Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 665/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-08-17 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie, w kwocie [...] zł, skarżący M.J. złożył wniosek o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego.

W uzasadnieniu wniosku wypełnionego na urzędowym formularzu PPF skarżący stwierdził, że działania organów podatkowych oraz prowadzone od kilku lat postępowanie egzekucyjne spowodowało blokadę kont bankowych i wierzytelności oraz zawiadomienie o tym fakcie banków kredytujących działalność prowadzoną przez skarżącego. To z kolei, jak i zajęcia nieruchomości doprowadziły do braku możliwości finansowania działalności gospodarczej, wypłaty wynagrodzeń, zakupu paliwa do samochodów ciężarowych, regulowania bieżących podatków i składek na ubezpieczenia społeczne, jak i należności leasingowych. Takie działania doprowadziły w rezultacie do bankructwa przedsiębiorstwa prowadzonego przez skarżącego.

Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie z trójką swoich dzieci: M.A. ([...] lat), A.W. ([...] lat) i W.J. ([...] lat). Od [...] skarżący pozostaje w separacji ze swoją żoną M.J., z którą jest jednak współwłaścicielem szeregu nieruchomości, opisanych w rubryce 7 urzędowego formularza PPF. Strona jest także zobowiązana do opieki nad swoją matką, która ma [...] lat. W tej sytuacji, skarżący oświadczył, że popadł w chorobę psychiczną i alkoholizm.

W skład majątku skarżącego wg jego oświadczenia wchodzą następujące nieruchomości: dom w G. o powierzchni [...] m2 (darowizna rodziców), dom w K. o powierzchni [...] m2, dom w S. o powierzchni [...] m2, zabudowana nieruchomość o powierzchni [...] ha ([...] m2) położona we wsi D. w gminie W. (ta nieruchomość wymaga nakładów finansowych).

W rubryce opisującej stan majątkowy skarżącego, M.J. oświadczył, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani innych przedmiotów wartościowych o wartości przekraczającej 3.000 Euro.

Do formularza PPF skarżący dołączył bilans za pierwszy kwartał bieżącego roku (wykazujący stratę w kwocie [...] zł), wezwanie do zwrotu przedmiotu leasingu z dnia [...], wypowiedzenie umowy nr [...], przedmiotem której jest sprzedaż energii elektrycznej z usługą dystrybucji do punktu poboru na działce letniskowej w gminie W.; szereg upomnień ZUS w przedmiocie uiszczania należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenia społeczne; zeznania podatkowe za rok 2009 oraz za lata 2004 – 2008;

Pismem z dnia [...] referendarz sądowy wezwał skarżącego o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.

Do każdej z kategorii pytań zamieszczonych w wezwaniu określony został jednocześnie przykładowy sposób udzielenia odpowiedzi. W wezwaniu zaznaczono, że chodzi o udokumentowanie określonych faktów i stanów, na które strona powoływała się we wniosku.

W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący nadesłał szereg dokumentów.

W skład tego materiału dowodowego wchodziły między innymi: księgi wieczyste obrazujące stan prawny nieruchomości, których strona jest razem z małżonką współwłaścicielem, protokoły zajęcia ruchomości w postępowaniu egzekucyjnym, decyzje w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2010 r., księga przychodów i rozchodów za pierwsze cztery miesiące bieżącego roku, bilans oraz ewidencja środków trwałych.

Ponadto strona skarżąca dołączyła do akt również pokaźny plik zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Z zawiadomień tych wynika, że to skarżący jest posiadaczem tych rachunków bankowych. M.J. posiada konta bankowe w 26 bankach oraz prowadzi także 10 rachunków, na których ma zdeponowane papiery wartościowe (10 rachunków papierów wartościowych).

Odnośnie 26 rachunków bankowych, to w każdym przypadku, wierzycielem wnioskodawcy jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w M., wszystkie zawiadomienia zostały wystawione w dniu [...], a łączna kwota, która ma być wyegzekwowana z tych rachunków bankowych wynosi [...] zł.

Odnośnie 10 rachunków, na których wnioskodawca ma zdeponowane papiery wartościowe, to – odpowiednio – w każdym przypadku wierzycielem wnioskodawcy jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w L., wszystkie zawiadomienia zostały wystawione w dniu [...], a łączna kwota, która ma być wyegzekwowana z tych rachunków prowadzonych dla papierów wartościowych wynosi [...] zł.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy, wezwaniem z dnia [...], wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie zaświadczeń potwierdzających stan środków na wszystkich rachunkach bankowych skarżącego oraz – analogicznie – zaświadczenia oraz wyciągi z rachunków papierów wartościowych prowadzonych przez wnioskodawcę.

W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący nadesłał pismo procesowe z dnia [...], w którym stwierdził, że przedkłada wraz z tym pismem: "1. zaświadczenie potwierdzające stan środków na rachunku bankowym wydane przez Bank...; 2. wyciągi bankowe; 3...". Jednocześnie skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych zdeponowanych papierów wartościowych.

Wbrew jednak treści pisma przewodniego, skarżący przedłożył jako załącznik tylko jedną opinię bankową, wystawioną na dzień [...] przez [...] Oddział [...] w W. Z opinii tej wynika, że firma strony aktualnie nie posiada w tym banku rachunku bankowego. W latach [...] zarejestrowane jednak były 4 zajęcia dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. i 7 zajęć dokonanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M.

Skarżący nie nadesłał jednak wyciągów, bądź też zaświadczeń z pozostałych 25 banków – w zakresie posiadanych w nich rachunków bankowych oraz 10 rachunków prowadzonych dla zdeponowanych na nich papierów wartościowych.

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M.J. należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

W tym miejscu należy stwierdzić, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy wraz załącznikami obrazującymi jego stan majątkowy oraz nadesłał dodatkowe dokumenty w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...].

W odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] wnioskodawca nadesłał szereg dokumentów wraz z 36 zawiadomieniami organów skarbowych (Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. oraz w L.) o zajęciu jego praw majątkowych z rachunku bankowego (Naczelnik Urzędu Skarbowego w M.) oraz o zajęciu jego praw z rachunków papierów wartościowych (Naczelnik Urzędu Skarbowego w L.). Jednocześnie, w piśmie przewodnim z dnia [...], skarżący oświadczył w punktach 6 i 7, że posiada tylko jedno konto w [...] Odział w L. i nie posiada w innych bankach kont, jak również lokat. Oświadczenie to pozostaje jednak w ewidentnej sprzeczności z załączonymi zawiadomieniami o egzekwowaniu przez organy skarbowe należności z 36 rachunków posiadanych jednak przez wnioskodawcę.

W tym stanie rzeczy, skarżący został wezwany do nadesłania zaświadczeń (wyciągów) potwierdzających stan środków na wszystkich jego 26 rachunkach bankowych oraz – analogicznie – zaświadczenia i wyciągi z wszystkich 10 rachunków papierów wartościowych prowadzonych przez wnioskodawcę.

To wezwanie pozostało praktycznie bez odpowiedzi wnioskodawcy.

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący jednak nie udowodnił, że znajduje się aktualnie w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Nie stosując się do wezwania referendarza sądowego z dnia [...], skarżący praktycznie w ogóle nie wykazał jaka jest w rzeczywistości jego aktualna sytuacja majątkowa. Tym bardziej, że strona nie nadesłała w ogóle jakichkolwiek wykazów, ani wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych. Wnioskodawca poprzestał jedynie na nadesłaniu 36 zawiadomień organów skarbowych o zajęciu jego praw na 36 prowadzonych przez niego rachunkach.

Rozpoznając wniosek o prawo pomocy nie można poprzestać tylko i wyłącznie na oświadczeniu złożonym przez samą stronę – a z taką sytuacją mamy przecież do czynienia w przedmiotowej sprawie, w zakresie 36 rachunków prowadzonych przez skarżącego w różnych instytucjach finansowych. W przedmiotowej sprawie nie można poprzestać przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy jedynie na uwzględnieniu faktu, że organy skarbowe egzekwują kwotę przekraczającą łącznie [...] zł z 36 rachunków bankowych skarżącego.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że istnieje domniemanie, że w dniu [...] (data wystawienia 26 zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych skarżącego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M.) M.J. posiadał 26 rachunków bankowych. Analogicznie, domniemanie takie istnieje w tym zakresie, że w dniu [...] (data wystawienia 10 zawiadomień o zajęciu rachunków papierów wartościowych prowadzonych przez wnioskodawcę przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L.), M.J. prowadził 10 rachunków, na których miał zdeponowane papiery wartościowe. Wynika z tego, że wnioskodawca nie odpowiedział w istotnej części na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową.

Co więcej, domniemania takie istnieją również na dzień rozpoznania wniosku o przyznanie stronie prawa pomocy. Strona przecież nie oświadczyła, że rachunki te zostały zlikwidowane. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rachunki te istnieją nadal.

Tymczasem rozpoznający wniosek nie ma wiedzy, jaki jest aktualny stan środków zgromadzonych na poszczególnych rachunkach (i jaka jest suma środków zgromadzonych na wszystkich rachunkach). Brak jest informacji na jakim etapie toczy się obecnie postępowanie egzekucyjne. Nie można przecież wykluczyć, że postępowanie to zostało wstrzymane, czy też zawieszone, co diametralnie zmienia sytuację finansową skarżącego na chwilę obecną.

W tym stanie rzeczy nie wiadomo, czy środki finansowe zdeponowane przez skarżącego są aktualnie zajęte przez organ egzekucyjny, czy środki te są zablokowane oraz w jakim zakresie i na jakich warunkach występuje potencjalna blokada tych środków.

Tak więc cały nadesłany przez skarżącego obszerny materiał dowodowy nie jest kompletny, ponieważ wiadomo, że skarżący dysponuje 26 rachunkami bankowymi oraz 10 rachunkami papierów wartościowych i właśnie odnośnie tych 36 rachunków prowadzonych przez skarżącego w różnych instytucjach finansowych brak jest jakichkolwiek informacji.

Ponadto należy stwierdzić, że strona nadesłała kserokopie ksiąg wieczystych, obrazujących stan jej nieruchomości. Strona jest współwłaścicielem czterech nieruchomości, w tym trzech domów. Drugim współwłaścicielem tych nieruchomości jest jego żona, M.J. Faktem jest, że większość z tych nieruchomości jest obciążona hipoteką. Należy mieć jednak na uwadze, że obciążenie nieruchomości hipoteką nie stanowi przeszkody w rozporządzeniu taką nieruchomością, czy obciążeniu jej ograniczonym prawem rzeczowym (np. użytkowaniem), bądź też wydzierżawieniem jej albo wynajęciem innemu podmiotowi. Zakładając nawet, że jeden dom zajmuje skarżący, a drugi jego małżonka razem z trójką dzieci, to istnieje przecież możliwość sprzedaży pozostałych nieruchomości, lub oddanie ich w użytkowanie, najem, czy też dzierżawę. Czynność taka byłaby przecież korzystna finansowo dla strony i jego małżonki, gdyż współwłaściciele takiej nieruchomości mogliby uzyskać odpowiednie środki pieniężne (np. opłatę za użytkowanie, bądź czynsz najmu, czy dzierżawy). Wprawdzie w piśmie przewodnim z dnia [...], w punkcie 14, skarżący oświadczył, że Sąd Rejonowy w M. dokonał na wniosek jego małżonki podziału majątku wspólnego w dniu [...] (sygnatura akt sprawy [...]), lecz "do dnia złożenia wniosku brak uzasadnienia orzeczenia". Jest to jednak tylko oświadczenie M.J., które nie jest wiarygodne, choćby z tego względu, że nie znajduje potwierdzenia w żadnym dokumencie. Skarżący mógł przecież dołączyć do akt niniejszej sprawy choćby odpis samej sentencji wspomnianego przez niego orzeczenia, a potencjalne jego uzasadnienie, mógł dosłać niezwłocznie po jego otrzymaniu.

Skarżący dołączył do akt sprawy również dokumenty obrazujące tok egzekucji z ruchomości. Jest to protokół zajęcia ruchomości z dnia [...] i protokół z dnia [...]. Abstrahując od tego, że pierwszy protokół odnosi się do zajęcia dokonanego już ponad sześć lat temu, to zauważyć należy, że w obu przypadkach rzeczy ruchome zostały oddane pod dozór współwłaściciela, tj. małżonki skarżącego – M.J. Wynika z tego, że z ruchomości tych można było (i można nadal) korzystać zgodnie z ich celem i przeznaczeniem.

Ponadto skarżący w ogóle pominął ostatni punkt wezwania referendarza sądowego z dnia [...], nie nadsyłając żadnych faktur, rachunków, ani paragonów, które obrazowałyby w jakiej wysokości ponosi wydatki związane z bieżącym utrzymaniem siebie samego oraz trójki swoich małoletnich dzieci (zgodnie z treścią wyroku orzekającego separację, oboje małżonkowie są obciążeni kosztami utrzymania dzieci). M.J. nadesłał jedynie kserokopie kilku faktur, obrazujących zakup leków w aptece.

Skarżący nie wykazał w jakiej wysokości ponosi opłaty za tzw. media. Brak rachunków, czy też faktur z których wynikałoby w jakiej wysokości strona ponosi opłaty za (przykładowo): zużycie wody, energii elektrycznej, opału, wody, telefonu.

Niezależnie od kwestii udokumentowania poszczególnych, konkretnych wydatków, wnioskodawca w ogóle nie podał nawet przybliżonych kwot, które składają się na wydatki na zakup żywności, środków czystości, czy ubrań dla niego samego i trójki dzieci.

W rezultacie brak jest podstaw do rzetelnego, wszechstronnego i wyczerpującego rozpoznania wniosku o prawo pomocy. W tej sytuacji można stwierdzić, że strona nie spełnia przesłanki skutkującej przyznaniem jej prawa pomocy.

Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.