Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 932/00
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 2002-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Powołane przepisy: article: art. 47 ust. 2
journal: Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174
law: Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 czerwca 1984 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Teza: Gwarancją ochrony praw właścicielskich jest przekazanie niezawisłemu sądowi kompetencji do rozstrzygnięcia w drodze procesu cywilnego zaistniałego sporu dotyczącego uprawnienia do przebywania w lokalu. To sąd powołany do rozstrzygania sporów cywilnych, przy zachowaniu wszelkich gwarancji procesowych ustala, czy istnieje stosunek prawny uzasadniający ograniczenie możliwości wykonania prawa własności przez właściciela lokalu przez umożliwienie przebywania w nim przez osobę ubiegającą się o zameldowanie. Dopiero następstwem ustalenia uprawnienia do przebywania w lokalu jest możliwość dopełnienia obowiązku meldunkowego. W konsekwencji, nie sposób uznać, by zameldowanie, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./, osoby, której uprawnienie do przebywania w lokalu prawomocnym wyrokiem potwierdził sąd, naruszało prawa właścicieli w sposób bezprawny - sprzeczny z Konstytucją RP, czy Europejską Konwencją Praw Człowieka.

TEZY

Gwarancją ochrony praw właścicielskich jest przekazanie niezawisłemu sądowi kompetencji do rozstrzygnięcia w drodze procesu cywilnego zaistniałego sporu dotyczącego uprawnienia do przebywania w lokalu. To sąd powołany do rozstrzygania sporów cywilnych, przy zachowaniu wszelkich gwarancji procesowych ustala, czy istnieje stosunek prawny uzasadniający ograniczenie możliwości wykonania prawa własności przez właściciela lokalu przez umożliwienie przebywania w nim przez osobę ubiegającą się o zameldowanie. Dopiero następstwem ustalenia uprawnienia do przebywania w lokalu jest możliwość dopełnienia obowiązku meldunkowego. W konsekwencji, nie sposób uznać, by zameldowanie, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./, osoby, której uprawnienie do przebywania w lokalu prawomocnym wyrokiem potwierdził sąd, naruszało prawa właścicieli w sposób bezprawny - sprzeczny z Konstytucją RP, czy Europejską Konwencją Praw Człowieka.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Adama B. na decyzję Wojewody P. z dnia 11 kwietnia 2000 r. (...) w przedmiocie zameldowania na pobyt stały oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 marca 2000 r. (...), powołując się na przepis art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./ Prezydent Miasta S. orzekł o zameldowaniu Artura D. na pobyt stały w lokalu nr (...) przy ul. (...) w S. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Artur D. przebywa w wymienionym w decyzji lokalu, co wykazała kontrola meldunkowa oraz że posiada uprawnienie do przebywania tam, co wynika z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 1 czerwca 1999 r.

Od decyzji tej odwołał się Adam B. podnosząc, że Irenie J., matce Artura D. i najemczyni wymienionego w decyzji lokalu wypowiedziano najem lokalu ze skutkiem na dzień 1 sierpnia 2001 r. Powoływane przez organ I instancji przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, stoją w sprzeczności z Konstytucją RP oraz Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i ograniczają prawo własności.

Decyzją z dnia 11 kwietnia 2000 r. (...) Wojewoda P., powołując się na przepis art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że Artur D. występując z wnioskiem o zameldowanie na pobyt stały w lokalu nr (...) przy ul. (...) w S. podał, iż uprawnienia do zamieszkiwania tam ma jego matka - Irena J. Obecnie od ponad 1,5 roku zamieszkuje w tym lokalu opiekując się chorą matką. Jednocześnie przyznał, że administrator budynku, w którym znajduje się sporny lokal -Wojciech B. odmówił mu potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu, zaś współwłaściciele nieruchomości, w której znajduje się lokal złożyli oświadczenie, w którym nie wyrazili zgody na zameldowanie. Przeprowadzona przez funkcjonariuszy Policji w S. w dniu 2 kwietnia 1998 r. kontrola meldunkowa w przedmiotowym lokalu, wraz z wywiadem środowiskowym wśród sąsiadów Ireny J. potwierdziła fakt zamieszkiwania przez Artura D. w tym lokalu.

W dniu 1 czerwca 1999 r. Sąd Rejonowy w S. orzekł prawomocnym wyrokiem, że Artur D. posiada uprawnienia do zamieszkiwania w lokalu nr (...) przy ul. (...) w S. Podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy o zameldowanie na pobyt stały są przepisy art. 9 ust. 2 i art. 10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Za udowodniony w sprawie organ odwoławczy uznał fakt zamieszkiwania przez Artura D. w lokalu nr (...) przy ul. (...) w S. Co do kwestii uprawnień Artura D. do przebywania w spornym lokalu uznano, że posiada on takie uprawnienia na mocy wyroku Sądu Rejonowego w S. Orzeczenie sądowe zastępuje bowiem, zgodnie z art. 64 Kc, oświadczenie woli właścicieli nieruchomości, którzy nie wyrażają zgody na zameldowanie w niej osób trzecich. Ponadto organ odwoławczy wziął także pod uwagę wskazaną przez Adama B. okoliczność wypowiedzenia Irenie J. umowy najmu przedmiotowego lokalu ze skutkiem na dzień 1 sierpnia 2001 r. Do tej daty Irena J. jest najemcą lokalu. Organ II instancji wyjaśnił, że kompetencję do stwierdzania niezgodności aktów prawnych z Konstytucją posiada Trybunał Konstytucyjny. Skoro jednak nie ma orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które stwierdzałoby, że zachodzi sprzeczność pomiędzy przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych a Konstytucją, organ administracji ma obowiązek stosowania przepisów tej ustawy.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Adam B., wnosząc o jej uchylenie w całości i podnosząc, że zgodnie z art. 14 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych /Dz.U. nr 105 poz. 509 ze zm./ na użyczenie lokalu główny lokator musi posiadać pisemną zgodę właścicieli, której to Irena J. nie posiada. Irenie J. wypowiedziano najem lokalu ze skutkiem na dzień 1 sierpnia 2001 r., co stanowi rozwiązanie umowy najmu i tym samym brak prawnej możliwości kontynuacji użyczenia w stosunku do syna. Brak zgody właścicieli stanowi o braku uprawnień do przebywania w przedmiotowym lokalu powoda a tym samym nie spełnienia warunków zapisu ustawy o ewidencji ludności. Nie zachodzi w sprawie warunek, o którym mowa w art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ograniczenie prawa własności prywatnej jest jawnie sprzeczne z zapisem art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Wojewoda P., odpowiadając na skargę wniósł, o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

W myśl art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./ osoba posiadająca obywatelstwo polskie i przebywająca stale na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana zameldować się w miejscu pobytu stałego. Art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy wymaga przy dopełnianiu obowiązku meldunkowego na pobyt stały, przedstawienia dokumentu stwierdzającego tożsamość oraz potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu /pomieszczeniu/, w którym ma nastąpić zameldowanie.

Stwierdzić należy, że organy administracji rozpatrujące sprawę należycie przeprowadziły w sprawie zakończonej wydaniem zaskarżonej decyzji postępowanie wyjaśniające. Ustalono w jego toku, że Artur D. zamieszkuje w lokalu nr (...) przy ul. (...) w S. Okoliczność ta nie była przez skarżącego ani inne osoby kwestionowana w toku postępowania. Należy wskazać, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że organ właściwy w sprawach ewidencji ludności nie jest właściwy do rozstrzygania sporów o charakterze cywilnoprawnym, które pojawiają się na tle oceny posiadania uprawnień do przebywania w lokalu, o których mowa w art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

W uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1993 r. III AZP 28/92 /OSN 1993 z. 7-8 poz. 117/ stwierdzono, że organ właściwy w sprawach ewidencji ludności na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych rozstrzyga wątpliwości co do istnienia po stronie składającego wniosek o zameldowanie na pobyt stały uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Jeśli jednak na tle powyższego uprawnienia powstaje spór o charakterze cywilnoprawnym zainteresowanemu przysługuje droga sądowa /por. również wyrok NSA z dnia 8 listopada 2000 r. II SA/Gd 1370/00/.

Skarżący kwestionował możliwość uznania, iż Artur D. posiada uprawnienie do przebywania w wymienionym lokalu. Kwestię tę przesądza jednak prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 1 czerwca 1999 r. Wyrok ten bowiem zgodnie z art. 365 par. 1 Kpc wiąże strony i organy państwowe. Stanowi zatem niewątpliwie potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu /pomieszczeniu/, w którym ma nastąpić zameldowanie w rozumieniu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. To nie zgoda właścicieli lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie jest przesłanką zameldowania a "potwierdzenie uprawnień do przebywania w lokalu". Skoro tak, to w razie odmowy dokonania takiego potwierdzenia przez właścicieli, sąd powszechny właściwy jest do rozstrzygnięcia powstałego na tym tle cywilnoprawnego sporu i ustalenia, czy dana osoba jest uprawniona do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących niedopuszczalnego jego zdaniem ograniczenia prawa własności wskutek dokonania zameldowania bez potwierdzenia uprawnień przez właściciela to stwierdzić należy, że gwarancją ochrony praw właścicielskich jest właśnie przekazanie niezawisłemu sądowi kompetencji do rozstrzygnięcia w drodze procesu cywilnego zaistniałego sporu dotyczącego uprawnienia do przebywania w lokalu. To sąd powołany do rozstrzygania sporów cywilnych, przy zachowaniu wszelkich gwarancji procesowych ustala, czy istnieje stosunek prawny uzasadniający ograniczenie możliwości wykonania prawa własności przez właściciela lokalu przez umożliwienie przebywania w nim przez osobę ubiegającą się o zameldowanie. Dopiero następstwem ustalenia uprawnienia do przebywania w lokalu jest możliwość dopełnienia obowiązku meldunkowego. W konsekwencji, nie sposób uznać, by zameldowanie, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, osoby której uprawnienie do przebywania w lokalu prawomocnym wyrokiem potwierdził sąd, naruszało prawa właścicieli w sposób bezprawny - sprzeczny z Konstytucją RP, czy Europejską Konwencją Praw Człowieka.

Na marginesie tylko należy wskazać, że wypowiedzenie stosunku najmu najemczyni lokalu Irenie J. ze skutkiem na dzień 1 sierpnia 2001 r. w żaden sposób nie mogło wpłynąć na dokonaną przed tą datą przez organy administracji, ocenę potwierdzonego przez Sąd Rejonowy w S. uprawnienia Adama D. do przebywania w lokalu. Organy administracji rozstrzygają bowiem w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w dacie rozstrzygania sprawy. W tej dacie nie istniały żadne podstawy dla przyjęcia, że doszło do zmiany sytuacji, polegającej na utracie przez Adama D. ustalonych przez sąd uprawnień, pochodnych w stosunku do uprawnień jego matki Ireny J.

W tym stanie sprawy, uznając, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.