Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 302/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 2011 nr 72 poz 380
law: Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz  osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.) Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 lipca 2013 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy A. K. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...], 2. uchyla decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]lutego 2013 r., nr [...], 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 4. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 72, poz. 380), odmówił J. C.– skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego przepisami ww. ustawy.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w przypadku skarżącego nie został spełniony wynikający z ustawy warunek deportacji do pracy. Skarżący bowiem został zmuszony do wykonywania pracy przymusowej u gospodarza niemieckiego, jednakże praca ta była wykonywana w miejscowości sąsiedniej, a więc nie można uznać, że nastąpiło odizolowanie od środowiska. Ponadto skarżący miał możliwość kontaktu z rodzicami także pracującymi w tym samym gospodarstwie, oraz z innymi Polakami. Organ wskazał, że w orzecznictwie NSA, prezentowany jest pogląd, że przymusowe skierowanie do wykonywania pracy w miejscowości pobliskiej dotychczasowemu miejscu zamieszkania nie oznacza wykonywania pracy w warunkach deportacji i w związku z tym wyjaśnił, że skarżący został wprawdzie zmuszony do opuszczenia miejscowości, w której zamieszkiwał z rodzicami i z rodzeństwem, ale jednak praca wykonywana była w miejscowości, do której wysiedlona została cała rodzina skarżącego, oddalonej jedynie o 5 km od miejsca zamieszkania. W takiej sytuacji nie można, zdaniem organu uznać, że nastąpiło odizolowanie od środowiska. Oznacza to, że skarżący nie przebywał w nieznanym, obcym, wrogim, czy niebezpiecznym środowisku, co stwarzałoby realne i dotkliwe utrudnienia charakterystyczne dla deportacji, jak np. odmienne warunki klimatyczne, kulturowe, językowe połączone niejednokrotnie z wrogością miejscowej ludności, pogorszone warunki codziennego bytu. Organ podkreślił, że skarżący przebywał w otoczeniu swojej najbliższej rodziny, oraz że badanie przesłanki szczególnej dolegliwości represji powinno być oparte na kryteriach w jakimś stopniu zobiektywizowanych, a nie wyłącznie na subiektywnych odczuciach skarżącego.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając powyższej decyzji naruszenie art. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i domagając się jej uchylenia i przyznania żądanego świadczenia. Skarżący podniósł, że w ww. ustawie mowa jest o deportacji (wywiezieniu), a nie na przykład o dalekiej deportacji, wobec tego sposób interpretacji przepisów przez organ jest niezgodny z zapisami ustawy i wprowadza dodatkową przesłankę, której ustawodawca nie przewidział. Skarżący przytoczył ponadto fragment uzasadnienia wyroku NSA z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 1256/11, który potwierdza jego zdaniem to, że ustawodawca nie wprowadził do ustawy żadnego innego pojęcia, czy kryterium odległościowego.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że przedmiot sprawy jest unormowany w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Ustawa ta została znowelizowana ustawą z dnia ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2011 r., Nr 72, poz, 380). Dla wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym... konieczne jest więc ustalenie łącznego wystąpienia

następujących przesłanek:

a) że osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b) oraz, że praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy.

Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż rodzina skarżącego bezpośrednio przed wybuchem wojny mieszkała w B. (pow. [...]), a w listopadzie 1940 r. została wysiedlona do wsi B. (pow. [...]). Kwestią wymagającą ustalenia było, czy rodzina skarżącego została deportowana do pracy przymusowej. Fakt bardzo ciężkich warunków bytowych nie może, zdaniem organu stanowić wyłącznej przesłanki do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie deportacja przybrała formę wymaganą przez ustawę, do przyznania uprawnienia. Potwierdzenie jedynie faktu pracy u niemieckiego gospodarza także nie może być wystarczające, albowiem z treści ustawy o świadczeniu... wynika, iż deportacja powinna nastąpić w celu wykonywania pracy przymusowej. Organ podniósł, że sytuacja skarżącego w trakcie działań wojennych z pewnością wiązała się z określonymi uciążliwościami, których skutki odczuwa po dziś dzień. Jednakże sytuacja ta, w myśl obiektywnych kryteriów, była korzystniejsza w porównaniu do osób, które wywiezione zostały kilkaset czy kilka tysięcy kilometrów od domu i oderwane od znanego im otoczenia, które nie wiedziały gdzie znajduje się ich rodzina i czy kiedykolwiek w ogóle powrócą do kraju i bliskich. W takiej sytuacji zdaniem organu nie można uznać, iż nastąpiło całkowite zerwanie więzów rodzinnych, kulturowych czy językowych oraz odizolowanie od środowiska. Oznacza to, iż skarżący nie przebywał w nieznanym, obcym, wrogim, czy niebezpiecznym środowisku, co stwarzałoby realne i dotkliwe utrudnienia charakterystyczne dla deportacji jak np. odmienne warunki klimatyczne, kulturowe, językowe, połączone niejednokrotnie z wrogością miejscowej ludności, pogorszone warunki codziennego bytu. Młody wiek skarżącego niewątpliwie mógł zwiększyć w nim poczucie odległości i osamotnienia, niemniej jednak w sensie obiektywnym była to okolica dotychczasowego miejsca zamieszkania. Organ podniósł, że skarżący w swoich pismach zeznał, iż kontakty z rodziną były ograniczone, jednak zarówno rodzice, jak i skarżący pracowali w tym samym gospodarstwie Niemca S. A więc sytuacja skarżącego była obiektywnie lepsza, niż sytuacja przymusowo zatrudnionych, izolowanych od dotychczasowego środowiska w wyniku deportacji (wywiezienia) nawet, gdy warunki pracy były porównywalne.

Organ podkreślił, że nie kwestionuje trudnych warunków, w jakich musiał żyć skarżący zauważył jednak, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie (tak w wyrokach: NSA z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 628/11; WSA w Łodzi z dnia 21 września 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 674/11; WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 2584/10; WSA w Łodzi z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. -akt II SA/Łd 1282/10).

Organ podkreślił także, że ustawa o świadczeniu pieniężnym... nie przewiduje żadnych świadczeń z tytułu takich zbrodniczych działań okupanta niemieckiego jak pozbawienie majątku czy braku możliwości kontynuowania nauki.

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie art. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i domagał się jej uchylenia oraz przyznania żądanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi skarżący ponownie, tak jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł, że takie rozumienie przepisów jak i orzecznictwa, jakie prezentuje organ uzasadniając zaskarżone decyzje jest niezgodne z zapisami ustawy. Wprowadza bowiem dodatkową przesłankę, której nie przewidział ustawodawca. Podkreślił, że w ustawie mowa jest o deportacji (wywiezieniu), a nie na przykład o dalekiej deportacji. Zdaniem skarżącego to, że ustawodawca nie wprowadził do ustawy żadnego innego pojęcia, czy kryterium odległościowego potwierdza w najnowszym orzeczeniu NSA, w którym stwierdzono, że (cyt. za skarżącym): "przepis art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz.395; ze zm.) nie zawiera żadnych wskazań co do odległości deportacji (wywiezienia), a Trybunał Konstytucyjny określił, że z deportacją mamy do czynienia w przypadku przymusowej zmiany miejsca dotychczasowego pobytu i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. To właśnie te okoliczności powinny być przedmiotem zainteresowania i ustaleń organu. Nie można wykluczyć sytuacji, w której strona była deportowana, mimo iż znajdowała się w niedalekim oddaleniu od dotychczasowego miejsca zamieszkania. Zatem ustawową cechą istotną (relewantną) decydującą o przyznaniu świadczenia z tytułu represji, jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej (wyrok NSA z 16.02.2012r., II OSK 1256/11)".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania i wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu orzekł o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Ze względu więc na to, że żądanie skarżącego zostało uwzględnione w całości, zdaniem organu wniosek o umorzenie postępowania jest uzasadniony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych powodów niżeli w niej wskazano.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W myśl art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., Nr 270, powoływanej dalej, jako ppsa) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 135 ppsa stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ppsa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 2 ppsa sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Na wstępie rozważań koniecznym jest przedstawienie rozstrzygnięć, które zapadły w sprawie skarżącego przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

Z przedłożonych sądowi akt administracyjnych wynika, że skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz.395; ze zm.), dalej powoływanej jako "ustawa", w dniu [...]. Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. a ustawy, Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik USKOR) odmówił przyznania uprawnienia do żądanego świadczenia. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Kierownik USKOR z dnia [...]. Skarga na tą decyzję została odrzucona prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietna 2005 r. (sygn. akt II SA/Bd 1155/04).

Pismem z dnia [...] skarżący zwrócił się do Kierownika USKOR z wnioskiem o uchylenie ostatecznej decyzji z dnia [...] i o ponowne rozpatrzenie jego sprawy zgodnie z obowiązującym stanem prawnym. Wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. twierdząc, iż zgodnie z tym orzeczeniem świadczenie pieniężne z tytułu pracy przymusowej należy się każdemu, kto pracował przymusowo i był wysiedlony z miejsca, w którym zamieszkiwał przed 1 września 1939 r. Decyzją z dnia [...], Kierownik USKOR, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej powoływany w skrócie jako: "k.p.a.", oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 ustawy – odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]. Kierownik USKOR wskazał, że we wniosku z dnia [...] skarżący nie sprecyzował żądania odnośnie trybu jego rozpatrzenia, w związku z czym zakwalifikowano to pismo jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 k.p.a. Zdaniem organu wnioskodawca nie wykazał, że za uchyleniem ostatecznej decyzji przemawia interes społeczny lub jego słuszny interes, jak wymaga ww. przepis. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik USKOR, decyzją z dnia [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Skargę J. C. na tą decyzję Kierownika USKOR Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił prawomocnym postanowieniem z dnia 26 listopada 2010 r. (sygn. akt II SA/Bd 958/10).

Pismem z dnia [...], skarżący zwrócił się do Kierownika USKOR o "przywrócenie terminu", i o wznowienie jego sprawy oraz o zmianę decyzji z dnia [...] i przyznanie mu świadczenia do emerytury. Jako podstawę wniosku skarżący wskazał art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 72, poz. 380), dalej powoływana jako "ustawa zmieniająca" oraz art. 154 k.p.a.

Decyzją z dnia [....], Kierownik USKOR, na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy, odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [....] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...], a także decyzji wcześniejszych z dnia [...], oraz z dnia [....], o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w art. 3 ust. 1 ustawy. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji ocenił, że skarżący zażądał rozpatrzenia wniosku złożonego w trybie art. 154 k.p.a. i stwierdził, że nie wykazał on, że za uchyleniem ostatecznej decyzji przemawia interes społeczny lub jego słuszny interes, czego wymaga ww. przepis. Ponadto zdaniem organu, powołującego się na treść znowelizowanego art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. (sygn. akt K 49/07) niezbędnym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie jest udowodnienie wysiedlenia do pracy przymusowej i jej wykonywanie na tym wysiedleniu przez okres co najmniej 6 miesięcy. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika zaś zdaniem organu, że skarżący w okresie okupacji wykonywał pracę przymusową w bezpośrednim sąsiedztwie stałego miejsca zamieszkania w miejscowości B. Praca ta nie przybrała, zatem szczególnie dotkliwej formy, o której mówi Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] skarżący podniósł, że wydając decyzję odmową z dnia [...] organ nie uwzględnił zmian prawnych, jakie zostały wprowadzone ustawą zmieniającą. Jego zdaniem nowelizacja ustawy nie wprowadza innych warunków deportacji aniżeli wywiezienie poza miejsce dotychczasowego zamieszkania. Parlament RP w swojej regulacji nie uznał za stosowne ustawowego zdefiniowania pojęcia "deportacja" według sugestii Trybunału Konstytucyjnego, a tym samym uznał, że każda deportacja jest represją. W ustawie brak również delegacji dla uprawnionych organów umożliwiającej doprecyzowanie zapisów ustawy w drodze rozporządzenia, a więc należy ustawę stosować wprost. Wskazując na powyższe skarżący ocenił, iż zmiana regulacji ustawowej zmienia jego sytuację prawną, tzn. może zostać uznany za osobę deportowaną z miejsca dotychczasowego zamieszkania w celu wykonywania pracy przymusowej. Tym samym Urząd może podjąć stosowną decyzję bez naruszania prawa oraz jego uprawnień i słusznego interesu, w oparciu o art. 154 § 1 k.p.a. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik USKOR wydał decyzję z dnia [...], utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...]. Organ wskazał, że wobec powołania się przez skarżącego we wniosku z dnia [...] mna tryb nadzwyczajny przewidziany w art. 154 k.p.a. zakwalifikował jego pismo jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 k.p.a. Rozpatrując ponownie sprawę Kierownik USKOR podniósł, że konstrukcja art. 154 k.p.a. powoduje, iż prowadzone w oparciu o tę podstawę prawną postępowanie administracyjne nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, która została już rozstrzygnięta co do istoty w postępowaniu administracyjnym głównym - rozpoznawczym, lecz koncentruje się na ocenie (weryfikacji) wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych przepisem art. 154 k.p.a. Tymi kryteriami są interes społeczny lub słuszny interes strony. Ocena dowodów przedstawionych przez skarżącego na okoliczność wykazania istnienia przesłanek decydujących o przyznaniu uprawnienia do świadczenia pieniężnego została przeprowadzona w trakcie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Kierownika USKOR z dnia [...]. Kierownik USKOR rozpoznając sprawę ustalił, iż skarżący nie podlegał represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 ustawy. Zdaniem organu w rozpatrywanym obecnie wniosku skarżący nie wskazał, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji. Nie można zaś uznać za słuszny interes strony w świetle art. 154 k.p.a. jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Słuszny interes strony nie może prowadzić do obchodzenia przepisów prawa, tj. w niniejszej sprawie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględniając złożoną przez skarżącego na powyższą decyzję skargę, wyrokiem z dnia 7 marca 2012 r. (sygn. akt II SA/Bd 1309/11) uchylił zarówno tą decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]. Sąd zarzucił organowi, że pomimo tego, iż skarżący w swoim wniosku z dnia [...] wskazał na trzy różne tryby jego rozpatrzenia, (tryb z art. 154 k.p.a., jak też "wznowienie jego sprawy", co sugerowałoby tryb z art. 145 k.p.a., a ponadto tryb z ustawy zmieniającej), organ nie zwrócił się do niego o sprecyzowanie, o jaki tryb rozpatrzenia sprawy wnosi, w szczególności czy wnosi o rozpatrzenie sprawy w trybie art. 2 ustawy zmieniającej. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że art. 2 ustawy zmieniającej jest przepisem szczególnym w stosunku do uregulowanych w k.p.a. nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych. Złożenie wniosku z powołaniem się na ww. ustawę zobowiązuje zaś organ do dokonania na nowo oceny stanu faktycznego i subsumcji do aktualnego brzmienia art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy. Co więcej – okoliczność, że w poprzednio wydanej decyzji z dnia [...] (utrzymującej w mocy decyzję z dnia [....]) Kierownik USKOR uwzględnił treść orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., nr K 49/07 (OTK-A 2009/11/169) nie wyłącza prawa skarżącego do złożenia - po zmianie treści normy art. 2 ust. 2 ustawy, wniosku o zmianę decyzji opartego na przepisie art. 2 ustawy zmieniającej.

Sąd zobowiązał organ, aby ponownie rozpatrując sprawę, zwrócił się do skarżącego o sprecyzowanie w jakim trybie ma być rozpatrzony jego wniosek, objaśniając możliwe do zastosowania tryby postępowania, do których nawiązuje w dotychczasowych swoich pismach (tj. tryb art. 154 k.p.a., tryb wznowienia postępowania i tryb art. 2 ustawy zmieniającej) – i dopiero wówczas, na podstawie wyboru dokonanego przez wnioskodawcę, w odpowiednim trybie rozstrzygnął sprawę.

W związku z powyższym wyrokiem, po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia [...], uwzględniając jego doprecyzowanie w zakresie wyboru trybu postępowania uczynione przez skarżącego w piśmie z dnia [....], Kierownik USKOR wydał decyzję z dnia [...], a zaskarżoną decyzją z dnia [...] utrzymał tą decyzję w mocy. Podkreślić należy, że decyzja z dnia [...] wydana została na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy zmieniającej. Na podstawie tych przepisów organ decyzją z dnia [...] odmówił skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, a decyzją z dnia [...] utrzymał tą decyzję w mocy. Z żadnego z tych przepisów nie wynika jednak możliwość wydania takiego, jak I - instancyjne rozstrzygnięcia. Wskazać należy, że art. 1 pkt 1 wprowadzono zmianę art. 2 pkt 2 ustawy ustalając, że represją jest między innymi deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. Natomiast art. 2 stanowi, że na wniosek strony możliwa jest zmiana decyzji ostatecznej odmawiającej prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. Przepisem tym ustawodawca umożliwił organom weryfikację decyzji ostatecznych w trybie zwykłym. Z przepisu tego wprost wynika, że złożenie wniosku ze wskazaniem na art. 2 ustawy zmieniającej skutkować powinno, zależnie od poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, wydaniem albo decyzji zmieniającej dotychczasową decyzję ostateczną odmawiającą przyznania prawa do świadczenia, albo decyzji odmawiającej zmiany tej decyzji. W postępowaniu prowadzonym na wniosek strony złożony w trybie art. 2 ustawy zmieniającej organ nie może zaś przyznać wnioskowanego świadczenia albo odmówić jego przyznania nie nawiązując do decyzji wcześniej rozstrzygającej kwestię prawa do tego świadczenia, posiadającej walor ostateczności. Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, niedopuszczalnej z punktu widzenia zasad postępowania administracyjnego, gdy w obrocie prawnym pozostawałyby dwie decyzje rozstrzygające o prawie do tego samego świadczenia, chociaż przy zmienionych stanach prawnych. Tak stało się w niniejszej sprawie. W obrocie prawnym pozostaje bowiem decyzja ostateczna z dnia [...] odmawiająca skarżącemu prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji, wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395; ze zm.), a także decyzja z dnia [...] odmawiająca przyznania skarżącemu tego samego świadczenia z tym, że wydana na podstawie przepisów ustawy o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 72, poz. 380).

Uznając zatem, że Kierownik USKOR wydając decyzję z dnia [...], jak i utrzymująca ją w mocy decyzję z dnia [...] rażąco naruszył prawo, co polegało na wydaniu decyzji o treści innej niż przewidziana przywołanym przez niego art. 2 ustawy zmieniającej, sąd stwierdził ich nieważność w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ppsa i w zw. z art.156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd stwierdził konieczność objęcia kontrolą w ramach kompetencji wynikających z cytowanego na wstępie art. 134 § 1 i art.135 ppsa, także decyzji Kierownika USKOR z dnia [...]. Decyzją tą, po wszczęciu postępowania z urzędu, w dniu [...], organ stwierdził nieważność decyzji własnej z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]. Wydana ona została już po wniesieniu przez skarżącego J. C. skargi do sądu (data wpływu skargi za pośrednictwem organu: [...]). W ocenie sądu nie można przyjąć, pomimo sugestii organu wyrażonej w odpowiedzi na skargę, że stanowi ona rozstrzygnięcie autokontrolne organu przewidziane w art. 54 § 3 zd. 1 ppsa., zgodnie z którym organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Wbrew twierdzeniom organu decyzja z dnia [...] nie zaspakaja roszczeń skarżącego. Nie ulega wątpliwości, że wolą skarżącego jest uzyskanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Tylko więc decyzja przyznająca skarżącemu prawo do tego świadczenia mogłaby być uznana za wydaną w trybie art. 54 § 3 ppsa i zaspakajającą jego roszczenie w całości.

Wyjaśnić ponadto należy, że Kierownik USKOR teoretycznie mógłby stwierdzić nieważność decyzji własnej. Nie może jednak dojść do tego w warunkach konkurencji dwóch trybów weryfikacji decyzji ostatecznych to jest nadzwyczajnego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Zapobieżeniu tego służy zapis art. 56 ppsa, zgodnie z którym w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu. Sytuacji takiej, jak w niniejszej sprawie, gdy wszczęcie postępowania administracyjnego w trybie nadzwyczajnym nastąpiło po wniesieniu skargi do sądu, przepis ten wprawdzie nie reguluje, ale opierając się na ugruntowanych w tym zakresie poglądach orzecznictwa i doktryny przyjąć należy, że skuteczne wniesienie skargi do sądu administracyjnego stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania administracyjnego mającego na celu usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Podstawowym argumentem przemawiającym za taką wykładnią jest wzgląd na konieczność wyeliminowania niekorzystnego zbiegu uprawnień do weryfikacji ostatecznych decyzji w trybie postępowania sądowego oraz w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego (tak: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 185; A. Kabat w:, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 153-154). Mając na uwadze powyższą argumentację sąd uznał, za konieczne uchylenie decyzji Kierownika USKOR z dnia [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ppsa, jako naruszającej przepisy postępowania, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na uwadze przedstawioną w niniejszym wyroku ocenę prawną, oraz nadal aktualne wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 1309/11, co do konieczności dokonania na nowo oceny stanu faktycznego i jego subsumcji do aktualnego brzmienia art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz. U. Nr 87, poz.395; ze zm.).