Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 209/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 116 par. 1-2, art. 122, art. 187 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Do ustalenia odpowiedzialności członka zarządu konieczne jest nie tylko ustalenie pozytywnych jej przesłanek, czyli bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowej oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia przez niego tej funkcji, ale także wykazanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność.

TEZY

Do ustalenia odpowiedzialności członka zarządu konieczne jest nie tylko ustalenie pozytywnych jej przesłanek, czyli bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowej oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia przez niego tej funkcji, ale także wykazanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Dudra, Sędzia WSA Andrzej Jagiełło (spr.), Sędzia WSA Jerzy Płusa, Protokolant Anna Zientara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości w podatku od towarów i usług . 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...].10.2003 r. Nr [...], 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz skarżącego kwotę 4.100 zł (cztery tysiące sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I I I SA/Wa 209/04

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. [...] Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] października 2003 r. ustalającą odpowiedzialność J. P. za zaległości B. Sp. z o.o. w podatku od towarów i usług za miesiąc lipiec 1998 r. w kwocie 59.805 zł, odsetek od tej zaległości w kwocie 101.448,10 zł oraz kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie 46,10 zł.

Jak ustalił organ decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. [...] Urząd Skarbowy W. określił spółce zaległość podatkową w podatku VAT za niektóre miesiące 1998 i 1999 r. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego ustalono, że firma nie prowadzi działalności pod wskazanym adresem, nie posiada majątku ruchomego na terenie działalności urzędu a rachunek bankowy został zamknięty i tym samym egzekucja zaległości podatkowej okazała się bezskuteczna. W tej sytuacji urząd postanowił orzec o odpowiedzialności kolejnych członków zarządu za zaległości podatkowe powstałe w okresie pełnienia przez nich funkcji.

Skarżący J. P. pełnił funkcję prezesa zarządu spółki od [...] lipca 1998 r. do [...] września 1998 r. W okresie późniejszym funkcję tę pełnił J.W., który złożył do sądu dwa wnioski o ogłoszenie upadłości spółki w dniach [...] grudnia 1998 r. oraz [...] kwietnia 1999 r., ze względu na fakt, że spółka miała problemy z terminowym regulowaniem zobowiązań. Wnioski te nie zostały jednakże uwzględnione, jako złożone przedwcześnie, gdyż nie została spełniona przesłanka z art. 5 § 1 i 2 prawa upadłościowego. Nie wystąpił, bowiem stan trwałego zaprzestania płacenia długów, a Spółka po złożeniu wniosków nadal regulowała swoje zobowiązania.

Zgodnie, z art. 116 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej (dalej: ord. pod.), W brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r., za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba, że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków.

Skarżący nie wskazał mienia, z którego możliwa byłaby egzekucja zaległości podatkowych. Zgłoszono wprawdzie dwa wnioski o ogłoszenie upadłości spółki, ale były one przedwczesne skoro spółka regulowała jeszcze swoje zobowiązania. Zatem nie zostały one złożone we właściwym czasie w rozumieniu art. 116 § 1 ord. pod. Ewentualne wykazanie zaistnienia przesłanek zwalniających osobę trzecią z odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki ciąży na tej osobie, a skarżący tego nie wykazał. Skoro, zatem zobowiązanie w podatku VAT powstało w okresie, kiedy J. P. pełnił funkcję prezesa zarządu, to w tej sytuacji odpowiada on swoim majątkiem za zaległości z tego tytułu.

W skardze z dnia [...] stycznia 2004 r. pełnomocnik strony zarzucił naruszenie art. 7, 8 i 11 k.p.a. oraz art. 116 § 1 pkt 1b, art. 121 § 1, art. 122 i 123 oraz art. 187, art. 191 i art. 229 ord. pod. i wnosił o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Co do naruszenia art. 116 §1 pkt 2 lit. b) podniósł, że błędnie przyjęto, iż nie zachodzą przesłanki wyłączające odpowiedzialność J. P. jako członka zarządu za zaległości podatkowe spółki. Wskazał, że Dyrektor Izby Skarbowej przyznał w decyzji, że wnioski o ogłoszenie upadłości zgłoszone przez jego następcę były przedwczesne.

Organ ten całkowicie zignorował wniosek dowodowy o zażądanie dokumentów obrazujących sytuację finansową spółki w okresie pełnienia przez niego funkcji. Jemu bowiem jako byłemu prezesowi, nie będącemu wspólnikiem, nie przysługuje prawo żądania wglądu do dokumentów. Zaniechanie przeprowadzenia tych dowodów stanowi naruszenie obowiązków wynikających z treści art. 122 i art. 187 ord. pod. Podkreślił, że z przedstawionych przez skarżącego danych bilansowych wynika, iż w okresie pełnienia przez niego funkcji nie było podstaw do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, gdyż regulowała ona swoje zobowiązania.

Niezależnie od tego podniósł, ze organ egzekucyjny ograniczył się jedynie do próby wyegzekwowania zaległości podatkowej z rachunku bankowego.

Przy piśmie stanowiącym uzupełnienie skargi pełnomocnik skarżącego przedstawił bilans spółki B. na dzień [...] grudnia 1998 r. wykazujący nadwyżkę aktywów nad pasywami.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega, zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Kontrola ta ogranicza się, więc do badania, czy rozpoznając sprawę nie naruszyły one prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Przechodząc do rozważań nad zasadnością skargi za uzasadniony należało uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania, a zwłaszcza art. 122 i 187 § 1 ord. pod. Wyrażona w art. 122 zasada prawdy obiektywnej oznacza dla organu podatkowego obowiązek ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Zasadę tę realizuje szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, spośród których zasadnicze znaczenie ma art. 187 § 1 nakładający powinność zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Organ podatkowy zobowiązany jest, więc zebrać materiał dowodowy dotyczący wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia obowiązującego stanu prawnego.. Powyższe obowiązki nałożone zostały nie tylko na organ rozstrzygający w pierwszej instancji, ale również na podatkowy organ odwoławczy. Skoro zaś skarżący powoływał się na okoliczności wyłączające jego odpowiedzialność i podnosił, że nie mając dostępu do dokumentacji firmy nie może ich udowodnić, to obowiązek przeprowadzenia stosownego postępowania w tym zakresie spoczywał na organie podatkowym.

Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że stan sprawy pozwala na wykazanie naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na jej wynik . Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 12 września 2002 r o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 169, poz. 1387), w przedmiotowym stanie faktycznym do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich mają zastosowanie zasady określone w art. 116 § 1 i 2 ord. pod. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. Stosownie do treści tego przepisu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków.

Do ustalenia, zatem odpowiedzialności członka zarządu konieczne jest nie tylko ustalenia pozytywnych jej przesłanek, czyli bezskuteczności egzekucji zaległości podatkowe oraz powstania zobowiązania w okresie pełnienia przez niego tej funkcji, ale także wykazanie, że nie zachodzą przesłanki wyłączające tą odpowiedzialność. W przedmiotowej sprawie organy ograniczyły się do wykazania przesłanek pozytywnych, pomijając bądź dokonując błędnej oceny okoliczności wyłączających odpowiedzialność skarżącego za zaległości spółki.

J. P. pełnił funkcję prezesa zarządu spółki do [...] września 1998 r. i tylko do tej daty miał wpływ na jej działalność. Gdyby w tym okresie wystąpiły przesłanki do zgłoszenia wniosku o upadłość to byłby to jego obowiązek, którego zaniedbanie mogłoby skutkować odpowiedzialnością w trybie art. 116 § 1 ord. pod. Jeżeli natomiast stan taki zaistniał po tej dacie to jest to okoliczność wyłączająca jego odpowiedzialność, bowiem ewentualne niezgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy.

Tymczasem zgłoszone przez jego następcę dwa wnioski o upadłość spółki, sąd uznał za przedwczesne, co zdaniem organu przesądza, że nie zostały wniesione we właściwym czasie jak tego wymaga przepis art. 116 § 1 ord. pod. Tymczasem wnioski te zostały oddalone, ponieważ nie zachodziły przesłanki określone w art. 5 § 1 i 2 obowiązującego wówczas rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 r.- Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 518 z poźn. Zm.) , a zatem spółka zachowywała jeszcze w tych datach zdolność regulowania zobowiązań. Okoliczność ta wynika także z przedstawionego przez stronę skarżącą jej bilansu na dzień [...] grudnia 1998 r. Organy podatkowe nie ustaliły wprawdzie czy i w jakiej dacie wystąpiły przesłanki obligujące do wystąpienia o ogłoszenie upadłości spółki, bądź wszczęcie postępowania układowego, ale z powyższych rozważań w sposób oczywisty wynika, że nastąpiło to po zaprzestaniu pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa jej zarządu. Skoro tak to niezgłoszenie stosownego wniosku w tym przedmiocie nastąpiło bez jego winy. Okoliczność ta, o czym była uprzednio mowa, przesądza więc o wyłączeniu jego odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku VAT za lipiec 1998 r.

.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że decyzje organów obu instancji wydane zastały z naruszeniem art. 116 § 1 ord. pod. co, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), skutkowało ich uchyleniem . Orzeczenie w przedmiocie wykonalności uchylonych decyzji oparto na podstawie art. 152, zaś o zasądzeniu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania na podstawie art. 200 tejże ustawy.