Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1383/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: par 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1383/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 października 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędziowie: WSA Ewa Michna (spr.), WSA Urszula Zięba, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2011r., sprawy ze skargi Z.J., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 10 czerwca 2011r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 kwietnia 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu (Z.J.) umorzenia należności za okres od kwietnia 2003 r. do lipca 2003 r. z tytułu składek na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie 3 579,32 zł; ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 1 079,04 zł; Fundusz Pracy w łącznej kwocie 253,94 zł - wraz z odsetkami za zwłokę.

Uzasadniając swoją decyzję organ wskazał, że należności z tytułu składek mogą zostać umorzone tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący, przy czym samo zaistnienie jednej z określonej tym przepisem przesłanek nie oznacza prawnego obowiązku, a tylko możliwość umorzenia przez organ należności z tytułu składek.

Organ podniósł, że w stosunku do skarżącego nie można stwierdzić definitywnie braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze przeciwko niemu wszczęte. Nadto, jak zauważał organ, skarżący posiada nieruchomość położoną w P. objętą KW nr [...] na której można dokonać zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki.

Organ zaznaczył również, że art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Możliwość taką precyzuje przepis §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 131 poz.1365). Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek jeżeli jednak zobowiązany wykaże, że względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Odnosząc powyższe przepisy do sytuacji skarżącego organ wskazał, że problemy zdrowotne matki skarżącego mają niewątpliwy wpływ na jego sytuację finansową, jednakże z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że skarżący wykonuje prace dorywcze, zatem choćby w niewielkim stopniu może on podjąć próbę spłaty zaległości w formie dobrowolnych wpłat.

Podniesiony przez skarżącego argument braku wiedzy o obowiązku opłacenia składki w ZUS (z akt wynikało, że dotychczas opłacający składki KRUS skarżący był przekonany, że samozatrudnienie nie spowoduje zmiany zasad opłacania składek na ubezpieczenie – karta 44 druga strona akt administracyjnych) nie stanowił podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku, gdyż, zdaniem organu, przedsiębiorca winien posiadać odpowiednią znajomość przepisów prawa, śledząc na bieżąco ich zmiany lub też może zlecić prowadzenie spraw wyspecjalizowanym podmiotom.

Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynikało również, w ocenie organu, by skarżący poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, przy czym udowodnienie tych okoliczności miałoby znaczenie jedynie wówczas gdyby skarżący prowadził działalność gospodarczą.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 10 maja 2011 r. skarżący ponownie wniósł o umorzenie należności wskazując, że jedynym jego źródłem utrzymania jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 520 zł z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką. Świadczenie otrzymywane przez matkę w kwocie 1000 zł w całości przeznaczane jest na bieżące wydatki – opłaty, żywność, lekarstwa. Wskazał, że wraz z matką zamieszkują w starym domu, który wymaga ciągłych napraw. Dodatkowo jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, które leży na terenach zalewowych i w 2010 r. zostało prawie w całości zniszczone przez powódź. W związku z powyższym w 2011 r. zrezygnował z upraw. Skarżący podał, że nie jest w stanie spłacić należności z tytułu ubezpieczenia społecznego nawet w ratach, gdyż sprawowana przez niego opieka nad chorą matką uniemożliwia mu podjęcia pracy zarobkowej. Skarżący przedstawił dokumentacje fotograficzną obrazującą, jego zdaniem, rozmiary powodzi.

Decyzją z dnia 10 czerwca 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy poprzednią decyzję.

W uzasadnieniu organ podtrzymał argumentację zawartą w poprzednim rozstrzygnięciu. Wskazał na prawidłowość ustaleń co do stanu faktycznego, a także podkreślił uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu zaległości. Organ też praktycznie powtórzył dotychczasową argumentację dotyczącą potencjalnych możliwości zarobkowych skarżącego, braku istotności dla sprawy poniesionych strat w wyniku powodzi, uznając przy tym, że zły stan zdrowia matki skarżącego został dostatecznie udokumentowany.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze skarżący wskazał, że nie zgadza się z odmową umorzenia należności składkowych.

Podał, że od dnia 1 stycznia 2000 r. aż do chwili obecnej jest płatnikiem ubezpieczenia rolniczego w KRUS-ie. W okresie od 18 marca 2003 r. do 31 lipca 2003 r. prowadził działalność gospodarczą i za ten czas płacił podatek zryczałtowany.

Dopiero w 2010 r. zauważono w KRUS-ie, że powinien być on płatnikiem na rzecz ZUS-u. Skarżący podał, że z ubezpieczenia w KRUS -ie został wyłączony na okres kwiecień 2003 r.- lipiec 2003 r. Zwrot zapłaconych składek za ten okres w KRU-sie mu nie przysługuje bowiem upłynął okres 5 lat. Podniósł, że gdyby wiedział, że nie podlega ubezpieczeniu w KRUS tylko w ZUS-ie to płaciłby składki na bieżąco. Skarżący podał, że znajduje się w ciężkiej sytuacji. Jego udział we własności nieruchomości jest obecnie obciążony hipoteką na rzecz ZUS-u. W dalszej części skargi odniósł się do swej sytuacji materialnej przytaczając okoliczności wskazane już wcześniej we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Bezspornym w sprawie jest, że zaległości w należnych składkach powstały na skutek mylnego przekonania skarżącego (opłacającego dotychczas składki KRUS i jednocześnie pozostającego w ww. okresie w tzw. samozatrudnieniu), że podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, a nie ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących działalność gospodarczą. W konsekwencji, zamiast wpłacać należne składki do KRUS, skarżący powinien był wpłacać składki do ZUS. Jednocześnie, bezspornym jest, że na skutek upływu 5 –letniego terminu przedawnienia do żądania nadpłaty składek z KRUS, skarżący utracił najprawdopodobniej możliwość zaliczenia powstałej nadpłaty na poczet składek należnych ZUS.

Zgodnie bowiem z art. 41b ust.11 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 50 poz. 291 ze zm.) nadpłacone lub nienależnie opłacone składki nie podlegają zwrotowi, jeżeli od dnia ich opłacenia upłynęło 10 lat. Jednakże, przepis ten znajduje zastosowanie jedynie do składek, które zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 28 marca 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 67 poz. 441) zostały nienależnie opłacone w okresie przed dniem wejścia w życie ustawy wydłużającej termin przedawnienia z 5 do 10 lat, jeżeli dochodzenie ich zwrotu nie uległo jeszcze przedawnieniu na podstawie dotychczasowych przepisów. W przypadku skarżącego, skoro obowiązek opłacenia składki za okres od marca do lipca 2003r. zgodnie z art. 40 ust.1 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przypadał odpowiednio w styczniu, kwietniu i lipcu 2003r., a wydłużenie terminu przedawnienia nastąpiło z dniem 8 maja 2008r. to skarżący, co najwyżej mógłby się domagać od KRUS jedynie nadpłaconej składki w części dotyczącej lipca 2003r. Szersze rozpatrywanie tej kwestii wykracza jednak poza ramy niniejszej sprawy – przedmiotem sporu nie jest bowiem zwrot nadpłaty z KRUS. Sąd badał jedynie wiarygodność wyjaśnień skarżącego co działania w dobrej wierze.

Bezspornym jest również, że w związku z faktem bycia współwłaścicielem nieruchomości brak było możliwości umorzenia zaległości w trybie ww. art.28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Skoro skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości to teoretycznie możliwa byłaby egzekucja z tego majątku. Skarżący pośrednio poświadczył ten fakt w skardze, wskazując na dokonane obciążenie hipoteczne.

Niemniej jednak, w ocenie Sądu, organy w sposób naruszający przepisy prawa materialnego oraz zasady oceny zgromadzonych w sprawie dowodów – rozważyły drugą z przesłanek tj. wynikającą z §3 ust. 1 pkt 1 ww. Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowiącą o możliwości umorzenia zaległości jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżący od początku powoływał się na fakt zalania w 2010r. niemal w całości prowadzonych upraw. Przedstawił na dowód powyższego wykonane fotografie obrazujące zalanie zbiorów. Wskazał ponadto na fakt, że również w 2011r. nie dokonał zasiewów. Z dokumentów ponadto wynikało, że z uwagi na zbyt mały areał zasiewów skarżący nie mógł liczyć na środki pomocowe przeznaczone dla powodzian. Organ w żaden sposób nie negował tego faktu tj. zalania gruntów skarżącego. Wskazał jedynie, że poniesione straty nie miały znaczenia, bowiem skarżący nie prowadził działalności gospodarczej (str.3 decyzji drugo instancyjnej).

W ocenie Sądu, organ mylnie utożsamił informacje skarżącego o powodzi z koniecznością badania przesłanki z §3 ust.1 pkt 2 ww. rozporządzenia tj. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W ocenie Sądu, utrata zbiorów mogła być rozpoznawana również w świetle §3 ust.1 pkt 1 ww. rozporządzenia tj. ogólnie rzecz mówiąc - sytuacji materialnej skarżącego powodującej, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro bowiem skarżący poniósł straty na skutek powodzi i nie dokonał zasiewów musiał się liczyć ze zwiększonymi wydatkami na zakup żywności, usuwanie skutków powodzi itp.

Oceniając możliwości zarobkowe skarżącego, organ powołał się właściwie jedynie na fakt wykonywania przez skarżącego dorywczych prac, co miało być źródłem uzyskania dodatkowych dochodów przeznaczonych na spłatę zadłużenia wobec ZUS. Fakt ten wynika ze sprawozdania (karta 44 akt administracyjnych). Jednakże w aktach znajduje się również oświadczenie skarżącego (karta 62 akt administracyjnych) gdzie znajduje się zapis "Nie pracuję dorywczo, sprawuję całodobową opiekę nad niepełnosprawna matką", a także wywiad środowiskowy GOPS-u (karta 65 akt administracyjnych) potwierdzający brak wykonywania prac dorywczych - co jest w sposób oczywisty sprzeczne z wnioskami organu zawartymi w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej (str. 4 decyzji).

Powyższe stanowi o całkowicie dowolnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego. Zgodnie z art.80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art.107§3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Nie negując z góry stwierdzeń organów, że skarżący mógł wykonywać prace dorywcze, należy podkreślić, że organ w żaden sposób nie uzasadnił dlaczego jednym ze zgromadzonych dowodów na tę okoliczność dał wiarę, a inne w ogóle pominął, nie wyjaśniając dlaczego uznał je za niewiarygodne. Powyższe powoduje, że Sąd nie ma możliwości dokonania kontroli prawidłowości rozumowania organu, a więc zmuszony jest uchylić decyzję w celu ponownego przeanalizowania tej kwestii w sposób pozwalający poznać (a więc i skontrolować) przesłanki oceny zebranych w sprawie dowodów.

Biorąc pod uwagę powyższe w ocenie Sądu organy naruszyły ww. art. 80 i 107 §3 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Ponadto, zdaniem Sądu, organ (na etapie postępowania pierwszo instancyjnego) wskazując na powinność skarżącego poszukania w pierwszym rzędzie we własnym zakresie możliwości poprawienia własnej sytuacji finansowej nie rozważył czy w rzeczywistości taka możliwość realnie istnieje. Organ nie kwestionował bowiem, a właściwie całkowicie pominął milczeniem skutki niemal całkowitego zalania upraw dla potencjalnych możliwości uzyskania przez skarżącego albo dodatkowych dochodów ze sprzedaży upraw, albo chociażby możliwości zapewnienia sobie we własnym zakresie żywności.

W aktach brak jest też jakichkolwiek ustaleń dotyczących wykształcenia lub posiadanych umiejętności przez skarżącego, co pozwoliłoby uzasadniać ustalenia organu o potencjalnych możliwościach zarobkowych wobec zapewnień skarżącego o konieczności sprawowania całodobowej opieki nad matką.

W ponownym postępowaniu organ ustali ponownie jakie są możliwości pozyskania środków na utrzymanie skarżącego i sfinansowanie zadłużenia w świetle ww. §3 rozporządzenia. Jednocześnie, o ile zostaną spełnione przesłanki z §3 ww. rozporządzenia, organ rozważy wagę interesu publicznego w sytuacji, gdy ze względu na znacznie krótszy okres przedawnienia możliwości domagania się zwrotu części nadpłaty z KRUS, budżet Państwa w tej części realnie nie poniósł straty

W oparciu o powyższe stwierdzone naruszenia ww. §3 rozporządzenia oraz art.80 i art.107 §3 kpa Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na zasadzie art.145 §1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Przepis ten stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis ww. art.135 stanowi, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Z tych też względów Sąd uchylił decyzje organów obu instancji.