Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 474/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6540
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 1998 nr 155 poz 1016
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
article: art. 7 i  art. 10
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 54 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska – Jung, Sędziowie WSA Adam Lipiński, Jacek Fronczyk (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2010 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podania nazwisk i dalszych danych identyfikujących tożsamość osób, które przekazywały organom bezpieczeństwa państwa informacje na temat skarżącego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. J. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), powiększoną o należny podatek od towarów i usług w wysokości 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K., działając na podstawie art. 35 ust. 1 i art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t. j.: Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] stycznia 2009 r., odmówił A. P. podania nazwisk i dalszych danych identyfikujących tożsamość osób, które przekazywały organom bezpieczeństwa państwa informacje na jego temat, a które występują w udostępnionych mu do wglądu dokumentach jako "[...]" i TW "[...]", ze względu na to, że imion i nazwisk oraz pełnych dalszych danych osobowych tych osób nie można jednoznacznie określić na podstawie dostępnych dokumentów danego organu bezpieczeństwa państwa, znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

W motywach rozstrzygnięcia wyjaśniono, że w dniu [...] października 2008 r., realizując wniosek o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN nr [...], udostępniono zainteresowanemu do wglądu dokumenty dotyczące jego osoby, wytworzone na jego temat przez organy bezpieczeństwa państwa. Po zapoznaniu się ze zgromadzonymi dokumentami, A. P. w dniu [...] stycznia 2009 r. wystąpił w trybie art. 35 ustawy o IPN o podanie nazwisk i dalszych danych osobowych współpracowników organów bezpieczeństwa państwa, którzy przekazywali informacje o wnioskodawcy. Jednak w oparciu o zasób archiwalny IPN nie udało się jednoznacznie zidentyfikować danych osobowych osób występujących w udostępnionych wnioskodawcy dokumentach jako "[...]" i TW "[...]". Nie zostało zatem spełnione kryterium art. 35 ust. 1 ustawy o IPN, umożliwiające podanie ich danych osobowych.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. P. podniósł, że nie uwzględniono jego żądań zawartych we wniosku, które mieszczą się w ramach przepisów ustawowych. Ponadto zadeklarował pomoc w ustaleniu danych osobowych, będących przedmiotem jego zainteresowania, przy udziale pionu śledczego.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, mając za podstawę art. 127 § 1 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 35 ust. 1 ustawy o IPN, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania.

Prezes IPN wskazał, że osoba o pseudonimie "[...]" w zasobach archiwalnych IPN, w tym w kartotece pseudonimów i w dziennikach rejestracyjnych, nie figuruje. W przypadku TW "[...]", akta tej osoby zostały zniszczone i brak jest również karty rejestracyjnej. Dodatkowo, poprzez fakt, iż osoby te występują pod pseudonimami, ich identyfikacja jest znacznie utrudniona. Z kolei deklarowana przez zainteresowanego pomoc w ustaleniu danych identyfikujących tożsamość osób przekazujących informacje organom bezpieczeństwa nie może być środkiem dowodowym w sprawie, gdyż realizacja wniosku w trybie art. 35 ust. 1 ustawy o IPN następuje jedynie na podstawie dokumentów znajdujących się w Instytucie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. P. wyraził niezadowolenie z powyższej decyzji, podnosząc, że została podjęta bez uwzględnienia wszystkich istniejących w sprawie dokumentów. Dlatego też, wniósł o jej uchylenie.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie, przytaczając w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego argumentację, jakiej użył w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t. j.: Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm.), na pisemny wniosek osoby, o której mowa w art. 33 ust. 2 (osoby, której dokumenty dotyczą), podaje się tej osobie dalsze dane identyfikujące tożsamość osób, które przekazywały o niej informacje organom bezpieczeństwa państwa, jeżeli można je jednoznacznie określić na podstawie dokumentów danego organu bezpieczeństwa państwa i jeżeli w dokumentach udostępnionych do wglądu na podstawie wniosku, o którym mowa w art. 30 ust. 1, znajdują się pseudonimy lub nazwiska tych osób. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli w dokumentach udostępnionych do wglądu na podstawie wniosku, o którym mowa w art. 30 ust. 1, znajdują się nazwiska pracowników i funkcjonariuszy, którzy zbierali lub oceniali informacje o wnioskodawcy lub prowadzili osoby, które przekazywały organom bezpieczeństwa państwa te informacje (ust. 2). Odmawia się podania nazwisk oraz innych danych identyfikujących tożsamość osób, które udzielały jedynie informacji o przestępstwach pospolitych (ust. 3). Od odmowy udostępnienia danych identyfikujących tożsamość osób, o których mowa w ust. 1 i 2, przysługuje odwołanie do Prezesa Instytutu Pamięci (ust. 4). W zakresie określonym w ust. 1 i 2 przepisy art. 34 ust. 3 i 4 stosuje się odpowiednio (ust. 5).

Z kolei w świetle art. 43 ust. 1 ww. ustawy, postępowanie w sprawach uregulowanych w ustawie prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. (...) W sprawach rozstrzyganych decyzją administracyjną, w myśl przepisów przedmiotowej ustawy, organem pierwszej instancji jest dyrektor oddziału Instytutu Pamięci. Organem odwoławczym jest Prezes Instytutu Pamięci (ust. 2).

Przywołane przepisy, mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie, wskazują, że na ich podstawie dochodzi do udostępnienia danych identyfikujących tożsamość osób, które przekazywały o wnioskodawcy informacje organom bezpieczeństwa państwa, jeżeli można je jednoznacznie określić na podstawie dokumentów danego organu bezpieczeństwa państwa i jeżeli w dokumentach udostępnionych do wglądu na podstawie wniosku osoby, której dokumenty dotyczą, znajdują się pseudonimy lub nazwiska tych osób, przy czym odmowa podania nazwisk oraz innych danych identyfikujących tożsamość osób następuje w przypadku, gdy osoby te udzielały jedynie informacji o przestępstwach pospolitych.

Prezes IPN, uzasadniając swoją decyzję, twierdzi, że pozytywna realizacja wniosku skarżącego nie jest możliwa, gdyż osoba o pseudonimie "[...]" w zasobach archiwalnych IPN, w tym w kartotece pseudonimów i w dziennikach rejestracyjnych, nie figuruje. Natomiast w przypadku TW "[...]", organ podaje, że akta tej osoby zostały zniszczone i brak jest również karty rejestracyjnej.

Wobec takich twierdzeń organu, w aktach sprawy winny zatem znaleźć się dokumenty (bądź poświadczone za zgodność z oryginałem ich kopie), na podstawie których organ stwierdził, że osoba o pseudonimie "[...]" nie figuruje w zasobach archiwalnych IPN, w tym w kartotece pseudonimów i w dziennikach rejestracyjnych, zaś, gdy chodzi o TW "[...]", do akt niniejszej sprawy winien trafić dokument (bądź poświadczona za zgodność z oryginałem jego kopia), świadczący, że akta tej osoby zostały zniszczone.

Tymczasem wśród dokumentów przedstawionych Sądowi do kontroli znajduje się jedynie (nie licząc tej części akt postępowania administracyjnego, w której znajduje się wniosek, decyzja organu I instancji, odwołanie, decyzja organu II instancji) kopia akt o sygn. [...], dotyczących sprawy operacyjnego sprawdzenia, prowadzonej pod kryptonimem "[...]" – akt udostępnionych skarżącemu do wglądu, brak jest natomiast dowodów potwierdzających, że istotnie osoba o pseudonimie "[...]" nie figuruje w kartotece pseudonimów i w dziennikach rejestracyjnych IPN, oraz że akta osoby o pseudonimie TW "[...]" zostały zniszczone (w aktach o sygn. [...] widnieje numer rejestracyjny tej osoby – k. 6 i 75). Gdyby z tych akt wynikało, kim są "[...]" i TW "[...]", nie byłoby niniejszej sprawy. Jeśli zaś organ w powyższy sposób motywuje decyzję odmowną, to uzasadnionym jest przypuszczenie, że w oparciu o jakieś inne dokumenty, niż te, które przedstawił Sądowi, musiał to ustalić. Sąd nie wie, o jakie dokumenty w istocie chodzi, a ma ocenić legalność decyzji odmownej (czy o rzeczoną kartotekę pseudonimów, dzienniki rejestracyjne, dokument potwierdzający fakt zniszczenia akt, etc., czy też o inne dokumenty). Bez tych dokumentów Sąd nie może uznać prawidłowości decyzji. Każda sprawa poddana kontroli sądowej, dla jej przeprowadzenia, wymaga, by w aktach sprawy znajdowały się te dokumenty, które stanowiły faktyczną podstawę dla podjętych rozstrzygnięć. Brak wskazanych dokumentów sprawia, że wydane decyzje są dla Sądu nieweryfikowalne, co podważa ich zgodność z prawem.

Wynikający z art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) obowiązek przekazania Sądowi akt sprawy oznacza, że organ administracji publicznej, którego akt lub czynność uczyniono przedmiotem skargi, jest zobligowany do przedłożenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym całości akt sprawy, jakie zostały zgromadzone w prowadzonym przez niego postępowaniu. Sąd, kontrolując legalność zaskarżonego aktu lub czynności, opiera się bowiem na dokumentach, które organ przedstawia jako akta sprawy, nie ma natomiast obowiązku wzywania organu do dostarczenia innych, brakujących dokumentów, jeśli te nie zostały włączone do akt sprawy, a powoływane są przez organ jako podstawa faktyczna decyzji. Brak dokumentów, które mają istotne znaczenie w sprawie, a które nie znajdują się w aktach, świadczy niewątpliwie o niekompletności materiału dowodowego, będącego podstawą podjętych rozstrzygnięć, to zaś wskazuje na uchybienia w gromadzeniu dowodów, zwłaszcza że w tym zakresie organ winien stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w tym art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Już tylko te uchybienia powodują konieczność uchylenia obu wydanych decyzji.

Dodatkowo, jeśli organ twierdzi, że identyfikacja osób występujących pod pseudonimami jest znacznie utrudniona, to okoliczność ta nie świadczy jeszcze, że identyfikacja taka nie jest w ogóle możliwa. Skoro skarżący deklarował pomoc w tym zakresie, organ winien z tej pomocy skorzystać, celem wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i jej pozytywnego (w miarę możliwości) zakończenia dla strony (art. 7 kpa), co leży także w interesie społecznym, zapewniając w ten sposób skarżącemu czynny udział w postępowaniu (art. 10 kpa). Organ trafnie argumentuje, że realizacja wniosku w trybie art. 35 ust. 1 ustawy o IPN następuje tylko na podstawie dokumentów znajdujących się w Instytucie, jednak fakt, iż osoba zainteresowana bierze czynny udział w postępowaniu administracyjnym, wcale temu nie uchybia, zważywszy że informacje uzyskane od strony mogą przyczynić się do ustalenia danych identyfikujących te osoby na podstawie innych dokumentów znajdujących się w IPN (np. w oparciu o dokumenty dotyczące innych osób).

Przedstawione w rozważaniach powody świadczą o uchybieniach procesowych organów obu instancji, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też, rozpoznając sprawę skarżącego, organy winny uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, mając za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.

Na podstawie art. 250 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł, powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu.