Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 933/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 162
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Łoboda (sprawozdawca) Asesor WSA Marta Semiczek Protokolant Agnieszka Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi W. B. na postanowienia Izby Skarbowej we W. z dnia [...], nr [...] oraz [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienia oraz decyzje Izby Skarbowej we W. z dnia [...] o numerach [...] i [...] w przedmiocie umorzenia postępowania, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 20 (dwadzieścia) zł - tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] W. B. nabył na podstawie dwóch umów sprzedaży: nieruchomość z zabudowaniami, składającą się z kilku działek o łącznej powierzchni [...] ha, położonymi we wsi C. gmina Z. (Rep. A nr [...]) oraz działkę rolną o powierzchni [...] ha, położoną w tej samej wsi (Rep. A nr [...]). Działający w charakterze płatnika notariusz pobrał na podstawie § 58 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9.12.1994 r. w sprawie opłaty skarbowej (Dz. U. Nr 136, poz. 705, z późn. zm.) - opłatę skarbową w kwotach - odpowiednio - [...] i [...].

Następnie w dniu [...] Skarżący wystąpił do organu podatkowego z wnioskiem o zwrot pobranej opłaty skarbowej w wysokości [...], albowiem nabyte nieruchomości stanowiły gospodarstwo rolne, przez co przeniesienie własności nieruchomości zwolnione było od opłaty skarbowej.

Urząd Skarbowy W. - S. M. decyzjami z dnia [...] o numerach: [...] oraz [...] odmówił stwierdzenia nadpłaty w opłacie skarbowej, gdyż - w jego ocenie - nabyte nieruchomości nie weszły w skład gospodarstwa rolnego, ani też nie stanowiły takiego gospodarstwa w rozumieniu art. 553 k.c.

Od powyższych decyzji W. B. w dniu [...] złożył odwołanie, kwestionując zajęte przez organ I instancji stanowisko.

Izba Skarbowa we W., postanowieniami z dnia [...] o numerach [...] i [...], wydanymi na podstawie art. 228 § 1 Ordynacji podatkowej, stwierdziła uchybienie terminu do wniesienia odwołania i pozostawiła je bez rozpatrzenia. Izba wskazała, że decyzje zostały stronie doręczone dniu [...], a zatem czternastodniowy termin do ich zaskarżenia upływał w dniu [...] Tymczasem W. B. pismo zawierające odwołanie nadał w placówce pocztowej dopiero w dniu następnym.

Skarżący złożył w dniu [...] wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, motywując go tym, iż decyzje odebrała żona, która wprowadziła go w błąd co do terminu ich odbioru. Żona - stwierdził W. B. - jest osobą chorą, leczącą się w Poradni Zdrowia Psychicznego w Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej Zarządu Służby Zdrowia MSWiA i z tego powodu jego żądanie powinno być uwzględnione.

Izba Skarbowa we W., postanowieniami z dnia [...] o numerach [...] oraz [...], wydanymi w oparciu o art. 163 § 2 w zw. z art. 162 Ordynacji podatkowej, odmówiła przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wskazał organ, że warunkami przywrócenia terminu są: brak winy po stronie zainteresowanego, wniesienie prośby o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia oraz równoczesne dopełnienie czynności, dla której określony został termin (art. 162 § 1 i 2 Ordynacji). Ponieważ w sprawie strona nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu jednocześnie z wniesionym odwołaniem, nie było podstaw do uczynienia zadość żądaniu przywrócenia terminu. Nadto Izba zauważyła, że wskazany przed chwilą wniosek strony należałoby w istocie zakwalifikować jako żądanie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, co po myśli art. 162 § 3 Ordynacji podatkowej jest niedopuszczalne. Organ odwoławczy podejmując rozstrzygnięcia, pouczył stronę o możliwości ich zaskarżenia w trybie zażalenia, złożonego w terminie 7 dni do Ministra Finansów.

Stosownie do wspomnianego pouczenia, W. B. złożył zażalenie, w którym zarzucił, iż organ odwoławczy niesłusznie zakwalifikował jego pismo jako podanie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a także, iż nie mógł złożyć wniosku wraz z odwołaniem skoro nie wiedział, że termin do jego wniesienia został przekroczony.

Izba Skarbowa we W., działając na podstawie art. 213 Ordynacji podatkowej, decyzją z dnia [...], nr [...] dokonała uzupełnienia i sprostowania treści wadliwego pouczenia co do przysługującego środka zaskarżenia, zamieszczonego w postanowieniach odmawiających przywrócenia terminu. Wskazał organ, iż na postanowienia przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, złożona w terminie 30 dni od doręczenia decyzji w sprawie sprostowania.

Minister Finansów, rozpoznając wniesione zażalenie, uchylił postanowienia Izby Skarbowej odmawiające przywrócenia terminu i przekazał sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu stwierdzono, że zgodnie z art. 228 § 2 Ordynacji podatkowej, postanowienia Izby stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania były ostateczne i nie podlegały zaskarżeniu w administracyjnym toku instancji. Postanowienia te zostały podjęte we wstępnej fazie postępowania odwoławczego, w której bada się m.in. terminowość wniesionego środka zaskarżenia i na tym etapie istniała możliwość

I SA/Wr 933-934/04

przywrócenia terminu, gdyby strona jednocześnie złożyła w tym zakresie wniosek. Tymczasem podatnik złożył podanie o przywrócenie terminu po zakończeniu postępowania odwoławczego i po wydaniu ostatecznego postanowienia organu. W tych okolicznościach Izba Skarbowa winna umorzyć, wszczęte żądaniem strony postępowanie, jako bezprzedmiotowe. Wnioskom tym Minister Finansów dał wyraz w postanowieniach z dnia [...] nr [...] i nr [...].

Izba Skarbowa we W. decyzjami z dnia [...], nr [...] i nr [...] umorzyła postępowania wszczęte z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, prezentując w ich uzasadnieniu stanowisko zbieżne z argumentacją Ministra Finansów.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 listopada 2003 r., sygn. akt III S.A. 720/02, stwierdził nieważność postanowień Ministra Finansów z dnia 13.02.2002 r. wskazując iż zgodnie z art. 163 § 3 Ordynacji podatkowej zażalenie przysługuje wyłącznie na postanowienie podjęte na podstawie art. 163 § 1, a nie na zażalenie, o jakim mowa w art. 163 § 2 tej ustawy. Skoro Izba Skarbowa wydała postanowienia w oparciu o ten drugi przepis, to Minister Finansów, rozpatrując zażalenia od tych postanowień, działał bez podstawy prawnej.

Stosownie do sprostowanego przez Izbę Skarbową decyzją z dnia z dnia [...] pouczenia co do środka zaskarżenia od postanowień tego organu odmawiających przywrócenia terminu, W. B. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się ich uchylenia. Skarżący zarzucił, że owe postanowienia naruszyły art. 162 Ordynacji podatkowej. Wyjaśnił, iż w złożonym wniosku uprawdopodobnił, że przekroczenie terminu nastąpiło bez jego winy, zaś o uchybieniu dowiedział się dopiero z postanowień Izby Skarbowej. Nie mógł więc wraz z wniesieniem odwołania złożyć wniosku o przywrócenie terminu. Powołał w tym zakresie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.03.1999 r., sygn. akt I SA/Gd 1664/98. Przypomniał, że złożenie odwołania po terminie było spowodowane wprowadzeniem go w błąd przez chorą żonę, która odebrała przedmiotowe postanowienia.

Skarżący wskazał również, iż wątpliwe jest, czy w świetle art. 149 Ordynacji podatkowej organ prawidłowo dokonał doręczenia postanowień. Zgodnie z tym przepisem, pod nieobecność adresata pismo można doręczyć pełnoletniemu domownikowi, gdy osoba ta podjęła się oddania pisma adresatowi. Tymczasem będące w aktach sprawy

I SA/Wr 933-934/04

potwierdzenia odbioru takiego zobowiązania nie zawierają. Na tle przepisów k.p.a. do podobnej konkluzji doszedł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16.08.2001 r., sygn. akt II SA/Kr 1552/98.

Izba Skarbowa we W. odpowiadając na skargę w czasie, w jakim Minister Finansów uchylił przedmiotowe postanowienia, wniosła o odrzucenie skargi, ewentualnie - o umorzenie postępowania sądowego. Odnosząc się do zarzutów strony organ odwoławczy podniósł, że zaskarżone postanowienia zostały doręczone zgodnie z wymogami art. 149 Ordynacji podatkowej, albowiem żona Skarżącego - W. B., będąc pełnoletnim domownikiem, odebrała przesyłkę w dniu [...] i zobowiązała się oddać ją adresatowi, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Ta zatem data była miarodajna dla oceny zachowania terminu do wniesienia odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i

postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarga była uzasadniona, choć nie wszystkie jej argumenty można było podzielić.

Przede wszystkim trzeba wskazać, że Skarżący niezasadnie kwestionował skuteczność doręczenia z powodu braku w treści dowodu doręczenia przesyłki listowej wyartykułowanego przez odbiorcę zobowiązania do doręczenia pisma adresatowi. Według art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie stwierdzono, iż podjęcie przesyłki adresowanej do strony postępowania przez dorosłego domownika i złożenie podpisu na zwrotnym potwierdzeniu odbioru oznacza podjęcie się przez niego oddania decyzji adresatowi (wyrok NSA z dnia 24.10.1997 r., I SA/Gd 360/97, LEX nr 44241). Tak więc o zobowiązaniu się do oddania pisma świadczy podjęcie i pokwitowanie

I SA/Wr 933-934/04

przesyłki przez pełnoletniego domownika.

Gdy idzie o zasadniczą kwestię, to trzeba przypomnieć, że warunkiem skuteczności wniesienia odwołania od decyzji organu podatkowego I instancji jest zachowanie czternastodniowego terminu (art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej), liczonego od doręczenia decyzji stronie. W razie jego przekroczenia decyzja pierwszoinstancyjna staje się ostateczna, co sprawia, że rozpatrzenie odwołania od takiej decyzji nie jest możliwe.

Środkiem procesowym, za pomocą którego strona może przeciwdziałać wskazanym przed chwilą, negatywnym konsekwencjom, jest instytucja przywrócenia terminu. Stosownie do art. 162 Ordynacji, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2).

Z przytoczonej regulacji ustawowej wynikają następujące warunki przywrócenia terminu: uprawdopodobnienie przez zainteresowanego braku winy w przekroczeniu terminu, złożenie wniosku o jego przywrócenie w siedmiodniowym terminie od ustania przyczyny, która spowodowała przekroczenie oraz dopełnienie wraz z wnioskiem czynności, dla której termin był ustanowiony. Formułując wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania W. B. wskazał, że powodem dla którego uchybił terminowi była okoliczność, iż lecząca się w Poradni Zdrowia Psychicznego żona, do rąk której dokonano doręczenia decyzji, nie poinformowała go właściwie o dacie jej odbioru.

Wydając zaskarżone postanowienia, Izba Skarbowa we W. stwierdziła, że żądania wnioskodawcy nie można było uwzględnić, albowiem nie zostało zgłoszone razem z wniesieniem odwołania. Brak zatem ostatniej z wymienionych przed chwilą przesłanek stanowił według organu odwoławczego powód, dla którego odmówiono przywrócenia terminu. Tymczasem w okolicznościach sprawy stanowisko takie nie było usprawiedliwione.

Należy przeto wskazać, że wymóg jednoczesnego złożenia wniosku o przywrócenie terminu i dopełnienia czynności procesowej, dla której ustanowiono przekroczony termin, nie może oznaczać, iż jedynie tożsamość czasowa obu tych czynności stanowi o spełnieniu omawianego warunku. Nie ma racjonalnych powodów, dla których negatywnie należałoby oceniać przypadek, w jakim strona najpierw dokonuje zaniechanej w terminie czynności, a dopiero później, ale w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, składa wniosek o

I SA/Wr 933-934/04

przywrócenie terminu.

Konieczność dopełnienia, wraz ze złożeniem wniosku, zaniechanej w terminie czynności wynika z istoty instytucji przywrócenia terminu procesowego. Trzeba bowiem wskazać, że czyniąc zadość żądaniu organ nie wyznacza nowego terminu na dokonanie czynności, lecz tylko uznaje za usprawiedliwione opóźnienie w jej dokonaniu. W ten sposób akceptuje skutki procesowe jakie według przepisów prawa są następstwem czynności, a które bez przywrócenia terminu nie mogłyby zaistnieć. Wynika stąd zatem, że przed rozpatrzeniem wniosku, zaniechana uprzednio czynność musi być już dokonana, ażeby możliwe było uznanie jej skuteczności. Takie właśnie znaczenie ma przewidziany w art. 162 § 2 w zdaniu 2 - warunek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Skarżący najpierw złożył odwołanie, czyli dokonał zaniechanej w terminie czynności, a dopiero później złożył wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W ten sposób w momencie zgłoszenia żądania czynność była już dokonana. Wymagało to przeto od organu ustosunkowania się do pozostałych przesłanek warunkujących przywrócenie terminu, jak uprawdopodobnienie braku winy oraz zachowanie siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku. Tymczasem Izba Skarbowa uchyliła się od badania wymienionych okoliczności, poprzestając na stwierdzeniu braku jednoczesnego złożenia wniosku i dokonania czynności. W ten sposób, przyjmując wadliwą wykładnię art. 162 § 2, organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przez co naruszył art. 120, 122 i 187 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa.

Trzeba jeszcze zwrócić uwagę, że Izba Skarbowa stosując się do rozstrzygnięć Ministra Finansów, których nieważność stwierdził następnie Naczelny Sąd Administracyjny, wydała w dniu [...] decyzje o numerach [...] i [...], którymi umorzyła wszczęte z wniosku Skarżącego postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu. W ten sposób w obrocie prawnym funkcjonowały dwa rodzaje aktów administracyjnych dotyczących wniosku Skarżącego, to jest zaskarżone postanowienia oraz wskazane przed chwilą decyzje.

Stosownie do art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

I SA/Wr 933-934/04

Na mocy wymienionego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za konieczne uchylenie decyzji z dnia [...], albowiem wydane zostały z naruszeniem art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej, a nadto kończyły postępowanie wcześniej już zamknięte wydaniem zaskarżonych postanowień. Co do naruszenia wskazanego przepisu trzeba stwierdzić, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza, iż nie ma sprawy, której postępowanie miałoby dotyczyć. Tymczasem sprawą tą było żądanie przywrócenia terminu i obowiązkiem organu było merytoryczne ustosunkowanie się do jego treści, jak też pierwotnie uznano wydając zaskarżone postanowienia. Wbrew temu, co stwierdził organ w uzasadnieniu owych decyzji, cecha ostateczności postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania nie stoi na przeszkodzie rozpatrzeniu wniosku o jego przywrócenie, a ten odmienny od zapatrywania organu pogląd był już w judykaturze wyrażany. W wyroku z dnia 10.10.2001 r. (sygn. akt I SA/Gd 719/99, LEX nr 53890) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał bowiem, że "stwierdzenie uchybienia terminowi nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania" i ocenę tę należy w pełni podzielić.

Ostateczność postanowienia oznacza, że nie przysługuje od niego środek zaskarżenia w administracyjnym toku instancji. Tymczasem złożony następnie wniosek o przywrócenie terminu nie jest wszakże nawet swoistym środkiem zaskarżenia takiego postanowienia. Jak wyżej już wskazano, stanowi w istocie żądanie uznania skutków procesowych podjętej przez wnioskodawcę czynności. Ewentualne przywrócenie terminu nie pozostaje w opozycji do podjętego rozstrzygnięcia w przedmiocie uchybienia terminu w tym sensie, że nie jest wyrazem dokonania czynności w terminie, a polega na uznaniu opóźnienia za usprawiedliwione. Konsekwencje zaś prawne wynikają z owej czynności takie, jakby była dokonana w terminie.

Mając zatem na uwadze przedstawione powody skargę należało uwzględnić, zaś zaskarżone postanowienia oraz decyzje Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] i [...] - uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 tej ustawy.