Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 79/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6040 Wyrób, rozlew i obrót alkoholami
Hasła tematyczne: Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a, art. 18 ust. 11 pkt 2, art. 15 ust. 1 , art. 46 ust. 3 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1356
law: Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - tekst jednolity
article: art. 138 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 152, art. 200 i art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 4 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2014 roku sprawy ze skarg A sp. z o.o. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2013 r. Nr [...], [...], [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych I. uchyla zaskarżone decyzje, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżącej kwotę [...],- zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane.


UZASADNIENIE

Skarżąca spółka A sp. z o.o. wniosła trzy odrębne skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na trzy decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu utrzymujące w mocy trzy decyzje Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2013 r., którymi cofnięto udzielone skarżącej zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w sklepie wskazanym w tych decyzjach, zawierających odpowiednio: do 4,5% alkoholu oraz piwa, powyżej 4,5% do 18% alkoholu (z wyjątkiem piwa) i powyżej 18% alkoholu, a przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży.

Trzy odrębne sprawy o sygn. akt: II SA/Po 79/14, II SA/Po 80/14 i II SA/Po 81/14 zostały połączone do wspólnego prowadzenia i rozstrzygnięcia pod sygn. akt II SA/Po 79/14 - ze względu na to, że pozostają ze sobą w oczywistym związku wynikającym z tożsamego stanu faktycznego w zakresie okoliczności, które stanowiły podstawę do cofnięcia przedmiotowych zezwoleń.

Sąd orzekał w sprawie w następującym stanie faktycznym wynikającym z łącznie czytanych uzasadnień organów obydwu instancji.

Prezydent Miasta P. w dniu [...] 2009 r. wydał dla spółki A Sp. z o.o. trzy zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w sklepie typu "[...]" pod adresem: [...]; odpowiednio:

- zezwolenie nr [...] na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających do 4,5% alkoholu oraz piwa, przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży.

- zezwolenie nr [...] na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 4,5% do 18% alkoholu (z wyjątkiem piwa), przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży;

- zezwolenie nr [...] na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 18% alkoholu, przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży.

Organ zastrzegł w treści zezwoleń, że każde z nich jest ważne w okresie od 26 kwietnia 2009 r. do 26 kwietnia 2013 r.

W dniu 11 lipca 2012 r. – w wyniku skierowania do organu przez Komendanta Miejskiego Policji w P. dwóch wniosków z dnia 14 czerwca 2012 r. o cofnięcie zezwolenia na sprzedaż alkoholu – organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie cofnięcia wyżej opisanych zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, wskazując jako powód wszczęcia postępowania: sprzedaży przez sprzedawców placówki handlowej [sklep[...]] położonej w [...] alkoholu osobie nietrzeźwej w dniu 16 stycznia 2012 r. oraz w dniu 17 stycznia 2012 r.

Kolejnymi decyzjami z dnia [...] 2013 r. znak [...] Prezydent Miasta P. na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) oraz art. 18 ust. 10 pkt 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2012 r., poz. 1356 [z późn. zm.] - dalej: ustawa o wychowaniu w trzeźwości) cofnął trzy wydane spółce A Sp. z o.o. zezwolenia z dnia [...] 2009 r. na sprzedaż napojów alkoholowych w sklepie wskazanym w tych decyzjach, zawierających odpowiednio: do 4,5% alkoholu oraz piwa (nr [...]), powyżej 4,5% do 18% alkoholu, w wyjątkiem piwa (nr [...]) i powyżej 18% alkoholu (nr [...]), a przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży.

W analogicznych uzasadnieniach trzech decyzji organ I instancji wyjaśnił, że powodem cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu była sprzedaż w placówce handlowej [...] w [...] alkoholu (w różnych terminach) dwóm osobom nietrzeźwym. Organ omówił materiał dowodowy – głównie bazujący na treści wniosku Komendanta Miejskiego Policji w P. i notatek policyjnych dotyczących interwencji w dniach 16 i 17 stycznia 2012 r. oraz przede wszystkim przesłuchaniu policjantów, którzy te interwencje przeprowadzali, a którym to zeznaniom organ dał wiarę, jako rzeczowo odzwierciedlającym przebieg zdarzeń – dotyczący dwóch zdarzeń, odpowiednio z dnia 16 i 17 stycznia 2012 r., kiedy to miała miejsce sprzedaż alkoholu klientom sklepu, których zachowanie wskazywało, że byli nietrzeźwi; mianowicie: pracownik sklepu (K. Ł.) w dniu 16 stycznia 2012 r. sprzedał alkohol w postaci wódki marki "[...]" o pojemności 0,2 l osobie nietrzeźwej – K. K. (0,94 mg/l czyli 1,97‰), następnego dnia inny pracownik sklepu (A. C.) sprzedał w postaci piwa marki "[...]" o pojemności 0,5 l kolejnej osobie nietrzeźwej - M. S. (0,46 mg/l czyli 0,97‰). Organ wyjaśnił, że powołana ustawa o wychowaniu trzeźwości określa, że stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu wynosi powyżej 0,25 mg/l, czyli 0,53‰, a badanie na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu klientów placówki wykazało, że nabywając alkohol byli w stanie nietrzeźwym, przy czym na stan nietrzeźwości klientów sklepu wskazywało charakterystyczne zachowanie osób nietrzeźwych: chwiejny krok, wyczuwalna woń alkoholu, bełkotliwa mowa. W ocenie organu, dwie sprzedawczynie placówki handlowej nie dopełniły obowiązku zachowania szczególnej staranności przy sprzedaży alkoholu, wobec czego zaistniała przesłanka z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a powołanej ustawy do obligatoryjnego cofnięcia udzielonych zezwoleń na sprzedaż poszczególnych rodzajów napojów alkoholowych.

W trzech równobrzmiących odwołaniach od poszczególnych decyzji z dnia [...] 2013 r. spółka A Sp. z o.o., domagając się uchylenia zaskarżonych decyzji, zarzuciła im naruszenie: przepisów art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości poprzez przyjęcie, że w palcówce handlowej spółki doszło do sprzedaży napojów alkoholowych osobom, których zachowanie wskazywało na to, że znajdują się w stanie nietrzeźwości; przepisów postępowania: art. 7 i art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i niepoparte materiałem dowodowym przyjęcie za udowodnioną tezę, że ekspedientki zatrudnione w sklepie spółki dopuściły się w dniach 16 i 17 stycznia 2012 r. sprzedaży alkoholu osobom, których zachowanie wskazywało na to, że znajdują się w stanie nietrzeźwości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu trzema decyzjami z dnia [...] października 2013 r. kolejno nr: [...], [...] i [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy każdą z zaskarżonych decyzji.

Bazując na tożsamych ustaleniach faktycznych dotyczących tych samych zdarzeń, Kolegium przedstawiło w uzasadnieniach wydanych decyzji identyczne rozważania prawne. Kolegium wyjaśniło, że zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych cofa się m.in. w przypadku sprzedaży i podawania alkoholu osobom nieletnim, nietrzeźwym - art. 18 ust.10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości, zatem ponieważ zaskarżoną decyzją Prezydent Miasta P. cofa przedmiotowe zezwolenia ze względu na sprzedaż alkoholu osobie nietrzeźwej, fakt ten musiałby mieć miejsce, czyli musiałaby nastąpić sprzedaż alkoholu osobie nietrzeźwej. W przedmiotowej sprawi, zdaniem Kolegium, takie zdarzenie miało miejsce dwukrotnie.

Kolegium wskazało na pewne uchybienia organu I instancji, polegające na braku akt policyjnych z przesłuchań, która nie udostępnia swoich akt na potrzeby postępowania administracyjnego, jednak stwierdziło zarazem, że uchybienia te nie wpływają w sposób istotny na udowodnienie sprzedaży alkoholu osobom nietrzeźwym, co jest najistotniejszą kwestią w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, a co niezbicie zostało udowodnione poprzez badanie klientów sklepu na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu, co miało miejsce bezpośrednio po ich wyjściu ze sklepu. W ocenie Kolegium wyniki badań - w pierwszym przypadku 0,94 mg/l, a w drugim 0,46 mg/l jednoznacznie potwierdzają stan nietrzeźwości klientów sklepu, gdyż wynika to z art. 46 ust. 3 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, który mówi, że stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu wynosi powyżej 0,25 mg/1; w przedmiotowej sprawie norma ustawowa przekroczona została w obydwu przypadkach i to niejednokrotnie.

Dalej wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie zarówno organ wydający zezwolenie, jak i organ odwoławczy prowadzi postępowanie administracyjne dotyczące cofnięcia zezwolenia, gdzie podstawę prawną stanowi art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a powołanej ustawy, co na poziomie wykładni gramatycznej oznacza, że organ bada li tylko, czy nastąpiła sprzedaż w danym punkcie sprzedaży alkoholu osobie nietrzeźwej; zatem przedmiotem niniejszego postępowania nie jest zbadanie w trybie art. 15 tej ustawy, czy sprzedaż alkoholu była zabroniona czy nie, czy klient zachowywał się tak, jak osoba nietrzeźwa, czy też nie. Kolegium wyjaśniło, że takie kwestie nie są przedmiotem niniejszego postępowania administracyjnego, jak również nie jest istotne, czy sprzedawca został ukarany.

Organ odwoławczy, opierając się na dokumentach załączonych do akt sprawy, uznał, że zarówno zeznania funkcjonariuszy Policji, a w szczególności badania [na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu], są głównym dowodem w sprawie, gdyż policjanci jako funkcjonariusze publiczni wykonywali swoje obowiązki w sposób obiektywny, bowiem zachowanie klientów musiało zwrócić ich uwagę, skoro właśnie ich zaobserwowali i wylegitymowali, następnie poddali badaniu, a badania potwierdziły spostrzeżenia policjantów. Organ odwoławczy podkreślił, że dla organu orzekającego istotne jest, że policjanci zatrzymali i zbadali klientów sklepu, którzy będąc nietrzeźwi zakupili alkohol w sklepie spółki. Ponadto organ podkreślił, że funkcjonariusze będący na służbie nie mieli interesu faktycznego, żeby składać zeznania inne niż wskazywały fakty, w przeciwieństwie do sprzedawców czy właścicieli sklepu, bowiem w interesie tych ostatnich leżało niestwierdzenie, że dopuszczono się czynu zabronionego, powodującego konkretne skutki prawne. Kolegium podkreśliło, że w przedmiotowym sklepie alkohol kupują nie tylko wymienieni klienci, jednakże Policja zatrzymała tych klientów, z których żaden nie okazał się osobą trzeźwą. Kolegiom podkreśliło, że ustawodawca, reglamentując dostęp do sprzedaży napojów alkoholowych, nałożył na sprzedawców określone obowiązki i zakazy wymagające od nich szczególnej staranności.

Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji słusznie postąpił, cofając przedmiotowe zezwolenie, skoro sprzedaż alkoholu osobom, które po wyjściu ze sklepu i poddaniu badaniu alkomatem okazały się nietrzeźwe, miała miejsce.

A Sp. z o.o., reprezentowana przez pełnomocnika procesowego, w swoich skargach na powyższe trzy decyzje Kolegium, domagała się umorzenia postępowania, gdyż stało się bezprzedmiotowe wskutek wygaśnięcia w dniu 26 kwietnia 2013 r. wszystkich trzech zezwoleń z dnia [...] 2009 r., ewentualnie zaś uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, a ponadto zasądzenia kosztów postępowania.

Spółka zarzuciła skarżonemu organowi naruszanie:

1) przepisów postępowania: art. 105 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonych decyzji, które w dniu rozstrzygania sprawy przez Kolegium nie istniały, ponieważ wygasły w dniu 26 kwietnia 2013 r.; 2) art. 7 i art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez: a) ograniczenie postępowania administracyjnego jedynie do zbadania, czy doszło do sprzedaży alkoholu osobie nietrzeźwej z pominięciem przesłanek wynikających z art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, to jest zbadania, czy skarżący naruszył przepisy ustawy, bowiem sprzedał alkohol osobom, których zachowanie wskazywało, że znajdują się w stanie nietrzeźwości; b) pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy części zebranego w sprawie materiału dowodowego; c) uznanie - wbrew dowodom z notatek policyjnych, z których wynika, że nie doszło do sprzedaży alkoholu osobom nietrzeźwym - że zeznania sprzedawców i przedstawicieli strony skarżącej są niewiarygodne wyłącznie z tego powodu, iż są oni zainteresowani w sprawie;

2) naruszenie prawa materialnego: błędną wykładnię przepisów art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości poprzez przyjęcie, ze cofnięcie zezwolenia na sprzedaż alkoholu następuje w przypadku każdej sprzedaży alkoholu osobom nietrzeźwym, niezależnie od tego, czy taka sprzedaż jest zabroniona w rozumieniu art. 15 powołanej ustawy.

W uzasadnieniu skarżąca spółka podniosła, że jej zdaniem materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na to, iż zachowanie klientów sklepu podczas dokonywania zakupów alkoholu w sklepie nie pozwalało na stwierdzenie, że znajdują się w stanie nietrzeźwości, wobec czego nie doszło do naruszenia przez stronę przepisu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i nie zaistniały podstawy do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż. Ponadto przedstawiła argumentację przemawiającą za tym, że powołany przepis nie może być rozumiany w oderwaniu od treści art. 15 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, który zakaz sprzedaży napojów alkoholowych wiąże z osobą, której zachowanie wskazuje, iż znajduje się ona w stanie nietrzeźwości. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca powołała poglądy prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Co do naruszenia przepisów postępowania w zakresie dotyczącym ustalenia stanu faktycznego, skarżąca zarzuciła m.in. nieuwzględnienie nagrań z kamery przemysłowej, które potwierdza, że ekspedientki nie miały możliwości stwierdzić po stronie klientów stanu nietrzeźwości, którzy nie zachowywali się w sposób wskazujący na taki stan, oraz podniosła, że policjanci nie byli świadkami zakupu alkoholu, a ponadto prowadzili obserwację w warunkach wieczornych, co może mieć wpływ na ocenę wiarygodności ich twierdzeń.

Wskazując na treść art. 105 § 1 k.p.a. strona podniosła, że w sprawie zaszły podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego, gdyż z dniem 27 kwietnia 2013 r. postępowanie to stało się bezprzedmiotowe ze względu na to, że przedmiotowe zezwolenia wygasły w wyniku upływu czasu i nie mogły po 26 kwietnia 2013 r. zostać skutecznie cofnięte; w dniu wydania decyzji przez organ odwoławczy zezwolenia te faktycznie nie istniały, dlatego też organ II instancji winien postępowanie umorzyć jako bezprzedmiotowe, a utrzymanie w mocy decyzji dotyczącej zezwolenia nieistniejącego w obrocie prawnym stanowi rażące naruszenie prawa.

W odpowiedzi na skargi Kolegium wniosło o ich oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Skarżąca w piśmie procesowym z dnia 6 lutego 2014 r. podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, argumentując, że organ w odpowiedzi na skargę nie ustosunkował się do jej zarzutów i twierdzeń. Następnie na rozprawie, odwołując się do pisma procesowego z dnia 3 września 2014 r., sprecyzowała, że wnosi o uchylenie zaskarżonych decyzji w miejsce żądania umorzenia postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.

Skargi są zasadne.

W okolicznościach niniejszej sprawy zarzuty sformułowane względem zaskarżonych decyzji Kolegium z dnia 7 października 2013 r. są trafne i spełnione zostały przesłanki skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji, co znajduje swoją podstawę w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a.

Przede wszystkim Sąd podziela pogląd zawarty w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z dnia 27 lutego 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 1141/13 (CBOSA), że nieuwzględnienie przez organ odwoławczy zmiany stanu faktycznego lub stanu prawnego (zmiany normatywnej) w toku instancji uchybia zasadzie ogólnej praworządności (art. 6 k.p.a.), mającej również walor zasady konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji), która nakłada na organy administracji (a szerzej: organy władzy publicznej) obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa. Oznacza to w szczególności obowiązek rozpoznawania i rozstrzygania spraw przez organy administracji na gruncie aktualnie obowiązującego stanu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 389/11, dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powinność ta dotyczy także organów odwoławczych, dla których zasadniczo nie jest wiążący stan faktyczny i prawny z dnia wszczęcia postępowania w sprawie (daty złożenia wniosku) ani nawet z dnia wydania decyzji przez organ I instancji, lecz z daty, w której zapada rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Taki wniosek należy wywieść z zasady ogólnej dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), mającej również walor zasady konstytucyjnej, jak to wynika z art. 78 Konstytucji statuującego prawo każdej strony do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Zasada ta nakłada na organ wyższego stopnia obowiązek powtórnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie – a nie tylko ograniczenia się do kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji – co w szczególności implikuje konieczność uwzględniania przez organ drugiej instancji wszelkich zmian w stanie faktycznym i prawnym sprawy, jakie zaszły po wydaniu decyzji w pierwszej instancji (por: B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2013, art. 138, Nb 1; A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX/el. 2013, uw. 7 do art. 138).

W konsekwencji, podstawę rozstrzygnięć zapadłych w niniejszej sprawie powinien stanowić stan faktyczny zachodzący w dniu orzekania przez organ II instancji, jak również obowiązujący w tym czasie stan prawny. Otóż w dacie rozstrzygania sprawy przez organ odwoławczy w obrocie prawnym nie istniały przedmiotowe trzy zezwolenia z dnia 14 kwietnia 2009 r. na sprzedaż napojów alkoholowych, bowiem wygasły z dniem 26 kwietnia 2013 r., zgodnie z zastrzeżeniem poczynionym przez organ I instancji w treści tych zezwoleń, że każde z nich jest ważne w okresie od 26 kwietnia 2009 r. do 26 kwietnia 2013 r.

Zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych wydaje się na czas oznaczony, nie krótszy niż 4 lata, a w przypadku sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży - nie krótszy niż 2 lata (art. 18 ust. 9 ustawy o wychowaniu w trzeźwości). Zezwolenie organ zezwalający cofa m.in. w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności: sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zastaw (art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a).

Przepis art. 18 ust. 11 powołanej ustawy stanowi, że zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych wygasa m.in. w przypadku upływu terminu ważności zezwolenia (pkt 2).

Jak trafnie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lutego 2001 r. sygn. akt II SA 480/00 (LEX nr 51221), analiza przepisu art. 18 ust. 8 ustawy o wychowaniu w trzeźwości prowadzi do wniosku, że wymienione w nim sytuacje, które powodują wygaśnięcie ex lege zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, mają charakter zdarzeń, które następują w ściśle określonym czasie. Z tymi zdarzeniami został powiązany skutek w postaci wygaśnięcia zezwolenia, a wobec tego należy przyjąć, że gdy określone zdarzenie nastąpi, powstaje skutek w postaci wygaśnięcia zezwolenia. W przypadku, o którym mowa w art. 18 ust. 8 pkt 2 tej ustawy, "upływu terminu ważności zezwolenia" oznacza, że wygaśnięcie zezwolenia następuje w dniu, w którym upłynął termin jego ważności. W tym przypadku wygaśnięcie zezwolenia stanowi ten skutek materialnoprawny określonego zdarzenia, który powoduje wygaśnięcie stosunku administracyjnoprawnego obejmującego konkretne uprawnienie; w tej sprawie jest to uprawnienie do sprzedaży napojów alkoholowych. Utrata mocy obowiązującej decyzji powoduje, że nie może być ona przedmiotem obrotu prawnego, w tym także np. zmieniona lub uchylona w trybie art. 155 k.p.a. Skoro zezwolenie nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym, to niewątpliwie nie może być również przedmiotem postępowania w sprawie cofnięcia zezwolenia na podstawie art. 18 ust. 10 ustawy o wychowaniu w trzeźwości.

Innymi słowy, skoro w niniejszej zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych wygasły na skutek upływu czasu, na jaki zostały wydane, bezprzedmiotowe jest prowadzenie postępowania w sprawie cofnięcia zezwoleń, których nie ma już w obrocie prawnym. Podejmując decyzję o umorzeniu postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości (art. 105 § 1 k.p.a.), organ uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, winien ograniczyć się do wskazania przyczyn bezprzedmiotowości postępowania. W zasadzie nie powinien zatem czynić ustaleń co do istoty i prezentować swojego merytorycznego stanowiska odnośnie zasadności cofnięcia zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 stycznia 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 2109/05 (LEX nr 206575).

Już samo stwierdzenie powyższego naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego związane z niezastawaniem w sprawie przepisu art. 18 ust. 8 pkt 2 ustawy o wychowani w trzeźwości i art. 105 § 1 k.p.a., jako naruszanie mające istotny wpływ na wynik sprawy, uzasadniało wyeliminowanie zaskarżonych decyzji Kolegium z obrotu prawnego. Mimo to Sąd uznaje za stosowane zwrócenie uwagi również na błędną interpretację przepisów prawa materialnego - art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości doprowadziło do zaakceptowania popełnionych licznych błędów na etapie postępowania dowodowego i zaakceptowania naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy o wychowaniu w trzeźwości – zezwolenie o którym mowa w ust. 1 organ zezwalający cofa w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zastaw. Nieprawidłowa jest interpretacja tego przepisu dokonana przez organ , który w oderwaniu od sposobu zachowywania się osoby kupującej piwo uznał, że sam fakt stwierdzania u klientów sklepu stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu przekraczającego wartości wskazane w art. 46 ust. 3 pkt 2 tej ustawy jest wystarczający do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Możliwość cofnięcia zezwolenia o którym mowa w art. 18 ust.10 pkt 1 lit. a, należy bowiem odczytywać łącznie z przepisem z art. 15 ust.1 powołanej stawy. Przepis ten stanowi, że zabrania się sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom, których zachowanie wskazuje, że znajdują się w stanie nietrzeźwości. Oznacza to, że zakaz sprzedaży napojów alkoholowych osobom nietrzeźwym należy rozumieć w ten sposób iż konieczne jest także uwzględnienie zachowania się osoby której sprzedawany jest napój alkoholowy - chodzi o takie zachowanie, które stwarza realne możliwości oceny iż kupujący alkohol jest nietrzeźwy. Takim zachowaniem będzie na przykład głośne zachowywanie się, bełkotliwa mowa, chwianie się drżenie rąk i niemożność uregulowania zapłaty, zaczepianie innych klientów w sklepie. Ponieważ organy wyszły z błędnego założenia, że wystarczy stwierdzenie faktu sprzedaży alkoholu osobie nietrzeźwej, nie przeprowadziły pełnego postępowania dowodowego celem ustalenia, czy zachowanie klientów sklepu w chwili dokonywania zakupu alkoholu realnie wskazywało na to, że znajduje się w stanie nietrzeźwym, a sprzedawca mógł w tym przypadku taki fakt zaobserwować. W odwołaniu i skardze strona zasadnie zwróciła uwagę na szereg okoliczności, które organy powinny były wziąć pod uwagę przy ustalaniu stanu faktycznego i ocenie prawnej faktu sprzedaży alkoholu osobom, które następnie okazały się być w stanie nietrzeźwości, jak to ustalili interweniujący funkcjonariusze Policji. To nie sam fakt sprzedaży alkoholu osobie nietrzeźwej, ale takiej, której zachowanie wskazuje, że znajduje się w stanie nietrzeźwości (art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości), może stanowić podstawę do wydania decyzji na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a powołanej ustawy. W tym zakresie po stronie organów niewątpliwie zabrakło wyczerpujących ustaleń, bowiem przeprowadzane przez nie dowody wskazywały na stan klientów sklepu, jaki miał miejsce już po zakupie alkoholu, na zewnątrz sklepu. Jeszcze raz należy podkreślić, że tylko możliwość zaobserwowania przez sprzedawcę w momencie zakupu alkoholu, że kupujący znajduje się w stanie nietrzeźwości uzasadniałoby wszczęcie procedury w sprawie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Wprawdzie możliwie jest poszlakowe wnioskowanie o zachowaniu danej osoby w chwili zakupu alkoholu ze zdarzeń, które miały miejsce już po tym fakcie, ale w pierwszej kolejności należy wyczerpać możliwość ustalenia zachowania takiej osoby na podstawie wiarygodnych dowodów bezpośrednich. Postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie było zatem niepełne i tym samym naruszało przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę, Kolegium przede wszystkim zastosuje art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. i uchyli zaskarżone w drodze odwołania decyzje oraz umorzy postępowanie organu I instancji jako bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, wobec błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów prawa postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c p.p.s.a. uchylił wszystkie trzy zaskarżone decyzje Kolegium (punkt I). O kosztach postępowania, na które składają się łącznie uiszczona kwota wpisu sądowego i koszty zastępstwa procesowego, Sąd rozstrzygnął zgodnie z wnioskiem strony skarżącej na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt II). Orzeczenie zawarte w punkcie III wyroku znajduje swoje uzasadnienie w charakterze niniejszego rozstrzygnięcia, ze względu na brzmienie przepisu art.152 p.p.s.a.