Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 685/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 41a ust. 1 pkt 1, art. 41b ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 266
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.
article: art. 105, art. 7, art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] listopada 2021 r. sprawy ze skargi W. W. i S. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), dalej: "k.p.a., i art. 59 ust. 3, art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2021 r., poz. 266), dalej: "u.s.r.", Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "organ", Prezes KRUS") utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. nr [...] w sprawie umorzenia postępowania w zakresie umorzenia W. W. i S. W. (dalej: "strony", "skarżący") należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.

Strony podlegały obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego.

W dniu [...] maja 2021 r. strony złożyły wniosek o umorzenie w całości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników ze względu na bardzo trudną sytuację finansowo - materialną.

Decyzją z dnia [...] r. o numerze jw. Prezes KRUS umorzył postępowanie uznając wniosek za bezprzedmiotowy. W uzasadnieniu decyzji, organ wskazał, że strony wnioskują o umorzenie należności za okres od 1 października 1999 r. do 30 września 2012 r. zabezpieczonych wpisem hipoteki przymusowej. Składki na ubezpieczenie społeczne rolników za ww. okres zostały odpisane z konta z tytułu przedawnienia. Zdaniem organu, nie istnieją podstawy prawne do umorzenia należności zabezpieczonych hipoteką, które ze względu na przedawnienie możliwości ich dochodzenia mogą być dochodzone jedynie z nieruchomości. Organ powołał w tym zakresie treść art. 41b ust. 2 u.s.r.

W dniu [...] czerwca 2021 r. strony złożyły wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując się na art. 41 a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.s.r.

W wyniku ponownego rozpoznania wniosku Prezes KRUS decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] r.

W motywach decyzji organ przywołał treść art. 41 a ust. 1 pkt 1 i art. 41 a ust. 2 u.s.r., dotyczących wnioskowanej ulgi i przesłanek jej udzielenia oraz wskazał, że nie istnieją podstawy prawne do umorzenia należności zabezpieczonych hipoteką, które ze względu na przedawnienie mogą być dochodzone wyłącznie z nieruchomości, na której zostały zabezpieczone, co oznacza, że po ich przedawnieniu nie mogą być umorzone.

Nie można też wszcząć postępowania egzekucyjnego na składki przedawnione zabezpieczone wpisem hipoteki. Ustanowienie hipoteki przymusowej na księdze wieczystej jest zabezpieczeniem wykonania zobowiązania w przyszłości.

Końcowo, organ poinformował, że po przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym z Urzędem Pracy w K. w sprawie zasadności podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników W. W. w okresie od [...].08.2000 r. do [...].12.2000 r. okresy podlegania nie uległy zmianie.

W skardze wywiedzionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w celu rozpoznanie jej zgodnie z wnioskiem ubezpieczonych, względnie o zmianę zaskarżonej decyzji zgodnie z ww. wnioskiem.

Skarżący, zaskarżonej ww. decyzji zarzucili:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 41a ust. 1 pkt 1 i art.41a ust. 2 i art. 41b ust. 2 u.s.r., w związku z art. 105 § 1 k.p.a. przez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie istnieją okoliczności wskazujące na możliwość umorzenia postępowania ze względu na bezprzedmiotowość wniosku, zamiast rozpoznać odwołanie ubezpieczonych w zakresie wskazanym w odwołaniu na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.s.r.;

2. nieuwzględnienie w zaskarżonej decyzji treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12 (Dz.U.2013 poz.1313) odnoszącego się do wykładni art.41b ust. 2 u.s.r.

Skarżący wnieśli również, o dopuszczenie dowodu z treści załączonego do wniosku wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 2020 r. I SA/Rz 695/19, dotyczącego poglądu na przedawnienie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką.

Skarżący w piśmie z dnia [...] września 2021 r., ponownie opisali swoją trudną sytuację materialną oraz nadesłali dodatkowe dokumenty źródłowe, w tym dotyczące prowadzonych egzekucji.

Za pismem z dnia [...] listopada 2021 r. skarżący nadesłali kolejne dokumenty dotyczące posiadanych nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej uchylenie.

W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania związanego z wnioskiem o umorzenie. Organ wskazał, że kierując się treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18 (publik. Dz.U. z 2020 r., poz. 976) uznał potrzebę merytorycznego załatwienia wniosku. Do skarżących zostało skierowane zawiadomienie o ponownym rozpoznaniu wniosku, natomiast skarżący odmówili współpracy w ustalaniu ich sytuacji materialnej oraz wartości gruntów rolnych, oddanych w dzierżawę, czym uniemożliwili przeprowadzenie postępowania dowodowego. Nadto, organ dostrzega potrzebę uchylenia zaskarżonej decyzji z powodów, które wskazał w zawiadomieniu z dnia [...] sierpnia 2021 r. w oparciu o przepis art. 41b ust. 2 u.s.r., wskazując, że przepisowi temu odpowiada art. 77 ustawy z 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece. W tej sprawie Trybunał Konstytucyjny wypowiadał się dwa razy: w wyroku z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12) oraz w wyroku z dnia 20 maja 2020 r. (sygn. akt P 2/18). W ostatnim wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał za zgodny z Konstytucją RP art. 24 ust. 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który w swej treści odpowiada przepisowi art. 41 b ust.2 u.s.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, zważył co następuje

Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020, poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżących, bowiem podnoszone przez nich argumenty, podobnie jak argumenty skarżonego organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy w tym złożoną skargę, jak i odpowiedź na skargę.

Stosownie do brzmienia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2017 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ustalenie, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.).

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżoną decyzją Prezes KRUS w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. umorzył zainicjowane z wniosku skarżących postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych – który to pogląd tut. Sąd podziela – umorzyć (zob. art. 41a u.s.r.) można tylko należności istniejące, zatem stwierdzenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z powodu bezprzedmiotowości, bowiem skoro należności te się przedawniły, to nie ma już czego umarzać (por. wyrok NSA z 8 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 294/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż umorzenie postępowania następuje na podstawie art. 105 k.p.a., który znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), w związku z art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r. Zgodnie z treścią art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Bezprzedmiotowość, o której mowa w tym przepisie oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Wiąże się to z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Zachodzi ona zatem w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną mogącą być przedmiotem postępowania. Bezprzedmiotowość może mieć charakter podmiotowy, jak i przedmiotowy. Zawsze jednak oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Organ umarza więc postępowanie w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego i do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Zauważyć trzeba, że Prezes KRUS – w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, uznając bezprzedmiotowość postępowania – prezentuje w powyższym względzie dwa wykluczające się stanowiska, co świadczy o istotnym naruszeniu przez ten organ art. 7, a także art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jak stanowi natomiast art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu którym innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Nie sposób uznać, aby organ administracji publicznej wypełnił wymogi wynikające z powyższych przepisów postępowania prezentując wobec zagadnienia problemowego mającego decydujący wpływ na wydawane rozstrzygnięcie, za jakie w kontrolowanej sprawie uznać trzeba zagadnienie przedawnienia należności z tytułu składek, dwa wykluczające się stanowiska.

Skarżący w piśmie z dnia [...] maja 2021 r. wnieśli o umorzenie w całości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 października 1999 r. do 30 września 2012 r., wskazując, że były umorzone i są przedawnione. Z akt sprawy wynika (pismo KRUS Oddział Regionalny w K. z [...] marca 2021 r.), że organ poinformował skarżących, że całkowite ich zadłużenie tytułu składek wynosi [...] zł i jest zabezpieczone wpisami hipotek przymusowych. Organ wskazał także, że przedmiotowe zadłużenie, z powodu przedawnienia, nie podlega procedurze umorzenia oraz rozłożenia na raty. Jednocześnie powołując ww. art. 41b ust. 2 u.s.r., wskazał numer rachunku bankowego, na który powinny zostać przekazane środki z tytułu ww. zaległości oraz że ich uregulowanie spowodowuje wystąpieniem z wnioskiem o wykreślenie hipotek przymusowych.

W zaskarżonej decyzji umarzającej postępowanie, natomiast Prezes KRUS, z jednej strony wskazuje na przedawnienie spornych należności, a z drugiej strony wskazuje także na ich zabezpieczenie hipoteką i możliwość ich dochodzenia przez organ z przedmiotu tej hipoteki, a więc z nieruchomości.

Tymczasem jak wynika z art. 41b ust. 2 u.s.r. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Treść tego przepisu, jak i treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, prowadzi zatem do wniosku, że Prezes KRUS uznaje jednocześnie zarówno przedawnienie należności z tytułu składek, których umorzenia domagają się skarżący, jak i ich nieprzedawnienie z uwagi na zabezpieczenie hipoteką i możliwość dochodzenia z przedmiotu hipoteki. Znajduje to wyraźne potwierdzenie w odpowiedzi na skargę, w której organ ten – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – wnosi jednocześnie o oddalenie skargi, a następnie o uchylenie zaskarżonej decyzji, prezentując stanowisko, że z uwagi na art. 41b ust. 2 u.s.r. nie doszło do przedawnienia, rozważając ponowne merytoryczne rozpoznanie wniosku, pod kątem przesłanek z art. 41a ust. 2 u.s.r. Taka wewnętrzna sprzeczność ustaleń organu administracji publicznej jest nie do pogodzenia z art. 7 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Prezes KRUS musi w sposób jednoznaczny, odpowiadający wymogom z art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a., wykazać w uzasadnieniu decyzji, czy uznaje przedawnienie należności z tytułu składek, których umorzenia dochodzą skarżący, czy jednak uznaje, że jako zabezpieczone hipoteką – zgodnie z art. 41b ust. 2 u.s.r. – należności te nie ulegają przedawnieniu. Dopiero jednoznaczne w tym względzie stanowisko pozwoli skarżącym podjąć ewentualne dalsze kroki, odpowiednie dla ochrony ich sytuacji prawnej, zaś Prezesowi KRUS umożliwi wydanie prawidłowego w sprawie rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania administracyjnego w obecnej sytuacji należy uznać co najmniej za przedwczesne.

W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości jednak, że intencją skarżących było, aby wnioskiem o umorzenie zaległości zostały objęte należności zabezpieczone wpisem hipotek przymusowych.

Wskazać w tym względzie zatem należy ponownie, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, unormowane w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. Tylko bowiem wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Natomiast stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność jego umorzenia z uwagi na bezprzedmiotowość.

Wyjaśnić również należy, że w myśl art. 41b ust. 1 u.s.r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7. Zgodnie jednak z art. 41b ust. 2 u.s.r. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Jeżeli chodzi o powoływaną zarówno przez skarżących jak i organ w odpowiedzi na skargę, kwestię zgodności z Konstytucją przepisów stwierdzających brak możliwości przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, to wskazać należy, że zagadnienie przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z objęcia ubezpieczeniem społecznym, które zostały zabezpieczone hipoteką, nie jest tożsame z problemem konstytucyjnym rozstrzyganym w przywołanym przez skarżących wyroku I SA/Rz 695/19 oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 40/12. Taką ocenę wyraził Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (który jest analogiczny w brzmieniu jak art. 41b ust. 2 u.s.r.) w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał, odnosząc się do zagadnienia tożsamości przepisu zakwestionowanego w sprawie o sygn. akt P 2/18 i art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, wskazał, że tezy wyroku w sprawie SK 40/12 nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w postępowaniu dotyczącym konstytucyjności art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (a więc i art. 41b ust. 2 u.s.r.). Trybunał zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności zaskarżanych regulacji nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej, w tym w szczególności od dziedziny prawa, jakiej dotyczy. Należy bowiem wziąć pod uwagę nie tylko zaskarżony przepis, ale również uwzględnić cały kontekst prawny związany z ukształtowaniem danej instytucji przez ustawodawcę. Nie można poprzestać tylko na ocenie wyodrębnionych elementów konstrukcji, nie biorąc pod uwagę jej celu i funkcji, jakie ma spełniać w obrocie prawnym. Zbyt wąskie ujęcie problemu i brak osadzenia go w realiach konkretnej sprawy i stosunków prawnych, których będzie on dotyczyć, może prowadzić do niewłaściwych wniosków. Trybunał zauważył, że pomimo tego, że wyrok o sygn. akt SK 40/12 dotyczy świadczeń o charakterze publicznoprawnym, istnieje zasadnicza różnica między podatkiem a składką na ubezpieczenie społeczne. To co odróżnia składki od podatków, to przede wszystkim ich celowy i wzajemny charakter. Podatki, choć stanowią dochody budżetowe (samorządowe), z których realizowane są zadania i funkcje publiczne, nie mają charakteru ekwiwalentnego. Podatnik w zamian za uiszczany podatek nie uzyskuje bezpośrednio żadnego świadczenia wzajemnego. Natomiast ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nie jest to pełna ekwiwalentność o charakterze kapitałowym, lecz ustalona w ustawie z uwzględnieniem zasad równości i solidarności. W związku z tym nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucenie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zasady równości, poprzez zróżnicowanie sytuacji płatników w zależności od tego, czy posiadają składniki majątkowe, na których można ustanowić hipotekę, czy też nie posiadają takich składników, Trybunał podniósł, że zróżnicowanie skutków prawnych stosowanych form zabezpieczenia jest w sposób naturalny związane z rodzajem składników majątkowych. Próba ich ujednolicenia, tak by doprowadzić do zrównania sytuacji podmiotów, oznaczałaby konieczność oparcia regulacji prawnych na fikcyjnym założeniu, że z punktu widzenia prawnych form zabezpieczenia wykonywania zobowiązań, sytuacja majątkowa tych, którzy posiadają różne składniki majątkowe, i tych, którzy ich w ogóle nie posiadają, jest taka sama. Trybunał spostrzegł przy tym, że choć ustanowienie hipoteki dla zabezpieczenia należności składkowych i jej skutki w postaci wyłączenia przedawnienia może być postrzegane, jako zróżnicowanie sytuacji płatników składek, to nie jest to bezpośrednią konsekwencją modyfikacji przez ustawodawcę terminów przedawnienia zobowiązań w odniesieniu do poszczególnych grup podmiotów, tylko pośrednim skutkiem wynikającym z możliwości stosowania różnych, przyjętych w prawie powszechnym, środków zabezpieczenia wierzytelności. Trybunał nie uznał, aby powyższe zróżnicowanie było niedopuszczalne w świetle zasady równości. Rozważając zachowanie przez ustawodawcę granic swobody, przy zróżnicowaniu sytuacji podmiotów, wskazał, że art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych służy nie tylko ochronie konstytucyjnego prawa wierzyciela hipotecznego realizującego obowiązki wynikającego z art. 67 Konstytucji, ale także ochronie praw podmiotowych beneficjentów funduszu. Niedofinansowanie funduszu będące skutkiem nieuiszczania składek przekłada się na wysokość i dostępność wypłacanych świadczeń. Niewywiązywanie się z obowiązków w postaci uiszczania należności składkowych przez płatników powoduje także przerzucenie ciężaru finansowania wypłacanych z niego świadczeń na inne podmioty. Jeżeli zatem istnieje majątek dłużnika, pozwalający na pokrycie zaległych świadczeń, uchylanie się od ich spełnienia z powołaniem na przedawnienie jest nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej. Płatnicy składek powinni liczyć się z obowiązkiem ich uiszczania i nieuchronnością poniesienia ich ciężaru, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. W sytuacjach szczególnych ustawa systemowa umożliwia umorzenie należności składkowych (art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych lub art. 41a u.s.r.). Natomiast przedawnienie tych należności nie powinno być wykorzystywane jako sposób wygasania stosunków zobowiązaniowych przez płatników. Trybunał wskazał jednocześnie, że uchylenie art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ograniczyłoby w znacznym stopniu ściągalność składek ZUS. Brak przedawnienia w połączeniu z możliwością odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty jest rozwiązaniem korzystniejszym niż konieczność przeprowadzenia egzekucji przed upływem terminu przedawnienia. Dłużnik hipoteczny nadal pozostaje właścicielem nieruchomości. Może z niej korzystać, pobierać pożytki, może też nią rozporządzać. Art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w pewnych sytuacjach może zatem chronić także właściciela przedmiotu zabezpieczenia przed wywłaszczeniem nieruchomości mieszkalnych, czy niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, w trybie postępowania egzekucyjnego. Nieprzedawnienie należności zabezpieczonych hipoteką nie powinno z drugiej strony być traktowane i wykorzystywane przez organy, jako możliwość niewywiązywania się z ciążących na nich obowiązków w zakresie ściągalności zobowiązań, lecz jako inny środek stosowany wówczas, gdy istnieje możliwość spłaty bez konieczności dokonywania drastycznych czynności egzekucyjnych dla dłużnika. W związku z tym art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwarza bardziej elastyczne i dogodne możliwości w zakresie spłaty długu dla płatników składek i ZUS. Dlatego też Trybunał uznał, że przepis ten w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Stanowisko znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie NSA, co potwierdza m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2021 r. I GSK 5/21.

Podnieść należy, że w kwestii możliwości uznania za niekonstytucyjny przepisu, który formalnie nie był przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego, ale którego treść normatywna jest tożsama z brzmieniem przepisu, którego niezgodność z Konstytucją została przez Trybunał Konstytucyjny orzeczona, wypowiadali się przedstawiciele doktryny (por. L. Etel, komentarz do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej [w:] L. Etel (red.), R. Dowgier, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, K. Teszner, Wolters Kluwer Polska, 2017, wersja internetowa LEX-online, pkt 8) oraz J. Zubrzycki [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Oficyna Wydawnicza UNIMEX, 2016, s. 442 - 443). Także w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy (por. R. Hauser, A. Kabat, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2002 r., sygn. akt I SA/Po 461/01, publ. OSP z 2003/2 s. 73-75). A contrario stwierdzić zatem należy, że skoro Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest zgodny z Konstytucją, to również art. 41b ust. 2 u.s.r., z uwagi na tożsamą treść tych przepisów, jest zgodny z Konstytucją.

Mając zatem powyższe na względzie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie może się ostać albowiem narusza ona przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (art. 105, art. 7, art. 107 § 3 k.p.a.) oraz przepisy prawa materialnego, przez błędną ich wykładnię (art. 41b ust. 2 u.s.r.). Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z tego uzasadnienia wskazania co do dalszego postępowania. Organ będzie zatem zobowiązany do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżących o umorzenie należności składkowych z uwzględnieniem, że dotyczy on należności zabezpieczonych hipoteką. Organ przeprowadzi w tym zakresie stosowne postępowanie wyjaśniające, czy zachodzą podstawy do umorzenia należności z uwagi na ważny interes zainteresowanych. Organ przyjmując bowiem założenie o braku przedawnienia należności zabezpieczonych hipotekami, powinien zbadać, jaki wpływ miałaby egzekucja z nieruchomości na ważny interes skarżących.

Końcowo wskazać należy, Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego rozpoznania sprawy i tym samym nie może orzec o zasadności wniosku skarżących o umorzenie należności z tytułu składek, dokonuje bowiem jedynie oceny legalności zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS. W konsekwencji podnoszone w skardze jak i w kolejnych pismach okoliczności, dotyczące trudnej sytuacji skarżących, ich stanu posiadania, jak i załączone dokumenty źródłowe nie mogą być uwzględnione przez Sąd w postępowaniu sądowym. Niemniej jednak skarżący mogą uzupełnić dotychczasowe wnioski składane w organie lub złożyć nowy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, uzasadniając go nowymi okolicznościami i dołączając stosowne dokumenty dotyczące zarówno sytuacji materialnej, osobistej, jak i stanu majątkowego.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r.