Wyrok NSA, sygn. akt GSK 897/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz, Sędziowie NSA Hanna Szafrańska-Falkiewicz, Józef Waksmundzki (spr.), Protokolant Marcin Chojnacki, po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] S.A. w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 lutego 2004 r. sygn. akt 3 I SA/Ka 2854/02 w sprawie ze skargi [...] Towarzystwa Leasingowego S.A. w Katowicach na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia 15 października 2002 r. Nr [...] w przedmiocie dopuszczenia towaru do wywozu za granicę 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od [...] S.A. w Poznaniu na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Katowicach kwotę 1800 zł (tysiąc osiemset zł.) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 lutego 2004 r., sygn. akt 3/I SA/Ka 2854/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę [...] w Katowicach na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia 15 października 2002 r., nr [...], w przedmiocie dopuszczenia towaru do wywozu za granicę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił przebieg sprawy. 8 lutego 2002 r. w Oddziale Celnym w Katowicach przyjęte zostało zgłoszenie celne do procedury wywozu, którego przedmiotem był autobus marki Neoplan N 122, a urzędem celnym przeznaczenia - Oddział Celny w Bezledach. Stroną zgłaszającą towar do wywozu było [...] S.A. Ponieważ Oddział Celny w Katowicach nie otrzymał potwierdzenia wyprowadzenia towaru za granicę, Dyrektor Urzędu Celnego w Katowicach wszczął postępowanie w związku z niezakończeniem procedury tranzytu i wobec uzyskania informacji z Oddziału Celnego w Bezledach, iż autobus ten nie figuruje w jego ewidencji wywozowej, wydał w dniu 27 czerwca 2002 r. decyzję, w której stwierdził, że "towar objęty procedurą wywozu oraz tranzytu nie opuścił polskiego obszaru celnego i zwolnił przedmiotowy towar spod dozoru celnego".

Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji Dyrektor Izby Celnej w Katowicach decyzją z dnia 15 października 2002 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu celnego pierwszej instancji.

W skardze na tą decyzję [...] S.A. w Katowicach podtrzymało zarzuty zgłoszone uprzednio w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W toku postępowania sądowego strona złożyła wniosek o dopuszczenie jako dowodu w sprawie pisma Izby Celnej w Olsztynie z 16 stycznia 2003 r., z którego wynika, że autokar Neoplan opuścił polski obszar celny i został zarejestrowany w Rosji, w miejscowości Pimlańsk.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej w Katowicach wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, oceniając legalność zaskarżonej decyzji podniósł, że wywóz towarów z polskiego obszaru celnego może nastąpić tylko w sposób przewidziany prawem celnym, czyli zgodnie z procedurą wywozu, a uprawnioną do korzystania z procedury celnej jest osoba, na rzecz której zostało dokonane zgłoszenie celne, albo osoba, na którą zostały przeniesione prawa i obowiązki związane z procedurą celną, o ile jest to zgodne z przepisami prawa (art. 3 § l pkt 20 Kodeksu celnego). Zgodnie z art. 166-167 Kodeksu celnego oraz postanowieniami § 223 pkt 4 i 7 wydanego na podstawie delegacji ustawowej rozporządzenia Ministra Finansów z dnia z dnia 7 września 2001 r. sprawie deklaracji skróconych i zgłoszeń celnych. (Dz.U. Nr 117, poz. 1250), osoba mająca zamiar wyprowadzić towar z polskiego obszaru celnego obowiązana jest zgłosić ów towar do objęcia procedurą wywozu w urzędzie właściwym ze względu na swoją siedzibę lub miejsce zamieszkania. Zgłoszenie to powinno być dokonane na formularzu SAD, którego karta l A wraz z dokumentem tranzytowym dostarczana jest do granicznego urzędu celnego i na niej funkcjonariusz tego urzędu potwierdza wyprowadzenie towaru poza polski obszar celny. Kartę l A formularza SAD należy odesłać do urzędu celnego, w którym nastąpiło objęcie towaru procedurą wywozu, w ciągu 5 dni od daty wyprowadzenia towaru poza polski obszar celny.

Sąd podkreślił, że zgłoszenie towaru do objęcia procedurą wywozu jest równoznaczne z objęciem tego towaru dozorem celnym, pod którym pojęciem należy rozumieć wszelkie działania podejmowane przez organ celny w celu zapewnienia przestrzegania przepisów prawa celnego (art. 3 § l pkt l Kodeksu celnego), a wszczęta procedura musi być zakończona. Warunkiem dopuszczenia towaru do wywozu jest, by opuścił on polski obszar celny w tym samym stanie, w jakim znajdował się w chwili przyjęcia zgłoszenia wywozowego (art. 167 Kodeksu celnego).

Zgłaszającym towar (autokar) do wywozu było Śląskie Towarzystwo Leasingowe w Katowicach, a to oznacza, zdaniem Sądu, że prawa i obowiązki wynikające z procedury celnej wywozu spoczywały na tym podmiocie. Tak więc obowiązkiem strony skarżącej było dostarczenie autokaru do granicznego urzędu celnego, zgłoszenie go do wywozu w stanie w jakim znajdował się w chwili przyjęcia zgłoszenia wywozowego i odesłanie karty l A formularza zgłoszeniowego SAD do urzędu, w którym nastąpiło objęcie autokaru procedurą wywozu, czyli wykazanie, że cel i warunki procedury wywozu zostały przez nią zrealizowane. W sensie proceduralnym oznacza to, iż ciężar udowodnienia tych okoliczności w postępowaniu celnym spoczywał na stronie skarżącej. Obowiązków tych strona skarżąca nie wypełniła, gdyż, jak przyznała w toku rozprawy, autokar sprzedała i przekazała go jego nabywcy. W takiej sytuacji przerzucanie ciężaru dowodzenia tych faktów na organy celne jest nieuzasadnione.

W ocenie Sądu w chwili wydawania zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy brak było podstaw do uznania, że cel procedury został zrealizowany, to znaczy, że autokar opuścił polski obszar celny w tym samym stanie, w jakim znajdował się w chwili przyjęcia zgłoszenia wywozowego. Nie można było zatem stwierdzić, że procedura wywozu autokaru przez stronę skarżącą została zakończona zgodnie z warunkami, wynikającymi z przedstawionego stanu prawnego.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonych decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił stan faktyczny i prawny z chwili ich wydania. Późniejsze ujawnienie nowych okoliczności, które nie były znane organowi w chwili wydawania decyzji ostatecznej może, w ocenie Sądu, stanowić podstawę do wznowienia postępowania, ale nie może stanowić podstawy zarzutu wydania decyzji w sposób niezgodny z prawem.

Od tego wyroku [...] S.A. (powstałe po połączeniu [...] ze [...]) wniosło skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, a w szczególności: art. 166 Kodeksu celnego poprzez jego błędną wykładnię i art. 7 i 9 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne zastosowanie art. 133 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zwanej dalej P.p.s.a.)

Zdaniem skarżącego, stanowisko Sądu nie jest zasadne. Słusznie Sąd Wojewódzki zauważył, że zgłaszającym do procedury wywozu był skarżący. Jednakże pominął zupełnie fakt, że autokar objęty procedurą wywozu został zbyty przez skarżącego. W konsekwencji obowiązki wiążące się z wyżej wymienioną procedurą z chwilą zbycia przestały obciążać skarżącego.

Skarżący zaznaczył, że zarówno w Kodeksie celnym, w szczególności art. 166 i 167, jak i w pozostałych przepisach prawa nie zostało sformułowane domniemanie, iż to podmiot zgłaszający towar do procedury wywozu jest zobowiązany do jego przedstawienia w sytuacji jego zbycia. Fakt nabycia rzeczy przez inny podmiot, który był pozbawiony świadomości objęcia pojazdu procedurą wywozu powoduje, że to organ celny winien poinformować nabywcę o konieczności i sposobie dokonania wszelkich czynności związanych z zamknięciem procedury wywozu. Twierdzenie, że jest to próba przerzucenie obowiązku na organ celny nie znajduje uzasadnienia, albowiem zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Sąd natomiast niewłaściwie zastosował ten przepis poprzez jego pominięcie.

Jednocześnie w uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki stwierdził, że to na stronie ciążył obowiązek dostarczenia autokaru do wywozu. Zdaniem skarżącego, Sąd nie zauważył okoliczności zbycia towaru, co z ogólnie przyjętą obrocie prawnym zasadą powoduje, że z chwilą nabycia danej rzeczy to nabywcę obciążają wszelkie obowiązki i przysługują prawa związane z rzeczą. Skarżący nie mógł samodzielnie stwierdzić przekroczenia przejścia granicznego przez przedmiotowy pojazd. Mógł to uczynić jedynie organ celny, posiadający stosowne do tego uprawnienia.

Skarżący zarzucił również naruszenie art. 133 P.p.s.a. Sąd Wojewódzki wiedząc o istnieniu pisma Izby Celnej w Olsztynie z 16 stycznia 2003r., z którego wynika, że przedmiotowy autokar opuścił polski obszar celny i został zarejestrowany w Rosji, w miejscowości Pimlańsk, nie wziął go pod uwagę, a art. 133 P.p.s.a stwierdza, że Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Niewątpliwie przywołane wyżej pismo było przedstawione przez skarżącego jako dowód w sprawie i załączone do akt. Naruszenie art. 133 P.p.s.a stanowi uchybienie, które ma istotny wpływ dla sprawy, ponieważ, gdyby Sąd wziął pod uwagę istnienie i treść wspomnianego wyżej pisma, prowadziłoby to do konieczności uznania, że towar objęty procedurą opuścił polski obszar celny, co faktycznie miało miejsce.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Katowicach wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod uwagę nieważność postępowania. Ze względu na przyjęty model orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny, ustawodawca stawia wysokie wymagania skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom pisma procesowego oraz m.in. wskazywać podstawy kasacyjne poprzez powołanie konkretnych przepisów prawa, którym, według strony skarżącej, uchybił Sąd, oraz określenie sposobu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia naruszenia prawa procesowego – wskazać dodatkowo, że to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy. Wysokie wymagania stawiane skardze kasacyjnej przewidziane w ustawie P.p.s.a. korespondują z ustanowionym w tej ustawie przymusem adwokacko-radcowskim do sporządzenia tej skargi (art. 175 § 1). Przymus ten ma na celu zapewnienie skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego. Naczelny Sąd Administracyjny, działając jako sąd kasacyjny, nie jest bowiem uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też do stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa kasacji.

Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego może być oparta na następujących podstawach:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 P.p.s.a. Wobec podniesienia przez skarżącego zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania objętych drugą podstawą kasacyjną, ocenę zasadności wniesionej skargi kasacyjnej należy rozpocząć od tych przepisów. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 7 i 9 k.p.a. Zgodnie z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. z 1995 r. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) przepisy k.p.a. miały zastosowanie do postępowań sądowych, ale tylko do dnia 31.12.2003 r. Natomiast z dniem 1 stycznia 2004 r. sądownictwo administracyjne wyposażone zostało własną odrębną procedurą – P.p.s.a. Zaskarżony wyrok został wydany już w okresie obowiązywania P.p.s.a. i tym samym przepisy art. 7 i 9 nie mogły mieć zastosowania w postępowaniu sądowym. Oznacza to, że ich badanie wykracza poza zakres uprawnień Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczonych art. 183 P.p.s.a.

Nadto skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 133 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że Sąd wydaje wyrok po zakończeniu rozprawy na podstawie akt sprawy. Zdaniem skarżącego Sąd I instancji przy rozstrzyganiu sprawy powinien uwzględnić pismo Izby Celnej w Olsztynie z dnia 16 stycznia 2003 r. Z treści pisma wynikało, że autokar opuścił polski obszar celny i został zarejestrowany w Rosji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do naruszenia przez Sąd I instancji art. 133 P.p.s.a. jest chybiony. Należy wyjaśnić, że z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. W dniu wydania decyzji przez organ celny II instancji wymienione pismo Izby Celnej w Olsztynie nie było znane temu organowi i tym samym nie mogło być brane pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy w postępowaniu administracyjnym. Należy bowiem zgodzić się z twierdzeniem Sądu I instancji, że w ewentualnym postępowaniu wznowieniowym koniecznym będzie dokonanie oceny czy pismo to powinno mieć wpływ na treść decyzji ostatecznej, kończącej postępowanie administracyjne w sprawie. Konsekwencją stwierdzenia, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania są bezzasadne, jest uznanie, iż stan faktyczny ustalony przez Sąd I instancji nie został skutecznie zakwestionowany. W tej sytuacji należy przyjąć, że to właśnie obowiązkiem skarżącego było dostarczenie autokaru do granicznego urzędu celnego i zgłoszenie go do wywozu w stanie, w jakim znajdował się w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego.

Skarżący podniósł również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 166 Kodeksu celnego przez jego błędną wykładnię, który dotyczy procedury wywozu towaru krajowego poza polski obszar celny. Wymieniony przepis zawiera pięć paragrafów, a skarga kasacyjna nie precyzuje, który z nich został naruszony przez Sąd wydający zaskarżony wyrok. Jak już to na wstępie wyjaśniono Naczelny Sąd Administracyjny, działając jako sąd kasacyjny, nie jest uprawniony do konkretyzowania zarzutów. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej natomiast wynika, że naruszenie art. 166 Kodeksu celnego przez Sąd orzekający polegało na tym, że została oddalona skarga na decyzję, która została wydana w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny sprawy. Zdaniem skarżącego, gdyby organy celne prawidłowo ustaliły stan faktyczny (art. 9 k.p.a.) to doszłyby do prawidłowego wniosku, że nie skarżący lecz osoba która nabyła od niego autokar byłaby podmiotem zobowiązanym do dostarczenia pojazdu do granicznego Urzędu celnego. Dokonując oceny zasadności tego zarzutu należy zauważyć, że skarżący wprawdzie twierdzi, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialnego, jednak w istocie kwestionuje ustalenia faktyczne, które jak to wyżej podano nie zostały skutecznie podważone zarzutem naruszenia prawa procesowego. Prowadzi to do wniosku, że zarzut naruszenia prawa materialnego podnoszony w skardze kasacyjnej nie może być uznany za uzasadniony.

Z tych wszystkich względów należy stwierdzić, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 i art. 204 ust. 1 P.p.s.a. orzekł jak w wyroku.