Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1115/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędziowie WSA Barbara Drzazga WSA Mirella Ławniczak Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2013 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na rzecz adwokata D.B. kwotę [...] ([...]) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na podstawie art.151 § 1 pkt 1, art.150 § 1 w zw. z art.145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. (j.t. Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz.1071 ze zm., zwanej dalej Kpa) oraz na podstawie art.4 ust.1 pkt 1 lit.a-c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz,U. z 2012r., poz.400, zwanej dalej ustawą o kombatantach) decyzją z dnia [...] lipca 2012r. nr [...] odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] lutego 2005r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2004r. Nr [...] odmawiającej skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu Kierownik wskazał, że decyzją z dnia [...] grudnia 2004r. Nr [...] - utrzymaną w mocy w/w decyzją z [...] lutego 2005r. - odmówił skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich. Skargę J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję oddalono prawomocnym wyrokiem z dnia 12 października 2006r. wydanym w sprawie IV SA/Po 402/05. Następnie wskutek ujawnienia nowych okoliczności faktycznych wznowiono postępowanie i w jego wyniku decyzją z dnia [...] września 2008r. Nr [...] odmówiono uchylenia decyzji własnej z dnia [...] lutego 2005r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2004r. Nr [...]. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009r. Nr [...] Kierownik utrzymał w mocy swoją decyzję o odmowie uchylenia decyzji z [...] lutego 2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 28 października 2009r. wydanym w sprawie IV SA/Po 492/09 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] kwietnia 2009r. Nr [...] i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2008r. Nr [...]. W zaleceniach WSA w Poznaniu zobligował organ do tego, by jego Kierownik wystąpił do Prezesa IPN w trybie art.8 ust.1 pkt 2 ustawy o kombatantach o wydanie opinii, czy obóz w P. spełniał przesłanki określone art.4 ust.1 pkt 1 lit.b) i c) ustawy o kombatantach. Sąd wskazał, że w razie odmowy wydania takiej opinii Kierownik powinien przeprowadzić dowód z opinii biegłego historyka w celu ustalenia charakteru niemieckiego obozu w P.

Organ po ponownym postępowaniu decyzją z dnia [...] kwietnia 2010r. Nr [...] odmówił stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją dnia [...] czerwca 2010r. Nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 listopada 2010r. wydanym w sprawie IV SA/Po 697/10 uchylił wspomniane wyżej decyzje z dnia [...] czerwca 2010r. i z dnia [...] kwietnia 2010r. wskazując, że w katalogu zawartym w Kpa nie występuje decyzja odmawiająca stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. W dniu [...] lutego 2011r. organ wydał decyzję Nr [...] odmawiającą uchylenia decyzji własnej z dnia [...] lutego 2005r. Nr [...]. Skarżący złożył wniosek o ponowne przeprowadzenie sprawy. W toku tego postępowania w II instancji przesłuchano skarżącego oraz świadków. W dniu [...] lipca 2011r. organ wydał decyzję Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2011r. utrzymującą w mocy decyzję o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] lutego 2005r. Nr [...]. Decyzja ta została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 17 listopada 2011r. W uzasadnieniu tego orzeczenia WSA w Poznaniu ponownie wskazał na konieczność uzyskania opinii biegłego historyka zakresie pobytu rodziny S. w obozie w P. oraz ustalenia charakteru tego obozu.

Co do meritum organ podkreślił, że niniejszą decyzję wydano po uprzednim uchyleniu przez WSA w Poznaniu poprzedniej decyzji wydanej w sprawie. Jak już wspomniano WSA w Poznaniu wskazał na konieczność uzyskania opinii biegłego zakresie pobytu rodziny S. w obozie w P. oraz ustalenia charakteru tego obozu. Organ zaakcentował, że przeprowadził dowód z takiej opinii. Wskazał, że biegły historyk prof. J. K. ustalił, że rodzina S. przebywała w obozie przejściowym stworzonym pod koniec II wojny światowej dla celów ewakuacyjnych. Rodzina skarżącego przebywała tam prawdopodobnie od stycznia do marca/kwietnia 1945r. Wcześniej rodzina ta pracowała w R.. Warunki w obozie w P. były trudne w porównaniu z pobytem w R. Jednak warunki w tym tymczasowym obozie ewakuacyjnym dla robotników przymusowych były lepsze niż w obozach koncentracyjnych, czy w obozach pracy wychowawczej. Istniała możliwość opuszczania obozu w poszukiwaniu żywności. Warunki zimowe, masakra Żydów i zbliżający się front mogły spotęgować ciężar pobytu w tym obozie. Jednak biegły wskazał, że warunki pracy przymusowej w rolnictwie były lepsze niż w przemyśle. Organ zauważył, że okoliczności pobytu rodziny S. w obozie w Łodzi nie potwierdziło Archiwum Państwowe. Brat skarżącego A.S. zeznał, że rodzina nie przechodziła przez żaden obóz przesiedleńczy, ani punkt zborny. Brat skarżącego M.S. nie pamiętał pobytu w obozie w Ł. Organ wskazał, że skarżący przystępując do Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez Rzeszę Niemiecką w 1990r. w deklaracji nie wskazał pobytu w obozie w Ł. Nie wskazał też tego faktu składając wniosek do organu w 2005r.

Skarżący odwołał się od powyższej decyzji pismem z dnia 05 sierpnia 2012r. Zarzucił, że podczas przesłuchania braci nie pozwolono mu zadać pytania braciom "co to są obozy przejściowe". Opinii biegłego zarzucił, że biegły znał jego nazwisko i dostosował swoją opinię do faktów z życia skarżącego. Podał, że w obozie w Ł. był krótko. Nie podał tego faktu w deklaracji z 1990r., gdyż nie wiedział co to jest obóz przejściowy. Podkreślił, ze brak pozytywnej odpowiedzi z archiwum nie świadczy o tym, że skarżący nie był w obozie w Ł.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] września 2012r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2012r. nr [...]. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że sprawa była rozpatrywana w postępowaniu wznowieniowym określonym w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Organ w pełni podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji I instancji z dnia [...] lipca 2012r. W ocenie organu w świetle przeprowadzonych dowodów brak jest podstaw do twierdzenia, że wnioskodawca podlegał represjom o których mowa w art. 4 ust.1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach.

J.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2012r. nr [...]. Zarzucił, że podczas przesłuchania jego rodzeństwa w czerwcu 2011r. urzędnik nie pozwolił wyjaśnić świadkom co to są obozy przejściowe i dlatego bracia skarżącego będący w podeszłym wieku nie zrozumieli treści pytań. Zdaniem skarżącego Urząd nie powinien uznać w całości opinii biegłego prof. J.K. stwierdzającej, że skarżący nie był represjonowany jako dziecko w obozach w Ł. i P. Zarzucił też, że organ pominął jego pismo z dnia 05 sierpnia 2012r.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi i skierowanie jej do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art.119 pkt 2 Ppsa. Organ podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko. Podniósł, że uzupełnił postępowanie dowodowe zgodnie z wytycznymi WSA zawartymi w wyroku z 17 listopada 2011r. przeprowadzając dowód z opinii biegłego prof. J.K..

Skarżący pismem z dnia 23 listopada 2012r. wniósł o wydaniu wyroku na rozprawie, co uniemożliwiło wydania wyroku w trybie uproszczonym.

Na rozprawie w dniu 26 marca 2013r. zarówno skarżący, jak i organ, podtrzymali swe dotychczasowe stanowiska oraz argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Nie ulega wątpliwości, że wydając zarówno zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję, Kierownik Uds.KiOR związany był przepisami postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 10 § 1, art. 15, art. 75 i art. 77 Kpa. Zasada wyrażona w art. 7 Kpa nakazuje organowi administracyjnemu podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Rozwinięcie i doprecyzowanie tego ogólnego obowiązku stanowi art. 77 Kpa, który jasno określa, że to na organie ciąży obowiązek zgromadzenia całości materiału dowodowego i jego wyczerpującego rozpatrzenia. Nadto z art. 75 Kpa. wynika, że co do zasady jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.

Sąd orzekający podziela w pełni pogląd, że przepisy art. 7 i 77 Kpa nie pozwalają na odstąpienie od dostępnych środków dowodowych mogących ujawnić istotne okoliczności sprawy, nawet jeżeli w ocenie organu (na podstawie innych źródeł) istnieje niewielkie prawdopodobieństwo ich stwierdzenia czy potwierdzenia. Dotyczy to w szczególności spraw kombatantów, w przypadku których dokumentacja źródłowa jest często w znacznym stopniu rozproszona w różnych zbiorach i zdekompletowana. Brak potwierdzenia określonych faktów w wymienionych przez organ wykazach nie oznacza, że nie zostały udokumentowane w lokalnych archiwach zagranicznych. (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28.11.2007r. o sygn. IV SA/Po 970/06, publ. w LEX pod nr 443723)

Przede wszystkim należy jednak zauważyć, iż kontrolowane obecnie postępowanie administracyjne prowadzone było po uchyleniu przez WSA w Poznaniu poprzedniej decyzji Kierownika wydanej w sprawie. W myśl art. 153 Ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W konsekwencji, dokonując oceny legalności aktu administracyjnego wydanego na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy w wyniku uchylenia poprzedniej decyzji, sąd I instancji nie może pominąć kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w poprzednim wyroku (por. wyrok NSA z dnia 16.11.2010r., sygn. I GSK 468/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W tym przypadku obowiązkiem Sądu orzekającego było ustalenie, czy organ prawidłowo wykonał wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 listopada 2011r. wydanego w sprawie IV SA/Po 939/11.

Jak już wspomniano w powołanym wyżej orzeczeniu WSA w Poznaniu wskazał na konieczność uzyskania opinii biegłego zakresie pobytu rodziny S. w obozie w P. oraz ustalenia charakteru tego obozu. Organ przeprowadził dowód z opinii biegłego historyka prof. J.K. Tym samym organ zrealizował wytyczne tut. Sądu zawarte w wyroku z dnia 17 listopada 2011r. wydanego w sprawie IV SA/Po 939/11.

W konsekwencji wieloletniego postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie organ (korygowany orzeczeniami tut. Sądu uchylającymi jego decyzje) organ prawidłowo ustalił stan faktyczny na podstawie przeprowadzonych dowodów. Dowodami tymi były zgromadzone w sprawie dokumenty, zeznania przesłuchanych przez organ świadków M.S., A.S., J.K. oraz samego skarżącego, a także opinia biegłego historyka prof. J.K.

Sąd przyjął, że dokumenty złożone i zgromadzone w sprawie są prawdziwe i autentyczne. Nie ma bowiem żadnych podstaw, aby je kwestionować z urzędu, a skarżący nie podnosił zarzutu ich nieprawdziwości.

W pełni wiarygodne były zeznania świadków M.S., A.S., J.K. Zeznania te były spójne, logiczne, konsekwentne i obiektywne. Świadkowie ci mieli wiedzę przydatną dla sprawy, gdyż w istotnym dla sprawy okresie czasu przebywali razem ze skarżącym podczas jego przejazdu z Manieczek do R., podczas pobytu skarżącego w R. i dalej podczas jego przemieszczenia do P. oraz pobytu w samym obozie w P. Co istotne, świadkowie ci nie mieli żadnego motywu, by zeznawać nieprawdę. Przesłuchani w sprawie świadkowie są bowiem bez wyjątku rodzeństwem skarżącego, które razem ze skarżącym przeżyło II Wojnę Światową. Zeznania tych świadków w zakresie faktów były w zasadzie zbieżne i korespondowały ze sobą. Występujące w ich zeznaniach nieścisłości wynikają w ocenie Sądu z bardzo znacznego upływu już czasu od zdarzeń istotnych dla sprawy, a także z faktu, że świadkowie (podobnie jak skarżący) w przedmiotowym okresie czasu byli dziećmi, co rzutowało na zakres ich postrzegania.

Bardzo istotnym dowodem na którym organ oparł rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji była opinia biegłego historyka prof. J.K.

Opinia biegłego stanowi opinię ustalonego stanu faktycznego sporządzoną w oparciu o wiedzę specjalistyczną biegłego danej specjalności. Organ natomiast ma obowiązek w ramach prowadzonego postępowania ustalić stan faktyczny całej sprawy objętej tym postępowaniem i dokonać prawidłowej subsumpcji pod właściwe przepisy prawa. Opinia biegłego w niniejszym przypadku stanowiła jako dowód pomoc dla organu przy ustalaniu stanu faktycznego istotnego dla rozstrzygnięcia.

Na organie spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 Kpa) oraz podjęcia niezbędnych działań dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a zatem i obowiązek oceny wiarygodności sporządzonej opinii. Zarówno organy administracji, jak i sądy rozpoznające sprawę mają obowiązek ocenić na podstawie art. 80 Kpa wartość dowodową opinii biegłego.

Sąd w pełni podziela także ugruntowany już pogląd, że opinia biegłego jest dowodem podlegającym weryfikacji dokonywanej przez organy administracji, a w dalszej kolejności w razie potrzeby przez sąd administracyjny. Obowiązek oceny wartości dowodowej opinii dotyczy oceny opinii nie tylko pod względem formalnym, ale również materialnym. Organ rozpoznający sprawę ma nie tylko prawo, ale wręcz obowiązek zbadać przedłożoną opinię pod względem zgodności ze stosownymi przepisami, ale również czy jest logiczna i zupełna. Sąd administracyjny rozpoznający skargę również zobligowany jest zbadać, czy organ prawidłowo, zgodnie m.in. z przepisami postępowania, tj. art. 77 i 80 Kpa, dokonał oceny tego dowodu, a więc co za tym idzie również sąd administracyjny winien dokonać takiej oceny.

Sąd, podobnie jak organ, w pełni dał wiarę sporządzonej w niniejszej sprawie opinii biegłego historyka. Była ona logiczna, rzetelna, obiektywna i zgodna z wiedzą specjalistyczną. Znajdowała także oparcie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie.

Wskazać trzeba, że opinia biegłego miała istotne znaczenie dla orzeczenia zapadłego w niniejszej sprawie. Ponownie zaznaczyć należy, iż skarżący nie przedstawił takich zarzutów, co do treści opinii, które mogłyby mieć wpływ na jej negatywną ocenę przez Sąd. Samo niezadowolenie skarżącego z treści opinii biegłego, które nie zostało poparte żadnymi rzeczowymi i przekonywującymi argumentami, nie mogło podważyć miarodajności opinii wydanej w sprawie. Zarzuty skarżącego w zakresie w/w opinii miały jedynie charakter polemiki i luźnej spekulacji.

Istotą niniejszej sprawy było ustalenie, czy represje, które dotknęły skarżącego były represjami w rozumieniu art.1-4 ustawy z 1991r. o kombatantach. Intencją ustawodawcy wynikającą chociażby z preambuły do ustawy z 1991 r. o kombatantach, było otoczenie szczególną opieką tych obywateli poszkodowanych podczas drugiej wojny światowej, którzy doznali represji ze względów narodowościowych, politycznych, religijnych i rasowych, w tym osób które doznały cierpień przebywając w obozach koncentracyjnych lub miejscach odosobnienie, w których warunki nie odbiegały od warunków pobytu w obozach koncentracyjnych. Jednakże powyższe nie oznacza, iż regulacja tej ustawy obejmuje wszystkie osoby, które w czasie ostatniej wojny doznały jakichkolwiek represji, czy też udręki związanej z działaniami okupanta na terenach Polski.(wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. II SA/Ol 813/08, publ.

LEX nr 969390)

Materialnoprawną podstawą wydanych w niniejszej sprawie decyzji był art. 4 ust.1 pkt 1 lit. b) i c) w zw. z art. 21 ust. 1, 22 ust. 1 ustawy o kombatantach. Powołany przepis stanowił, że przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są m.in.okresy przebywania:

1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:

a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,

b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa;

Stosownie do przepisu art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2.

Zgodnie z upoważnieniem zawartym w art. 8 ust. 1 ustawy ustawodawca pozostawił przepisom wykonawczym określenie miejsc odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji władz bezpieczeństwa. Przyznanie na podstawie omawianego przepisu przewidzianych w ustawie uprawnień kombatanckich wymaga w związku z tym ustalenia, czy ubiegająca się o ich przyznanie osoba doznała represji przebywając w miejscu wymienionym w rozporządzeniu i pozostając w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Wyznaczony przez preambułę ustawy jej cel wymaga więc przy rozpoznawaniu spraw o przyznanie uprawnień w oparciu o wymieniony przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy nie tylko ustalenia, czy dana osoba przebywała w miejscu odosobnienia wymienionym w rozporządzeniu, lecz także szczegółowego zbadania i wyjaśnienia, czy ubiegająca się o przyznanie uprawnień osoba doświadczyła represji przebywając w takim miejscu odosobnienia, a osoba w nim przebywająca pozostawała w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Niespornym w świetle przeprowadzonych dowodów było, że skarżący przebywał w obozie w P. Obóz w P. nie został wymieniony w § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia w których osadzone były osoby narodowości polskiej (Dz.U. z 2001r., Nr 106, poz.1054) wymieniającego miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust.1 pkt 1 lit.c) ustawy o kombatantach. Nie oznacza to jednak automatycznie, że obóz ten nie mógł spełniać warunków określonych w tym przepisie. Fakt umieszczenia danego obozu w wykazie wydanym na podstawie art. 8 ustawy z 1991 r. o kombatantach ma tylko takie znaczenie, że w konkretnej sprawie strona nie musi przeprowadzać dowodów stwierdzających, iż osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a pobyt w tych miejscach dzieci miał charakter eksterminacyjny w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) tejże ustawy. Zamieszczenie obozu w akcie prawnym o randze rozporządzenia, przy braku innych ograniczeń wynikających z prawa powszechnie obowiązującego w tym zakresie winno stanowić dla organu podstawę orzekania. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2007 r., II OSK 313/06, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX nr 344535, wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 października 2010 r., sygn. II SA/Łd 626/10, publ. LEX nr 755861 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 września 2010 r., sygn.II SA/Po 405/10, publ. LEX nr 754402, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 06 lipca 2007 r., sygn. IV SA/Po 112/07, publ.LEX nr 969397)

Wobec powyższego w rozpatrywanej sprawie zadaniem organu było ustalenie, czy skarżący spełnia przesłanki określone w art. 4 ust.1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach.

Sąd podziela trafny pogląd, że przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1991 r. o kombatantach winien być wykładany ściśle, wedle metody wykładni gramatycznej. (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2010 r., sygn. II OSK 1472/09, publ.LEX nr 597299) Przepis art. 4 ustawy z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest bowiem przepisem szczególnym, a więc nie podlega wykładni rozszerzającej. Skoro przepis ten zawiera wyraźne ograniczenie zarówno czasowe, jak i podmiotowe i przedmiotowe, gdyż pozostawia poza działaniem ustawy zarówno część osób represjonowanych, jak i część działań niewątpliwie mających charakter represji, to tym samym konsekwencją takiej woli ustawodawcy jest brak przesłanek do przyjęcia wykładni funkcjonalnej, zezwalającej na objęcie tym przepisem szerszego kręgu osób. (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2010 r., sygn. II OSK 633/09, publ. LEX nr 597737).

Sąd aprobuje także pogląd, iż sam fakt przesiedlenia i przebywania podczas przymusowego osiedlenia w trudnych warunkach bytowych nie stanowi samodzielnej przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 kwietnia 2008 r., sygn.II SA/Go 155/08, Lex nr 505475) Podzielić również należy stanowisko, że to nie nazwa obozu, lecz faktycznie panujące w nim warunki decydują o tym, czy dane miejsce odosobnienia może być zaliczone do miejsc, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 1991 r. o kombatantach. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 października 2009 r., sygn.II SA/Gd 306/09, publ. LEX nr 573682).

Jak już wspomniano organ zgodnie z zaleceniem zawartym w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z dnia 17 listopada 2011r. przeprowadził dowód z opinii biegłego historyka. Sąd podziela wywody tej opinii, które znajdują oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie oraz w powszechnej wiedzy historycznej. Biegły prof. J.K. stwierdził w swej opinii, że obóz w P. był obozem mieszkalnym do którego również kierowano osoby obwinione o wykroczenia, a więc pełnił też nieoficjalnie funkcję obozu karnego. Niezależnie od kierowania do P. również więźniów karnych, mieszczący się tam obóz należy określić jako typowy obóz mieszkalny przeznaczony dla robotników przymusowych Należy przypuszczać, że dla zwykłych robotników warunki były znacznie lepsze niż w KL (obozie koncentracyjnym) i AEL (obozami karnymi były przede wszystkim Obozy Pracy Wychowawczej (AEL)podległe Gestapo) Skarżący przebywał w tym obozie zapewne od stycznia do marca/kwietnia 1945r. Co bardzo istotne biegły stwierdził – a Sąd orzekający w pełni podziela to stwierdzenie – że pobyt skarżącego i jego rodziny nie miał żadnego związku z karnymi funkcjami obozu w P. Dla rodziny S. stanowił on formę obozu przejściowego, ewakuacyjnego. W zgromadzonym w toku postępowania materiale dowodowym brak jest jakichkolwiek dowodów na to, by rodzina p. S. (a więc i skarżący) znalazła się w tym obozie za karę wymierzoną przez okupanta. Dowody wskazują na to, że p. S. znaleźli się tam wskutek ewakuacji z R. spowodowanej rozpoczętą w styczniu 1945r. ofensywą Armii Radzieckiej. Podkreślić należy, że wnioski opinii biegłego w tym zakresie znajdują także potwierdzenie w zeznaniach przesłuchanych świadków, a więc rodzeństwa skarżącego. Żaden ze świadków nie zeznał, ani wcześniej nie napisał w oświadczeniach pisemnych, by skarżącego i jego rodzinę skierowano do obozu w P. w ramach kary wymierzonej przez władze hitlerowskie. Tym samym brak jest jakichkolwiek przesłanek, by przyjąć, iż skarżący przebywał w obozie w P. będąc w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 1991 r. o kombatantach. Bez wątpienia po relatywnie spokojnym okresie pobytu w R. warunki w obozie wydawały się skarżącemu trudne. Nie odbiegały one jednak od ówczesnych standardów. Brak jest też dowodów na to, by warunki w tym obozie były zbliżone do warunków w obozie koncentracyjnym (KL), a także by rodzina S. pozostawała do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa bądź pobyt skarżącego w tym obozie miał charakter eksterminacyjny. W istocie rzeczy jedynie twierdzenia samego skarżącego, sprzeczne z pozostałymi dowodami i przez to niewiarygodne, wskazywały na to, że spełnia on przesłanki określone w art.4 ust.1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach.

Podkreślić należy, że do zastosowania przepisu art.4 ust.1 pkt 1 lit.b) i c) nie wystarczyło być w miejscach określonych w tych przepisach, ale konieczne było również pozostawanie do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Skarżący nie wskazuje okoliczności, które by mogły uprawdopodobnić spełnienie powyższych przesłanek, a sporadyczne wychodzenie dzieci również poza teren obozu w P. potwierdza tezę przeciwna, gdyż wyklucza stały dozór Gestapo lub innych hitlerowskich władz bezpieczeństwa w rozumieniu ustawy.

Przepis art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach dotyczy osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. W sprawie skarżącego należało rozważyć treść pkt 1 a) b) c), które określają miejsce przebywania, warunki, a nadto cel osadzenia przez władze hitlerowskie. Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a) obozu pracy jakim był zasadniczo obóz w P. (sporadycznie pełniący również funkcje karne, lecz nie ustalono, by skarżący przebywał w nim w związku z ta funkcją) nie można zaliczyć do hitlerowskiego więzienia, obozu koncentracyjnego i ośrodka zagłady. W miejscach tych bowiem panowały zupełnie różne reżimy i inny był cel osadzenia. Obóz pracy z tych względów nie był również miejscem odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych z przyczyn podanych wyżej. Skarżący nie był osobą pozostającą w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych, jak tego wymaga treść art. 21 ust. 1 pkt 1 lit. b) cyt. ustawy. Chodzi tu nie o każdy aparat władzy Niemiec hitlerowskich, lecz władz bezpieczeństwa, czyli Gestapo, Sicherheitsdienst itp. Przechodząc do następnego punktu tego przepisu, obóz pracy w P. nie był "innym miejscem odosobnienia", w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny. Eksterminacja to znaczy wytępienie, wyniszczenie, zagłada. Obóz pracy w P. nie miał charakteru eksterminacyjnego, o którym stanowi przepis. Eksterminacja oznacza stworzenie warunków zagrożenia zdrowia, a nawet życia danej osoby, w wyniku prowadzonej polityki zagłady, ludobójstwa, zbrodniczego niszczenia grup ludzkich z powodów rasowych, narodowościowych, religijnych. W przypadku skarżącego niewątpliwie nie można mówić o eksterminacyjnym charakterze jego pobytu w obozie w P.. Masakra Żydów w P. dokonana przez hitlerowców w okresie czasu, gdy skarżący przebywał w obozie w P., nie była w żaden sposób powiązana z tym obozem. Świadczy o tym już choćby fakt, iż zbrodni tej dokonano poza terenem tego obozu (na plaży).

Reasumując wątek pobytu skarżącego w obozie w P. należy stwierdzic, że o ile niewątpliwie skarżący w nim przebywał, o tyle nie zostały spełnione w związku z tym pobytem przesłanki określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z 1991 r. o kombatantach.

Twierdzenie skarżącego jakoby w drodze z M. do R. przebywał w obozie przesiedleńczym zostało w ocenie Sądu podniesione na użytek niniejszego postępowania. Pojawiło się bowiem dopiero po tym, gdy tut. Sąd w uzasadnieniu jednego z wyroków wydanych niniejszej sprawie wskazał, że Polaków przesiedlanych z W. z reguły tymczasowo umieszczano w obozach przesiedleńczych w okolicach Ł. Skarżący dopiero w swym odwołaniu z dnia 04 marca 2011r. (a więc około 7 lat po złożeniu wniosku wszczynającego postępowanie) po raz pierwszy twierdził, że po wysiedleniu z M. przez kilka dni przebywał w nieznanej miejscowości w okolicy Ł. (k.254v). Przede wszystkim jednak twierdzenie to nie znalazło potwierdzenia w materiale dowodowym. Przesłuchani świadkowie nie potwierdzili faktu przebywania rodziny S. w obozie przejściowym w okolicach Ł. Sam skarżący nie potrafił wskazać najmniejszych nawet szczegółów swego pobytu w obozie przejściowym w okolicach Ł. Początkowo zresztą, co znamienne, sam skarżący tak nie twierdził. W pismach zawartych na k.13,15,43,137v akt administracyjnych skarżący pisał, że w 1940r. wysiedlono go z M. i przewieziono wagonem kolejowym bezpośrednio do R. Było to zgodne z innymi dowodami, które wskazują na to, że najprawdopodobniej rodzinę p. S. przewieziono bezpośrednio z M. do R. nie wskutek typowego przymusowego wysiedlenia stosowanego przez hitlerowców, lecz w celu jej połączenia z pracującym już w R. ojcem skarżącego. Prawdopodobne jest więc, że podróż ta nie była skutkiem standardowego wysiedlenia stosowanego przez hitlerowskiego okupanta, lecz miała charakter niestandardowy. Większość przeprowadzonych dowodów, w szczególności zeznania świadków, przemawia za tą wersją. Odmienne twierdzenia skarżącego w tym zakresie były niespójne i sprzeczne, co podważało ich wiarygodność. Niezwykle istotnym jest w ocenie Sądu, że z zeznań świadków J.K. oraz A. i M. S. nie wynika, aby rodzina S. była w drodze do R. osadzona w obozie przesiedleńczym. Podkreślić należy, że świadkowie ci to rodzeństwo skarżącego, które razem z nim przeżyło okupację i to częściowo starsze wiekiem. Nie mieli więc oni motywacji, by zeznawać na niekorzyść skarżącego, a z racji wieku powinni lepiej pamiętać przebieg zdarzeń niż skarżący. Pomimo to w ich zeznaniach w ogóle nie pojawia się wątek pobytu ich rodziny w Ł. lub okolicach podczas podróży z M. do R.. Logiczne rozumowanie prowadzi do wniosku, że gdyby taki fakt miał miejsce choćby część świadków pamiętała ten fakt.

Reasumując ten wątek organ prawidłowo nie przyjął, że skarżący był osadzony w obozie przejściowym w Ł. lub jej okolicach.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd orzekający uznał, iż nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględnił w swym rozstrzygnięciu ocenę prawną, a przeprowadzając postępowanie wyjaśniające zrealizował wskazania co do zakresu postępowania administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z dnia 17 listopada 2011r. Zakres przeprowadzonego postępowania administracyjnego, był zdaniem Sądu wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy. Tak więc w rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, organ administracji nie dopuścił się naruszenia prawa, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Stan faktyczny sprawy był częściowo sporny (rzekomy pobyt skarżącego w obozie przejściowym koło Ł. oraz charakter obozu w P. i pobytu w nim skarżącego) jednak wynika on z prawidłowo zgromadzonego (na tym etapie postępowania) w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego. Organ dokonał prawidłowej oceny niewadliwie poczynionych ustaleń faktycznych i prawidłowo przyjął, że skarżący nie spełnia przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy o kombatantach. Rezultatem tego było prawidłowe uznanie iż skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu uprawnień kombatanckich.

Wobec powyższego, ponieważ skarżący nie spełniał przesłanek określonych w art. 4 ust.1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy o kombatantach na podstawie art.151 Ppsa skargę należało oddalić.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 199 Ppsa w zakresie kosztów sądowych poniesionych przez skarżącego, a w zakresie kosztów ustanowionego w ramach pomocy dla skarżącego adwokata z urzędu na podstawie art.250 Ppsa.

ja