Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 659/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par 1 pkt 2, art. 145 par 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 i art. 17
journal: Dz.U. 1958 nr 11 poz 37
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski,, Sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2011 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...]; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego W. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23% podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2011r. Minister Gospodarki po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez W. W. i Z. L. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] listopada 2010r., którą nie stwierdzono nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa Młyn Elektryczny "[...]" – [...] w S. pow. B., woj. [...].

W uzasadnieniu wskazano, że wydając powyższą decyzję Minister Gospodarki uznał, że przy rozpoznaniu sprawy zakończonej orzeczeniem z dnia [...] marca 1963r. organ nie dopuścił się rażącego naruszenia przepisów prawa.

Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] listopada 2010r. złożyły W. W. i Z. L. Skarżące stanęły na stanowisku, że wyeliminowanie z obrotu prawnego zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1952r. ustanawiającego przymusowy zarząd nad młynem ze skutkiem wstecz powoduje, że nie było podstawy prawnej do wydania orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Ponownie rozpoznając sprawę Minister Gospodarki stwierdził, że z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego mogą wystąpić następcy prawni dawnych właścicieli młyna L. i S. braci W. Są nimi na podstawie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku: W. W., Z. L., J. W., M. S., W. W., J. W., E. D., A. S., F. S., K. W., H. W., J. S., Z. S.

Organ omówił specyfikę postępowania nieważnościowego. Stwierdził następnie, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem przymusowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37) – przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego przechodzą z mocy prawa na własność Państwa, chyba że nastąpi ich zwrot w trybie określonym tą ustawą. Ustawa z 1958r. weszła w życie z dniem 8 marca 1958r. W tym dniu przedsiębiorstwo Młyn Elektryczny "[...] " – [...] znajdowało się pod przymusowym zarządem państwowym ustanowionym zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1952r. Minister Gospodarki zatem prawidłowo stwierdził, że orzeczenie z dnia [...] marca 1963r. nie wywołało skutków w sferze prawa materialnego, albowiem skutek taki nastąpił z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958r. tj. z dniem 8 marca 1958r. Właściwy minister zobowiązany był wydać orzeczenie stwierdzające przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa o ile przedsiębiorstwo to było objęte zarządzeniem o ustanowieniu zarządu państwowego i nie zostało zwrócone byłym właścicielom. Zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1952r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu było wiążące i stanowiło podstawę do stwierdzenia zaistnienia ustawowej okoliczności wynikającej z art. 2 ustawy z 25 lutego 1958r. tj. objęcia przedsiębiorstwa przymusowym zarządem.

Istniejący związek pomiędzy orzeczeniem z dnia [...] marca 1963r., a zarządzeniem z dnia [...] listopada 1952r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego powoduje, że nie można przypisać wady rażącego naruszenia prawa orzeczeniu Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963r tylko dlatego, że późniejszą decyzja Ministra Gospodarki stwierdzono nieważność tego zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu.

Dalej stwierdzono, że gdyby nawet przyjąć, że stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu (co miało miejsce decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2010r.) skutkuje wyeliminowaniem tej decyzji z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc i w efekcie w dniu [...] marca 1958r. przedmiotowe przedsiębiorstwo młyńskie nie było objęte przymusowym zarządem – to ustawodawca w wymienionej ustawie uregulował również nacjonalizację przedsiębiorstw, które spełniały przesłanki wynikające z art. 17 pkt 2.

Zgodnie z art. 17 pkt 2 przepisy ustawy z 1958r. miały zastosowanie również do przedsiębiorstw, których władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954r. i które pozostawały w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba, że władanie to opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych, aniżeli wymienione w art. 1 lub 17 pkt 1 omawianej ustawy. Organ wywodzi, że przepis art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958r. ma zastosowanie do tych przedsiębiorstw i innego mienia, które w okresie do dnia 31 grudnia 1954r. zostały objęte we władanie przez państwowe jednostki organizacyjne i od chwili objęcia przez te jednostki pozostawały w ich władaniu bez żadnego tytułu prawnego wynikającego z przepisów szczególnych innych, aniżeli wymienione w art. 1 lub pkt 1 art. 17 aż do dnia wejścia w życie ustawy. Jako władanie należy rozumieć faktyczne, fizyczne władztwo nad mieniem, nie pozostającym w ręku właściciela.

Analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że właściciele przedsiębiorstwa Młyn Elektryczny [...] utracili nad nim władanie przed dniem 31 grudnia 1954r.

Zatem przedmiotowe przedsiębiorstwo podlegało kryteriom wskazanym w art. 17 pkt 2 ustawy z 1958r., a zatem istniała w przepisach prawa materialnego podstawa prawna nacjonalizacji tego młyna. Brak powołania art. 17 pkt 2 jako podstawy prawnej w orzeczeniu Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963r. nie stanowiłoby w tym zakresie podstawy do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem powołanie w decyzji niewłaściwego przepisu prawnego samo przez się nie powoduje nieważności tej decyzji, jeżeli rozstrzygnięcie znajduje oparcie w innym przepisie prawnym, nie wymienionym w decyzji, ale zawartym w akcie prawnym, który jest podstawą decyzji.

Stąd też nie można twierdzić, aby orzeczenie z 1963r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2011r. do sądu administracyjnego złożyła Z. L.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące odmową stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa Młyn Elektryczny [...]. Naruszenie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem przymusowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37) polegające na przyjęciu, że przedsiębiorstwo to pozostawało pod zarządem państwowym mimo, że Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] sierpnia 2010r. stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1952r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu ze skutkiem ex tunc. Dalej naruszenie art. 17 ust. 2a ustawy z 1958r. polegające na uznaniu, że wskazany przepis znajduje zastosowanie w odniesieniu do przedmiotowego młyna, co stanowi konsekwencję błędnych ustaleń faktycznych poczynionych przez organ w szczególności, że osoby uprawnione utraciły władanie tym przedsiębiorstwem w okresie do dnia 31 grudnia 1954r. oraz uznaniu, że przedsiębiorstwo pozostawało w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych w dniu 8 marca 1958r. tj. w dniu wejścia w życie cytowanej ustawy. A także naruszenie art. 7 kpa poprzez pominięcie w toku postępowania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Skarga wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa Młyn Elektryczny [...].

W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie zasadnicze znaczenie ma okoliczność, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2010r. Minister Gospodarki stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1952r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu nad przedsiębiorstwem Młyn Elektryczny [...] z mocą ex tunc. Z obiegu prawnego zatem zostało wyeliminowane zarządzenie będące podstawą wydania orzeczenia w przedmiocie przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa. Stosownie do art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958r. przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie tej ustawy pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918r. przechodzą z mocy prawa na własność Państwa. W przedmiotowej sprawie zarządzenie o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad omawianym młynem stanowiło legitymację do stosowania w odniesieniu do niego przepisów ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 25 lutego 1958r. i podstawę prawną do wydania orzeczenia z 1963r. Unieważnione zarządzenie stanowiło podstawę do nacjonalizacji. Jednakże przedsiębiorstwo to jako nie spełniające warunków do objęcia go zarządem nigdy nie powinno przejść na własność Państwa skoro w dacie wydania zarządzenia o przymusowym zarządzie brak było podstaw do objęcia tym zarządem, co potwierdziła decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2010r. Wobec stwierdzenia nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu z mocą ex tunc należy wnosić, że nie obowiązywało ono w dacie wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego, zatem przedsiębiorstwo nie było objęte przymusowym zarządem, co stanowiło warunek konieczny do wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Wobec braku przesłanek wynikających z przepisu art. 2 ustawy z 1958r. do wprowadzenia zarządu przymusowego już w dacie wydania zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1952r. uznać należy, że orzeczenie z 1963r. o przejęciu przedsiębiorstwa na rzecz Państwa stoi w rażącej sprzeczności z normą art. 2.

Dalej skarga wywodzi, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej ma moc wsteczną, zatem eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji tak jakby w ogóle nie została ona podjęta. Tym samym nie można wnosić o wznowienie postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 8) kpa bowiem decyzja, której stwierdzono nieważność nie istnieje w obrocie prawnym od samego początku i tym samym nie może wywołać żadnych skutków prawnych. Następuje powrót do takiej sytuacji przed organem administracji publicznej, która miała miejsce przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do argumentu podanego w zaskarżonej decyzji, że młyn podlegał nacjonalizacji na podstawie art. 17 pkt 2 ustawy z 1958r. podniesiono, że Minister poczynił błędne ustalenia faktyczne. Zdaniem skarżącej dopiero protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] lutego 1961r. przedsiębiorstwo zostało przekazane Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w S. Zatem pierwotni właściciele władali przedsiębiorstwem do 1961r. Zatem art. 17 ustawy nacjonalizacyjnej nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Na wstępie wymaga omówienia specyfika postępowania, w którym została wydana oceniana przez Sąd decyzja administracyjna. W postępowaniu nieważnościowym bowiem zasadnicze znaczenie ma norma procesowa tj. art. 156 kpa i nast., a dopiero w dalszej kolejności inne przepisy.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy decyzja podlegająca kontroli jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa. Jest to instytucja procesowa stanowiąca wyjątek od statuowanej w art. 16 § 1 Kpa ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznej i z tych względów stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy zostanie bezspornie ustalone wystąpienie przyczyny nieważności określonej w art. 156 § 1 Kpa. Analiza orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas gdy spełnione zostaną łącznie trzy przesłanki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu, oraz racje ekonomiczne, społeczne - skutki, które wywołała decyzja.

Oczywistość naruszenia prawa polega na niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji. Wątpliwości i spór co do wykładni przepisu prawa materialnego nie może stanowić przesłanki do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji (vide wyrok NSA z dnia 18.01.2002 r. w sprawie I SA 1506/00, LEX nr 81968 oraz wyrok NSA z dnia 02.02.2006r. w sprawie II OSK 489/05, LEX nr 196694). Analiza orzecznictwa w tej materii wskazuje, że przesłankę rażącego naruszenia prawa należy odnosić przede wszystkim do norm o charakterze materialnym. Jeżeli natomiast decyzja narusza przepisy prawa procesowego zasadniczo właściwym trybem do jej ewentualnego wzruszenia jest wznowienie postępowania (art. 145 kpa). Jedynie w sytuacjach szczególnych możliwe jest zastosowanie instytucji stwierdzenia nieważności jeżeli zostanie stwierdzone naruszenie przepisów proceduralnych.

W niniejszej sprawie organ nie stwierdził, aby przy wydaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego doszło do rażącego naruszenia prawa. Jednocześnie rozważania organu składają się niejako z dwóch wątków.

Na wstępie organ przeprowadza wywód, że stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem nie powoduje samo przez się, że orzeczenie nacjonalizacyjne (art. 2 ustawy) dotknięte jest wadą rażącego naruszenia prawa. Decyzja bowiem o stwierdzeniu nieważności przymusowego zarządu następuje po wydaniu orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Oceniając zatem legalność decyzji Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1963r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa Młyn Elektryczny [...] w trybie nieważnościowym organ bada stan faktyczny i prawny z chwili wydania tej decyzji. Tymczasem w dniu [...] marca 1963r. zarządzenie o ustanowieniu zarządu przymusowego istniało w obrocie prawnym i stanowiło podstawę nacjonalizacji. Zatem w chwili wydawania tego orzeczenia (1963r.) organ uwzględnił stan prawny wynikający z innej ostatecznej decyzji administracyjnej i oparł się na niej dokonując ustaleń faktycznych.

W konsekwencji, jak należy wywodzić z uzasadnienia pierwszej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2010r. właściwym trybem do zweryfikowania orzeczenia o przejściu młyna na własność Państwa będzie postępowanie wznowieniowe. Nie można bowiem uznać, że orzeczenie z 1963r. zostało wydane bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W dacie tej istniały przesłanki do przejęcia przedsiębiorstwa, bowiem objęte ono było przymusowym zarządem państwowym co wypełniało wymogi wskazane w art. 2 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem przymusowym.

Odnosząc się do tej części wywodów sąd stwierdza, że obecnie orzecznictwo NSA, a należy pamiętać o dwuinstancyjnym modelu sądownictwa administracyjnego i ostatecznie wiążących orzeczeniach tego sądu, stoi na stanowisku, że stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu zarządu przymusowego, ze względu na skutek eliminacji tego zarządzenia od dnia jego wydania (ex tunc), prowadzi do sytuacji, w której brak jest materialnej przesłanki pozostawania przedsiębiorstwa w zarządzie przymusowym państwa. Jednocześnie wskazano, że nie znajduje uzasadnienia stanowisko, według którego stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem stanowi określoną w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. podstawę do wznowienia postępowania zakończonego wydaniem orzeczenia nacjonalizacyjnego (vide wyrok NSA z dnia 3 listopada 2010r. sygn. akt I OSK 825/10 oraz tak samo wyrok NSA z dnia 1 października 2010 r. sygn. akt I OSK 1624/09).

Dokonując zatem obecnie oceny legalności orzeczenia nacjonalizacyjnego należy mieć na uwadze, że inne orzeczenie administracyjne, które stanowiło przesłankę tej nacjonalizacji zostało wyeliminowane z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. Stan taki powoduje, że orzeczenie, którego stwierdzono nieważność nie wywołuje żadnych skutków prawnych.

Drugi wątek rozważań organu opiera się na przyjęciu tezy, że co prawda wobec stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] listopada 1952r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu nad przedsiębiorstwem Młyn Elektryczny [...] z mocą ex tunc Państwo nie nabyło własności przedmiotowego młyna na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem przymusowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37) jednak nabycie to ma swoją podstawę prawną w innym przepisie tj. art. 17 pkt 2 tego aktu prawnego. Organ przywołał jednocześnie pogląd, który sąd orzekający podziela, że powołanie w decyzji niewłaściwego przepisu prawnego samo przez się nie powoduje nieważności tej decyzji, jeżeli rozstrzygnięcie znajduje oparcie w innym przepisie prawnym, nie wymienionym w decyzji, ale zawartym w akcie prawnym, który jest podstawą decyzji. W niniejszej sprawie jednak analiza przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1958r. prowadzi do wniosku, że nabycie na jej podstawie przez Państwo określonego majątku osób prywatnych (nacjonalizacja) mogło nastąpić rozłącznie w zależności od okoliczności faktycznych na podstawie art. 2 lub art. 17 pkt 2) tej ustawy.

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 8 maja 2007r. (sygn. akt I OSK 40/07) treść art. 17 pkt 2 ustawy z 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym wskazuje, że postanowienia art. 17 pkt 2 odnoszą się do przedsiębiorstw i innego mienia, które zostały objęte we władanie przez państwowe jednostki organizacyjne bez tytułu prawnego. Natomiast władanie związane z zarządem ustanowionym w trybie dekretu z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego jest władaniem opartym na tytule prawnym, a tego rodzaju mienie podlega uregulowaniu z art. 2 omawianej ustawy.

Na dwutorowość regulacji nacjonalizacyjnych przewidzianych w powoływanej ustawie z 1958r. wskazywał także WSA w Warszawie w wyroku z dnia 14 października 2005 r. (sygn. akt IV SA 1093/05). Sąd stwierdził, że odmienna interpretacja to jest, że art. 17 pkt 2) dotyczy przedsiębiorstw i innego mienia objętych w trybie określonym w dekrecie z dnia 16 grudnia 1918 r. prowadziłaby do wniosku, że ustawodawca dwukrotnie i to przy obowiązku spełnienia różnych kryteriów, uregulował kwestię przejęcia na rzecz Państwa przedsiębiorstw pozostających pod zarządem państwowym ustanowionym w trybie powołanego dekretu. Taką możliwość w odniesieniu do przedsiębiorstw przewidywał bowiem art. 2 ustawy. Zakładając racjonalność ustawodawcy, należy taką ewentualność wykluczyć. Innymi słowy przy przyjęciu, że w art. 17 pkt 2 ustawy chodzi o przedsiębiorstwa i mienie, które zostały objęte przymusowym zarządem ustanowionym w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. regulacja ta traciłaby sens, wobec unormowania art. 2 ustawy. W związku z powyższym należało przyjąć, że przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. odnosiły się nie tylko do majątku podlegającego objęciu w zarząd państwowy na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., ale również do innego mienia. Zgodnie z art. 17 pkt 2 zastosowanie przepisów ustawy również do przedsiębiorstw i innego mienia wymagało spełnienia wyłącznie dwóch przesłanek: utraty władania przez osobę uprawnioną do dnia 31 grudnia 1954 r. i objęcie ich przez państwową jednostkę organizacyjną bez tytułu prawnego.

Wobec powyższego Sąd stoi na stanowisku, iż zastane przez ustawodawcę w dniu wejścia w życie ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem przymusowym tj. w dniu 8 marca 1958r. okoliczności faktyczne decydowały, który z trybów nacjonalizacji zostanie zastosowany. Zasadniczym kryterium była kwestia, czy objęcie przedsiębiorstwa we władanie Państwa nastąpiło na podstawie tytułu prawnego i czy owym tytułem był zarząd państwowy ustanowiony na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Przepis art. 2 stanowił bowiem, że przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie ustawy pod zarządem państwowym przechodzą z mocy prawa na własność Państwa. Nacjonalizacja zatem następowała z mocy prawa w sytuacji spełnienia przesłanki pozostawania pod zarządem państwowym. Spełnienie tego wymogu powodowało przejście prawa własności ex lege, bez konieczności udziału organów administracji publicznej statuujących dopiero na drodze decyzji administracyjnej to przejście. Rola organu sprowadzała się do stwierdzenia stanu prawnego powstałego z mocy samego prawa, a orzeczenie miało charakter deklaratoryjny. Organ zatem w takim postępowaniu nie był władny dokonywać własnych ustaleń faktycznych lecz mógł jedynie potwierdzić stan prawny będący skutkiem działania omawianej ustawy w powiązaniu z jedyną okolicznością o prawnym znaczeniu tj. istnieniem zarządu państwowego.

W konsekwencji dzień wejścia w życie ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem przymusowym determinował jaki tryb nacjonalizacji może zostać zastosowany w stosunku do danego przedsiębiorstwa (mienia). Jeżeli Państwo władało mieniem w oparciu o tytuł prawny nie było możliwe zastosowanie art. 17 pkt 2) tej ustawy. Jednocześnie przyjęta podstawa prawna tego przejścia konsumowała niejako cały proces nacjonalizacyjny, należy bowiem przypomnieć, że art. 2 przewidywał przejście przedsiębiorstwa z mocy prawa. Jeżeli zatem to przejście już nastąpiło ex lege nie jest możliwe po wejściu w życie tej ustawy tj. po dniu 8 marca 1958r. przechodzenie na inną ścieżkę prawną nacjonalizacji, co proponuje Minister Gospodarki w zaskarżonej decyzji. Skutki bowiem zastosowania art. 2 ustawy, a nacjonalizacja przedmiotowego młyna mogła wyłącznie nastąpić na podstawie wymienionego przepisu, gdyż w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem przymusowym istniało w obrocie prawnym zarządzenie o ustanowieniu zarządu państwowego (istniał tytuł prawny) – zostały skonsumowane w dniu 8 marca 1958r. Nie jest możliwe zatem "odwracanie" tych skutków w sytuacji, gdy została stwierdzona w dniu [...] sierpnia 2010r. nieważność zarządzenia ustanawiającego przymusowy zarząd nad młynem i wywodzenie, że przejście przedmiotowego przedsiębiorstwa na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło na podstawie art. 17 pkt 2) ustawy.

Z tych względów należy uznać, że odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z dnia [...] marca 1963r. z powodów i motywacją prawną wskazaną w zaskarżonej decyzji nie mogła zyskać aprobaty sądu orzekającego z przyczyn wyżej omówionych. W ocenie Sądu ocena, czy doszło do rażącego naruszenia prawa poprzez wydanie tego orzeczenia może dokonać się jedynie poprzez rozważenie tej przesłanki na tle art. 2 omawianej ustawy, bez możliwości posiłkowania się art. 17 pkt 2).

Korzystając z możliwości jaką przewiduje art. 135 p.p.s.a. sąd uchylił także pierwszą decyzję Ministra Gospodarki, która w swej treści była tożsama z zaskarżoną decyzją, ale zawierała odmienne powody rozstrzygnięcia. Sąd podziela w ślad za zaprezentowanym w niniejszym uzasadnieniu orzecznictwie NSA pogląd, który stoi na stanowisku, że stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu zarządu przymusowego, ze względu na skutek eliminacji tego zarządzenia od dnia jego wydania (ex tunc), prowadzi do sytuacji, w której brak jest materialnej przesłanki pozostawania przedsiębiorstwa w zarządzie przymusowym państwa. Jeżeli zatem odpadnie wymagana przez art. 2 ustawy przesłanka w postaci pozostawania przedsiębiorstwa pod zarządem państwowym, co nastąpiło ze względu na ostateczne orzeczenie Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2010r. (stwierdzenie nieważności zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu), wówczas orzeczenie o przejściu przedsiębiorstwa na rzecz Państwa wydane na podstawie art. 2 ustawy dotknięte jest wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2) kpa. Inną kwestia jest, czy orzeczenie takie wywołało nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.