem

w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki

w toku"), które rozpoczęły się/powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (por. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 5 listopada 1986 r., U 5/86 - OTK 1986/1/1 i z dnia 28 maja 1986 r., U 1/86 - OTK 1986 poz. 2). W przedstawionym świetle zarzut naruszenia zasady lex retro non agit nie jest słuszny. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, tj. z ustaleń postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w J. G. (patrz: stanowiące dowód w sprawie postanowienie Prokuratury z 4 grudnia 2014 r., poz. 20 akt administracyjnych), kwestia dalszego postępowania w sytuacji śmierci wnioskodawcy była przedmiotem rozmów strony z pracownikami Ośrodka Doradztwa Rolniczego w J.G. a nie

z pracownikami ARiMR. Chybiony (gołosłowny) jest więc zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania odnośnie przekazania w tym zakresie informacji skarżącemu przez pracowników ARiMR i błędnego pouczenia go o sposobie wypełniania wniosków o przyznanie płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. W rozpatrywanej sprawie, jak trafnie wskazał Dyrektor OR ARiMR, nie występują okoliczności odstąpienia od ustalenia i pobrania nienależnie pobranych płatności. I tak, na wartość nienależnie pobranych płatności składa się kwota płatności w wysokości [...] zł, czyli kwota przekraczająca kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według ustalonego kursu euro. Tym samym, w odniesieniu do ww. płatności, nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach. W niniejszej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004. Zgodnie z nim, obowiązek zwrotu przez rolnika płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. W sprawie, wypłata płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w przedziale [...] r.- [...] r. Natomiast decyzja Kierownika BP ARiMR z dnia [...] r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została doręczona skarżącemu 29 grudnia 2014 r.,

a więc przed upływem dziesięciu lat od daty pierwszej płatności. Dodatkowo, jak trafnie wskazano w skarżonej decyzji, nie można uznać, że skarżący działał w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie. Sporne środki finansowe nie zostały bowiem przyznane stronie (producentowi rolnemu uprawnionemu do płatności) lecz osobie wskazanej we wniosku, tj. nieżyjącemu P. K.. Tym samym skarżący miał świadomość, że osoba ta nie była stroną tych postępowań. Nie znajduje w sprawie także zastosowania art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, zgodnie z którym, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy a błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Kierownik BP ARiMR, w dniu wydania decyzji o przyznaniu pomocy finansowej na lata 2006-2013, nie miał informacji, że osoba wskazana we wnioskach, jako strona postępowania, zmarła

w dniu [...] r. Przyznanie płatności nastąpiło na podstawie danych

i oświadczeń zawartych w przedmiotowych wnioskach, których organ wydający decyzję nie miał podstaw podważać i kwestionować. Poza tym, niezależnie od powyższego, nawet przyjmując, że w sprawie zaistniał ewentualny błąd organu, nie można uznać, że skarżący nie mógł tej ewentualnej pomyłki w okolicznościach sprawy wykryć. Miał on bowiem niewątpliwie wiedzę (czego nie kwestionuje) odnośnie osoby wnioskodawcy

i beneficjenta płatności, iż producent rolny zmarł przed przyznaniem przedmiotowych płatności, że były one przyznane na rzecz osoby zmarłej oraz że zostały wpłacone

i pobrane. W tym stanie sprawy, dokonując oceny zaskarżonej decyzji ustalającej kwotę nienależnych płatności za lata 2006-2013, Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu, ani naruszenia norm prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania, co mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę w całości.