Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 60/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 201 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki (spr.) Sędziowie WSA Katarzyna Nikodem WSA Karol Pawlicki Protokolant st.sekr.sąd. Urszula Kosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2012 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o. o. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2011 r. [...] Spółka z o.o. wystąpiła do Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu o zawieszenie wszczętego z urzędu postępowania w przedmiocie cofnięcia zezwolenia Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na ternie województwa [...]. Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte na skutek kontroli przeprowadzonej w punkcie gier na automatach o niskich wygranych Lokal "[...]" w P., w trakcie której stwierdzono, iż na automacie do gier o niskich wygranych o nazwie [...] (nr fabryczny [...], nr poświadczenia rejestracji [...]) istnieje możliwość urządzania gier za stawki wyższe od tych określonych w art. 2 ust. 2b ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (t. j.: Dz.U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27 ze zm.).

Uzasadniając wniosek strona wskazała, że na toczące się postępowanie bezpośredni wpływ ma odpowiedź Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na pytania prejudycjalne zadane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawach o sygnaturach akt III SA/Gd 352/10, III SA/Gd 222/10 oraz III SA/Gd 262/10, jak również odpowiedź Trybunału Konstytucyjnego na pytanie prawne zadane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie II SA/Po 549/10. W opinii spółki powyższe wystąpienia wyczerpują znamiona zagadnienia wstępnego, określonego w art. 201 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz.U. Z 2005 r. Nr 8, poz., 60 ze zm.).

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu odmówił zawieszenia przedmiotowego postępowania, uznając, że przedmiotowe pytania prawne nie stanowią zagadnienia wstępnego w sprawie.

W zażaleniu z dnia [...] lipca 2011 r., spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i zawieszenie postępowania, ewentualnie o jego uchylenie. W uzasadnieniu podniosła, że zarówno pytania prawne skierowane przez WSA w Gdańsku do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jak również pytanie prawne zadane Trybunałowi Konstytucyjnemu przez WSA w Poznaniu, stanowią zagadnienie wstępne w przedmiotowym postępowaniu, a odpowiedzi na nie mogą przesądzić o sposobie kształtowania praw i obowiązków wynikających z przepisów ustawy o grach hazardowych.

Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] października 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] lipca 2011 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż pytania prawne zadane przez WSA w Gdańsku oraz WSA w Poznaniu w przedmiotowych sprawach nie są zagadnieniem wstępnym w myśl przepisów Ordynacji podatkowej.

W skardze z dnia [...] listopada 2011 r. skarżąca Spółka zaskarżyła w całości postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] października 2011 r. Jednocześnie wniosła o jego uchylenie oraz zasądzenie od organu celnego na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego, wg norm przepisanych oraz [...] złotych opłaty za pełnomocnictwo. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

- naruszenie przepisu prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 201 § 1 pkt 2 w związku z art. 122 Ordynacji podatkowej przez niezawieszenie postępowania w sytuacji, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Trybunał Konstytucyjny oraz Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wskutek uznania, że orzeczenia Sądu i Trybunału nie wpłyną na przedmiotowe postępowania, jak również że postępowanie ws. zgodności przepisów prawa z Konstytucją oraz prawem wspólnotowym nie może być uznane za zagadnienie wstępne;

- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie materii, której dotyczą pytania prejudycjalne, za nie mającą związku ze sprawą podlegającą rozstrzygnięciu w niniejszym postępowaniu.

Uzasadniając skargą skarżąca podniosła, iż utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu naruszył art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, dokonując niesłusznej oceny, że przytoczone przez skarżącą pytania prejudycjalne pozostają bez związku z przedmiotową sprawą. Wskazała, że zasada praworządności nakłada na organy administracji państwowej obowiązek podejmowania działań zgodnych z literą prawa bez wykorzystywania swojej dominującej pozycji na niekorzyść podmiotu administrowanego. Do takich działań należy m.in. konieczność zawieszenia postępowania, w przypadku gdy wynik postępowania odrębnego może mieć wpływ na treść decyzji wydawanej przez organ zawieszający postępowanie. Strona podkreśliła, że w przedmiotowej sprawie niezawieszenie postępowania jest środkiem nieproporcjonalnym i w sposób oczywisty narusza interes prawny skarżącej.

W ocenie skarżącej Trybunał Konstytucyjny jest organem władzy sądowniczej, który bada zgodność z Konstytucją aktów normatywnych i umów międzynarodowych oraz wykonywania innych zadań określonych w Konstytucji. Jego orzeczenia mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś stan prawny ustalony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje sądy w ten sposób, że muszą one uwzględnić go niezależnie, czy rozstrzygnięcie administracji zostało podjęte przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, czy też po jego ogłoszeniu. Orzeczenie Trybunału o niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji powinno przesądzać o uznaniu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania w samej decyzji administracyjnej. W świetle tak przedstawionej argumentacji skarżąca podnosi, że przy wysokim prawdopodobieństwu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności przepisów ustawy o grach hazardowych z Konstytucją RP, uzasadnione jest zawieszenie postępowania w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Powołując się z kolei na hierarchię Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej we wspólnotowym porządku prawnym oraz na doniosłe znaczenie jego rozstrzygnięć uważa, że nie należy ignorować toczących się przed nim postępowań.

Na zakończenie skarżąca podkreśla, że w podobnej sprawie Dyrektor Izby Celnej w K. zawiesił prowadzone przez niego postępowanie do czasu wydania przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzeczenia w sprawach pytań prawnych skierowanych przez WSA w Gdańsku. Do podobnych wniosków doszedł także Dyrektor Izby Celnej w O.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), a także art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności jej działania z prawem powszechnie obowiązującym. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest zatem tylko do zbadania, czy w sprawie organy podatkowe nie naruszyły prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Kwestia sporna pomiędzy organem celnym, a skarżącą sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy pytania prawne zadane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz pytanie prawne skierowane przez Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu w sprawie II SA/Po 549/10 do Trybunału Konstytucyjnego, stanowią zagadnienia wstępne w myśl przepisów art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, w postępowaniu w przedmiocie cofnięcia Spółce z o.o. [...] zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich na obszarze województwa [...].

Zgodnie z art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Ww. przepis jest sformułowany w taki sposób, że należy przyjąć, iż rozstrzygnięcie zagadnienia prejudycjalnego stanowi obligatoryjną przesłankę zawieszenia postępowania. To na organie podatkowym w pierwszej kolejności spoczywa ocena, czy w danej sprawie faktycznie będzie występowała potrzeba zawieszenia postępowania, czy też nie. Organ musi ustalić, czy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy, a zagadnieniem wstępnym.

Przytoczone pytania prawne w powołanych przez skarżącą sprawach nie stanowią - zdaniem Sądu - w przedmiotowej sprawie zagadnienia wstępnego. Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii wystąpienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie II SA/Po 549/10 należy wyjaśnić, iż Trybunał Konstytucyjny nie jest "innym organem lub sądem", o którym wspomina przepis art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Jego kompetencje określone zostały w art. 188 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. W orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmuje się , iż zawisłość przed Trybunałem Konstytucyjnym sprawy zgodności ustawy z Konstytucją, nie powoduje obowiązku zawieszenia przez organ podatkowy postępowania podatkowego. I tak przykładowo w wyroku z dnia 08 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SA/Wa 149/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził , iż: "(...) Judykatura zgodna jest co do tego, że zawisłość przed Trybunałem Konstytucyjnym sprawy zgodności ustawy z Konstytucją nie powoduje obowiązku zawieszenia przez organ podatkowy postępowania podatkowego. W jednym z orzeczeń, już w 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym co do oceny zgodności ustawowego unormowania podatkowego z Konstytucją przed jego zakończeniem przez zgodne z prawem ogłoszenie orzeczenia Trybunału (art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji) nie jest zagadnieniem wstępnym, o którym stanowi art. 201 § 1 pkt 2 o.p. (por wyrok NSA z 14 października 1999 r., I SA/Łd 2042/98, niepubl.). Innym organem lub sądem w rozumieniu wskazanego przepisu nie będzie więc także Trybunał Konstytucyjny, którego kompetencje określa art. 188 Konstytucji".

Zwrócić należy również uwagę na to, iż pytanie prawne zadane przez WSA w Poznaniu Trybunałowi Konstytucyjnemu dotyczyło zgodności z art. 2 Konstytucji RP przepisu art. 135 ust. 2 ustawy o grach hazardowych, zakazującego podmiotom prowadzącym działalność w zakresie gier o niskich wygranych dopuszczalną przed dniem 01 stycznia 2010 r. zmianę miejsca urządzania gry. Fakt ten dostrzegł również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, który w wyroku z dnia 20 września 2011 r. w sprawie lI SA/Ol 547/11 zaznaczył, że: "(...) Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zostało skierowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego dotyczące zgodności art. 135 ust. 2 ustawy o grach hazardowych z art. 2 Konstytucji RP. Należy zauważyć, że wydanie orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny w odpowiedzi na wskazane przez skarżącego pytanie prawne zadane przez WSA w Poznaniu, nie ma bezpośredniego związku z rozstrzygnięciem rozpoznawanej sprawy. Pytanie to zostało zadane w postępowaniu dotyczącym sprawy zmiany miejsca urządzania gry. Natomiast jak zostało już wcześniej wskazane, przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest cofnięcie zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier na automatach o niskich wygranych (...)".

"Innym organem lub sądem" nie jest także Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który stosownie do art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C 115/47) jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym o wykładni Traktatów oraz o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii i to bez względu na ocenę, czy zasadne, było zwrócenie się przez WSA w Gdańsku do Trybunału. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie I SA/Sz 14/06, tenże Sąd wyjaśnił już, że "(...) użyte w przepisie określenie inny organ należy rozumieć jako każdy organ państwowy uprawniony na podstawie przepisów prawa do podejmowania rozstrzygnięć w prawem przewidzianej formie (...) Innym organem lub sądem nie będzie w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - Europejski Trybunał Sprawiedliwości, który orzeka o wykładni przepisów prawa wspólnotowego". W dalszej części uzasadnienia tego wyroku podkreślone zostało, że organy podatkowe działają na podstawie i w granicach (obowiązującego) prawa (art. 7 Konstytucji RP, art. 120 Ordynacji podatkowej). Nie są uprawnione – co do zasady - do legalnej i skutecznej prawnie oceny zgodności ustawy podatkowej z Konstytucją czy przepisami traktatów wspólnotowych. Uprawnień takich nie mają również strony prowadzonego postępowania podatkowego. Powyższy stan rzeczy, jak również jednoznaczny zapis uregulowania art. 203 Ordynacji podatkowej, który daje przykład praw i obowiązków organu podatkowego i stron postępowania podatkowego w sytuacji zawieszenia takiego postępowania z przyczyn określonych w art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, wśród których ustawodawca nie przewidział wystąpienia do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, jak również oczekiwania na ogłoszenie orzeczenia ETS, dostatecznie dowodzą, że przewidywane ogłoszenie orzeczenia ETS nie stanowi zagadnienia wstępnego, od którego uzależnione jest zgodnie z obowiązującym prawem rozpatrzenie prowadzonej indywidualnej sprawy podatkowej zakończonej wydaniem decyzji" (por. wyrok NSA z dnia 14 października 1999 r. sygn. akt l SA/Łd 2042/98 - w części poświęconej Trybunatowi Konstytucyjnemu).

Sąd podkreśla ponadto, że w kwestii odmowy zawieszenia postępowania w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych z uwagi na skierowanie pytania prawnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wypowiadały się już sądy administracyjne w Polsce. Uwagę zwraca ponownie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 września 2011 r. w sprawie o sygn. akt. II SA/Ol 547/11. Co prawda nie dotyczy on zawieszenia postępowania z uwagi na te pytania prawne zadane przez WSA w Gdańsku w sprawach, które wskazała skarżąca, lecz w sprawie III SA/Gd 261/10, jednak wypowiedź Sądu w tej kwestii potwierdza prawidłowość postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu.

W przywołanym powyżej wyroku Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził: "(...) Za niezasadny należy zatem uznać zarzut dotyczący naruszenia art. 201 § 1 pkt 2 o.p. poprzez jego niezastosowanie pomimo toczącego się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej postępowania na skutek pytania prejudycjalnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (...). Z treści pytania oraz przedmiotu sprawy, w której pytanie prejudycjalne zostało zadane wynika, że interpretacja wskazanego w nich art. 1 pkt 11 i art. 8 ust. 1 Dyrektywy nr 98/34/WE pozostaje w relacji do art. 135 ustawy o grach hazardowych, regulującego procedurę zmiany zezwolenia. Przedmiotem niniejszej sprawy nie jest zaś procedura dotycząca zmiany zezwoleń na działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, lecz cofnięcie zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier na automatach o niskich wygranych (art. 138 ust. 3 ustawy o grach hazardowych). W tej sytuacji dokonanie przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w przypadku udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne, interpretacji wskazanego przepisu Dyrektywy 98/34/WE nie jest dla niniejszej sprawy zagadnieniem wstępnym, o którym mowa w przepisie art. 201 § 1 pkt 2 o.p. Cofnięcie Spółce zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier na automatach o niskich wygranych jest zupełnie innym zagadnieniem prawnym niż obowiązywanie i wykładnia przepisów prawa nowego, dotyczących zmiany zezwoleń na urządzania gry. Ustalenie obowiązku notyfikacji lub stwierdzenie zgodności z prawem wspólnotowym przepisów regulujących te sytuacje prawne wymaga bowiem rozważenia odrębnych przesłanek i okoliczności (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 lipca 2011 r., II SA/Go 300/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych)".

Zasadnie organ uznał, iż nie jest argumentacją do zawieszenia niniejszego postępowania również fakt, iż inne organy administracji finansowej, m.in. Dyrektor Izby Celnej w K. czy Dyrektor Izby Celnej w O., zawiesiły prowadzone przez nie postępowania z uwagi na wystąpienie przez WSA w Gdańsku z pytaniami prawnymi do ETS. Ocena, czy w danej sprawie faktycznie będzie występowała potrzeba zawieszenia postępowania, czy też nie spoczywa na organie podatkowym. To on musi ustalić, czy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy, a zagadnieniem. W postępowaniu zainicjowanym przedmiotową skargą Sąd dokonuje kontroli legalności postanowienia z dnia [...] października 2011 r. wydanego przez Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu, natomiast Sąd orzekający w niniejszym składzie nie posiada kompetencji do kontrolowania rozstrzygnięć innych spraw z zakresu finansów publicznych, objętych właściwością miejscową i rzeczową odpowiednich wojewódzkich sądów administracyjnych .

W ocenie Sądu, Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu prawidłowo odmówił stronie zawieszenia postępowania w sprawie cofnięcia zezwolenia Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa [...], gdyż na podstawie zebranego materiału dowodowego jest władny ocenić, czy zachodzą przesłanki ku temu, by cofnąć podmiotowi zezwolenie. Oczekiwanie na odpowiedź zarówno Trybunału Konstytucyjnego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie wpłynie w tym przypadku na wynik sprawy, ponieważ orzeczenia ww. instytucji nie są zagadnieniem wstępnym w myśl art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej.

Z tych zatem powodów na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.