Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 654/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13  ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska WSA Joanna Skiba Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2008 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po rozpatrzeniu wniosku M. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków dworu w miejscowości W. gm. K., wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w S. z dnia [...] czerwca 1988 r., [...], utrzymał w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...], odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków dworu w miejscowości W., gm. K.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odmówił skreślenia z rejestru zabytków dworu w miejscowości W., gm. K., wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w S. z dnia [...] czerwca 1988 r. Organ podał, że rozstrzygnięcie sprawy zostało dokonane w oparciu o następujące dowody: dokumentację w postaci karty ewidencyjnej obiektu, wykonaną w 2001 r. przez mgr C. N., ekspertyzę techniczną z września 2006 r. autorstwa mgr inż. arch. D. B. i mgr inż. arch. K. S., opinię Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w S. z dnia 10 stycznia 2007 r. w sprawie skreślenia ww. budynku z rejestru zabytków, po przeprowadzeniu oględzin nieruchomości w dniu 5 stycznia 2007 r.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył M. K. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że dwór obecnie znajduje się w stanie ruiny, przez co zdaniem wnioskodawcy utracił swoje wartości zabytkowe.

Po ponownej analizie akt sprawy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że w omawianej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie zabytku z rejestru.

Organ podniósł, że w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, po analizie treści opracowań oraz załączonego materiału fotograficznego pomimo daleko posuniętej dewastacji, zachowały się mury obwodowe dworu przynajmniej do wysokości cokołu (a w niektórych miejscach do wysokości okien), w pełni oddając zarys planu budynku, a ponadto istnieje najstarszy i najcenniejszy z punktu konserwatorskiego element budynku tj. piwnice z ceramicznymi sklepieniami kolebkowymi, które są reliktami starszego dworu z 1740 r. Historia siedziby szlacheckiej we W. wykazuje, że przedmiotowy dwór został wzniesiony w latach 20. XIX w., w miejsce prawdopodobnie znacznie zniszczonego pożarem pierwotnego XVIII – wiecznego budynku, na jego fundamentach i piwnicach.

Minister uznał, że zalecenie zawarte w opinii opracowanej przez Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków odnośnie tego, to odbudowa części naziemnych dworu na zachowanych reliktach fundamentów i piwnic jest wskazana i możliwa na podstawie istniejącej dokumentacji i pod ścisłym nadzorem Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, jest w pełni uzasadniona, a zrekonstruowany budynek, poprzez ciągłość substancji zabytkowej piwnic, nadal będzie w pełni wartościowym zabytkiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że w prowadzonych analizach wartości artystycznej, historycznej i naukowej, którym są poddawane obiekty zabytkowe na rzecz opinii specjalistycznych, wykonywanych na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w toku postępowania administracyjnego w sprawach o skreślenie z rejestru zabytków, ocena stanu technicznego obiektu jest drugorzędna. Z konserwatorskiego punktu widzenia analiza budynku zabytkowego nie ma na celu wykazania, czy budynek kwalifikuje się do rozbiórki, ale znalezienie rozwiązania powstrzymującego lub naprawiającego postępującą jego degradację w sposób umożliwiający zachowanie dziedzictwa kulturowego dla przyszłych pokoleń.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. K.

Decyzji zarzucił naruszenie:

1) art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r., Nr 162, poz. 1568 ze zm.) przez błędną wykładnie polegającą na przyjęciu, iż mimo stanu ruiny zabytkowy dwór nie utracił wartości historycznej i artystycznej,

2) art. 7 kpa w związku z art. 77 par. 1 kpa przez zawarcie w decyzji wniosków, co do możliwości odbudowy dworku pomimo braku materiału dowodowego w tym przedmiocie.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że dwór znajduje się faktycznie w stanie "śmierci technicznej". Zarzucił, że organ oceniając stan techniczny zabytku dokonał niezrozumiałej interpretacji potwierdzając jego stan techniczny jednocześnie twierdząc, iż nie utracił on wartości historycznej i artystycznej. Zdaniem skarżącego organ winien brać pod uwagę w szczególności stan techniczny zabytku. Dwór jest w stanie zupełnej ruiny i żadna jego część nie zachowała się w stanie nienaruszonym. Także piwnice, których wartość historyczną podkreślił organ są częściowo zniszczone i niedostępne.

Skarżący podniósł, że zarys pomieszczeń zachował się wyłącznie szczątkowo i nie wiadomo, jaki cel miałoby pozostawienie dworu w takim stanie technicznym w rejestrze zabytków skoro zabytek nie istnieje. Zdaniem skarżącego stwierdzenie Ministra, "że zachowanie (dworku) powinno zapobiec destrukcji całego zabytkowego układu" jest zupełnie niezrozumiałe, bowiem nie sposób pominąć faktu, że cały kompleks był przebudowywany zmieniając jego pierwotny kształt.

Skarżący wskazał, że złożył zastrzeżenia do opinii Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w S. pismem z dnia 5 marca 2007 r., do których nie ustosunkował się ani Ośrodek, ani Minister w decyzji. Zdaniem skarżącego narusza to art. 7 kpa w związku z art. 77 par. 1 kpa i powoduje, że decyzja została wydana, pomimo, iż okoliczności sprawy nie zostały wyczerpująco wyjaśnione. Skarżący do swoich zastrzeżeń dołączył także zdjęcia, które oprócz samych opinii także winne być wzięte pod uwagę, ponieważ pokazują, w jakim stanie faktycznie znajduje się dworek.

Zdaniem skarżącego nie sposób dokonywać oceny zabytku inaczej niż jako całości. Skarżący zakwestionował stanowisko Ministra oparte na opinii Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w części dotyczącej możliwości odbudowy dworu. Należy zauważyć, iż wyjaśnienie okoliczności sprawy było niewystarczające, aby przyjąć stanowisko, że dwór może być odbudowany. Zdaniem skarżącego twierdzenia te zawarte w treści decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r., a następnie podtrzymane w decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r. nie są poparte wystarczającym i wyczerpującym materiałem dowodowym, w związku z czym naruszają art. 7 kpa w związku z art. 77 par. 1 kpa.

Skarżący wskazał, że ruiny dworu w żaden sposób nie oddziałują w sposób pozytywny na park i wieś. Wręcz przeciwnie, dwór jest jedynie stertą gruzu. W ocenie skarżącego nie można też mówić o jego wartości historycznej "jako materialnego dokumentu historii miejscowości i związanej z nią rodziny P.".

Skarżący podał, że bezspornym jest, iż nie przeprowadził on prac, do których się zobowiązał. Jednakże przyczyny obecnego stanu dworku nie wynikają z działań skarżącego, lecz z działań osób trzecich polegających na systematycznym rozkradaniu dworu.

Zdaniem skarżącego decyzja o odmowie wykreślenia z rejestru zabytków nie powinna być sankcją za nie wykonanie prac, do których zobowiązał się skarżący. W ocenie skarżącego nie ma żadnych przesłanek, które przemawiałyby za pozostawieniem wpisu dworu w rejestrze zabytków, ponieważ dwór faktycznie nie istnieje.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co skutkuje oddaleniem skargi wobec jej niezasadności.

W rozpatrywanej sprawie jest poza sporem, że zabytkowy dwór w zespole dworsko – parkowym w miejscowości W. gm. K., wpisany do rejestru zabytków decyzją z dnia [...] czerwca 1998 r. pod nr [...], znajduje się w stanie ruiny.

Jednakże trafnie organ przyjął, że fakt pozostawienia w ruinie zabytkowego dworu nie spowodował utraty jego wartości historycznej, o jakiej mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zgodnie z treścią tego przepisu, zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Zatem przesłanką, która musi być spełniona, aby nastąpiło wykreślenie zabytku z rejestru jest nie tyle sam fakt zniszczenia zabytku, lecz zniszczenie w takim stopniu, który powoduje utratę (w niniejszej sprawie) wartości historycznej i naukowej. Organ trafnie wskazał, że pomimo znacznego zniszczenia (stanu ruiny), obiekt zachował wartość historyczną.

Obydwie decyzje Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dokonują prawidłowej oceny przesłanek z art. 13 ust. 1 wyżej powołanej ustawy. Wbrew zarzutom skargi wskazują, na czym polega zachowanie wartości historycznej ruin dworu, tj.:

- piwnice z ceramicznymi sklepieniami kolebkowymi – relikt pochodzący jeszcze poprzedniej siedziby z 1740 r.,

- znaczenie ruin dworu dla kompozycji zachowanego zabytkowego zespołu dworsko – folwarczno – parkowego, historycznego układu ruralistycznego wsi Wrzosowo, w którym budynek dworu stanowi ważny element jako materialny dokument historii miejscowości i związanej z nią rodziny P.

Organ przekonywująco wykazał, że dwór jest elementem całości przestrzennej i kompozycyjnej wsi, parku i folwarku, a jego rola w tej kompozycji jest wiodąca. Dlatego pomimo pozostawania w stanie ruiny nie utracił wartości historycznej i naukowej.

Z powyższych względów zarzut skargi, że organ winien brać pod uwagę w szczególności stan techniczny dworu, jak również to, że żadna jego część nie zachowała się w stanie nie naruszonym, nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie znajduje oparcia w przepisie art. 13 ust. 1 wyżej powołanej ustawy. Podobnie jak zarzut skargi dotyczący niedostępności zabytkowych piwnic z XVIII. Kwestia braku dostępności piwnic nie pozbawia ich cech wartości historycznej, lecz stanowi ewentualnie przeszkodę do ich zwiedzania.

Błędne jest założenie skarżącego, że zabytek nie istnieje. Faktycznie bowiem zabytek istnieje i pomimo że jest w stanie ruiny, to z powodów wyżej omówionych, nie utracił wartości historycznej i naukowej.

Wbrew wywodom skargi, nie ma znaczenia fakt, że cały kompleks był przebudowany. Ta okoliczność została bowiem uwzględniona w postępowaniu w sprawie wpisania dworu do rejestru zabytku (por. pierwsze zdanie in fine uzasadnienia decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – k. 24 akt administracyjnych). Nie wydaje się, aby istniały zabytki historyczne, które nigdy nie były przebudowywane i istnieją w niezmienionym kształcie oraz w tym samym krajobrazie.

Podnoszona przez skarżącego w skardze i piśmie z dnia 5 marca 2007 r. konieczność znacznych nakładów na zrekonstruowanie dworu, a tym samym nieopłacalność ekonomiczną takiej inwestycji nie stanowią przesłanek z art. 13 ust. 1 ustawy (vide wyrok NSA z 22 marca 1995 r. I Sa 87/94).

Skarżący występujący z wnioskiem o wykreślenie z rejestru zabytków dworu w miejscowości Wrzosowo wskazał jedynie, że przemawia za tym bardzo zły stan techniczny budynku. Skarżący nie podnosił przesłanki utraty wartości historycznej. Również załączona do wniosku ekspertyza techniczna z września 2006 r. odnosi się jedynie do stanu technicznego, wobec tego nie jest wystarczająca dla oceny przesłanek z art. 13 ust. 1 ustawy. Należy też zauważyć, że – jak wynika z umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 13 maja 1997 r. – skarżący nabył dwór, który nie był w stanie ruiny.

Wprawdzie w okresie od sprzedaży do dnia wydania zaskarżonej decyzji zabytek popadł w ruinę, jednakże nie można zgodzić się z zarzutem skarżącego, że organ odmawiając wykreślenia zabytku z rejestru stosuje sankcje wobec właściciela. Prawdą jest, że organ negatywnie ocenił brak pieczy właściciela nad zabytkiem, ale w żadnym razie te względy nie zdecydowały o treści rozstrzygnięcia.

Nie można zgodzić się ze skarżącym, że rekonstrukcja dworu byłaby odbudową. Zachowały się bowiem elementy zabytkowe, które mogą być wykorzystane przy rekonstrukcji. Tym bardziej, że istnieje dokumentacja (wskazana w decyzjach i opinii Regionalnego Ośrodka Badan i Dokumentacji Zabytków w S.), która na to pozwala.

Wbrew zarzutom skargi, organ odniósł się zarówno do pisma skarżącego z dnia 5 marca 2007 r., w którym zakwestionował on opinię Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w S., na co wskazuje wprost treść uzasadnienia decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r., jak również do materiału fotograficznego (decyzja z dnia [...] stycznia 2008 r.).

Mając na uwadze wszystkie wyżej omówione okoliczności uznać należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji, nie naruszają prawa. Dlatego z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.