Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 558/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 9, art. 79a
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 3, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z [...] r. nr [...] o odmowie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że decyzją z [...] r. Prezydent Miasta Z. odmówił M.B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem P.Ł. Decyzja ta została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ pierwszej instancji w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z [...] r., nr [...] poprzedniej decyzji organu pierwszej instancji z [...] r., nr [...].

W uzasadnieniu decyzji z [...] r. organ pierwszej instancji wskazał, że 29 maja 2020 r. M.B. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem P.Ł. Skarżąca sprawuje opiekę nad synem, który ma 44 lata, jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe. Niepełnosprawność istnieje od urodzenia. P.Ł. cierpi na porażenie mózgowe. Porusza się na wózku inwalidzkim. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, M.B. sprawuje bezpośrednią i wyłączną opiekę nad synem. Codzienne czynności opiekuńcze i pielęgnacyjne jakie wykonuje w opiece nad synem to: czynności higieniczne, pomoc w ubieraniu, podawanie leków, pranie, sprzątanie, opłacanie rachunków, przygotowanie i podawanie posiłków, umawianie wizyt lekarskich, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych. Organ pierwszej instancji ustalił, że M.B. pobierała emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem w okresie od 1 października 1991 r. do 16 lutego 2006 r. Od 17 lutego 2006 r. prawem korzyści ma przyznaną rentę rodzinną po zmarłym mężu. Wysokość świadczenia za miesiąc grudzień 2020 r. wynosiła 2 008,35 zł netto. W ocenie organu pierwszej instancji, skarżąca nie spełnia warunków określonych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.", gdyż w 1991 r. nabyła prawo do emerytury, a prawo to jest niezbywalne i nie można go utracić oraz pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu wypłacaną w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym.

W odwołaniu od tej decyzji M.B. zarzuciła błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez nią emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła, że organ pierwszej instancji pominął regułę z art. 27 ust. 5 u.ś.r., z której wynika, że przy zbiegu uprawnień do uregulowanych w niej świadczeń przysługuje prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia. Przepis ten wszedł w życie 1 stycznia 2016 r., zatem w dacie złożenia wniosku skarżąca mogła dokonać wyboru przysługującego jej świadczenia. Skarżąca korzysta z tej formy pomocy (emerytury), bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to kwestia jej wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami. Z treści oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego. W demokratycznym państwie prawa nie można akceptować stanowiska, że "przymuszanie" obywatela do wystąpienia o świadczenia mniej korzystne, na skutek wydania przepisów niekonstytucyjnych, których negatywne skutki godzące w stabilność sytuacji prawnej zagwarantowanej ostateczną decyzją administracyjną nie zostały przez prawodawcę należycie wyeliminowane – jest sytuacją nieodwracalną tylko i wyłącznie z powodu zastosowania literalnej wykładni przepisów.

Organ drugiej instancji utrzymując w mocy decyzję organu instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w 2020 r. przysługiwało w wysokości 1 830,00 zł miesięcznie (na podstawie obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2000 – M. P. poz. 1067). W 2021 r. kwota świadczenia wynosi 1 971,00 zł (stosownie do obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 – M. P. poz. 1031). Skarżąca w 1991 r. nabyła prawo do emerytury, jednakże aktualnie nie pobiera ona tego świadczenia z uwagi na okoliczność pobierania renty rodzinnej po zmarłym mężu – S.B. Od 17 lutego 2006 r. prawem korzyści ma przyznaną rentę rodzinną po zmarłym mężu. Wysokość świadczenia za grudzień 2020 r. wynosiła 2 008,35 zł netto (zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 grudnia 2020 r. i 7 stycznia 2021 r.). Organ drugiej instancji za niewątpliwe uznał wykazanie przez skarżącą spełnienia przesłanki sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca, jako matka niepełnosprawnego syna, należycie wywiązuje się z obowiązków w tym zakresie. Przeszkodą do przyznania świadczenia pozostaje jednak fakt pobierania przez skarżącą renty rodzinnej przyznanej po śmierci męża w zamian za przysługującą jej wcześniej emeryturę. Występuje tym samym w badanej sprawie sytuacja unormowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Emerytura (i odpowiednio renta) jest prawem niezbywalnym. Zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury (renty). Organ drugiej instancji stwierdził, że opowiada się za umożliwieniem osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń – tzn. pielęgnacyjnego lub rentowego, na zasadach podobnych do przewidzianych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wybór można zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (renty) na podstawie art. 103 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.e.r.f.u.s.". Prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty (art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie prawa do emerytury lub renty skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty tego świadczenia poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 u.e.r.f.u.s.). Zawieszenie prawa do emerytury (renty) eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury lub renty. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, rencisty wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie tylko z samym prawem do emerytury, renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wypłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury lub renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia. Organ drugiej instancji podkreślił, że skarżąca nie skorzystała jednak z możliwości zawieszenia świadczenia rentowego w toku postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji. Wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu nie wypowiedziała się również w sposób jednoznaczny w tym zakresie. Została wobec tego po raz kolejny poinformowana o takiej możliwości w piśmie z 9 kwietnia 2021 r. (przedłużono w związku z tym termin rozpatrzenia sprawy w drugiej instancji). Skarżąca w wyznaczonym terminie, jak i do dnia wydania decyzji, nie wypowiedziała się jednak w tym zakresie. Wobec tego nie została skutecznie wyeliminowana przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M.B. wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji z [...] r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżąca wniosła także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna "emerytury" stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem skarżącej organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a może prowadzić do takiego wniosku, to jednak zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo pobieranego świadczenia, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury. Skarżąca w dalszej kolejności powołała stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte w wyroku z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, wedle którego zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, stałoby w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Z uwagi na to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. nie odniosło się do wniosku skarżącej zawartego w skardze o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym w odpowiedzi na skargę, 10 sierpnia 2021 r. zawiadomiono organ administracji o złożeniu powyższego wniosku oraz pouczono o treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." (k. 13 zwrotne potwierdzenie odbioru).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. nie zgłosiło wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, wobec tego zarządzeniem z 26 października 2021 r. Przewodniczący Wydziału II skierował sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów oraz wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na 16 listopada 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca w skardze zgłosiła wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a organ administracji nie zażądał przeprowadzenia rozprawy w odpowiedzi na skargę i nie odniósł się do zawiadomienia o tym wniosku doręczonego 10 sierpnia 2021 r. Zaistniała zatem przesłanka, o jakiej stanowi art. 119 pkt 2 p.p.s.a., do rozpoznania sprawy w tym trybie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek określonych w art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu odpowiednio w całości albo w części.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika zatem, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę tę opiekę sprawującą, to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że syn skarżącej P.Ł. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Niepełnosprawność istnieje od urodzenia (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 7 listopada 2014 r.). Skarżąca w okresie od 1 października 1991 r. do 16 lutego 2006 r. pobierała emeryturę przyznaną na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149), w którym jako jeden z warunków koniecznych do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury wskazano sprawowanie osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem (§ 1 pkt 2). Od 17 lutego 2006 r. skarżąca ma przyznaną na stałe rentę rodzinną po zmarłym mężu (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. o przyznaniu renty, decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. o waloryzacji renty rodzinnej, pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 grudnia 2020 r. i 7 stycznia 2021 r.). Jak wynika z wywiadu środowiskowego, skarżąca sprawuje bezpośrednią i wyłączną opiekę nad synem. Ustalono zakres wykonywanych przez nią czynności opiekuńczych i pielęgnacyjnych. Organ administracji, nie kwestionuje zakresu sprawowanej opieki.

W ocenie sądu, skarżąca spełnia określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Spór, jaki zaistniał w rozpoznawanej sprawie, dotyczy jednakże wykładni i prawidłowego zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., stanowiącego, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Skarżąca zarzuca, że organy administracji poprzestały na literalnym brzmieniu tego przepisu i przyjęły, że skoro ma ustalone prawo do emerytury/renty rodzinnej po zmarłym mężu, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne.

Zarzut ten nie jest jednak trafny.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ewoluowała w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Początkowo opowiadano się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. Podkreślano przy tym odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno-rentowych i świadczeń rodzinnych (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 30 listopada 2020 r., I OSK 1334/20, z 20 marca 2014 r., I OSK 416/13, z 19 stycznia 2017 r., I OSK 1831/15, z 10 marca 2017 r., I OSK 2573/15, z 6 kwietnia 2017 r., I OSK 2950/15, z 20 kwietnia 2017 r., I OSK 3269/15, z 10 lipca 2018 r., I OSK 134/18, a także wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 22 września 2017 r., II SA/Łd 485/17 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 maja 2015 r., I SA/Wa 13/15).

Następnie wypracowano stanowisko opierające się na potrzebie uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej, które początkowo doprowadziło do konkluzji, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. Zgodnie z tym stanowiskiem, osobie uprawnionej, posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym (por. wyroki NSA z 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19 i z 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19, a także wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 30 czerwca 2020 r., II SA/Go128/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 30 czerwca 2020 r., II SA/Ol 210/20, i II SA/Ol 322/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 25 czerwca 2020 r., II SA/Rz 411/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 19 czerwca 2020 r., IV SA/Wr 64/20).

Ostatnio jednak przeważa w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, podzielane przez sąd w składzie orzekającym, które zaaprobował także organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji, opowiadające się za możliwością wyboru przez uprawnionego jednego ze świadczeń, tj. pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego, z czym wiąże się zawieszenie prawa do emerytury/renty w przypadku zbiegu prawa do emerytury/renty i prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z tym poglądem, dla którego reprezentatywne są wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, z 10 sierpnia 2020 r., I OSK 487/20, z 18 sierpnia 2020 r., I OSK 659/20; z 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20, z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20, z 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20, z 24 lutego 2021 r., I OSK 2478/20 i I OSK 2511/20, z 25 czerwca 2021 r., I OSK 305/21, z 20 lipca 2021 r., I OSK 398/21, z 27 sierpnia 2021 r., I OSK 431/21, z 6 października 2021 r., I OSK 537/21, z 12 października 2021 r., I OSK 484/21, a także przykładowo wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r., IV SA/Po 824/19 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r., II SA/Rz 1265/19 – w obecnych warunkach ograniczenie się do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej, w tym zasady równości, nakazującej w ten sam sposób traktować podmioty znajdujące się w tej samej sytuacji, jeśli brak jest dostatecznych przesłanek do różnicowania ich sytuacji. Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej, jest zatem prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Przedstawiciele tego nurtu interpretacyjnego – dokonując wedle tych reguł wykładni spornego przepisu oraz nie znajdując przekonujących argumentów uzasadniających różnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych mających i niemających ustalonego prawa do emerytury – uznają jednakże, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r. Przepis ten wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania, np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (tak art. 27 ust. 5 u.ś.r. czy art. 95 ust. 1 u.e.r.f.u.s.). Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Przedstawiciele tego nurtu podnoszą, że istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako inny argument przemawiający za prezentowanym poglądem powołują oni również fakt, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki, np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować, co wynika z art. 9 k.p.a. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zgodnie zaś z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela tę argumentację i przyjmuje za własną. Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie pozwala więc uznać za dopuszczalne jednoczesnego pobierania świadczeń emerytalno-rentowych i świadczenia pielęgnacyjnego, nawet pomniejszonego.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ten ostatni pogląd organ drugiej instancji odpowiednio odniósł do mającego miejsce w rozpoznawanej sprawie zbiegu prawa do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w zbiegu prawa do renty rodzinnej i emerytury oraz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ drugiej instancji wskazał na określoną w art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. możliwość zawieszenia prawa do renty rodzinnej na wniosek rencisty i stanął na stanowisku, że zawieszenie prawa do emerytury (renty) eliminuje negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Jednocześnie organ drugiej instancji wskazał, że skarżąca nie skorzystała z możliwości zawieszenia świadczenia rentowego w toku postępowania. Wyjaśnił, że poinformował skarżącą o takiej możliwości w piśmie z 9 kwietnia 2021 r.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie deklaruje wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego. Nie wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty rodzinnej. Organ drugiej instancji, stosownie do ciążących na nim z mocy art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązków, w piśmie z 9 kwietnia 2021 r. wezwał skarżącą do złożenia oświadczenia, czy zamierza skorzystać z możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty rodzinnej, poinformował o możliwości wyboru świadczenia oraz zawieszenia prawa do emerytury (renty) i o tym, że zawieszenie prawa do emerytury (renty) eliminuje negatywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Skarżąca nie odpowiedziała na powyższe wezwanie, doręczone jej pełnomocnikowi 16 kwietnia 2021 r.

W konsekwencji tego, w ocenie sądu, organ drugiej instancji zasadnie uznał, że nie została skutecznie wyeliminowana negatywna przesłanka przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że wysokość otrzymywanej przez skarżącą renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka jest wyższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca otrzymuje bowiem rentę rodzinną w wysokości 2 403,68 zł brutto, 2 008,35 zł netto po potrąceniu zaliczki na podatek w wysokości 179,00 zł, składki zdrowotnej potrąconej z podatku 186,29 zł i składki zdrowotnej ze świadczenia 30,04 zł (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. o waloryzacji renty rodzinnej, pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 7 stycznia 2021 r.). Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021, wynosi natomiast 1 971 zł. W tym stanie faktycznym to renta rodzinna, którą skarżąca otrzymuje, jest świadczeniem korzystniejszym, wyższym niż świadczenie pielęgnacyjne, które mogłaby otrzymać, gdyby prawo do renty rodzinnej zostało zawieszone.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

is