Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2567/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego Przedsiębiorstwa [...] w W. S.A. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2003r. Przedsiębiorstwo [...] wniosło o stwierdzenie nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...] o pow. [...] m kw. (dz. nr [...]), przy ul. [...] o pow. [...] m kw. (dz. nr [..]), ul. [...] o pow. [..] m kw. (dz. nr [...]) i ul. [...] o pow. [...]m kw. (dz. nr [...]) oraz własności znajdujących się na wymienionych działkach budynków w trybie art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...] Prezydent W. po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek uchylenia jego poprzedniej decyzji z dnia [...] listopada 2007r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2008r., odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. przez Przedsiębiorstwo [...] w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...] oraz ul. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działki nr [...] księgach wieczystych KW Nr [...], KW Nr [...], KW Nr [...] i KW [...] oraz prawa własności znajdujących się na tym gruncie budynków.

Organ I instancji ustalił, że przedmiotowe nieruchomości stanowią własność W. Organ ustalił także, że Przedsiębiorstwo [...] zostało utworzone na mocy dekretu z dnia 16 stycznia 1945r. (Dz.U.R.P. z dnia 13 lutego 1946r. Nr 4, poz. 31). Art. 3 tego dekretu stanowił, że "przedsiębiorstwo użytkuje i zarządza majątkiem nieruchomym oddanym mu protokolarnie przez Skarb Państwa". Zgodnie z zarządzeniem Ministra Komunikacji z dnia 28 listopada 1949r. (M.P. nr A-98, poz. 1163) przekazanie na rzecz P. majątku Skarbu Państwa miało odbyć się protokolarnie przez Ministra Komunikacji ( § 8).

Zarządzeniem Nr [...] Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] marca 1990r. przedsiębiorstwo Państwowa [...] w W. uległo podziałowi i z dniem 30 czerwca 1990r. powstały : Przedsiębiorstwo [...] oraz Przedsiębiorstwo Z. w W. Przydzielenie mienia miało nastąpić w trybie § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1981r. (Dz.U. nr 31, poz. 170 ze zm.). Dyrektor Przedsiębiorstwa [...] wydał zarządzenie nr [...] z dnia [...] marca 1990r. dotyczące przekazania przez Oddział [...] w W. budynku biurowo-magazynowego przy ul. [...] na rzecz C. Zarządzeniem Nr [...] Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 1990r. utworzono przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą "Przedsiębiorstwo [...]" w W.. Przedsiębiorstwo powstało z dniem 1 lipca 1990r. w wyniku podziału przedsiębiorstwa pod nazwą "P. [...]" w W. na bazie wyłączonego zakładu o nazwie "Oddział [...]" w W. Zarządzeniem Nr [...] Wojewody [.,..] z dnia [...] czerwca 1990r. utworzono przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą "Przedsiębiorstwo Z. [...]" w W. Przedsiębiorstwo utworzono od dnia 1 lipca 1990r. na bazie wyłączonego zakładu o nazwie "C. [...]". Minister Transportu i Gospodarki Morskiej wydał w dniu [...] lutego 1991r. decyzję w sprawie przydzielenia mienia oraz zobowiązań i wierzytelności przedsiębiorstwu państwowemu Przedsiębiorstwo [...], jednakże z decyzji tej ani załącznika nie wynika jakie mienie zostało przekazane PP.. Przedsiębiorstwo [...]" w W. S.A. przejęło wszelkie prawa i obowiązki dotychczasowego PP. w W. Z odpisu KRS wynika, że spółka powstała w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego Przedsiębiorstwa [...] aktem z dnia [...] grudnia 2010r. nr Rep. A Nr [...].

Organ I instancji stwierdził, ze że zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca nie przedstawił protokołu o przekazaniu spornego majątku ani żadnego innego dokumentu, który potwierdziłby prawo zarządu. Wnioskodawca powoływał się na okoliczność, że tereny przy ul. [...] zostały mu przydzielone na podstawie decyzji Ministerstwa Odbudowy z dnia [...]sierpnia 1947r. Organ zauważył jednak, że jest to pismo dotyczące udzielenia zgody na postawienie prowizorycznych garaży przy ul. [...], a dodatkowo z pisma z dnia 29 listopada 1947r. wynika, że tereny przy ul. [...] zostały przekazane w użytkowanie czasowe. Organ stwierdził ponadto, że w sprawie bezsporne jest, że na początku lat 60-tych istniał spór co do podstawy prawnej władania przedmiotowym gruntem, który zakończył się podpisaniem umowy dzierżawy na czas określony. Organ powołał się na stanowisko NSA wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 czerwca 2000r. sygn. akt I SA 1920/98, w którym Sąd stwierdził, że w sprawie brak jest dokumentów o przekazaniu PKS gruntów w formie prawem przewidzianej. Organ I instancji podniósł ponadto, że wnioskodawca prawo zarządu wywodzi z wyroku zaocznego z dnia [...] kwietnia 2001r. Sądu [...] sygn. akt [...], w którym Sąd ustalił, że: " w styczniu 1950r. Minister Komunikacji w trybie art. 3 dekretu z dnia 16 stycznia 1946r. o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego "Państwowa [...]" w związku z zarządzeniem Ministra Komunikacji z dnia [...] listopada 1949r. o zmianach dotyczących organizacji i zakresu działania przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Państwowa [...] przekazał Przedsiębiorstwu [...] protokolarnie w zarząd i użytkowanie nieruchomości gruntowe o pow. [...] m kw. położone przy ul. [...] zgodnie z mapką geodezyjną wykonaną przez mgr inż. Z. M., stanowiącą integralną część niniejszego orzeczenia".

Odnosząc się do powyższego wyroku Prezydent W. stwierdził, że został on wydany w sprawie, w której pozwanym był Skarb Państwa, a nie W. które w ogóle nie brało udziału w postępowaniu. Ponadto wyrok ten ustala prawo zarządu na styczeń 1950r., a nie na dzień 5 grudnia 1990r. i wywarł skutek prawny z dniem, w którym stał się prawomocny, natomiast dla stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu na podstawie przepisu art. 200 ugn istotny jest stan prawny istniejący w dniu 5 grudnia 1990r. W konsekwencji zdaniem organu PP. nie posiadało wtedy prawidłowo ustanowionego prawa zarządu do przedmiotowego gruntu. Ponadto wyrok przedmiotowy zapadł w postępowaniu cywilnym, natomiast postępowanie prowadzone w trybie art. 200 ugn jest postępowaniem administracyjnym. Organ I instancji stwierdził, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że po 1950r. grunt położony przy ul. [...] był przedmiotem dzierżawy. W ocenie organu skoro PP. po 1950r. dysponowało umowami dzierżawy i samo potwierdziło, że wnosi opłaty z tytułu dzierżawy, nie mogło posiadać prawa zarządu do tego gruntu. Fakt ten został potwierdzony w wyroku NSA z dnia 18 sierpnia 1993r. sygn. akt I SA 1929/92 w sprawie ze skargi PZ. oraz PP. na decyzję KKU z dnia [...] kwietnia 1992r. w przedmiocie komunalizacji. Ponadto organ stwierdził, że wnioskodawca nie udokumentował jaki grunt przejął po podziale przedsiębiorstwa w 1990r. W ocenie organu analiza treści oświadczeń kilku byłych pracowników w żaden sposób nie może prowadzić do wniosku, że Przedsiębiorstwo [...] posiadało w dniu 5 grudnia 1990r. przedmiotowe grunty w zarządzie.

Organ I instancji stwierdził, że mimo poszukiwań, w żadnym z archiwów nie odnaleziono dokumentów, na podstawie których istniałaby możliwość stwierdzenia prawa zarządu na dzień 5 grudnia 1990r., a strona pomimo wezwania, nie dostarczyła dokumentu, na podstawie którego powstało prawo zarządu.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyło Przedsiębiorstwo [...].

Rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]stwierdziło, że odwołanie nie jest zasadne, przywołało treść art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i treść § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. W ocenie Kolegium organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń i trafnie stwierdził, że zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że skarżąca posiadała prawo zarządu spornej nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990r. Organ II instancji przywołał fragmenty uzasadnień wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczących kwestii braku podstaw do uznania decyzji o naliczeniu i aktualizacji opłat za podstawę stwierdzenia istnienia zarządu, w sytuacji gdy nie nawiązuje ona do decyzji o ustanowieniu tego prawa. Kolegium uznało, ze analogiczna sytuacja występuje w niniejszej sprawie. W aktach brak jest jakiejkolwiek decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania bądź zarządu, a również skarżący nie podnosi by kiedykolwiek tego rodzaju decyzja została wydana. Następnie Kolegium przytoczyło obszerne fragmenty uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 1999r. sygn. akt U 6/99.

Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca trafnie wskazuje, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. prawomocny wyrok I C 4068/00 wiąże organy w niniejszym postępowaniu, jednakże wyrok ten odnosi się do stanu ze stycznia 1950r., nie zaś do stanu z 5 grudnia 1990r., a tylko ten ostatni ma decydujące znaczenie dla uwzględnienia wniosku skarżącej. Ponadto Kolegium podniosło, że w wyroku NSA sygn. akt I SA 1920/98, wiążącym w niniejszej sprawie Sąd wyraził stanowisko, że uzyskanie prawa zarządu mogło nastąpić jedynie na podstawie decyzji administracyjnej lub potwierdzonej decyzją administracyjną umowy. Zdaniem Kolegium powyższe oznacza, że ustalenie przez sąd powszechny, że przedmiotowa nieruchomość została przekazana w zarząd w styczniu 1950r. nie jest wystarczające do przyjęcia, że skarżąca dysponowała prawem zarządu w 1990r. Również umowy dzierżawy zawierane przez skarżącą przemawiają przeciwko uznaniu, ze legitymowała się ona prawem zarządu przez cały okres od 1950r. do 1990r. Zdaniem Kolegium znajdujące się w aktach sprawy dokumenty dotyczące zawieranych umów dzierżawy potwierdzają, że po 1950r. przedmiotowa nieruchomość nie pozostawała w zarządzie skarżącej.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Przedsiębiorstwo [...] zarzucając jej:

A. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

1. art. 15 k.p.a. poprzez niedokonanie ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, przy ograniczeniu się przez organ II instancji jedynie do kontroli decyzji organu I instancji w odniesieniu do zarzutów podniesionych w odwołaniu, co skutkowało naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego;

2. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób sprzeczny z regulacją tego przepisu;

3. art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niewykazanie przez organ inicjatywy dowodowej w zakresie poszukiwania dowodów mogących stanowić podstawę dla ustalenia tego, czy przysługujące skarżącej od stycznia 1950r. prawo zarządu przedmiotowych nieruchomości wygasło, czy też istniało również w dniu 5 grudnia 1990r., przy jednoczesnym poprzestaniu na odwołaniu się do zdawkowych oświadczeń poprzednika prawnego skarżącej;

4. art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodu w postaci wyroku Sądu Rejonowego dla [...] ustalającego, że skarżąca uzyskała prawo trwałego zarządu w styczniu 1950r., pomimo dyspozycji art. 365 § 1 k.p.c. oraz dowolną ocenę dowodów w postaci zawieranych przez poprzednika prawnego skarżącej po 1950r. umów dzierżawy, pisma z 14 maja 1970r., pisma PP. w W. z [...] kwietnia 1983r. oraz pisma W. w W. z 23 kwietnia 1966r. wyrażającą się w uznaniu, iż dokumenty te stanowią podstawę ustalenia okoliczności wygaśnięcia zarządu, którego istnienie zostało stwierdzone ww wyrokiem, a co skutkowało błędnym przyjęciem, że skarżąca nie spełniała wymogów niezbędnych dla nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa;

5. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji mimo niezastosowania ww przepisu rozporządzenia i nieprzeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącą dowodów z przesłuchania świadków i strony, a w konsekwencji ustalenia, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek i nie nabyła prawa użytkowania wieczystego objętych wnioskiem nieruchomości i własności znajdujących się tam budynków, co dodatkowo stanowi naruszenie art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.

B. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

6. art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w sytuacji, gdy fakt istnienia po stronie skarżącej zarządu przedmiotowych nieruchomości według stanu na styczeń 1950r. został stwierdzony prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...], wiążącym organy, a w ramach postępowania nie wykazano, aby prawo to wygasło;

7. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c., art. 7 Konstytucji i art. 6 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo wiążącej mocy wyroku sądu powszechnego.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi rozwinięto zgłoszone zarzuty i podniesiono, że skarżąca wypełniła przesłanki niezbędne dla nabycia z mocy prawa, prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, ponieważ z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla [...] wynika, że skarżącej w styczniu 1950r. przysługiwało prawo zarządu przedmiotowej nieruchomości, a wyrok ten jest wiążący dla organów orzekających w niniejszej sprawie. Na powyższą okoliczność skarżąca przywołała wyroki Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz sądów powszechnych i sądów administracyjnych. W związku z powyższym, zdaniem skarżącej, obowiązkiem organów orzekających było ustalenie czy zaistniało zdarzenie, którego skutkiem było wygaśnięcie po stronie poprzednika prawnego skarżącej prawa zarządu, bowiem tak samo jak powstanie prawa zarządu jak i jego wygaśnięcie nie powinno być przedmiotem domniemania. W ocenie skarżącej brak jest jakiegokolwiek dokumentu, jak też innego dowodu, który mógłby przynajmniej częściowo stanowić podstawę dla twierdzenia, że przysługujące poprzednikowi prawnemu skarżącej prawo zarządu wygasło. Zdaniem skarżącej przywoływane przez organy dokumenty w postaci umów dzierżawy i pism nie mogą stanowić podstawy dla ustalenia wygaśnięcia prawa zarządu nabytego w styczniu 1950r. Przywołane bowiem środki dowodowe świadczą jedynie o tym, że nieruchomość była, obok objęcia prawem zarządu, również przedmiotem stosunku obligacyjnego w postaci umów dzierżawy, co jednak nie skutkowało bezpośrednio wygaśnięciem prawa zarządu. Skarżąca podkreśliła, że starania przedstawicieli jej poprzednika prawnego o zawarcie umów dzierżawy miały zapewne na celu zapewnienie sprawnego działania przedsiębiorstwa, co niewątpliwie byłoby zagrożone w sytuacji nie podjęcia takich działań. Jednocześnie skarżąca zastrzegła, że przedsiębiorstwo przysługującego mu prawa zarządu nie wywodzi z wyroku sądu powszechnego, jak to starają się przedstawić organy orzekające, albowiem to nie wyrok stanowił podstawę dla nabycia prawa zarządu, a jedynie potwierdza on to zdarzenie. Wystąpienie zaś do sądu powszechnego z roszczeniem o stwierdzenie nabycia prawa zarządu było podyktowane tym, że na skutek częstych reorganizacji Przedsiębiorstwa [...] stosowny dokument w postaci protokołu przekazania nieruchomości zaginął. Odnosząc się do twierdzeń organów orzekających dotyczących mocy wiążącej wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca podniosła, że wyroki owe zostały wydane w stanie faktycznym sprawy, w ramach którego w obrocie prawnym nie funkcjonował wyrok sądu powszechnego z dnia [...] kwietnia 2001r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.

Przede wszystkim należy podkreślić, że przewidziane w art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami tzw. "uwłaszczenie", polega na przekształceniu z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., przysługującego w tym dniu państwowym i komunalnym osobom prawnym prawa zarządu nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa lub własność gminy w prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz prawo własności położonych na tym gruncie budynków i innych urządzeń. Nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności położonych na gruncie budynków i innych urządzeń stwierdza deklaratoryjną decyzją właściwy wojewoda. Z powyższego wynika, że wydanie decyzji potwierdzającej fakt uwłaszczenia jest uwarunkowane stwierdzeniem, że państwowej lub komunalnej osobie prawnej w dniu 5 grudnia 1990 r. przysługiwało prawo zarządu do nieruchomości. Środki prawne zmierzające do stwierdzenia istnienia zarządu określone zostały w powoływanym wyżej rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. W par 4 ust. 1 pkt 1 - 10 rozporządzenia określono dokumenty pozwalające na stwierdzenie prawa zarządu, jednak nie oznacza to, że wymienione w nich dokumenty stanowią wyłączne środki pozwalające na stwierdzenie prawa zarządu. W ust. 2 i 3 dopuszczono bowiem możliwość stwierdzenia zarządu nieruchomością na podstawie zeznań świadków lub stosownych oświadczeń stron.

W rozpoznawanej sprawie w postępowaniu cywilnym prowadzonym z powództwa Przedsiębiorstwa [...] o ustalenie Sąd Rejonowy [...] ustalił, że w styczniu 1950r. Minister Komunikacji w trybie art. 3 dekretu z dnia 16 stycznia 1946r. o utworzeniu przedsiębiorstwa państwowego "Państwowa [...]" w związku z zarządzeniem Ministra Komunikacji z dnia 28 listopada 1949r. o zmianach dotyczących organizacji i zakresu działania przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Państwowa [...] przekazał Przedsiębiorstwu [...] protokolarnie w zarząd i użytkowanie nieruchomości gruntowe o pow. [...] m kw. położone przy ul. [...] zgodnie z mapką geodezyjną wykonaną przez mgr inż. Z. M., stanowiącą integralną część niniejszego orzeczenia.

Wbrew twierdzeniom organów orzekających wyrok ten nie ustanawiał prawa zarządu przedmiotowymi nieruchomościami, gdyż sąd powszechny nie posiadał ani nie posiada takich uprawnień, a ustalał jedynie, że takie prawo zostało ustanowione na rzecz poprzednika prawnego skarżącej w styczniu 1950r. i dotyczyło m.in. działek będących przedmiotem niniejszego postępowania o uwłaszczenie.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie stron (oraz wyjątkowo innych osób), o którym mowa w art. 365, polega na związaniu tych osób dyspozycją zawartej w sentencji wyroku skonkretyzowanej, zindywidualizowanej i trwałej normy prawnej wywiedzionej przez sąd z norm generalnych i abstrakcyjnych zawartych w przepisach prawnych. Inne sądy, organy państwowe oraz organy administracji publicznej, rozstrzygające w sprawach innych niż karne (§ 2), są związane prejudycjalnie, czyli nie mogą dokonać odmiennej oceny prawnej roszczenia niż zawarta w prejudykacie, ale także nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych. Jak wyżej nadmieniono, związanie stron oraz prejudycjalne związanie innych organów określane są jako pozytywny aspekt prawomocności materialnej albo, według innych autorów, jako tzw. pozytywny skutek prawomocności formalnej. Zasadą jest, że orzeczenie prawomocne nie wywołuje skutków erga omnes, jednakże art. 365 § 1 in fine wyraźnie stanowi, że wyjątkowo, na mocy szczególnych przepisów, skuteczne jest wobec innych osób niż strony procesu oraz organy państwowe i organy administracji publicznej. W tym wypadku w nauce mówi się o rozszerzonej prawomocności (materialnej) orzeczeń. (por. Komentarz zaktualizowany do ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego, LEX/el.,2014).

W związku z powyższym należy uznać, że organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie poczyniły ustalenia faktyczne odmienne od zawartych w powołanym wyżej prawomocnym wyroku sądu powszechnego, do czego nie były uprawnione. W takiej bowiem sytuacji ich rolą było ustalenie czy ustalone tym wyrokiem istnienie prawa zarządu na rzecz poprzednika prawnego skarżącej nadal istniało, czy też może zostało wygaszone. Organy w tym zakresie żadnych ustaleń nie poczyniły, poprzestając na stwierdzeniu, że brak jest jakiegokolwiek dowodu przemawiającego za tym, by to prawo istniejące w 1950r. nadal istniało w dacie 5 grudnia 1990r. W ocenie organów orzekających przeciwko istnieniu prawa zarządu na przedmiotowych nieruchomościach przemawia fakt, że po 1950r. przedmiotowe nieruchomości były przedmiotem umów dzierżawy zawieranych przez poprzednika prawnego skarżącej oraz prezentowane przez niego stanowisko, że przedsiębiorstwo nie dysponuje dokumentem potwierdzającym jego prawo do gruntu. Takie stanowisko organów należy uznać za błędne, ponieważ zawieranie umów dzierżawy nie prowadzi do wygaszenia zarządu, a tylko w takiej sytuacji można stwierdzić, że prawo zarządu istniejące w 1950r. przestało istnieć.

Należy zwrócić uwagę, że w postępowaniu uwłaszczeniowym rola organu administracji nie sprowadza się tylko do arbitralnego decydowania o takiej czy innej wartości przedstawionego przez stronę środka dowodowego. Jak wynika z art. 206 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz z wydanego na jego podstawie rozporządzenia, istotą postępowania wyjaśniającego w postępowaniu uwłaszczeniowym jest "stwierdzanie" prawa zarządu, a więc także jak w niniejszej sprawie ustalenie czy prawo zarządu zostało wygaszone, co zakłada czynną rolę organu, który może wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego, jeśli uzna za niedostateczny materiał przedstawiony przez stronę, może także przeprowadzić dowód z urzędu. Wymaga tego przede wszystkim zasada wyjaśniania prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) oraz wynikający z niej obowiązek wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy (art. 77 par. 1 kpa).

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania przez Sąd tych wymogów nie dochowano, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zauważyć należy, ze zgodnie z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w zarząd oraz użytkowanie nieruchomości państwowych, przekazywania tych nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi i dokonywania rozliczeń z tego tytułu (Dz.U. nr 47, poz. 240) obowiązującym w dacie 5 grudnia 1990r. o wygaśnięciu zarządu lub użytkowania orzeka organ na wniosek zgłoszony w trybie art. 42 lub z urzędu w wypadkach określonych w art. 41 ust. 2. Decyzja o wygaśnięciu zarządu lub użytkowania powinna ustalać termin sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego. Pierwszy z nich nakłada na państwową jednostkę organizacyjną, zarządzającą nieruchomością, obowiązek zgłoszenia terenowemu organowi administracji państwowej wniosku o przejęcie w całości lub w części nieruchomości, która stała się zbędna dla tej jednostki. W drugim zaś przypadku organ działający z urzędu może orzec o wygaśnięciu prawa użytkowania (zarządu) między innymi w razie stwierdzenia, że użytkowana nieruchomość jest w całości lub w części zbędna użytkownikowi (art. 41 ust. 2). W każdej jednak z tych sytuacji o wygaśnięciu prawa użytkowania (zarządu) orzeka organ administracji państwowej.

Wcześniej kwestię tę regulowała ustawa z dnia 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 nr 22, poz. 159 ze zm.) i zgodnie z jej art. 9 ust. 1 w przypadku takich zmian w planie zagospodarowania przestrzennego (wstępnie ustalonych założeń tego planu), które nie pozwalają na dalsze użytkowanie terenu (części terenu) przez daną jednostkę, albo gdy teren lub jego część stał się dla tej jednostki zbędny, organ gospodarki komunalnej i mieszkaniowej prezydium powiatowej (miejskiej, dzielnicowej w przypadkach przewidzianych w art. 8 ust. 2) rady narodowej wydaje decyzję o wygaśnięciu służącego tej jednostce prawa użytkowania terenu lub jego części. Do czasu wydania decyzji jednostka użytkująca korzysta nadal z prawa użytkowania terenu. Na podstawie tej ustawy zostało wydane przez Radę Ministrów rozporządzenie z dnia 31 maja 1962r. (Dz.U. z 1969r. nr 3, poz. 19) i zgodnie z treścią jego § 13 organ gospodarki komunalnej i mieszkaniowej wydaje decyzję o wygaśnięciu użytkowania:

1) gdy dla jednostki państwowej lub organizacji społecznej (dotychczasowego użytkownika) użytkowany teren staje się w całości lub w części zbędny na cele, które stanowiły podstawę przekazania, a jednostka państwowa nie skorzysta z przepisu § 8,

2) gdy w planie zagospodarowania przestrzennego zajdą takie zmiany, które nie pozwalają na dalsze użytkowanie terenu (części terenu) przez daną jednostkę,

3) w razie upływu czasu, na jaki użytkowanie zostało ustanowione.

W powyższym zakresie ani organ I instancji ani organ odwoławczy nie przeprowadziły żadnego postępowania wyjaśniającego i nie ustaliły, a nawet nie podjęły próby ustalenia czy w rozpoznawanej sprawie została wydana decyzja o wygaśnięciu zarządu (użytkowania) powstałego w 1950r. skupiając się jedynie na poszukiwaniu decyzji, która potwierdzałaby istnienie zarządu w dacie 5 grudnia 1990r., co w świetle dotychczasowych ustaleń organów wydaje się niecelowe zważywszy, że dysponowały one wyrokiem sądu powszechnego ustalającego, że zarząd i użytkowanie przedmiotowych nieruchomości został ustanowiony w styczniu 1950r.

Ponadto w ocenie Sądu uzasadnienie rozstrzygnięcia organu II instancji zawiera wprawdzie zasadnicze motywy jakimi kierował się organ utrzymując w mocy decyzję Prezydenta W., jednakże nie spełnia ono wymogów art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na to, że zawiera głównie fragmenty uzasadnień wyroków sądów i Trybunału Konstytucyjnego, które wydane zostały w stanach faktycznych odmiennych niż w rozpoznawanej sprawie, co w konsekwencji doprowadziło organ odwoławczy do braku uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia i sprowadzenia swojej roli jako organu II instancji do roli kontrolnej wbrew treści art. 15 k.p.a., który zgodnie z zasadą dwuinstancyjności nakazuje dwukrotne rozpatrzenie sprawy przez organy administracyjne w jej całokształcie.

Dodać należy, że powoływane przez organy orzekające wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 1993r. sygn. akt I SA 1929/92 i z dnia 8 czerwca 2000r. sygn. akt I SA 1920/98 nie posiadają mocy wiążącej, ponieważ zostały wydane w odmiennym stanie faktycznym , jako że nie pozostawał wówczas w obrocie prawnym wyrok [...]

W tej sytuacji uznając, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem podstawowych zasad kodeksu postępowania administracyjnego określonych w art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 zachodziła konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji. Ponownie rozpatrując sprawę niniejszą organ I instancji weźmie pod uwagę powyższe rozważania i wyda rozstrzygnięcie z poszanowaniem zasad wynikających z przywołanych wyżej przepisów k.p.a., uzasadniając decyzję zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 i 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.