Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1413/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...] maja 2017 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a."), art. 64 ust. 1 i ust. 2, art. 140aa ust. 1, ust. 3 i ust. 4, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit c) i ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 128, dalej: "P.r.d."), art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 o drogach publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1440, dalej: "u.d.p.".) § 3 i § 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2016 r. poz. 2022 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (dalej: "Strona", "Skarżący"), utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] marca 2017 r., nr [...] o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 15000.

GITD wskazał w zaskarżonej decyzji, że [...] stycznia 2017 r. na ul. [...] w G. zatrzymano do kontroli czteroosiowy samochód ciężarowy marki [...] o nr rej. [...]. Samochodem ciężarowym kierował H. N., który wykonywał krajowy przejazd drogowy z ładunkiem ziemi z wykopu (ładunek sypki) w imieniu Strony na trasie G. - W. Przebieg kontroli utrwalono protokołem nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, dopuszczalna masa całkowita pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 2-20, nie może przekraczać w przypadku pojazdu samochodowego o liczbie osi większej niż trzy - 32 tony. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 1 pkt 6 lit. c tego rozporządzenia, dopuszczalny nacisk osi nie może przekraczać w przypadku grupy osi składającej się z dwóch osi napędowych, przy odległości (d) między osiami składowymi nie mniejszej niż 1,30 m i nie większej niż 1,80 m lub w przypadku pojazdów, o których mowa w § 4 ust. 2, nie większej niż 2,00 m (1,30 < d < 1,80 lub 2,00) - 18 ton. Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie kontrolowany pojazd wyposażony był w zawieszenie mechaniczne, a zatem dopuszczalny nacisk podwójnej osi napędowej kontrolowanego pojazdu wynosi 18 t.

GITD wyjaśnił następnie, że w wyniku pomiarów kontrolowanego pojazdu, stwierdzono nacisk podwójnej osi napędowej 27 t (po odjęciu 2% zaokrąglonych do 0,1 t w górę) – czyli przekroczenie o 9 t, a więc o 50% dopuszczalnej wartości oraz rzeczywistą masę całkowitą pojazdu 39,8 t – czyli przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu o 7,8 t, a więc o ok. 24,38% dopuszczalnej wartości. W trakcie kontroli nie stwierdzono przekroczenia innych parametrów kontrolowanego pojazdu.

Organ uznał, że w ustalonym stanie faktycznym karę pieniężną należy nałożyć jak za brak zezwolenia kategorii VII, które stosownie do lp. 7 załącznika nr 1 do P.r.d., jest wydawane na przejazd pojazdu po wyznaczonej trasie wskazanej w zezwoleniu: a) o wymiarach oraz rzeczywistej masie całkowitej większych od wymienionych w kategoriach I-VI, b) o naciskach osi przekraczających wielkości przewidziane dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t. Stwierdził, że stosownie do treści art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c P.r.d., karę pieniężną, w niniejszej sprawie, ustala się w wysokości 15000 zł.

GITD wyjaśnił, że pojazd został zważony przy pomocy przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C/II o nr fabrycznych [...] i [...]. Waga o nr fabrycznym [...] w dniu kontroli legitymowała się ważnym świadectwem zgodności wydanym przez Okręgowy Urząd Miar w P. [...] kwietnia 2015 r., natomiast waga o nr fabrycznym [...] legitymowała się ważnym świadectwem legalizacji ponownej wydanym przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w S. Miejsce ważenia legitymowało się w dniu kontroli protokołem z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów z [...] sierpnia 2016 r. Powyższe dokumenty zostały okazane kontrolowanemu przed dokonaniem ważenia. Organ wskazał, że w trakcie kontroli kierowcy został przedstawiony właściwy protokół z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów. Przy ul. [...] w G. znajdują się dwa punkty kontroli pojazdów, po przeciwnych stronach drogi. Miejsce kontroli określone w załączniku do protokołu kontroli jako [...] ul. [...] kierunek autostrada [...] to miejsce kontroli legitymujące się właśnie protokołem z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów z [...] sierpnia 2016 r., znajdującym się w aktach sprawy, opisane przez geodetę w tym protokole jako G., trasa [...] w kierunku W., jezdnia lewa, woj. [...]. Punkt po przeciwnej stronie drogi legitymuje się także protokołem z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów z [...] sierpnia 2016 r. i został określony jako G., trasa [...] w kierunku W., jezdnia prawa, woj. [...]. W związku z powyższym kontrolowanemu kierowcy okazano podczas kontroli właściwy protokół zatwierdzający miejsce ważenia.

Organ nie dopatrzył się przesłanek do umorzenia postępowania administracyjnego, na podstawie 140aa ust. 4 P.r.d. Wskazał też, że Strona nie dostarczyła także takich dowodów, z których wynikałoby wyłączenie jej odpowiedzialności za brak zezwolenia, w oparciu o regulację tego przepisu. Wyjaśnił, że w rozpatrywanym przypadku przewożono ziemię z wykopu (ładunek sypki), jednak ponieważ obok przekroczenia dopuszczalnego nacisku osi pojazdu kontrola wykazała również przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, nie znajduje zastosowania art. 140aa ust. 4 pkt 2 P.r.d.

GITD wyjaśnił również, że w definicji pojazdu nienormatywnego w art. 2 ust. 35a P.r.d., ustawodawca wskazał na przepisy o drogach publicznych, jak i na przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym. Sformułowanie "przepisy o drogach publicznych" nie sposób zawężać jedynie do ustawy o drogach publicznych. Obejmują one tymczasem wszelkie unormowania dotyczące dróg publicznych, a zatem i unormowania dotyczące dopuszczalnych wartości dla nacisków osi, dopuszczalnej masy całkowitej dopuszczalnych wymiarów pojazdu obowiązujących na drogach publicznych.

W skardze z 6 czerwca 2017 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję GITD z [...] maja 2017 r. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez nieuwzględnienie wyjaśnień strony, a także nie zastosowanie przepisów wyłączających odpowiedzialność strony i naruszenie art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 K.p.a.

Skarżący podobnie jak w odwołaniu od decyzji I instancji, podniósł, że organ nie zbadał, czy wagi, które posłużyły do obliczania nacisku poszczególnych osi pojazdu mogły również posłużyć do zbadania rzeczywistej masy całkowitej kontrolowanego pojazdu. Skarżący wskazał, iż nie rozumie co oznacza zapis w załączniku do protokołu kontroli określający, iż przekroczenie dmc o 7,8 t stanowi 24,38% przekroczenia i co oznacza zapis, iż przekroczenie nacisku podwójnej osi napędowej o 9 t stanowi 50% przekroczenia oraz do jakich wartości należy odnieść przytoczone wartości w związku ze stwierdzeniem naruszenia przepisów. Zdaniem Skarżącego użyte określenie, iż "nacisk na podwójnej osi" powoduje jakiekolwiek naruszenie nie ma odzwierciedlenia w przepisach prawa. Wskazał także, iż w protokole kontroli nie podano jakiego typu przyrządów użyto do przeprowadzenia pomiarów nacisków osi. Skarżący podkreślił, że kierującemu w trakcie kontroli okazano protokół z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów, który dotyczy miejsca określonego jako "G., Trasa [...], kierunek W. jezdnia lewa, woj. [...]", a w protokole kontroli wpisano, że ważenie kontrolowanego pojazdu przeprowadzono w G. przy ul. [...] kier. autostrada [...]. Zdaniem Skarżącego przedstawiony protokół z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia nie dotyczy stanowiska, na którym dokonano kontroli, a stanowiska po przeciwnej stronie. Strona podnosi także niewłaściwe zastosowanie przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia do określenia naruszenia przepisów u.d.p. Przepisy ww. rozporządzenia nie powinny być uznane za przepisy o drogach publicznych, gdyż nie regulują dopuszczalnych nacisków osi "przewidzianych dla danej drogi".

W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Badając legalność zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna, gdyż doszło w sprawie do naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy.

Organy Inspekcji Transportu Drogowego wadliwie przyjęły, że kara pieniężna w niniejszej sprawie powinna być nałożona jak za brak zezwolenia kategorii VII.

Jak wynika z dokonanych przez organy obu instancji ustaleń faktycznych i zastosowanych przepisów prawa, przesłanką odpowiedzialności Skarżącego w niniejszej sprawie, jest nienormatywność pojazdu związana z przekroczeniem jego dopuszczalnej masy całkowitej, jak również z przekroczeniem dopuszczalnego nacisku podwójnej osi napędowej tego pojazdu. Naruszenie tego drugiego parametru zadecydowało natomiast o kwalifikacji, iż kara pieniężna powinna być nałożona jak za brak zezwolenia kategorii VII. Należy w tym miejscu zauważyć, że pojazdem nienormatywnym, w świetle definicji art. 2 pkt 35a P.r.d., jest pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych, lub którego wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach ustawy P.r.d. "Naciskiem osi" jest, jak wynika z art. 2 pkt 57 P.r.d., suma nacisków, jaką na drogę wywierają koła znajdujące się na jednej osi, natomiast "rzeczywistą masą całkowitą", w świetle art. 2 pkt 55 P.r.d., jest masa pojazdu łącznie z masą znajdujących się na nim rzeczy i osób.

Fundamentalne dla sprawy jest odwołanie się ustawodawcy definiującego pojazd nienormatywny w zakresie przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi do przepisów o drogach publicznych, z których, zgodnie z definicją, mają wynikać dopuszczalne naciski osi na daną drogę. Ustawa o drogach publicznych ujmuje tę problematykę wyłącznie w przepisach art. 41. Zgodnie z ust.1 tego artykułu po drogach publicznych dopuszcza się ruch pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 tego artykułu. Zgodnie z ust. 2 wskazanego przepisu Minister właściwy do spraw transportu ustala, w drodze rozporządzenia, wykaz: 1) dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, 2) dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t - mając na uwadze potrzebę ochrony dróg oraz zapewnienia ruchu tranzytowego. Drogi wojewódzkie inne niż drogi określone na podstawie ust. 2 pkt. 1, drogi powiatowe oraz drogi gminne stanowią sieć dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (ust. 3). Na podstawie wskazanego wyżej art. 41 ust. 2 P.r.d. wydane zostało rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 13 maja 2015 r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (Dz. U. z 2015 r., poz. 802), w którym ustalony został wykaz dróg krajowych obejmujący odcinki dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t (§ 1, wykaz ten został umieszczony w załączniku nr 1), wykaz dróg wojewódzkich obejmujący odcinki dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t (§ 2, załącznik nr 2) oraz wykaz dróg krajowych obejmujący odcinki dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (§ 3, załącznik nr 3).

Z przytoczonej regulacji art. 41 u.d.p. wynika, że ustawodawca w przepisach o drogach publicznych uregulował jedynie dopuszczalny nacisk pojedynczej osi dla danej drogi, nie uregulował natomiast dopuszczalnych norm nacisku osi wielokrotnych dla danej drogi. Oznacza to, że zarówno w dniu dokonania kontroli drogowej w niniejszej sprawie, jak i w dniu wydania zaskarżonej decyzji, brak było w przepisach o drogach publicznych uregulowanych norm nacisku osi wielokrotnych dla danej drogi, w oparciu o które można byłoby stwierdzić jaki nacisk osi wielokrotnych na danej drodze stanowi o nienormatywności danego pojazdu ze względu na ten właśnie parametr.

Wyjaśnienia wymaga, że § 5 ust. 1 pkt 6 lit. c) rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, na który powołuję się organy obu instancji w niniejszej sprawie, jako przepis uzasadniający nienormatywność przedmiotowego pojazdu ze względu na przekroczenie dopuszczalnego nacisku podwójnej osi napędowej, po pierwsze nie reguluje norm nacisku tej osi na daną drogę, lecz określa nacisk podwójnej osi napędowej spełniającej parametry opisane w tym przepisie, jako wymóg techniczny pojazdu jaki musi spełniać każdy pojazd wyposażony w taką oś, a po drugie nie jest przepisem o drogach publicznych. Delegacja do wydania rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, nie została zamieszczona w ustawie o drogach publicznych, lecz wynika z art. 66 ust. 5 P.r.d. W związku zatem z treścią definicji "pojazdu nienormatywnego", norm dopuszczalnych nacisków jakiejkolwiek osi, wynikających z rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, nie można uwzględniać przy ustalaniu normatywności bądź nienormatywności pojazdu w tym zakresie.

Granice odpowiedzialności administracyjnej w niniejszej sprawie wyznacza definicja "pojazdu nienormatywnego" z art. 2 pkt 35a P.r.d. oraz w zakresie nacisków osi na drogę, przepisy o drogach publicznych tj. art. 41 u.d.p. oraz rozporządzenie wykonawcze wydane na podstawie art. 41 ust. 2 u.d.p. Przepisy natomiast, mające zastosowanie w sprawie, regulujące administracyjną odpowiedzialność m.in. przewoźnika, w postaci wymierzanej administracyjnej kary pieniężnej, nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający. Niedopuszczalna jest bowiem, w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) sytuacja, w której dany podmiot będzie ponosił odpowiedzialność administracyjną za okoliczności niewynikające wprost z powszechnie obowiązujących przepisów prawa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 11 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Po 368/14 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 3572/14).

Podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowił art. 64 ust. 2 oraz art. 140ab ust. 2 P.r.d. Zgodnie z 64 ust. 2 P.r.d., zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I lub kategorii II. Z art. 140ab ust. 2 P.r.d., wynika natomiast, że w przypadku naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2, za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia.

Biorąc pod uwagę wskazane powyżej wyjaśnienia, Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 64 ust. 2 oraz art. 140ab ust. 2 w związku z art. 2 pkt pkt 35a P.r.d., poprzez ich błędną interpretację, polegającą na uznaniu, że pojęcie pojazdu nienormatywnego obejmuje również pojazd przekraczający dopuszczalny nacisk osi wielokrotnej, określony w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia. Naruszenie tych przepisów prawa materialnego miała wpływ na wynik sprawy, ponieważ kara pieniężna z art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) P.r.d., w niniejszej sprawie została wymierzona nie tylko w oparciu o przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, ale również w oparciu o przekroczenie dopuszczalnego nacisku podwójnej osi napędowej, określonego w § 5 ust. 1 pkt 6 lit. c) rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia. Tymczasem przyjęcie naruszenia polegającego tylko na przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, klasyfikowałoby nienormatywność pojazdu do zezwolenia kategorii V, co miałoby wpływ na wysokość wymierzonej kary.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ uwzględni powyższą interpretację art. 64 ust. 2 oraz art. 140ab ust. 2 w związku z art. 2 pkt pkt 35a P.r.d., która wpływa na zakres odpowiedzialności Skarżącego w niniejszej sprawie.

Sąd uznał za niezasadne pozostałe zarzuty skargi. Wobec wykazanego powyżej naruszenia przepisów prawa materialnego nie mają znaczenia zawarte w decyzjach obu instancji zapisy dotyczące procentowego poziomu naruszeń ponieważ kara pieniężna wymierzana jak za brak zezwolenia kategorii V nie jest uzależniona od procentowej wysokości naruszenia. W ocenie Sądu, organ wyjaśnił w zaskarżonej decyzji w sposób wyczerpujący, iż w trakcie kontroli, kierowcy został przedstawiony właściwy protokół z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów. Niezasadne są również zastrzeżenia Skarżącego dotyczące wag użytych do zważenia rzeczywistej masy całkowitej pojazdu. Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z instrukcją obsługi tych wag, mogą one posłużyć do ustalenia nacisku każdej z osobna osi pojazdu. W sytuacji natomiast prawidłowego zważenia nacisków poszczególnych osi, ustalenie rzeczywistej masy całkowitej pojazdu, jest kwestią prostego rachunku matematycznego.

Z tych względów Sąd stwierdził, że w sprawie nie doszło do zarzucanego przez Skarżącego naruszenia przepisów postępowania – art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 K.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), orzekł jak w sentencji. W związku z brakiem wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, Sąd nie zasądził ich zwrotu.