Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 48/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.41 a ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 299
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 marca 2021 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. Oddział Regionalny w B. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2020 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] kwietnia 2020 r. K. M. (dalej jako: "skarżąca") złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 kwietnia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. We wniosku skarżąca wskazała, że dochód w 2019 r. ma wpływ na jej dochód w 2020 r. oraz podniosła, że ma niski dochód z rolnictwa. Wniosek został złożony przez skarżącą w okresie trwania postępowania wyjaśniającego odnośnie zasadności podlegania jej ubezpieczeniu społecznemu rolników.

W dniu [...] sierpnia 2020 r. skierowano do skarżącej pismo informujące, że postępowanie w sprawie jej podlegania ubezpieczeniu zostało zakończone i okresy pozostają bez zmian. Jednocześnie poinformowano, że w związku z wnioskami o umorzenie należności za II i III kwartał 2020 r. odbędzie się wizytacja pracownika Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w celu zbadania sytuacji materialno-bytowej skarżącej.

W dniu [...] sierpnia 2020 r. poinformowano skarżącą o dacie wizytacji w dniu [...] września 2020 r., prosząc o przygotowanie dokumentów, potwierdzających jej trudną sytuację materialno-bytową.

Podczas zapowiedzianej wizytacji w gospodarstwie rolnym w Jaświłach skarżącej nie było. Ustalono, że grunty należące do K. M. są odłogowane.

Podczas kolejnej wizytacji, w dniu [...] września 2020 r., w miejscu zamieszkania, skarżąca do protokołu z wizytacji wskazała, że osiąga dochody z gospodarstwa rolnego w postaci dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz wskazała ponoszone wydatki. Jako nadzwyczajne zdarzenia i klęski żywiołowe wskazała suszę w 2018 r. i 2019 r. na łąkach. Ponadto podała, że obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim.

Organ rentowy dokonał analizy aktualnego stanu sprawy i możliwości płatniczych K. M. dnia [...] września 2020 r. - sporządzając złącznik UD-21. Z dokonanej przez organ analizy wynika, że wzięto pod uwagę przedłożony przez skarżącą protokół z szacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym w 2019 r., z którego wynika, że łączna wysokość oszacowanych szkód według kwoty obniżenia dochodu w gospodarstwie rolnym wyniosła ogółem 1871,07 zł., co stanowi tylko 19,11% średniej rocznej produkcji w gospodarstwie rolnym. Straty były szacowane na powierzchni 3,14 ha.

Ponadto ustalono, że skarżąca otrzymała z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w 2019 r. dopłaty do gospodarstwa w wysokości 3105,44 zł. oraz pomoc finansową w wysokości 375 zł.

Zdaniem organu, wynik analizy uzyskanych w toku postępowania informacji dał pełny obraz sytuacji materialnej skarżącej, który pozwolił na ocenę, czy istniały przesłanki do umorzenia należności.

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. znak: [...] odmówiono skarżącej umorzenia należności w kwocie 126 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników – na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie.

W dniu [...] października 2020 r. wpłynęło do organu podanie skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. znak: [...], utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] września 2020 r. znak: [...] odmawiającą umorzenia części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 kwietnia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. w kwocie 126 zł.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Skarżąca zarzuciła, że decyzja jest niesprawiedliwa oraz wskazała, że skargę opiera o ust. 3 pkt 3 załącznika do uchwały Rady Ministrów z dnia 6 września 2019 r. Nr 86/2019 r., zgodnie z którym stosowanie przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 na grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2020 r. poz. 174 ze zm., dalej jako: "u.s.r."), na wniosek rolnika, który poniósł szkody spowodowane w 2019 r. przez suszę, huragan, grad, deszcz nawalny, przymrozki wiosenne lub powódź, pomocy w opłacaniu bieżących składek na ubezpieczenie społeczne oraz regulowaniu zaległości z tego tytułu w formie odraczania terminu płatności składek i rozkładania ich na dogodne raty. Rolnicy, którzy ponieśli szkody spowodowane w 2019 r. przez suszę, huragan, grad, deszcz nawalny, przymrozki wiosenne lub powódź, mogą także ubiegać się o zmianę dotychczasowych warunków spłat należności z tytułu zadłużenia. Możliwe będzie także umarzanie w całości lub w części bieżących składek. Zdaniem skarżącej powyższy przepis jest martwy, ponieważ nie ma zastosowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna i podlegała oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów, należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę rozważań w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2020 r. poz. 174 ze zm., dalej jako: "u.s.r."). Z przepisu tego wynika, że

Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części.

W tym miejscu zaakcentować także należy, że uchwała Nr 86/2019. Rady Ministrów z dnia 9 września 2019 r. w sprawie ustanowienia programu pomocy dla gospodarstw rolnych i rybackich, w których powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 2018 r. suszy lub powodzi nie zobowiązywała do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a jedynie stwarzała takie możliwości. Wskazuje na to jednoznacznie brzmienie przepisu: "Możliwe będzie umarzanie w całości lub części..." oznaczające potencjalną możliwość, a w żadnym wypadku obligatoryjny obowiązek.

Brzmienie powyższego przepisu u.s.r. wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli sądu (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 1 marca 2018 r., sygn. I SA/Rz 63/18; powoływane w treści uzasadnienia orzeczenia dostępne są w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazane w ww. przepisie kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, że decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2013 r., sygn. III GSK 2227/11).

O istnieniu przesłanki ważnego interesu może natomiast świadczyć trudna sytuacja materialna wnioskodawcy i wynikająca z niej niemożność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ważny interes w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację zobowiązanego zachodzi bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zwrotu należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych (zob. wyrok WSA w Kielcach z 19 kwietnia 2018 r., sygn. I SA/Ke 83/18).

Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 2 u.s.r jest wyjaśnienie, czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności, nie występuje ważny interes pozwalający na umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest wyjaśnienie oraz odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy organu orzekającego w istocie nieznane dla strony, co jest sytuacją niedopuszczalną.

Sąd, oceniając zaskarżoną decyzję według kryterium zgodności z prawem, nie znalazł dostatecznych podstaw do postawienia organom orzekającym w sprawie naruszenia norm materialnoprawnych lub proceduralnych, które wymagałyby wyeliminowania kwestionowanego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. W szczególności zgromadzony materiał dowodowy został oceniony zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.").

W niniejszej sprawie skarżąca domagała się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 kwietnia 2020 r. do 30 czerwca 2019 r., w kwocie 126 zł.

Trafnie zauważył organ, że skarżąca otrzymała dopłaty z ARMiR w kwocie 3105,44 zł i pomoc finansową w kwocie 375 zł w związku z suszą w uprawach . Z protokołu z szacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego, wynika, że łączna wysokość oszacowanych szkód wg kwoty obniżenia dochodu w gospodarstwie rolnym wyniosła ogółem 1871,07 zł., co stanowi 19,11% średniej rocznej produkcji w gospodarstwie rolnym. Straty były szacowane na powierzchni 3,14 ha.

W postępowaniu administracyjnym przede wszystkim to organ administracyjny winien gromadzić materiał dowodowy, ale to nie zwalnia zainteresowanego od przedstawienia dowodów obrazując jego rzeczywistą sytuację materialną i wykazanie, że zapłata składek na KRUS za wskazywany okres spowodowałaby zagrożenie jego egzystencji życiowej. W tym zakresie skarżąca nie wykazała się inicjatywą dowodową. Skarżąca nie przedstawiła żadnych nowych dowodów lub okoliczności, nie przedstawiła też żadnych dokumentów potwierdzających ubezpieczenie gospodarstwa rolnego. Jej sytuacja majątkowa i dochodowa jest niezmienna. Podobnie jak sytuacja zdrowotna. Od paru lat skarżąca cyklicznie domaga się od organu umorzenia jej należności, przy jednoczesnej spłacie tych należności w drodze potrącenia z zasiłku chorobowego lub innych świadczeń przez nią uzyskiwanych.

Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów materialnych, ani też proceduralnych. Zaskarżona decyzja skonstruowana jest prawidłowo, posiada uzasadnienie faktyczne i prawne, jest logiczna i spójna, odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł o oddaleniu skargi w myśl art. 151 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842), z uwagi na objęcie całego obszaru kraju, w tym Miasta Białegostoku (siedziby Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) tzw. strefą czerwoną, wskazującą na zwiększone ryzyko zakażenia wirusem SARS-Co-V2.