Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 845/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Kuśnierz Sędziowie WSA Inga Gołowska WSA Stanisław Grzeszek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń z dnia 15 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 15 kwietnia 2021 r. nr [...] uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 lipca 2018 r. nr [...] i odmówił Z. P. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 161.737,54 oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 132.528,47 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

W dniu 7 marca 2016 r. Z. P. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

W dniu 6 maja 2016 r. ZUS wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu 27 maja 2016 r. ww. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek.

ZUS decyzją z dnia 14 lipca 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia 6 maja 2016 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu 26 sierpnia 2016 r. Z. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję ZUS z dnia 14 lipca 2016 r. Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2016 r. WSA w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji.

W dniu 10 lutego 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 28 września 2017 r. NSA oddalił skargę kasacyjną ZUS.

W dniu 4 stycznia 2018 r. do ZUS ponownie wpłynął do rozpoznania wniosek ww. zobowiązanego z dnia 7 marca 2016 r. w sprawie o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. ZUS podjął postępowanie w sprawie, wykonując wyrok NSA z dnia 28 września 2017 r., a także wyrok WSA w Krakowie z dnia 1 grudnia 2016 r.

W dniu 19 lipca 2018 r. ZUS Oddział w T. wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W dniu 20 sierpnia 2018 r. ww. zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

W dniu 20 marca 2019 r. ZUS wydał decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję ZUS z dnia 19 lipca 2018 r. nr [...].

W dniu 2 maja 2019 r. Z. P. złożył skargę do WSA w Krakowie na decyzję ZUS z dnia 20 marca 2019 r. W dniu 14 lutego 2020 r. WSA w Krakowie przekazał sprawę do ZUS, zakończoną wyrokiem z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt l SA/Kr 825/19, którym uchylił decyzję ZUS dnia 20 marca 2019 r., utrzymującą w mocy decyzję ZUS z dnia 19 lipca 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd, kontrolując zaskarżoną decyzję uznał, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Zaznaczył, że ocena legalności zaskarżonej decyzji ZUS, odbyła się przez pryzmat oceny realizacji zaleceń wcześniejszych wyroków wydanych w sprawie. Sąd wskazał, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez ZUS prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia jest jednoznaczne stwierdzenie, że należności, objęte wnioskiem są zgodnie z przepisami prawa, wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Stwierdził, że w pierwszej kolejności należy wskazać, że w wyroku z dnia 1 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał rację ZUS, że żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. w przedmiotowym przypadku nie zachodzi, zatem podjęte w zaskarżonej decyzji kolejny raz rozważania w tym zakresie należy uznać za zbędne, skoro kwestia ta została już przesadzona w wyroku z dnia 1 grudni 2016 r.

W ocenie Sądu, ZUS w dalszym ciągu jednak wnikliwie nie przeanalizował ogólnego warunku, wynikającego z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Sąd stwierdził, że organ nie podał, czy dochody zobowiązanego, a nawet ewentualna sprzedaż składników majątku, pokryłaby zaległości. Zatem ZUS powinien przeanalizować, po pierwsze możliwość zbycia posiadanego majątku, w tym przede wszystkim posiadanego lokalu mieszkalnego. Następnie rozważyć skutki, jakie sprzedaż ta pociągnęłaby dla zobowiązanego oraz instytucji państwowych, w kontekście chociażby orzecznictwa sądowego, w którym dominuje stanowisko, że sytuacja, w której zapłata zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem zobowiązanego, jak również z interesem publicznym. Ponadto Sąd nakazał, by przy ponownym postępowaniu, ZUS ustalił, czy składki, o których umorzenie wniósł ww., nie uległy przedawnieniu.

Następnie, w dniu 9 lipca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 lipca 2018 r.

Z. P. w dniu 19 sierpnia 2020 r. złożył kolejną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 lipca 2020 r. nr [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 5 listopada 2020 r., sygn. akt l SA/Kr 872/20 uchylił decyzję ZUS z 9 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

WSA w Krakowie podkreślił, że orzekając w niniejszej sprawie jest związany prawomocnymi wyrokami WSA w Krakowie z 1 grudnia 2016 r., sygn. akt l SA/Kr 1116/16 oraz z 25 września 2019 r., sygn. akt l SA/Kr 825/19. Zdaniem sądu organ nie wykonał należycie wytycznych sądu zawartych w wyroku z 25 września 2019 r., sygn. akt l SA/Kr 825/19.

W uzasadnieniu powołanego wyroku Sąd wskazał, że w prowadzonym ponownie postępowaniu ZUS w pierwszej kolejności ustali, czy składki, o których umorzenie strona wnosi uległy przedawnieniu czy też nie. WSA podkreślił, że w tym zakresie organ przeprowadzi analizę mających zastosowanie regulacji prawnych i jeśli będzie zamierzał powołać się na instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne okoliczności faktyczne.

Następnie ZUS ma zastosować wszystkie dyrektywy wynikające z uzasadnienia wyroku z dnia 1 grudnia 2016 r. podtrzymane w wyroku NSA z 28 września 2017 r. WSA w Krakowie zaznaczył, że ZUS w uzasadnieniu przedstawi pogłębioną argumentację w zakresie uzasadnienia przesłanek, które jego zdaniem przemawiały za odmową umorzenia należności. WSA podkreślił, że ZUS bardzo dokładnie opisał regulacje prawne obowiązujące w okresach, gdy powstały i były wymagalne należności i było to zgodne z zaleceniami sądu.

Nie zawarł jednak w uzasadnieniu decyzji analizy i konkluzji, co do tego czy konkretne składki, za konkretne okresy składkowe uległy przedawnieniu. Sąd dodał, że w tym zakresie ZUS odesłał jedynie do załączników nr 1-5 do decyzji, zawierających tabelaryczne zestawienie dat i kwot, natomiast w treści uzasadnienia brak jest elementu decyzyjnego w spornej kwestii. Sąd stwierdził, że organ w ogóle nie wypowiedział się czy zaległości figurujące na koncie strony uległy przedawnieniu i za jaki okres.

ZUS wskazał następnie w uzasadnieniu decyzji z dnia 15 kwietnia 2021 r. na ustalenia dotyczące sytuacji rodzinnej i materialnej zobowiązanego (k. 5 – 8).

W dalszej kolejności realizując zalecenia WSA w Krakowie, organ przystąpił do rozpatrzenia niniejszego wniosku o umorzenie zaległości, dokonując - ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia przedmiotowych zaległości - oraz analizy kwestii przedawnienia należności według przepisów prawnych regulujących kwestie przedawnienia w odniesieniu do spornych zaległości, a zmieniających się na przestrzeni lat.

ZUS wskazał szczegółowo na kartach 10-38 decyzji na zawieszenie biegu terminu przedawnienia nieopłaconych składek objętych decyzją, w tym na należności zapłacone w całości, w części oraz na należności przedawnione. Jak wyjaśnił, przedawnieniu uległy składki na ubezpieczenia społeczne za 2/2005 w kwocie 310,39 zł, za 3/2005 w kwocie 497,22 zł; na ubezpieczenie zdrowotne za 9/2004 w kwocie 0,02 zł, za 10/2004 w kwocie 0,02 zł oraz na FP i FGŚP za 2/2005 w kwocie 26,47 zł, za 3/2005 w kwocie 34,49 zł. W tym zakresie zostanie wydana odrębna decyzja. Natomiast, pozostałe należności nie uległy przedawnieniu z powodu zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Nie ma możliwości określenia daty ich przedawnienia ze względu na czynną egzekucję oraz zabezpieczenie ich wpisem do hipoteki, a także dokonanym zastawem skarbowym na ruchomości strony.

Odnosząc się do zarzutu zobowiązanego, że jego zaległości z tytułu składek emerytalnych powinny zostać umorzone z mocy prawa w dniu wydania decyzji o przyznaniu emerytury, w której nie zostały uwzględnione, ponieważ ZUS odnosi korzyść, bo nie musi mu wypłacać wyższej emerytury, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w sytuacji uregulowania przez zobowiązanego ww. należności okresy składkowe, których one dotyczyły zostaną uwzględnione przy ustalaniu wysokości jego świadczenia. Wysokość świadczenia emerytalnego strony została naliczona na podstawie opłaconych przez nią składek. Natomiast konieczność opłacania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jest wyznaczona przepisami prawa i nie ma w tym względzie żadnej dowolności w stosunku do poszczególnych płatników i ich subiektywnego odczucia o konieczności zapłaty zaległych składek po zakończeniu prowadzenia działalności.

Następnie ZUS wskazał na treść art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) i wyjaśnił, że w omawianym przypadku: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi – nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ: strona pobiera świadczenie emerytalne w wysokości umożliwiającej prowadzenie skutecznej egzekucji, posiada samochód osobowy Nissan [...] z 2010 r. o szacunkowej wartości 16.900,00 zł, na którym ZUS dokonał zastawu skarbowego, jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ul. [...] o powierzchni 30,08 m˛, dla którego Sąd Rejonowy w Brzesku prowadzi Księgę Wieczystą nr [...]; na nieruchomości, ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek; przesłanka określona w art. 28 pkt 4a nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 pkt 5 nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego, ani Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 pkt 6 nie zachodzi, ponieważ nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne zwłaszcza, że zaległości na koncie strony zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym (obecnie ze świadczenia emerytalnego), które nadal jest w toku; ponadto strona, posiada majątek, na którym ZUS dokonał zabezpieczenia należności, co wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Ponieważ wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to, zdaniem organu, pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

ZUS przeanalizował niniejszą sprawę także w zakresie przesłanek, wynikających z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek.

Analizując przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ZUS wskazał, że dochód w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia wyklucza możliwość zaistnienia w niniejszej sprawie przesłanki choroby dłużnika lub sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny całkowicie uniemożliwiającej uzyskiwanie dochodu. Wspomniany stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ZUS stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie strona nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej zobowiązany powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

ZUS podkreślił, że brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej zobowiązany wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do ich naruszeń. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Obowiązek opłacania składek wynika bezpośrednio z przepisów prawa i dotyczy wszystkich przedsiębiorców.

ZUS podkreślił, że świadomie, w wieloletnim horyzoncie czasowym zobowiązany naruszał przepisy prawa - ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zawartą w art. 84 Konstytucji RP zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Nie opłacając składek terminowo doprowadził do powstania kilkudziesięciotysięcznego zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kredytował swoją działalność ze środków pieniężnych należnych ZUS w postaci składek, tym samym zyskiwał nieuprawnioną przewagę konkurencyjną nad innymi podmiotami, które wywiązywały się ze zobowiązań publicznoprawnych w terminie. Jego działania w sposób rażący naruszały obowiązujący wszystkich płatników system ubezpieczeń społecznych.

Ograniczone możliwości płatnicze strony, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być, w opinii ZUS, uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Strona oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Pobiera świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości 3.637,59 zł brutto, tj. 3.017,21 zł netto, ze świadczenia są dokonywane potrącenia komornicze w wysokości 909,39 zł i wypłacana jest mu kwota 2.107,82 zł. Dochód strony jest wyższy niż poziom minimum socjalnego za III kwartał 2020 r. ustalony 28 lutego 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego na kwotę 1,250,02 zł. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej.

ZUS wskazał, że udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od 1 października 2018 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 701,00 zł.

Zobowiązany poinformował, że ponosi miesięczne koszty utrzymania w łącznej wysokości 2.024,16 zł. Jego budżet pozwala na ich sfinansowanie w całości. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania.

Poinformował on, że posiada również inne zobowiązania finansowe: z tytułu podatków w łącznej wysokości 47.000,00 zł oraz w instytucjach w łącznej wysokości 3.500,00 zł. Ponadto poinformował, że spłaca powyższe zobowiązania w wyniku egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Brzesku - łączna miesięczna kwota spłaty wynosi 872,40 zł. Jak podkreślił ZUS, fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.

Odnosząc się do zaleceń WSA w Krakowie ZUS podkreślił, że strona posiada majątek, którego zbycie pozwoli na uregulowanie zadłużenia wobec ZUS.

Samochód zobowiązanego ma wartość około 16.900,00 zł. Średnia cena za metr kwadratowy mieszkania w B. osiąga poziom od 4.000,00 zł do 6.300,00 zł. W świetle tego można założyć, że mieszkanie strony o powierzchni 30,08 m˛ jest warte od 120.000,00 zł do 189.000,00 zł. Zatem pieniądze ze sprzedaży mieszkania pokryłyby większą część jej zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Ponadto zobowiązany może podjąć się spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego z ratą dostosowaną do swoich możliwości płatniczych. Na takie rozwiązanie, zdaniem ZUS, pozwala wysokość jego świadczenia emerytalnego.

Reasumując ZUS podkreślił, że umorzenie nie powinno być sposobem na rozwiązywanie problemów finansowych płatników. Instytucja umorzenia przewidziana jest dla wyjątkowych przypadków - w niniejszej sprawie brak jest cech wyjątkowości i brak jest przesłanek do uznania sytuacji ubóstwa. Zobowiązany posiada stały dochód, który nawet po potrąceniach jest wyższy niż kwota minimum socjalnego. Ponadto posiada majątek ruchomy i nieruchomy, który również przedstawia określoną wartość. W związku z tym w ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych brak jest w niniejszej sprawie przesłanek do umorzenia należności. W ocenie ZUS podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału nie pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialno-bytowa strony całkowicie i trwale uniemożliwia jej spłatę zaległych należności w szczególności w układzie ratalnym z ratą dostosowaną do jej możliwości płatniczych. Dysponuje ona stałym dochodem, który umożliwia spłatę należności wobec ZUS.

ZUS podkreślił, że w pewnych okolicznościach zrozumiałe bywają sytuacje, gdy z powodu chwilowego pogorszenia się sytuacji na rynku, płatnicy nie są w stanie zapłacić składki w terminie. Jednak ogrom zaniedbań zobowiązanego objawiający się w lekceważeniu obowiązku opłacania należnych składek przez wiele lat jest wynikiem lekceważącego podejścia do powszechnego obowiązku regulowania składek przez płatników i pozostaje w sprzeczności z interesem społecznym. Racjonalnym zachowaniem przedsiębiorcy, którego działalność nie dostarcza wystarczających dochodów do pokrycia składek jest przemyślenie jej zawieszenia, zamknięcia bądź restrukturyzacji, a nie rezygnacja z opłacania składek i dalsze prowadzenie działalności przez kolejne lata.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł zatem podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie ZUS okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Z. P. zarzucił ZUS, że nie uwzględnił on istotnych faktów, pominął wnioski i jego żądania oraz po raz kolejny zignorował zalecenia przedstawione w wyrokach sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w oparciu o wyżej wskazane reguły, Sąd orzekający w sprawie uznał, że nie narusza ona prawa w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wymaga zaznaczenia, że przedmiotowa sprawa była już trzykrotnie oceniana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oraz jeden raz przez Naczelny Sąd Administracyjny. Pierwszym wyrokiem z dnia 1 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1116/16 tut. Sąd uchylił decyzję ZUS z dnia 14 lipca 2016 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 6 maja 2016 r., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 września 2017 r. sygn. akt II GSK 1490/17, oddalił skargę kasacyjną organu od ww. wyroku z dnia 1 grudnia 2016 r. podzielając wykładnię przepisów prawa materialnego, dokonaną przez Sąd Instancji.

Wobec ponownego rozpatrzenia sprawy przez ZUS oraz zaskarżenia decyzji do Sądu, WSA w Krakowie kolejnym wyrokiem z dnia 25 września 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 825/19 uchylił decyzję z dnia 20 marca 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję ZUS z dnia 19 lipca 2018 r., wskazując, że w dalszym ciągu organ wnikliwie nie przeanalizował ogólnego warunku, wynikającego z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Sąd stwierdził, że organ nie podał, czy dochody zobowiązanego, a nawet ewentualna sprzedaż składników majątku, pokryłaby zaległości. Ponadto Sąd nakazał, by przy ponownym postępowaniu, ZUS ustalił, czy składki, o których umorzenie wniósł ww., nie uległy przedawnieniu. W wyniku powyższego wyroku, ponownego rozpatrzenia sprawy przez ZUS, wydania rozstrzygnięcia oraz zaskarżenia decyzji do Sądu, WSA w Krakowie trzecim już wyrokiem, tym razem z dnia 5 listopada 2020 r. sygn. akt l SA/Kr 872/20 uchylił decyzję ZUS z dnia 9 lipca 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia 19 lipca 2018 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, podkreślając, że organ nie wykonał należycie wytycznych sądu zawartych w ww. wyroku z 25 września 2019 r. W ocenie Sądu, ZUS nie zawarł w uzasadnieniu decyzji analizy i konkluzji co do tego czy konkretne składki, za konkretne okresy składkowe uległy przedawnieniu. W tym zakresie odesłał jedynie do załączników nr 1 – 5 do decyzji, zawierających tabelaryczne zestawienie dat i kwot. W treści uzasadnienia brak jest natomiast jakiegokolwiek elementu decyzyjnego w spornej kwestii. Ponadto, ZUS nie wypowiedział się w ogóle czy zaległości figurujące na koncie skarżącego uległy przedawnieniu i za jaki okres. Z uwagi na charakter stwierdzonych naruszeń przepisu art. 153 p.p.s.a. Sąd uznał, że przedwczesna była ocena przesłanek umorzeniowych. Powyższe wyroki są prawomocne.

W następstwie wydania właśnie tego ostatniego orzeczenia z dnia 5 listopada 2020 r. oraz zawartych w nim wytycznych, co do dalszego postępowania, ZUS zaskarżoną decyzją z dnia 15 kwietnia 2021 r. uchylił decyzję z dnia 19 lipca 2018 r. nr [...] i po raz czwarty odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wskazany przepis dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów. Podmiotami tymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy państwowe. Ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., sygn. akt IV SA 2543/98). A zatem w toku ponownego rozpoznania sprawy ZUS, a na obecnym etapie postępowania także i Sąd orzekający w niniejszej sprawie muszą przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak zostało to stwierdzone w ww. prawomocnych wyrokach.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji uwzględnić należy także treść art. 153 p.p.s.a. – zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba ze przepisy prawa uległy zmianie. Związanie to oznacza, że organy administracji publicznej były obowiązane do przyjęcia wykładni przepisów prawa, wynikającej z rozważań zawartych w tych orzeczeniach oraz do uzupełnienia postępowania zgodnie ze wskazówkami wyroków.

Natomiast rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie rozpoznającego sprawę obecnie jest przede wszystkim dokonanie analizy, czy ZUS zastosował się do oceny i wskazań, wynikających z prawomocnych rozstrzygnięć.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w sprawie, ZUS wydając zaskarżoną decyzję z dnia 15 kwietnia 2021 r. w pełni zastosował się do oceny prawnej jak i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w ww. wyrokach, tym samym zarzuty skargi w tym przedmiocie nie zasługują na uwzględnienie.

ZUS dokonał bowiem szczegółowej analizy sprawy w zakresie przedawnienia dochodzonych należności. W sposób jasny i czytelny wyjaśnił, które należności składkowe uległy przedawnieniu, a które są wymagalne, uwzględniając przy tym okoliczności mające wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Wyniki przeprowadzonej analizy znalazły odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji. Na stronach 10-38 kontrolowanej decyzji ZUS wskazał, co do których nieopłaconych składek przez skarżącego, uległ zawieszeniu bieg terminu przedawnienia, co miało na to wpływ, określił on początek i koniec terminu zawieszenia oraz nowy termin przedawnienia. Wyjaśnił, które zaległości zostały zapłacone w całości, w części, a które uległy przedawnieniu. ZUS podniósł przy tym, że w odniesieniu do przedawnionych zaległości składkowych, wymienionych na stronie 38 decyzji, zostanie wydana odrębna decyzja.

ZUS zrealizował również wytyczne Sądu w zakresie należytego uzasadnienia przesłanek przemawiających za odmową umorzenia skarżącemu dochodzonych należności z tytułu składek. Uzasadniając powyższe w pierwszej kolejności wskazać jednak należy, że materialnoprawną podstawę wydanego rozstrzygnięcia, stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s.").

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. – należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu, tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Przedstawione wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu (ZUS) podejmującego rozstrzygnięcie tylko możność umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być umarzane". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W przypadku skarżącego nie występuje natomiast żadna z powyższych przesłanek, o czym przesądził już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 1 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1166/16, a którym to Sąd rozpoznający niniejszą sprawę jest związany. Zatem podjęte w zaskarżonej decyzji kolejny raz rozważania w tym zakresie należy uznać za zbędne.

Natomiast niewątpliwie obowiązkiem ZUS była ponowna ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego w kontekście dyspozycji art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W opinii Sądu, ZUS prawidłowo zrealizował wytyczne wskazane ww. wyrokach, dokonując analizy sytuacji majątkowej skarżącego i zestawiając ją z wysokością zaległych zobowiązań. ZUS właściwie ocenił przy tym zebrany materiał dowodowy i należycie uzasadnił swoje stanowisko w kontekście braku podstaw do umorzenia żądanych przez skarżącego należności w oparciu o zapisy rozporządzania Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - dalej rozporządzenie, oraz art. 28 ust.3a u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust.3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Przy czym zauważyć należy, iż użyty w ww. przepisie zwrot: "jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia ww. przesłanek, spoczywa na dłużniku.

Należy przy tym wskazać, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09, LEX nr 746039 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 225/09, LEX nr 582825), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, ZUS może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553). Powyższe nie oznacza jednak, że decyzja w tym zakresie może być dowolna.

Podkreślenia wymaga również to, że tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II GSK 817/09, LEX nr 746251).

ZUS zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wynikająca z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego dalej "k.p.a.", zasada prawdy obiektywnej wskazuje, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od ZUS – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności, określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas ZUS jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Jednocześnie podkreślić należy, że uzasadnienie decyzji, spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji, podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich, jak już wyżej wspomniano, należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami, argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu.

Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że prawidłowo ZUS zastosował powyższe przepisy, stosując się przy tym do zaleceń zawartych w orzeczeniach sądowych wydanych w sprawie. Rozważył on i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przy czym nie można pominąć, że analiza zebranych w sprawie dowodów została dokonana na podstawie: zgormadzonych dokumentów, przedłożonych również przez skarżącego, jego oświadczeń, w tym oświadczenia z dnia 15 lutego 2021 r. o stanie rodzinnym i majątkowym, oraz dostępnych informacji.

Odnosząc się do pierwszej z przesłanek, zawartej w rozporządzeniu, na wstępie podać trzeba, że na gruncie regulacji z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie można stwierdzić, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum. W delimitacji znaczenia tego terminu należy bez wątpienia odnieść się do takich pojęć, jak "minimum socjalne" oraz "minimum egzystencji" (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 9/17).

Zdaniem Sądu, w przedmiotowym przypadku, ZUS prawidłowo uznał, że w kontrolowanej sprawie nie zachodzi sytuacja, aby opłacenie należności z tytułu składek, pozbawiło skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący nie wykazał bowiem, iż spłata zadłużenia, pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki, prowadzące do sytuacji, w której nie będzie on dysponował środkami finansowanymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący pobiera świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości 3.637,59 zł brutto, tj. 3.017,21 zł netto, ze świadczenia są dokonywane potrącenia komornicze w wysokości 909,39 zł i wypłacana jest mu kwota 2.107,82 zł. Ponosi miesięczne koszty utrzymania w łącznej wysokości 2.024,16 zł. Posiada również inne zobowiązania finansowe: z tytułu podatków w łącznej wysokości 47.000,00 zł oraz w instytucjach w łącznej wysokości 3.500,00 zł. Powyższe zobowiązania spłaca w wyniku egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Brzesku - łączna miesięczna kwota spłaty wynosi 872,40 zł.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że owszem sytuacja finansowa skarżącego nie jest łatwa, jednakże, nie można tracić z pola widzenia, że skarżący otrzymuje stały dochód, który nawet po potrąceniach jest wyższy niż kwota minimum socjalnego, która za III kwartał 2020 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wyniosła 1.250,02 zł. Ponadto, posiada on majątek ruchomy w postaci samochodu Nissan Note z 2010 r. o wartości, ustalonej przez ZUS na kwotę 16.900 zł, oraz majątek nieruchomy w postaci lokalu mieszkalnego położnego w B. o powierzchni 30,08 m˛, którego wartość, według wyliczeń ZUS wynosi od 120.000,00 do 189.000,00 zł. Nie można zatem nie zauważyć, że kwota ze sprzedaży ww. nieruchomości pokryłaby większą część zadłużenia skarżącego wobec ZUS.

Przy czym nic nie stoi również na przeszkodzie, aby skarżący podjął próbę spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego z ratą dostawaną do swoich możliwości płatniczych. Odnosząc się z kolei do wskazywanych przez skarżącego kosztów utrzymania, wyjaśnić należy, na co trafnie zresztą zwrócił uwagę ZUS, że budżet skarżącego pozwala na ich sfinansowanie w całości. Wprawdzie w miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp., jednakże wydatki te są zwykłymi kosztami utrzymania jakie ponosi podobnie jak skarżący ogół społeczeństwa, a tym samym nie mogą stanowić dodatkowego argumentu przemawiającego za umorzeniem należności składkowych. Również fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli niż ZUS nie jest przesłanką uzasadniającą umorzenie przedmiotowych zaległości.

W konsekwencji powyższego, zasadnie ZUS przyjął, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału nie pozwala na stwierdzenia, iż sytuacja materialno-bytowa skarżącego całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę zaległych należności.

W ocenie Sądu, rację ma również ZUS, że analiza dokumentacji nie wykazała zaistnienia kolejnej przesłanki umorzenia o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Powstanie zadłużenia nie było bowiem wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania przez skarżącego w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej, co obecnie doprowadziło do obowiązku ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań w tym zakresie, powinno być poprzedzone planem finansowym, opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku, przy czym nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Decydując się na założenie działalności gospodarczej, skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej, ww. wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek, jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek.

W okolicznościach sprawy, skarżący nie opłacając na przestrzeni wielu lat składek terminowo doprowadził do powstania kilkudziesięciotysięcznego zadłużenia wobec ZUS, czym naruszył obowiązujące wszystkich płatników przepisy u.s.u.s. oraz wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Zachowanie takie jest nie do zaakceptowania i pozostaje w sprzeczności z interesem społecznym. Zasadnie w tym kontekście wypowiedział się ZUS podkreślając, że racjonalnym zachowaniem przedsiębiorcy, którego działalność nie dostarcza wystarczających dochodów do pokrycia składek jest przemyślenie jej zawieszenia, zamknięcia bądź restrukturyzacji, a nie rezygnacja z opłacania składek i dalsze prowadzenie działalności przez kolejne lata.

Prawidłowo również ZUS przyjął, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, bowiem otrzymuje on stały comiesięczny dochód w postaci emerytury. Wyjaśnić należy w tym miejscu, że stan zdrowia nie stanowi samoistnej przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji, gdy strona osiąga stałe, comiesięczne dochody z tytułu świadczenia emerytalnego, z którego mogą być egzekwowane należności z tytułu składek (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 21 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 357/21).

Reasumując, zdaniem Sądu, ZUS w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania prawidłowo uznał, że okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania żądanego umorzenia należności z tytułu składek, nie zaistniały bowiem podstawy umorzenia, określone w § 3 ust. 1 pkt 1, 2, i 3 rozporządzenia.

Dokonując takiej oceny ZUS wziął pod uwagę, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Do wszystkich okoliczności i dowodów ZUS odniósł się szczegółowo w swojej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie, w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie.

W ocenie Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego.

ZUS, stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a., podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Nie ulega też wątpliwości, że w sprawie został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w obszernych i rzeczowych motywach rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu, aktualna sytuacja skarżącego nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek. Umorzenie należności z tytułu składek, co do zasady ma charakter wyjątkowy. Działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją, ciąży przedsiębiorcy, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS, które podlegają szczególnej ochronie i co do zasady, powinny być regulowane w pierwszej kolejności. Co więcej, instytucja umorzenia składek nie może premiować zachowań osób, które posiadając zobowiązania publicznoprawne, prezentują postawę pasywną w zakresie regularnego dążenia do ich spełnienia. Obowiązek uiszczania składek, istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Jeżeli zatem, pomimo różnych trudności, osoba decyduje się na to, aby ją nadal prowadzić, to powinna być świadoma, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały. Opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności jest ustawowym obowiązkiem płatnika i ich świadome nieuiszczanie nie może dawać podstawy, jak chce tego skarżący, dla domagania się umorzenia zaległości składkowych (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Ke 703/16).

W świetle powyższych okoliczności, wywodów i rozważań, zarzuty skargi należy uznać za nieuzasadnione. W konsekwencji, zdaniem Sadu, skarżący nie miał racji w zasadniczych kwestiach spornych, rację miał natomiast ZUS we wszystkich aspektach kontrolowanej sprawy. Wbrew twierdzeniom skarżącego, rozstrzygnięcie ZUS, uznać należy zatem za prawidłowe. Odmienne stanowisko skarżącego, co do zasadności działania ZUS nie daje natomiast podstaw do uznania, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest nieprawidłowe.

Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.).

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie zmianie. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja ZUS jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.