Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 358/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 105 par 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art 3 ust 1 i art 8 ust 1
journal: Dz.U. 1961 nr 32 poz 159
law: Ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach.
article: art 2 , art 9  , art 17 , art 18 , art 19
journal: Dz.U. 1958 nr 11 poz 37
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.
article: art 129 ust 5  pkt 3
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Joanna Tuszyńska SWSA Joanna Czlowiekowska SWSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2021 r, znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o ustalenie i wypłatę odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l Instancji, II.zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej J. K. kwotę [...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją znak: [...] z dnia 30.06.2020 r. Starosta [...] orzekł na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz J. K. za nieruchomość określoną we wniosku jako pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] oraz pgr. [...], położoną w obrębie D., zajętą pod drogę publiczną.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że decyzją znak: [...] z dnia 6.12.1983 r., wydaną na podstawie art. 3 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14.07.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach oraz art. 17 ustawy z dnia 25.02.1958 r. o regulacji stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, Miejski Zarząd Gospodarki Terenami przejął na własność Skarbu Państwa i przekazał [...] Zarządowi Dróg w K. nieruchomość oznaczoną jako pgr. [...] o pow. 0,0058 ha, pgr. [...] o pow. 0,1464 ha, pgr. [...] o pow. 0,0850 ha, pgr. [...] o pow. 0,0397 ha, która wraz z innymi przejętymi nieruchomościami utworzyła aktualną działkę nr [...], obr. D., jedn. ewid. D., stanowiącą ul. [...] w D.. Wyżej wymienione parcele w dacie wydania ww. decyzji objęte były księgą wieczystą nr [...], w której jako właściciele ujawnieni byli: S. S. w [...] cz. i J. Z. w [...] cz.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z dnia 24.06.1988 r. sygn. akt [...] stwierdzono, że spadek po zmarłym w dniu 21.07.1981 r. J. Z. dziedziczą: żona Z. Z. w [...] cz. oraz dzieci: J. Z., J. Z., B. Z., M. Z., S. D. i K. D. - po [...] cz., z tym że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne położone w N. W. i D. dziedziczy w całości żona Z. Z..

Spadek po zmarłej w dniu 6.09.2017 r. Z. Z., postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z dnia 18.12.2018r. sygn. [...] nabyły dzieci: J. Z., J. K., B. Z., S. D., K. D. oraz wnuk K. Z., każdy po [...] cz.

Do akt postępowania organ I instancji pozyskał umowę sprzedaży Rep. A nr [...] z dnia 29.08.1960 r., zawartą pomiędzy T. P. a J. Z., na podstawie której J. Z. nabył [...] cz. udziału w parcelach: pgr. [...], [...] i pgr. [...], obj. księgą wieczystą nr [...] (z których powstały m.in. parcele: pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] i pgr. [...] - co potwierdza wykaz zmian gruntowych nr [...], wpisany do ewidencji w składnicy geodezyjnej w dniu 20.09.1979 r.). W treści ww. umowy zaznaczono, że powierzchnia parcel: pgr. [...], [...] i pgr. [...], obj. księgą wieczystą nr [...], wynosi 0,8702 ha (a zatem przekracza - jak wskazał organ I instancji - obszar 0,5 ha wymagany do uznania tych nieruchomości za gospodarstwo rolne), jak również, że J. Z. posiada kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Na podstawie ww. umowy oraz postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia 24.06.1988 r. sygn. [...] stwierdzeniu nabycia spadku po J. Z., organ I instancji uznał zatem, że w dacie wydania decyzji znak: [...] z dnia 6.12.1983 r., udział w1/2 cz. ww. nieruchomości stanowił własność Z. Z..

Wniosek o ustalenie odszkodowania złożyła J. K., będącą jednym ze spadkobierców Z. Z..

Z uwagi na fakt, iż roszczenie odszkodowawcze jest roszczeniem podzielnym, a złożenie wniosku o odszkodowanie przez jednego ze spadkobierców poprzednich współwłaścicieli nieruchomości nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie o odszkodowanie na rzecz pozostałego współwłaściciela nieruchomości lub jego spadkobierców oraz na rzecz pozostałych spadkobierców Z. Z., Starosta [...] orzekł w zakresie wniosku J. K..

Organ I instancji wyjaśnił, że J. K. nie przysługuje legitymacja prawna w przedmiotowej sprawie, bowiem odszkodowanie przysługuje wyłącznie temu podmiotowi, który był właścicielem nieruchomości w dacie wywłaszczenia. Dlatego też orzekł o odmowie ustalenia na jej rzecz odszkodowania.

Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła J. K., która zarzuciła zaskarżonej decyzji nieprawidłowe przyjęcie, że jako spadkobierca osoby wywłaszczonej wnioskodawczyni nie ma prawa ubiegać się o ustalenie i wypłatę odszkodowania, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie o ustaleniu i wypłacie odszkodowania na jej rzecz za wywłaszczoną nieruchomość.

Wojewoda decyzją z 14 stycznia 2021 r., znak [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o umorzeniu w całości postępowania przed organem pierwszej instancji. Jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia wskazano art. 9a w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie istotą postępowania jest ustalenie w pierwszej kolejności, czy danej osobie przysługuje prawo do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym i ustalenie jej legitymacji procesowej. W sytuacji gdy organ nie stwierdzi w sprawie interesu prawnego osoby żądającej wszczęcia postępowania albo wobec której wszczął postępowanie, należy postępowanie umorzyć.

Przedmiot postępowania administracyjnego istnieje, gdy zostaną łącznie spełnione następujące warunki:

- w sprawie działa organ administracji publicznej,

- organ ten jest właściwy do podjęcia rozstrzygnięcia w tej sprawie,

- sprawa ma charakter indywidualny,

- rozstrzyganie o sprawie następuje w formie decyzji administracyjnej,

- w przepisach prawa materialnego administracyjnego zawarta jest norma kompetencyjna upoważniająca organ do podjęcia takiego rozstrzygnięcia,

- sprawa musi mieć charakter otwarty, tzn. nie może być już rozstrzygnięta ostateczną decyzją,

- zrealizowany został pewien stan faktyczny odpowiadający generalnie hipotezie określonej w normie zawierającej normę kompetencyjną,

- istnieje podmiot mogący być stroną postępowania,

- podmiot ten dysponuje interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a.,

- podmiot uprawniony do wszczęcia postępowania zgłosi inicjatywę w tym względzie.

Brak w postępowaniu administracyjnym jednego z ww. elementów skutkuje jego bezprzedmiotowością. Zgodnie bowiem z treścią art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

Aktualnie instytucja odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości uregulowana jest w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (w skrócie "u.g.n."). Zgodnie z przepisem art. 128 ust. 1 u.g.n., wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Stosownie zaś do art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Przedmiotowa nieruchomość, składająca się z pgr. [...] o pow. 0,0058 ha, pgr. [...] o pow. 0,1464 ha, pgr. [...] o pow. 0,0850 ha, oraz pgr. [...] o pow. 0,0397 ha, odpowiadającą aktualnie działce nr [...], obr. D., jedn. ewid. D., stanowiącej ul. [...] w D., została przejęta na rzecz Skarbu Państwa i przekazana [...] Zarządu Dróg w K., decyzją znak: [...] z dnia 6.12.1983 r. wydaną na podstawie art. 3 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14.07.1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159) oraz art. 17 ustawy z dnia 25.02.1958 r. o regulacji stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. z 1958 r. Nr 11, poz. 37).

Przepis art. 17 ustawy z dnia 25.02.1958 r. o regulacji stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym stanowił, że postanowienia tej ustawy stosuje się do: zakładów elektrycznych, objętych w zarząd na podstawie art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej (pkt 1), przedsiębiorstw (pkt 2 lit. a), oraz innego mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostaje w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych, aniżeli wymienione w art. 1 lub pkt 1 niniejszego artykułu (pkt 2 lit. b).

W trybie ww. ustawy - stosownie do postanowień jej art. 2 i art. 17 - mienie, którego władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i pozostające w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, przechodziło na własność Skarbu Państwa z mocy prawa, z dniem wejścia w życie ustawy, tj. 8.03.1958 r. Decyzje wydane na podstawie tej ustawy miały zatem charakter decyzji deklaratoryjnych.

Mając powyższe na uwadze należy w pierwszej kolejności zauważyć, iż z faktu przekazania przedmiotowej nieruchomości [...] Zarządu Dróg w K., jako zajętej pod drogę publiczną, wynika, że nie stanowiła ona działki budowlanej, co potwierdza także dokumentacja geodezyjna zgromadzona przez organ I instancji oraz treść umowy sprzedaży Rep. A nr [...] z 29.08.1960 r., z których można wywnioskować, iż przejęte parcele co do zasady stanowiły część gospodarstwa rolnego.

Podkreślić w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądowym przeważa pogląd, że w sytuacji, gdy obowiązujące w dacie wywłaszczenia przepisy nie przewidywały prawa do odszkodowania z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie uprawnia organów administracji publicznej do ustalenia odszkodowania za przejętą uprzednio nieruchomość. Przepis art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n. nie stanowi bowiem samodzielnej materialnej normy kompetencyjnej, uprawniającej organ administracji publicznej do ustalenia odszkodowania z tytułu nieruchomości wywłaszczonych (tak np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8.01.2020 r., sygn. akt I OSK 1242/18).

W najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że "Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. uzależnia możliwość ustalenia odszkodowania od łącznego spełnienia dwóch wymienionych w nim przesłanek. Po pierwsze ustalenia wymaga, czy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Po drugie natomiast obowiązujące przepisy muszą przewidywać ustalenie odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości bez odszkodowania. W tej części przepis ma charakter blankietowy, nakazując wskazanie normatywnej podstawy do ustalenia odszkodowania w obowiązującym stanie prawnym. Jeżeli bowiem art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. odnosi się do stanów sprzed wejścia w życie u.g.n., to konsekwentnie należy przyjąć, że ustawodawca zobowiązał się do regulowania roszczeń także w przypadkach, gdy przed 1998 r. nastąpiło wywłaszczenie, a oparty na ówcześnie obowiązujących normach prawa materialnego obowiązek ustalenia i wypłaty odszkodowana nie został zrealizowany. Przepis ten daje podstawę do wydania aktu stosowania prawa wyłącznie w zakresie przysługującego ówcześnie odszkodowania, o którym wcześniej nie orzeczono. Nie jest zatem jednocześnie normą upoważniającą bezpośrednio do wydania aktu o odszkodowaniu. Obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych podstaw prawnych, zatem ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli przepisy prawa przewidują lub przewidywały przyznanie odszkodowania za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości. W każdym przypadku należy zatem ocenić, czy pozbawienie praw przed wejściem w życie u.g.n. nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości pod cel publiczny(por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2019 r., I OSK 2472/17, dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe oznacza, że warunkiem zastosowania instytucji, o której mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest uprzednie stwierdzenie, że doszło do pozbawienia prawa własności, za które należało się odszkodowanie. Jeżeli natomiast do wywłaszczenia doszło w oparciu o przepis, który przewidywał przejęcie na własność Skarbu Państwa określonego mienia bez odszkodowania, to nie można do skutków takiego przejęcia stosować art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 7 czerwca 2017 r. II SA/Gd 197/17, wyrok NSA z dnia 19 lipca 2019 r., I OSK 2472/17, dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych nie zawierała przepisu mogącego stanowić podstawę do wypłaty odszkodowania za nieruchomości przejęte na podstawie art. 11 tej ustawy. Również w aktualnym porządku prawnym nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w przedmiocie odszkodowania za grunty odstąpione bezpłatnie na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 11 powołanej ustawy i tym samym do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku skarżących o jego ustalenie. Żaden przepis u.g.n., w tym art. 129 ust. 5 pkt 3, nie rozszerza zakresu stosowania przepisów tej ustawy dotyczących ustalenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości do nieruchomości odstąpionych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych, tak jak ma to miejsce w przypadku przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 710/08, dostępny na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tylko wyraźna wola ustawodawcy przybierająca postać przepisu powszechnie obowiązującego prawa przewidującego możliwość ustalenia odszkodowania za grunty odstąpione bezpłatnie na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. uzasadniałaby zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Tymczasem ustawodawca w art. 216 ust. 1 u.g.n. wyraźnie zadecydował jedynie o stosowaniu przepisów rozdziału 6 działu III u.g.n., regulujących zwrot wywłaszczonych nieruchomości, odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192). Takiej regulacji w odniesieniu do zastosowania rozdziału 5 działu III "Odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" do stanów prawnych ukształtowanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych nie przewidziano. (...) Założenie, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. może być podstawą do orzekania o odszkodowaniu także wtedy, gdy ówczesne prawo tego odszkodowania nie przewidywało, nadałoby temu przepisowi charakter materialnoprawny i przypisało zdolność do samodzielnego kreowania spraw administracyjnych (odszkodowawczych) (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 maja 2019 r., II SA/Kr 210/19, LEX nr 2683584). Tymczasem przepis ten ma niekwestionowany w orzecznictwie charakter procesowy (wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że skoro pgr. l. kat.: [...], [...], [...] i [...] zostały przejęte w trybie, który nie przewidywał ówcześnie możliwości przyznania odszkodowania, to również obecnie nie ma takiej możliwości, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Ponadto organ odwoławczy podziela również stanowisko organu I instancji, że wnioskodawca postępowania - J. K. - jako spadkobierca poprzedniego współwłaściciela nieruchomości (w dacie wydania decyzji Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami znak: [...] z dnia 6.12.1983 r.), nie jest osobą uprawnioną do ustalenia na jej rzecz odszkodowania.

Mając powyższe na uwadze powyższe należy stwierdzić, że przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie przewidują uprawnienia następców prawnych osób wywłaszczonych do ubiegania się o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia.

W tym miejscu, dla porządku i jedynie na marginesie wypada ponownie zauważyć, iż decyzja Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami znak: [...] z dnia 6.12.1983 r. miała charakter deklaratoryjny, bowiem potwierdzała przejście na własność Skarbu Państwa określonego mienia z mocy prawa, z dniem wejścia w życie ustawy, tj. 8.03.1958 r.

Jak wynika z umowy sprzedaży Rep. A nr [...] z 29.08.1960 r., zawartej pomiędzy T. P. a J. Z., na podstawie której J. Z. nabył udział w parcelach: pgr. [...], [...] i pgr. [...], obj. księgą wieczystą nr [...], w dacie 8.03.1958 r. współwłaścicielem nieruchomości nie był J. Z., jak również będąca jego spadkobierczynią wnioskodawczym Z. Z., lecz wskazany wyżej T. P..

Jeżeli zatem przeprowadzone w tym zakresie postępowanie wyjaśniające wykazało, iż w świetle przepisów ustawy z dnia 25.02.1958 r. o regulacji stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, jak również obecnego brzmienia przepisu art. 128 ust. 1 oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i najnowszego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnioskodawczym nie jest uprawniona do ubiegania się o ustalenie odszkodowania z tytułu przejęcia na własność Skarbu Państwa w dacie 8.03.1958 r. nieruchomości niestanowiącej współwłasności jej spadkodawcy, jak również jako spadkobierca współwłaściciela nieruchomości w dacie wydania decyzji z dnia 6.12.1983 r. - niniejsze postępowanie było bezprzedmiotowe i jako takie podlegać musi umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Jak bowiem wskazuje się w orzecznictwie: "(...) w sytuacji, gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego okaże się, że, wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony, to organ powinien w takim przypadku zastosować art. 105 § 1 KPA i umorzyć postępowanie administracyjne prowadzone na wniosek ze wskazaniem, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie dało podstawy do stwierdzenia, że wnioskodawcy przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 KPA z uwagi na brak interesu prawnego" (wyrok NSA z 12 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 1387/16 - Legalis).

Mając powyższe na uwadze Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] z 30.06.2020 r. w całości i umorzył w całości postępowanie przed organem I instancji.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. K., zarzucając jej

- naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że przepis ten nie znajdzie zastosowania w stosunku do następców prawnych J. Z., który był adresatem decyzji wywłaszczeniowej, ze względu na fakt, że na dzień 31.12.1954 r. J. Z. nie był właścicielem nieruchomości, a dokonał ich nabycia dopiero w dniu 29.08.1960,

- naruszenie art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n. art. 129 ust. 5 pkt 3, w zw. z art. 22 ust. 2 Konstytucji, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osobą uprawnioną do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania jest wyłącznie osoba wywłaszczona, a nie jest nią spadkobierca osoby wywłaszczonej - tj. nie jest nią spadkobierca adresata decyzji,

- naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przepis ten nie znajduje zastosowania w sytuacji gdy decyzja została wydana na podstawie przepisów art. 17 ustawy z dnia 25.02.1958 r. o regulacji stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, a nieruchomości nią objęte miały charakter rolny.

Na podstawie tych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że nieprawidłowym jest uznanie przez organ II instancji, że poprzednik prawny skarżącej, J. Z. nie był legitymowany do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie, gdyż nie był on właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1954 r. Tak samo, nieuprawnionym jest stwierdzenie, że skarżącej - jako spadkobierczyni J. Z. nie przysługuje roszczenie o odszkodowanie.

Skarżąca przede wszystkim wskazała, że adresatem wyżej opisanej decyzji z 1983 r. był J. Z., a nieruchomości nią objęte pozostawały w dacie wydania decyzji, jak i w latach poprzedzających, w używaniu jego i rodziny. Skarżąca doskonale pamięta, że przedmiotowe nieruchomości były uprawiane przez jej ojca i rodzinę. Zaprzeczyła, by przedmiotowe nieruchomości pozostawały w zarządzie państwowym, a tylko takich nieruchomości dotyczyła ustawa z dnia 25.02.1958 r. o regulacji stanu prawnego mienia pozostającym pod zarządem państwowym.

J. K. podkreśliła, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że uprawnionym do odszkodowania jest przede wszystkim właściciel nieruchomości na dzień wydania decyzji ograniczającej prawo własności.

Odnosząc się natomiast do kwestii, czy osobą uprawnioną do żądania odszkodowania może być spadkobierca osoby wywłaszczonej, powołano się na aktualne orzecznictwo w tym zakresie, w szczególności na pytanie prawne przedstawione przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia: "Czy odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65, z późn. zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości". Sprawa została zarejestrowana pod sygn [...] a termin wydania rozstrzygnięcia wyznaczono na 22 lutego 2021. (w momencie sporządzania skargi, nieznana jest treść w/w rozstrzygnięcia). Skarżąca stoi na stanowisku, że spadkobiercy przysługuje prawo do żądania odszkodowania.

Dalej podkreślono, że wbrew stanowisku organowi II instancji, w orzecznictwie dopuszcza się możliwości wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 za nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa pod rządami ustaw wcześniejszych niż ustawa o gospodarce nieruchomościami. Możliwość taka istnieje również w niniejszym postępowaniu. Jak wskazano w wyroku NSA z dnia 21 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3326/19: "Art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, gdzie przewidziane przez akt normatywny będący podstawą wywłaszczenia odszkodowanie, nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu obecnej Konstytucji oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu". I z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu. Na mocy decyzji z dnia 6.12.1983 r., znak [...], adresowanej do ojca skarżącej, został on pozbawiony prawa własności, za co nie otrzymał odszkodowania. Nieruchomości objęte tą decyzją, w dniu jej wydawania, jak i w latach poprzedzających, pozostały w używaniu rodziny. W związku z powyższym, w tej sprawie doszło do wywłaszczenia w rozumieniu Konstytucji oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczeniu, a zatem istnieją przesłanki, by organ administracyjny rozpatrywał sprawę w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.

W kwestii legitymacji skarżącej do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym wskazano, że organ odwoławczy powziął wątpliwość, czemu dał wyraz w zaskarżonej decyzji, czy Skarżąca jest osobą uprawnioną do ustalenia na jej rzecz odszkodowania. Ponadto pogląd o tym, że roszczenie o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jest roszczeniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu i nie przechodzi na następców prawnych pod jakimkolwiek tytułem, przyjęty w zaskarżonej decyzji, miał uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wobec istniejących jednak rozbieżności w tym zakresie, orzecznictwo to zostało ujednolicone uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętą w składzie siedmiu sędziów sygn. akt l OPS 1/20 w dniu 22 lutego 2021 r. więc po wydaniu zaskarżonej decyzji, a według uchwały przy uwzględnieniu zasad konstytucyjnych ochrony prawa własności i prawa do dziedziczenia, należy przyjąć stanowisko iż spadkobierca osoby wywłaszczonej jest podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania w miejsce niezaspokojonego roszczenia odszkodowawczego wywłaszczonego właściciela nieruchomości.

Dodatkowo Wojewoda podkreślił, że warunkiem zastosowania instytucji, o której mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest uprzednie stwierdzenie, że doszło do pozbawienia prawa a własności, za które należało się odszkodowanie. Jeżeli natomiast do wywłaszczenia doszło w oparciu o przepis, który przewidywał przejęcie na własność Skarbu Państwa określonego mienia bez odszkodowania, to nie można do skutków takiego przejęcia stosować art. 129 ast. 5 pkt tej ustawy. Natomiast bez odszkodowania było przejmowane mienie przez Państwo na podstawie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o regulacji mienia pozostającego pod zarządem państwowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.

Do dnia dzisiejszego stan epidemii nie został odwołany.

Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3).

Na mocy art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 29 kwietnia 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zaskarżona decyzja została uchylona z uwagi na naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego.

Decyzja organu I Instancji została uchylona ze względu na przyjęty przez ten organ pogląd, że spadkobierca poprzedniego współwłaściciela nieruchomości nie jest osobą uprawnioną do odszkodowania, prawo do żądania odszkodowania nie przechodzi na następców syngularnych i uniwersalnych – zatem roszczenie o odszkodowanie zostało zgłoszone przez osobę nieuprawnioną.

Jak słusznie zauważył Wojewoda w odpowiedzi na skargę, w dniu 22 lutego 2021 r. podjęta została przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała w składzie 7 sędziów, do sygn. I OPS 1/20, która rozstrzygnęła rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych odnośnie uprawnień spadkobiercy byłego właściciela do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Co prawda uchwała ta literalnie dotyczy kwestii związanych z odszkodowaniem, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), jednakże w jej uzasadnieniu znalazły się szerokie rozważania dotyczące w ogóle osób uprawnionych do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości.

W uzasadnieniu tej uchwały NSA wskazał między innymi, że przyjęcie stanowiska, że osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania jest wyłącznie osoba wywłaszczona, rozumiana jako osoba pozbawiona prawa do nieruchomości lub ograniczona w wykonywaniu tego prawa, nie jest do zaakceptowania, ponieważ narusza konstytucyjną zasadę ochrony własności i prawa dziedziczenia oraz dopuszczalność wywłaszczenia za słusznym odszkodowaniem. Powyższe zasady konstytucyjne adresowane są nie tylko do ustawodawcy, który stanowiąc prawo nie może ich naruszać, ale zasady te stanowią również podstawowe kryterium przy dokonywaniu wykładni przepisów prawa przez podmioty stosujące prawo. Za przyjęciem stanowiska, że spadkobierca osoby wywłaszczonej jest podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania w miejsce niezaspokojonego roszczenia odszkodowawczego wywłaszczonego właściciela nieruchomości przemawia przede wszystkim konstytucyjna zasada ochrony prawa dziedziczenia. Zasada ta stanowi bowiem uzupełnienie ochrony prawa własności i innych praw majątkowych, co ma szczególne znaczenie w przypadku wywłaszczenia, z uwagi na zachodzący związek pomiędzy chronionymi prawami, tj. prawem własności i prawem do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia stanowiącym prawo majątkowe o charakterze kompensacyjnym w związku z utratą prawa własności. Za stanowiskiem, zgodnie z którym spadkobierca osoby wywłaszczonej jest podmiotem uprawnionym do uzyskania odszkodowania w miejsce niezaspokojonego roszczenia odszkodowawczego byłego właściciela przemawia przy tym nie tylko konstytucyjna zasada ochrony prawa dziedziczenia, ale również konstytucyjna zasada, zgodnie z którą wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Tym samym przyjęcie stanowiska, że spadkobierca osoby wywłaszczonej nie jest osobą uprawnioną do uzyskania odszkodowania w miejsce właściciela, którego roszczenie odszkodowawcze nie zostało zaspokojone, pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z konstytucyjną zasadą, zgodnie z którą wywłaszczenie może nastąpić tylko za słusznym odszkodowaniem. Zachowanie tej konstytucyjnej zasady, że wywłaszczenie może nastąpić tylko za słusznym odszkodowaniem, w przypadku gdy osoba wywłaszczona zmarła przed zaspokojeniem roszczenia odszkodowawczego, możliwe jest tylko wówczas gdy w miejsce zmarłego, podmiotami uprawnionymi do uzyskania odszkodowania będą jego spadkobiercy. To bowiem z konstytucyjnej zasady, że wywłaszczenie może nastąpić jedynie wówczas gdy dokonywane jest na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem oraz konstytucyjnej zasady ochrony prawa dziedziczenia wynika, że odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia, które jest prawem majątkowym o charakterze kompensacyjnym, mogą nabyć spadkobiercy osoby wywłaszczonej, która zmarła przed nabyciem odszkodowania. Przyjęcie odmiennego stanowiska powodowałoby, że spadkobiercy osoby wywłaszczonej, którzy jako sukcesorzy pod tytułem ogólnym (uniwersalnym) wstępują w ogół praw i obowiązków zmarłego właściciela, w tym również praw i obowiązków związanych z wywłaszczoną już nieruchomością, pozbawieni zostaliby udziału w niezaspokojonych prawach majątkowych swojego spadkodawcy przysługujących mu z tytułu wywłaszczenia własności nieruchomości, a konsekwencją tego stanu rzeczy byłoby wywłaszczenie bez odszkodowania.

Natomiast zaskarżona decyzja organu II instancji opierała się na innych przesłankach, choć Wojewoda podzielił też pogląd organu I Instancji, że spadkobierca osoby wywłaszczonej nie jest uprawniony do odszkodowania z tytułu wywłaszczonej nieruchomości. Powodem umorzenia postępowania było stwierdzenie, że w świetle przepisów ustawy z dnia 25.02.1958 r. o regulacji stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, w dacie 8.03.1958 r. współwłaścicielem nieruchomości nie był J. Z., lecz T. P.. Skarżąca nie jest zatem uprawniona do ubiegania się o ustalenie odszkodowania z tytułu przejęcia na własność Skarbu Państwa w dacie 8.03.1958 r. nieruchomości niestanowiącej współwłasności jej spadkodawcy. Wojewoda wskazał też, że skoro nieruchomości (pgr. l. kat.: [...], [...], [...] i [...]) zostały przejęte w trybie, który nie przewidywał ówcześnie możliwości przyznania odszkodowania, to również obecnie nie ma takiej możliwości, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Zatem odnosząc się do stanowiska Wojewody wskazać należy co następuje.

Decyzja, którą odjęto własność nieruchomości poprzednikowi prawnemu skarżącej wydana została przez Miejski Zarząd Gospodarki Terenami w dniu 6 grudnia 1983 r., a dotyczyła przejęcia na własność Skarbu Państwa i przekazania [...] Zarządowi Dróg w K. nieruchomości oznaczonych jako pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...], które wraz z innymi przejętymi nieruchomościami utworzyły aktualną działkę nr [...], stanowiącą ul. [...] w D.. W pkt. II decyzji orzeczono o: "przejęciu na rzecz Skarbu Państwa i przekazaniu na rzecz [...] Zarząd Dróg) nieruchomości stanowiących dotychczas własność osób fizycznych objętych lwh/kw (...)". W uzasadnieniu wskazano między innymi, że: "ww. nieruchomości zostały zajęte przed laty pod pas drogi stanowiącej aktualnie ul. [...]".

Decyzja ta wydana została na podstawie art. 3 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (t.j. Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 z późn. zm., zwana dalej ustawą z 1961 r.) oraz art. 17 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. z 1958 nr 11 poz. 37, zwana dalej ustawą z 1958 r.).

Zgodnie z art. 3 ustawy z 1961 r. "Tereny państwowe mogą być przekazywane jednostkom państwowym i organizacjom społecznym w użytkowanie, innym zaś osobom prawnym i osobom fizycznym oddawane w użytkowanie wieczyste." Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy: "Przekazywanie terenów państwowych jednostkom państwowym i organizacjom społecznym w użytkowanie następuje w drodze decyzji właściwego do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej organu prezydium powiatowej (miejskiej miasta stanowiącego powiat lub wyłączonego z województwa) rady narodowej wydanej na wniosek jednostki ubiegającej się o przekazanie terenu; decyzja powinna zawierać określenie czasu i warunków użytkowania."

Natomiast zgodnie z art. 17 ustawy z 1958 r., która weszła w życie 8 marca 1958 r. : " Postanowienia niniejszej ustawy stosuje się również do:

1) zakładów elektrycznych, objętych w zarząd na podstawie art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 52, poz. 271),

2)

a) przedsiębiorstw,

b) innego mienia,

których władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych, aniżeli wymienione w art. 1 lub pkt 1 niniejszego artykułu."

Postanowienia ustawy, do których odwołuje się przytoczony wyżej przepis – stosownie do twierdzeń wojewody - to głównie art. 2, zgodnie z którym "Przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu, o którym mowa w art. 1 (zwane w dalszym ciągu "przedsiębiorstwami"), przechodzą z mocy prawa na własność Państwa, chyba że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w niniejszej ustawie."

Tymczasem dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne jest jeszcze dostrzeżenie przepisu art. 19 oraz art. 18 ustawy z 1958 r. Art. 19 ust. 1 stanowi, że:

"1.W przypadku przejścia na własność Państwa na podstawie niniejszej ustawy domu jednorodzinnego, działki budowlanej albo innego mienia stanowiącego własność osobistą (art. 18) właścicielowi przysługuje prawo do odszkodowania."

Natomiast zgodnie z art. 18 ustawy z 1958 r. : " Mienie, o którym mowa w art. 17 pkt 2 lit. b), podlega zwrotowi na rzecz właściciela w trybie określonym w art. 5 ust. 1 oraz art. 7. Nie podlegają zwrotowi maszyny, urządzenia produkcyjne oraz inne mienie ruchome, jak również nieruchomości lub ich części, które zostały trwale włączone do czynnych przedsiębiorstw albo są niezbędne dla zaspokojenia społecznych potrzeb socjalnych i kulturalnych."

Istotny jest także przepis art. 9 ustawy z 1958 r., zgodnie z którym: "1.Przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa następuje bez odszkodowania, w stanie wolnym od obciążeń i zobowiązań powstałych przed objęciem przedsiębiorstwa z wyjątkiem służebności gruntowych oraz zobowiązań mających swoje źródło w stosunku pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. 2. Podstawą do ujawnienia w księgach wieczystych w rejestrach handlowych i innych rejestrach publicznych przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa oraz praw rzeczowych, stanowiących składnik majątkowy przyjętego przedsiębiorstwa, jest orzeczenie ministra stwierdzające przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa."

Dalej wskazać należy, że decyzja Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami z dnia 6 grudnia 1983 r., o przejęciu na własność Skarbu Państwa i przekazania [...] Zarządowi Dróg w K. nieruchomości w niej wskazanych, jest ostateczna i nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Skoro tak, to przyjąć należy, że skoro decyzja ta wydana została na podstawie art. 17 (w domyśle: pkt. 2 lit. b, albowiem w oczywisty sposób nie dotyczyła ani przedsiębiorstwa ani zakładów elektrycznych) - to wówczas tj. w 1983 r. organ ustalił, że przejęte parcele gruntowe stanowiły "inne mienie których władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych, aniżeli wymienione w art. 1 lub pkt 1 niniejszego artykułu."

Oznaczałoby to, że droga urządzona na wywłaszczonych nieruchomościach powstała przed 31 grudnia 1954 r., istniała w dniu 8 marca 1958 r. i była w tym dniu we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej (czyli [...] Zarządu Dróg). W świetle treści aktu notarialnego umowy sprzedaży ˝ udziałów w nieruchomościach, zawartej w dniu 29.08.1960 r. pomiędzy T. P. i J. Z., na podstawie której J. Z. nabył [...] cz. udziału w parcelach: pgr. [...], [...] i pgr. [...], obj. księgą wieczystą nr [...] (z których powstały m.in. parcele: pgr. [...], pgr. [...], pgr. [...] i pgr. [...]), można mieć wątpliwości czy rzeczywiście droga powstała przed 31 grudnia 1954 r., bo jaki powód miałby J. Z., aby kupować udziały w drodze ? Nadto akt notarialny w § 1 stanowi, że "T. P. wpisany jest za współwłaściciela nieruchomości położnych w D. objętych księgami wieczystymi Sądu Powiatowego w M. numery : (...)" – nie był zatem w księgach wieczystych ujawniony wówczas Skarb Państwa. Natomiast treść § 2 lit. b aktu ewidentnie wskazuje na zakup ziemi przez J. Z. dla prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Równocześnie organ, wydając w 1983 r. decyzję o wywłaszczeniu (przejęciu na własność Skarbu Państwa) nieruchomości, traktował przejęte nieruchomości jako własność osób fizycznych wpisanych w wymienionych w tej decyzji księgach wieczystych i wykazach hipotecznych, zatem także jak właściciela traktował J. Z. (który zmarł w 1981r.), a nie T. P., który wówczas nie figurował w księgach wieczystych jako właściciel. To samo wynika zresztą ze znajdującego się w aktach "Wykazu wywłaszczeniowego" sporządzonego 9 lutego 1980 r., na podstawie operatu pomiarowego z dnia 21 lipca 1978 r.

Wojewoda wskazuje, że decyzja z 1983 r. miała charakter deklaratoryjny, a przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa nastąpiło z dniem wejścia w życie ustawy z 1958 r. tj. w dniu 8 marca 1958 r. a zatem właścicielem udziałów w nieruchomości był wówczas T. P.. Tego poglądu, dotyczącego czysto deklaratoryjnego charakteru tej decyzji, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 13.12.2019 r., I CSK 546/18, LEX nr 2777412, "Decyzja wydana na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z 25 lutego 1958 r. stwierdzała wprawdzie jedynie, że zaszły okoliczności przewidziane przez art. 2 tej ustawy i w tym sensie można ją uznać za akt deklaratoryjny, ale skoro ustawodawca uznał, iż taka decyzja legitymuje Państwo do ujawnienia jego prawa do przedsiębiorstwa ze skutkiem zarówno wobec byłego właściciela, jak i erga omnes, to rację ma Sąd Okręgowy, że bez jej wydania Skarb Państw nie mógłby powoływać się na swoje prawa do przedsiębiorstwa wobec uczestników obrotu prawnego i skutecznie nimi rozporządzać (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 29 lipca 1993 r., III CZP 64/93, OSNCP 1993, Nr 12, poz. 209, uchwałę Sądu Najwyższego z 30 grudnia 1992 r., III CZP 157/92, OSNCP 1993, Nr 5, poz. 84, postanowienie Sądu Najwyższego z 18 marca 2015 r., I CSK 155/14, nie publ., dotyczące analogicznych problemów na gruncie ustawy z 10 maja 1990 r.- Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.). Wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, podział na decyzje konstytutywne i deklaratywne nie ma charakteru normatywnego, a wyłącznie doktrynalny. Zasadność odwoływania się do kryteriów tego podziału bywa zresztą kwestionowana, gdyż jeżeli ustawodawca przewidzi konieczność wydania w pewnych stosunkach prawnych aktu administracyjnego, choćby po to, by potwierdzić, że wystąpiły przewidziane ustawą skutki określonej sytuacji faktycznej, to akt ten nie może być zastąpiony przez jakiekolwiek inne zdarzenie; w tym wyraża się konstytutywny pierwiastek każdego aktu administracyjnego, nawet takiego, który ma mieć dominujące cechy deklaratywne."

Podzielając przywołany wyżej pogląd, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że przed wydaniem decyzji z 1983 r. sporne nieruchomości nie były własnością Skarbu Państwa. Skarżąca jest zatem legitymowana – jako spadkobierca wywłaszczonego właściciela - do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Skoro zatem jako założenie wynikające z ostatecznej decyzji z 1983r. przyjąć należy, że działki w decyzji tej wskazane jako "inne mienie" przeszły definitywnie na własność Skarbu Państwa w 1983 r. , to konsekwentnie zastosowanie powinien mieć również art. 19 ust. 1, zgodnie z którym "W przypadku przejścia na własność Państwa na podstawie niniejszej ustawy domu jednorodzinnego, działki budowlanej albo innego mienia stanowiącego własność osobistą (art. 18) właścicielowi przysługuje prawo do odszkodowania."

W tym miejscu odnieść się jeszcze należy do pojęcia " innego mienia" o którym mowa w art. 17 pkt. 2 lit. b ustawy z 1958 r. Do kwestii tych odniósł się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9.10.2015 r., I OSK 1905/15, (LEX nr 1985789), gdzie wskazał między innymi, że: "obecnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zdecydowanie przeważa stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 10 października 2006 r., sygn. I OSK 1304/06 i z dnia 8 maja 2007 r., sygn. I OSK 40/07. Stanowisko to podzielone zostało również w innych wyrokach NSA z dnia 21 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 320/09, z dnia 25 maja 2011 r., sygn. I OSK 1050/10, z dnia 1 grudnia 2010 r., sygn. I OSK 492/10, wszystkie wyroki pub.www.nsa.gov.pl). W uzasadnieniach wskazanych wyroków Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował stanowisko, według którego treść art. 17 pkt 2 ustawy z 25 lutego 1958 r. wskazuje, że postanowienia art. 17 pkt 2 odnoszą się do przedsiębiorstw i innego mienia, które zostały objęte we władanie przez państwowe jednostki organizacyjne bez tytułu prawnego. Natomiast władanie związane z zarządem ustanowionym w trybie dekretu z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego czy ustawy z 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej jest władaniem opartym na tytule prawnym, a tego rodzaju mienie podlega uregulowaniu zawartemu w art. 2 oraz w art. 17 pkt 1 omawianej ustawy. Ponadto w art. 17 ustawy mowa jest między innymi o "przedsiębiorstwie" oraz "innym mieniu", co oznacza, że ustawodawca rozróżnia oba te pojęcia i w żaden sposób ich nie utożsamia."

W tym samym orzeczeniu NSA w skazał też, że "stwierdzić należy, że przez "inne mienie", o którym mowa w art. 17 pkt 2 lit. b, w myśl art. 18 tej ustawy należy rozumieć nie tylko maszyny i urządzenia oraz maszyny do produkcji, ale także inne mienie ruchome, jak również nieruchomości lub ich części."

Innymi słowy nietrafne jest również stanowisko Wojewody, zgodnie z którym nieruchomości zostały przejęte w trybie, który nie przewidywał ówcześnie możliwości przyznania odszkodowania, a zatem nie można również obecnie ustalić odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt. 3 u.g.n. Zdaniem Sądu istnieje możliwość zastosowania art. 129 ust. 5 pkt. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 z późn. zm.) do stanów prawnych zaistniałych przed 1 stycznia 1998 r., ponieważ inna interpretacja stałaby w sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którą wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

W tej sytuacji nie było podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego na zasadzie art. 105 § 1 Kpa. Wobec powyższego zaskarżona decyzja została uchylona na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c p.p.s.a. Decyzje organu i Instancji uchylono na zasadzie art. 135 p.p.s..a O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.