Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 301/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania D. G., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., Nr [...] odmawiającą przyznania D. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., Nr [...] 12.2020 Wójt Gminy [...] odmówił D. G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem W. K..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że D. G. złożył wniosek za pośrednictwem pełnomocnika o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie D. G. nie pozostaje w zatrudnieniu, opiekuje się dziadkiem W. K. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe i jest spokrewniony z W. K. w linii prostej w drugim stopniu. Zatem należy on do innych osób niż spokrewnione w pierwszym stopniu. Osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu są dzieci: córki D. M., J. G., B. P. oraz syn H. K.. Córka - D. M. w złożonym oświadczeniu deklaruje, iż zamieszkuje w M. M. i ze względu na odległość nie ma możliwości sprawowania opieki nad ojcem. Córka J. G. w złożonym oświadczeniu deklaruje, iż niemożność sprawowania opieki nad ojcem spowodowana jest jej stanem zdrowia oraz brakiem możliwości dojazdu do ojca, który zamieszkuje w innej miejscowości oddalonej o parę kilometrów. Córka B. P. ze względu na pracę jaką wykonuje oraz odległość między miejscem zamieszkania, a miejscem zamieszkania ojca nie może sprawować nad nim opieki. Również syn H. K. ze względu na pracę jaką wykonuje oraz odległość między miejscem zamieszkania, a miejscem zamieszkania ojca nie może sprawować nad nim opieki.

Organ I instancji podniósł, iż sytuacją, która wykluczyłaby dzieci W. K. z obowiązku sprawowania opieki nad ojcem zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. byłoby posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, bądź całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożył D. G., reprezentowany przez adwokata P. B., zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. polegającą na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy,

- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez odwołującego opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym dziadkiem, W. K. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż W. K. ma dzieci, na których - jako spokrewnionych w pierwszym stopniu - spoczywa obowiązek alimentacyjny,

- uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającego opieki ojca bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji odwołującego nie zaktualizował się wynikający, z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny względem dziadka, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy u.ś.r. pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego,

2. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust.1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki,

3. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez odwołującego i realnych możliwości sprawowania przez dzieci W. K. opieki nad niepełnosprawnym ojcem w zakresie wymaganym stanem zdrowia osoby z niepełnosprawnością, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez odwołującego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na powyższe odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego odwołującemu z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na W. K. (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.) ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji (art. 138 § 2 k.p.a.).

W dalszej części uzasadnienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze po przytoczeniu treści przepisów prawa wskazało, że brak jest podstaw prawnych dla dokonywania przez organ wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzącej do sytuacji, w której pomimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. przepis ten nadal, w niezmienionym kształcie, stanowi materialnoprawną podstawę wydawanych rozstrzygnięć.

Zdaniem organu II instancji Stronie należy odmówić wnioskowanego świadczenia opiekuńczego w formie świadczenia pielęgnacyjnego, a powodem odmowy jest fakt, że w pierwszej kolejności obowiązek sprawowania opieki nad W. K. ciąży na jego dzieciach. Są to córki D. M., J. G., B. P. oraz syn H. K., którzy nie legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Organ podkreślił, iż w okolicznościach niniejszej sprawy istotne jest to, że w myśl art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że Odwołujący jest wnukiem wymagającego opieki Pana W. K., który ma trzy córki i syna, więc są osoby zobowiązane w bliższej, niż Skarżący, kolejności w rozumieniu art. 132 k.r.o. do spełnienia obowiązku alimentacyjnego. Żadne z dzieci nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Córka B. i syn H. pracują zawodowo. Córki J. i B. oraz syn H. mieszkają w miejscowościach oddalonych o kilka kilometrów od ojca.

Organ podniósł, iż obowiązek alimentacyjny może bowiem polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Z dokumentów bezspornie wynika, że W. K. ma czworo dzieci. Córka B. i syn H. pracują zawodowo. Córki J. i B. oraz syn H. mieszkają w miejscowościach oddalonych o kilka kilometrów od ojca, na terenie tego samego powiatu. Tylko córka D. mieszka w M. M..

W tej sytuacji organ II instancji uznał, że obowiązek alimentacyjny wnuka, a więc krewnego w drugim stopniu wobec dziadka powstałby w przypadku kiedy dziecko nie mogłyby dopełnić swego obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica. Należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne ma wspierać, a nie zastępować rodzinę w jej funkcjach opiekuńczych, a więc pomagać, tam gdzie osobą niepełnosprawną zajmuje się ktoś, na kim ciąży obowiązek alimentacyjny. W pierwszej kolejności ten, kto zdecyduje się na rezygnację z zatrudnienia.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł D. G. zarzucając jej

1. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. polegającą na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy,

- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez odwołującego opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym dziadkiem, W. K. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż W. K. ma dzieci, na których - jako spokrewnionych w pierwszym stopniu - spoczywa obowiązek alimentacyjny,

- uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającego opieki ojca bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji odwołującego nie zaktualizował się wynikający z przepisów k.r.o. obowiązek alimentacyjny względem dziadka, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy u.ś.r. pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego,

2. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki,

3. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez odwołującego i realnych możliwości sprawowania przez dzieci W. K. opieki nad niepełnosprawnym ojcem w zakresie wymaganym stanem zdrowia osoby z niepełnosprawnością, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez odwołującego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, iż organ nie zważył tego, iż dzieci W. K. nie mogą sprawować nad nim opieki, ani zrezygnować ze swojego zatrudnienia, ani nie są tym w ogóle zainteresowane.

Skarżący podkreślił, iż do akt sprawy załączone zostały oświadczenia osób najbliższych W. K., z których jednoznacznie wynika, że osoby te nie są w stanie zapewnić należytej opieki nad ww., a jedyną osobą, która opiekę tą może sprawować jest odwołujący - D. G..

Dalej Skarżący podniósł, iż jest on jedyną osobą gotową nieść pomoc osobie mu najbliższej, ale wszystko wskazuje na to, że mimo szczerych chęci, opieki takiej sprawować nie będzie mógł ponieważ w świetle stanowiska SKO w K. taka opiekę pomimo braku jakiejkolwiek chęci i mimo braku zainteresowania powinny sprawować dzieci.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.

Do dnia wyrokowania stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie zatem z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (ust. 3).

Na mocy powołanego wyżej art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy odmawiającej Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dziadkiem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 u.ś.r.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie przyjął organ odwoławczy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

W związku z powyższym, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie.

Z powyższych względów zarzut skargi naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ organy odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie stosowały powyższego przepisu.

Na marginesie Sąd wskazuje, iż organ I instancji, co prawda odwołał się do art. 17 ust. 1b u.ś.r., ale de facto przepis ten stanowił podstaw odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje kwestia, iż W. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga całodobowej opieki i pomocy w codziennych czynnościach innych osób. Organ również nie kwestionował, iż opiekę tą sprawuje Skarżący.

Poza sporem pozostaje również kwestia, iż W. K. ma trzy córki i jednego syna tj. D. M., J. G., B. P. oraz syn H. K., którzy nie legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Przechodząc zatem do istoty sporu, a więc kwestii czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy Skarżącemu - jako wnukowi, czyli osobie spokrewnionej ze osobą wymagająca opieki w dalszym stopniu i faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem – przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazać należy, iż w ocenie Sądu organy opierając się na prawidłowo zebranym materiale dowodowym, zasadnie odmówiły Skarżącemu wnioskowanego świadczenia, uzasadniając to niespełnieniem warunku wynikającego z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r.

W cytowanym wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

W sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., który stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Ocena tego czy osoby zobowiązane w bliższej kolejności- w niniejszej sprawie dzieci W. K. – nie są w stanie sprawować opieki, należy zaś do organu administracji publicznej. Z tych też względów, wbrew zarzutom skargi, przepisy omawianych ustaw pozwalając dokonać oceny i wypowiedzenia się w kwestii możliwości wywiązania się z obowiązków alimentacyjnych przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności.

Zaznaczyć należy jednocześnie, że jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; z dnia 12 maja 2017r., sygn. akt I OSK 328/16 – dostępne na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query).

W tym miejscu wskazać należy, iż art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez odesłanie do przepisów ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Z woli ustawodawcy, nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja z zatrudnienia dla jej sprawowania, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną, wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). Zasadą jest również, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Z art. 617 § 1 k.r.o. wynika, że krewnymi w linii prostej są zstępni (syn, córka, wnuk, prawnuk) oraz wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie).

Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, ukształtowanym na tle instytucji świadczenia pielęgnacyjnego podkreśla się, że prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w przepisie art. 128 i następnych k.r.o., a który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, rezygnując z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentować należy, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany). Z przytoczonych regulacji wynika, że uzyskanie uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności możliwe jest w sytuacji, gdy brak jest osoby zobowiązanej w bliższej kolejności – gdy takiej osoby w ogóle nie ma lub gdy osoba taka nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem świadczeniem przeznaczonym wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2012 r., I OSK 198/12, ONSAiWSA 2013, Nr 4, poz. 69, orzeczenia. nsa.gov.pl).

Przyjęcie wskazanych metod wykładni – które w sprawie zastosował również organ wydający zaskarżoną decyzję - prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności żądania dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą wymagającą opieki (w realiach niniejszej sprawy nad dziadkiem) zależy od ustalenia, czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. dzieci W. K., są obiektywnie zdolne do jej sprawowania.

Oczywistym jest, iż nie można automatycznie wykluczać wnuka z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której dzieci W. K. nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Takimi szczególnymi okolicznościami, jak słusznie zauważył organ, byłaby śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, czy inne okoliczności, które w obiektywny sposób uniemożliwiłyby sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż dzieci osoby wymagającej opieki nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności. Ponadto analiza złożonych przez dzieci W. K. oświadczeń, a załączonych do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, prowadzi do uznania, iż niemożliwości sprawowania opieki nad ojcem wynika z faktu pozostawania w zatrudnieniu (oświadczenie B. P. oraz H. K.) oraz fakt zamieszkiwania kilka kilometrów od ojca. W niniejszej sprawie słusznie wskazał organ, iż córki J. i B. oraz syn H. mieszkają w miejscowościach oddalonych o kilka kilometrów od ojca, ale wciąż na terenie tego samego powiatu.

Z powyższych względów na gruncie niniejszej sprawy nie można uznać, iż osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności wykazały obiektywne, niezależne od nich okoliczności, uniemożliwiające wypełnienie ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego.

W ocenie Sądu nie świadczą bowiem o obiektywnym braku możliwości sprawowania opieki, a tym samym nie zwalniają z obowiązku alimentacyjnego, okoliczności takie jak aktywność zawodowa czy też zamieszkiwanie w miejscowości oddalonej o kilka kilometrów od osoby wymagającej opieki.

Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów skargi wskazać należy, iż sam brak jakiejkolwiek chęci i zainteresowania w kwestii opieki nad niepełnosprawnym rodzicem nie oznacza, iż ustał obowiązek alimentacyjny. Okoliczności tych w żadnym wypadku nie można traktować jako niezależne okoliczności uniemożliwiające wypełnienie ciążącego na dzieciach W. K. obowiązku alimentacyjnego.

Odnosząc się do zawartego w skardze pytania ( czy osoby najbliższe winny rezygnować z zatrudnienia w sytuacji, gdy opiekę tą sprawuję dobrowolnie wnuk?) wskazać należy, iż osoby te nie muszą rezygnować z zatrudnienia ale powyższe nie oznacza, iż ciążący na nich obowiązek alimentacyjny przestaje istnieć. To właśnie w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia Państwo przychodzi z pomocą w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem jeżeli osoby te nie rezygnują z zatrudnienia pomimo ciążącego na nich obowiązku to powyższe nie może skutkować przyznaniem tego świadczenia osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności.

Mając powyższe na uwadze nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi naruszenia art. 17 ust. 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. jak również art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a.

Wbrew twierdzeniom skargi zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do rozpoznania niniejszej sprawy, a organ nie dopuścił się naruszenia zasady swobodnej oceny materiału dowodowego.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.