Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 434/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 104 ust. 1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 434/16 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 10 lipca 2018 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia WSA Wanda Wiatkowka-Ilków (spr.), , Sędziowie, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, , , Protokolant, starszy asystent sędziego Krzysztof Caliński, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 lipca 2018 r., sprawy ze skargi J. P., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], w przedmiocie określenia wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu zastępczo poniesionych przez Gminę W. wydatków za pobyt w Domu, Pomocy Społecznej i zobowiązania do ich zwrotu, , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji., , ,


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] maja 2016 r. po rozpatrzeniu odwołania J. P. od - wydanej z upoważnienia Prezydenta W. - decyzji p.o. Zastępcy Kierownika Działu [...] w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. (...), określającej wysokość należności podlegającej zwrotowi w łącznej kwocie [...] zł z tytułu zastępczo poniesionych przez Gminę W., w okresie od [...] 2013 r. do [...] 2014 r., wydatków za pobyt M. P. w Domu Pomocy Społecznej we W. przy ul. [...], oraz zobowiązującej do zwrotu kwoty wysokości [...] zł, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podano, że zaskarżoną decyzję poprzedza decyzja z dnia [...] grudnia 2015 r., którą organ pierwszej instancji orzekł o wysokości należności podlegającej zwrotowi, w kwocie [...] zł, z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę W., w okresie od [...] 2013 r. do [...] 2014 r., za pobyt M. P. w Domu Pomocy Społecznej we W. przy ul. [...], oraz zobowiązał J. P. do zwrotu kwoty [...] zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję i przekazało organowi I instancji do ponownego rozpoznania zarzucając, że w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji organ nie wskazał dowodów na okoliczność poniesienia przez Gminę W. zastępczo wydatków za pobyt M. P. w Domu Pomocy Społecznej we W. (dalej: DPS) i ich wysokości. Organ nie wyjaśnił również, dlaczego stwierdził, iż jedyną osobą obowiązaną do zwrotu należności podlegającej zwrotowi z tytułu zastępczo poniesionych przez Gminę W. wydatków za pobyt M. P. w DPS jest J. P.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ pierwszej instancji wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z zaświadczeniem Miejskiego Centrum Usług Socjalnych, Gmina W. wniosła zastępczo za pobyt M. P. w DPS, w okresie od [...] 2013 r. do [...] 2014 r., opłatę w wysokości [...] zł. Obowiązek ponoszenia odpłatności w ww. okresie spoczywał na H. P., S. P., H. W. oraz stronie – J. P. W przypadku H. P., z uwagi na jej stan zdrowia i związane z tym wydatki, odstąpiono od sporządzenia umowy. Dochód pozostałych osób: S. P. i H. W. wynosi poniżej 300% kryterium dochodowego, a zatem odstąpiono od sporządzenia umowy. Następnie organ wskazał na ustalenia poczynione w toku wywiadu środowiskowego u strony: J. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jej dochód przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej o kwotę [...] zł. Organ sporządził umowę, na mocy której J. P. miała obowiązek uiszczania opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Strona nie podpisała umowy wskazując na możliwość ponoszenia opłat przez pozostałe osoby zobowiązane, a także poinformowała o konieczności spłaty kredytu i pożyczki oraz o kosztach utrzymania.

J. P. odwołała się od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 1, 2 i 3, w związku z art. 104 ust. 1 i 3 oraz art. 59 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn. zm.).

W ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania, "które miało wpływ na wynik sprawy", wskazała na art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., "polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy" oraz art. 10, poprzez "niezapewnienie skarżącej J. P. przez organ administracyjny możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zważyło, co następuje:

Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie oraz treścią odwołania, Kolegium nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia.

W zarzutach odwołania, powołując się na wyroki sądów administracyjnych J. P. wskazała, ze obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z tych osób i że nie kreuje go umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, lecz decyzja, wydana na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy.

Odnosząc się do powyższego twierdzenia Kolegium wskazało, iż znane są wyroki, które prezentują powyższy pogląd. Jednakże stanowiska tego nie podziela, z przyczyn, na które wskazuje poniżej.

W stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy, ojciec odwołującej się, został umieszczony w domu pomocy społecznej. W tej sytuacji, na mocy art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), dalej "ustawa", powstał po stronie skarżącej - jako jego córki - obowiązek do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Organ powołał treść tego przepisu. Podał, że zasada kolejności przyjęta w ww. przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić pełnych kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności - na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

Art. 103 ust. 2 ustawy stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość

wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64.

Umowa zawierana na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy dotyczy wysokości opłaty, której obowiązek ponoszenia uprzednio kreuje dla zstępnego przepis prawa publicznego. Przepis stanowiący podstawę do jej zawarcia jest przepisem administracyjnym materialnoprawnym. Umowa ta nie jest umową cywilnoprawną - jest to umowa administracyjna materialnoprawna. Umowa w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty nie podlega - w świetle dotychczasowego stanu prawnego - kontroli w postępowaniu administracyjnym.

Podał, że kwestia wysokości dochodu osoby zobowiązanej do opłaty jest badana i brana pod uwagę na etapie zawierania umowy w przedmiocie wysokości wnoszonej przez niego opłaty, co wprost wynika z art. 103 ust. 2 ustawy. Zatem to na etapie umownego ustalenia parametrów płatności obciążającej taką osobę za przedmiotowy pobyt, bierze się pod uwagę okoliczności dotyczące sytuacji materialnej osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy. Przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją nie było ustalenie wysokości opłaty, jaką ma ponosić strona, lecz zobowiązanie skarżącej do zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę W. za pobyt ojca strony w DPS. Skarżąca nie podpisała bowiem umowy - sporządzonej na podstawie art. 103 ust. 4 ustawy - na mocy której miała obowiązek uiszczania kwoty w wysokości [...] zł miesięcznie za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Jak wskazuje art. 61 ust. 3 ustawy, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

Co istotne, obowiązek małżonka, zstępnych i wstępnych, polegający na wnoszeniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej powstaje ex lege - wprost z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy i nie wymaga konkretyzacji w formie, decyzji administracyjnej. Z kolei zawarcie umowy - na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy - ma wyłącznie na celu ustalenie wysokości wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej (co expressis verbis wynika z treści tego przepisu). Nie ulega więc wątpliwości, że także umowa nie kreuje obowiązku opłaty.

W ustawie nie ma przepisu, który stanowiłby podstawę prawna do wydania decyzji konkretyzującej obowiązek strony do partycypowania w kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej. Nie stanowi tej podstawy art. 59 ust. 1 ustawy, który wskazuje, że decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

W sytuacji uchylania się od przedmiotowego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą do wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3, w związku z art. 61 ust. 3 ustawy. Organ wskazał na orzecznictwo, które według niego potwierdza ten pogląd.

Również orzecznictwo sądów powszechnych stoi na stanowisku, iż niedopuszczalną jest droga sądowa w sprawie o zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez gminę w przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (zob.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2009 r. III CZP 77/09, "Biuletyn SN" 2009, Nr 10/11).

W decyzji wydanej na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy ustala się wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin jej zwrotu. Wydanie takiej decyzji jest możliwe dopiero w przypadku zastępczego wniesienia opłat przez gminę. Organ wykonawczy gminy - decyzją ustalającą wysokość należności podlegającej zwrotowi - obejmuje (także) opłaty wniesione zastępczo przez gminę przed wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi.

W stanie faktycznym sprawy, wobec niepodpisania umowy przez skarżącą, Gmina Wrocław ma prawo dochodzić zwrotu opłat poniesionych zastępczo za stronę.

Niezasadne okazały się także zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy u pozostałych osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt ojca skarżącej w DPS – S. P. i H. W. Ustalono, że ich dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego, i tym samym organ obowiązany był do odstąpienia od sporządzenia umowy. Rolą organu pierwszej instancji, a tym bardziej organu odwoławczego, nie jest ocena przyczyn istniejącego stanu rzeczy, tj. przyczyn braku zatrudnienia S. P., na co wskazuje strona. Również - w obecnym stanie faktycznym - brak podstaw, aby obciążać M. P. - syna J. P. opłatą za pobyt dziadka w DPS. Przede wszystkim należy on do kręgu dalszych zstępnych, a zatem - wynikający z art. 61 ust. 1 ustawy - obowiązek J. P., jako córki, wyprzedza jego obowiązek, jako wnuka. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma także znaczenia, że M. P. - jak twierdzi strona - został wskazany jako spadkodawca w testamencie M. P.

Odnosząc się do zarzutu J. P., o tym, że jej matka – H. P. spełniała warunki do obciążenia jej obowiązkiem ponoszenia przedmiotowych opłat, bowiem pobierała wysoką emeryturę w kwocie ok. [...] zł, Kolegium stwierdza, że w niniejszej sprawie nie dokonuje oceny zasadności odstąpienia od obciążenia opłatą za pobyt męża - już nieżyjącej – H. P. Rolą organu jest ustalenie, czy J. P. należy do kręgu zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, czy jej dochód przekracza 300% kryterium dochodowego. Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, zstępny wnosi opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, jeżeli jego dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. W przypadku strony wszystkie wskazane przesłanki zostały spełnione jest zstępną M. P., jej dochód - w przedmiotowym okresie - wynosił [...] zł i był wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej ([...] zł). Po uiszczeniu ustalonej opłaty miesięcznej za pobyt ojca w DPS, w kwocie [...] zł, kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty była wyższa niż 300% ww. kryterium.

Dokonując kontroli decyzji organu pierwszej instancji, Kolegium stwierdziło, że organ ten zastosował się do wskazówek Kolegium i wskazał dowód na okoliczność poniesienia przez Gminę W. zastępczo wydatków za pobyt M. P. w DPS, jakim jest zaświadczenie Działu [...] w Miejskim Centrum Usług Socjalnych we W. z dnia [...] marca 2016 r. Wynika z niego, że w okresie od [...] 2013 r. do [...] 2014 r. Gmina W. poniosła opłatę za pobyt M. P. w domu pomocy społecznej w kwocie [...] zł. Ponadto organ wskazał krąg osób zobowiązanych - według ustawy - do zwrotu należności poniesionych przez Gminę W. oraz wyjaśnił, dlaczego nie można żądać zwrotu należności od pozostałych zstępnych.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a., Kolegium stwierdziło, że okoliczność, że nie wysłano do odwołującej się zawiadomienia, w którym wyznacza się termin na wypowiedzenie się co do zebranych w postępowaniu dowodów, nie miała wpływu na wynik postępowania. Należy mieć na uwadze, że organ wzywał odwołującą do przedkładania stosownych zaświadczeń i dowodów oraz odbierał od niej oświadczenia. Organ nie gromadził materiału dowodowego poza udziałem strony, co oznacza, że J. P. miała możliwość zapoznania się z każdym dowodem zebranym w sprawie o wszczęciu postępowania – a o sprawie rozpatrywanej ponownie - była zawiadomiona (pismo z dnia [...] marca 2016 r.). Ponadto, podczas rozpoznawania sprawy zakończonej wydaniem przez organ pierwszej instancji decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. ([...]), pismem z dnia [...] września 2015 r. (doręczonym w dniu [...] września 2015 r.), strona była informowana o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Ponownie rozpoznając sprawę organ uzupełnił materiał dowodowy o ww. zaświadczenie z MCUS i nie prowadził postępowania dowodowego od początku.

Skargę na powyższą decyzję wniosła skarżąca i zarzuciła jej:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a w art. 61 ust. 1 i ust. 2 i 3 w związku z art. 103 ust. 1 i 2 w zw. z art. 59 ustawy o pomocy społecznej, przez błędne przyjęcie, że art. 61 ustawy jest wyczerpującą regulacją odnoszącą się do zasad odpłatności na pobyt w domu pomocy społecznej i faktycznie kreuje ustawowy obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej z mocy samego prawa przez członków rodziny osoby przebywającej w domu pomocy społecznej (bez potrzeby konkretyzacji tego obowiązku w decyzji administracyjnej), w sytuacji nie zawarcia przez tych członków rodziny umowy, o której mowa w art. 103 ustawy o pomocy społecznej, co powoduje, że obowiązek zastępczego ponoszenia tych opłat przez gminę aktualizuje się każdorazowo w sytuacji nie uiszczania opłat przez członków rodziny wskazanych w ustawie i nie zawarcia przez nich umowy, o której mowa w art. 103 ustawy o pomocy społecznej, a zatem, że obowiązek osób wskazanych w art. 61 ustawy o pomocy społecznej nie musi być w żaden sposób określony i zindywidualizowany odrębnym aktem administracyjnym, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów prowadzi do wniosku, że zastępcze ponoszenie przez gminę opłat może nastąpić jedynie wówczas, gdy osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji (art. 59 tej ustawy) lub podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy (art. 103 ustawy), nie wywiązują się z tego obowiązku;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 10 k.p.a. - poprzez niezapewnienie skarżącej J. P., przez organ administracyjny możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu w szczególności poprzez nie pouczenie jej o prawie dostępu w tym czasie do akt sprawy, prawie do zgłaszania dowodów, prawie strony do wypowiadania się przed wydaniem decyzji oraz nie zawiadomieniu jej o możliwości końcowego zaznajomienia się z materiałami postępowania.

2. art. 7, art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. - polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich niezbędnych kroków co dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienie sprawy tj.:

- oparcie się przy wydaniu decyzji na materiale dowodowym zebranym w odrębnych postępowaniach dotyczących sytuacji materialnej i życiowej pozostałych osób z kręgu zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt M. P. w domu pomocy społecznej, w których to postępowaniach organ administracji nie traktował skarżącej jako strony, w związku z czym nie miała wglądu w akta tychże spraw ;

- przyjęcie za udowodnione faktu zastępczego ponoszenia przez Gminę kosztów pobytu M. P. w domu pomocy społecznej, pomimo że organ administracji nie przedstawił jakichkolwiek potwierdzeń dokonywania wpłat przez Gminę z tego tytułu:

- pominięcie przy rozpoznaniu sprawy zstępnego M. P. - wnuka M. P., a syna skarżącej, który także należy do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu dziadka w domu pomocy społecznej i jego obowiązek jako zstępnego, jest równorzędny z obowiązkiem skarżącej.

3. art. 81 k.p.a. – poprzez przyjęcie za udowodnione okoliczności faktycznych, pomimo że skarżąca J. P. nie miała możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

Z ostrożności procesowej, organowi I instancji zarzuciła:

III. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż osobą obowiązaną do zwrotu należności zastępczo ponoszonych przez Gminę jest skarżąca J. P., podczas gdy z treści wskazanego przepisu wynika, iż obowiązek ponoszenia opłat w pierwszej kolejności spoczywa na małżonku, a dopiero następnie na zstępnych, natomiast w okresie od [...] 2013 r. do [...] 2014 r. żona M. P. – H. P. spełniała warunki do obciążenia jej obowiązkiem ponoszenia tych opłat, bowiem pobierała wysoką emeryturę w kwocie ok. [...] zł, w związku z czym, nie było podstaw do obciążania tym obowiązkiem skarżącej.

Wskazując na powyższe zarzuty, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając swoje stanowisko, przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Według Sądu trafny jest zarzut skarżącej naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 104 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) – dalej ustawa.

Z przedstawionego wyżej stanu faktycznego wynika, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była odmienna interpretacja art. 59 § 1, art. 61 i w związku z tym art. 103 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.).

Pierwszy z wymienionych przepisów stanowi, że decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1), art. 61 ust. 1, 2 i 3.

Art. 61 mówi zaś, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoba i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność (ust. 1). Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu (...),

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (art. 61 ust. 2).

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2 (art. 61 ust. 2a).

W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (art. 61 ust. 3).

Art. 61 ust. 3 koresponduje z art. 104 ust. 1 i 3 tej ustawy, który brzmi: Należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 1). Wysokość należności, o których mowa w ust. 1 podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Według organów wydających decyzje w niniejszej sprawie art. 61 jest wyczerpującą regulacją dotyczącą zasad odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, kreuje ustawowy obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej z mocy samego prawa. W przepisach ustawy o pomocy społecznej brak jest przepisu, który nakazywałby wydanie indywidualnej decyzji wobec osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, określonych w art. 61 ust. 2 pkt 2 i 2a ustawy.

Obowiązek zwrotu gminie wynika z dokonanej przez gminę zapłaty, w wysokości przez nią poniesionej.

Skarżąca natomiast wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzkich Sądów Administracyjnych twierdziła, że podstawą do dochodzenia przez gminę zwrotu wydatkowanych na pensjonariusza kwot jest decyzja indywidualizująca obowiązek zapłaty.

Spór ten został rozwiązany uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r. w sprawie I OPS 7/77. Uchwała ta stanowi, że "Obowiązek wnoszenia przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. w art. 61 ust. 1 i 2 ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej".

NSA w wyżej wymienionej uchwale stwierdziło, że art. 61 ust. 3 ustawy zawiera normę materialnoprawną stanowiącą dla gminy podstawę dochodzenia zwrotu poniesionych wydatków. Uznało też, że użyte przez ustawodawcę sformułowanie niewywiązywania się wskazanych osób z obowiązku opłaty należy odnieść do takiej sytuacji, w której doszło do przekształcenia obowiązku opłaty w zobowiązanie konkretnej osoby do ponoszenia opłat w ustalonej wysokości.

W art. 61 ust. 1 ustawy przedstawiono katalog podmiotów zobowiązanych. Jednak nie muszą one być świadome swego obowiązku i jego wysokości. Muszą być wskazane jako zobowiązane a ich obowiązek zapłaty określony zgodnie z regułami określonymi w art. 61 ust. 2 ustawy musi zostać ustalony albo w drodze umowy lub decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy, w obu przypadkach zaakceptowanych przez organ administracji. Zatem ustawowy obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej poprzez indywidualny akt stosowania prawa musi zostać przekształcony w zobowiązanie do ponoszenia opłaty i dopiero w przypadku niewywiązywania się z tego zobowiązania opłaty te zastępczo ponosi gmina, której przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

Opisana uchwała daje podstawę do ujednolicenia orzecznictwa. Sąd orzekający podzielając stanowisko zajęte w uchwale stwierdza, że organy rozpoznając niniejszą sprawę błędnie zinterpretowały art. 59 § 1 i art. 61 ust. 2 i 3 ustawy.

Mając na uwadze przedstawione wyżej rozumienie tych przepisów należy uznać, że organy nie podjęły decyzji konkretyzującej obowiązek ponoszenia opłaty określony w art. 61 ust. 2 ustawy.

Skarżąca nie zgodziła się na zawarcie umowy; nie wydano też decyzji określającej skarżącą jako osobę zobowiązaną do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu opieki społecznej, nie określono też wysokości opłaty jaką winna wnieść mając na uwadze reguły określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy.

W tych okolicznościach zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję należy uznać za przedwczesną.

Zatem organ będzie upoważniony do wydania decyzji w przedmiocie zwrotu należności z tytułu zastępczo poniesionych przez Gminę wydatków, po ustaleniu (w drodze decyzji lub umowy), że skarżąca jest osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat, za pobyt ojca w domu opieki społecznej i po określeniu wysokości tych zobowiązań a także po stwierdzeniu, że pomimo zobowiązania do ponoszenia opłat skarżąca ich nie uiściła, a uczyniła to zastępczo Gmina.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak wyżej.