Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1422/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64e  par. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1422/06 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 listopada 2007r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr), Sędziowie: WSA Urszula Zięba, WSA Anna Znamiec, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2007r., sprawy ze skargi Spółdzielni "N" w K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego, I.uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 100 zł ( sto złotych).


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 3 kwietnia 2006r. Spółdzielnia [...] "N" w K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń [...] Oddział w K. Inspektorat K. o umorzenie opłat egzekucyjnych wysokości 44.467,00 zł. Uzasadniając swe żądanie podano, że spółdzielnia znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, zatraciła płynność finansową. Spółdzielnia posiadając niespłacone zobowiązania wobec budżetu państwa nie może startować w przetargach i pozyskiwać nowych kontraktów, nie może również skutecznie starać się o finansowanie zewnętrzne w postaci kredytów. Podkreślono również, że priorytetem spółdzielni jest utrzymanie miejsc pracy pracowników niepełnosprawnych, którzy na wolnym rynku pracy mają niewielką szansę na znalezienie pracy.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń [...] Oddział w K. odmówił umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko Spółdzielni [...] "N" w K. w kwocie 41.309.85 zł. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie treścią art. 64e § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Odnosząc się do pierwszej z wymienionych przesłanek stwierdzono, że w sprawie nie można powoływać się na nieściągalność dochodzonego obowiązku, ponieważ Z. wystawił zajęcie rachunku bankowego w dniu [..] marca 2006r. za zadłużenie powstałe w okresie od grudnia 2005r. do stycznia 2006r. Wobec faktu, iż egzekucja jest na wstępnym etapie i zastosowany został tylko środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego nie można stwierdzić, że zachodzi nieściągalność dochodzonego obowiązku. Ponadto wysokość wszystkich zaległości zobowiązanego (487.920,77 zł) powoduje, że obciążanie go dodatkowo kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 41.309,85 zł nie wywoła znacznego uszczerbku w jego sytuacji finansowej. Zobowiązany posiada też ruchomości w postaci samochodów i ciągnika rolniczego, których sprzedaż wystarczałaby na pokrycie kosztów egzekucyjnych. Oceniając sytuację zobowiązanego w świetle drugiej przesłanki podniesiono, że spółdzielnia prowadzi jedynie działalność komercyjną, dlatego obciążenie jej kosztami egzekucyjnymi nie narusza, ani nie naraża w żaden sposób interesu publicznego. Co więcej, postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organu egzekucyjnego jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania nałożonego nań obowiązku. Zważono wreszcie, iż każda czynność egzekucyjna zmierzająca do ściągnięcia zaległości składkowych równocześnie zmierza do pokrycia kosztów egzekucyjnych i dopóki obok kosztów egzekucyjnych występuje także należność główna nie można mówić, że ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółdzielnia [...]"N" wniosła o jego uchylenie oraz umorzenie opłaty egzekucyjnej ustalonej od należności, do której podjęto czynności egzekucyjne i ograniczenia kosztów egzekucji do wydatków egzekucyjnych poniesionych przez Z. w związku z podjęciem czynności egzekucyjnych. Jeszcze raz podniesiono kwestię ciężkiej sytuacji ekonomicznej spółdzielni wskazując, iż zalegała ona z zapłatą składek ubezpieczeniowych w kwocie 471.584,42 zł. W związku z brakiem możliwości jednorazowej spłaty tych składek spółdzielnia wystąpiła o zgodę na ratalną spłatę należności i w konsekwencji umową z dnia 28 kwietnia 2006r. zgodę taką uzyskała. Umowa ta zapewniała umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległych należności po całkowitej ich spłacie. Pomimo dobrowolnej spłaty rat należności "Z" naliczył opłatę egzekucyjną w kwocie 41.309,85 zł. Postanowieniu organu pierwszej instancji zarzucono brak odniesienia się do trudnej sytuacji ekonomicznej spółdzielni prowadzącej zakład pracy chronionej skierowany na rehabilitację inwalidów, w której przypadku wspomniane przez organ zbycie posiadanych samochodów i ciągnika rolniczego oznacza uniemożliwienie świadczenia usług i pozbawienie możliwości zatrudniania części niepełnosprawnych pracowników. Spółdzielnia zatrudnia 1500 pracowników i utrzymanie tych miejsc pracy jest niewątpliwie interesem publicznym. Podniesiono także, iż w istocie egzekucja była nieskuteczna, gdyż wszystkie kwoty zostały wpłacone przez spółdzielnię dobrowolnie. Spółdzielnia nie wnosi o umorzenie wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, lecz jedynie kosztów stosunkowych, które nigdy nie były wydatkowane przez "Z" - ich umorzenie nie doprowadzi do uszczuplenia finansów "Z."

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, iż dokonano prawidłowej oceny sprawy poddając analizie zarówno sytuację finansową spółdzielni, ważny interes publiczny jak i przesłankę "niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych". Zatem żadna z przesłanek określonych w art. 64e § 2 ustawy nie przemawia za umorzeniem kosztów egzekucyjnych.

We wniesionej w dniu 31 lipca 2006r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na wymienione postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej skarżąca spółdzielnia zażądała uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem spółdzielni nie zbadano i nie oceniono właściwie wszystkich podniesionych okoliczności sprawy, w zupełności pomijając fakt, iż spełnienie przesłanek określonych w art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji było podstawą dla wcześniejszego udzielenia ulgi w postaci rozłożenia na raty.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swą argumentację przedstawioną w uzasadnieniu postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa.

Stosownie do przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta - zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zakres rozstrzygnięcia sądu wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 ww. ustawy).

W związku z powyższym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 tej ustawy)

Postanowienia, jakie zapadły w niniejszej sprawie wydane zostały na podstawie art. 64e § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który przewiduje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, jeżeli:

stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1),

za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2),

ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (pkt 3).

W ocenie Sądu uznaniowy charakter rozstrzygnięć w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na wymienione wyżej przesłanki nie budzi wątpliwości. Sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności.

Ocena występowania w konkretnej sprawie przesłanek do zastosowania ulgi może być dokonana tylko po wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Należy podkreślić, że choć uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia, to nie oznacza to uznaniowej oceny okoliczności, w danym stanie faktycznym sprawy, odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru. Dokonując ustaleń organ orzekający ma obowiązek działać według ogólnych zasad wynikających z art. 7, 10, 15, 77, 80, 81 K.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełnienia przesłanek umorzenia, odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 9 sierpnia 2006r., sygn. akt III SA/Wa 1423/06).

Zgodzić się należy z organami orzekającymi, że w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze zakończone, to nie mogła być wzięta pod uwagę przesłanka stwierdzenia nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, a także przesłanka oparta na powstaniu niewspółmiernych wydatków przy ściągnięciu samych kosztów egzekucyjnych (odpowiednio art. 64e § 2 pkt 1 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Jednocześnie jednak Sąd stwierdził, że w toku postępowania organ egzekucyjny nie podjął wszystkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia organy orzekające nie uwzględniły całokształtu okoliczności faktycznych mogących wskazywać na istnienie przesłanek umorzenia.

Jak wynika bowiem z akt sprawy, rozstrzygnięcie organu I instancji zostało podjęte bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co do aktualnej sytuacji finansowej skarżącej spółdzielni. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów (dokumentów), które pozwoliłyby przyjąć, że organ egzekucyjny badał sytuację finansową spółdzielni. Znalazło to odzwierciedlenie w lapidarnym uzasadnieniu odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych.

W szczególności wytknięcia wymaga niezwykle wąska interpretacja przez organy pojęcia interesu publicznego, o jakim mowa w art. 64c § 2 pkt 2 ustawy, który nie został wprawdzie przez ustawodawcę zdefiniowany, jednakże jasnych wskazówek, co do jego interpretacji dostarcza orzecznictwo sądów administracyjnych. Zdaniem Sądu pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 sierpnia 2005r., sygn. akt III SA/Wa 646/05)

Nie przesądzając więc w żaden sposób zasadności podnoszonych przez skarżącą spółdzielnię zarzutów, co do nieuwzględnienia faktu posiadania statusu zakładu pracy chronionej w kontekście sytuacji finansowej stwierdzić należy, iż powołany w uzasadnieniu wniosku o umorzenie fakt zatrudniania znacznej liczby osób niepełnosprawnych musi skłaniać organy administracji do szczegółowego zbadania konsekwencji podejmowanych rozstrzygnięć. Tymczasem w uzasadnienia postanowień ograniczono się jedynie do ogólnikowych stwierdzeń, przy wzięciu za podstawę jedynie wysokości dochodzonych należności i kosztów postępowania egzekucyjnego. Całkowicie oderwane od stanu faktycznego są też rozważania organu pierwszej instancji, co do faktu posiadania przez spółdzielnię pojazdów mechanicznych i możliwości ich zbycia w celu uregulowania zobowiązań publicznoprawnych - skoro nie zadano sobie nawet trudu by sprawdzić, jaka w istocie jest rola tych środków produkcji w przedsiębiorstwie skarżącej.

Nie umknęło uwadze Sądu również i to, że w toku postępowania naruszono w istocie prawo strony do dwóch merytorycznych rozstrzygnięć w jej sprawie. Zgodnie z treścią art. 15 K.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Obowiązkiem organu II instancji było zatem ponowne rozpoznanie sprawy. Postępowanie odwoławcze powinno polegać nie tylko na kontroli postępowania organu I instancji, lecz także na weryfikacji zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności i celowości. Powinno mieć miejsce ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy niejako "od nowa", gdyż organ odwoławczy nie jest związany poczynionymi przez organ I instancji ustaleniami i dokonaną oceną dowodów (tak Wojewódzki Sąd Administracyjne w Warszawie w wyroku z dnia 20 stycznia 2006r. V SA/Wa 2473/05). Tymczasem w niniejszej sprawie organ odwoławczy w bardzo zdawkowy sposób odniósł się jedynie do wyników postępowania przed organem I instancji, powołując się przy tym na okoliczności, które nie były przedmiotem rozważań organu egzekucyjny, o czym świadczy treść uzasadnienia postanowienia (np. płynność finansowa spółdzielni).

Rozpoznając ponownie sprawę organ egzekucyjny winien uzupełnić materiał dowodowy tak, by mógł dokonać pełnej analizy sytuacji finansowej skarżącej spółdzielni (wysokość wpływów i wydatków, środki produkcji wchodzące w skład przedsiębiorstwa i ich rola), a następnie, uwzględniając dokonaną wykładnię przepisu art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wnikliwie rozważyć, czy w sprawie nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu publicznego do umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.