Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 972/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Asesor WSA - Danuta Dopierała (spr.), Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2007 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) grudnia 2006 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 9 stycznia 2007 r. (data wpływu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) wniesionej przez pana M. F. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych z (...) grudnia 2006 r., znak: (...) utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) sierpnia 2006 r. znak: (...) o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z (...) czerwca 2006 r. (data wpływu do organu - (...) czerwca 2006 r.), będącego przedmiotem postępowania administracyjnego w sprawie niniejszej, pan M. F. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań. Wniosek umotywował bardzo trudną sytuacją finansową, w jakiej się znajduje ze względu na brak stałej pracy, chorobę żony oraz potrzebę dalszego kształcenia córki, która pozostaje na utrzymaniu. Podkreślił, iż wielokrotnie informował ZUS o możliwości odzyskania części długu z licytowanych nieruchomości m.in. w G. Wskazał również, że zadłużenie na nieruchomości w P. wynosi ponad 400 tys. zł i jest wielokrotnie wyższe do wartości majątku. Zaznaczył, że spłata obecnej kwoty zadłużenia, której znaczącą część stanowią narastające odsetki za zwłokę jest całkowicie niemożliwa ze względu na sytuację materialną rodziny. Końcowo zaznaczył, że sytuacja, w której znalazła się rodzina, nie powstała z jej winy, a sprawa została skierowana do Strasburga w celu jej wyjaśnienia.

W odpowiedzi na wezwanie organu z (...) lipca 2006 r., Wnioskodawca złożył do akt sprawy m.in. kwestionariusz o stanie majątkowym płatnika składek według stanu na (...) lipca 2006 r. oraz decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z (...) września 2005 r. o przyznaniu pani A. F. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w wysokości 68,33 zł miesięcznie od (...) września 2005 r.

W wyniku rozpatrzenia wniosku, decyzją z (...) sierpnia 2006 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu składek: NKP (...) - na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 29.194,52 zł, NKP (...) - na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 24.806,36 zł, NIP (...) - na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 44,490,17 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 10.745,56 zł oraz na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 3.206,77 zł.

Powołując treść art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ zaznaczył, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności. Wskazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. nadal, pomimo nieskuteczności dotychczasowych czynności, prowadzi przeciwko Wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek ZUS. Zauważył również, iż istnieje możliwość prowadzenia egzekucji za pośrednictwem Komornika Sądowego z majątku nieruchomego podkreślając, iż zgodnie z art. 24 ust. 5 cyt. ustawy, należności z tytułu składek nie ulegają przedawnieniu, jeżeli są zabezpieczone hipoteką lub zastawem. Nie można zatem stwierdzić definitywnie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Analizując okoliczności faktyczne sprawy w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. nr 141, poz. 1365), organ stwierdził, iż - jak wynika z oświadczenia Strony - rodzina nie posiada środków finansowych na spłatę zobowiązań, a wysokość dochodu z prac dorywczych podejmowanych przez Wnioskodawcę (ok. 700 zł) nie zawsze wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto rodzina utrzymuje się z zasiłku rodzinnego oraz zasiłku stałego wypłacanego przez Ośrodek Pomocy Społecznej w P. Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej żony Wnioskodawcy organ zauważył, że wobec pani A. F. orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności (orzeczenie z 15 grudnia 2004 r.) nie wykluczając podjęcia zatrudnienia bowiem przeciwwskazana jest tylko praca ciężka i stresująca. Zaznaczył również, że żona nie wymaga konieczności sprawowania stałej opieki innej osoby. Jednocześnie podkreślił, iż Wnioskodawca posiada możliwości wykonywania pracy i uzyskiwania dochodów, zatem jest możliwa poprawa sytuacji materialnej i sukcesywna spłata zadłużenia.

W ocenie ZUS umorzenie należności na obecnym etapie sprawy byłoby działaniem przedwczesnym, skutkującym pokrzywdzeniem innych ubezpieczonych, których świadczenia finansowane są z bieżąco opłacanych składek. Podkreślił, iż nieopłacone należności ZUS, jako zobowiązania publicznoprawne, co do zasady podlegają szczególnej ochronie, gdyż mogą korzystać z uprzywilejowanej kolejności zaspokajania.

Wskazując na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności organ podkreślił, iż argumenty przedstawione przez Zainteresowanego w toku postępowania administracyjnego nie wyczerpują w sposób dostateczny przesłanek wynikających z cyt. rozporządzenia, zatem brak jest również podstaw do umorzenia przedmiotowych należności w oparciu o wskazane przepisy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pan M. F. wskazał ponownie, że wielokrotnie, pisemnie informował ZUS o możliwości odzyskania choćby części zobowiązań (m.in. przy okazji licytacji nieruchomości w 2005 r.), jednak organ nie skorzystał z tego prawa. Podkreślił, że ZUS nietrafnie ocenia sytuację jego rodziny, bowiem w momencie licytacji zakładu Wnioskodawca wraz z żoną pozostał bez pracy mając na utrzymaniu czworo dzieci. Po latach "walki z życiem" na utrzymaniu pozostaje tylko córka, jednak zaskarżona decyzja, w ocenie Wnioskodawcy, niszczy całkowicie jego rodzinę. Ponownie zaznaczył, iż nie posiada żadnego majątku, z którego mógłby spłacić należności, a przyczyną powstania "gigantycznego" długu jest opieszałość ZUS.

Pismem z (...) września 2006 r. (data nadania pocztowego) Wnioskodawca zwrócił się o wyjaśnienie kwestii postępowania Oddziału ZUS w N. w poprzednich okresach, a mianowicie: braku zabezpieczenia hipotecznego należności w nieruchomości położonej w N., przy ulicy (...), a także w nieruchomości położonej w G. wobec stanowiska Strony, iż licytacja nieruchomości położonej w P. zabezpieczonej hipotecznie zarówno przez Oddział ZUS w N. jak i innych wierzycieli nie wystarczy na zaspokojenie wszystkich długów. Zarzucił również, iż organ prowadzący postępowanie w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek niedostatecznie przeanalizował postanowienie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności orzekające o niepełnosprawności małżonki i wynikające stąd ograniczenia w zakresie możliwości podjęcia pracy, co mogłoby mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.

Dodatkowo do akt sprawy Zainteresowany złożył kserokopie m.in.: postanowienia Komornika Sądowego w N. z (...) marca 1994 r., sygn. akt (...) o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, zaświadczenia Nr (...) z dnia (...) marca 1995 r. wydanego przez Urząd Skarbowy w N. o braku przychodu za 1994 r., pisma Oddziału ZUS w N. skierowanego do Komornika Sądowego Rewiru (...) w N. zawierającego wykaz figurującego na kontach rozliczeniowych zadłużenia Strony na dzień licytacji nieruchomości, tj.: (...) listopada 1995 r., oraz pozostałych dokumentów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego z nieruchomości.

Decyzją z (...) grudnia 2006 r. znak: (...), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 1, art. 28, art. 32 i art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2006 r.

Organ odwoławczy podkreślił, że ponowne rozpatrzenie sprawy i dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego wskazuje, iż w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Powołując treść art. 28 ust. 3 uznał za organem I instancji, iż w rozpatrywanej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wskazał, iż Wnioskodawca jest właścicielem wraz z małżonką na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej części domu położonego w P. przy ul. (...) o powierzchni 0,0201 ha, Nr (...) oraz nieruchomości położonej także w P. o powierzchni 0,0779 ha Nr (...). W poprzednim okresie z nieruchomości tych postępowanie egzekucyjne prowadził Komornik Sądowy w M. z wniosku innych wierzycieli. ZUS również podjął czynności mające na celu przyłączenie się do prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Jednak w wyniku nieskuteczności dwóch terminów licytacji, postanowieniem Sądu Rejonowego w M. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone. Obecnie, ponownie na wniosek innych wierzycieli, Komornik Sądowy w M. wszczął postępowanie egzekucyjne i Oddział ZUS w N. również podjął czynności mające na celu przyłączenie się do tego postępowania. Podkreślił, iż dopóki postępowanie egzekucyjne będzie prowadzone nie można stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Zaznaczył, że brak możliwości zapłaty całości zadłużenia w chwili obecnej nie przesądza o trwałej nieściągalności należności i nie wyklucza możliwości dokonania przez Wnioskodawcę spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, zważywszy na istnienie zabezpieczenia hipotecznego przedmiotowych należności na ww. nieruchomościach, które zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ulegają przedawnieniu.

Jednocześnie, ustosunkowując się do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ odwoławczy wskazał, iż postępowanie egzekucyjne do nieruchomości rolnej o pow. 2,08 ha położonej w G., gmina P. nr KW (...) zostało wszczęte przez Komornika Sądowego Rewiru (...) w N. na wniosek Powszechnego Banku Kredytowego S.A. w S.. Wierzytelności banku znacznie przewyższały wartość przedmiotowej nieruchomości i - biorąc pod uwagę treść art. 1025 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania Cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.) - nawet zabezpieczenie hipoteczne przedmiotowej nieruchomości, o które ZUS nie wnioskował, nie byłoby podstawą do otrzymania z planu podziału środków uzyskanych ze sprzedaży, kwot na pokrycie zobowiązań wobec ZUS. Zauważył również, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego Rewiru (...) w N. z wniosku innych wierzycieli do nieruchomości o nr KW (...) położonej w N. przy ul. (...) nastąpiło już w 1994 r. ZUS podjął czynności mające na celu przyłączenie się do trwającego postępowania i zgłosił swoje wierzytelności na dzień licytacji, tj. (...) listopada 1995 r. W wyniku sprzedaży nieruchomości w drodze licytacji został sporządzony plan podziału środków uzyskanych ze sprzedaży, w którym wierzytelności ZUS nie zostały uwzględnione wobec nieprzedłożenia tytułów wykonawczych. Zaznaczył jednak, iż w sytuacji, gdy po zaspokojeniu wszystkich uwzględnionych w planie podziału wierzycieli pozostały do dyspozycji Zobowiązanego wolne środki, jego obowiązkiem było przeznaczenie ich na pokrycie nieopłaconych składek ZUS.

Analizując okoliczności faktyczne sprawy z perspektywy art. 28 ust. 3a oraz przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r., Prezes ZUS - podzielając stanowisko organu I instancji - stwierdził, iż brak jest podstaw do umorzenia wnioskowanych należności pomimo braku całkowitej nieściągalności. W szczególności organ zauważył, iż Zobowiązany posiada potencjalne możliwości wykonywania pracy i uzyskiwania dochodów pozwalających na stopniową spłatę zadłużenia. Przeszkody w tym zakresie nie stanowi prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego Wydział V Gospodarczy w N. z (...) kwietnia 2004 r., sygn. akt (...) o orzeczeniu zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji reprezentanta lub pełnomocnika przedsiębiorcy, członka rady nadzorczej i komisji rewizyjnej w spółce akcyjnej, z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółdzielni na okres pięciu lat, bowiem podjęcie pracy to nie tylko samozatrudnienie, ale też wykonywanie pracy na rzecz innych pracodawców, na co Wnioskodawca nie posiada sądowego zakazu. Podkreślił, iż sytuacja finansowa Zainteresowanego może ulec zmianie przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy stanu finansowego.

Umorzenia należności - w ocenie organu - nie uzasadnia również sytuacja zdrowotna żony Wnioskodawcy, gdyż wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ograniczenia wynikające z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie wykluczają całkowicie możliwości podjęcia pracy. Chęć kontynuowania nauki przez córkę Zobowiązanego również nie stanowi okoliczności uzasadniającej zastosowanie wnioskowanej ulgi, ponieważ istnieje możliwość kontynuowania nauki w systemie wieczorowym lub zaocznym, a nawet dziennym, z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia.

Wskazując na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności, końcowo organ podkreślił, iż obecna sytuacja finansowa Wnioskodawcy nie przesądza o trwałej nieściągalności zobowiązań i nie uzasadnia podjęcia decyzji pozytywnej. Zaznaczył, iż spłata przedmiotowego zadłużenia jest możliwa w dłuższym okresie czasu w formie dobrowolnej lub w układzie ratalnym w ratach dostosowanych do możliwości płatniczych dłużnika.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2006 r. pan M. F. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie należności.

W motywach skargi ponownie podniósł kwestię zaniechania przez ZUS możliwości zaspokojenia roszczeń w poprzednich latach. Zdaniem Skarżącego ZUS w 1994 r. był powiadomiony o możliwości odzyskania długu poprzez przystąpienie do licytacji zakładu, jednak nie dokonawszy tego, niejako ze swojej winy został pozbawiony możliwości zaspokojenia swoich roszczeń. Podkreślił, iż po przeprowadzeniu przedmiotowej licytacji pozostał bez środków do życia i nie miał żadnej możliwości uregulowania zaległości wobec ZUS. Wskazał, iż nietrafne jest stanowisko organu odnośnie możliwości zatrudnienia jego żony z uwagi na orzeczony stopień niepełnosprawności. W obecnej sytuacji rodzinnej i finansowej spłata zadłużenia pozbawiłaby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Pismem procesowym z (...) marca 2007 r. Skarżący ponownie wniósł o umorzenie należności załączając kserokopie: odpisów ksiąg wieczystych nr KW (...) i (...) oraz pozwu z (...)lutego 2005 r. w postępowaniu nakazowym ((...)).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd zauważa, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie Sąd podkreśla, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, a więc - jak w rozpatrywanej sprawie - do umorzenia ww. należności, zgodnie z wnioskiem Skarżącego zawartym w skardze oraz w piśmie procesowym z (...) marca 2007 r. Wszelka zatem argumentacja Skarżącego, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogła spowodować umorzenia przedmiotowych należności składkowych i ich pochodnych przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu - w tej sprawie decyzji Prezesa Zakładu z (...) grudnia 2006 r., tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie i stwierdziwszy, że przedmiotowa decyzja nie narusza prawa, oddalił skargę.

Sąd zważył, iż granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącego z (...) czerwca 2006 r. (data nadania pocztowego do ZUS), którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Wobec treści wniosku Skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 28 w związku z art. 32 u.s.u.s., który stanowi, że przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdują odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz do składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia zadłużenia powstałego wobec ZUS. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.".

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności. W szczególności - jak zauważył Prezes Zakładu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - wobec Skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy systemowej, istnieje bowiem możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego za pośrednictwem komornika sądowego z majątku nieruchomego Dłużnika (nieruchomości położone w P. : nr (...) oraz nr KW (...)), na którym ZUS zabezpieczył wierzytelność poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej zwykłej, co znajduje potwierdzenie w załącznikach do pisma procesowego z (...) marca 2007 r. (k. (...) akt sądowych).

Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Jak już powyżej zaznaczono, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.

Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu - Prezes Zakładu prawidłowo uznał, iż okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny i jednoznaczny zastosowania przepisów omawianego rozporządzenia. Dokonując takiej oceny wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez Skarżącego oraz podniesione przez niego okoliczności. Organ odwoławczy uwzględnił bowiem aktualną - bezspornie obiektywnie trudną - sytuację materialną Skarżącego, wskazując na brak stałego źródła dochodu i utrzymywanie się z prac dorywczych, z których dochód - według oświadczenia Zobowiązanego - wynosi ok. 700 zł miesięcznie. Poddał również analizie sytuację rodzinną Skarżącego, w szczególności problemy zdrowotne żony, pobierającej zasiłek stały w wysokości 68,33 zł miesięcznie z Ośrodka Pomocy Społecznej w P. oraz fakt pobierania zasiłku rodzinnego w wysokości 43,00 zł miesięcznie. Odniósł się również do kwestii pozostającej na utrzymaniu córki Skarżącego oraz zamiaru kontynuowania przez nią nauki, wskazując przy tym na możliwość rozpoczęcia nauki w systemie zaocznym lub wieczorowym nie wykluczającym podjęcia jednoczesnej pracy zarobkowej. Motywując zaskarżone rozstrzygnięcie Prezes Zakładu słusznie zwrócił jednak uwagę na możliwość poprawy sytuacji materialnej Skarżącego poprzez podjęcie stałej pracy i uzyskiwanie dochodu umożliwiającego stopniowe spłacanie zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przyszłych okresach. W istocie, przeszkody w tym zakresie nie stanowi powołane przez organ odwoławczy prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego Wydział V Gospodarczy w N. z (...) kwietnia 2004 r., sygn. akt (...) o orzeczeniu zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji reprezentanta lub pełnomocnika przedsiębiorcy, członka rady nadzorczej i komisji rewizyjnej w spółce akcyjnej, z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółdzielni na okres pięciu lat. Sądowy zakaz nie dotyczy bowiem zajmowania merytorycznych stanowisk oraz wykonywania pracy na rzecz innych pracodawców.

Do wszystkich podniesionych okoliczności i dowodów organ odniósł się w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku Skarżącego nie zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie wnioskowanej ulgi pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Z wymienionych wyżej powodów nie można uznać za uzasadnione zarzutów skargi sprowadzających się w istocie do naruszenia § 3 cyt. wyżej rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja majątkowa i rodzinna Skarżącego nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie należności. Podkreślić również należy, że w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Prezes Zakładu nie kwestionował obecnej, niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej Skarżącego, jednak - nie wykluczając całkowicie możliwości podjęcia zatrudnienia przez żonę Skarżącego w warunkach pracy chronionej oraz biorąc pod uwagę pozostawanie Skarżącego w okresie aktywności zawodowej, nie można uznać za bezpodstawne stanowiska organu odnośnie przyszłych, potencjalnych możliwości poprawy warunków materialnych Skarżącego i sukcesywnej spłaty zadłużenia wobec ZUS w wyniku skorzystania z przewidzianej w art. 29 ustawy systemowej ulgi polegającej na rozłożeniu przedmiotowych należności na raty (tzw. układ ratalny).

W tym miejscu zaznaczyć należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek uznając, że rozstrzygnięcie o umorzeniu całości wnioskowanych należności byłoby przedwczesne, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla Wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Zaznaczyć należy, iż bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie pozostaje, podniesiona w skardze i powoływana w toku postępowania administracyjnego kwestia braku zabezpieczenia hipotecznego należności ZUS w nieruchomościach Skarżącego będących przedmiotem licytacji w latach poprzednich i zaspokojenia roszczenia organu w tym trybie. Zarzut ten wykracza, zdaniem Sądu, poza granice rozpatrywanej sprawy, której przedmiotem jest umorzenie należności według stanu na dzień złożenia wniosku ((...) czerwca 2006 r.), które - w myśl art. 25 ust. 5 u.s.u.s. - nie uległy przedawnieniu. Podkreślenia wymaga, iż przesłanki, na podstawie których organ może umorzyć należności z tytułu składek zostały omówione powyżej i nie wynika z nich, aby podniesiona okoliczność mogła uzasadniać umorzenie. Ponadto zaznaczenia wymaga, iż - jak wynika z akt sprawy -Skarżący był wielokrotnie informowany o stanie zadłużenia wobec ZUS (pisma z (...) lutego 2002 r. oraz z (...) lutego 2003 r. - k. (...) i (...) akt admin.).

Dodatkowo Sąd zauważa, iż okoliczności wynikające z dokumentów załączonych do pisma procesowego z (...) marca 2007 r. były przedmiotem rozpatrzenia przez organ orzekający w sprawie, co potwierdza argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Konkludując Sąd stwierdza, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogłyby mieć wpływ na podjęte rozstrzygniecie. Prezes Zakładu, dokonując oceny okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy i uzasadniając swoje stanowisko w kontekście, mających tu zastosowanie przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 cyt. powyżej rozporządzenia, nie wykroczył poza granice uznania administracyjnego.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.