Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 693/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 136 i art 137
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Monika Niedźwiedź SWSA Agnieszka Nawara-Dubiel SWSA Paweł Darmoń (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi A. S., M. S., Z. S. i K. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 14 marca 2022 r., znak: WS-VI.7534.3.166.2021.BP w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją nr 2 z 20 sierpnia 2021 r. znak: GS-11.6821.64.2019.HM Prezydent Miasta Krakowa orzekł o odmowie zwrotu części działki nr [...] o pow. 16,4379 ha, obr[...], jedn. ewid. K., obj. KW nr [...] w granicach działki nr [...], obr. [...], na rzecz Z. S., M. S., A. S. i K. K..

Orzekając w ten sposób organ I instancji stwierdził, że zamierzona inwestycja, tj. budowa ośrodka Zmotoryzowanego Odwodu Milicji Obywatelskiej w Krakowie została zrealizowana na przedmiotowej części działki nr [...]. Z uwagi zatem na niespełnienie przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia orzeczono o odmowie zwrotu.

Odwołanie od tej decyzji wnieśli A. S., M. S., Z. S. i K. K..

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 14 marca 2022 r., znak WS-VI.7534.3.166.2021.BP na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) – dalej jako "u.g.n." - oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej jako "k.p.a." – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W jej uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że pismem z dnia 6 czerwca 2019 r. Z. S., M. S., A. S. i K. K. wystąpili z wnioskiem o zwrot działki nr [...], obj. [...], b. gm. kat. T..

Działka nr [...] o pow. 480 m2, obr. [...], została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy Kraków-Krowodrza z dnia 30 czerwca 1975 r. znak: GKM-I-44-14/75 z przeznaczeniem na cele budowy Ośrodka Zmotoryzowanego Odwodu Milicji Obywatelskiej przy ulicy [...] w K..

W treści decyzji wywłaszczeniowej jako właściciela działki nr [...], obr. [...], wskazano W. S. i M. z N. S., przy czym w wypadku obu osób w decyzji figuruje wpis "zmarł/zmarła". Jak jednak wynika z aktu własności ziemi z dnia 13 listopada 1975 r. nr [...] właścicielem w dacie wywłaszczenia był W. S..

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie z dnia 19 czerwca 1989 r. sygn. akt I Ns 1069/89/K spadek po W. S., s. S. i Z., nabyli: wdowa Z. S. oraz dzieci - A. S., M. S. i K. S. (obecnie K. ), po [...] części. Wymienione osoby są zatem spadkobiercami poprzedniego właściciela nieruchomości i przysługuje im prawo do żądania jej zwrotu. Wszystkie te osoby złożyły wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Jak wynika ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji geodezyjnej:

- zgodnie z wykazem zmian nr [...] z dnia 20 lipca 2007 r. działka nr [...] wraz z innymi utworzyły działkę nr [...] o pow. 23,7687 ha, obr. [...]. ewid. K., wedle planu podziału nr [...], zatwierdzonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 6 lipca 2007 r. znak: GD-04-1.74300-11-84/07, działka nr [...] o pow. 23,7687 ha, obr. [...]. ewid.. , podzieliła się na działki nr [...] o pow. 23,0683 ha, nr [...] o pow. 0,3761 ha i nr [...] o pow. 0,3243 ha,

- planem podziału nr [...] działka nr [...] o pow. 23,0683 ha została podzielona na działki: nr [...] o pow. 17,6291 ha, [...] o pow. 0,1685 ha, nr [...] o pow. 0,5083 ha, nr [...] o pow. 4,6227 ha, nr [...] o pow. 0,0216 ha i nr [...] o pow. 0,1181 ha, obr. [...], jedn. ewid. K.,

- na podstawie planu podziału nr [...] działka nr [...] o pow. 17,6291 ha podzieliła się na działki nr [...] o pow. 17,2298 ha i nr [...] o pow. 0,3993 ha, a następnie na podstawie planu podziału nr [...] działka nr [...] o pow. 17,2298 ha dzieli się na działki: nr [...] o pow. 16,8059 ha, nr [...] o pow. 0,2273 ha i nr [...] o pow. 0,1966 ha, obr. [...]. ewid. K. (wg opisu w treści operatu nr [...]

- na podstawie planu podziału nr [...] działka nr [...] o pow. 16,8059 ha, obr. [...], jedn. ewid. K., została podzielona na działki nr [...] o pow. 16,4687 ha, nr [...] o pow. 0,1660 ha i nr [...] o pow. 0,1712 ha, obr. [...]. ewid. K.,

- planem podziału nr [...] działka nr [...], obr[...], jedn. ewid. K., została podzielona na działki nr [...] o pow. 0,0308 ha [odpowiadającą części wywłaszczonej działki nr [...], obr. [...]] i nr [...] o pow. 16,4379 ha.

Działka nr [...], obr. [...]. ewid. K., ujawniona jest w księdze wieczystej nr [...] jej dalsze podziały które prowadzą ostatecznie do działki nr [...] nie zostały ujawnione; jako właściciel w dziale II wpisany jest Skarb Państwa w trwałym zarządzie Komendy Wojewódzkie Policji w K..

Decyzją nr 1 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 28 stycznia 2021 r. znak: GS-11.6821.64.2019.HM orzeczono o zwrocie działki nr [...] o pow. 0,0308 ha, obr. [...], jedn. ewid. K., wydzielonej z działki nr [...] o pow. 16,4687 ha, obr. [...], jedn. ewid. K. m. K., obj. księgą wieczystą nr [...], na rzecz: Z. S., M. S., A. S. i K. K.. W związku z brakiem odwołania od decyzji stała się ona ostateczna z dniem 24 lutego 2021 r.

Wskazano, że w rozpoznawanej sprawie wnioskodawcami są spadkobiercy poprzedniego właściciela, a nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją wywłaszczeniową.

Trzecią przesłanką umożliwiającą zwrot jest zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Przy dokonywaniu oceny zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia konieczne jest uwzględnienie oceny prawnej zawartej w wydanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, w którym stwierdzono, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami -w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W związku z powyższym nawet ewentualne przekroczenie terminów określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. przy realizacji inwestycji wskazanej w decyzji wywłaszczeniowej nie może mieć istotniejszego znaczenia dla oceny zbędności danej nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Jak wynika z treści decyzji Naczelnika Dzielnicy Kraków-Krowodrza z dnia 30 czerwca 1975 r. znak: GKM-I-44-14/75, działka nr [...], obr. [...], została wywłaszczona z przeznaczeniem na cele budowy Ośrodka Zmotoryzowanego Odwodu Milicji Obywatelskiej. W uzasadnieniu decyzji wywłaszczeniowej dookreślono, iż przejmowane "nieruchomości potrzebne są na cele zagospodarowania terenu obiektów ZOMO przy ul. [...] w K., zgodnie z decyzją z dnia 14.V.1974 r. nr BA.A-60/K/66/74 wydaną przez Urząd Miasta Krakowa Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska".

Zgodnie z ustaleniami Prezydenta Miasta Krakowa na podstawie analizy znajdującej się w aktach sprawy kopii przywołanego planu realizacyjnego, zatwierdzonego decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Miasta Krakowa z dnia 14 maja 1974 r. nr BA.A-60/K/66/74, na objętej wnioskiem działce małoobrębowej nr [...] planowano ulokowanie fragmentu zieleńców w bezpośredniej bliskości boksów dla psów służbowych.

Organ odwoławczy podkreślił, ze jak słusznie zauważa organ I instancji, realizacja celu wywłaszczenia nie oznacza, iż zabudowane muszą być dokładnie wszystkie obiekty zaplanowane w obszarze inwestycji. W literaturze przedmiotu dopuszcza się w pewnym zakresie modyfikacje i odstępstwa od pierwotnego planu. Przez taki pryzmat należy spojrzeć również na obszar objęty niniejszą decyzją. Kluczową sprawą jest nie tyle realizacja określonych obiektów, ale pełniona funkcja.

Organ zwrócił w tym kontekście uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 453/13, w którym stwierdzono, iż "realizacja celu wywłaszczenia jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego obejmuje równocześnie budowę jego kompleksowej infrastruktury towarzyszącej, w ramach której mieści się także powstanie terenów zielonych". Istotny zdaniem organu z punktu widzenia przedmiotowej sprawy jest także pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 421/16: "(...) wszelkie zmiany związane z realizacją osiedla polegające na zmianach jego infrastruktury czy usytuowania obiektów i innych elementów osiedla mieszczą się w pojęciu modyfikacji celu wywłaszczenia". Wskazano też na uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 99/21, gdzie stwierdzono: "Modyfikacja celu wywłaszczenia jest czymś zupełnie innym, niż całkowita zmiana tego celu".

Jak dalej wywiedziono - z przywołanego orzecznictwa, organ I instancji wysnuł słuszny wniosek, że nawet pewne odstępstwa od założonego planu nie przesądzają o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, dopiero odstąpienie od realizacji celu wywłaszczenia czy całkowita zmiana tego celu czyni nieruchomość zbędną na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n. Wspomniana dopuszczalna modyfikacja celu wywłaszczenia oznacza, że w ramach założonego celu inwestor posiada pewną swobodę w zakresie dostosowania realizowanej inwestycji do potrzeb użytkowników. Ma to z kolei ten donośny skutek, że nie jest celowe badanie czy zaplanowane obiekty zostały zrealizowane idealnie według planu, ale przedmiotem badania ma być przede wszystkim to czy szerzej, bardziej celowościowo rozumiany zamiar inwestycyjny został zrealizowany. Wpływa to na rolę organu orzekającego w sprawie o zwrot. Zauważyć należy, iż skutki przywołanych stanowisk będą tym bardziej znaczące zwłaszcza im więcej czasu upłynęło od daty wywłaszczenia.

Dodatkową okolicznością, którą należało wziąć pod uwagę są konsekwencje przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. sygn. akt P 38/11 , z którego uzasadnienia wynika, iż ocena realizacji celu wywłaszczenia winna być niejako dwustopniowa - należy sprawdzić czy ów cel został zrealizowany, a jeśli tak to czy stało się to przed datą 22 września 2004 r.

Konfrontując wyżej wskazany cel wywłaszczenia ze stanem nieruchomości objętej wnioskiem, ustalonym podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 21 sierpnia 2019 r. w zakresie działki nr [...] należy stwierdzono, iż na dzień rozprawy teren objęty wnioskiem stanowi pas wewnątrz ogrodzenia terenu Policji (Komenda Powiatowa Policji w K.), nie znajdują się na nim obiekty budowlane, ale zlokalizowany jest w bezpośredniej bliskości parkingu policyjnego. Jak wskazuje organ I instancji, aktualny stan, będący efektem wcześniejszej przebudowy, nie pozwala na kategoryczne stwierdzenia w zakresie realizacji celu, ale ma charakter pomocniczy.

Dodatkowo organ I instancji pozyskał z Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie (pismo z dnia 27 kwietnia znak: AG-NPR.220.21.2021.UJ) zestaw map i fotografii, dokumentujących stan przedmiotowego terenu sprzed realizacji obecnie znajdujących się obiektów, co miało miejsce w latach 2016-2017. Jak wynika z ww. materiałów, teren objęty wnioskiem, który jest "przedłużeniem" zwróconej wcześniej decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z 28 stycznia 2021 r., tj. działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. K. m. K., w granicach wywłaszczonej działki nr [...], obr[...], znajdował się także w przeszłości w pobliżu wewnętrznej strony ogrodzenia terenu Policji, stanowił fragment zieleńca i wyasfaltowanego placu parkingu, gdzie w bezpośredniej bliskości znajdowała się też widoczna na załączonych zdjęciach wiata. Organ odwoławczy ocenił (jak słusznie zauważył organ I instancji), że zdjęcia wskazują na przynajmniej kilkunastoletni wiek ww. obiektów (ogrodzenia, parkingu, wiaty), zatem należy uznać, że stan zagospodarowania tego terenu nie zmienił się z całą pewności w żaden istotny sposób w ostatnich dwóch dekadach, zatem można stwierdzić że stan uwidoczniony na zdjęciach jest także stanem z dnia 22 września 2004 r.

Ponadto zarówno na załączonych zdjęciach, jak i na ortofotomapie z 2004 r. zamieszczonej w serwisie internetowym Miejskiego Systemu Informacji Przestrzennej (https://msip.krakow.pl/), widać że teren przylegający do ogrodzenia, w tym również teren objęty wnioskiem, został obsadzony drzewami, których wiek można określić na co najmniej kilkanaście lat. Specyfika obsadzenia tej roślinności, tj. w równym rzędzie wzdłuż ogrodzenia w zbliżonych odległościach, wskazuje, że było to celowe działanie będące jednym z etapów realizacji celu, dla którego wywłaszczenia dokonano, a tego rodzaju roślinność była charakterystyczna dla strefy izolującej obiekt jakim była jednostka policyjna (milicyjna) od zabudowań rolniczych.

Wojewoda Małopolski podzielił stanowisko organu I instancji, iż zamierzona inwestycja, tj. budowa Ośrodka Zmotoryzowanego Odwodu Milicji Obywatelskiej w K. został zrealizowana na przedmiotowej części działki nr [...], odmiennie niż w przypadku części tej działki, która utworzyła działkę nr [...], co do której orzeczono o zwrocie.

Odnosząc się do zarzutów odwołania zwrócono uwagę, iż nie ma znaczenia czy wiata garażowa znajdowała się na terenie objętym wnioskiem czy poza tym terenem. Poprzez m.in. tę okoliczność organy wykazywały tylko fakt, iż generalnie cel wywłaszczenia został zrealizowany - jednakże to nie była okoliczność przesądzająca o ocenie organów. Odwołujący wskazują, iż teren będący przedmiotem niniejszej decyzji stanowi w istocie skarpę (nasyp), a z materiału zdjęciowego przesłanego przez Komendę Wojewódzką Policji w Krakowie wynika, iż roślinność izolująca posadzona na skarpie przy ogrodzeniu jednostki policji jest wynikiem celowych nasadzeń, co jest działaniem mającym na celu realizację inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej. Bezspornie cel wywłaszczenia jakim była budowa ośrodka milicji został zrealizowany, jednak z uwagi na charakter przedmiotowego terenu, a w szczególności fakt, iż stanowił on w przeszłości obiekt zamknięty z ograniczonym dostępem osób trzecich, należało uznać, że zdobycie innych materiałów dokumentujących stan nieruchomości jest bardzo utrudnione. Jak to podkreślał organ I instancji, nie stanowi istotnej okoliczności dla sprawy to, czy np. wiata garażowa czy boksy psów służbowych zrealizowano dokładnie tam, gdzie przewidywał je plan, ale raczej to, czy ogólnie rozumiana inwestycja została zrealizowana, natomiast teren będący przedmiotem niniejszego postępowania niewątpliwie znajduje się na terenie zrealizowanej inwestycji.

W związku z powyższym wniosek odwołujących się o przeprowadzenie dowodu z zeznań wskazanego przez strony świadka na okoliczność sposobu zagospodarowania nieruchomości w dniu 22 września 2004 r. nie został uwzględniony, skoro okoliczności te ustalono na podstawie innych środków dowodowych ,w tym zwłaszcza dokumentacji fotograficznej.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. S.,. M. S., Z. S. i K. K., zarzucając jej

a) naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy - a to art. 7 k.p.a., w zw. z art. 77 §1 k.p.a., w zw. z art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 107 §3 k.p.a. i art. 136 §1 k.p.a. - poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i zaniechanie pełnego wyjaśnienia sprawy (w tym poprzez odmowę przeprowadzenia dowodu z przesłuchania A. P. - wnioskowanego w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 20 sierpnia 2021 r.) – oraz arbitralne uznanie, w istocie wyłącznie w oparciu o pismo Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie z dnia 27.04.2021 r. - iż w niniejszej sprawie, działka nr [...] objętą wnioskiem o zwrot stanowiła fragment zieleńca i wyasfaltowanego placu parkingu oraz wiaty garażowej, podczas gdy - zaprezentowane zdjęcia przez Komendę Wojewódzką Policji, w przedmiotowym piśmie z dnia 27.04.2021 r. - w ogóle nie dotyczą fragmentu nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot (część działki nr [...]), który stanowi w istocie skarpę (nasyp), na której nigdy nie znajdowała się m.in. wiata (która na zdjęciach jest wszak położona na równym, a nie pochyłym terenie),

b) niezależnie od zarzutu opisanego pod lit. a - naruszenie przepisów postępowania, co miało wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy - a to art. 81a §1 k.p.a. - poprzez brak jego zastosowania, w przypadku gdy organ prowadzący postępowanie zarówno w drugiej jak i pierwszej instancji, w obliczu stwierdzenia, iż zdobycie innych środków dowodowych dokumentujących stan działki nr [...] jest bardzo utrudnione - powinien rozstrzygnąć wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść Stron wskazanych na wstępie niniejszego pisma - i w konsekwencji uznać, że działka nr [...] w części objętej wnioskiem o zwrot - nie była - w szczególności w dniu 22.09.2004 r. - zabudowana wiatą, a także że nie stanowiła zieleńca i wyasfaltowanego placu - parkingu.

c) naruszenie przepisów prawa materialnego - a to art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1990 - dalej też - u.g.n.) - poprzez ich błędne zastosowanie - wobec faktu, iż w niniejszej sprawie na działce objętej wnioskiem o zwrot (nr [...]) - w ogóle nie przeprowadzono zamierzonej inwestycji - tj. budowy ośrodka Zmotoryzowanego Odwodu Milicji Obywatelskiej - ani też innych towarzyszących zamierzeń inwestycyjnych,

d) ewentualnie - na wypadek nieuwzględnienia powyższych zarzutów (a-c) – naruszenie prawa materialnego - tj. art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 137 ust. 1 pkt. 2 u.g.n. – poprzez jego błędną wykładnię - polegającą na zrównaniu celu wywłaszczenia w odniesieniu do jednostki ZOMO (obecnie Policji) - w identyczny sposób jak do budowy osiedla mieszkaniowego, gdzie przecież kwestia urządzenia zieleni nie jest niezbędna do funkcjonowania jednostki ZOMO. W takim wypadku nawet ewentualne, zaplanowane nasadzenia drzew nie mogą stanowić o zagospodarowaniu dawnej działki nr [...] na cel wywłaszczenia.

Na podstawie tych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, ewentualnie o zobowiązanie Wojewody Małopolskiego - w zakreślonym przez wojewódzki sąd administracyjny terminie - do wydania decyzji o obowiązku zwrotu części działki nr [...] o pow. 16,4379 ha, obr. [...], jedn. ew. K., obj. KW nr [...] w granicach działki nr [...], obr. [...] na rzecz Z. S., M. S., A. S. i K. K. - wraz z orzeczeniem o stosownym zobowiązaniu ww. osób do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wniesiono także o zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Aktualnie stan epidemii został zastąpiony przez stan zagrożenia epidemicznego. Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2021 r., wprowadzonym art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. (Dz.U.2021.1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID -19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust. 3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak – to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej.

Ponieważ Wojewoda Małopolski nie odpowiedział na wezwanie, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a zarzuty skargi nie mogą odnieść skutku.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. : Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości.

W myśl art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Trafnie Wojewoda Małopolski zwrócił uwagę, że przy stosowaniu tego przepisu trzeba mieć na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (Dz.U.2014.376), zgodnie z którym pkt 2 cytowanego przepisu traci moc w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Nie budzą wątpliwości ustalenia faktyczne organów obu instancji, dotyczące faktu wywłaszczenia, jego celu, podmiotu wywłaszczonego, jego tytułu do nieruchomości (AWZ na podstawie ustawy z 26.10.1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych) i następców prawnych, a także kolejnych przekształceń ewidencyjnych wywłaszczonej nieruchomości.

W pierwszej kolejności przypomnieć trzeba, że z działki nr [...], obr. [...]. ewid. K. wyodrębniono działkę nr [...] o pow. 0,0308 ha, którą Prezydent Miasta Krakowa zwrócił na rzecz Z. S., M. S., A. S. i K. K. decyzją z dnia 28 stycznia 2021 r. znak: GS-11.6821.64.2019.HM. Ta część wywłaszczonej nieruchomości okazała się zbędna na cel wywłaszczenia określony jako budowa Ośrodka Zmotoryzowanego Odwodu Milicji Obywatelskiej.

Natomiast w ramach niniejszego postępowania analizowano kwestię zbędności pozostałej części wywłaszczonej działki nr [...], położonej obecnie w granicach działki nr [...].

W postępowaniach dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, składane wnioski o zwrot najczęściej dotyczą takich spraw w których od wydania decyzji wywłaszczeniowej minęło kilkadziesiąt lat, tak jak w niniejszej sprawie w której orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane w dniu 30 czerwca 1975r., ten upływ czasu powoduje, że zgromadzenie przez organ pełnej dokumentacji z czasu wywłaszczenia jest niejednokrotnie niemożliwe. Sąd kontrolujący - czy organy prawidłowo zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy, a w konsekwencji czy prawidłowo dokonały ustaleń faktycznych w sprawie, dostrzega skutki wynikające z upływu kilkudziesięciu lat.

Co istotne, w sytuacji gdy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dotyczy (jak w niniejszej sprawie) wywłaszczenia dokonanego kilkadziesiąt lat temu a zatem w okresie, gdy obowiązywały zupełnie inne niż obecnie standardy stanowienia i wykonywania prawa, w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia, wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej, powinny być oceniane proporcjonalnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydawania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania jej kontroli czy analizy. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać jedynie z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności ( wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1417/13). Ponadto, wprawdzie w orzecznictwie akcentuje się, że generalnie cel wywłaszczenia należy wykładać ściśle, ale nie oznacza to jednak, iż trzeba czynić to wąsko, to jest bez uwzględnienia specyfiki okoliczności towarzyszących danej inwestycji i bez oceny jej całokształtu. Z tego powodu od wielu lat w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje wielokrotnie wyrażany pogląd, iż w przypadku, gdy na wywłaszczonych nieruchomościach miało powstać założenie złożone to nie można przyjmować, iż celem wywłaszczenia było zabudowanie w konkretny sposób poszczególnych elementów budowlanych czy też infrastrukturalnych tego założenia, ale należy w takiej sytuacji - jako cel wywłaszczenia - traktować w sposób ogólny tę złożoną infrastrukturę techniczną (wyrok NSA z dnia 14 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 2625/16).

Zgodnie z planem realizacyjnym zatwierdzonym decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z 14 maja 1974 r nr BAA-60/K/66/74 na wywłaszczonej działce nr [...] planowano ulokowanie fragmentu zieleńców w bezpośredniej bliskości boksów dla psów (oznaczenie budynków - nr [...] na planie ogólnym zagospodarowania ZOMO). Działka została wywłaszczona z przeznaczeniem na cele budowy Ośrodka Zmotoryzowanego Odwodu Milicji Obywatelskiej na podstawie decyzji Urzędu Dzielnicowego Kraków – Krowodrza z 30 czerwca 1975 r znak: GKM-I-44-14/75, w szczególności "na cele zagospodarowania terenu obiektów ZOMO przy ul [...]"

Organy obu instancji doszły do prawidłowego wniosku, że cel wywłaszczenia czyli budowa ośrodka ZOMO, został na przedmiotowej nieruchomości zrealizowany.

Zgodnie z art. 146 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r o policji (Dz.U.2021.1882 t.j. z dnia 2021.10.18) – z chwilą utworzenia Policji, Milicja Obywatelska została rozwiązana, a mienie zostało przekazane nowo utworzonym organom.

Nieruchomość znajduje się na terenie Komendy Powiatowej Policji w Krakowie i stanowi pas wewnątrz ogrodzonego kompleksu. Na nieruchomości nie znajdują się obiekty budowlane, ale jest ona zlokalizowana w bezpośredniej bliskości parkingu policyjnego. W przeszłości teren ten również znajdował się w pobliżu ogrodzenia terenu Policji, stanowił fragment zieleńca i wyasfaltowanego placu-parkingu. Organy obu instancji wywiodły na podstawie przesłanych przez Komendę Policji zdjęć, obrazujących stan znajdujących się w pobliżu obiektów tj. ogrodzenia, parkingu, wiaty, że stan zagospodarowania tego terenu nie zmienił się w żaden istotny sposób w ostatnich dwóch dekadach. Teren połączonych działek stanowił kompleks, na którym zrealizowano obiekty tymczasowe ZOMO. Na zgromadzonych w aktach administracyjnych zdjęciach i ortofotomapie z 2004 r widać, że teren przylegający do ogrodzenia, w tym teren objęty wnioskiem o zwrot został obsadzony drzewami. Było to działanie będące jednym z etapów realizacji celu, dla którego dokonano wywłaszczenia, gdyż roślinność ta jest charakterystyczna dla sfery izolującej obiekt jakim jest jednostka policji (wcześniej milicji). Stan taki istniał w dniu 22 września 2004r.

Już od samego początku nie planowano na przedmiotowej nieruchomości budowy żadnych obiektów kubaturowych. Prawdą jest – co wskazuje się w końcowej części skargi - że istnienie terenów zielonych nie jest konieczne i nie miało wpływu na prawidłowe korzystanie z jednostki Policji a wcześniej ZOMO. Niemniej jednak cel wywłaszczenia (na chwilę wywłaszczenia) w odniesieniu do działki stanowiącej obecnie przedmiot postępowania został zrealizowany, jako budowa złożonej, w pełni zagospodarowanej infrastruktury obiektów ZOMO (obecnie Policji) wraz ze sferą zieleni izolującej.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi. Stan faktyczny został ustalony w sposób jednoznaczny, a w sprawie nie było wątpliwości, które organy winny rozstrzygać na korzyść skarżących. Zarzut naruszenia art. 81a § 1 k.p.a. (przewidującego obowiązek rozstrzygania wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony) nie mógł zostać uwzględniony także z tego powodu, że zgodnie z § 2 pkt 1 art. 81a przepisu § 1 nie stosuje się jeżeli w sprawie uczestniczą strony o spornych interesach – a taka właśnie sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Strona skarżąca nie wykazała, by pominięcie dowodu z zeznań świadka, mogło mieć jakikolwiek wpływ na prawidłowość dokonanych ustaleń faktycznych w sprawie.

Z tych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.