Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 846/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy ze skargi J.M., R.M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...] 2) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących solidarnie kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2008 r. J. M. oraz pismem z dnia 11 maja 2009 r. R. M., działający przez pełnomocnika, zwrócili się do Prezydenta Miasta T. o zwrot nieruchomości położonych wzdłuż ulicy [...] i [...], przejętych na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w T. z dnia [...] r. o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu z przeznaczeniem na realizację budowy osiedla "A" i "B"

Wojewoda Śląski postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. wyłączył Prezydenta Miasta T. z postępowania i jako organ właściwy do rozpoznania sprawy wyznaczył - Starostę [...].

Starosta [...] postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny zagadnienia wstępnego polegającego na ocenie ważności umowy przekazania nieruchomości przez Gminę T. do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "C" z siedzibą w T. w zakresie wniesienia przez Gminę na rzecz Spółki aportu rzeczowego w postaci nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania.

Na mocy wyroku Sądu Rejonowego w T. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] r. sygn. akt [...] ustalono, że umowa notarialna zawarta w dniu [...] r., Rep. [...] jest nieważna w części obejmującej m. in. nieruchomość oznaczoną obecnie jako działka 1 o powierzchni 1115 m². Sąd Okręgowy w K. [...] Wydział Cywilny Odwoławczy wyrokiem z dnia [...] r. oddalił apelację Gminy w tej sprawie.

Wobec powyższego Starosta podjął zawieszone postępowanie o zwrot wnioskowanej działki i po przeprowadzeniu m.in oględzin przedmiotowej działki, ustaleniu jej obecnego przeznaczenia i stwierdzeniu, że działka jest niezabudowana, niezagospodarowana i porośnięta trawą, po zbadaniu materialnoprawnych przesłanek zwrotu nieruchomości i przygotowaniu w sprawie operatu szacunkowego oraz po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej w dniu [...] r., mocą decyzji z dnia [...] r. nr [...] [...] r., orzekł o zwrocie na rzecz wnioskujących nieruchomości położonej w T. przy [...], oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działka nr 1 o powierzchni 1115m².

W następstwie wniesionego przez Gminę T. odwołania, rozpatrujący sprawę Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchylił wymienioną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na błędy popełnione przez Starostę w toku postępowania oraz zakres sprawy konieczny do wyjaśnienia, a mający wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W trakcie ponownie przeprowadzonego postępowania organ pierwszej instancji wykonując zalecania organu odwoławczego dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dołączył do akt sprawy opinię nr [...] geodety uprawnionego z zakresu geodezji i kartografii sporządzoną przez mgr inż. B. B. dla ustalenia przebiegu granic dawnej własności wnioskujących i położenia dawnej działki nr 2, z której powstała przedmiotowa działka nr 1 oraz dokumenty pozyskane z "D." SA związane z wywłaszczeniem gruntów z przeznaczeniem pod budowę linii kolejowej T. – [...] B.. W tak ustalonym stanie faktycznym decyzją nr [...] z dnia [...] r. Starosta [...], przywołując w podstawie prawnej art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 121 ze zm.), odmówił wnioskującym zwrotu nieruchomości położonej w T. przy [...] oznaczonej w operacie ewidencji gruntów i budynków jako działka nr 1 o powierzchni 1115m² zapisanej w księdze wieczystej [...] Sądu Rejonowego w T., stanowiącej własność Gminy Miasta T. W uzasadnieniu po zrelacjonowaniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ wyjaśnił, że po analizie zgromadzonych i dostępnych w sprawie dokumentów ustalił, iż w wyniku kolejnych podziałów z pierwotnej działki nr 2, powstała działka nr 3, następnie działka nr 4, która podlegała dalszym podziałom. Ustalono, że działki nr 2 i nr 4 nie są tożsame, przy czym działka nr 4 była częścią archiwalnej działki nr 2. Obecnie istniejąca w ewidencji gruntów działka nr 1 mieści się w obrysie wymienionych powyżej działek archiwalnych i znajduje się po południowo - zachodniej stronie wykopu.

Dalej organ stwierdził, iż działka nr 4 o pierwotnym nr 5 jako część działki nr 2 stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu i odszkodowaniu nr [...] z dnia [...] r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S., wydanego z powołaniem się na dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Przeznaczenie wywłaszczonych nieruchomości wynikało z oznaczenia podmiotów, na rzecz których dochodziło do wywłaszczenia, w tym przypadku do stworzenia miasta [...] T., a kilka działek Koleje Państwowe miały zagospodarować dla zagwarantowania miastu transportu kolejowego wraz z niezbędną infrastrukturą. Organ nie podzielił twierdzenia pełnomocnika wnioskujących, że wywłaszczenie działki nr 4 nastąpiło na wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w T. na realizację budowy osiedla "A" i "B".

Organ przyznał, że przeprowadzone oględziny wykazały, iż przedmiotowa działka nr 1 położona jest pomiędzy ulicą [...], a torami kolejowymi i stanowi teren porośnięty trawą oraz biegnie przez nią wyasfaltowany chodnik. Wzdłuż nasypu kolejowego rosną drzewa stanowiąc naturalną zaporę przed szkodliwym działaniem kolei - pełniąc funkcję zieleni izolacyjnej wykopu kolejowego oraz stanowiąc zadbany użytek.

W oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe, a w szczególności orzeczenie będące podstawą wywłaszczenia, a także plan zagospodarowania przestrzennego Miasta [...] T. organ ocenił, że cel wywłaszczenia wymienionej nieruchomości został zrealizowany, a co za tym idzie jej zwrot nie jest możliwy.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli, reprezentowani przez pełnomocnika, wnioskujący o zwrot przedmiotowej nieruchomości, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji i orzeczenia o zwrocie działki nr 1. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. - rażącą sprzeczność ustaleń Starosty z materiałem dowodowym sprawy poprzez sprzeczność tych ustaleń z prawdą obiektywną oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, w tym w szczególności bezzasadne "przyjęcie", a nie ustalenie, że podstawą wywłaszczenia działki było orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. nr [...] z dnia [...] r., a nie decyzja Prezydenta miasta T. z dnia [...] r. bez wskazania podstaw faktycznych i prawnych dla takiego "przyjęcia" wbrew dowodom zgromadzonym w sprawie, co stanowiło celowe działanie Starosty, aby do wywłaszczenia działki nr 1 nie miał odniesienia wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 1303/1.

2. - naruszenie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niedochowanie obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

3. - sprzeczność ustaleń zawartych w decyzji ze stanem faktycznym poprzez przyjęcie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany bez wskazania przez kogo i kiedy, co posiada znaczenie w odniesieniu do treści art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zwłaszcza, że obecnie działki stanowią teren niezabudowany, niezagospodarowany i porośnięty trawą,

4. - celowe pominięcie oraz brak odniesienia się do pism i twierdzeń wnioskodawców, co w rezultacie doprowadziło do jednostronnej oceny materiału dowodowego,

5. - przyjęcie w uzasadnieniu decyzji nieprawdziwego stwierdzenia, że działki stanowią pas zieleni izolacyjnej i zadbany użytek, podczas gdy są niezagospodarowane i porośnięte trawą,

6. - przyjęcie nieprawdziwego twierdzenia, że sporne działki po obu stronach wykopu to zieleń izolacyjna, podczas gdy na tym terenie pobudowano parkingi- naziemny i podziemny, "F", hotel "E", a część tej zieleni zwrócono poprzednim właścicielom (G. C. i J. B.),

7. - pominięcie oraz nieustalenie czym podyktowane było stworzenie pasma zieleni izolacyjnej - skoro go potem systematycznie zabudowywano i zwracano wywłaszczonym,

8. - pominięcie oraz nieustalenie dlaczego część rzekomego pasa zieleni izolacyjnej - działkę nr 1 wywłaszczono dopiero w roku [...] na budowę osiedli "A" i "B"

9. - naruszenie art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uniemożliwienie zapoznania się z zebranym materiałem przed wydaniem decyzji, w szczególności z powoływanym przez Starostę projektem planu etapowego z [...] r. i dokumentu "narodowego planu gospodarczego",

10. - rażącą sprzeczność w ocenie materiału dowodowego sprawy, odnośnie określenia celu wywłaszczenia w decyzjach wydanych przez Starostę w sprawie, tj. w decyzji z dnia [...] r. i z dnia [...] r.

11. - celowe pominięcie dowodu z fotografii - oględzin działek w dniu [...] r., które przeczą zagospodarowaniu działek na pas zieleni,

12. - celowe pominięcie dowodu ze zdjęć lotniczych z lat [...].

13.- celowe pominięcie dowodu z wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego - sygn. akt I OSK 1303/17 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach dotyczących sąsiedniej działki wywłaszczonej przy identycznym stanie faktycznym i prawnym. Jednocześnie odwołujący podtrzymali swoje stanowisko prezentowane w dotychczasowych pismach kierowanych do organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu odwołania rozwinięto postawione zarzuty, podkreślając, iż błędnie przyjęto za podstawę wywłaszczenia orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. nr [...] z dnia [...] r. Nie objęto wówczas wywłaszczeniem całości gruntów działki 2. Z części działki będącej własnością J. M., po którym nie przeprowadzono postępowania spadkowego, wnioskujący o zwrot jako samoistni posiadacze zostali [...] r. uwłaszczeni na działce nr 4, a następnie [...] r. wywłaszczeni z całości tej działki. Obie decyzje wywłaszczeniowe funkcjonują w obrocie prawnym. Wobec ustalenia przez biegłą, że wnioskowana do zwrotu działka nr 1 mieści się w granicach działki 4, a ta częściowo w powierzchni działki 2 - twierdzenie Starosty, że podstawą wywłaszczenia była decyzja z [...] r, pozostaje całkowicie błędne. Podkreślili, że w [...] r. działka o nr 4 wymieniona w decyzjach o uwłaszczeniu w [...] r. nie istniała jako odrębna jednostka ewidencyjna. Z dostępnych dowodów wynika, że część działki nr 6 przeszła na rzecz Skarbu Państwa już w [...] r., a część pozostałej działki, jak działka nr 4 została uwłaszczona w roku [...]. Dalej odwołujący zakwestionowali wiarygodność przyjętych przez Starostę dowodów niewiadomego pochodzenia, bez żadnego oznaczenia i podpisu uznanego przez organ jako planu etapowego z [...] r.

W podsumowaniu odwołujący podnieśli, że przedmiotową działkę wywłaszczono nie w celu utworzenia pasa zieleni izolacyjnej, ale dla jej zabudowy, której przez 58 lat nie wykonano.

Wojewoda Śląski decyzją ostateczną z dnia [...] r., na podstawie m. in. art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 9a i art. 136 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał obowiązujące przepisy art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a następnie przyznał, że rozpoznanie sprawy sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie jaki był cel wywłaszczenia spornej nieruchomości i czy został on zrealizowany. Odwołując się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego P 38/11 z dnia 13 marca 2014 r. Wojewoda stwierdził, że wobec tego, iż wywłaszczenie nastąpiło przed 27 maja 1990 r. a wniosek został złożony pod 22 wrześniu 2004 r. (tj. po wejściu w życie nowego brzmienia art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami) zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma kwestia, czy działka nr 1 została wykorzystana na cel jej wywłaszczenia.

Dalej Wojewoda stwierdził, że organ pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na wymienionych dowodach, w tym m.in.:

- wyroku Sądu Rejonowego w T. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] r. sygn. akt [...] o unieważnieniu umowy notarialnej z dnia [...] r., Rep. [...] jest dotyczącej nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka 1 o powierzchni 1115 m² oraz wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. oddalającego apelację Gminy T.,

- orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. nr [...] z dnia [...] r..(dot. działki nr 2),

- opinii nr [...] z zakresu geodezji sporządzonej dla ustalenia przebiegu granicy dawnej własności i położenia archiwalnej działki nr 2, z uwzględnieniem działki nr 4 z której powstała działka nr 1,

- protokole oględzin z dnia [...] r.

- dokumentach pozyskanych z "D." SA.

Z archiwalnych akt wywłaszczeniowych wynika, iż orzeczeniem nr [...] z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 1, art. 10, art. 21 i art. 33 dekretu z dnia 26 kwietnia 1049 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa - Dyrekcji Budowy Miasta T. za odszkodowaniem w kwocie 1.131,98zł , nieruchomości położonej w T., oznaczonej jako działka nr 2, stanowiącej własność J. M. Nieruchomość ta niezbędna była dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Przeprowadzone oględziny (protokół z [...] r.) wykazały, że obecna działka nr 1 (mieszcząca się w obrysie archiwalnych działek nr 2 i nr 4), położona jest pomiędzy ulicą [...], a torami kolejowymi. Stanowi teren porośnięty trawą z asfaltowym chodnikiem.

Z opinii [...] wynika, że archiwalna działka nr 4 (pierwotnie nr 5) była częścią archiwalnej działki nr 2. Istniejąca zaś obecnie działka nr 1 mieści w obrysie wymienionych działek archiwalnych.

Dokumenty pozyskane z "D." przedstawiają układ działek zgodny z mapą obrębową katastralną, jest to projekt wywłaszczenia gruntów na odwał ziemi budowy linii T.- [...] B. W świetle zgromadzonych materiałów nie budzi wątpliwości fakt, iż działka nr 4 z powierzchni której powstała działka nr 1, została wywłaszczona na realizację narodowych planów gospodarczych w związku z budową miasta [...] T.

Zdaniem Wojewody, chociaż w aktach oprócz orzeczenia z [...] r., znajduje się także decyzja Prezydenta Miasta T. o wywłaszczeniu działki nr 4 z dnia [...] r. w celu budowy osiedla mieszkaniowego, to nie ma ona znaczenia, gdyż jak wynika z dokumentów działka ta weszła w część działki nr 2, przejętej na podstawie orzeczenia z [...] r., a wydanie drugiej decyzji nastąpiło zapewne z tego względu, że Skarb Państwa nie ujawnił uzyskanego prawa własności z mocy orzeczenia z [...] r.

Organ odwoławczy podkreślił, że w orzeczeniu wywłaszczeniowym cel wywłaszczenia nie został wyraźnie sprecyzowany – nieruchomość przeznaczona została na realizację narodowych planów gospodarczych. Przeznaczenie tej nieruchomości wynika m.in. z określenia podmiotów, na wniosek których doszło do wywłaszczenia, a mianowicie – była to jednostka organizacyjna powołana do stworzenia "miasta [...] T." Zatem celem wywłaszczenia była budowa nowego miasta, co nie ogranicza się jedynie do stawiania budynków mieszkalnych lecz obejmuje tworzenie całej infrastruktury miejskiej, niezbędnej do zaspokajania różnorakich potrzeb mieszkańców.

W ocenie organu nadzoru stan faktyczny i obecne zagospodarowanie działki nr 1 potwierdza dokonanie na niej celu wywłaszczenia w rozumieniu "realizacji narodowych planów gospodarczych".

W dalszej części Wojewoda odwołując się do realiów okresu wydania decyzji wywłaszczeniowej, a także do dostępnych dokumentów planistycznych i fotograficznych oraz do orzecznictwa sądów administracyjnych stwierdził, że cel wywłaszczenia w postaci budowy nowego miasta należy rozumieć szeroko. Podkreślił, że w przypadku inwestycji dużej, wieloetapowej zazwyczaj jest ona rozciągnięta w czasie, co wiąże się z funkcjonowaniem zróżnicowanej zabudowy i funkcji różnych obszarów. Miasto T. niewątpliwie powstało, a działka stanowiąca przedmiot postępowania znajduje się w jego granicach. Stąd też uznać należy, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a tym samym przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia, co oznacza brak podstaw do jej zwrotu.

Wojewoda wyjaśnił, że nie budzi w sprawie wątpliwości fakt, iż działka nr 1 (znajdująca się obrysie danych działek nr 2 i nr 4) będąca przedmiotem postępowania o zwrot, przejęta została roku [...], a więc w okresie kiedy miasto T. powstało i planowana była jego budowa. Realizacja takiego celu wywłaszczenia mogła być przeprowadzona w różny sposób, była rozciągnięta w czasie, mogła podlegać pewnym korektom, a w postępowaniu zwrotowym może okazać się, iż jakkolwiek pierwotny cel nie został zrealizowany, został zrealizowany inny, ale mieszczący się w ogólnym celu wywłaszczenia. W świetle powyższego orzeczono jak w sentencji.

Skargę na powyższe decyzje wnieśli, reprezentowani przez pełnomocnika, wnioskujący o zwrot nieruchomości J. i R. M. Zaskarżając w całości ostateczną decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. wnieśli o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze powtórzyli zarzuty przedstawione już w odwołaniu dodając nowy, iż w świetle podjętych rozstrzygnięć naruszono także art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż R. M. nie mogła być stroną postępowania wywłaszczeniowego, nie mogąc być w [...] r. spadkobiercą J. M. (chyba J. M.). W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę i położono nacisk na sprzeczność ustaleń faktycznych poczynionych przez organy w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego. Podkreślono funkcjonowanie w obiegu prawnym dwóch decyzji wywłaszczeniowych dotyczących przedmiotowego terenu wskazując, że wnioskowana do zwrotu działka wywłaszczona została na podstawie decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r. Zaprzeczono także ustaleniu, iż teren obejmujący m.in. przedmiotową działkę stanowić miał "pas zieleni izolacyjnej".

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. pełnomocnik uczestnika postępowania - Gminy T. wniósł o oddalenie skargi. Podkreślił, że znana jest mu okoliczność funkcjonowania w obiegu prawnym aktu własności ziemi skarżących, ale w chwili obecnej nie ma możliwości, ani środków prawnych na jego kwestionowanie. Podniósł, że działka nr 4, z której wydzielona została żądana do zwrotu działka nr 1, wydzielona została z działki nr 2, która podlegała umowie zamiany i stała się własnością Skarbu Państwa. Nie uwidoczniono jednak tego w księgach wieczystych. W jego ocenie działka ta podlegała wywłaszczeniu na podstawie decyzji z [...] r. i cel tego wywłaszczenia został zrealizowany.

Pełnomocnik organu wnosząc i wywodząc jak w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. W jej ocenie istotny jest zapis w księdze wieczystej, natomiast akt własności ziemi nie został w niej uwidoczniony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) stwierdzenie, iż gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może to skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż zarzuty skargi są zasadne, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, a to: art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji także naruszeniem art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.)

Zgodnie z art. 136 ust. 3 zdanie 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że pojęcie "zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu" określa art. 137 tej ustawy, w którym zawarta została definicja legalna tego pojęcia. Stosownie do ust. 1 tego przepisu nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W sprawach zwrotu wywłaszczonych nieruchomości istotne jest zatem to, czy w określonym przedziale czasowym rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia lub, czy po upływie określonego czasu cel ten został zrealizowany. Natomiast ust. 2 tego przepisu przewiduje, że jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Tak więc niezbędną przesłanką do zwrotu nieruchomości (w całości względnie w części) jest ustalenie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, a w pierwszej kolejności bezsporne i prawidłowe ustalenie celu wywłaszczenia wnioskowanej do zwrotu nieruchomości.

Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie może budzić wątpliwości fakt, w przypadku nieruchomości należących do skarżących, a wcześniej do ich poprzedników prawnych wydano dwie decyzje wywłaszczeniowe. Najpierw orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. nr [...] z dnia [...] r. działka 2, stanowiąca własność J. M., została wywłaszczona na rzecz Państwa - Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w S. za odszkodowaniem w kwocie 1.131,98zł. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że oznaczona nieruchomość niezbędna jest dla realizacji narodowych planów gospodarczych, tak więc cel tego wywłaszczenia został określony bardzo ogólnie.

Jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji (w tym z opinii biegłej) wymieniona w tym orzeczeniu działka nr 2 podlegała dalszym podziałom, m.in. na działki nr 3, nr 7 i nr 5, a w czerwcu 1973 r. wprowadzono zmianę dotyczącą działki nr 5, której nadano nowy numer 4, o powierzchni 0,1764ha. Działka ta na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] r. wykazana została wśród nieruchomości, których własność z mocy prawa nabyli J. M. i R. M., z prawem dożywocia na rzecz Z. M. Następnie w decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r. nr [...], wydanej na mocy art. 14, art. 15, art. 21, art. 22, art. 29 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.jedn. Dz.U. nr 10, poz. 64 z 1974 r.), działka oznaczona nr 4 wymieniona została wśród działek wywłaszczanych na wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w T. za przyznanym odszkodowaniem z przeznaczeniem na realizację inwestycji – Osiedle "A" i "B" w T.

Tak więc zasadnie skarżący podnoszą, iż w obrocie prawnym funkcjonują dwie decyzje wywłaszczeniowe. Z analizy ich treści wynika, że działka nr 4, wywłaszczona została mocą decyzji z dnia [...] r., a celem tego wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego. Z kolei żądana obecnie do zwrotu działka nr 1 wydzielona została właśnie z działki nr 4. Konstatacja taka potwierdzona została przez biegłą, która przyznała, że wnioskowana do zwrotu w niniejszym postępowaniu działka nr 1 mieści się w granicach działki 4. Nie można przy takich ustaleniach podtrzymać twierdzeń Starosty, a także Wojewody Śląskiego, że podstawą wywłaszczenia przedmiotowej działki była decyzja z [...] r. Podnieść przy tym trzeba, że działka o takiej numeracji, jako samodzielna jednostka ewidencyjna, jeszcze czasie wydania pierwszej decyzji o wywłaszczeniu nie istniała. Podzielić należy twierdzenie skarżących, że z dostępnych dowodów wynika, że część działki nr 6 przeszła na rzecz Skarbu Państwa już w [...] r., natomiast pozostała część – już jako działka nr 4 została wywłaszczona mocą decyzji z [...] r. - z przeznaczeniem na budowę osiedla "A" i "B".

Jak ustalono w toku postępowania, w wyniku przeprowadzonych oględzin (w dniu [...] r.), przedmiotowa działka położona jest pomiędzy ulicą [...] a torami kolejowymi. Stanowi teren niezabudowany, porośnięty trawą i w części samosiejkami drzew. Na nieruchomości przebiega gęsta sieć uzbrojenia tere, a wzdłuż skarpy wykopu kolejowego biegnie asfaltowy chodnik.

W świetle powyższego bezsporne jest, na przedmiotowej działce nie powstały do chwili obecnej, żadne budynki osiedla mieszkaniowego, nie urządzono też na niej zieleni, która stanowiłby element tego osiedla.

Warte podkreślenia w tym miejscu jest to, że do takich ustaleń doszedł też w swej pierwszej decyzji z dnia [...] r. nr [...] Starosta [...] orzekając o zwrocie działki nr 1 o powierzchni 1115m² na rzecz skarżących wobec tego, iż nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, a stąd zachodzą przesłanki zwrotu określone w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Dodać też przy tym trzeba, że działka bezpośrednio sąsiadująca z wnioskowaną do zwrotu działką nr 1, a mianowicie działka nr 8 w podobnych okolicznościach podlegała zwrotowi wnioskującym o jej zwrot, a wydane w sprawie decyzje zostały utrzymane w mocy wobec oddalenia skargi Gminy T. wyrokiem tut. Sądu z dnia 18 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 1036/16, zaś skarga kasacyjna Gminy oddalona została wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 1303/17.

Niezrozumiała jest w tych okolicznościach radykalna zmiana stanowiska organu pierwszej instancji, a także obecne kwestionowanie poczynionych w sprawie ustaleń przez organ odwoławczy, z pominięciem zgromadzonych w sprawie dokumentów, ustaleń i dowodów, w szczególności z pominięciem decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r. Skoro w decyzji tej wyraźnie wymieniona została wśród terenu wywłaszczanego działka nr 4, z której powstała obecna działka nr 1, a celem tego wywłaszczenia – była budowa osiedla mieszkaniowego "A" i "B", to nie można podzielić twierdzeń orzekających w sprawie organów, iż podlegała ona wywłaszczeniu mocą orzeczenia z [...] r.

Zgodzić się należy z przyjętym w orzecznictwie poglądem, że w ocenie realizacji celu wywłaszczenia jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, należy uwzględniać nie tylko budowę typowych budynków (bloków mieszkalnych), ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla, takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, przedszkola, boiska sportowe, garaże, zieleń ogrodowa i parki czy ciągi piesze - chodniki. Podkreśla się także, że ocena, czy tak pojmowany cel wywłaszczenia został zrealizowany odnosić się musi do całości wywłaszczonej nieruchomości, a nie do jej części (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2755/13 , Lex nr 1591013). Podobna teza wyrażona została w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 listopada 2014r., sygn. akt I OSK 846/12, Lex nr 1658642, gdzie wskazano, że inwestycja w postaci budowy osiedla mieszkaniowego ma charakter złożony i wieloetapowy, a jej realizacja może trwać niejednokrotnie dłuższy okres czasu. Teren zajęty przez osiedla mieszkaniowe nie musi być w całości pokryty różnymi inwestycjami budowlanymi. Odnosząc jednak powyższe poglądy do okoliczności niniejszej sprawy należy wskazać, że ustalenia faktyczne z oględzin przedmiotowej działki nie potwierdziły wykorzystania nieruchomości zgodnie z celem jej wywłaszczenia, tzn. dla realizacji osiedla mieszkaniowego. Nie powstały bowiem na niej żadne budynki osiedla mieszkaniowego, nie urządzono też zieleni, która stanowiłaby element osiedla mieszkaniowego, nie zabudowano jej innymi budowlami służącymi mieszkańcom osiedla. Skoro protokół z oględzin tego terenu potwierdził fakt niezabudowania tego terenu, to teren ten okazał się zbędny na cel wywłaszczenia. Nie można bowiem za realizację celu wywłaszczenia uznać budowy infrastruktury technicznej przebiegającej pod działką. Obecne twierdzenie organów, iż teren ten stanowi pas zieleni izolacyjnej, nie może być utrzymany w zderzeniu z porównaniem wykorzystania pozostałych działek na tym terenie, m.in. zabudowanych parkingami, pocztą, "F" czy także niezabudowanych, ale zwróconych ich poprzednim właścicielom.

W świetle powyższego zarzuty skargi należało uznać za zasadne. Podzielić trzeba argumentację skargi, że naruszone zostały przepisy postępowania administracyjnego dotyczące gromadzenia i oceny materiału dowodowego, tj. art. 7, art. 77 czy art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, co w rezultacie doprowadziło do naruszenia art.136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami..

Mając na uwadze powyższe argumenty Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi w kwocie 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł orzeczono na podstawie art. 200 205 i 209 cytowanej ustawy z uwzględnieniem § 14 ust. 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 265)

W toku ponownego postępowania organ weźmie pod uwagę oceną prawna przyjętą przez Sąd.