Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 410/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2009-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.101 § 1
journal: Dz.U. 2001 nr 106 poz 1148
law: Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
article: art. 114 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
article: art. 190  ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: 1.	Skoro przepisy kodeksu  postępowania w sprawach o wykroczenia  nie umożliwiają uchylenia mandatu karnego, ani wznowienia postępowania z powodu niekonstytucyjności przepisów kompetencyjnych,  zaś z mandatu tego  wynikają   niekorzystne  dla obywatela skutki prawne,  to  wykładnia przepisów prawa, zmierzająca do celu zgodnego z zasadą wynikającą z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP,  prowadzić musi do poszukiwania  innych środków pozwalających na  likwidację powstałego  wskutek wydania mandatu stanu  "niekonstytucyjności"  sytuacji prawnej obywatela.

2.	Skoro między innymi to prawomocne mandaty karne przesądzają   o dokonaniu wpisu do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego, to działania zmierzające do likwidacji stanu niekonstytucyjnego -  zgodne z zasadą wynikającą z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP powinny być skierowane właśnie ku usunięciu wpisu dokonanego na podstawie mandatu wydanego na podstawie  przepisu niezgodnego z ustawą zasadniczą.

3.	Skutki tego mandatu powinny być zatem anulowane w drodze wykreślenia z ewidencji, na wniosek skarżącego,   punktów z niego wynikających.

4.             Rozstrzygnięcie wniosku  o usunięcie wpisu określonych punktów karnych z ewidencji  uznać należy zatem za  kwestię prejudycjalną wobec rozstrzygnięcia sprawy ...[o skierowanie na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji do kierowani pojazdami], gdyż  wykreślenie kwestionowanych przez skarżącego 10  punktów nałożonych na niego na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny spowodować powinno umorzenie postępowania w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji.  Organ rozpatrujący zatem sprawę  powinien był postępowanie w tym przedmiocie zawiesić na podstawie art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. do czasu rozstrzygnięcia przez właściwy organ wniosku skarżącego  o wykreślenie punktów z ewidencji.

TEZY

1.	Skoro przepisy kodeksu  postępowania w sprawach o wykroczenia  nie umożliwiają uchylenia mandatu karnego, ani wznowienia postępowania z powodu niekonstytucyjności przepisów kompetencyjnych,  zaś z mandatu tego  wynikają   niekorzystne  dla obywatela skutki prawne,  to  wykładnia przepisów prawa, zmierzająca do celu zgodnego z zasadą wynikającą z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP,  prowadzić musi do poszukiwania  innych środków pozwalających na  likwidację powstałego  wskutek wydania mandatu stanu  "niekonstytucyjności"  sytuacji prawnej obywatela.

2.	Skoro między innymi to prawomocne mandaty karne przesądzają   o dokonaniu wpisu do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego, to działania zmierzające do likwidacji stanu niekonstytucyjnego -  zgodne z zasadą wynikającą z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP powinny być skierowane właśnie ku usunięciu wpisu dokonanego na podstawie mandatu wydanego na podstawie  przepisu niezgodnego z ustawą zasadniczą.

3.	Skutki tego mandatu powinny być zatem anulowane w drodze wykreślenia z ewidencji, na wniosek skarżącego,   punktów z niego wynikających.

4.             Rozstrzygnięcie wniosku  o usunięcie wpisu określonych punktów karnych z ewidencji  uznać należy zatem za  kwestię prejudycjalną wobec rozstrzygnięcia sprawy ...[o skierowanie na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji do kierowani pojazdami], gdyż  wykreślenie kwestionowanych przez skarżącego 10  punktów nałożonych na niego na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny spowodować powinno umorzenie postępowania w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji.  Organ rozpatrujący zatem sprawę  powinien był postępowanie w tym przedmiocie zawiesić na podstawie art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. do czasu rozstrzygnięcia przez właściwy organ wniosku skarżącego  o wykreślenie punktów z ewidencji.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.) Sędziowie: WSA Alina Dominiak WSA Elżbieta Kowalik - Grzanka Protokolant Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2009 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 29 lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie sprawdzenia kwalifikacji do kierowania pojazdami 1) uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 3 stycznia 2008 r., nr [...]; 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

III SA/Gd 410/09

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 lutego 2008 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 3 stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie skierowania L. P. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdami.

Podstawą rozstrzygnięcia organów administracji był następujący stan faktyczny:

Prezydent Miasta decyzją z dnia 20 lipca 2007 r., nr [...] skierował L. P. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdami - egzamin teoretyczny i praktyczny w zakresie prawa jazdy kategorii B w związku z przekroczeniem 24 punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył L. P. Wskazał, że w dniu 19 lutego 2007 r. funkcjonariusze Straży Gminnej, w miejscowości D. nałożyli na niego mandat kamy oraz 10 punktów karnych nie mając ustawowych uprawnień w tym zakresie. Powołał się na art. 129b ustawy z dnia 11 maja 2007 r. o zmianie ustawy -Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 123, poz. 845) oraz art. 95 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. Nr 106, poz. 1148 ze zm.).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na mocy art. 138 § 2 k.p.a., decyzją z dnia 15 października 2007 r., nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W pierwszej kolejności kolegium wskazało, że w toku postępowania prezydent miasta nie ustalił czy w dniu wystawienia mandatu, tj. 19 lutego 2007 r. doszło do przekroczenia uprawnień przez straż gminną (miejską). Okoliczność ta ma istotne znaczenie, gdyż ustalenia w tym zakresie pozwoliłyby stwierdzić czy zaistniał warunek skierowania odwołującego się na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w postaci rzeczywistego przekroczenia limitu punktów. Organ odwoławczy przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt U 1/07, który orzekł o niezgodności § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. z 2003 r. Nr 14, poz. 144 ze zm.) z ustawą - Prawo o ruchu drogowym i Konstytucją RP, a który może mieć istotny wpływ na wynik w niniejszej sprawie. Trybunał bowiem orzekł, że kompetencje straży gminnych (miejskich) do kontroli ruchu drogowego w zakresie stwierdzania przekraczania przez kierujących pojazdami dozwolonej prędkości nie miały umocowania w unormowaniach ustawowych. Także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt III KK 488/06 (Lex nr 262687) stwierdził, że na dzień wydania orzeczenia brak było normy ustawowej, na podstawie której strażnicy gminni (miejscy) byliby uprawnieni do dokonywania kontroli ruchu drogowego ww. zakresie. Kolegium zwróciło uwagę, że uprawnienia straży gminnych (miejskich) w zakresie kontroli ruchu drogowego uregulowane zostały dopiero w art. 129b ustawy -Prawo o ruchu drogowym, który został dodany przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 maja 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 123, poz. 845) i wszedł w życie z dniem 24 lipca 2007 r. Organ odwoławczy stwierdził również, że postępowanie przed organem pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 10 § 1 i art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. W związku z powyższym kolegium wskazało, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy prezydent miasta winien w szczególności wyjaśnić kwestię zasadności ukarania odwołującego się punktami karnymi w dniu 19 lutego 2007 r. oraz odnieść się do podniesionych przez stronę zarzutów.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta decyzją z dnia 3 stycznia 2008 r., Nr [...] ponownie orzekł o skierowaniu L. P. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdami w związku z przekroczeniem 24 punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego. Organ wyznaczył termin poddania się przez stronę sprawdzeniu kwalifikacji na dzień 3 kwietnia 2008 r., informując, że jego niezachowanie spowoduje wydanie decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami.

Powyższe rozstrzygnięcie zakwestionował L. P. Podniósł, że prezydent miasta nie wykonał nałożonego na niego przez kolegium zobowiązania i nie przeprowadził postępowania zgodnie z wytycznymi wskazanym w decyzji z dnia 15 października 2007 r. Przede wszystkim pominął powołany przez organ odwoławczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 r., który orzekł o niezgodności przepisów rozporządzenia dotyczących uprawnień straży gminnej (miejskiej) do kontroli w ruchy drogowym z przepisami ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz Konstytucją RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania L. P., zaskarżoną decyzją w całości podtrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy za zasadne przyjął wyjaśnienia Naczelnika Wydziału Ruchu Drogowego Komendy Wojewódzkiej Policji z dnia 27 listopada 2007 r., w świetle których przyjęcie mandatu stanowi podstawę do przypisania określonej ilości punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego, zaś podważanie prawomocności mandatu jest bezpodstawne, gdyż kierowca, który przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego mandat przyjął, bądź też został ukarany prawomocnym wyrokiem sądu nie może ubiegać się o zwrot uiszczonej grzywny. Nadmienił, iż zgodnie z art. 98 § 3 oraz art. 101 § 3 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia mandat karny staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru, a jego uchylenie możliwe jest wyłącznie w sytuacji gdy grzywna została nałożona za czyn nie będący czynem zabronionym jako wykroczenie. Podniesiony przez stronę zarzut nieposiadania przez straż gminną (miejską) uprawnień do kontroli ruchu drogowego kolegium uznało za bezzasadny. Organ wskazał, że funkcjonariusze straży gminnej (miejskiej) działali na podstawie § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. Podkreślił, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjnych w dniu 22 marca 2007 r. orzekł o niezgodności ww. przepisów z ustawą - Prawo o ruchu drogowym oraz Konstytucją RP, jednakże przepisy te utraciły moc obowiązującą dopiero z dniem publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw. Tym samym nie wywołuje on skutków prawnych "automatycznie" w odniesieniu do zdarzeń powstałych przed tą datą. Zgodnie bowiem z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu skargi wniesionej na powyższą decyzję przez L. P., uchylił zaskarżoną decyzję wyrokiem z dnia 2 lipca 2008r. sygn. akt III SA/Gd 159/08. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że organ I instancji, kierując L. P. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdami, ponownie posłużył się wzorem skierowania określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 21 stycznia 2004 r. w sprawie wydawania uprawnień do kierowania pojazdami ( Dz. U. Nr 24, poz. 215 ze zm.), nie uzupełniając go o szerokie uzasadnienie, co było niezbędne w świetle pierwszego orzeczenia kolegium i zawartych w nim uwag i zaleceń. Zdaniem Sądu, fakt posługiwania się określonym w przepisach prawa wzorem nie zwalnia organu wydającego taką decyzję od obowiązku jej uzasadnienia zgodnie z wymogami wynikającymi z treści art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Kolegium orzekając w sprawie ponownie nie zwróciło na powyższe uchybienie żadnej uwagi, orzekło natomiast o utrzymaniu tej decyzji w mocy odchodząc od stanowiska zajętego przez siebie w decyzji z dnia 15 października 2007 r. i nie wskazując przy tym na przyczyny takiego postępowania, na co zwrócił uwagę skarżący w skardze. Zgodnie z treścią art. 110 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Z zawartej w w/w przepisie gwarancji trwałości decyzji administracyjnej wynika, że organ który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia i niemożliwa jest już zmiana stanowiska wyrażonego przez organ w decyzji. Powyższe ma istotne znaczenie w związku z kontrolą przez organ odwoławczy kolejnej decyzji organu pierwszej instancji, wydanej w związku z uprzednim uchyleniem jego decyzji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy ponownie orzekając w takiej sprawie jest związany swoim stanowiskiem zawartym w swojej wcześniejszej decyzji wówczas, gdy nie zmieniły się istotne elementy poprzednio wydanej decyzji, wynikające z art. 107 § 1 k.p.a. Do zmiany stanowiska mogłoby dojść w przypadku zmiany stanu faktycznego, czy zmiany podstawy prawnej decyzji, przy czym organ winien taką zmianę uzasadnić. W rozpatrywanej sprawie wskazana wyżej sytuacja nie miała miejsca, bowiem stan faktyczny sprawy i podstawa prawna decyzji nie uległy zmianie, organ odwoławczy zmienił natomiast swoje stanowisko w sprawie, nie uzasadniając przyczyn takiego stanu rzeczy. Takie działanie organu odwoławczego stanowi ponadto naruszenie wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. W odniesieniu do zasadności ukarania skarżącego w dniu 19 lutego 2007 r. punktami karnymi przez Straż Gminą, Sąd stwierdził, że podziela pogląd, że organ administracji nie może dokonywać oceny zasadności uznania, czy ktoś przekroczył przepisy ruchu drogowego czy też "prawidłowości zakwalifikowania" przekroczenia przepisów ruchu drogowego przez osobę, wobec której komendant wojewódzki Policji wystąpił z wnioskiem o sprawdzenie kwalifikacji. Prowadzone przez organ Policji czynności ewidencyjne, o których mowa w przepisach rozporządzenia w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego mają charakter materialno-techniczny i mogą być przedmiotem odrębnej skargi do sądu administracyjnego. Strona zainteresowana wykreśleniem punktów z ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego może zwrócić się o podjęcie określonego aktu i czynności przez właściwy organ Policji, a w razie jego milczenia może skorzystać ze skargi w oparciu o przepis art. 3 § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2009 r. sygn. akt I OSK 1148/08 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zgodnie z art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości lub w części, gdy stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania niż dające podstawę do wznowienia, jeżeli takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie każde zatem uchybienie procesowe może stanowić przesłankę uwzględnienia skargi. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że obejmuje on wyłącznie przypadki, w których gdyby nie naruszono przepisów procesowych, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne. W związku z tym Sąd, uwzględniając skargę, nie może ograniczyć się do określenia przepisu czy przepisów, które - w jego ocenie - złamał organ administracji publicznej oraz wyjaśnienia na czym uchybienie to miało polegać. Niezbędne jest jeszcze wykazanie potencjalnego wpływu przedmiotowych naruszeń na wynik sprawy. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy zaś rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszenia prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego materialnego i procesowego. Sąd I instancji wskazał jako naruszone przepisy art. 8 i 110 k.p.a. i próbował wprawdzie wyjaśnić, dlaczego normy te zostały złamane w postępowaniu odwoławczym, ale nie wykazał prawdopodobieństwa wpływu tych uchybień na wynik sprawy administracyjnej, a tym bardziej, że był to wpływ istotny. Niedokonanie takiej analizy w uzasadnieniu wyroku ma, zdaniem NSA szczególne znaczenie z uwagi na to, że stanowisko WSA w Gdańsku dotyczące oceny legalności kontrolowanej decyzji nie zostało sformułowane w sposób jednoznaczny. NSA dostrzegł bowiem, że Sąd I instancji nie zakwestionował w istocie ustaleń organów w kwestii przekroczenia przez L. P. liczby 24 punktów wpisanych do ewidencji kierowców naruszających przepisy o ruchu drogowym, ani też stanowiska SKO, iż rozstrzygnięcie przewidziane w art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym ma charakter decyzji związanej, a zatem, że we wskazanej sytuacji na wniosek wojewódzkiego komendanta Policji obligatoryjne jest skierowanie kierowcy na sprawdzenie kwalifikacji do kierowania pojazdami. Ponadto ogólnikowe stwierdzenie Sądu o możliwości wpływu podniesionych naruszeń procesowych na wynik sprawy nie koresponduje z końcową częścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku. WSA w Gdańsku, przywołując stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych, jednoznacznie przyznał tam, że w toku postępowania prowadzonego na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b) Prawa o ruchu drogowym, niedopuszczalne jest dokonywanie oceny prawidłowości i podstawy wpisów do ewidencji, o której mowa w art. 130 ust. 1 tej ustawy. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące złamania przez Sąd I instancji art.145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przede wszystkim przez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku takich naruszeń przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść decyzji, a przez to naruszenie także art. 141 § 4 p.p.s.a. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zabrakło zaś wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia i wskazania w jaki sposób przedstawione naruszenia mogły mieć istotny wpływ na treść decyzji oraz jaki powinien być dalszy tok postępowania organu administracji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przepis § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. z 2003 r. Nr 14, poz. 144 z późn. zmianami) powierzał strażnikom straży gminnych (miejskich) kompetencje do wykonywania czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego w odniesieniu do kierujących pojazdami przekraczających dozwoloną prędkość.

Przepis ten uznany został za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt U 1/07.

Art. 101 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. z 2008 nr 133 poz 848 z późn. zm.), określanego dalej jako k.p.s.w., przewiduje jedyną formę prawną umożliwiająca uchylenie prawomocnego mandatu karnego i stanowi, że mandat taki podlega uchyleniu, jeżeli grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie. Uchylenie następuje na wniosek ukaranego złożony w zawitym terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się mandatu lub z urzędu.

Wbrew niektórym poglądom wyrażonym w orzecznictwie NSA (por. wyrok z dnia 13 sierpnia 2009r. sygn. akt I OSK 1371/08) prawomocny mandat karny nie może zostać uchylony w sytuacji, gdy został on nałożony za czyn będący wykroczeniem (przekroczenie dopuszczalnej prędkości) - nawet, gdy organ, który nałożył grzywnę w formie mandatu, nie był do tego uprawniony. Możliwość zastosowania art. 101 §1 k.p.w. ograniczona jest bowiem wyłącznie do sytuacji przedmiotowej wadliwości mandatu (czyn nie stanowił wykroczenia). Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu kompetencyjnego § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego nie otwiera zatem bynajmniej drogi do żądania uchylenia prawomocnego mandatu w trybie art. 101§1 k.p.s.w.

Równocześnie w świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2003 r. sygn. akt I KZP 25/03 nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania mandatowego, ani postępowania przeprowadzonego na podstawie art. 101 k.p.s.w. i zakończonego wydaniem postanowienia o odmowie uchylenia mandatu karnego, ponieważ orzeczenie to nie kończy prawomocnie postępowania sądowego w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.s.w. w zw. z art. 540 § 1 k.p.k. (publ. OSNKW 2003/9-10/81, Wokanda 2004/4/12).

W myśl art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2005 nr 108 poz. 908 z późn. zm.) kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji podlega osoba posiadająca uprawnienie do kierowania pojazdem, skierowana decyzją starosty na wniosek komendanta wojewódzkiego Policji, w razie przekroczenia 24 punktów otrzymanych na podstawie art. 130 ust. 1 ustawy.

Art. 190 ust. 4 Konstytucji RP stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Konstytucyjną zasadą ukształtowaną przez powyższy przepis jest zatem możliwość uchylenia orzeczeń i innych aktów wydanych na podstawie niekonstytucyjnego aktu prawnego, a tym samym anulowania stanów prawnych ukształtowanych niezgodnie z Konstytucją. Zasadniczo poszczególne procedury - takie jak karna, cywilna i administracyjna przewidują możliwość wzruszenia aktu niekonstytucyjnego w drodze wznowienia postępowania - na wniosek strony. W tym przypadku, zaniechanie wniesienia przez stronę skargi o wznowienie postępowania w ustawowym terminie rodzi skutek w postaci legalnej petryfikacji stanu stworzonego w drodze aktu opartego na przepisie sprzecznym z Konstytucją. Przyjąć należy bowiem, że jeśli strona nie uczyni użytku z przysługującego jej prawa uzyskania rozstrzygnięcia anulującego stan niekonstytucyjny, to tym samym, z uwagi na potrzebę ochrony dóbr takich jak pewność i bezpieczeństwo prawne, stan ten uzyskuje przymiot legalności.

Skoro jednak przepisy kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia nie umożliwiają uchylenia mandatu karnego, ani wznowienia postępowania z powodu niekonstytucyjności przepisów kompetencyjnych, zaś z mandatu tego wynikają niekorzystne dla obywatela skutki prawne, to wykładnia przepisów prawa, zmierzająca do celu zgodnego z zasadą wynikającą z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, prowadzić musi do poszukiwania innych środków pozwalających na likwidację powstałego wskutek wydania mandatu stanu "niekonstytucyjności" sytuacji prawnej obywatela.

Środki te muszą być zatem skierowane ku tym czynnościom, które stanowią konsekwencje mandatu karnego wydanego na podstawie niekonstytucyjnego przepisu. Na marginesie tylko należy zwrócić uwagę, że sąd administracyjny, pomimo wątpliwości dotyczących konstytucyjności stanu, w którym brak możliwości wzruszenia mandatu karnego, wydanego na podstawie niekonstytucyjnych przepisów, nie może wątpliwości tych wyjaśnić w drodze pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, z uwagi na przedmiot sprawy niniejszej i brak bezpośredniej zależności między jej rozstrzygnięciem i pytaniem dotyczącym konstytucyjności określonych rozwiązań procesowych zawartych w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia.

W tym miejscu przywołać należy orzecznictwo sądowoadministracyjne, które wskazuje na to, że zarówno wpis do prowadzonej przez właściwe organy ewidencji punktów karnych, jak i odmowa wykreślenia punktów z tej ewidencji stanowi czynność z zakresu administracji publicznej - podlegającą kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2006r. sygn. akt I OSK 1087/05). Skoro zatem między innymi to prawomocne mandaty karne przesądzają o dokonaniu wpisu do ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego, to działania zmierzające do likwidacji stanu niekonstytucyjnego - zgodne z zasadą wynikającą z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP powinny być skierowane właśnie ku usunięciu wpisu dokonanego na podstawie mandatu wydanego na podstawie przepisu niezgodnego z ustawą zasadniczą.

W aktach administracyjnych (k - 14) znajduje się pismo skarżącego, w którym domaga się on usunięcia z kartoteki ujemnych punktów karnych (10 punktów) w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Pismo to - skierowane przez skarżącego do organu I instancji powinno zostać zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, 8 i 9 k.p.a. przekazane według właściwości do załatwienia organowi prowadzącemu ewidencję kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego, którego rzeczą było rozstrzygnięcie tego wniosku i dokonanie właściwej czynności w rozumieniu przepisu art. 3§2 pkt 4 p.p.s.a.

Dokonując tej czynności, właściwy organ powinien mieć na względzie przedstawioną powyżej interpretację przepisów konstytucyjnych, prowadzącą do tego, by umożliwić usunięcie czynników kształtujących sytuację prawną skarżącego na podstawie przepisów sprzecznych z ustawą zasadniczą biorąc pod uwagę to, że skarżący nie był w stanie swej sytuacji prawnej zmienić w inny sposób - nie mając możliwości wzruszenia prawomocnego mandatu karnego. Skutki tego mandatu powinny być zatem anulowane w drodze wykreślenia z ewidencji, na wniosek skarżącego, punktów z niego wynikających.

Ostateczne rozstrzygnięcie wniosku o usunięcie wpisu określonych punktów karnych z ewidencji uznać należy zatem za kwestię prejudycjalną wobec rozstrzygnięcia sprawy niniejszej, gdyż wykreślenie kwestionowanych przez skarżącego 10 punktów nałożonych na niego na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny spowodować powinno umorzenie postępowania w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji. Organ rozpatrujący zatem sprawę wskutek wniosku o skierowanie na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji powinien był postępowanie w tym przedmiocie zawiesić na podstawie art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. do czasu rozstrzygnięcia przez właściwy organ wniosku skarżącego o wykreślenie punktów z ewidencji.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem powołanego przepisu postępowania administracyjnego, co stanowiło przesłankę do uchylenia ich przez sąd administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a.

Orzeczenie w części dotyczącej wykonalności zaskarżonej decyzji oparto na przepisie art. 152 p.p.s.a.