Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 481/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2006-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz, Sędziowie Asesor WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska (spr.),, Asesor WSA Michał Ruszyński, Protokolant Anna Paprocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi W.N. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej W.N. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] kwietnia 2006r. Wiceprezydent Miasta wydał decyzję Nr [...], którą orzekł o odmowie wymeldowania małoletniej W.N. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] oraz decyzję Nr [...], którą orzekł o odmowie wymeldowania Ł.N. z pobytu stałego z tego samego lokalu. Decyzje wydane zostały na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 z póz. zm.)- dalej ustawa o ewidencji ludności. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że sprawa wszczęta została na wniosek M.N. złożony w dniu [...] lutego 2004r. którym wniósł o wymeldowanie córki W.N. urodzonej w 1990r. i syna Ł.N. urodzonego w 1983r. We wniosku wskazał, że dzieci nie mieszkają w lokalu od sierpnia 2003r., mieszkają z matką I.N. w lokalu przy ul. [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że w wyjaśnieniach I.N. – matka wyżej wymienionych W. i Ł. – stwierdziła, że do opuszczenia lokalu została przymuszona przez męża z uwagi, że znęcał się nad rodziną przez okres 2 lat. W dniu [...] września 2003r. z dwójką dzieci wyprowadziła się do swojej matki przy ul. [...]. W tym dniu M.N. wyrzucił wszystkie rzeczy na korytarz i wymienił zamki do mieszkania.

W wyjaśnieniach M.N. stwierdził, że W. i Ł. nie mieszkają w lokalu od sierpnia 2003r. W jego obecności i matki opuściły mieszkanie i nie były przymuszane do opuszczenia lokalu. Wskazał ponadto, że nie kontaktują się z nim. Wyjaśnił również, że jego żona wyprowadziła się z czwórką dzieci ze względu na duże zadłużenie mieszkania. Wymeldowała się dwójka dzieci, nadal zameldowanych pozostało dwoje. Wskazał, że opuszczenie lokalu nastąpiło przez żonę dobrowolnie, aby nie musiała płacić zadłużenia.

I.N. dodatkowo wyjaśniła, że wymeldowała się z tego lokalu z dwójką dzieci – E. i M. – ze względu na zmianę szkoły dzieci. W.N. wyjaśniła, że chciałaby do tego lokalu powrócić i w nim mieszkać, nie mieszka w nim, bo M.N. wymienił zamki i nie wpuszcza jej do mieszkania.

Organ dodatkowo ustalił, że w dniu [...] września 2003r. wszczęte zostało postępowanie przygotowawcze przeciwko M.N. podejrzanemu o popełnienie przestępstwa przeciwko członkom rodziny. W dniu [...] lutego 2006r. Sąd Rejonowy Wydział Karny wyrokiem w sprawie sygn. akt II K 145/04 uznał M.N. za winnego tego, że w okresie od sierpnia 2001r. do sierpnia 2003r. znęcał się psychicznie nad swoją żoną I.N. oraz dziećmi E. i Ł.N. w ten sposób że, znajdując się pod wpływem alkoholu wszczynał awantury w miejscu zamieszkania, podczas których wyzywał członków rodziny słowami powszechnie używanymi za obelżywe i wulgarne, groził pozbawieniem życia wzbudzając uzasadnioną obawę spełnienia tych gróźb, opluwał, zmuszał do opuszczenia mieszkania, zakłócał spokój głośną muzyką dzieciom, uniemożliwiając im naukę i wypoczynek.

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że spełnienie przesłanki opuszczenia przez osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i trwałe. Organ uznał, że małoletnia W.N. jak i Ł.N. nie opuścili dobrowolnie lokalu przy [...]. Opuszczenie lokalu spowodowane było trwającą od dłuższego czasu sytuacją rodzinną oraz zachowaniem ojca – M.N..

Od decyzji odwołanie złożył M.N. w którym wskazał, że decyzje organu I instancji oparte zostały na nieprawomocnym wyroku Sądu Rejonowego z tego względu jest niezgodna z prawem, ponieważ oskarżonego uważa się za niewinnego dopóki jego wina nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem. Wskazał również, że organ nie dokonał analizy i samodzielnej oceny wszystkich okoliczności.

Wojewoda decyzją z dnia [...] czerwca 2006r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności uchylił w całości decyzje z dnia [...].04.2006r. Nr [...] i Nr [...] orzekające o odmowie wymeldowania W. i Ł.N. z pobytu stałego i orzekł o wymeldowaniu W. i Ł. z pobytu stałego.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że bezspornym jest fakt, że W. i Ł.N. nie zamieszkują od sierpnia 2003r. przy ul. [...]. Organ rozpatrując sprawę nie wziął pod uwagę dowodzeń I.N. dotyczących przyczyn opuszczenia lokalu, gdyż postępowanie o wymeldowanie nie można uzależniać od ustaleń poczynionych postępowaniu karnym. Opuszczając lokal w 2003r. I.N. dokonała sama wymeldowania z lokalu wraz z dwójką innych dzieci i zameldowała się z nimi w lokalu u matki, nie dokonując wymeldowania W. i Ł. chociaż te dzieci również zamieszkują z nią od 3 lat w lokalu przy ul. [...]. Ponadto organ wskazał, że I.N. nie określiła terminu swojego i dzieci powrotu do spornego lokalu. Nie podjęła również od 2003r. żadnych czynności prawnych w tym zakresie. Organ wskazał, że zameldowanie w lokalu jest wyłącznie rejestracją stanu faktycznego, a nie prawnego i potwierdza fakt pobytu osoby w tym lokalu.

Od decyzji Wojewody skargę w imieniu W.N. złożyła jej matka - I.N.. Decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności oraz naruszenie zasad współżycia społecznego, poprzez przyjęcie, że spełnione zostały przesłanki do wymeldowania W. i Ł.N. z pobytu stałego. Z uwagi na powyższe wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, stwierdzenie, że decyzja organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2006r. jest podjęta zgodnie z prawem i zasadami współżycia społecznego oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że do opuszczenia miejsca zamieszkania W.N. zmusił ojciec – M.N. - poprzez ciągłe awantury, szykany i używanie przemocy fizycznej. Podkreślono również, że W.N. deklaruje chęć powrotu do miejsca stałego pobytu, o ile umożliwi jej to ojciec M.N. i nie będzie się nad nią znęcał. Wskazano jednocześnie, że decyzja Wojewody "promuje osoby stosujące przemoc w rodzinie".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując na argumenty przytoczone w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia [...] grudnia 2006r. skarżąca uzupełniła skargę. Jednocześnie reprezentująca skarżącą I.N. - udzieliła pełnomocnictwo dla W.S. – Przewodniczącego Ogólnopolskiego Związku Zawodowego. W piśmie tym jednocześnie wniesiono o wyłączenie od udziału w postępowaniu pracownika Urzędu Wojewódzkiego – T.K..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż Sąd nie dopuścił do udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym jako pełnomocnika W.S.. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie określają krąg podmiotów mogących występować w tym postępowaniu w charakterze pełnomocnika. Zgodnie z treścią art. 35 § 1 przywołanej ustawy – pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również rodzice, małżonek , rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. Natomiast z przedłożonych dokumentów nie wynika by W.S. należał do kręgu osób wymienionych w przywołanym przepisie. Wskazać należy również, iż z akt administracyjnych nie wynika, aby przy wydaniu decyzji brał udział T.K., z tego też względu Sąd nie badał czy w postępowaniu przed organem odwoławczym zostały naruszone przepisy postępowania dotyczące wyłączenia pracownika od udziału w sprawie. Sąd nadto nie ma kognicji aby w zakresie orzekania o zaskarżonym akcie administracyjnym, wyłączał od udziału w sprawie określonych pracowników organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Nie może zatem wkraczać w uprawnienia organów administracji orzekając bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Uchylenie decyzji administracyjnej przez Sąd następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy. Na mocy art. 133§ 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Oceniając zasadność decyzji w zakresie, w jakim Sąd jest władny to uczynić, a więc z punktu widzenia jej zgodności z prawem, stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja narusza: przepis prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 z póz. zm.) – dalej zwana ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych – oraz przepisy prawa procesowego, a w szczególności art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Stwierdzone przez Sąd naruszenia nie dają jednakże podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, ale stanowią podstawę do jej uchylenia.

W sprawie bezspornym jest, że W. i Ł.N. nie mieszkają w lokalu przy ul. [...] od sierpnia 2003r. Istotną okolicznością w sprawie jest natomiast czy opuszczenie lokalu przez wyżej wymienionych nastąpiło w sposób trwały i dobrowolny. Podkreślić należy, że postępowanie w sprawie dotyczy W. i Ł.N., a nie ich matki I.N.. Zdaniem Sądu okoliczność dotycząca charakteru opuszczenia lokalu została zbadana przez organ I instancji. Organ w tym zakresie przeprowadził postępowanie dowodowe zgodnie z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji - organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podkreślenia wymaga fakt, że dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. Tak jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, o ustaniu jej pobytu w dotychczasowym miejscu.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, że spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Winno być ono zatem rozumiane jako faktyczne zaniechanie posiadania lokalu oraz dobrowolne wyprowadzenie się do innego miejsca zamieszkania. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy również uznać taką sytuację, w której zmiana miejsca pobytu osoby dotychczas zameldowanej nastąpiła na skutek zachowania innej osoby, ale osoba uprawniona nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu – vide wyrok NSA z 02 kwietnia 2001r., sygn. akt VSA 3078/00, lex 78937).

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Dobrowolne opuszczenie ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób.

Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy uprawniał w sprawie uprawniał organ I instancji do przyjęcia tezy, że opuszczenie lokalu przez małoletnią W. jak i Ł.N. było następstwem bezprawnych działań ich ojca- M.N.. Tym samym uprawnionym jest wniosek, że opuszczenie lokalu nie nastąpiło dobrowolnie.

Zdaniem Sądu nie ma znaczenia, że w dacie orzekania przez organ I instancji nie było prawomocnego wyroku uznającego M.N. za winnego zarzucanych czynów dotyczących znęcania się nad rodziną. Organy w toku prowadzonego postępowania administracyjnego zobowiązane są w tym zakresie prowadzić postępowanie dowodowe samodzielnie, a prowadzone postępowanie karne ma tylko pośredni wpływ na ustalenia organów administracyjnych. W aktach administracyjnych znajduje się protokół nr [...] z [...] grudnia 2001r. dotyczący zgłoszenia faktu zaistnienia przemocy do którego dołączone są dokumenty zwane "monitoring" z różnych dat z treści których wynika, że I.N. i jej dzieciom udzielana była pomoc przez pracowników Punktu Konsultacyjno-Informacyjnego dla Ofiar Przemocy. Ponadto prowadzenie postępowania karnego, a nadto skazanie M.N. – nawet jeżeli jest to wyrok nieprawomocny – jest wystarczającą podstawą uzasadniającą przyjęcie, że opuszczenie lokalu przez W. i Ł.N. nie było dobrowolne.

Organ I instancji ustalił, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne tak więc nie została spełniona jedna z przesłanek pozwalających na dokonanie wymeldowania. Organ II instancji natomiast nie wziął pod uwagę tych ustaleń, ograniczając się wyłącznie do stwierdzenia, że I.N. dokonała sama wymeldowania się ze spornego lokalu wraz z dwójką innych dzieci i zameldowała się w lokalu u matki, nie dokonując wymeldowania W. i Ł.N. ze spornego lokalu, chociaż te dzieci również zamieszkują z matką w lokalu przy ul. [...]. Argumentem świadczącym o zasadności wymeldowania jest – zdaniem organu II instancji – że I.N. nie określiła swojego i dzieci powrotu do spornego lokalu. Tym samym nie można potwierdzić zamieszkiwania W. i Ł. w lokalu.

Zdaniem Sądu, organ opierając decyzję o wymeldowaniu wyłącznie na okoliczności, że W. i Ł.N. nie przebywają w lokalu przy ul. [...] - bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, które uzasadniałoby przyjęcie, że opuszczenie lokalu nastąpiło dobrowolnie i na trwałe – dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik postępowania. Zdaniem Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał organowi podstaw do wymeldowania. Tym samym naruszono przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Z tego też względu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 z póz. zm.) oraz w związku z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. orzekł jak w sentencji. Na mocy art. 152 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 wyżej wymienionej ustawy.