Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 496/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2017-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 21 ust. 1 pkt 1a, w zw. z § 8 ust. 1 pkt 5 w zw. z § 4 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2016 poz 1714
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
article: art. 106 par, 3, art. 16 par. 1, arty. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1, 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1512
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2015 r. 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata M.S. – P.kwotę 2952 (dwa tysiące dziewięćset pięćdziesiąt dwa) złotych, w tym 552 (pięćset pięćdziesiąt dwa) złote podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w K. (ARiMR, Agencja) decyzją z dnia [...] roku, nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. Nr [...] z dnia [...]. o ustaleniu M.M. kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2015 w wysokości 20.723,96 zł.

Organ ustalił, że M.M. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2015 wraz z załącznikami graficznymi oraz pismem "Wnioski w sprawie wniosku o przyznanie płatności na 2015 rok". Wniosek został przez rolnika na wezwanie organu uzupełniony.

W dniach 21 października - 18 grudnia 2015 r. w gospodarstwie M.M. zostały przeprowadzone kontrole w zakresie: programu rolno środowiskowego, kwalifikowalności powierzchni oraz w zakresie wzajemnej zgodności. Przedmiotowe kontrole wykazały nieprawidłowości mające wpływ na płatność, co znalazło odzwierciedlenie w raportach z czynności kontrolnych, które zostały przekazane wnioskodawcy. M.M. nie wniósł zastrzeżeń do wyników przedmiotowych kontroli. Opierając się na wynikach kontroli, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wezwał M.M. do złożenia wyjaśnień. Strona złożyła korektę do wniosku, a także dodatkowe wyjaśnienia odnoszące się do sposobu wykorzystania działek rolnych DD/DD1, DE/DE1, DF/DF1, DG/DG1, DH/DH1, DI/DI1, DJ/DJ2, IK/IK1 wyrażając pogląd na temat definicji "trwałych użytków".

Decyzją z 3 czerwca 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. przyznał M.M. jednolitą płatność obszarową w wysokości 20.723,96 zł, płatność za zazielenienie w wysokości 16.304,71 zł, płatność redystrybucyjną w wysokości 3.999,47 zł, płatność do powierzchni upraw owoców miękkich (truskawek lub malin) w wysokości 540,87 zł oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 410,31 zł. Po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez M.M. Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. decyzją z dnia 5 września 2016 r. uchylił wskazaną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z dnia 14 grudnia 2016 r. odmówił M.M. przyznania jednolitej płatności obszarowej i przyznał mu: płatność za zazielenienie w wysokości 16.350,83 zł, płatność redystrybucyjną w wysokości 4.010,78 zł, płatność do powierzchni upraw owoców miękkich (truskawek lub malin) w wysokości 542,40 zł oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny 153,98 zł. Decyzja została skutecznie doręczona stronie i stała się prawomocna z dniem 10 stycznia 2017 r.

W związku z ostateczną decyzją z 14 grudnia 2016 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K., po wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015, decyzją z 24 kwietnia 2017 r. Nr 0238-00000317330/16 ustalił M.M. kwotę nienależnie pobranych płatności za rok 2015 w wysokości 20723,96 zł.

Organ przypomniał, że wypłacone M.M. środki publiczne za rok 2015 w ramach systemów wsparcia bezpośredniego pochodzą ze środków

z Europejskiego Funduszu Rolnego Gwarancji oraz ze środków krajowych, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r., poz. 1512 ze zm.) – dalej jako ustawa o Agencji. Wskazał przepisy znajdujące zastosowanie – przepisy K.p.a., ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2017 r., poz. 278) zwanej dalej ustawą o płatnościach, wraz z wydanymi na jej podstawie aktami wykonawczymi oraz przepisy unijne, w szczególności Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48), Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) Nr 641/2014 z dnia 16 czerwca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06,2014 r., str. 74), Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 69).

Organ podkreślił, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie przyznania płatności. W prowadzonym postępowaniu organy były zobowiązane do ustalenia, czy M.M. pobrał nienależnie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2015 oraz rozważenie, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności. Strona nie może skutecznie podnosić zarzutów skierowanych do decyzji przyznającej płatność.

Zdaniem organu doszło do nienależnego pobrania płatności przez M.M. za rok 2015. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z dnia 3 czerwca 2016 r. przyznał stronie jednolitą płatność obszarową w wysokości 20.723,96 zł, płatność za zazielenienie w wysokości 16.304,71 zł, płatność redystrybucyjną w wysokości 3.999,47 zł, płatności do powierzchni upraw owoców miękkich w wysokości 540,87 zł i kwotę 410,31 zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. Płatność przyznana ww. decyzją została przekazana na rachunek bankowy beneficjenta w dniu 17 czerwca 2016 r. Decyzja organu pierwszej instancji z dnia 3 czerwca 2016 r. została wycofana z obrotu prawnego decyzją organu drugiej instancji z dnia 5 września 2016 r. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia 14 grudnia 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. przyznał M.M. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 z tytułu: płatności za zazielenienie w kwocie 16350,83 zł, płatności redystrybucyjnej w kwocie 4010,78 zł, płatności do powierzchni owoców miękkich w kwocie 542,40 zł i kwotę 153,98 zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej oraz odmówił przyznania jednolitej płatności obszarowej. Decyzja ta jest ostateczna. Kwotę nienależnie pobranych płatności stanowi kwota 20.723,96 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej.

Odnośnie przesłanek warunkujących odstąpienie od żądania zwrotu płatności, w pierwszej kolejności organ wskazał na art. 49 ustawy o płatnościach, w myśl którego Kierownik Biura Powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro. W rozpatrywanej sprawie kwota nienależnie pobranej płatności z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej – 256,33 zł (stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą przyznaną na podstawie decyzji pierwotnej z 3 czerwca 2016 r. a kwotą wynikającą z decyzji ostatecznej) nie przekracza równowartości 100 euro przeliczonej na złote wg. kursu 4,2448 zł. Natomiast kwota – 20.723,96 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczonej na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 Rozporządzenia (UE) Nr 1306/2013 i tym samym, w odniesieniu do tej płatności, nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Rozważając kolejną przesłankę odstąpienia od żądania zwrotu płatności, organ wskazał, że w odniesieniu do płatności za lata 2010 i następne w przepisach sektorowych brak jest regulacji szczególnych dotyczących okresów przedawnienia, ale dla płatności tych znajduje zastosowanie art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12,1995 r. ze zm.), zwanego dalej Rozporządzeniem Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Zgodnie z powołanym przepisem, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą należy uznać co do zasady, dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności. W rozpatrywanej sprawie, M.M. złożył wniosek na rok 2015 w dniu 15 czerwca 2015 r. a więc upływ terminu przedawnienia mógłby nastąpić najwcześniej w dniu 15 czerwca 2019 r. Zatem czteroletni okres przedawnienia jeszcze nie minął i ustalenie kwoty do zwrotu jest w pełni zasadne.

Organ uznał, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności w myśl art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. W rozpoznawanej sprawie ustalono, że powierzchnia deklarowana działek rolnych, które kwalifikowały się do płatności oraz powierzchnia stwierdzona działek rolnych, która spełnia warunki kwalifikowalności do jednolitej płatności obszarowej jest różna. W konsekwencji płatności zostały wypłacone na podstawie decyzji z 3 czerwca 2016 r., która następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Organ przy wydawaniu pierwotnej decyzji nie popełnił pomyłki, gdyż kwota płatności została wyliczona na podstawie danych zgłoszonych przez M.M. z zastosowaniem prawidłowych stawek.

W ocenie organu nie sposób przyjąć, że w przedmiotowej sprawie M.M. ubiegając się o płatności bezpośrednie, przyjmując przyznaną i przekazaną na jego rachunek płatność nie mógł w zwykłych okolicznościach wykryć nieprawidłowości. Wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zawiera sekcję "Oświadczenia i Zobowiązania", w której między innymi znajduje się zapis, że producentowi rolnemu znane są zasady przyznawania płatności. Podkreślił, że M.M. wnioskował w 2015 r. o przyznanie jednolitej płatności obszarowej do działek rolnych o łącznej powierzchni 80,40 ha, z czego18,83 ha nie kwalifikowały się do jej przyznania. Zatem M.M. znał rzeczywisty stan faktyczny i prawny w sprawie przyznania płatności. Oznacza to, że we wniosku o ich przyznanie powinien zadeklarować tylko grunty kwalifikujące się do płatności. Trudno w tej sytuacji mówić o pomyłce organu, skoro działał on w zaufaniu do deklaracji rolnika.

Organ przyjął, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Znajduje to oparcie w art. 7 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. Zgodnie zaś z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji w rozpatrywanej sprawie znalazły zastosowanie przepisy dotyczące odsetek za zwłokę dla zaległości podatkowych.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu wniosku strony stwierdzając, że część zadeklarowanych do jednolitej płatności obszarowej działek rolnych nie spełnia wymogów kwalifikowalności odmówiono płatności w związku z zastosowaniem art. 19 ust 1 rozporządzenia 640/2014, co zostało przedstawione w uzasadnieniu decyzji z 14 grudnia 2016 r. Organ podkreślił, że decyzja przyznająca płatności na rok 2015 jest ostateczna dlatego wniosek o wycofanie z obrotu przedmiotowej decyzji do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii wysokości płatności nie mógł być uwzględniony. Nie mogły być uwzględnione zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych będących podstawą przyznania płatności na rok 2015. Skarżący nie odwoływał się od decyzji precyzując, na wniosek organu, charakter złożonego pisma, na które to pismo otrzymał odpowiedź. W kwestii udzielenia stronie odpowiedzi na wcześniej złożone wnioski w formie decyzji, tak aby mógł zaskarżyć je do WSA, organ wyjaśnił, że w niniejszym postępowaniu prowadzonym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności obszarowej M.M. złożył jeden wniosek, w którym żądał wyjaśnienia skąd wynika kwota jego zadłużenie względem ARiMR za rok 2015. Żądanie to zostało rozpatrzone zarówno w decyzji organu pierwszej instancji, jak i w decyzji wydanej przez organ drugiej instancji.

Na powyższą decyzję M.M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Złożył wniosek o przesłuchania siebie oraz wszystkich pracowników Agencji uczestniczących w wydawaniu decyzji jak również, przywołując przepisy Konstytucji RP, wnioskował o przeprowadzenie rozprawy z udziałem ławników. Skarżący nie zgodził się z ustaleniami organu odnośnie nienależnie pobranych płatności, podnosząc, że opierały się na wyliczeniach dokonanych w poprzednich latach, które mogły zawierać błędy. W jego przypadku błędy takie sięgały nawet 50 % całkowitej kwoty płatności. Wskazał, że nie miał możliwości weryfikowania tych wyliczeń, ponieważ nigdy nie był o nich informowany przez Agencję. Wniósł o nakazanie Agencji, by przy przyznawaniu płatności dokonywała szczegółowych wyliczeń dotyczących każdej działki, bo tylko taki sposób pozwoli na weryfikowanie, czy nie dochodzi do pomyłek.

M.M. powołał definicję upraw trwałych z Rozporządzenia (UE) Nr 1307/2013. Wyraził pogląd, że "uprawy trwałe" czyli lasy, grunty zakrzaczone i zadrzewione przez okres dłuższy niż 5 lat, które dają zbiory w postaci jagód, jeżyn, poziomek, grzybów, kory, ziół, soków z różnych gatunków drzew spełniają definicję upraw trwałych zawartą w art. 4 ust.1 lit g Rozporządzenia (UE) Nr 1307/2013. Zarzucił, że organ w zaskarżonej decyzji nie skupił się na kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i poruszał zagadnienia mało istotne. Organ nie zauważył, że skarżący wnioskował o płatności JPO i ONW do lasów i gruntów zadrzewionych oraz zakrzaczonych zgodnie z definicją upraw trwałych, choć wynikało to ze złożonego przez niego wniosku.

Zdaniem skarżącego, w decyzji zatajono fakt, że 18,83 ha działek rolnych, które – zdaniem organu – nie kwalifikowały się do płatności podstawowych, to grunty na których zgłosił on uprawy trwałe. W związku z tym organ zasugerował, że skarżący świadomie próbował wyłudzić nienależne mu płatności, czego pracownicy ARiMR przy sporządzaniu pierwszej decyzji rzekomo nie zauważyli i pomylili się w wyliczeniach, aż o 50%. Podniósł, że nie otrzymał od organów wystarczającego wyjaśnienia, na jakiej podstawie Agencja żąda od niego zwrotu 20.723, 96 zł.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Agencji podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Organ uzupełnił akta przez załączenie dowodów przekazania M.M. środków objętych zaskarżoną decyzją.

Na rozprawie Sąd na podstawie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a odmówił przeprowadzenia dowodu zawnioskowanego w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (jt. Dz.U.2016.1066) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(jt. 2016.718 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. o ustaleniu M.M. kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2015 w wysokości 20.723,96 zł.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że wypłacone M.M. środki publiczne w ramach systemów wsparcia bezpośredniego pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. pochodzą z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji.

Przedmiotem postępowania toczącego się przed organem było zatem ustalenie, czy w sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie, czy uprzednio przyznane kwoty płatności były nienależne lub przyznane w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jak i z ostatecznych decyzji w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W tej drugiej sytuacji zadaniem organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne. W postępowaniu uregulowanym w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji organ ma za zadanie zbadać czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie pobranych lub nadmiernie pobranych środków, co ma miejsce w postępowaniu odrębnym od postępowania o przyznanie danej płatności.

W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, iż do nienależnego pobrania płatności dochodzi nie tylko wówczas, gdy te środki zostaną przyznane, a następnie wypłacone, na podstawie decyzji administracyjnej później ostatecznie wyeliminowanej z obrotu prawnego, ale również wtedy, gdy środki te zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej oraz nastąpi ich wypłata, a następnie stwierdzone zostanie, iż przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków, w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ARiMR nie jest zatem uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r., II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., II GSK 1518/11, z 12 sierpnia 2016 r., II GSK 568/15). Nienależną płatnością jest bowiem wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową.

Stan faktyczny sprawy jest bezsporny. M.M. złożył wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, dodatkowej płatności redystrybucyjnej oraz płatności do powierzchni upraw owoców miękkich) na rok 2015. Uwzględniając żądanie organ decyzją z 3 czerwca 2016 r., przyznał M.M. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego tj jednolitą płatność obszarową w wysokości 20.723,96 zł, płatność za zazielenienie – 16.304,71 zł, płatność redystrybucyjną - 3.999,47 zł, płatność do powierzchni upraw owoców miękkich - 540.87 zł. Ponadto przyznano M.M. kwotę 410,31 zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. Decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 14 czerwca 2016 r., zaś płatności wynikające z decyzji zostały przekazane na rachunek M.M. 17 czerwca 2016 r. W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez skarżącego organ odwoławczy uchylił decyzję i po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. decyzją z 14 grudnia 2016 r. odmówił przyznania M.M. jednolitej płatności obszarowej i przyznał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego: płatność za zazielenienie – 16.350,83 zł, płatność redystrybucyjną - 4.010,78 zł, płatność do powierzchni upraw owoców miękkich - 542.40 zł oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej – 153,98 zł. Decyzja stała się ostateczna, M.M. nie wniósł odwołania.

Wobec powyższego stanowisko organu, że otrzymana przez skarżącego kwota z tytułu jednolitej płatności obszarowej przyznana i wypłaconą na podstawie decyzji wyeliminowanej z obrotu prawnego stała się pomocą pobraną nienależnie, jest prawidłowe. W konsekwencji ustalenie skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności było uzasadnione

Jak wskazano wyżej w przypadku, gdy ustalenie, że przyznane kwoty płatności są nienależne jest konsekwencją ostatecznej decyzji w przedmiocie przyznania płatności, w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie podlegają ocenie kwestie związane z przyznaniem środków. Wysokość przyznanych skarżącemu środków z tytułu płatności na rok 2015 była przedmiotem ustaleń i została przesądzona w ostatecznej decyzji z 14 grudnia 2016 r., którą odmówiono M.M. jednolitej płatności obszarowej. Z powyższych względów, w niniejszym postępowaniu nie jest możliwe postawienie skutecznego zarzutu dotyczącego zasadności wyłączenia z przyznania płatności JPO gruntów stanowiących zdaniem skarżącego uprawy trwałe - lasy, grunty zadrzewione, zakrzaczone. Postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym trybem, w którym następuje określenie zmniejszeń lub nienależnie pobranych środków finansowych pochodzących ze środków unijnych, także krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie zadań realizowanych z funduszy unijnych. Postępowanie w niniejszej sprawie ma odrębny charakter i stanowi konsekwencję ustaleń wynikających z ostatecznej decyzji z 14 grudnia 2016 r. w sprawie przyznania płatności za rok 2015. Wobec powyższego w prowadzonym postępowaniu organy nie mogły badać ponownie kwestii, które były przedmiotem rozpatrzenia w odrębnej sprawie dotyczącej przyznania płatności zakończonej wydaniem ostatecznej decyzji. Skarżący nie skorzystał z możliwości kwestionowania rozstrzygnięcia podjętego w sprawie przyznania płatności na 2015 r., którym odmówiono przyznania jednolitej płatności i organy tym samym miały prawo oprzeć się na ustaleniach zawartych w decyzji organu I instancji z 14 grudnia 2016 r. Z powyższych względów zarzuty skargi skierowane w stosunku do decyzji odmawiającej przyznania jednolitej płatności obszarowej, jako leżące poza granicami rozpatrywanej sprawy nie mogły być skuteczne.

Przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu jest jedynie czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków i czy nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość ich dochodzenia

Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu przez beneficjenta nienależnie pobranych płatności przewiduje przepis art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. Zgodnie z tym przepisem obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Wyłączenie obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga, co do zasady, spełnienia łącznie dwóch wymienionych w nim przesłanek. Po pierwsze: płatność dokonana być musi na skutek błędu organu, po drugie: błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Podkreślić należy, że w treści art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 prawodawca unijny posłużył się zwrotami niedookreślonymi takimi jak "pomyłka organu", czy też błąd, który "nie mógł zostać wykryty przez rolnika". Rozporządzenie nie definiuje pojęcia pomyłki organu, z tym, że w judykaturze na tle poprzednich tożsamych unormowań (art. 5 ust 3 rozporządzenia Nr 65/2011, art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004) utrwalony jest pogląd, że pod pojęciem "pomyłki organu" należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. Pomyłka organu może zaistnieć zarówno wówczas, gdy np. na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych jak i przez pomyłkę należy uznać wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności." (tak NSA w wyrokach z 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 584/14, z 11 października 2013 r., sygn. akt II GSK 849/12, z 11 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 1861/12 (dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd nie podziela stanowiska organu, który przyjął, że przyznanie skarżącemu płatności nie było skutkiem pomyłki organu. Organ niezasadnie ogranicza pojęcie pomyłki wyłącznie do pomyłki rachunkowej wskazując, że zastosowano przy wyliczeniu powierzchnię podaną przez skarżącego oraz właściwe stawki. W przedmiotowej sprawie organ wypłacił środki obejmujące jednolitą płatność obszarową na podstawie nieostatecznej decyzji z 3 czerwca 2016 r., która następnie, w związku ze złożonym przez skarżącego odwołaniem została w dniu 5 września 2016 r. uchylona. Przyczyną wyeliminowania decyzji pierwotnej były uchybienia proceduralne oraz naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 19 ust 1 rozporządzenia 640/2014). Przekazanie w dniu 17 czerwca 2016 środków na podstawie nieostatecznej decyzji, w sytuacji, gdy przeprowadzone przed wydaniem decyzji kontrole co do kwalifikowalności powierzchni, w zakresie wzajemnej zgodności oraz programu rolnośrodowiskowego wykazały nieprawidłowości, należy rozpatrywać właśnie w kategorii pomyłki organu rozumianego jako błąd popełniony przez właściwy organ, którego skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. W tej sytuacji, nie można podzielić argumentacji organu, że przyznając i wypłacając płatności działał on w zaufaniu do deklaracji złożonej przez rolnika. Wskazana wadliwość nie ma istotnego wpływu na rozstrzygnięcie.

Sąd podziela bowiem argumentację organu, że powyższy błąd nie jest błędem, którego skarżący nie mógł wykryć w zwykłych okolicznościach. Należy podkreślić, iż za rzetelność danych podanych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada każdy rolnik. Powinien on – jako beneficjent - najlepiej być zorientowany co do zakresu w jakim grunt jest użytkowany rolniczo zgodnie z normami (por. wyrok NSA z 26 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 609/09 dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązkiem rolnika jest deklarowanie powierzchni faktycznie użytkowanej rolniczo, zgodnej ze stanem faktycznym w roku składania wniosku. M.M. zadeklarował do jednolitej płatności obszarowej pow. 80,40 ha, zgłaszając jako użytki trwałe do płatności bezpośrednich lasy, grunty zadrzewione i zakrzaczone przyjmując, co podkreśla w skardze, że spełniają one definicje upraw trwałych określoną w art. 4 ust.1 lit g Rozporządzenia (UE) Nr 1307/2013., w sytuacji, gdy stwierdzona powierzchnia wynosiła 61,57 ha. Istotnym dla oceny jest, że przeprowadzone przed wydaniem decyzji kontrole wykazały nieprawidłowości, o których skarżący został powiadomiony. Zasadnie zatem organ ocenił, że M.M. ubiegając się o płatności bezpośrednie, przyjmując przyznaną i przekazaną na rachunek bankowy płatność mógł wykryć nieprawidłowość w przekazaniu środków a zatem nie zaistniała druga, określona w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014, przesłanka wyłączająca obowiązek zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności za 2015 r.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE), EURATOM Nr 2988/95. Przepis art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE), EURATOM Nr 2988/95 przewiduje jako zasadę czteroletni okres przedawnienia liczony od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1 z tym, że w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia w którym nieprawidłowość ustała. M.M. w złożonym w dniu 15 czerwca 2015 r. wniosku deklarował do jednolitej płatności obszarowej działki rolne nie spełniające warunków kwalifikowalności. Zasadnie organy przyjęły, że złożenie deklaracji stanowiło nieprawidłowość, od której winien być liczony czteroletni termin przedawnienia.

Sąd podziela też stanowisko organu, że nie zachodzą przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności odnośnie kwoty nienależnie pobranej jednolitej płatności obszarowej. Organ prawidłowo wskazał, że możliwość odstąpienia od żądania zwrotu płatności stosownie do 49 ustawy o płatnościach dotyczy tylko kwoty z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej – 256,33 zł (stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą przyznaną na podstawie decyzji pierwotnej z 3 czerwca 2016 r. a kwotą wynikającą z decyzji ostatecznej), która nie przekracza równowartości 100 euro przeliczonej na złote wg. kursu 4,2448 zł. Natomiast brak jest podstaw do odstąpienia od dochodzenia kwoty 20.723,96 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej jako przekraczającej równowartość 100 euro.

Wbrew zarzutom skargi uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie narusza wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. Organ przedstawił w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktyczne i prawne stanowiące podstawę do jej wydania, wyjaśniając podstawę oraz wysokość ustalonej kwoty nienależnie pobranej płatności - 20.723, 96 zł. Zarzuty skargi skierowane są co do zasady w stosunku do decyzji wymiarowej.

Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego oraz pracowników organu biorących udział w wydaniu decyzji należy wyjaśnić, że nie mógł być uwzględniony z uwagi na treść art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a. Przepis ten wyznacza ścisłe granice dopuszczalności wykorzystania w postępowaniu sądowym nowych dowodów ograniczając je do dowodów z dokumentów i to wyłącznie w przypadkach, gdy przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Nie mógł także zostać uwzględniony wniosek o przeprowadzenie rozprawy z udziałem ławników. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują rozpoznawania spraw z udziałem ławników. Zgodnie z art. 16 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów, z zastrzeżeniem § 2 i 3, chyba, że ustawa stanowi inaczej.

W świetle powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie doszło do naruszeń przepisów prawa i to w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, a objęte zaskarżonym rozstrzygnięciem ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności było prawidłowe.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę. Wynagrodzenie pełnomocnikowi, ustanowionemu w ramach prawa pomocy, Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1a, w zw. z § 8 ust. 1 pkt 5 w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).