Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SO/Wr 32/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata
*Umorzono postępowanie w zakresie wniosku/postępowanie wpadkowe
Powołane przepisy: article: art. 249a w zw. z art. 239 pkt 1 lit. a i art. 258 par. 2 pkt 7 i art. 245 par. 3 i art. 243
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 18 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu przed wszczęciem postępowania sądowego w sprawie dotyczącej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Skarżący pismem z dnia 25 sierpnia 2017 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w celu sporządzenia skargi i reprezentowania w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym w sprawie dotyczącej opisanej w sentencji decyzji. W piśmie tym podał, że nie potrafi sam sporządzić skargi do sądu i reprezentować swoich interesów. Dodał, że ma [...] lat, wykształcenie [...], nie posiada majątku, obecnie nie pracuje, ponieważ przebywa na rencie.

Do pisma tego dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, które składają osoby wnioskujące o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach cywilnych, w którym podał, że otrzymuje rentę w wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz, że koszty jego leczenia wynoszą [...] zł i że posiada zaległości z tytułu alimentów w wysokości około [...] zł. W oświadczeniu tym podał, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych.

Do pisma tego dołączył złożony na urzędowym z dnia 29 sierpnia 2017 r. formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie z kosztów sądowych, w którym w przedmiocie zaskarżenia podał dwie decyzje SKO.

Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 4 września 2017 r. poinformowano skarżącego, że w zawarty w piśmie z dnia 25 sierpnia 2017 r., wiosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi i reprezentowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dwóch sprawach zakończonych decyzjami SKO we [...] z dnia [...] o numerach [...] i [...] w przedmiocie zaległości alimentacyjnych został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w powyższych dwóch sprawach przed wszczęciem postępowania sądowego. Wniosek dotyczący decyzji nr [...] został zarejestrowany pod sygnaturą akt IV SO/Wr 31/17, a wniosek dotyczący decyzji nr [...] pod niniejszą sygnaturą akt IV SO/Wr 32/17.

Jednocześnie wyjaśniono, iż złożony na jednym urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w dwóch powyższych sprawach zakończonych decyzjami SKO w przedmiocie zaległości alimentacyjnych został skutecznie wniesiony jedynie w pierwszej sprawie zarejestrowanej pod sygnaturą akt IV SO/Wr 31/17 dotyczącej decyzji SKO o numerze [...], ponieważ w każdej sprawie sądowej wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zostać złożony na odrębnym urzędowym formularzu PPF.

W związku z powyższym, pismem tym wezwano skarżącego, do złożenia w niniejszej sprawie o sygn. IV SO/Wr 32/17, na wymaganym odrębnym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wezwano skarżącego do nadesłania następujących dokumentów źródłowych i wyjaśnień (zgodnie z art. 255 ustawy z dn. 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) stanowiącym, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.), tj.: dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów skarżącego, w tym z tytułu renty i wszystkich dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym tj. rodziców (w tym z tytułu prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego) za okres ostatnich czterech miesięcy np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, cztery ostatnie odcinki renty i emerytury,) wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy, domowników (rodziców), dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem wnioskodawcy i rodziców (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. wnioskodawcy i domowników (rodziców), ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, oświadczenia o posiadanych środkach transportu (należało podać rocznik i markę), wyjaśnienia do kogo należy tytuł prawny do lokalu w którym skarżący zamieszkuje i czy skarżący ponosi opłaty za to mieszkanie (dane te należało udokumentować), dokumenty potwierdzające zadłużenie.

W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nadesłał pismo z dnia 7 września 2017 r. w którym podał, że z uwagi na to, że termin do wniesienia skargi upływa w dniu [...] r. w piśmie tym składa m. in. odwołanie od wspomnianych dwóch decyzji SKO (czyli skargi). Podkreślił, że nie stać go na ustanowienie adwokata. Obecnie i wcześniej płacili alimenty "na tyle na ile było go stać". Alimenty płacił "z ręki do ręki". Stan jego zdrowia nie pozwala mu na podjęcie jakiejkolwiek pracy, a rodzice nie są w stanie pomóc mu finansowo z uwagi na ich wiek i zły stan zdrowia, gdyż odboje są obłożnie chorzy i potrzebują pomocy oraz wsparcia. Wraz z rodzicami znajduje się w krytycznej sytuacji życiowej i psychicznej. Wniósł o szybkie wyznaczenie pełnomocnika.

Do pisma tego dołączył wyciąg z konta bankowego za okres od [...] do [...], z którego wynika, na konto to przelewane jest świadczenie z tytułu renty w wysokości [..] zł netto i jednocześnie że wypłata środków zwolnionych spod egzekucji następuje do kwoty [...] zł, tj. np. [...] zł (lipiec) lub [...] zł (sierpień).

Wraz z tym pismem skarżący przedłożył złożony na odrębnym urzędowym formularzu z dnia 6 września 2017 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu i zwolnienie z kosztów sądowych, w rubryce nr 6 obejmującej stan rodzinny podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z matką i ojcem, których wiek jest zaawansowany, w rubryce nr 10 obejmującej dochody wskazał, że otrzymuje rentę, natomiast rodzice otrzymują świadczenia emerytalne, a łączny ich miesięczny dochód wynosi około [...] zł netto. Mimo, iż skarżący w formularzu tym nie podał wysokości własnej renty i wysokości emerytur rodziców, to jednak w pierwszym formularzu z dnia 29 sierpnia 2017 r. (k-8 do k- 9) wskazał, że jego renta wynosi [...] zł netto, a emerytura ojca [...] zł netto, zaś emerytura matki [...] zł netto. W uzasadnieniu tego odrębnego formularza wskazał, że utrzymuje się z renty, zaś na koszty utrzymania i leki pozostaje mu około 300 zł. Rodzice z którymi mieszka są bardzo schorowani, nie może podjąć żadnej pracy z uwagi na stan zdrowia. W rubryce obejmującej zobowiązania i stałe wydatki podał, że wynoszą one około 3.500 zł, a w tej samej rubryce formularza z dnia 29 sierpnia 2017 r. sprecyzował, że obejmują one: czynsz najmu 600 zł, alimenty 550 zł, pozostałe koszty utrzymania mieszkania 300 zł, ubezpieczenie 100 zł, leczenie 500 zł, rehabilitacja 200 zł, inne 200, czyli łącznie około 2.500 zł. W formularzu tym podał, że nie posiada nieruchomości i że posiada jedynie mieszkanie spółdzielcze i nie posiada oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych oraz wierzytelności.

Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów sądowych.

Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym.

Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony.

Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.

W myśl zaś art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu.

Wniosek o prawo pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowego (art. 243 p.p.s.a.) skoro został on złożony przed wniesieniem skargi, którą zgodnie z art. art. 54 § 1 p.p.s.a. wnosi się za pośrednictwem organu. Oceny tej nie zmienia fakt, że zawarta w późniejszym piśmie skarżącego z dnia 7 września 2017 r. skarga wniesiona do Sądu bez pośrednictwa organu, została przesłana przez Sąd do organu.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędy, tj. adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w wiarygodny sposób, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.

Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Z treści rubryki nr 6 urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującej "stan rodzinny wnioskodawcy", w której skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z ojcem i matką oraz opisanego wyżej pisma z dnia 7 września 2017 r. w którym wskazał, że jego rodzice są obłożnie chorzy i nie są w stanie mu pomóc finansowo i potrzebują pomocy i wsparcia wynika, że skarżący mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z matką i ojcem. Wspólne gospodarstwo domowe potwierdza również fakt, iż matka skarżącego odebrała, jako dorosły domownik korespondencję z Sądu dotyczącą niniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy k- 17 oraz treść rubryki nr 4 formularza k- 13 obejmującej uzasadnienie, w której skarżący podał, że mieszka z rodzicami.

Skoro skarżący mieszka i prowadzi wspólne razem z matką i ojcem, to tym samym matka i ojciec skarżącego tworzy z nim wspólne gospodarstwo domowe, a przez to ich łączne wydatki i zdolności finansowe bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy, co koresponduje choćby z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), dalej: "k.r.o.", zgodnie z którym rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, jak również art. 128 k.r.o. – w jego myśl obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (por. post. NSA z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt II FZ 1212/14).

Dochody matki i ojca współkształtują zatem sytuację finansową wnioskodawcy.

W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412).

W takiej sytuacji należy stwierdzić, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa.

Skarżący bowiem przedkładając jedynie własny rachunek bankowy udokumentował wyłącznie wysokość własnego dochodu z tytuł renty, którą otrzymuje w kwocie [...] zł.

Nie udokumentował natomiast wysokości dochodu obojga rodziców, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, w tym np. poprzez przedłożenie ostatnich odcinków ich emerytury, co nie pozwala na ocenę, czy wysokość dochodów rodziców rzeczywiście kształtuje się w kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy.

Skarżący nie przedłożył także własnego zeznania podatkowego ani też zeznań podatkowych rodziców i wyciągów z ich kont bankowych, lokat bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, co nie pozwala na pełną, rzeczywistą ocenę sytuacji dochodowej skarżącego i jego rodziców wynikającej także ze wspomnianych zeznań podatkowych i stanu i historii kont bankowych rodziców.

Brak tych danych nie pozwala na wiarygodną ocenę, czy rzeczywiście sytuacja dochodowa skarżącego kształtuje się tak, jak to opisał, we wniosku o prawo pomocy.

Skarżący nie nadesłał także dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę, czy wydatki te są ponoszone w kwotach podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku, jako że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ, 13http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Przyznania prawa pomocy nie uzasadniają także okoliczności dotyczące złego stanu zdrowia skarżącego i jego rodziców, ponieważ wybiórcze udostępnienie danych nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, gdyż nie odzwierciedla pełnej sytuacji finansowej wnioskodawcy.

Podkreślić trzeba, iż w rozpoznawanej sprawie, w celu oceny wniosku o prawo pomocy, nie można było nawet posiłkowo skorzystać z danych znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy, ponieważ wniosek został złożony przed wniesieniem skargi i wpływem do Sądu akt administracyjnych organu wraz z odpowiedzią na skargę.

W tej sytuacji zasadne było potwierdzenie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy poprzez nadesłanie żądanych w sprawie dokumentów źródłowych i udzielenie wyjaśnień przez skarżącego, czego w niniejszej sprawie w pełnym zakresie nie wykazano.

Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 4 września 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a., z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12).

Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić.

Współpracy tej, w pełnym zakresie, w niniejszej sprawie zabrakło.

Z tych względów należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu.

Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej.

W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się.

O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji.

W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy;

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.