Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1586/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Bytner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2021 r. sprawy ze skargi V. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] października 2020 r., 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz strony skarżącej V. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] kwotę 387 (trzysta osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: GITD), na podstawie art. 127 § 3 w zw.

z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.-Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.; dalej: k.p.a.),

art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 470 z późn. zm.; dalej: u.d.p.) oraz załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 32; dalej: rozporządzenie z 22 marca 2011 r.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2140 z późn. zm.; dalej: u.t.d.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez [...] Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej: strona, skarżąca, spółka) od swojej wcześniejszej decyzji z dnia [...] października 2020 r. nr [...] o nałożeniu kary pieniężnej, utrzymał zaskarżoną decyzję w całości w mocy.

Do wydania powyższej decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia:

Opisaną decyzją z [...] października 2020 r. GITD nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości 1.500 zł, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie w dniu [...] kwietnia 2020 r. przejazdu po drodze ekspresowej [...] węzeł [...]., który został wyszczególniony w zał. 1 pkt 13 lit. b do rozporządzenia z dnia 22 marca 2011 r., z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. W dniu [...] kwietnia 2020 r. o godz. 10:11:44 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr [...] znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka drogi ekspresowej [...] węzeł [...] zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego o nr rejestracyjnym [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy i zapisany pod numerem ewidencyjnym [...].

Na podstawie informacji z systemu elektronicznego poboru opłat ustalono, że za przejazd pojazdu samochodowego o ww. nr rejestracyjnym wyposażonego w urządzenie viabox, służące do naliczania i uiszczania opłaty elektronicznej, nie została uiszczona opłata elektroniczna z powodu braku odpowiednich środków na koncie użytkownika. Według informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców dopuszczalna masa całkowita pojazdu przekraczała 3,5 t, a właścicielem pojazdu w dniu popełnienia naruszenia była spółka.

Powyższe ustalono w ramach prowadzonej przez GITD kontroli stacjonarnej obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Pismem z 6 sierpnia 2020 r. organ zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas ww. przejazdu, pouczając o treści art. 10 § 1 k.p.a.

Strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe stosowanie art. 13k u.d.p. skutkujące nałożeniem dotkliwej sankcji finansowej, całkowicie nieproporcjonalnej do ewentualnej wagi naruszenia - nałożono karę w wysokości 1500 zł, która jest ponad stukrotnie wyższa od należności za przejazd, która to należność została natychmiast pobrana po doładowaniu konta; art. 189a § 2 pkt 1-3, art. 189d, art. 189e oraz art. 189f k.p.a. poprzez niezastosowanie do kary pieniężnej przewidzianej w u.d.p. przepisów k.p.a. dotyczących administracyjnych kar pieniężnych (dział IVa), który reguluje zasady nakładania kar pieniężnych i powinien znaleźć zastosowanie do kar nakładanych przez organy na podstawie u.d.p.; art. 189f § 1 k.p.a. poprzez nieodstąpienie od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu, w sytuacji gdy kara w wysokości 1.500 zł za zarzucone naruszenie w okolicznościach, w jakich do niego doszło i jego wagi jawi się jako nieproporcjonalna; art. 13k ust. 8a u.d.p. przez jego niezastosowanie i niezaniechanie nałożenia kary. Strona wskazała, że urządzenie viabox zainstalowane w pojeździe było sprawne technicznie, a firma nie uchylała się od płatności, a jedynie nie dokonała przedpłaty, co nie oznacza, że doszło do naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Naruszenie ww. obowiązku nastąpiłoby wówczas, gdyby spółka uchylała się od zapłaty, tzn. nie zainstalowała urządzenia do poboru w kabinie pojazdu i nie została naliczona opłata za przejazd. W sytuacji gdy opłata ta została naliczona (powstało skonkretyzowane roszczenie) nie może być mowy o naruszeniu obowiązku. Ponadto natychmiast po tym, jak zauważono brak środków na koncie zostały one uzupełnione i w pierwszej kolejności część wpłaty została zaliczona na poczet zarejestrowanych i należnych kwot.

Ponownie rozpoznając sprawę GITD, przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe w trybie art. 136 k.p.a. z pisma z 10 grudnia 2020 r. Departamentu Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Ministerstwa Finansów, na podstawie którego ustalono, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w dniu [...] kwietnia 2020 r. po drodze krajowej nr [...] o godzinie 10:11:44 nie została uiszczona. Przyczyną nieuiszczenia opłaty był brak środków na koncie użytkownika. Kierujący pojazdami zarejestrowanymi na umowie użytkownika byli informowani o niskim stanie salda od dnia 2 kwietnia 2020 r. od godziny 17:00:56 za pośrednictwem sygnalizacji urządzeń pokładowych viabox zainstalowanych w pojazdach. Wpłata w wysokości 1.000 zł na indywidualny rachunek bankowy użytkownika nastąpiła 2 kwietnia 2020 r. Konto użytkownika zostało zasilone powyższą kwotą 2 kwietnia 2020 r. o godzinie 17:49:51. Umowa użytkownika w systemie Viatoll została zasilona powyższą kwotą 3 kwietnia 2020 r. o godzinie 12:13:01. Umowa z użytkownikiem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu. Użytkownik nie składał reklamacji w związku z nieprawidłowym działaniem urządzenia viabox. W dniu naruszenia nie odnotowano nieprawidłowości w działaniu systemu oraz urządzeń kontrolnych.

Ponadto na podstawie pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w W. z [...] lutego 2021 r. organ ustalił, że ww. dniu odcinek drogi krajowej nr [...] był oznakowany tabliczkami T-34. Znaki informujące o konieczności uiszczania opłaty elektronicznej były umieszczone prawidłowo. Przeprowadzone kontrole ustawienia tabliczek T-34 na ww. drodze nie wykazały nieprawidłowości.

Organ wyjaśnił, że na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 maja 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020r., poz. 1087) od dnia 1 lipca 2020 r. zgodnie z art. 13hb ust. 1ba u.d.p. opłatę elektroniczną pobiera Szef Krajowej Administracji Skarbowej (dalej: Szef KAS). Na mocy art. 13hb ust. 1bb u.d.p. opłata elektroniczna jest pobierana za pomocą systemu teleinformatycznego (dalej: System Poboru Opłaty Elektronicznej KAS).

Organ zauważył, że zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 110 z późn. zm.; dalej: p.r.d.). Obowiązek ten dotyczy pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t. Według art. 13k ust. 1 u.d.p. wysokość kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej uzależniona jest od rodzaju pojazdu, za przejazd którego nie została uiszczona opłata elektroniczna, tj. 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy (pkt 1) i 1.500 zł - w pozostałych przypadkach (pkt 2). Zatem wysokość kary pieniężnej przepis określa w sposób sztywny i nie ma możliwości kształtowania jej wysokości. Dlatego, zdaniem GITD, regulacja art. 189d k.p.a., na mocy art. 189a § 2 pkt 1 k.p.a. nie ma zastosowania.

Mając na uwadze art. 13k ust. 1 pkt 2, ust. 4, ust. 6, ust. 7 oraz ust. 9 u.d.p., wymierzono spółce jako właścicielowi ciągnika samochodowego karę w wysokości 1.500 zł.

Odwołując się do zasad: art. 7, 77, 80 k.p.a. zobowiązujących organ do podjęcia czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego o istotnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy oraz jego rozpatrzenia, GITD zauważył, że znaczenia nie miały fakty dotyczące przyczyn nieuiszczenia opłaty elektronicznej, a decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej mają charakter decyzji związanych. Organ uznał, że wywiązał się z powyższych obowiązków.

Wyjaśnił, że procedura wnoszenia i rozliczania opłaty elektronicznej została uregulowana w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. poz. 1406; dalej: rozporządzenie o opłatach elektronicznych). Rozporządzenie to wyróżnia dwie formy wnoszenia opłaty elektronicznej: przedpłatę i płatność okresową z zabezpieczeniem (§ 6 ust. 1 pkt 1 i 2), określa też warunki, jakie należy spełnić przed rozpoczęciem wykonywania przejazdu po drodze płatnej, jak: zawrzeć umowę, odebrać urządzenie od pobierającego opłatę i zainstalować je w pojeździe, jaki wskazano w umowie, a w przypadku przedpłaty- wnieść ją w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości (§ 7 ust. 1). Z kolei według § 7 ust. 3 ww. rozporządzenia w przypadku opłaty elektronicznej uiszczanej w trybie przedpłaty, przez wniesienie opłaty elektronicznej rozumie się: wpływ środków na rachunek bankowy, o którym mowa w ust. 2- gdy wpłata jest dokonywana w drodze przelewu albo wniesienie opłaty przez użytkownika - gdy wpłata jest dokonywana zgodnie z postanowieniami umowy określającymi dostępne sposoby wnoszenia tejże opłaty.

Zdaniem GITD, z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynikało, że spółka zawarła umowę z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną, przy czym wniesiona 25 marca 2020 r. o godz. 16:01:36 przez stronę przedpłata w kwocie 800 zł nie pokryła w całości należności wynikających z dokonanych przejazdów. Opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o nr rejestracyjnym [...] w dniu [...] kwietnia 2020 r. po drodze krajowej nr [...] o godz. 10:11:44 nie została uiszczona. Przyczyną nieuiszczenia opłaty był brak środków na koncie użytkownika. Kierujący pojazdami zarejestrowanymi na umowie użytkownika byli informowani o niskim stanie salda od 2 kwietnia 2020 r. od godz. 17:00:56 za pośrednictwem sygnalizacji urządzeń pokładowych viabox zainstalowanych w pojazdach. Jednakże umowa użytkownika w systemie Viatoll została zasilona powyższą kwotą 3 kwietnia 2020 r. o godz. 12:13:01, a więc już po zarejestrowanym incydencie. Organ podkreślił, że w świetle powyższego wniesienie przedpłaty (doładowanie konta) po zarejestrowaniu naruszenia w systemie nie prowadziło do jego konwalidacji. W systemie Viatoll w przypadku posiadania umowy do konta w trybie przedpłaconym, opłaty elektroniczne nie są pobierane wstecz, tzn. już po wykonanym przejeździe. Dlatego w przypadku posiadania konta w trybie przedpłaconym użytkownik systemu Viatoll nie powinien dopuścić do braku środków pieniężnych na umowie podczas przejazdu.

Organ zauważył, że przy dokonywaniu płatności przelewem za pośrednictwem banków należy odróżnić trzy etapy: złożenie dyspozycji przelania środków na rachunek wierzyciela (złożenie polecenia przelewu), obciążenie rachunku dłużnika kwotą wskazaną w poleceniu przelewu (moment "zejścia" środków z konta dłużnika), uznanie rachunku bankowego wierzyciela kwotą wskazaną w poleceniu przelewu (moment w którym wierzyciel może dysponować środkami pieniężnymi). Jego zdaniem samo przyjęcie polecenia przelewu jest jedynie przyjęciem dyspozycji przelania środków pieniężnych i nie oznacza obciążenia rachunku dłużnika, bowiem na rachunku dłużnika może nie być wystarczających środków pieniężnych. Przelew przedpłaty nie jest dokonywany w czasie rzeczywistym, a to oznacza, że środki pieniężne natychmiast po zleceniu przelewu, nie znajdą się na rachunku odbiorcy, tutaj - na koncie użytkownika.

Organ przyjął, że w rozpoznawanej sprawie spółka rozpoczęła korzystanie z dróg krajowych zanim środki pieniężne zostały rozksięgowane na koncie użytkownika systemu Viatoll. Użytkownik systemu decydując się na dokonywanie doładowania konta przelewem winien mieć świadomość, że wpłacane środki pieniężne nie będą widoczne na jego koncie w systemie Viatoll od razu, albowiem proces księgowania tychże środków może trwać do trzech dni roboczych, o czym informuje operator systemu w druku zawierającym numer indywidualnego rachunku bankowego dedykowanego konkretnemu użytkownikowi systemu. Natomiast w dniu naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej użytkownik rozpoczął wykonywanie przejazdów ze stanem konta niepozwalającym na pokrycie opłat za przejazdy. Opłaty nie zostały uiszczone również na bramownicach poprzedzających bramownicę, która zarejestrowała naruszenie. Ponadto do konta użytkownika były zgłoszone również inne pojazdy, które poruszając się po drogach płatnych wpływały na wyczerpanie się środków. Organ zaznaczył, że gdyby na koncie znajdowały się środki w ilości wystarczającej na pokrycie przejazdów, to system pobrałby je i nie odnotowałby naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Organ podkreślił, że nie ustalono, aby opłata za sporny przejazd została uiszczona, a strona dowodu przeciwnego nie przedstawiła. Przyczyną naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej był brak środków pieniężnych na koncie strony, która korzystała z sieci dróg publicznych objętych tą opłatą. Z materiału nie wynikało, aby ujawnione przez organ naruszenie było konsekwencją nieprawidłowego działania systemu elektronicznego poboru opłat.

Zatem według GITD, zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny, a wymierzona kara pieniężna odpowiada prawu, gdyż spółka naruszyła obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej.

Co do wymiaru kary, GITD przyjął, że dyrektywy wymiaru kar administracyjnych z art. 189d k.p.a. nie znajdują zastosowania w przypadku kar nakładanych decyzjami związanymi.

Natomiast co do przesłanki z art. 189e k.p.a. nakazującej odstąpienie od ukarania w przypadku wystąpienia siły wyższej, zdefiniowanej przez organ jako zdarzenie o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym), nie do uniknięcia, takie, nad którym człowiek nie panuje, GITD podniósł, że siła wyższa wyłączy odpowiedzialność jedynie wówczas, gdy naruszenie prawa, które stanowi powód wymierzenia sankcji, pozostawało w bezpośrednim związku z wystąpieniem siły wyższej. W sprawie nie wystąpiły okoliczności określone w art. 189e k.p.a.

Odnosząc się do uregulowania art. 189f k.p.a. pozwalającego na odstąpienie od wymierzenia kary, jej miarkowanie, GITD podkreślił, że z przepisów u.d.p. oraz rozporządzeń wykonawczych do tej ustawy wynika, że w momencie przejazdu wykonywanego po drodze płatnej na koncie umowy użytkownika muszą znajdować się środki pieniężne pozwalające na uiszczenie opłaty elektronicznej za przejazd. Jest to obowiązek korzystającego z drogi publicznej i dotyczy on wszystkich użytkowników systemu Viatoll. Natomiast według ustaleń organu strona nie dopełniła obowiązku zasilenia konta w systemie Viatoll środkami pieniężnymi przed przejazdem. Dlatego organ nie miał podstaw do uznania, że waga naruszenia prawa była znikoma, a strona zaprzestała naruszać prawo, ponieważ doładowała konto po naruszeniu. Dlatego stwierdził brak podstaw do odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w oparciu o art. 189f § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.

Odnosząc się do wniosku dowodowego spółki, GITD uważał, że z wykazu opłat załączonego do pisma Departamentu Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Ministerstwa Finansów, wynika bezpośrednio, że urządzenie viabox zainstalowane w pojeździe łączyło się z punktem poboru opłat w trakcie przejazdu drogą płatną, ale opłata elektroniczna nie została uiszczona z uwagi na brak środków pieniężnych na koncie umowy użytkownika w systemie Viatoll.

Unormowanie art. 13k ust. 8 u.d.p. nie ma zastosowania w sprawie, gdyż będzie stosowane po wprowadzeniu nowego Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS. Do systemu Viatoll nie są zaś przekazywane żadne dane geolokalizacyjne. Co istotne, w obowiązującym systemie Viatoll opłata elektroniczna pobierana jest za pośrednictwem urządzenia viabox. Dodatkowo posiadając umowę w trybie przedpłaconym użytkownik nie ma możliwości uiszczenia opłaty po przejeździe.

Organ nie dopatrzył się też naruszenia art. 13k u.d.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Uznał, że skoro strona dopuściła się naruszenia obowiązku z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., to słusznie została nałożona na nią kara pieniężna zgodnie z art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p.

Odnosząc się do zarzutu nieproporcjonalności kary za przedmiotowe naruszenie, GITD zaznaczył, że dyrektywa 2006/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 maja 2006 r. zmieniająca dyrektywę 1999/62/WE w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe wprowadziła brzmienie art. 7 ust. 9 i 10 ww. Dyrektywy, z tym że przepisy te odnoszą się do opłat pobieranych za przejazdy po drogach płatnych nie zaś do kar nakładanych z tytułu naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Przychody uzyskane z kar nałożonych za nieuiszczenie opłaty elektronicznej stanowią przychód Krajowego Funduszu Drogowego (art. 13hb ust. 2 u.d.p.), który zajmuje się m.in. wsparciem rządowego programu budowy dróg w Polsce. Zdaniem GITD zasada proporcjonalności została zachowana, ponieważ opłaty za przejazdy powiązane są z kosztami budowy oraz kosztami eksploatacji, utrzymania oraz rozwoju sieci infrastruktury w Polsce.

Organ przypomniał, że decyzja o wymierzeniu kary pieniężnej jest decyzją związaną, co oznacza, że w przypadku stwierdzenia naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej na GITD spoczywa obowiązek wymierzenia kary pieniężnej niezależnie od motywów, jakimi kierował się korzystający z drogi publicznej wjeżdżając na drogę płatną, jego sytuacji osobistej i materialnej, jak i od tego, czy miał on świadomość, że narusza prawo. Odpowiedzialność uregulowana w ustawie o drogach publicznych ma charakter zobiektywizowany, a ustawową przesłanką nałożenia kary pieniężnej jest naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Odpowiedzialność ta jest niezależna od winy sprawcy naruszenia oraz od przyczyn, z powodu których do naruszenia tego doszło. Z analizy zgromadzonego materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, że naruszenie spowodowane było brakiem odpowiednich środków na koncie. W takiej sytuacji podmiot zobowiązany do wnoszenia opłaty elektronicznej nie powinien był korzystać z dróg krajowych, za które pobierana jest opłata elektroniczna, bowiem świadomie narażał się na odpowiedzialność administracyjnoprawną za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Odnosząc się do zasadności kontroli, wyjaśnił, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 27 października 2016 r. w sprawie kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1859) kontrola prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej jest przeprowadzana jako kontrola stacjonarna lub kontrola mobilna i polega na sprawdzeniu czy kontrolowany nie naruszył obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Kontrola stacjonarna polega na kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej za pomocą stacjonarnych lub przenośnych przyrządów automatycznie ujawniających i rejestrujących informacje o naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej (§ 2 ust. 2 pkt 2 ww. aktu).

Spółka nie zgadzając się z powyższą decyzją, zaskarżyła ją w całości do Sądu. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj.:

1. art. 13k u.d.p. poprzez nałożenie dotkliwej sankcji finansowej całkowicie nieproporcjonalnej do ewentualnej wagi naruszenia, bowiem nałożono karę w wysokości 1.500 zł, która jest kilkudziesięciokrotnie wyższa od należności za przejazd, w sytuacji gdy przewoźnik dokonał wpłaty środków przelewem przed przejazdem, a jedynie zostały one zaksięgowane na koncie operatora już po wykonaniu przejazdu i mogły z niego zostać pobrane, a zatem przewoźnik nie ukrywał przejazdu przed administracją (nie uchylał się od płatności, nie próbował uniknąć płatności),

2. art. 189a § 2 pkt 1 -3, art. 189d, art. 189e oraz art. 189f k.p.a. poprzez niezastosowanie do kary pieniężnej przewidzianej w u.d.p. przepisów k.p.a. dotyczącego administracyjnych kar pieniężnych (dział IVa), które regulują zasady nakładania kar pieniężnych i powinny znaleźć zastosowanie do kar nakładanych przez organy na podstawie u.d.p., a które to przepisy pozwalają miarkować kary i od nich odstępować lub poprzestać na pouczeniu i które to przepisy zostały przez organy pominięte, pomimo że kary pieniężne w u.d.p. zostały uregulowane w sposób częściowy, nieuwzględniający jednak wszystkich kwestii wymienionych w pkt 1- 6 art. 189a § 2 k.p.a,, przez co koniecznym jest w przypadku przepisów u.d.p. odwołanie się do uregulowań działu IVa k.p.a. (por wyrok VI SA/Wa 988/20);

3. art. 189f § 1 k.p.a. poprzez nieodstąpienie od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu w sytuacji, gdy kara 1.500 zł za zarzucone naruszenie w okolicznościach w jakich do niego doszło i jego wagi jawi się jako nieproporcjonalna;

4. art. 13k ust 8a u.d.p. poprzez analogię na korzyść strony, obowiązującego od dnia 1 lipca 2020 r., ale jako względniejszego mającego zastosowanie do naruszeń popełnionych przed tą datą, ale będących przedmiotem postępowań będących w toku po dacie jego wejścia w życie (zasada lex benignior -zasada stosowania prawa względniejszego) poprzez jego niezastosowanie i niezaniechanie nałożenia kary.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, strona wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji GITD w całości oraz poprzedzającej ją decyzji GITD w całości i umorzenie postępowania w całości, ewentualnie o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym., co sprecyzowała jako rozpoznanie sprawy na podstawie art. 15zzzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem, zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.).

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zaprezentowane w decyzji i wnosił o oddalenie skargi oraz wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021, poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. Dlatego, aby wyeliminować decyzję z obrotu prawnego konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, jak stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) ustawy z dnia 330 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), a także gdy decyzja dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Kierując się powyższymi kryteriami, zdaniem Sądu, skarga spółki zasługuje na uwzględnienie.

Należy zakreślić, że bezsporne było, że w dniu [...] kwietnia 2020 r. o godz. 10:11:44 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr [...] znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka drogi ekspresowej [...] węzeł [...] zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego o nr rejestracyjnym [...] i za ten przejazd nie została w chwili przejazdu pojazdu pod bramownicą uiszczona/ściągnięta opłata elektroniczna, gdyż nie stwierdzono odpowiednich środków na koncie użytkownika pojazdu, tj. skarżącej. Nie było też sporne, że spółka miała zawartą umowę z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną w trybie przedpłaty.

Tryb, sposób i termin wnoszenia opłat elektronicznych oraz ich rozliczania, w tym tryb dokonywania zwrotu nienależnie pobranych opłat elektronicznych regulowało rozporządzenie o opłatach elektronicznych (§ 1 pkt 1), wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 40a ust. 5 u.d.p. W myśl ostatniego unormowania, w szczególności pkt 1, minister właściwy do spraw transportu w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych określić miał, w drodze rozporządzenia: tryb, sposób i termin wnoszenia opłat elektronicznych oraz ich rozliczania, w tym tryb dokonywania zwrotu nienależnie pobranych opłat elektronicznych, mając na uwadze sprawny pobór opłat elektronicznych od użytkowników, efektywną obsługę i zabezpieczenie wpływów do Krajowego Funduszu Drogowego, o którym mowa w ustawie z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym, oraz technologię wykorzystaną w systemie elektronicznego poboru opłat elektronicznych, a także uwzględniając koszty urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3.

Jak wyjaśniał GITD, na mocy § 3 rozporządzenia o opłatach elektronicznych, na mocy jego ust. 1 przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, użytkownik miał obowiązek zawarcia umowy z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącej korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, zwaną dalej "umową" (pkt 1); odebrać urządzenie od pobierającego opłatę elektroniczną (pkt 2); zainstalować urządzenie w pojeździe, do użytkowania w którym zostało ono przeznaczone zgodnie z umową (pkt 3) wnieść przedpłatę - w przypadku wybrania trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 czyli w trybie przedpłaty (pkt 4); oraz ustanowić zabezpieczenie oraz przekazać pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 2.

Wspomniana umowa, zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia o opłatach elektronicznych powinna była zawierać w szczególności: dane użytkownika (pkt 1); dane pojazdu, dla którego urządzenie zostało wydane, obejmujące w szczególności numer rejestracyjny, dopuszczalną masę całkowitą oraz oznaczenie klasy EURO (pkt 2); wskazanie trybu wnoszenia opłaty elektronicznej zgodnie z § 6 ust. 1 (pkt 3); określenie dostępnych sposobów wnoszenia opłaty elektronicznej (pkt 4). Opłatę elektroniczną można było wnosić w sposób gotówkowy lub bezgotówkowy (§ 5 rozporządzenia o opłatach elektronicznych). Na mocy § 6 ust. 1 ww. aktu wnoszono ją, jak już sygnalizowano w trybie: przedpłaty (pkt 1) albo płatności okresowej z zabezpieczeniem (pkt 2). Opłatę elektroniczną w trybie, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 (czyli przedpłaty), na podstawie § 7 ust. 1 cyt. rozporządzenia, należało wnieść przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobierano opłatę elektroniczną, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości. Pobierający opłatę elektroniczną, w oparciu o § 7 ust. 2 ww. aktu, przekazywał, na wniosek użytkownika, numer rachunku bankowego w celu wnoszenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty w drodze przelewu. Przez wniesienie opłaty elektronicznej uiszczanej w trybie przedpłaty, na mocy § 7 ust. 3 rozporządzenia o opłatach elektronicznych należało rozumieć: wpływ środków na rachunek bankowy, o którym mowa w ust. 2, gdy wpłaty dokonywano w drodze przelewu (pkt 1) lub wniesienie opłaty przez użytkownika - gdy wpłaty dokonywano zgodnie z postanowieniami umowy określonymi na podstawie § 3 ust. 3 pkt 4, w sposób inny niż przelew.

W niniejszej sprawie, według ustaleń GITD wpłata na indywidualny rachunek bankowy użytkownika nastąpiła w dniu 2 kwietnia 2020 r. o godz. 17:49:51. Umowa użytkownika w systemie Viatoll została zasilona powyższą kwota 3 kwietnia 2020 r. o godz. 12:13:01 czyli już po incydencie (s. 4 zaskarżonej decyzji).

Należy podnieść, że organ powyższych ustaleń dokonał ponownie rozpatrując sprawę, w oparciu o pismo Departamentu Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Krajowej Ministerstwa Finansów z 10 grudnia 2020 r. oraz o historię przejazdu pojazdu o nr rejestracyjnym [...] (w aktach adm.). W wyjaśnieniach tych przedstawiono jednakże, że wpłata w wysokości 1.000 zł na indywidualny rachunek użytkownika (czyli spółki) nastąpić miała 2 kwietnia 2020 r. i konto użytkownika zostało zasilone powyższą kwotą 2 kwietnia 2020 r. o godz. 17:49:51. Natomiast umowa użytkownika w systemie Viatoll została zasilona ww. kwotą 3 kwietnia 2020 r. o godz. 12:13:01. Ten ostatni moment oznaczał, że wówczas zostały rozksięgowane środki pieniężne na koncie użytkownika systemu Viatoll (s. 9 decyzji). Organ sam przyznawał, że księgowanie środków może trwać do trzech dni roboczych. Organ nie wyjaśnił jednak, jak wyjaśnienia Departamentu Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Ministerstwa Finansów, że konto użytkownika zostało zasilone kwotą 1.000 zł 2 kwietnia 2020 r. o godz. 17:49:51, a umowa użytkownika w systemie Viatoll została zasilona ww. kwotą 3 kwietnia 2020 r. o godz. 12:13:01 odnosiły się do zapisu § 7 ust.3 pkt 1 rozporządzenia o opłatach elektronicznych, że przez wniesienie opłaty elektronicznej rozumie się wpływ środków na rachunek bankowy użytkownika w systemie Viatoll, gdy wpłata jest dokonywana w drodze przelewu albo wniesienie opłaty w inny sposób (pkt 2). Nie wyjaśnił bowiem, dlaczego pominął chwilę zasilenia konta, tj. 2 kwietnia 2020 r. godz. 17:49:51. Nie budziło sporu, że urządzenie za pośrednictwem sygnalizacji informowało kierującego pojazdem o niskim stanie salda od 2 kwietnia 2020 r. Dlatego tym bardziej istotne znaczenie miało wyjaśnienie kwestii zasilenia konta użytkownika w dniu 2 kwietnia 2020 r. o godz. 17:49:51, co by świadczyło, że środki na konto zostały przekazane niezwłocznie po uruchomieniu się informacji o niskim stanie salda, a nadto, że środków na koncie użytkownika miało zabraknąć 3 kwietnia 2020 r. o godz. 10:11:44, gdy konto zostało zasilone, co wynikałoby z historii przejazdu.

Owszem, spółka we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznawała, że nie dokonała przedpłaty (s. 2 wniosku), z czego jednak w skardze się wycofała. Skarżąca też nie składała reklamacji, aby urządzenie viabox działało nieprawidłowo. W dniu incydentu nie stwierdzono, aby system czy urządzenia kontrolne działały nieprawidłowo. Dlatego wymagało wyjaśnienia przez GITD, dlaczego dysponując ww. oświadczeniem i ustaleniami, na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy wystąpił do KAS o obszerne wyjaśnienia, które uzyskał, a których jednakże, dysponując także historią przejazdu, nie przeanalizował szczegółowo, jak wynikało z treści skarżonej decyzji. Przy tym spółka miała zasilić konto niezwłocznie, po uzyskaniu informacji o niskim saldzie, a co zostało zaksięgowane dopiero po prawie 18 godzinach, a w tym czasie doszło do naruszenia. Opisane zachowanie organu stanowiło naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., gdyż nie poczyniono znajdujących oparcie w materiale dowodowym takich jednoznacznych ustaleń, które świadczyłyby o uchybieniu spoczywających na właścicielu pojazdu powinności, a jeżeli organ uznał ustalenia te za wystarczające, to nie dokonano wszechstronnego rozważenia zgromadzonego materiału dowodowego, zwłaszcza że organ na etapie odwoławczym sam go uzupełniał. Tego rodzaju niepełna i nieoparta na całym materiale dowodowym ocena nie może zyskać aprobaty Sądu. Przeczy ona wynikającej ze skodyfikowanej w art. 7 k.p.a. zasadzie ciężaru dowodu, która w postępowaniach, których przedmiotem jest nałożenie obowiązku spoczywa, co do zasady, na organie administracji.

Opisane stanowisko organu skutkowało, że uzasadnienie decyzji nie spełniło wymogów z art. 107 § 3 k.p.a., skoro uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Organ rozpatrując sprawę uwzględni powyższe wytyczne co do koniecznych ustaleń, czy wniesienie opłaty za przejazd w dniu [...] kwietnia 2020 r. o godz. 10:11:44 nastąpiło rzeczywiście po jego zrealizowaniu, jak dotąd twierdził organ, czy też w czasie przejazdu były środki na rachunku bankowym spółki, ale z jakichś przyczyn nie zostały pobrane.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Mając na uwadze, że wykryte w zaskarżonej decyzji naruszenia tkwią także w akcie wydanym w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu także tej decyzji.

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.), zasądzając od organu na rzecz spółki kwotę 387 zł, obejmującą uiszczony wpis - 100 zł, opłatę za czynności adwokackie 270 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa– 17 zł.