Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 728/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 par.1 i 2, 11,106 par. 3 i 5,113 par.1, 133 par.1, 141 par.4, 145par.1 pkt.1 lit. c, 174, 183 par. 1 i 2, 184, 204 ust 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 5 ust 1 i ust 1a
journal: Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
article: art. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności
article: art 336, 338
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art.12, 286 par. 1, 297 par. 1,
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
article: art. 1 par.1 i 2,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 6, 7,  77 par. 1, 80, 145 par. 1 pkt 1 i 5,
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 14 ust 2  pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
article: par. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędziowie Rafał Batorowicz NSA Zofia Borowicz (spr.) Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ł. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 2 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Go 14/08 w sprawie ze skargi Ł. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. G. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Ł. B. na rzecz Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. G. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2008r., sygn. akt II SA/Go 14/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. oddalił skargę Ł. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z.G. (dalej: Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR) z dnia [...] czerwca 2007r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie sprawy:

Na wniosek Ł. B. z dnia 14 czerwca 2004 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej określana jako ARiMR) w S., ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2004r. Nr [...], na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.), § 6 ust. 1 w zw. z § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 73, poz. 657 ze zm.) przyznał wnioskodawcy na rok 2004 płatność w łącznej wysokości 18 032,91 zł.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5, art. 147, 150 i 124 § 2 k.p.a. wznowił z urzędu postępowanie zakończone wskazaną decyzją ostateczną.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku z dnia 14 czerwca 2004r. organ l instancji działając na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej 10, 104, 107, 145 § 1 pkt 5, 149, 150 §1, 151 §1 pkt 2, § 2 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowych systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 z dnia 17 maja 1999r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej, nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz.Urz. WE L 160 z dnia 26.06.1999r. ze zm.), decyzją z dnia 20 marca 2007r. Nr 0070-2007-000219 uchylił własną decyzję z dnia [...] grudnia 2004r. Nr [...] i odmówił Ł. B. przyznania płatności na 2004r. z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW).

W uzasadnieniu decyzji organ l instancji podał, że w dniu 14 czerwca 2004r. Ł. B. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w S. wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 r. i zgłosił do płatności działki rolne A, B, C, D, E, F, G, H, l o łącznej powierzchni 202,97 ha. W wyniku tego wniosku po przeprowadzonej kontroli administracyjnej przyznano mocą decyzji z dnia [...] grudnia 2004r. płatność do całości zadeklarowanego przez wnioskodawcę obszaru na łączna kwotę 18 032,91 zł. Nadto wskazał, że w dniu 8 stycznia 2007r. wnioskodawca przedłożył prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w G. W. z dnia 6 października 2006r. sygn. akt IV Ka 762/06 utrzymujący w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 29 czerwca 2006r. sygn. akt K 165/06, w którym uznano winnym Ł. B. przestępstwa z art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny ( Dz. U. nr 88, poz. 553, ze zm. ), dalej k.k. i art. 297§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 w zw. z art. 12 k.k. Jednocześnie organ wskazał, że jak wynika z dowodów przeprowadzonych w postępowaniu karnym, tj. zarówno treści umów jak i zeznań świadków wynika bezspornie, że całość dzierżawionych od Agencji Nieruchomości Rolnych gruntów uprawiana była nadal przez pracowników spółki "S.". Organ l instancji wskazał, że z ustaleń poczynionych przez sądy karne obu instancji wynika jednoznacznie, że w rzeczywistości producentem rolnym na poddzierżawionych terenach było P. R.-P. "S." - Spółka z o.o., która wykonywała wszystkie zabiegi agrotechniczne i ponosiła na ten cel wszystkie nakłady. Tym samym to spółka "S.", a nie Ł. B. władała działkami jak dzierżawca, zatem to nie Ł. B. był posiadaczem tych gruntów, bowiem nie miał ani woli władania ani fizycznego władztwa nad gruntami rolnymi. W ocenie organu l instancji umowa użyczenia, przekształcona w umowę poddzierżawy, była fikcyjna i zawarta dla pozoru w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Organ wskazał, że ustalenia wynikające ze wskazanych wyroków karnych stanowiły podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o przesłankę wskazaną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a organ skazującym wyrokiem karnym był związany. Wskazując na powyższe przesłanki wymienione w przepisach będących podstawą wydanej decyzji organ przyjął, że wnioskodawca nie prowadził działalności rolniczej na działkach poddzierżawionych od PRP "S." działkach nr 261/1, 272, 254/1,.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł Ł. B. Skarżący wywodził, że nie wyszły na jaw żadne nowe okoliczności i nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej nieznane organowi, który ją wydał. Zdaniem odwołującego się zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. bowiem nie zaszły przesłanki w nim wymienione. W dacie wydawania uchylonej decyzji nie istniały wyroki karne, a także rozstrzyga ona o jego statusie producenta rolnego, który to uzyskał w innym trybie i mocą innej decyzji. Stwierdził, że faktycznie na poddzierżawionych gruntach sam fizycznie prac rolnych nie wykonywał, ale to on decydował o rodzaju upraw, zlecał dopatrywanie ich w prawidłowej kulturze rolnej, a nadto był właścicielem zbiorów, co w jego ocenie znaczyło, iż był posiadaczem tych nieruchomości rolnych.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2007r. Nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. G. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 10 i art. 107 k.p.a., art. 5a ust. 4 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 roku o utworzeniu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 1994 roku, Nr 1, poz. 2 ze zm.), § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczególnych warunków i trybu udzielenia pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, a także art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż w wyniku analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie podtrzymuje stanowisko organu l instancji, iż okoliczności sprawy wskazują, że skarżący Ł. B. nie był posiadaczem i nie prowadził działalności rolniczej na działkach dzierżawionych od PRP "S." spółka z o.o. to jest 261/1, 272, 254/1. Organ II instancji powołał się na wyrok Sądu Okręgowego w G. W. z dnia 26 października 2006r., w którym stwierdzono, iż zawarta przez skarżącego umowa poddzierżawy była fikcyjna, a prace agrotechniczne związane z uprawą roli wykonywali wyłącznie pracownicy spółki S. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ II instancji wskazał, że Ł. B. nie spełniał przesłanek do uzyskania płatności bezpośrednich, bo nie był posiadaczem gospodarstwa rolnego i producentem rolnym, a jedną z podstawowych przesłanek umożliwiających przyznanie płatności jest ustalenie osoby, która rzeczywiście prowadziła działalność rolniczą na działkach zgłoszonych do płatności ONW. Ponadto organ II instancji wskazał, że fakt iż strona nie prowadziła indywidualnej i samodzielnej działalności rolniczej na gruntach rolnych zadeklarowanych we wniosku istniał w dniu wydawania decyzji, ale został ujawniony i potwierdzony wyrokami sądów Rejonowego w S. i Okręgowego w G. W. Organ II instancji argumentował, że wbrew stanowisku strony skarżącej podstawą do wznowienia były wyżej opisane nowe okoliczności, a nie wyroki sądowe. Odnosząc się do zarzutu Ł. B. stwierdził, że jest on wpisany do krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności i ma nadany numer ewidencyjny. Natomiast organ stwierdził, iż wniosek o wpis do rejestru to jedynie deklaracja wnioskodawcy, zawierająca m. in. dane osobowe, adresowe i numer rachunku bankowego producenta.

Na powyższą decyzję Ł. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. G. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji.

Po rozpatrzeniu przedmiotowej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W ocenie Sądu orzekającego, wbrew zarzutom skargi, w rozpatrywanej sprawie zaistniały podstawy wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] grudnia 2004r. Podstawą tą było ujawnienie nowych okoliczności nieznanych mu w chwili wydawania decyzji z dnia [...] grudnia 2004r., tj. okoliczności, iż Ł. B. nie prowadził na gruntach zadeklarowanych we wniosku, złożonym w dniu 14 czerwca 2004r. działalności rolniczej. Zdaniem Sądu I instancji już sam opis czynu, za który prawomocnie skazany został Ł. B. zawarty w sentencji wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 29 czerwca 2006r. utrzymany w mocy orzeczeniem sądu II instancji, dawał podstawę do uznania, iż ujawniły się nowe okoliczności, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ze wskazanego opisu wynika, iż złożony przez niego wniosek o dopłaty do gruntów rolnych (w tym płatności ONW) na 2004r. zawierał nieprawdę co do faktu rzeczywistego posiadania przez niego gruntów rolnych w oparciu o umowę użyczenia. Tym samym, zdaniem Sądu I instancji spełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 kpa warunkująca dopuszczalność wznowienia postępowania i w takich okolicznościach nie można za uzasadnione uznać wywodów skargi, iż nie wyszły na jaw żadne nowe okoliczności, a przyczyną wznowienia były w rzeczywistości jedynie wyroki karne, a w istocie - dokonanie w oparciu o te wyroki innej interpretacji znanych organowi już wcześniej okoliczności faktycznych. Sąd dodał, iż w zakresie zaistnienia podstaw do wznowienia postępowania wskazać należy, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie a w szczególności prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w S. prowadzi do uznania, iż w sprawie niezależnie od podstawy wznowieniowej z pkt 5 § 1 art. 145 k.p.a. zaistniała również przyczyna wznowienia postępowania o jakiej mowa w pkt 1 tego artykułu. Zgodnie z tym przepisem podstawa wznowienia postępowania zachodzi również w sytuacji, gdy okaże się, że dowody na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności okazały się fałszywe. Wskazać należy, iż podstawą do przyznania płatności decyzją z dnia [...] grudnia 2004r. był wniosek z dnia 14 czerwca 2004r. w którym skarżący zadeklarował prowadzenie działalności rolniczej na wskazanych w nim działkach od A do I o numerach 261/1, 272 i 254/1. Prócz wskazania gruntów do naliczenia płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, skarżący zawarł we wniosku oświadczenia i zobowiązania. W szczególności oświadczył, że znane mu są skutki składania fałszywych oświadczeń wynikające z art. 297 § 1 k.k. oraz znane są mu zasady przyznawania płatności do gruntów rolnych. Tym samym przez fakt złożenia wniosku skarżący potwierdził, iż jest posiadaczem gruntów w nim wskazanych. W ocenie Sądu I instancji nie może budzić wątpliwości, iż wniosek taki jest zasadniczym dokumentem stanowiącym podstawę przyznania dopłaty. Dodał, iż w postępowaniu o przyznanie dopłat nie jest wymagane wykazanie dowodami faktu bycia posiadaczem i prowadzenia działalności rolniczej na posiadanych gruntach. Podkreślił, że wystarczające do przyznania dopłat są oświadczenia zawarte we wniosku podmiotu ubiegającego się o dopłatę. W świetle natomiast prawomocnego wyroku SR w S. z dnia 29 czerwca 2006 sygn. akt II K 165/06, na mocy którego Ł. B. uznany został winnym i skazany za czyn z art. 286§ 1 i art. 297 § 1 k.k. w zw. art. 11§2 k.k. w zw. art. 12 k.k. nie może budzić wątpliwości, iż wniosek z dnia 9 czerwca 2004 r, złożony przez skarżącego w dniu 14 czerwca 2004r. był wnioskiem potwierdzającym nieprawdę co do faktu posiadania przez niego gruntów rolnych i prowadzenia na nich działalności rolniczej.

Mając na uwadze wskazane wyżej okoliczności oraz przyjmując, iż fałszywym jest również dokument dotknięty fałszem intelektualnym, który wyraża się w nieprawdziwej treści dokumentu, w poświadczeniu nieprawdy w jej części istotnej, chociaż sam dokument co do formy jest autentyczny i nie budzi zastrzeżeń (vide: Komentarz do K.P.A. - B. Adamiak, J. Borkowski, wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2005r., str. 639), Sąd orzekający stwierdził, że wniosek skarżącego z dnia 9 czerwca 2004 r. musi być uznany za dokument, który okazał się fałszywy w rozumieniu pkt 1 § 1 art. 145 k.p.a. – spełniona, więc została druga przesłanka omawianej przyczyny wznowienia postępowania, gdyż sfałszowanie dowodu zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu. Sąd administracyjny związany jest natomiast treścią sentencji prawomocnego wyroku wydanego w postępowaniu karnym. W konsekwencji Sąd ten nie może dokonywać tych samych ustaleń, których dokonał już sąd karny co do popełnienia przestępstwa.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż fakt zaistnienia podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] grudnia 2004r. nie budzi wątpliwości. W ocenie Sądu I instancji poczynione w toku wznowionego postępowania ustalenia organu oparte na dokumentach urzędowych (sentencje wyroków karnych) oraz analiza treści umów zawartych przez skarżącego z PRP S., stanowiły materiał dowodowy uzasadniający przyjęcie, iż skarżący nie był posiadaczem gruntów rolnych wskazanych we wniosku i faktycznie nie prowadził na nich działalności rolniczej, gdyż nadal jak przed zawarciem umów czyniła to spółka. W rozpoznawanej sprawie umowa użyczenia (poddzierżawy) miała stanowić jedynie formalny tytuł prawny do fikcyjnego wydzielenia gruntów o areale gwarantującym uzyskanie dopłat.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności Sąd orzekający podzielił pogląd organu co do specyfiki postępowania o nadanie statusu producenta rolnego będącego w istocie jedynie formą rejestracji na podstawie danych wskazywanych przez wnioskodawcę w celu uzyskania numeru identyfikacyjnego niezbędnego do ubiegania się o dopłaty bezpośrednie. Mając na uwadze treść art. 76 § 3 k.p.a., który dopuszcza obalenie domniemania zgodności z prawdą dokumentu urzędowego w drodze przeprowadzenia dowodu przeciwko treści (osnowie) takiego dokumentu oraz treść prawomocnego wyroku karnego skazującego Ł. B. również za wprowadzenie w błąd ARiMR co do tego, iż skarżący jest producentem rolnym będącym w posiadaniu gruntów rolnych. Trafnie, zdaniem Sądu I instancji organ uznał, iż istnieją podstawy do uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] grudnia 2004r., przyznającej dopłaty ONW na 2004 rok i orzeczenie o odmowie ich przyznania.

Od powyższego wyroku Ł. B. złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył przedmiotowe orzeczenie w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie art. 113 § 1 i art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153 poz.1270 ze zm.) przez wydanie orzeczenia bez rozważenia wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

2. naruszenie art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153 poz.1270 ze zm.) w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez:

- nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie,

- przyjęcie, iż wyroki karne były podstawą do wznowienia postępowania,

- przyjęcie, iż organ administracji przed wydaniem decyzji o wznowieniu postępowania nie wiedział o treści zawartych umów przez skarżącego ze spółką "S.",

- przyjęcie, iż skarżący nie był posiadaczem gruntów rolnych wskazanych we wniosku o dopłaty,

- przyjęcie, iż skarżący nie prowadził działalności rolniczej na zadeklarowanych do dopłat gruntach rolnych,

podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do przeciwnych wniosków, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

3. naruszenie art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) poprzez nie odniesienie się do wszystkich zarzutów skarżącego podniesionych w skardze, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

4. naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez jego błędna wykładnię polegająca na przyjęciu, że zaszły przesłanki do wznowienia postępowania w sytuacji, gdy prawidłowa analiza zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że nie było podstaw do wznowienia postępowania,

5. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wniosek z dnia 14 czerwca 2004 r. był wnioskiem poświadczającym nieprawdę, co do faktu posiadania gruntów rolnych i prowadzenia na nich działalności rolniczej,

6. naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004 Nr 10. poz. 76) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu, że skarżący nie jest producentem rolnym, kiedy to fakt ten może być zakwestionowany jedynie w drodze decyzji administracyjnej odmawiającej wpisu do ewidencji producentów,

7. naruszenie § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73 poz. 657) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżący nie spełnia warunków do otrzymania płatności ONW za rok 2004 w sytuacji, gdy prawidłowa analiza zebranego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżący powinien otrzymać powyższe płatności,

8. naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez zakwestionowanie umów cywilnych zawartych przez skarżącego ze spółką "S." podczas, gdy w postępowaniu sądowo - administracyjnym sądy nie są uprawnione do badania, czy zawarta umowa była umową ważną w rozumieniu przepisów prawa cywilnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach: 1) naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z treści art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadku ziszczenia się co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Wobec takich regulacji nie może budzić wątpliwości, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie i że uzasadnione jest odnoszenie się do poszczególnych zarzutów składających się na podstawy kasacyjne i wyznaczających zakres badania sprawy przez sąd drugiej instancji. Ponieważ składające się na podstawy kasacyjne zarzuty wyznaczają granice badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, istotne znaczenie ma należyte ich sformułowanie. W szczególności, koniecznym warunkiem uznania, że strona powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych jest wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny, działając jako sąd kasacyjny, nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa kasacji (por. wyrok NSA z 24 czerwca 2004 r., OSK 421/04, LEX nr 146732).

Przypomnienie podstawowych zasad dotyczących zakresu badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny i wymogów stawianych zarzutom składającym się na podstawy kasacyjne jest w niniejszej sprawie o tyle konieczne, że niektóre z nich nie są należycie sformułowane. Konstrukcja niektórych zarzutów wyklucza merytoryczne odniesienie się do nich.

Przed przystąpieniem do omawiania poszczególnych zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny przedstawia najistotniejsze dla rozstrzygnięcia elementy stanu prawnego i faktycznego sprawy.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 i ust. 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej udzielano pomocy finansowej w zakresie wspierania rozwoju obszarów wiejskich w 2004 r. producentom rolnym, w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Według art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowych systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, za producenta rolnego uznaje się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego lub posiadaczem zwierzęcia. Wobec istnienia takich regulacji kluczowego znaczenia w sprawie nabiera ocena czy skarżący był posiadaczem gospodarstwa rolnego, w związku z władaniem którym przyznano płatność.

Stosownie do art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), dalej k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

W doktrynie i orzecznictwie nie jest podważany pogląd, że posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą (por. E. Gniewek, Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, [w:] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001 r.). Występuje w dwóch postaciach: posiadania samoistnego i zależnego, co wprost wynika z art. 336 k.c. Jako stan faktyczny niezależny jest od tego, czy posiadaczowi przysługuje tytuł prawny, z którego wynika uprawnienie do władania przedmiotem posiadania. Potwierdzają to utrwalone poglądy doktryny i orzecznictwa co do tego, że osoba, której przysługuje tytuł prawny do władania rzeczą może dokonać wyboru sposobu ochrony pomiędzy powództwem petytoryjnym a posesoryjnym (szerzej: S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga druga własność i inne prawa rzeczowe, Warszawa 1999, s. 388 ). Jak z tego wynika, istnienie tytułu prawnego wywołującego skutki w zakresie regulowanym prawem cywilnym nie przesądza, że podmiot legitymujący się tytułem jest posiadaczem.

Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768-769; E. Skowrońska-Bocian (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681).

Element fizycznego władztwa nad rzeczą można określić jako zjawisko polegające na tym, że pewna osoba (podmiot) znajduje się w sytuacji, która pozwala jej na korzystanie z rzeczy w szczególności w taki sposób, jak to mogą czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, dzięki czemu "to, co uprawnionemu wolno, to posiadacz faktycznie może". Czynnik faktycznego władztwa polega zatem na odpowiednim fizycznym opanowaniu rzeczy. Władztwo faktyczne musi być stanem trwałym, co oznacza, że związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub nawet sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony (por. wyrok NSA z 16 grudnia 1998 r., sygn. akt I SA 339/98, LEX nr 44548 ).

Zamiar władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi) określany jest jako czynnik woli. Zgodnie z przeważającą w doktrynie koncepcją obiektywną, manifestuje się w obiektywnych działaniach podejmowanych przez posiadacza (por. A. Kunicki [ w:] System prawa cywilnego, tom II, Prawo własności i inne prawa rzeczowe, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk 1977, s. 829–830). Jeżeli czynnika woli brak, faktyczne władztwo nad rzeczą stanowi jedynie dzierżenie (art. 338 k.c.).

Przedstawione właściwości posiadania wyłączają uznanie za posiadacza osoby, która legitymując się tytułem prawnym do władania rzeczą uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która ponadto nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą.

Ustalenia organów administracji publicznej, które zaakceptował Sąd I instancji, wskazują, że w niniejszej sprawie po stronie skarżącego nie występował żaden z wymienionych dwóch elementów składających się na posiadanie, w tym przypadku zależne. Organ odwoławczy odwoływał się w znacznej mierze do pojęć i poglądów zbieżnych z przedstawionymi. Podstawowym zadaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego badającego sprawę skutkiem i w granicach skargi kasacyjnej była kontrola tego stanowiska.

W niniejszej sprawie zachodzi istotna okoliczność wynikająca z faktu, że skarżący prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 29 czerwca 2006 r. sygn. akt K 165/06 uznany został winnym przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 w zw. z art. 12 k.k. Według przyjętego opisu czynu: w okresie od 30 kwietnia do 23 grudnia 2004 r. w S., S. i Z. G., z góry powziętym zamiarem, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadził w błąd Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, iż jest producentem rolnym będącym w posiadaniu gruntów rolnych i w tym celu zawarł fikcyjną umowę użyczenia gruntów rolnych od PRP "S." sp. z o.o. – jako użyczającym, za aprobatą A. B. Prezesa Zarządu tej spółki, a następnie przedłożył poświadczający nieprawdę wniosek o dopłaty do gruntów rolnych, w wyniku czego doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z tytułu: wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w kwocie 18 0323,91 PLN, czym działał na szkodę Skarbu Państwa i interesów finansowych Unii Europejskiej.

Zgodnie z art. 286 § 1 k.k. podlega karze ten, kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania.

Przepis art. 286 § 1 k.k. określa zachowanie karalne jako doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu lub wyzyskanie niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Zachowanie karalne opisane w znamionach przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. skierowane jest na osobę, którą sprawca zamierza doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Przestępstwo oszustwa określone w art. 286 § 1 jest przestępstwem umyślnym, zaliczanym do tzw. celowościowej odmiany przestępstw kierunkowych. Ustawa wymaga, aby zachowanie sprawcy było ukierunkowane na określony cel, którym w przypadku oszustwa jest osiągnięcie korzyści majątkowej. Sprawca, podejmując zachowanie, musi mieć wyobrażenie pożądanej dla niego sytuacji, która stanowić ma rezultat jego zachowania (por. Komentarz do art. 286 kodeksu karnego, [w:] A. Zoll (red.), A. Barczak-Oplustil, G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Rodzynkiewicz, M. Szewczyk, W. Wróbel, Kodeks karny. Część szczególna. Tom III. Komentarz do art. 278-363 k.k., Zakamycze 2006, wyd. II ).

Według art. 297 § 1 k.k. podlega karze ten, kto, w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi - kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, elektronicznego instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego, przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia.

Czyn zabroniony przewidziany w art. 297 § 1 k.k. ma charakter umyślny, przy czym przepis wymaga, aby sprawca działał w celu uzyskania kredytu, pożyczki pieniężnej, gwarancji, dotacji, subwencji, akredytywy, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji, lub z innego podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, elektronicznego instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego. Znamię "działanie w celu uzyskania" dopełnione zostało w art. 297 § 1 k.k. sformułowaniem "dla siebie lub kogo innego". Oznacza to, iż komentowany przepis wymaga jedynie kierunkowego nastawienia sprawcy, bez konieczności podejmowania opisanych zachowań po to, aby uzyskać jedną z wymienionych instytucji dla siebie. Znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 297 § 1 k.k. realizować będzie zatem zarówno działanie sprawcy, który przedkłada fałszywe lub stwierdzające nieprawdę dokumenty albo nierzetelne pisemne oświadczenia po to, aby uzyskać dla siebie kredyt, pożyczkę bankową, gwarancję kredytową, dotację, subwencję lub zamówienie publiczne, jak i wtedy gdy podejmuje on te działania, aby uzyskać jedną z wymienionych instytucji dla jakiegokolwiek innego podmiotu (por. Komentarz do art. 297 Kodeksu karnego, [w:] A. Zoll (red.), A. Barczak-Oplustil, G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Rodzynkiewicz, M. Szewczyk, W. Wróbel, Kodeks karny. Część szczególna. Tom III. Komentarz do art. 278–363 k.k., Zakamycze 2006, wyd. II).

Opis czynu przypisanego skarżącemu oraz opisane znamiona popełnionych w zbiegu przestępstw, jako które czyn zakwalifikowano, wskazują, że według ustaleń prawomocnego wyroku skazującego skarżący manifestował swoją wolę w ten sposób, że zawarł, określoną w opisie czynu jako "fikcyjną", umowę użyczenia gruntów rolnych z PRP "S." sp. z o.o. – jako użyczającym (później przekształconą w umowę poddzierżawy) w innym celu niż wykonywanie uprawnień wynikających z zapisów umowy. W szczególności nie było jego zamiarem objęcie gruntów we władanie i używanie ich zgodnie z właściwościami i przeznaczeniem, względnie pobieranie pożytków. Celem jego działania było osiągnięcie korzyści majątkowej w postaci uzyskania bezprawnie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Bez znaczenia pozostaje to, czy korzyść tę zamierzał uzyskać dla siebie, czy też dla PRP "S." sp. z o.o. Związek pomiędzy działaniem skarżącego a osiąganiem celu uzyskania korzyści majątkowej trwał niezmiennie, według opisu czynu, zarówno w chwili składania wniosku o przyznanie płatności, jak i chwili wydawania decyzji w przedmiocie przyznania płatności na 2004 r. Takie ustalenia wyroku skazującego wyłączają możliwość przyjęcia, by skarżący we wskazanym okresie był posiadaczem zależnym stanowiących przedmiot umowy gruntów. Jego zamiar nie odpowiadał czynnikowi woli posiadacza zależnego (animus rem sibi habendi). Trwałość rzeczywistego zamiaru skarżącego wyłączała też przyjęcie, że zawarta z PRP "S." sp. z o.o. umowa, opisana w skazującym wyroku jako "fikcyjna", została wykonana. Dlatego nie jest możliwe, w świetle ustaleń wyroku skazującego, uznanie, że skarżący przejął fizyczne władztwo nad przedmiotem umowy. Sąd w sprawie karnej przyjął, że skarżący nie był posiadaczem gospodarstwa rolnego. Nawet jeśli uznać, że nie jest do końca pewne rozumienie pojęcia posiadania przez ten Sąd, to nie ulega wątpliwości, że w skazującym wyroku wykluczono możność uznania by skarżący wykonywał władztwo nad wymienionymi w umowie gruntami.

W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że mimo braku wyraźnej regulacji w k.p.a., okoliczności (fakty) potwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym organ administracji publicznej obowiązany jest taktować jako udowodnione (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2007 r. , sygn. akt II GSK 58/07, LEX nr 339679; A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, s. 510). Z kolei art. 11 p.p.s.a. stanowi, że ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Nie można przyjmować, że przepis ten ma zastosowanie wyłącznie w opisanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. przypadkach dokonywania ustaleń w drodze uzupełniającego dowodu z dokumentu. Art. 106 § 5 p.p.s.a. nakazuje w takich sytuacjach stosować przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, w tym art. 11 tego Kodeksu o identycznej treści jak art. 11 p.p.s.a. Wobec tego wprowadzenie regulacji zawartej w art. 11 p.p.s.a. ma inny cel niż związanie sądu administracyjnego dokonującego własnych ustaleń. Przepis ten rozumieć należy w ten sposób, że zakazuje on podważania ustaleń organu administracji publicznej zgodnych z ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego oraz nakazuje akceptację ustaleń zgodnych z ustaleniami wyroku skazującego.

Przechodząc do omawiania poszczególnych zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował, które z nich składają się na poszczególne podstawy kasacyjne wymienione w art. 174 p.p.s.a. Niedostatki w tym zakresie utrudniają ocenę zasadności poszczególnych zarzutów. Nie jest jasne kiedy kasator zarzuca naruszenie prawa materialnego a kiedy wskazuje jako naruszone przepisy postępowania. Uchybienie to stanowi poważną wadę skargi kasacyjnej chociaż nie prowadzi do całkowitej dyskwalifikacji zarzutów.

Przedstawiony w pierwszej kolejności zarzut wydania orzeczenia bez rozważenia wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, jest wadliwie skonstruowany. Poza wyjątkiem określonym w art. 106 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne w ogóle nie prowadzą oceny dowodów i nie dokonują ustaleń. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem rozpoznając skargi na akty i czynności z zakresu administracji publicznej. Taki model funkcjonowania sądownictwa administracyjnego wyłącza rozpoznawanie przez sądy spraw administracyjnych, w szczególności gromadzenie i ocenę dowodów. W ramach omawianego zarzutu kasator wymienia jako naruszone art. 113 § 1 i art. 133 § 1 p.p.s.a. Pierwszy z tych przepisów reguluje uprawnienie przewodniczącego uznającego sprawę za wyjaśnioną do zamknięcia rozprawy, drugi stanowi, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Żaden z tych przepisów nie odnosi się do wskazywanej w zarzucie materii obowiązków sądu w zakresie "rozważania dowodów".

W ramach następnego zarzutu, w którym jako naruszone wymienione są przepisy postępowania, strona wnosząca skargę kasacyjną twierdzi, że organy administracji publicznej nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i w rezultacie dokonały wadliwych, wymienionych w ramach zarzutu, ustaleń.

Jako naruszone przez Sąd przepisy wskazuje art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.

W art. 141 § 4 p.p.s.a. ustawodawca określa niezbędne składniki uzasadnienia wyroku. Zarzut naruszenia tego przepisu może być skuteczny tylko wtedy, gdy uzasadnienie wyroku sporządzone jest w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności gdy nie zawiera któregoś z elementów konstrukcyjnych wymienionych w omawianym przepisie (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2008, s. 349–351). Tym samym zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie podważyć oceny sądu w zakresie uznania za dokonane zgodnie z prawem ustaleń faktycznych organu administracji publicznej. Inaczej mówiąc, nawet błędne stanowisko sądu we wskazanym zakresie nie narusza art. 141 § 4 p.p.s.a.

Jako kolejne naruszone przepisy kasator wymienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/

w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. Oznacza to, że zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną Sąd I instancji naruszył przepisy ustawy procesowej, oddalając skargę mimo uchybienia przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wymogom określonym w wymienionym przepisie k.p.a.

Art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ustawodawca rozwija w ten sposób wskazaną w art. 7 k.p.a. zasadę prawdy materialnej, nakazując organom administracji publicznej z urzędu gromadzić a następnie rozpatrzyć dowody. Ocena dowodów następuje w granicach swobodnej oceny o jakiej mowa w art. 80 k.p.a. Ostatnio wymieniony przepis w ogóle nie został przywołany przez kasatora. Wobec tego, mimo że w ramach zarzutu wymienia się przypadki błędnej, zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną, oceny zgromadzonego materiału dowodowego, brak zarzutu naruszenia przepisu regulującego materię oceny dowodów. W skardze kasacyjnej, co prawda, ogólnikowo zarzuca się, że nie został rozpatrzony cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, wskazując w uzasadnieniu skargi na dowody w postaci pokwitowania planów z 10.09.2004 r. i zwrotu nadpłaty czynszu. Zauważyć jednak należy, że poszczególne dalsze elementy zarzutu i ich uzasadnienie wskazują, iż intencją strony wnoszącej skargę kasacyjną było jedynie podważenie akceptacji przez Sąd I instancji oceny zgromadzonych dowodów, w szczególności poprzez odmowę wiarygodności. Już z tych powodów zarzut nie może być uwzględniony.

Odnosząc się do dalszych zagadnień wskazanych w ramach omawianego zarzutu należy stwierdzić, że stanowisko prezentowane w skardze kasacyjnej nie jest słuszne. Jak to już wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, po stronie skarżącego brak było elementów posiadania w postaci fizycznego władztwa nad rzeczą i czynnika woli. Wystarczającą podstawą takiej konstatacji są wiążące ustalenia skazującego wyroku zapadłego w sprawie karnej. Wyłączenie możności uznania skarżącego za posiadacza wykonującego fizyczne władztwo nad gruntami rolnymi sprawiło, że nie było dopuszczalne ustalenie, iż prowadził na tych gruntach działalność rolniczą. Wobec tych okoliczności bez istotnego znaczenia pozostaje ocena wiarygodności pokwitowań przyjęcia planów i zwrotu nadpłaty czynszu i to tym bardziej, że wykonywanie niektórych czynności stanowiących element władztwa nad rzeczą nie przesądza o uznaniu władztwa za trwałe.

W ramach omawianego zarzutu skarżący wskazał też, że Sąd I instancji naruszył ww. przepisy poprzez przyjęcie, iż wyroki karne były podstawą do wznowienia postępowania. W petitum skargi kasacyjnej nie wskazano przy tym elemencie omawianego zarzutu żadnych przepisów dotyczących podstaw wznowienia postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej dotyczącym omawianego zarzutu, tj. naruszenia art. 141 § 4 oraz 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w ogóle nie odniesiono się do tak sformułowanego elementu zarzutu. Tym samym przyjąć należało, że także w tym zakresie w całości omawiany zarzut dotyczy podważenia akceptacji przez Sąd I instancji oceny zgromadzonych dowodów, który to zarzut z przyczyn wyżej wymienionych nie może być uwzględniony. Wobec tak sformułowanego elementu omawianego zarzutu dodać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, iż Sąd może poruszać się tylko w ramach przytoczonych zarzutów, wyjaśnionych w uzasadnieniu, gdyż ten element skargi należy traktować jako całość (por. wyrok NSA z dnia 23 marca 2007 r. sygn. akt I OSK 1058/06, publ. Lex nr 323453).

W punkcie 3 petitum skargi kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu tak sformułowanego zarzutu kasator jedynie wywiódł, iż w skardze do NSA skarżący zarzucił organowi administracji cztery naruszenia przepisów prawa, spośród których WSA odniósł się jedynie do dwóch. Konstrukcja omawianego zarzutu wyklucza jego merytoryczne rozpatrzenie. Jak już wyżej wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skuteczny tylko wtedy, gdy uzasadnienie wyroku sporządzone jest w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną, w szczególności gdy nie zawiera któregoś z elementów konstrukcyjnych wymienionych w omawianym przepisie. Stosownie do treści art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać m.in. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Kasator w ramach omawianego zarzutu nie wskazywał, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku uniemożliwia kontrolę instancyjną czy też formułowanie zarzutów skargi kasacyjnej.

Skarżący zarzucając, iż w jego ocenie Sąd I instancji nie odniósł się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, jednocześnie nie sprecyzował o jakie zarzuty chodzi, ani też nie wykazał czy ewentualne uchybienie w tym zakresie jaki mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy bowiem zauważyć, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przez Sąd przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W ramach tej podstawy skargi kasacyjnej skarżący musi nie tylko powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, którym uchybił Sąd, ale też uzasadnić ich naruszenie oraz wykazać, że wytknięte uchybienie mogło mieć – nie jakikolwiek wpływ – ale istotny wpływ na wynik sprawy.

W punkcie 4 i 5 oraz 8 petitum skargi kasacyjnej jako naruszone przez Sąd skarżący wskazuje art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a., bez powiązania tych unormowań z przepisami postępowania sądowoadministracyjnego. Uzasadnienie omawianych zarzutów także nie odwołuje się do ostatnio wymienionych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy wyłącznie naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, co oznacza, iż skuteczność zarzutów naruszenia przepisów postępowania zależna jest od wymienienia przez wnoszącego skargę kasacyjną naruszonych jego zdaniem przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, a nie jedynie przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej. Pogląd taki dominuje w orzecznictwie i doktrynie i to zarówno z początkowego okresu stosowania p.p.s.a. (por. m.in. wyroki NSA z dnia 21 kwietnia 2004 r. sygn. akt FSK 161/04, ONSAiWSA 2004/2/36 i z dnia 1 czerwca 2004 r. sygn. akt GSK 73/04, LEX nr 108540, opubl. "Monitor Prawniczy" 2004/14/632; J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2006, s. 370), jak i z późniejszego (np. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2006 r., sygn. akt II FSK 104/05 i glosa A. Kubiak-Kozłowskiej, OSP 2007/1/7).

Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że już zastosowanie wykładni językowej daje rezultat odpowiadający przedstawionemu poglądowi. Art. 174 pkt 2 p.p.s.a. usytuowany jest w rozdziale pierwszym działu IV tej ustawy. Używane w przepisach działu IV słowo "postępowanie", w różnych odmianach, zawsze oznacza postępowanie sądowoadministracyjne, a nie postępowanie przed organami administracji publicznej (np. użyte w art. 183 § 2 p.p.s.a. bez dodatkowych określeń precyzujących znaczenie).

Powyższe oznacza zatem, że konstrukcja zarzutów sformułowanych w punktach 4, 5 i 8 petitum skargi kasacyjnej wyklucza merytoryczne odniesienie się do nich.

Nie są również zasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego (punkt 6 i 7 petitum skargi kasacyjnej).

W świetle przepisów ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności wpis do rejestru nie ma znaczenia konstytutywnego. Nie dlatego rolnik jest producentem rolnym, że został wpisany do rejestru, lecz dlatego, że spełnia warunki określone we wcześniej przywołanych przepisach prawa materialnego. Dokonanie wpisu do opisanego w ustawie rejestru, podobnie jak to ma miejsce w przypadku innych wpisów do rejestrów o niekonstytutywnym charakterze, ma charakter czynności materialno-technicznej i nie wywołuje skutków takich jak decyzje administracyjne. Istnienie wpisu uznać można co najwyżej jako przyczynę powstania wzruszalnego za pomocą innych dowodów domniemania zgodności z rzeczywistym stanem faktycznym, takiego jakie odnosi się do dokumentów urzędowych. Decyzja o odmowie wpisu ma jedynie to znaczenie, że według przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów nie ma podstaw do dokonania wpisu.

Przedstawiając zarzut naruszenia § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, autor skargi kasacyjnej myli wykładnię prawa materialnego z jego zastosowaniem. Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej, natomiast uchybienie prawu przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie że ustalonego stanu faktycznego nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej (por. postanowienie SN z dnia 15 października 2001 r. sygn. akt I CKN 102/99, LEX nr 53129). Kasator nie twierdzi, by Sąd I instancji źle rozumiał § 2 cyt. rozporządzenia. Treść zarzutu wskazuje, że przedstawiając zarzut naruszenia jedynie prawa materialnego, w istocie zmierza do zakwestionowania przyjętych ustaleń faktycznych twierdząc, że "błędna wykładnia" polega na uznaniu, że skarżący nie spełnia warunków do otrzymania płatności ONW za rok 2004, w sytuacji gdy prawidłowa analiza zebranego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżący powinien otrzymać powyższe płatności. Tak sformułowany zarzut, przy uwzględnieniu, że nie zostały w sprawie skutecznie podważone przyjęte ustalenia faktyczne, nie mógł być uznany za skuteczny.

Z wymienionych powodów skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego oparto na art. 204 pkt 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).