Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 228/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lipca 2022 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 lutego 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 27 lipca 2021 r. A. P. (dalej: "Strona", "Wnioskodawca", "Skarżący") wystąpił do Wójta Gminy (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką I. P.

Decyzją z 5 października 2021 r. Wójt, na podstawie m.in. art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na osobę niepełnosprawną - matkę I. P., legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przytoczył treść przepisów art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b u.ś.r. wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Wójt podał, że z orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie w dniu 4 grudnia 2017 r. wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność I. P., zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 18 października 2012 r., tj. od 69 roku życia. Mając to na uwadze organ pierwszej instancji uznał za niespełnioną przesłankę ustawową z art. 17 ust. 1b u.ś.r. (niepełnosprawność matki Wnioskodawcy powstała później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie trwania nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do 25. roku życia).

Wójt wskazał następnie, że postępowanie dowodowe w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oparł o przeprowadzony w dniu 17 sierpnia 2021 r. rodzinny wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że A.P. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, natomiast I. P. mieszka z mężem. Wnioskodawca oraz osoba wymagająca opieki mieszkają w osobnych domach. Wskazano, że I. P. ma troje dzieci: A. P. pracującego dorywczo, M. S. (niepełnosprawny

w stopniu umiarkowanym, z problemem alkoholowym) mieszkającego w C.razem z rodzicami oraz E. W.pracującego zawodowo i mieszkającego w L.

Wójt podał, że niepełnosprawność I. P. spowodowana jest chorobami narządów ruchu, chorobą wieńcową, cukrzycą, nadciśnieniem oraz miażdżycą. I. P. jest po przebytym nowotworze złośliwym prawej piersi, po amputacji. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie wynika, że I. P. od 18 października 2012 r. wymaga stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Odwołując się do protokołu rodzinnego wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji wskazał, że A. P. wykonuje następujące czynności opiekuńcze związane

z osobistą opieką nad chorą matką: sporadycznie przygotowuje i podaje posiłki, przypomina o potrzebie wzięcia leków, mierzy ciśnienie, przynosi opał, pomaga w robieniu zakupów, wykupuje recepty, dowozi i wspiera w wizytach lekarskich. Wójt przyznał,

że A. P. wspiera niepełnosprawną matkę w chorobie, lecz zakres tej opieki nie jest tak czasochłonny i nie wyklucza podjęcia zatrudnienia; sam Wnioskodawca podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego przyznał, że pracuje dorywczo.

Organ pierwszej instancji podniósł, że świadczenie pielęgnacyjne jest udzielane osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, aby opiekować się osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne ma więc zastąpić niejako dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba sprawująca pielęgnację i opiekę. Osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, rezygnuje z zatrudnienia w związku z realizacją tego obowiązku z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być zatem wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Wójt podkreślił, że świadczenie, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawana za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ponieważ wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia pracy z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Podsumowując organ pierwszej instancji stwierdził brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu niespełnienia wymogów określonych w art. 17

ust. 1 u.ś.r., z uwagi na brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Wnioskodawcę a sprawowaniem przez niego opieki nad matką (czas

i zakres sprawowania tej opieki nie wyklucza podjęcia lub wykonywania pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy) oraz przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. (nie da się ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność I. P., zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 69. roku życia).

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 8 lutego

2022 r. utrzymało ją w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny (dalej: "Trybunał", "TK") stwierdził niezgodność

z Konstytucją RP art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Kolegium zaznaczyło, że skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał wskazał, że poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że pomimo upływu znacznego czasu od wydania ww. wyroku ustawodawca nie zmienił treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak orzecznictwo sądów administracyjnych jednoznacznie wskazuje, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niekonstytucyjny i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z jego pominięciem. Kolegium przychyliło się do tego stanowiska wskazując, że sam fakt, iż niepełnosprawność matki Wnioskodawcy powstała po ukończenia przez nią 18. roku życia nie stanowi podstawy do odmowy przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednakże w ocenie organu odwoławczego w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17

ust. 1 u.ś.r., albowiem z zebranego materiału dowodowego wynika, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem Kolegium zakres sprawowanej przez Wnioskodawcę opieki nad matką nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia.

Organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Natomiast rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy, czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Nie każda zatem rezygnacja

z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, których celem jest sprawowanie opieki.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium wskazało, że ze złożonego przez Stronę wniosku oraz przeprowadzonego w dniu 17 sierpnia 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, iż I. P. zamieszkuje z niepełnosprawnym mężem oraz synem, który nie może sprawować opieki nad rodzicami. Wnioskodawca zamieszkuje w domu obok ze swoją małżonką. Pomimo przechodzonych chorób narządów ruchu, choroby wieńcowej, cukrzycy, nadciśnienia oraz miażdżycy, a także przebytego nowotworu prawej piersi i jej amputacji, z akt sprawy nie wynika, aby stan zdrowia matki Wnioskodawcy wymagał sprawowania nad nią stałej, długotrwałej opieki, pozbawiającej Stronę możliwości podejmowania zatrudnienia.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w wykazie czynności wykonywanych podczas opieki nad matką, który został dołączony do wniosku, wskazano, że Wnioskodawca przypomina matce o mierzeniu ciśnienia, 4-5 razy dziennie przygotowuje i podaje posiłki, sprząta mieszkanie, prasuje, pierze wg potrzeb, raz w miesiącu opłaca rachunki, robi zakupy, realizuje recepty, załatwia sprawy urzędowe wg potrzeb, przygotowuje, przynosi opał i pali w piecu, odśnieża wg potrzeb. Podobnie zakres tych czynności został określony w trakcie wywiadu środowiskowego z 17 sierpnia 2021 r. W ocenie Kolegium czynności te nie są typowymi czynnościami opiekuńczymi, ale stanowią pomoc, jaką wiele pracujących dzieci świadczy swoim starszym, często schorowanym rodzicom. Organ odwoławczy wskazał, że w ww. wykazie czynności Wnioskodawca nie zaznaczył m.in. rubryk, z których by wynikało, że jego matka wymaga pomocy w higienie osobistej, kąpieli, prowadzeniu do toalety, przygotowaniu ubrań i ubieraniu, mierzenia poziomu cukry, podawaniu insuliny

i innych leków. Wynika z tego, że Wnioskodawca nie świadczy takich czynności opiekuńczych wobec matki i jak należy domniemywać może ona je wykonywać sama lub ewentualnie z pomocą innych członków rodziny (męża, syna M.).

Kolegium wskazało następnie, że do akt sprawy załączono również wydruki

z kilkunastu konsultacji lekarskich I. P. z lekarzami podstawowej opieki zdrowotnej

w okresie od lipca 2020 r. do sierpnia 2021 r., w większości były to "teleporady" z prośbą

o zapisanie leków. W ostatnich dwóch poradach z lipca 2021 r. stan ogólny I. P. został określony jako dobry. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w okresie choroby matki (po uzyskaniu przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności w grudniu 2017 r.) Wnioskodawca podejmował zatrudnienie, ostatnio pracował w 2020 r. Kolegium wskazało na znajdującą się w aktach sprawy umowę zlecenia zawartą pomiędzy A. P.

a M. Sp. z o.o. na wykonywanie prac polowych w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. Również w trakcie wywiadu środowiskowego z 17 sierpnia 2021 r. Wnioskodawca wyjaśnił, że podejmuje prace dorywcze.

Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż stan I. P. oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wyklucza podejmowania przez Wnioskodawcę zatrudnienia, co potwierdza fakt podejmowania przez niego prac dorywczych. Zdaniem Kolegium A. P. właściwie nie wykonuje żadnych czynności stricte opiekuńczych przy swojej mamie, a jego pomoc ogranicza się do wykonywanych zakupów, realizacji recept, a także wizyt z matką

u lekarzy, przygotowania posiłków i przypominaniu matce o mierzeniu ciśnienia. Poza tym do głównych obowiązków Strony należy ogrzewanie domu oraz posprzątanie mieszkania lub zrobienie prania. Zdaniem organu odwoławczego są to zwykłe czynności związane

z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które nie kolidują z podjęciem zatrudnienia, podobnie jak zakupy czy wizyty u lekarza - osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, chodzą na zakupy, spacery, do lekarza, załatwiają sprawy urzędowe. Taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, robieniu zakupów, czy załatwianiu spraw urzędowych nie wymusza zatem na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z podjęcia zatrudnienia.

W ocenie Kolegium ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby Strona zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, nie wynika również, aby rozmiar i zakres opieki wymuszał na niej rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W skardze na decyzję organu odwoławczego A. P., reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzucił jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie tej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez Skarżącego. Stawiając ten zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak

i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samego Skarżącego w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał ponadto pobieżnej oceny oświadczenia Wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem strony skarżącej wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że I. P. potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Podkreślono, że okoliczność, iż matka Skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Strona skarżąca podniosła, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego, czy też potencjonalnego dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o to świadczenie albo będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wskazano, że rezygnacja

z zatrudnienia obejmuje również jej niepodejmowanie, tym bardziej, że art. 17 ust. 5 u.ś.r. enumeratywnie wymieniający katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie obejmuje osób bezrobotnych, zaś art. 17 ust. 6 tej ustawy wprost stanowi, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie strony skarżącej gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia takich osób możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne to

z pewnością zastrzeżenie takie zostałoby uczynione wprost w powyższym przepisie.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych strona skarżąca podniosła, że wykładni zawartej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" należy dokonywać przez pryzmat zasad

i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań. Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji RP stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji. Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego, czy też potencjonalnego dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o to świadczenie albo będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 8 lutego 2022 r. utrzymująca

w mocy decyzję Wójta Gminy z 5 października 2021 r. odmawiająca A. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na osobę niepełnosprawną - matkę I. P., legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która

w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z przytoczonej wyżej regulacji świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,

a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Należy również wskazać (na co słusznie zwróciły uwagę orzekające w sprawie organy), że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu wyroki są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały

w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia, aczkolwiek analiza uzasadnień decyzji wydanych przez organy daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakreślona przez art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Skarżącego, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Ponadto zdaniem Wójta charakter i zakres wykonywanej pomocy nie absorbują A. P. do tego stopnia, aby nie mógł on podjąć pracy zarobkowej (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Organ odwoławczy dokonując analizy odnośnie do czynności opiekuńczych i ich wymiaru czasowego wskazał z kolei, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadnione wówczas, gdy osoba wnioskująca o przyznanie takiego świadczenia

z powodu zakresu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w ogóle nie jest

w stanie pracować zawodowo, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Kolegium w realiach niniejszej sprawy taka sytuacja - z uwagi na ustalony zakres czynności opiekuńczych i ich wymiar - nie zachodzi, Skarżący ma bowiem możliwość podjęcia pracy (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez organ pierwszej instancji w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17

ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) TK orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r.

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału

z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów orzekających,

a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez Skarżącego opieką.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką (nie zamieszkującą wspólnie ze Skarżącym, lecz z mężem i drugim synem) sprawowane przez Skarżącego sporadycznie wykluczały całkowicie podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia lub pracy zarobkowej. W postępowaniu ustalono, że w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. Skarżący był zatrudniony na podstawie umowy zlecenia przez "M." Sp. z o.o. (wykonywanie prac polowych). Również w trakcie wywiadu środowiskowego z 17 sierpnia 2021 r. Skarżący podał, że podejmuje prace dorywcze. W załączonym do wniosku

o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczeniu o czynnościach wykonywanych podczas opieki nad matką Skarżący podał, że przypomina matce

o mierzeniu ciśnienia, raz w miesiącu opłaca rachunki, 4-5 razy dziennie przygotowuje

i podaje posiłki, zaś wg potrzeb: sprząta, pierze i prasuje, robi zakupy, realizuje recepty, przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu i odśnieża.

Zdaniem Sądu świadczone doraźnie przez Skarżącego względem matki czynności, rozpatrywane kompleksowo, nie są - jak zasadnie uznały orzekające w sprawie organy - czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiającą podjęcie przez Skarżącego (ur. 27 kwietnia 1976 r.) jakiejkolwiek pracy. Należy mieć przy tym na uwadze, że większość czynności, których wykonywanie deklaruje Skarżący nie jest realizowana codziennie, lecz w miarę potrzeby. W ocenie Sądu w żadnej mierze nie można uznać tych czynności za takie, które wymagałyby całodobowej dyspozycyjności Skarżącego. Z ustaleń poczynionych w sprawie bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez Skarżącego nad niepełnosprawną matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest jak najbardziej do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki Skarżącego i konieczności jej wsparcia (do czego Skarżący jest zobowiązany zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy), należy powtórzyć, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych. Nie można zatem organom orzekającym skutecznie zarzucić naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w tym zaniechania wykładni systemowej i celowościowej wskazanej regulacji.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżący - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem matki - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym i zawartych w znajdujących się w aktach administracyjnych oświadczeniach, podjęcia pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która zawiera w pełni wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 2 akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]