Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 732/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie S WSA Hanna Knysiak - Sudyka ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 listopada 2022 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 11 marca 2022 r., nr SKO-NP-4115-23/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego U. C. wynagrodzenie w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z 3 stycznia 2022 r. Burmistrz S. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że skarżąca nie spełniała wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1265) - dalej: "u.ś.r.".

W odwołaniu skarżąca podniosła, że decyzja organu I instancji była dla niej krzywdząca. Wskazała, że nie zgadza się z dokonaną przez organ interpretacją art. 17 ust. 1b u.ś.r. i w tym zakresie powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 24 października 2014 r., K 38/13. Podała też, że: opiekę na matką sprawuje od 1 sierpnia 2018 r., mieszka z matką z racji jej choroby, do 31 stycznia 2022 r. pobierała zasiłek opiekuńczy - w związku z opieką sprawowaną nad matką. Skarżąca wyjaśniła, że jej matka przeszła operację raka mózgu w 2008 r.; przebyła dwa udary, po których jest lewostronnie sparaliżowana. Matka skarżącej jest nadto po operacji lewego biodra, choruje na padaczkę i nadciśnienie, a także porusza się na wózku inwalidzkim. Skarżąca podała, że pomaga matce przy wstawaniu z lóżka, porannej toalecie i ubieraniu się; podaje jej śniadanie i lekarstwa. Później przychodzi do matki rehabilitant. Dalej skarżąca przygotowuje obiad, podaje matce leki i dba o jej potrzeby fizjologiczne; zapewnia matce kontakt z lekarzem oraz księdzem, robi zakupy, sprząta i załatwia za mamę sprawy urzędowe. Zdaniem skarżącej stan zdrowia jej matki wymagał stałej, 24 godzinnej opieki, przez co nie było możliwości podjęcia pracy, nawet w minimalnym zakresie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z 11 marca 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji - pomimo częściowo błędnego uzasadnienia prawnego - co do zasady była prawidłowa.

Organ ustalił, że orzeczeniem z 28 stycznia 2021 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N., matka skarżącej została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 5 maja 2009 r. do dnia 31 stycznia 2022 r., a orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 18 grudnia 2009 r. stwierdzono u niej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z przedłożonym orzeczeniem z 28 stycznia 2021 r., niepełnosprawność matki skarżącej istniała od 39-go roku życia.

Dalej Kolegium podało, że stanowisko prawne organu I instancji, co do treści art. 17 ust.1 b u.ś.r., w kontekście skutków wyroku Trybunał Konstytucyjny z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie zasługiwało na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznaczało, że wyroki te były wiążące dla wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem powinny być przez nich respektowane. Tym samym, okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała w wieku 39 lat nie mogła stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy ustalono, że matka skarżącej jest osobą z I grupą inwalidzką, trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jest po przebytym udarze prawej półkuli mózgu oraz operacji robaka móżdżku (2008 r.), z padaczką oraz zaburzeniami mobilności po złamaniu szyjki kości udowej lewej, wymaga pomocy innych przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych - zgodnie z orzeczeniem z 18 grudnia 2019 r. Matka skarżącej korzysta z łóżka rehabilitacyjnego. Od 20 października 2021 r. jest wdową. Skarżąca, lat 23, prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z matką. Zgodnie z oświadczeniem z 18 listopada 2021 r. skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką od 1 sierpnia 2018 r. i z uwagi na powyższe nie miała możliwości podjęcia pracy choćby w ograniczonym zakresie. Skarżąca pomagała matce we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Rano pomagała matce wstać i usiąść na wózek inwalidzki, po czym zawoziła matkę do łazienki, zmieniała pampersa po nocy; myła ją i czesała, i ubierała; przygotowywała śniadanie oraz podawała matce zalecone leki. W ciągu dnia matka przebywała na wózku inwalidzkim. W tym czasie skarżąca sprzątała, prała, gotowała obiad około godz. 12.00; podawała matce obiad i leki. Około godziny 16.00 przygotowywała podwieczorek, pomagała matce przygotować się do ćwiczeń z rehabilitantem, które wykonywane były w domu. Po godzinie 18.00 przygotowywała kolację i podawała matce zalecane leki; o godz. 19.00 szykowała matkę do snu, zawoziła do łazienki gdzie wykonuje wieczorną toaletę oraz zakładała matce pampersa oraz pomagała położyć się do łóżka. Skarżąca pozostaje do dyspozycji matki także w nocy gdy zachodziła taka potrzeba. Ponadto załatwia za matkę wszystkie sprawy urzędowe, opłacała rachunki; zamawiała wizyty lekarskie, wykupywała leki.

Zdaniem Kolegium w sprawie nie występował związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a sprawowaną opieką. Ustalony przez organ I instancji zakres opieki, powielony przez skarżącą w odwołaniu od decyzji - w ocenie Kolegium nie dawał podstawy do uznania by sprawowana przez skarżącą opieka nad matką nie pozwala jej na podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Matka skarżącej, jakkolwiek niewątpliwie była osobą schorowaną, poruszającą się na wózku inwalidzkim co powodowało, że niezbędna pomoc córki obejmowała pomoc w czynnościach związanych z higieną osobistą, jednakże pozostałe czynności, które według ustaleń wykonywała skarżąca, nie odbiegały od zwykłych czynności związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem - z wyłączeniem zmiany pampersa po nocy. Kolegium wskazało, że pranie, gotowanie, sprzątanie z natury rzeczy wykonują osoby pracujące, podobnie ma się rzecz z zakupem leków i wizytami u lekarza, które nie są przecież codzienną koniecznością. Z zasad doświadczenia życiowego wynikało, że ww. czynności, które wykonywała skarżąca, nie odbiegały od czynności, które wykonują osoby zajmujący się opieką nad chorymi najbliższymi osobami i jednocześnie pracujący zawodowo. Czynności te nie miały charakteru tego rodzaju, że należało je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach – z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcia jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Matka skarżącej poruszająca się na wózku inwalidzkim - to jednak nie jest niedołężna w takim stopniu aby córka musiała przy nim stale czuwać. Nie była ona osobą niesamodzielną czy leżącą. Deklarowane przez skarżącą czynności opiekuńcze miały charakter czynności pomocniczych, do których jako dziecko była moralnie i prawnie zobligowana.

Z ustaleń poczynionych w w sprawie wynikało również, że osobami zobowiązanymi do alimentacji oprócz skarżącej było również rodzeństwo skarżącej: B. S. - mieszkająca w Anglii, T. S. zamieszkały w N. oraz J. S. przebywający w Belgii. Z ich oświadczeń wynikało, że nie byli w stanie pomagać przy opiece nad niepełnosprawną matką ze względu na miejsce pobytu i wykonywanej pracy zawodowej. Organ wskazał jednakże, że fakt wykonywania pracy czy zamieszkiwania w innej miejscowości czy też przebywanie poza granicami kraju nie było okolicznością o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste anulowanie obowiązku alimentacyjnego. Ponadto obowiązek alimentacyjny nie musiał polegać na osobistym staraniu, lecz mógł ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. W ocenie organu przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który z mocy prawa, w pierwszej kolejności ciążył na dzieciach niepełnosprawnej. Kolegium wskazało też, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca domagała się uchylenia decyzji Kolegium, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego: art 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1 a i ust. 1b w zw. z ust. 5 u.ś.r. przez dowolną i błędną interpretację tych przepisów - uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść art 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz uznanie, że występują przesłanki negatywne uniemożliwiające przyznanie przedmiotowego świadczenia, podczas gdy, w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż występował związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a opieką nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką. Opieka ta sprawowana była w wymiarze całodobowym i nie polegała, wbrew stanowisku organu, jedynie na czynnościach pomocniczych. W ocenie skarżącej naruszone zostały ww. przepisy przez uznanie, że osoby zobowiązane do alimentacji oprócz skarżącej, pomimo niemożności wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego polegającego na osobistej opiece nad matką, zobowiązane są do innej formy świadczenia tej opieki, tj. łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną, pomimo, że art. 17 ust. 1a nie mógł zostać zastosowany w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skarżąca opisała stan zdrowia matki. Podała, że z orzeczenia lekarskiego wynikała trwała i bezterminowa niezdolność do samodzielnej egzystencji jej matki, co przejawiało się w konieczności pomocy innych osób przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Matka poruszała się na wózku inwalidzkim od 2010 r. i była osobą całkowicie niepełnosprawną, wymagającą całodobowej opieki. Skarżąca wskazała, że ukończyła edukację w 2018 r. i niemal od razu musiała zrezygnować z pracy i z dalszej nauki na rzecz opieki nad mamą. Wtedy złożyła pierwszy wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy, który został jej przyznany i pobierała go po dzień dzisiejszy w kwocie 620 zł miesięcznie. Podała, że nie szuka pracy, gdyż stan zdrowia mamy nie pozwalał na to by podjąć pracę nawet w niepełnym wymiarze czasu. Nie stać jej było również na opiekunkę, poza tym jej mama była bardzo nieufna, strachliwa i nie dopuszczała do siebie obcych osób, na obecność których reaguje zdenerwowaniem, w konsekwencji czego źle się czuje, co może skutkować kolejnym atak padaczki. Podała, że sytuacja finansowa jej i matki diametralnie się zmieniła po śmierci ojca. Wskazała też, że jej rodzeństwo ma własne rodziny i pomaga matce finansowo w miarę możliwości, co jednak jest trudne. Skarżąca wskazała, że utrzymuję się z matką z renty matki przyznaje po śmierci taty i z zasiłku skarżącej. W grudniu 2021 r. ze względu na konieczność zapewnienia utrzymania finansowego wystąpiła o przyznanie zasiłku z tytułu opieki nad mamą. Opieka sprawowana nad matka była stała, w wymiarze całodobowym, choć organ poczynił w tym względzie samodzielne, nieprzystające do rzeczywistości ustalenia. Skarżąca podniosła, że ustawodawca nie posłużył się dla określenia opieki żadnym epitetem, w szczególności nie wskazał, aby musiała być to opieka stała. Natomiast w doktrynie wskazywano, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego stanowią wystarczającą podstawę, by twierdzić, że chodzi tu o ustawiczną opiekę nad osobą niepełnosprawną. Opieka stała poza tym, że wyklucza możliwość wykonywania pracy zarobkowej, powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Przy tym sprawowanie stałej opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. W przekonaniu skarżącej, art. 17 ust. 1a u.ś.r., który wskazuje na inną osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż skarżąca nie należy do kręgu osób wskazanych w ust. 1 bowiem jest spokrewniona z matką w pierwszym stopniu. Zdaniem skarżącej, użyte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. sformułowanie, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne (...) przesądza o tym, że w przypadku gdy inną osobą - wskazaną w art. 17 ust. 1 pkt u.ś.r. jest osoba spokrewniona w dalszym niż pierwszy stopień pokrewieństwa, to muszą być spełnione przesłanki wskazane w ust. 1 a pkt 1-3, aby mogło zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie skarżącej powyższe sformułowanie nalezało rozumieć w ten sposób, że skoro rodzice są krewnymi pierwszego stopnia w linii prostej względem swojego dziecka, to nie mógł mieć zastosowania przepis, wskazujący, że przesłanki, poza tymi wskazanymi w art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r., nie były wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce nad matką, w oparciu o treść art 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. Gdyby jednak Sąd nie podzielił zaprezentowanego stanowiska, skarżąca wskazała, że treść ww. przepisu nie pozwala na interpretację jaką zaprezentował organ, wedle której skoro istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, to powinny wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego, niezależnie od ich woli w postaci pokrywania kosztów związanych z opieką. W ocenie skarżącej dokonana przez organ interpretacja nie znajdowała podstawy w przepisach prawa materialnego regulujących warunki przyznania świadczenie, o które się ubiegam

W piśmie z dnia 22 września 2002 r., przyznana skarżącej z urzędu pełnomocniczka podtrzymała żądanie zawarte w skardze. Podała, że zgodnie z wydanym orzeczeniem matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Obiektywnie trudno zatem było sobie wyobrazić aby skarżąca mogła na kilka godzin w ciągu dnia pozostawić matkę bez żadnej opieki i udać się do pracy. Skarżąca była do dyspozycji matki praktycznie przez cala dobę, pomagała jej we wszelkich czynnościach życiowych i pielęgnacyjnych i umożliwiała matce de facto egzystowanie w jakimkolwiek stopniu. Skarżąca nadto jako osoba spokrewniona w pierwszym stopniu pokrewieństwa z osobą wymagającą opieki nie musiała spełnić przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1 a u.ś.r.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga nie była zasadna ponieważ organy prawidłowo ustaliły brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem było spełnianie przez matkę skarżącej części przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia (stopień niepełnosprawności i obiektywnie zły stan zdrowia). Kluczowe dla sprawy było natomiast, czy w sprawie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. tzn. czy prawidłowa i zgodna z prawem była ocena organów, że skarżąca była nieuprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zakres opieki jakiej wymagała podopieczna (matka skarżącej) nie wykluczał podjęcia zatrudnienia przez jej córkę. Ponadto sporne było, czy organy mogły w ten sposób interpretować zasadę pomocniczości ustawy o świadczeniach rodzinnych, że świadczenie pielęgnacyjne przysługiwałoby tylko wówczas, gdyby pozostałe dzieci osoby niepełnosprawnej, w stosunku do której istniał obowiązek alimentacyjny – nie były w stanie wspomóc opiekuna czy to w formie świadczeń rzeczowych (pomocy w czynnościach opiekuńczych), czy też finansowo.

Powołany w sprawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi (w części istotnej dla rozstrzyganej sprawy), że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powołany przepis jest jednak elementem całego systemu prawnego, który właśnie w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym wskazuje krąg osób zobowiązanych do alimentacji tj. prawnego obowiązku dostarczania przede wszystkim środków utrzymania (art. 128 k.r.o.).

W tym miejscu należałoby podkreślić, jako to wskazują sądy administracyjne, że świadczenia opiekuńcze, do których należy między innymi świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane są z powodu niemożności wykonywania w ogóle pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie jedynie z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Samo orzeczenie o niepełnosprawności matki skarżącej nie rozstrzygało więc o związku przyczynowym pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką w rozumieniu u.ś.r.

Odnosząc się więc do argumentów skarżącej oraz jej pełnomocniczki w zakresie braku możliwości pomagania jej w opiece nad matką przez rodzeństwo to należałoby powtórzyć za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 6 czerwca 2022 r., III SA/Kr 1818/21 (odwołującego się w tym zakresie do innych orzeczeń sadów administracyjnych), że wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem. Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zakładzie karnym; przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowania opieki matką, jednak jej nie uniemożliwiają.

W rozpoznawanej sprawie jeden z braci w istocie mieszka pod tym samym adresem i nie wynika z akt, aby miał własną rodzinę. Nie jest więc tak, aby nikt z dorosłych domowników, oprócz samej skarżącej, nie przebywał w domu.

Sąd zdaje sobie sprawę, że sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem najbliższej rodziny wymaga poświecenia osób najbliższych, ale zasada pomocniczości zapewnienia pomocy przez państwo kosztem publicznych finansów powoduje, że środki te są angażowane dopiero w sytuacji gdy obiektywnie nie jest możliwe wykorzystanie pomocy rzeczowej lub finansowej osób zobowiązanych prawnie do alimentacji niepełnosprawnego.

W tym kontekście, wbrew zarzutom skarżącej, organy prawidłowo przyjęły, że nie był konieczna w jej sytuacji życiowej całkowita rezygnacja z podjęcia zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Zasadnie, zdaniem Sądu, Kolegium uznało, że zakres wykonywanych czynności opiekuńczych w istocie stanowił w znacznej mierze codzienną pomoc w czynnościach życia codziennego niepełnosprawnej matki. Skarżąca wskazuje, że jej obowiązki dotyczą absolutnie wszystkiego tj. załatwiania spraw urzędowych; posiłków, lekarstw, kąpieli, kontaktów z rodzina i księdzem, zakupów, płacenia rachunków, organizowania czasu dla mamy, a przede wszystkim stałego czuwania nad niepełnosprawną. Już sam opis tych czynności wskazuje, że praktycznie należy je wykonywać, albo rano, albo wieczorem (kąpiel) – a w każdym razie poza godzinami zatrudnienia (np. zakupy; płacenie rachunków, załatwianie spraw urzędowych itp.).

Jak wskazuje się w orzecznictwie, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną matką, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (np. wyrok NSA z 3 marca 2022 r., I OSK 1653/21 i powołany tamże wyrok z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Powołany art. 17 ust. 1 u.ś.r należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (np. wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2729/16). Z tych to powodów musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

Argumentacja skarżącej skupiła się przede wszystkim na akcentowaniu stopnia niepełnosprawności matki, w tym padaczki będącej konsekwencją przebytej operacji (z akt wynika, że niepełnosprawność została orzeczona w 2009 r.) . Jednakże jak sama skarżąca podała w skardze do 2021 r. ojciec skarżącej z racji wykonywanego zawodu do chwili jego śmierci w 2021 r., rzadko przebywał w domu, a ona sama do 2018 r. uczęszczała do szkoły. Okoliczności te pośrednio wskazują, że albo opieka nad niepełnosprawną matką nie wymagała stałej obecności w domu innej osoby, albo że pozostałe (starsze) rodzeństwo faktycznie pomagało w czynnościach opiekuńczych.

Z tych to powodów Sąd uznał, za niezasadne zarzuty naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Organ w sposób logiczny, odwołując się do zebranych w sprawie dowodów, wykazał, że opisane we wniosku czynności opiekuńcze w istocie stanowią pomoc córki w czynnościach życia codziennego niepełnosprawnej matki, a pomoc ta mogła być świadczona poza godzinami pracy zarobkowej.

Z tych to powodów Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz.329 z późn. zm.).

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15 zzs4 ust. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).

O kosztach wynagrodzenia pełnomocniczki z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 68 z późn. zm.).