Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 202/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-08-19 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono ustanowienia adwokata
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 252 par. 2, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2015 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu F.K. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 2 lipca 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 202/15 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi F.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata.


UZASADNIENIE

We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, F.K. wniósł o ustanowienie adwokata, wskazując w uzasadnieniu na "brak możliwości znalezienia adwokata z wyboru". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie nie posiadają majątku. Miesięczny dochód netto skarżącego z tytułu "zwolnienia z KRUS" wynosi 170 zł netto, a żony – 676,08 zł netto.

W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego żony oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący został wezwany przez referendarza sądowego do przedłożenia, w terminie 7 dni, oświadczenia wskazującego: 1/ aktualne miejsce zamieszkania jego i jego żony, tytuł prawny/faktyczny przysługujący jemu i/lub jego żonie do zajmowanego aktualnie lokalu, jego powierzchnię, przeznaczenie i sposób wykorzystania oraz wysokość i rodzaj kosztów związanych z jego zajmowaniem, a także źródło ich pokrycia; 2/ czy w lokalu tym mieszka tylko z żoną, czy także z innymi osobami; jeśli także z innymi osobami, to wskazującego dodatkowo, z kim oraz czy osoby te partycypują w kosztach utrzymania lokalu; jeśli tak - to w jakim zakresie, jeśli nie - to dlaczego; 3/ aktualny sposób wykorzystania dzierżawionych przez niego i jego żonę gruntów (wskazano, iż w przypadku upraw należy wyszczególnić ich rodzaje i powierzchnie, w przypadku hodowli zaś - gatunki zwierząt i ich ilość), wysokość kosztów jakie wiążą się z posiadaniem tych gruntów oraz źródło ich pokrycia, a także wysokość dochodu, jaki przyniosły w 2014 r. i 2015 r., a jeśli nie przyniosły dochodu - to wskazującego dodatkowo źródło pokrycia strat oraz przyczyny braku ich wykorzystania do pozyskania dochodu lub nierozwiązania umów dzierżawy; 4/ czy on i/lub jego żona posiadają pojazdy; jeśli tak - to wskazującego rodzaj, markę, model, rocznik, wartość szacunkową oraz aktualny sposób ich wykorzystania; 5/ wysokość dochodów jego i jego żony, w tym dochodów o charakterze okresowym, za poszczególne miesiące 2015 r. oraz tytuły z jakich pochodziły; 6/ czy w 2014 i w 2015 r. on i/lub jego żona korzystali i/lub korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny; a jeśli tak - to z czyjej pomocy korzystali/korzystają, jakiego rodzaju pomoc otrzymali/otrzymują (jeśli finansową, to w jakiej wysokości) oraz kiedy i przez jaki okres; 7/ czy może liczyć na pomoc córki, której, jak wynika z ustaleń organów administracji publicznej, pomaga w prowadzeniu działalności gospodarczej i której adres wskazał we wniosku jako adres do korespondencji, w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie; jeśli tak - to w jakim zakresie, a jeśli nie - to dlaczego; 8/ wysokość i przeznaczenie wszystkich ponoszonych miesięcznie wydatków jego i jego żony [wyżywienie, opłaty (ze wskazaniem jakie) itd.] oraz źródła ich pokrycia, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości z okresu ostatnich dwóch miesięcy, a w przypadku zadłużenia z tytułu jakichkolwiek zobowiązań - zaświadczenia stosownego podmiotu o wysokości tego zadłużenia oraz tytule i okresie z jakiego pochodzi.

Skarżący ponadto został wezwany do dostarczenia: kopii dokumentów, z których wynika wysokość brutto/netto dochodów jego i jego żony, wykazanych we wniosku; kopii dokumentów, z których wynika wysokość i rodzaj oraz terminy wypłaty przyznanych i/lub wypłaconych w 2014 r. i w 2015 r. dotacji i/lub płatności dotyczących dzierżawionych gruntów rolnych, a w razie ich niepobierania - pisemnego oświadczenia wskazującego, kto i z jakiej przyczyny z nich korzysta; wyciągów z posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku nieposiadania przez jakiegokolwiek członka rodziny rachunków bankowych - pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu przez daną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych; kopii zeznań podatkowych jego i jego żony za 2014 r. wraz z załącznikami oraz dowodem ich złożenia w urzędzie skarbowym, a w przypadku ich niezłożenia - oświadczenia o niezłożeniu przez niego i/lub jego żonę zeznań podatkowych za 2014 r. wraz z wyjaśnieniem przyczyny tego stanu rzeczy.

W odpowiedzi, skarżący złożył oświadczenie z dnia 23 czerwca 2015 r., w którym ustosunkował się do niektórych kwestii zawartych w wezwaniu. Oświadczył, że w związku z jego sytuacją nie ma stałego miejsca zamieszkania. Żona mieszka w lokalu socjalnym na podstawie umowy najmu zawartej z gminą. Koszty z nim związane najprawdopodobniej pokrywają żona i córki. Skarżący stwierdził, że to je należy o to zapytać, ponieważ nie udzielają mu takich informacji, a z żoną żyje w nieformalnej separacji. Dodał, iż "wszystkie informacje na ten temat łącznie z umową najmu znajdują się w aktach sprawy" (Ad 1). Podniósł, iż we wskazanym lokalu zamieszkują jeszcze trzy córki i pięcioro wnucząt. Odnosząc się do kwestii "partycypowania w kosztach utrzymania lokalu" stwierdził: "nie mam wiedzy na ten temat" i odesłał w tym zakresie do akt (Ad 2). Wyjaśnił, iż dzierżawione grunty uprawia bezprawnie i bezumownie wskazana przez niego osoba trzecia. On i jego żona nie uprawiają tych gruntów. W latach 2014-2015 nie osiągnął z tego tytułu żadnych dochodów i nie pobierał żadnych dotacji. Wskazał, iż nie posiada zwierząt i "nie ma wiedzy kto opłaca koszty, gdyż nie jest o takich rzeczach informowany" (Ad 3). Skarżący stwierdził ponadto, iż ani on, ani żona nie posiadają żadnych pojazdów (Ad 4). W kwestii dochodów odesłał do oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu (Ad 5). Wskazał, że w 2014 i w 2015 r. nie korzystał z pomocy organów państwa, a "odnośnie członków rodziny to wszystko jest opisane w aktach sprawy" (Ad 6). Polecił również zwrócić się bezpośrednio do jego córki z pytaniem, czy może liczyć na jej pomoc, gdyż jemu nie udzieliła informacji na ten temat (Ad 7). Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków, skarżący stwierdził, iż otrzymywany zasiłek chorobowy ledwo wystarcza na zakup niezbędnych leków. Z braku możliwości nie ponosi innych opłat. Nie gromadzi żadnej dokumentacji. Dokumentację jego zadłużenia złożył komornik w depozycie sądu rejonowego (Ad 8). Odnosząc się do żądania dostarczenia kopii dokumentów skarżący stwierdził, iż w związku z brakiem stałego miejsca zamieszkania i jego sytuacją rodzinną, nie gromadzi żadnej dokumentacji wskazanej w wezwaniu. Nie składał zeznań podatkowych, gdyż nie ma takiego wymogu w stosunku do "osób w KRUSie". Jeśli chodzi o żonę, to nie ma wiedzy na ten temat i nawet nie może jej o nic spytać, gdyż nie widział jej od kilkunastu dni.

Postanowieniem z dnia 2 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 202/15 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata, gdyż nie uznał za w pełni wiarygodne okoliczności, na które powołał się skarżący.

W złożonym sprzeciwie, skarżący potwierdził prawdziwość danych zawartych w złożonym wniosku PPF i ocenił, że są one wystarczające dla rozstrzygnięcia kwestii przyznania prawa pomocy. Zażądał ponadto wydania postanowienia zgodnego z prawem zagwarantowanym ustawą zasadniczą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

W wyniku wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658).

Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych, stanowiące prawo pomocy w zakresie częściowym, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, jest wyjątkiem od powyższej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie, a jedynie w sytuacji, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma bowiem służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca powinien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.

Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.

W rozpatrywanym przypadku skarżący nie wykazał okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z lakonicznym przedstawieniem swojej sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawca zasadnie został wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Przy czym skarżący do wezwania ustosunkował się wybiórczo, uniemożliwiając przez to ocenę jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Wnioskodawca nie przedłożył żadnego z żądanych od niego dokumentów, stwierdzając, że nie gromadzi on jakiejkolwiek dokumentacji. W ocenie Sądu, zaprezentowana przez stronę argumentacja nie może skutecznie zwolnić ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy z obowiązku przedłożenia odpowiednich dokumentów. Istnieje bowiem możliwość zwrócenia się na przykład do banku o udostępnienie wyciągów z rachunku bankowego, jeśli strona taki posiada, bądź do odpowiedniej instytucji wypłacającej stronie świadczenie, z którego się ona utrzymuje. Trzeba mieć na uwadze, że nieprzedłożenie dokumentów źródłowych pozbawia rozpoznającego wniosek możliwości zweryfikowania składanych przez skarżącego oświadczeń w zakresie sytuacji finansowej i możliwości płatniczych.

Skarżący złożył oświadczenie, które niewiele wnosi do wyjaśnienia jego sytuacji materialnej. W dalszym ciągu nie wiadomo, jaki jest koszt utrzymania skarżącego i z czego pokrywa on wydatki niezbędne do życia, kto partycypuje w kosztach jego utrzymania. Rzeczą oczywistą jest zaś, że skarżący nie jest w stanie utrzymać się tylko z zadeklarowanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zasiłku chorobowego w kwocie 170 zł. Poza tym uzasadnione wątpliwości budzą twierdzenia skarżącego co do sytuacji rodzinnej. Najpierw bowiem wnioskodawca stwierdził, że pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, podając jej dochód, a następnie wezwany do podania szczegółowych danych i udokumentowania osiąganych dochodów zasłonił się niewiedzą na temat sytuacji dochodowej małżonki, powołując się na istnienie separacji faktycznej między nimi. Separacja faktyczna nie jest jednak stanem prawnym, który mógłby wywoływać skutki prawne. Skarżący nie wyjaśnił również tego, czy może liczyć na pomoc córki. Ponadto z akt administracyjnych wynika, że skarżący wykonuje zarobkową działalność usługową (usługi kuśnierskie) w sklepie [...] w M., podczas gdy w złożonym wniosku PPF oświadczył, że jego jedyny dochód stanowi zasiłek chorobowy.

Skoro wnioskodawca nie przedstawił, mimo stosownego wezwania, w sposób wiarygodny, rzetelny i poparty odpowiednimi dokumentami i oświadczeniami, swojej prawdziwej sytuacji materialnej i rodzinnej, to nie mógł liczyć na pozytywne rozpoznanie wniosku o ustanowienie adwokata.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.