Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1573/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 3, art. 20 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 13 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 6 czerwca 2013 r., Nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku adwokatowi D.G.-J. wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie brutto 2.952 (dwa tysiące dziewięćset pięćdziesiąt dwa) złotych.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r., Nr 98, poz. 634 ze zm.), w zw. z 28 ust. 1 i 3, art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), po rozpatrzeniu odwołania P. Z. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny:

Dnia 17 maja 2010 r. skarżący działając jako rolnik, wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2010 rok, deklarując (po modyfikacji wniosku) do programu trzy działki o łącznej powierzchni 11,90 ha.

Decyzją z dnia 7 grudnia 2010 r. organ I instancji przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w łącznej wysokości 9.282 zł do ww. powierzchni działek informując, że terminem rozpoczęcia pięcioletniego okresu zobowiązania jest dzień 15 marca 2010 r. Płatność we wnioskowanej kwocie przyznana została również na 2011 rok.

Kolejno do organu I instancji w lutym i marcu 2012 r. wpłynęły pisma M. O., w których poinformował, że na działkach, dla których przyznano płatności nie jest realizowany program rolnośrodowiskowy a umowa na podstawie, której skarżący dzierżawił od niego grunty, została wypowiedziana.

Skarżący w dniu 15 maja 2012 r. zwrócił się do organu z prośbą o uznanie mu przerwania programu rolnośrodowiskowego w związku z rozwiązaniem umowy dzierżawy z dnia 10 maja 2010 r., która była zawarta na okres pięciu lat i została wypowiedziana przez właściciela bez podania przyczyny.

W związku z niezłożeniem w 2012 roku wniosku kontynuacyjnego Kierownik ARiMR pismem z dnia 13 lipca 2012 r. wezwał stronę do złożenia w sprawie wyjaśnień.

W aktach sprawy znajdują się również pisma z dnia 7 listopada i 20 grudnia 2012 r., w których to skarżący wyjaśnia, że wiosną 2012 r. po zgłoszeniu się w biurze Agencji został błędnie poinformowany przez pracowników organu, iż istnieją przepisy pozwalające w jego sytuacji na rozwiązanie programu rolnośrodowiskowego.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Kierownik ARiMR decyzją z dnia 6 czerwca 2013 r. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 18.564 zł.

Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji odrzucając wszelkie zarzuty w niej przedstawione a także wyjaśniając, że umowy dotyczące dzierżawy nieruchomości i ich daty nie miały wpływu na realizację programu rolnośrodowiskowego. Ponadto skarżący powtórzył zarzuty dotyczące błędnego poinformowania go przez pracowników organu o obowiązujących przepisach, za co nie ponosi on odpowiedzialności.

Decyzją z dnia 13 września 2013 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy w pierwszej kolejności przywołał przepisy prawa mające zastosowanie w niniejszej sprawie i wskazane na wstępie.

Kolejno Dyrektor wyjaśnił, że skarżący po dwóch latach ubiegania się o płatność rolnośrodowiskową w 2012 roku nie złożył wniosku o jej przyznanie co uzasadniało wszczęcie postępowania w sprawie.

Jednocześnie za nieuzasadnione uznano twierdzenie organu I instancji, że skarżący nie powinien był rozpoczynać działalności w 2010 z uwagi na zawarcie umowy dzierżawy dopiero w dniu 10 maja 2010 r.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy cytując część uzasadnienia decyzji organu I instancji stwierdził, że naganne było wypowiadanie się pracowników organu w kwestii aktu nieustanowionego i nieobowiązującego, co jednak nie zwalnia rolnika od dokonania niezbędnych czynności, które w myśl obowiązujących przepisów prawa, pozwoliłoby na stwierdzenie, iż zobowiązanie podjęte przez stronę 15 marca 2010 r. będzie skutecznie realizowane w kolejnych trzech latach, czy to przez niego samego, czy też przez przejmujących zobowiązanie.

Organ odwoławczy podzielił jednak stanowisko organu I instancji, że wypowiedzenie umowy dzierżawy nie jest kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, które to zwalniałyby stronę z obowiązku zwrotu pobranych płatności, gdyż rolnik nie przedstawił żadnych argumentów przemawiających za tym, że wypowiedzenie umowy nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych. Ponadto nawet gdyby przyjąć, że wypowiedzenie umowy zostałoby zakwalifikowane jako wspomniana wyżej wyjątkowa okoliczność, to rolnik nie dochował terminu powiadomienia organu o zaistniałym fakcie (w ciągu 10 dni od zaistnienia zdarzenia). Organ I instancji dowiedział się bowiem o fakcie wypowiedzenia umowy w dniu 29 lutego 2012 r. od wydzierżawiającego grunty a od skarżącego, wiosną 2012 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku stona skarżąca powtórzyła zarzuty prezentowane w toku postępowania oraz w odwołaniu.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w kwietniu 2012 r. uzyskał w Agencji informację, iż może przerwać program rolnośrodowiskowy w związku z czym w maju 2012 r. złożył dokumenty o przerwaniu programu. Kolejno w kwietniu 2012 r. stronę poinformowano, że programu nie można przerwać, ponieważ przepis na to zezwalający obowiązuje od marca 2012 r. W ocenie skarżącego takie działanie pracowników Agencji, którzy wprowadzili go w błąd, stanowi naruszenie art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego zatem w zaistniałej sytuacji nie powinien ponosić odpowiedzialności, ponieważ w przypadku, gdyby wiedział, że programu nie można przerwać, byłaby możliwość przeniesienia go na inną osobę lub, z uwagi na fakt, że wypowiedzenie umowy było niezgodne z zapisami Kodeksu cywilnego, potraktowania jej wypowiedzenia w kategorii siły wyższej.

Kolejno skarżący wyjaśnił, że organ I instancji został powiadomiony o wypowiedzeniu umowy dzierżawy przez wydzierżawiającego w dniu 5 października 2011 r. oraz odpowiadając na stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, oświadczył, że stawił się w organie na wezwanie z dnia 13 lipca 2012 r. i wtedy to został powiadomiony, że został błędnie poinformowany w sprawie zerwania programu rolnośrodowiskowego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ wyjaśnił ponadto, że strona rzeczywiście była w biurze ARiMR w związku z wezwaniem z dnia 13 lipca 2012 r., jednakże nie złożyła żadnych niezbędnych dokumentów, dzięki którym organ mógłby uznać, że zobowiązanie jest kontynuowane, czy to przez samą stronę czy przez przejmujących.

W piśmie procesowym z dnia 23 grudnia 2013 r. stanowiącym ustosunkowanie się do odpowiedzi organu na skargę, strona wniosła o przyznanie przez Sąd odszkodowania od organu I i II instancji w wysokości 100.000 zł w związku z poniesionymi wydatkami, poświeconym czasem oraz wyrządzoną szkodą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji i postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., określanej dalej jako p.p.s.a.). Ponieważ prawo wspólnotowe począwszy od dnia 1 maja 2004 r. stało się częścią polskiego porządku prawnego, dokonywana przez Sąd ocena legalności decyzji dotyczy jej zgodności z prawem stanowionym, tak przez polskiego ustawodawcę, jak i ustawodawcę wspólnotowego.

Z przepisu art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi.

Posiadając tak określony zakres swojej kognicji Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie z podniesionych w niej zarzutów okazały się zasadne.

Na wstępie przypomnieć wypada, że płatność rolnośrodowiskowa została skarżącemu przyznana na podstawie ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. nr 64, poz. 427 ze zm.). Szczegółowe zasady i warunki udzielania, wstrzymywania, zawieszania, zwracania i zmniejszania tej pomocy określone zostały w drodze rozporządzenia wydanego dnia 26 lutego 2009 r. przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 33, poz. 262 ze zm. dalej jako "rozporządzenie") z upoważnienia zawartego w art. 29 ust. 1 ww. ustawy.

Zgodnie z przepisem § 28 ww. rozporządzenia:

1. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

2. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy:

1) rolnik:

a) nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, w szczególności w związku z dokonaniem wymiany działek, o której mowa w art. 10 ust. 4 rozporządzenia nr 65/2011, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych, zwierząt lub stref buforowych objętych danym wariantem,

b) zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem,

c) nie uzyskał właściwej jakości materiału siewnego w ramach realizacji wariantu drugiego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 6, przy czym zwrotowi podlega 40 % płatności rolnośrodowiskowej przyznanej za rok, w którym materiał siewny został wytworzony;

2) kolejny raz stwierdzono uchybienie w przestrzeganiu wymogów, o którym mowa w § 27 ust. 3.

2a. Płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi:

1) w przypadku, o którym mowa w art. 44 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006;

2) mimo zmniejszenia powierzchni, na której rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni objętej tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012 r.

2aa. Przepisu ust. 2 pkt 2 nie stosuje się w przypadku, gdy kolejny raz stwierdzono uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogu określonego w załączniku nr 3 do rozporządzenia część VI. Pakiet 7. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie ust. 1 pkt 2.

2b. Kwota płatności rolnośrodowiskowej przeznaczona na refundację kosztów transakcyjnych podlega zwrotowi w części przekraczającej wysokość maksymalnej kwoty, jaka powinna być przeznaczona na ich refundację, jeżeli stwierdzona powierzchnia siedliska, dla którego sporządzono dokumentację przyrodniczą, jest mniejsza niż określona we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej.

3. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Natomiast jak stanowi § 29 cyt. aktu:

Mimo wystąpienia okoliczności określonych w § 28 ust. 1 lub 2 płatność rolnośrodowiskowa nie podlega zwrotowi w części przyznanej do działek rolnych lub stada zwierząt, których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, jeżeli rolnik, któremu została przyznana ta płatność:

1) złożył, niezwłocznie po przeniesieniu posiadania tych działek rolnych lub stada zwierząt, do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek lub stada zwierząt, o zobowiązaniu tego podmiotu do:

a) kontynuowania realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez tego rolnika do końca okresu objętego tym zobowiązaniem na tych działkach rolnych i w tym stadzie,

b) zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności rolnośrodowiskowej uzyskanej przez rolnika, któremu została przyznana ta płatność, jaką rolnik ten byłby obowiązany zwrócić, gdyby w trakcie realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego przez tego rolnika wystąpiły okoliczności wymienione w § 28 ust. 1 lub 2

- lecz nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia pisma Agencji wzywającego dołożenia wyjaśnień, a gdy przeniesienie posiadania nastąpiło do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej - nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia tej decyzji;

2) dołączył do oświadczenia, o którym mowa w pkt 1, dokumenty potwierdzające przeniesienie posiadania działek rolnych lub stada zwierząt.

Zwalnia się również od obowiązku zwrotu pobranych płatności w przypadku wystąpienia siły wyższej (art. 47 rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich – Dz. U. L. 368 z 23 grudnia 2006 r.) oraz, jak stanowi § 35 pkt 8 ww. rozporządzenia dodany przez § 1 pkt 8 rozporządzenia z dnia 12 marca 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 278) zmieniającego rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dniem 15 marca 2012 r.:

Inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest (...) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Powyższy stan prawny wyłożony przez Sąd nie jest kwestionowany przez strony postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie jest też sporne ani to że skarżącemu wypowiedziano umowę dzierżawy (strona kwestionuje skuteczność takiego wypowiedzenia), ani to, że w terminie nie zostały złożone wskazane wyżej oświadczenia. Skarżący podważa zasadność żądania zwrotu pomocy finansowej w sytuacji, gdy pracownicy organu I instancji błędnie poinformowali go obowiązywaniu i możliwości zastosowania w jego sprawie cyt. wyżej § 29 lub § 35 pkt 8 rozporządzenia i przerwaniu na ich podstawie programu rolnośrodowiskowego bez konieczności zwrotu pobranych płatności, czym naruszono zasady procesowe określone w art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 dalej jako "kpa").

W ocenie Sądu znajdujące oparcie w materiale dowodowym okoliczności sprawy prowadzą do wniosku, że zarzuty składającego skargę są w tym zakresie zasadne.

W kontrolowanej sprawie skarżący w dniu 15 maja 2012 r. zwrócił się do organu z prośbą o uznanie mu przerwania programu rolnośrodowiskowego w związku z rozwiązaniem umowy dzierżawy z dnia 10 maja 2010 r., która była zawarta na okres pięciu lat i została wypowiedziana przez właściciela bez podania przyczyny. Podstawą złożenia ww. wniosku była informacja uzyskana od pracowników ARiMR o obowiązywaniu przepisu na to zezwalającego (§ 35 pkt 8 ww. rozporządzenia). Kolejno, gdy skarżący, wbrew twierdzeniu organu, stawił się na wezwanie z dnia 13 lipca 2012 r., poinformowano go, że przepis ten obowiązuje od 15 marca 2012 r. i w jego sprawie nie będzie miał zastosowania. Co w konsekwencji skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W ocenie Sądu tak nakreślony stan faktyczny i prawny sprawy nieodparcie nasuwa wniosek, że postępowanie organów narusza przyjęte w art. 8 i 9 kpa zasady.

Zgodzić należy się ze skarżącym, że w razie gdyby został prawidłowo poinformowany przez pracowników organu o obowiązujących i mających zastosowanie w sprawie przepisach, mógłby podjąć czynności skutkujące zwolnieniem z obowiązku zwrotu pobranych płatności (czy to na podstawie art. 29 czy też art. 35 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi).

W ocenie Sądu, nie można zwolnić organu od obowiązku poinformowania strony płatności o okolicznościach, które mają wpływ na jej prawo zatrzymania kwoty udzielonej pomocy finansowej, szczególnie w sytuacji gdy przepisy kreujące tę możliwość, przewidują nad wyraz krótkie terminy do wystąpienia z oświadczeniem o zaistnieniu takich okoliczności.

Zdaniem Sądu, graniczy z niepodobieństwem, aby mając wiedzę o poziomie świadomości prawnej osób zajmujących się działalnością rolniczą na niewielką skalę, oczekiwać od nich skrupulatnego śledzenia zmian przepisów i umiejętności zidentyfikowania konkretnej normy jako mającej znaczenie dla praw i obowiązków rolnika w określonej sprawie. A przecież, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ nie odżegnuje się od obowiązku informowania stron o okolicznościach mających znaczenie dla praw i obowiązków stron danego postępowania, jednak uznaje że zasada ta doznaje ograniczenia, bowiem po pierwsze, skarżący uchybił terminom wynikającym z przepisów, a po drugie, aktywność organu nie zwalnia strony od obowiązku dbałości o własne interesy, zaś skarżący jak stwierdził organ, oświadczał, iż jest świadomy konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego (tabela IX złożonego oświadczenia i zobowiązania).

Przypomnieć jednak należy, że przepis art. 9 kpa nakłada na organ administracji obowiązek udzielania stronom wyczerpujących informacji co do okoliczności faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Mając na względzie przyjętą w doktrynie wykładnię tego przepisu, a także szczególny charakter postępowania w niniejszej sprawie, nie można uznać, że obowiązek informowania, o którym mowa w art. 9 kpa pojawia się wyłącznie wówczas, gdy toczy się postępowanie. W ocenie Sądu obowiązek ten powinien egzystować jako wyraz dobrego administrowania przez cały okres załatwiania kolejnych płatności, a więc przez czas, w którym składane mają być kolejne, załatwiane decyzją administracyjną wnioski o płatności na dany rok. Należy się zgodzić z prezentowanym w doktrynie stanowiskiem, że nie do przyjęcia jest taka wykładnia art. 9 kpa, zgodnie z którą organy administracji obowiązane są udzielać informacji wyłącznie w sprawach, w których toczy się postępowanie, ponieważ obowiązek ten powinien obejmować cały tok postępowania (porównaj: B. Adamiak [w:] Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 11 wyd.; Wyd. C.H.Beck, str. 69-70 ). Tak więc pomimo, iż przyjętego art. 9 kpa obowiązku informowania nie należy rozumieć jako absolutnego obowiązku informacyjnej aktywności organów administracji we wszelkich kontaktach z obywatelem, to jednak nie można ograniczać tego nakazu wyłącznie do toczącego się postępowania, jeśli charakter danej regulacji nie tylko usprawiedliwia, ale wymaga takiego działania ( podobnie: G. Łaszczyca [w] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan; Postępowanie administracyjne ogólne, Wyd. C.H.Beck , str. 122).

Przenosząc te teoretyczne uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, wypada zauważyć, iż skarżący uzyskał płatności w drodze decyzji administracyjnej, ale przecież nie sposób nie dostrzec, że decyzja ta nie zamyka całego postępowania o płatności z tytułu realizacji programu, bowiem wniosek składany jest corocznie i odpowiednio do tego organ jest zobowiązany wydać stosowną decyzję, przy czym płatność może być przyznawana według określonej procentowo stawki podstawowej, a może być wstrzymywana, zmniejszana lub zwracana. Mając zatem na względzie, iż podjęcie przez rolnika zobowiązania i pierwsza decyzja w przedmiocie udzielenia pomocy z tego tytułu tworzy na określony czas relację pomiędzy udzielającym pomocy organem, a realizującym zobowiązanie rolnikiem i rozpoczyna dopiero możliwy ciąg działań o charakterze faktycznym i prawnym, w który zaangażowane są oba te podmioty, usprawiedliwione jest oczekiwanie, aby każdy z tych podmiotów respektował reguły zachowań jemu przypisanych. W sytuacji jaka miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, wypowiedzenia w trakcie trwania programu umowy dzierżawy nieruchomości, na których program był realizowany (kwestia skuteczności tego wypowiedzenia pozostaje poza kognicją tut. Sądu), a także powiadomienia o tym fakcie organu pomocowego, oraz próby uzyskania informacji co do dalszego postępowania w celu uniknięcia zwrotu pobranych płatności, za oczywisty należy uznać znajdujący podstawę prawną w przepisie art. 9 kpa obowiązek organu poinformowania zainteresowanego o obowiązujących regulacjach prawnych dopuszczających uwolnienie się od zwrotu pobranych płatności i określających warunki tego zwolnienia. Informacja organu, do której nota bene zastosował się skarżący, służyć miała umożliwieniu wykorzystania przez rolnika przekazanej informacji i wywiązaniu się z warunków zwolnienia.

Warto w tym miejscu przywołać pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 3 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 41/10, uznał, że "udowodnione naruszenie obowiązku informacyjnego strony jest wystarczającą podstawą do uchylenia decyzji administracyjnej formalnie nawet odpowiadającej prawu materialnemu". Pogląd ten został wyrażony dla sytuacji, gdy z okoliczności danej sprawy wynika, że to właśnie brak informacji spowodował zachowanie strony przynoszące w rezultacie niekorzystne dla niej skutki.

Podsumowując, ocena naruszenia przez rolnika podjętego zobowiązania ze względu na wypowiedzenie umowy dzierżawy nieruchomości, na których program był realizowany i skutki tej czynności tj. przewidziany w § 28 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, obowiązek zwrotu uzyskanych płatności, powinna być dokonana w kontekście § 29 oraz § 35 pkt 8 tego rozporządzenia zwalniających z odpowiedzialności za naruszenie i obowiązku organu poinformowania rolnika o takiej możliwości. W tym kontekście niezrozumiałe jest stwierdzenie organu odwoławczego, że skarżący nie przedstawił żadnych argumentów, by przekonać organy, że wypowiedzenie umowy nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych. Z samej istoty bowiem wypowiedzenia wynika, że jest to jednostronna czynność prawna skutkująca (przy zachowaniu określonych warunków) rozwiązaniem umowy przez jedną ze stron. Trudno zatem doszukać się w niniejszej sprawie obiektywnych okoliczności świadczących o przyczynieniu się skarżącego do wypowiedzenia mu umowy przez wydzierżawiającego.

W odniesieniu do terminów wskazanych odnoszących się do zgłoszenia okoliczności przewidzianych w cyt. przepisach § 29 i § 35 pkt 8 rozporządzenia, Sąd uznał, że wbrew stanowisku organów, terminy do złożenia oświadczeń mają charakter procesowy tj. taki który może ulec przywróceniu. Przyjęcie, że 10 i 14-dniowy termin ma charakter materialny prowadziłoby bowiem do stwierdzenia, że nawet bezsporne naruszenie przez organ art. 9 kpa nie może mieć znaczenia dla ustalenia, że nie istnieje w danych okolicznościach obowiązek zwrotu pobranych płatności. Termin materialnoprawny nie podlega bowiem w żadnych okolicznościach przywróceniu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ poinformuje skarżącego o możliwościach zwolnienia się od obowiązku zwrotu pobranych płatności i o możliwości złożenia do kierownika biura powiatowego ARiMR wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wymaganych oświadczeń. Jeśli skarżący z powyższej możliwości skorzysta, organ w pierwszej kolejności rozpozna wniosek o przywrócenie terminu, a w przypadku pomyślnego rozstrzygnięcia tej kwestii, Kierownik ARiMR rozpatrzy czy w sprawie zaszły przesłanki do zwolnienia skarżącego ze zwrotu pobranych świadczeń co skutkować będzie umorzeniem postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranej płatności.

Końcowo Sąd zauważa, że w kwestii naruszenia art. 9 kpa w podobnym stanie faktycznym sprawy wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1319/11 oraz WSA w Warszawie w wyroku z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1486/12, które to stanowisko Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje i przyjmuje za swoje.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. określono, że uchylona wyrokiem decyzja nie podlega wykonaniu w całości.

Odnośnie kosztów postępowania postępowania przed sądem administracyjnymi (pkt III sentencji wyroku) orzeczono zgodnie z art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

W pozostałej części żądanie skarżącego, dotyczące zasądzenia od organów odszkodowania w wysokości 100.000 zł nie zostało przez Sąd uwzględnione.

Zgodnie bowiem z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W niniejszej sprawie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu przyznano wynagrodzenie a jako, że skarżący został zwolniony w całości z kosztów sądowych zatem nie uiścił wpisu sądowego, który należałoby zwrócić. Nie ma natomiast możliwości zasądzenia na rzecz skarżącego innych niż wymienione w ustawie, poniesionych w sprawie wydatków. Ewentualna kwestia odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, nie należy do kognicji sądów administracyjnych.