Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 221/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 5 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , Protokolant Sekretarz sądowy – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2014 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje adwokatowi Ł. K. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pieć 20/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu J. S. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi Ł. K. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, od decyzji z dnia[...] nr [...]odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, społeczne i Fundusz Pracy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Jak wynika ze stanu faktycznego wnioskiem z dnia 3 października 2011 r. J. S. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 6.2010 r. - 05.2011 r. wraz z odsetkami; z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 07.2010 r. - 05.2011 r. wraz odsetkami oraz z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres 06.2010 r. – 05. 2011 r. wraz z odsetkami.

Decyzją z dnia [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. S. umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Decyzja została przesłana na adres wnioskodawcy i doręczona mu dnia 2 stycznia 2012 r. , w trybie art. 44 § 1 pkt 1 kpa. W dniu 10 stycznia 2012 r. wnioskodawca osobiście w aktach sprawy pokwitował odbiór decyzji

W dniu 24 stycznia 2012 r. pełnomocnik strony A. Ł. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W dniu 20 marca 2012 r. strona wniosła o przesyłanie korespondencji bezpośrednio na jej adres z uwagi na wyjazd pełnomocnika – A. Ł.

Decyzją z dnia 4 kwietnia 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja stała się ostateczna.

W dniu 25 maja 2012 r. J. S. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając wniosek pełnomocnik wskazał, że uchybienie terminu nastąpiło z powodu złego stanu zdrowia wnioskodawcy, który w lipcu 2008 r. przeszedł udar mózgu. W jego następstwie wnioskodawca przestał mówić, czytać oraz liczyć.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołując przepis art. 58 § 1 kpa. organ stwierdził, iż strona nie uprawdopodobniła braku winy w niedopełnieniu czynności w zakreślonym terminie.

W wyniku rozpoznania skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 lutego 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 955/12 uchylił decyzję z dnia [...]oraz decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że decyzja z [...]została doręczona skarżącemu z pominięciem jego pełnomocnika mimo, iż pełnomocnictwo dla A. Ł. zostało załączone do wniosku wszczynającego postępowanie, dlatego uznać należało, że doręczenie tej decyzji samemu skarżącemu nie wywołało żadnych skutków prawnych. Nie rozpoczął się wobec tego bieg terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc skarżący nie mógł uchybić temu terminowi, o czym organ rozstrzygnął w decyzji z dnia [...].

Ponownie rozpoznając sprawę organ zwrócił się do skarżącego o wskazanie czy ma ustanowionego pełnomocnika w celu doręczenia decyzji. W piśmie z dnia 2 października 2013 r. skarżący wniósł o kierowanie korespondencji na jego adres. W związku z powyższym w dniu 9.10.2013 r. wraz z pismem przewodnim wysłano decyzję z dnia [...]. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił naruszenie art.28 ust. 1, ust. 2, 3 pkt 3 oraz 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich nie zastosowanie oraz § 3 ust. 1 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przez ich nie zastosowanie.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ podzielił stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...]. Wskazał, że prawidłowo powołano przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych regulujące możliwość umarzania w części lub całości należności wobec ZUS. Organ wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń. Organ wskazał także, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. W związku z tym zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym. Organ wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Gdyby nawet zaistniała sytuacja, że skarżący nie dysponowałby żadnym majątkiem, to i tak Zakład nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia.

Odnosząc się do sytuacji skarżącego organ wskazał, że skarżący posiada majątek nieruchomy. Zaległości z tytułu składek zostały zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej na nieruchomości, której jest współwłaścicielem. Z uwagi na powyższe organ nie uznał, że należności są całkowicie nieściągalne. W celu zabezpieczenia spłaty wierzytelności publicznoprawnych Zakład jest zobowiązany i uprawniony do podejmowania działań zmierzających do ustanowienia na składnikach majątkowych dłużnika stosownych zabezpieczeń. Zgodnie z art. 26 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika i możliwość dochodzenia tych należności z przedmiotu hipoteki.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że skarżącemu przyznane zostało świadczenie rentowe w wysokości 885,13 zł brutto. Posiada stałe źródło utrzymania, a zatem nie jest pozbawiony środków do życia. Poza tym istnieje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze świadczenia rentowego skutkującego realizacją spłaty zadłużenia, a zatem trudno uznać, że należności z tytułu zaległych składek są całkowicie nieściągalne. Organ wskazał, że okoliczność ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem nie stanowi podstawy do umorzenia zadłużenia. Mimo iż wydatki te są ważne, to nie można uznać, że są one nadzwyczajne. Zdaniem organu skarżący nie wykazał żadnych aktualnych zadłużeń z tytułu powyższych opłat, co może oznaczać, że reguluje je terminowo.

W ocenie ZUS nie można umorzyć zaległości także z uwagi na to, że strona ponosi koszty związane z leczeniem. Jest zrozumiałe, że przeznaczanie środków na ten cel jest konieczne. Z załączonych dokumentów nie wynika, że nie posiada na ten cel środków, np. nie przedłożył niezrealizowanych recept lekarskich. Zdaniem organu skarżący nie udokumentował, że sytuacja finansowa powoduje niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Pomimo trudnej sytuacji nie korzysta z pomocy opieki społecznej lub innych form pomocy. Nie udowodnił również, że posiada przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy. Z załączonego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy wydanym na okres do 30.06.2014 r., a więc nie jest całkowicie pozbawiony możliwości zarobkowania.

Zdaniem ZUS sytuacja zdrowotna skarżącego jest trudna, jednak opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem przedsiębiorcy. Argument, że przyczyną powstania zaległości w opłacie składek był zły stan zdrowia i związany z tym brak możliwości samodzielnego prowadzenia swoich spraw nie daje podstawy do umorzenia należności z tytułu składek.

Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami odpowiada podmiot prowadzący tę działalność. Jeżeli w czasie prowadzonej działalności skarżący nie posiadał wystarczających środków na opłacenie składek, to obecnie musi je uregulować wraz z odsetkami za zwłokę.

Organ wyjaśnił, że umorzenie zaległości jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, że skarżący nie może uregulować należności z tytułu składek z powodu nadzwyczajnych zdarzeń losowych lub klęsk żywiołowych. Zaległości powstały z uwagi na to, że nie opłacał w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jednocześnie, zdaniem organu, nie można stwierdzić, że uregulowanie zaległości pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ponieważ z otrzymywanego świadczenia można potrącić na poczet zadłużenia tylko pewną część kwoty, gdyż ustawodawca określił kwotę wolną od zajęć, która musi pozostać na utrzymanie. Z uwagi na powyższe, nawet w przypadku dokonywania potrąceń skarżący nie pozostanie bez środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W skardze z dnia 12 lutego 2014 r. J. S. wyjaśnił, że powstałe zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i FP spowodowane zostały nagłą chorobą skarżącego w dniu 28 lipca 2008 r. – udarem mózgu z afazją, czyli całkowitą utartą zdolności mowy, rozumienia, pisania i czytania. Skarżący wskazał, że w tamtym okresie nie był w stanie ani zamknąć prowadzonej działalności gospodarczej ani jej zawiesić. W ocenie skarżącego stan jego zdrowia jest przyczyną nie do przezwyciężenia, nawet przy użyciu największego wysiłku. Ponadto skarżący wyjaśnił, że w dniu 26 sierpnia 2013 r. miał zawał serca i przeszedł dwie operacje kardiologiczne. Dopiero w maju 2011 r. udało mu się przy pomocy innych osób zawiesić prowadzenie działalności gospodarczej, którą następnie zamknął w dniu 19 stycznia 2012 r. Do skargi załączono dokumentację medyczną dotyczącą stanu jego zdrowia.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w decyzji.

Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i umorzył postępowania w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych.

W piśmie procesowym z dnia 19 maja 2014 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wnikliwego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności w zakresie ustalenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego, jego sytuacji materialnej, możliwości zarobkowych, dokonanie powierzchownej oceny stanu faktycznego sprawy, brak rozważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz brak rozważenia okoliczności występowania u skarżącego przewlekłej choroby. Powyższe uchybienia zdaniem pełnomocnika strony doprowadziły do błędnego uznania, że nie zachodzą podstawy do umorzenia zaległości z tytułu składek, a tym samym do błędnego niezastosowania par. 3 ust. 1 -3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i podtrzymanie decyzji odmownej w przedmiocie umorzenia zaległości składkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga J. S. jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] odmawiająca J. S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W ocenie Sądu, organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3 k.p.a. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 t.j. ze zm.) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co powodowało konieczność jej uchylenia.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Przedmiotem wniosku skarżącego o umorzenie były niezapłacone składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający w niniejszej sprawie nie przeprowadził postępowania w sposób prawidłowy, bowiem nie dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest powierzchowne. Stanowiło to naruszenie art. 7, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3 k.p.a. Organ nie wziął bowiem pod uwagę szczególnej sytuacji, w której znalazł się skarżący po udarze mózgu, który nastąpił w dniu 28 lipca 2008 r. Zdarzenie to wpłynęło negatywnie na możliwość dalszego prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej oraz co za tym idzie regulowania należności składkowych. Jak wynika z przedłożonej dokumentacji lekarskiej skarżący po udarze mózgu musiał się od początku nauczyć mówienia, czytania, pisania. W sprawie mamy zatem do czynienia z niewątpliwie ciężką sytuacją materialną skarżącego oraz jego przewlekłą chorobą, uniemożliwiającą podjęcie jakiejkolwiek pracy, a w związku z tym uzyskanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Okoliczność tę skarżący podnosił w toku prowadzonego postępowania. Tymczasem organ skupił się jedynie na tym, że skarżący otrzymuje rentę, nie ma innych zaległości, nie korzysta z opieki społecznej, zatem w takiej sytuacji, ZUS uznał, że skarżący, otrzymując świadczenie rentowe, jest w stanie uregulować powstałe zadłużenie. Organ nie przeanalizował jakie środki pozostają skarżącemu do dyspozycji po zapłaceniu stałych opłat, jak również zakupie niezbędnych leków. W takiej sytuacji organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, miał obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a, wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Aby jednak takie wyważenie było możliwe i aby organ mógł stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, konieczna była ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy z uwzględnieniem dochodu i wydatków i ustalenie, że opłacenie składek nie pozbawiłoby strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Należy zauważyć, że skarżący podał jakie osiąga dochody. Sam zresztą organ przyznał, że sytuacja zdrowotna jak i finansowa zobowiązanego jest bardzo trudna. Posiadając zatem takie informacje, organ powinien w uzasadnieniu decyzji wykazać, dlaczego przy określonym dochodzie i określonych wydatkach w jego ocenie sytuacja materialna skarżącego jest na tyle dobra, że opłacenie należności nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Takich ustaleń czy też kalkulacji organ nie poczynił. Nie można zatem przyjąć, że organ wydając zaskarżoną decyzję, nie naruszył granic uznania administracyjnego, które wyznacza art. 7 k.p.a, nakładający na organ administracji publicznej obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Zatem za niewystarczające dla odmowy umorzenia należności z tytułu składek uznać należało stanowisko organu, iż postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone.

W świetle powyższego stwierdzić należy, iż wydanie decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Tym samym organ nie rozważył właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Zdaniem Sądu, ten błąd mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia organu.

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ ponownie rozpoznając sprawę powinien realnie ocenić, czy odmowa umorzenia zaległości nie pozostaje w kolizji z interesem publicznym, na straży którego stoi ZUS podkreślając publicznoprawny charakter należności. Na konieczność wykazania i należytego umotywowania zaistnienia ważnego interesu publicznego jako przeciwwagi dla odmowy umorzenia zaległości, mimo wystąpienia przesłanek z § 3 ust 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 marca 2012 r. w sprawie II GSK 203/11 (publ. Baza orzeczeń CBOIS). Należy podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2013 r. sygn. akt II GSK 704/12, iż badając zaistnienie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego istotne jest to, czy odmowa umorzenia należności pociąga za sobą całkowite załamanie finansów, w tym zaprzestanie regulowania stałych należności. To, że strona dotychczas realizuje swoje stałe zobowiązania i nie korzysta z pomocy społecznej, nie przesądza o dobrej sytuacji finansowej, ani nie dyskwalifikuje wniosku o umorzenie.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461 t.j.). Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni rozważania zawarte w uzasadnieniu i dokona analizy sytuacji skarżącego, ustali jakie są faktyczne wydatki skarżącego, który cierpi na ciężką chorobę, rozważy, czy posiadane środki wystarczają na zakup leków czy też niezbędną rehabilitację. Ustalenia te dopiero pozwolą organowi na podjęcie właściwego rozstrzygnięcia w sprawie.

k.ż.