Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2155/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Uchylono uchwałę I  i II  instancji
Powołane przepisy: article: art. 79 ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 635
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 106 § 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant ref. staż. Anna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2016 r. sprawy ze skargi A. T. P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w B.z dnia[...] stycznia 2015 r.; 2. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego A.T. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej: "Prezydium", "Prezydium NRA") uchwałą z [...] maja 2015 r., znak: [...], utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w B. (dalej: "ORA") z [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich.

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowił art. 79 ust. 2-3, w zw. z art. 58 pkt 12 lit. b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2014 r., poz. 635, z późn. zm.) w zw. z § 22 pkt 2 i 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym:

[...] października 2013 r. do ORA wpłynęła opinia patrona adw. dr hab. A.M.-J. o A.T.P. (dalej: "skarżący" lub "aplikant"), z której treści wynikało, że patron ma trudności po roku współpracy z aplikantem w ocenie jego wiedzy i umiejętności praktycznych ze względu na niewielki zakres wykonywania czynności. Patron ocenił stosunek aplikanta do swojej osoby zdecydowanie negatywnie, przytaczając we wnioskach, że nie widzi możliwości dalszej opieki i współpracy z aplikantem. W ślad za powyższą opinią aplikant [...] października 2013 r. złożył wypełniony osobiści formularz opinii o aplikancie adwokackim niezawierający opinii patrona.

[...] listopada 2013 r. do ORA wpłynęło oświadczenie aplikanta w sprawie opinii patrona dotyczące okresu pracy skarżącego. Z załączonych do pisma wydruków wynika, że aplikant nie odbywał aplikacji w kancelarii swego patrona co najmniej do 27 sierpnia 2013 r. Aplikant kontaktował się dwukrotnie z kancelarią w październiku 2013 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej w celu otrzymania podpisanej opinii patrona. Z przesłanej dokumentacji wynikało, że osobistej odpowiedzi na wnioski aplikanta udzielił jego patron, wskazując, że jest zdziwiona zachowaniem i prośbą skarżącego. Jednocześnie zwrócił uwagę na niewłaściwe zachowanie aplikanta, przywołując go do porządku. Żądanie aplikanta, jak i odpowiedź patrona powtarzały się jeszcze w korespondencji w październiku 2013 r.

Podczas kolokwium rocznego w październiku 2013 r. z części pisemnej i ustnej skarżący otrzymał ocenę negatywną, a z kolokwium poprawkowego z części pisemnej otrzymał ocenę negatywną, a z części ustnej ocenę dostateczną.

W związku z powyższym [...] grudnia 2013 r. aplikant został zawiadomiony o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie skreślenie go z listy aplikantów adwokackich. [...] grudnia 2013 r. aplikant złożył do biura ORA wniosek o wyrażenie zgody na powtórzenie roku szkoleniowego. Uchwałą ORA z [...] grudnia 2013 r. nie wyrażono aplikantowi zgody na powtórzenie I roku szkoleniowego. Uchwała ta została uchylona uchwałą Prezydium z [...] grudnia 2013 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ORA uchwałą z [...] czerwca 2014 r. skreśliła aplikanta z listy aplikantów adwokackich. Odwołanie od tej uchwały złożone zostało przez skarżącego i w terminie przekazane do Prezydium, które [...] września 2014 r. uchyliło zaskarżoną uchwałę i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

[...] października 2014 r. na adres poczty elektronicznej ORA dotarło pismo adw. Ł.S., w którym poinformował on, że przed Sądem Rejonowym w Białymstoku V Wydziale Rodzinnym i Nieletnich toczy się postępowanie w sprawie o alimenty z powództwa aplikanta przeciwko swym rodzicom, a w Sądzie Rejonowym w Bielsku Podlaskim VIII Zamiejscowym Wydziale Karnym w Siemiatyczach toczy się sprawa z oskarżenia prywatnego aplikanta przeciwko ojcu i rodzeństwu. Ponadto z pisma wynikało, że aplikant wystąpił z wnioskiem o pociągnięcie do odpowiedzialności prokuratora, który wydał w jego sprawie niekorzystną decyzję, złożył wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec sędziego rozpoznającego zażalenie złożone na postanowienie prokuratury, a także o tym, że aplikant bez zgody Sądu utrwalał obraz z przebiegu rozprawy w sądzie w Siemiatyczach i uzyskane tak nagrania złożył do akt. Ponadto adw. S. poinformował, że aplikant utrwalał dźwięk i obraz z rozmowy, którą przeprowadził ww. adwokat ze swoim klientem T.P. (ojcem skarżącego), w czasie przerwy w rozprawie i uzyskane tym sposobem nagrania złożył do akt.

ORA na posiedzeniu [...] stycznia 2015 r. postanowiła jednogłośnie, w głosowaniu tajnym o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów adwokackich z dniem podjęcia uchwały. ORA wyjaśniła, że oceniwszy zebrany materiał dowodowy, doszła do wniosku, iż dotychczasowe zachowanie skarżącego nie dawało rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata, jako zawodu zaufania publicznego.

Pismem z [...] lutego 2015 r. aplikant wniósł odwołanie do Prezydium, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 9 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej (uchwała nr 55/2011 NRA z 19 listopada 2011 r.) oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 12, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 84 § 1 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267, z późn. zm.), dalej: "k.p.a.". Aplikant wniósł o uchylenie decyzji i orzeczenie przywrócenia go na listę aplikantów adwokackich bądź uchylenie uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Przywołaną na wstępie uchwałą z [...] maja 2015 r. Prezydium utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zastrzeżenia pod adresem aplikanta zgłaszane uprzednio przez ORA wynikające z negatywnej oceny jego stosunków z patronem, nie znalazły uznania w przekonaniu Prezydium jako samodzielne i wystarczające uzasadnienie dla skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich. Prezydium wyjaśniło jednocześnie, że zdarzenia ujawnione i udokumentowane w okresie poprzedzającym wydanie uchwały na skutek rozpoznania odwołania stanowią podstawę dla wydania negatywnej oceny przesłanki rękojmi i sformułowania poglądu, że aplikant nie będzie wykonywał zawodu adwokata we właściwy sposób. Organ powołał się przy tym na:

‒ negatywne postępowanie skarżącego w toku procesu karnego w sądzie w Siemiatyczach polegające na samowolnym rejestrowaniu przebiegu rozprawy oraz rozmowy toczonej między jego przeciwnikami czym naruszył szereg norm prawnych i zasad wykonywania zawodu;

‒ wystosowanie prywatnego aktu oskarżenia wobec swojego patrona, co w ocenie Prezydium było krokiem "drastycznym";

‒ uzyskanie wpisu na listę aplikantów adwokackich Izby [...], przy jednoczesnym zatajeniu informacji, że dwukrotnie zapadała wobec niego uchwała o skreśleniu z listy aplikantów, co zdaniem organu należy określić jako postępowanie nielojalne stanowiące wyraz sprzeniewierzenia się zasadom uczciwości, których przestrzegania aplikant dwukrotnie ślubował.

Na wskazane powyżej orzeczenie pismem z [...] lipca 2015 r. aplikant złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o przywróceniu skarżącego na listę aplikantów adwokackich bądź uchylenie uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu, skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 2 Konstytucji RP przez ochronę interesów adwokatów wbrew zasadzie sprawiedliwości społecznej nie zważając na prawa podmiotowe i procesowe aplikanta adwokackiego;

2) art. 45 Konstytucji RP przez błędne przyjęcie, że aplikant adwokacki w sytuacji zbliżania się terminu przedawnienia przestępstwa z art. 212 § 1 k.k. i bezczynności samorządu wobec wyjaśnienia sprawy skierowania do Dziekana ORA oraz do Biura ORA dwóch nieprawdziwych oświadczeń z 16 i 17 września 2013 r. bez przytoczenia jakichkolwiek dowodów przez byłą patronkę, a nawet szczególnego jej uprzywilejowania jej obrońcy przez ORA w osobie sekretarza ORA nie miał prawa złożyć prywatnego aktu oskarżenia, co narusza przepisy postanowienia Zbioru Zasad Etyki Adwokackiej (dalej: "z.z.e.a."), podczas gdy droga sądowa była w tych okolicznościach jedynym gwarantem merytorycznego rozpoznania sprawy;

3) art. 24 k.p.a. przez jego niezastosowanie i uznanie, że sekretarz ORA biorący udział w wydaniu trzech uchwał ORA, ich autor oraz wyznaczony przez ORA obrońca oskarżonej adw. M.-J., nie miał interesu w rozstrzygnięciu, był osobą bezstronną, niepodlegającą wyłączeniu;

4) art. 65 w zw. z art. 75 ust. 2 Prawa o adwokaturze w zw. z § 1 ust. 2 z.z.e.a. przez wyrażenie błędnego poglądu, że osoba skreślona z listy aplikantów adwokackich nie może ponownie przystąpić do egzaminu wstępnego i uzyskać wpisu na listę aplikantów, gdyż "sprzeniewierza się zasadom uczciwości" lub "lojalności";

5) art. 10 § 1 w zw. z art. 81 k.p.a. przez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu przez niezawiadomienie skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań;

6) art. 7, 77 § 1, 78 § 1, 80, 84 § 1 k.p.a. przez zebranie, rozpatrzenie i dokonanie oceny materiału dowodowego wbrew obowiązującym regułom;

7) art. 6 i 7 k.p.a. w zw. z § 9 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej;

8) art. 8 i 11 k.p.a.;

9) art. 8 Konstytucji RP w zw. z art. 6 k.p.a. przez fakt, że Prezydium w celu zagwarantowania skarżącemu praworządnego działania Okręgowych Rad Adwokackich, zaskarżoną uchwałą, dopuszczając się błędnej wykładni procesowego, jak i materialnego prawa administracyjnego w spornej sprawie zapewniło skarżącemu tylko pozory sprawiedliwości, nie dopuszczając do rzetelnego, systemowego rozwiązania sporu administracyjnego.

Uzasadniając zgłoszone zarzuty, skarżący podniósł, że uchwała ta kłóci się ze standardami demokratycznego państwa prawa, nie jest oparta na dowiedzionym stanie rzeczy i podrywa zaufanie do działalności samorządu adwokackiego. Ponadto skarżący podkreślił, że Prezydium w swoich rozstrzygnięciach zwraca uwagę na nieznane dotąd fakty i na nich opiera zaskarżone rozstrzygnięcie, wspierając się na oświadczeniach takich adwokatów jak A.M.-J. oraz Ł. S. Skarżący zarzucił, że Prezydium kieruje się przy tym pozanormatywnymi względami oraz sobie wiadomymi kryteriami słuszności i sprawiedliwości, które według skarżącego, nie mają żadnych podstaw.

W odpowiedzi na skargę Prezydium wskazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i powinna zostać oddalona.

W toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie skarżący złożył pismo procesowe z dnia [...] października 2015 r. stanowiące uzupełnienie skargi, w którym załączył kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskiem Wydział VIII Zamiejscowy Karny w Siemiatyczach z dnia 5 października 2015 r., sygn. akt VIII 188/15, na okoliczność bezzasadności twierdzeń organu w kontekście zarzucania skarżącemu złamania norm prawnych i zasad wykonywania zawodu dyskwalifikujących aplikanta do dalszego przygotowania zawodowego, zasadności obrony przed nagannym zachowaniem o znamionach deliktu dyscyplinarnego adw. Ł.S., demonstracyjnego naruszania przez niego kardynalnych zasad wykonywania zawodu adwokata jak zasada szacunku, godności, kultury osobistej, fachowości, poszanowania tajemnicy adwokackiej.

Na rozprawie w dniu 11 maja 2016 r. Sąd przeprowadził dowód z ww. dokumentu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jako że zarówno zaskarżona uchwała, jak i utrzymana nią w mocy uchwała organu I instancji narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.

W tej sprawie materialnoprawną podstawę uchwał powziętych przez organy obu instancji stanowił art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, zgodnie z którym aplikanta można skreślić z listy aplikantów w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata.

Po raz pierwszy postanowiono o skreśleniu A.P. z listy aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w B. w uchwale Okręgowej Rady Adwokackiej w B. nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r.

W uzasadnieniu tej uchwały w ww. zakresie wskazano m.in brak wiedzy umożliwiającej skarżącemu wykonywanie zawodu adwokata (powołano się ogólnie na wynik kolokwium, który uzyskał skarżący) oraz brak u skarżącego samokrytycyzmu co do jego zachowania polegającego na przekazaniu formularza opinii do Okręgowej Rady Adwokackiej w B., który nie był formularzem zaakceptowanym przez patrona i nie mógł stanowić o ocenie jego pracy.

Ww. uchwała - na podstawie uchwały z dnia [...] września 2014 r. - została przez Prezydium NRA uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Organ odwoławczy ocenił, że z uzasadnienia uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w B. wynika, że zasadniczą przesłanką, z powodu której doszło do skreślenia A.P. z listy aplikantów, była jego - negatywnie oceniona -postawa moralno-etyczna, co z kolei stanowiło o negatywnej prognozie w zakresie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Prezydium NRA, wskazało, że ORA - zarzucając aplikantowi brak uczciwości, samokrytycyzmu czy nieumiejętność współżycia z otoczeniem - abstrahowała od sytuacji, w jakiej tak ocenione zachowania skarżący przejawił. Dalej podniesiono, że ORA nie wyjaśniła przyczyn i tła konfliktu pomiędzy aplanatem i jego patronką, a także nie odniosła się do treści korespondencji mailowej pomiędzy nimi.

Prezydium NRA - opierając się na udokumentowanych pisemnie (maile) okolicznościach, a także na niezakwestionowanych ani przez adw. M.-J., ani przez ORA okolicznościach (opisanych wielokrotnie przez aplikanta) - doszło do przekonania, że zachowanie skarżącego zostało wywołane nieprawidłowościami w postępowaniu patronki wobec niego i że nie można tego zachowania ocenić jako dyskwalifikującego dla aplikanta, a w perspektywie - dla kwestii dawania przez niego rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Jak zauważano skarżący w wiarygodny sposób wyjaśnił zarówno powody, dla których nie odbywał praktyk w kancelarii adw. M.-J., jak i szczególnie kontrowersyjną sprawę posłużenia się przygotowaną przez siebie opinią. Zdaniem Prezydium NRA, w postępowaniu A.P., oceniając je w kontekście przytoczonych przez niego faktów, nie można dopatrzeć się symptomów nieuczciwości, braku odpowiedzialności, czy szacunku dla samorządu adwokackiego.

Organ odwoławczy uznał, że negatywna prognoza sformułowana wobec A. P. w oparciu o ocenę jego zachowania w aspekcie etycznym jest więc co najmniej pochopna, a materiał dowodowy zgromadzony przez ORA nie uzasadniał treści rozstrzygnięcia.

Jak wskazało Prezydium NRA równoległą, aczkolwiek słabiej eksponowaną przesłanką uzasadniającą według ORA skreślenie A.P. z listy aplikantów stał się negatywny wynik jego kolokwium. W tym zakresie organ II instancji wskazał, że oceny wystawione przez oboje egzaminatorów - w toku pierwszego kolokwium rocznego z prawa karnego - były rozbieżne (przy czym jedna z nich była promująca), a kwestii ostatecznej oceny - wbrew przepisowi § 21 ust. 10 Regulaminu - nie poddano osądowi komisji. Żadna z negatywnie ocenionych prac pisemnych nie zawiera wymaganego Regulaminem uzasadnienia, a protokół z kolokwium poprawkowego nosi nadal niewyjaśnione cechy przerobienia dokumentu. Prezydium NRA wyraziło w tym zakresie pogląd, że nie sposób nie podzielić konstatacji skarżącego, iż wystawione mu oceny nie były ferowane rzetelnie, a ich zasadność trudno byłoby poddać weryfikacji.

W takim stanie faktycznym Prezydium NRA uznało, że przedwczesne byłoby stwierdzenie, że niekompetencja i brak wiedzy prawniczej A.P. mają charakter bezsporny i trwały, a aplikant okazał się nieprzydatny do wykonywania zawodu. Przeczą temu również pozytywne oceny uzyskane przez aplikanta w toku praktyk przed organami wymiaru sprawiedliwości, jak i oceny ze sprawdzianów cząstkowych.

Organ II instancji uznał, że dla dokonania w ponownym postępowaniu oceny kompetencji i szans na powodzenie dalszego szkolenia skarżącego przydatne będą opinie adwokatów, z którymi A.P. podjął współpracę, a zwłaszcza opinia adw. P.K., który objął skarżącego patronatem.

W zaskarżonej zaś uchwale wskazano, że w dniu [...] stycznia 2015 r. ORA w B. podjęła kolejną uchwałę o skreśleniu A.P. z listy aplikantów i w tym zakresie ORA powołała nowe okoliczności, ujawnione w toku ponownego rozpoznania sprawy. W tym zakresie wymieniono następujące okoliczności:

- przed sądem rodzinnym toczy się postepowanie z powództwa A.P. przeciw jego rodzicom o alimenty,

- przed sądem karnym toczy się sprawa z oskarżenia prywatnego (o pobicie), wytoczona przez A.P. przeciwko jego ojcu i braciom,

- A.P. w związku z prowadzonym postępowaniem karnym wystąpił z wnioskiem o pociągniecie do odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratora, który wydał niekorzystne dla niego rozstrzygnięcie oraz sędziego, który rozpoznawała jego zażalenie,

- A.P., bez uzyskania zgody sądu, utrwalał obraz i dźwięk z przebiegu rozprawy karnej oraz rozmowy oskarżonych z obrońcą podczas przerwy w rozprawie, a uzyskane materiały złożył do akt sądowych w charakterze dowodów; ta okoliczność została oceniona jako nieuszanowanie przez skarżącego jednej z podstawowych zasad pracy adwokata, tj. tajemnicy zawodowej.

W zaskarżonej uchwale wskazano, że ponownie ORA negatywnie oceniła zachowanie skarżącego w stosunku do osoby jego patrona, czyli adw. M.-J. oraz podniesiono, że skarżący nie zaliczając kolokwium wykazał się brakiem wiedzy merytorycznej, co czynić ma go nieprzydatnym do wykonywania zawodu i uzasadnia skreślenie z listy aplikantów.

Prezydium NRA w swoich rozważaniach powołała także inne okoliczności, tj. że A.P. w latach 2013 - 2014 nie uczestniczył w szkoleniu i nie wnosił żadnych opłat za aplikację, a ponadto, że pozostaje on zarazem aplikantem Izby [...]. Organ odniósł się także do opinii adw. P.K. wskazując, że jest ona dla skarżącego pozytywna, zarówno w zakresie wiedzy teoretycznej, jak i umiejętności praktycznych.

Organ ten wskazał jednak, że doszedł do przekonania o słuszności stanowiska ORA w B., a w szczególności w zakresie poglądu o braku rękojmi właściwego wykonywania zawodu adwokata przez A.P.

Zasadnicze motywy rozstrzygnięcia organu II instancji zostały przywołane w części historycznej niniejszego uzasadnienia.

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję wskazuje, że dotyczy ona zasadniczych spraw życiowych skarżącego, mianowicie nabywania uprawnień do wykonywania zawodu adwokata w toku wieloletniego kursu szkoleniowego, stąd rzeczą wagi podstawowej jest ścisłe, a nawet rygorystyczne, przestrzeganie przez organ rozstrzygający sprawy w tym trybie reguł proceduralnych, określonych przepisami ustawy Prawo o adwokaturze oraz k.p.a.

W tym miejscu wyjaśnić trzeba, że Prezydium NRA w uzasadnieniu swojej uchwały zobowiązane było do wyjaśnienia przyczyny jej podjęcia i zasadności rozstrzygnięcia. W świetle uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2008 r. wydanej w sprawie II GPS 4/09 nie budzi bowiem wątpliwości stanowisko, że uchwała organu samorządu adwokackiego w sprawach w przedmiocie rozstrzygania co do skreśleniem aplikanta z listy aplikantów jest decyzją administracyjną.

Oznacza to, że uzasadnienie takiego aktu w każdym przypadku zawierać powinno dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego istotnego w sprawie (stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.), zaś sama decyzja (uchwała) powinna być należycie uzasadniona - stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a., czyli uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Podkreślenia wymaga, że wątpliwości ujawnione na etapie postępowania administracyjnego muszą być w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (uchwale) jednoznacznie zinterpretowane z powołaniem się na konkretne przepisy prawa.

Uchwała o skreśleniu aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich zapada w warunkach uznania administracyjnego, przy czym - co nie budzi wątpliwości - sytuacja taka nie oznacza dowolności działania organu.

Sąd kontrolując taką decyzję (tu: uchwałę) bada zgodność z prawem podjętego rozstrzygnięcia, ale nie wnika w jego celowość. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji zmierza do ustalenia czy organ nie przekroczył granic uznania oraz czy uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami tak, że nie można mu postawić zarzutu dowolności.

Zdaniem Sądu, orzekające w tej sprawie organy samorządu adwokackiego - podejmując w zakresie swoich kompetencji uchwały o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów - dopuściły się przede wszystkim - mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy - obrazy przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. - polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej.

Po pierwsze wskazać należy, że zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy sformułowały negatywną ocenę co do zachowania skarżącego wobec jego patrona adw. M.-J.

W tym miejscu wskazać należy, że w poprzedniej uchwale Prezydium NRA wyrażono w tym zakresie skrajnie odmienny pogląd, korzystny dla skarżącego.

Bez przekonywującego wyjaśnienia zmiany stanowiska organów administracji w powyższym zakresie, wydane rozstrzygnięcia naruszają istotnie zasadę zaufania do organów władzy publicznej. Norma ta, choć ujęta ogólnie, nie może być traktowana jedynie jako postulat odnoszący się do sposobu prowadzenia postępowania. Jest to bowiem przepis, do którego przestrzegania organy zobowiązane są na równi z innymi przepisami zawierającymi wytyczne co do ich działań. Źródła tej zasady należy upatrywać w art. 2 Konstytucji RP, czyli w zasadzie demokratycznego państwa prawnego.

Po drugie, pogłębianiu zaufania do organów władzy publicznej nie służy także ograniczenie się w uzasadnieniu uchwał organów obu instancji do ustaleń przez nie dokonanych bez uwzględnienia jednak stanowiska skarżącego w ww. zakresie.

Organ II instancji powołał określone okoliczności, które jego zdaniem zdecydowały o negatywnym dla skarżącego rozstrzygnięciu. Uznał, że są to zdarzenia udokumentowane, których zaistnieniu sam skarżący nie zaprzeczył, a przecież skarżący szczegółowo odniósł się do wszystkich podnoszonych przez organy okoliczności. W odwołaniu zawarł obszerne stanowisko w ww. zakresie.

W ocenie Sądu organ w ramach realizacji ogólnych zasad postępowania powinien w swoich rozważaniach odnieść się do wszystkich aspektów sprawy w tym w szczególności takich, które są podnoszone przez Stronę.

Stosownie do art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., w toku postępowania organy podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Wyrażona w ww. przepisie zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa (Wacław Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne, Zarys systemu, Warszawa 1962, s. 108). Staranność przekazywania stronie argumentów wykorzystywanych przy jej formułowaniu jest istotnym elementem funkcji perswazyjnej uzasadnienia (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r., sygn. akt II SA/Lu 629/00). Organ powinien podjąć starania, aby strona została przekonana o zasadności wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Tylko bowiem takie zachowanie będzie realizowało zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji, którego istotą jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jego stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 1997 r., III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366). Takie działanie łączy się z regułą "uczciwego procesowania", która według Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza powinność wyczerpującego odniesienia się do wszystkich wysuniętych przez odwołujący się podmiot zarzutów i żądań (vide wyrok z 30 października 2001 r., III SA 1409/00, niepubl.; przywołany przez B. Gruszczyńskiego S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2006, s. 471).

Podnieść należy, iż zasady ogólne postępowania - jak już była o tym mowa - są nie tylko postulatem ustawodawcy wobec tych organów, ale także przesłanką oceny ich działania, w wyniku której może dojść do uchylenia decyzji administracyjnej, nawet jeżeli w toku postępowania nie naruszono innych przepisów powołanej ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2002 r. sygn. akt III SA 3390/00, Mon. Pod. 2002, nr 9, poz. 33).

Poza tym ciągle wyjaśnienia wymagają okoliczności zmiany oceny z kolokwium poprawkowego z prawa karnego. Pomimo że organ już nie powołuje się w swojej negatywnej opinii o aplikancie na te okoliczności niemniej jednak rzutują one na rzetelność tej opinii i jej obiektywizm. Zdaniem Sądu trudno stawiać zarzuty skarżącemu kwestionujące jego postawę moralno - etyczną podczas gdy przy ocenie jego pracy doszło do poważnych nieprawidłowości, których organ nie podejmuje się wyjaśnić. Organ powinien wykazać, że wymagania dotyczące określonego poziomu moralno-etycznego dotyczą wszystkich członków samorządu adwokackiego, nie zaś tylko jego aplikantów.

Poza tym powoływane w zaskarżonej uchwale okoliczności uzasadniające negatywną dla skarżącego ocenę nie mają żadnego osadzenia w czasie, ani nie jest przywołany ich pełen kontekst sytuacyjny, co utrudnia zrozumienie motywów organu w tym zakresie.

Dotyczy to m. in. rejestrowania przez skarżącego przebiegu rozprawy przed Sądem Rejonowym w Siemiatyczach oraz rozmowy toczonej pomiędzy jego przeciwnikami - oskarżonymi a ich obrońcą. Nie wiadomo na przykład, kiedy doszło do tych zdarzeń, czy miały charakter jednorazowy, czy przeciwnie - wielokrotny, nagminny.

Tak więc istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności w ogóle nie zostały wyjaśnione, a mimo to na ich podstawie sformułowano wobec skarżącego zarzuty o dużym ciężarze gatunkowym. Co więcej, Sąd kontrolujący zaskarżoną uchwałę nie ma nawet pewności na podstawie jakich dowodów ustalono te okoliczności. Nie wie czy dowody te miały charakter obiektywny i czy były one wiarygodne.

Zgodnie zaś z 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji (tu; uchwały) powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W przepisie tym pojawia się pojęcie mocy dowodowej i wiarygodności dowodów. Wyjaśniając je należy odwołać się do dorobku wypracowanego na gruncie przepisów postępowania cywilnego i wskazać, że przyjęło się tam, że moc dowodowa oznacza siłę przekonania uzyskaną przez sąd (tu: przez organ) wskutek przeprowadzenia określonych środków dowodowych na potwierdzenie prawdziwości lub nieprawdziwości twierdzeń na temat okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Zaś wiarygodność decyduje o tym, czy określony środek dowodowy, ze względu na jego indywidualne cechy i obiektywne okoliczności w ogóle zasługuje na wiarę (np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt I ACa 1320/13).

Organ musi zmierzyć się z tymi zagadnieniami - tj. dokonać oceny wartości dowodów dla toczącej się sprawy - z urzędu w ramach ciążącego na nim obowiązku rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co z kolei jest związane ściśle z przyjętą w k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) odwołującą się do prawideł logiki, praw nauki i doświadczenia życiowego, a następnie organ powinien przekonywująco odnieść się do tych kwestii w uzasadnieniu decyzji.

Z przepisu art. 107 § 3 k.p.a. wynika wprost, że powody umniejszenia przez organ mocy dowodowej posiadanych dowodów muszą jasno wynikać z treści uchwały. Nie budzi jednak wątpliwości, że ocenie pod kątem wiarygodności, a potem mocy dowodowej, podlegają także dowody, na których organ się oparł. Tym bardziej w sytuacji kiedy - tak jak w niniejszej sprawie - strona podnosi w tym zakresie konkretne zarzuty. Powody uznania przez organ określonych dowodów za wiarygodne i posiadające określoną moc dowodową podlegają weryfikacji zarówno przez stronę, jak i przez sąd, muszą być zatem jasno przez organ wyłożone.

Nie może się także ostać bez głębszego uzasadnienia zarzut posłużenia się przez aplikanta prywatnym aktem oskarżenia przeciwko własnej patronce. Organ wyjaśnił przy tym, że "znany organom II instancji stan faktyczny, który legł u podstaw wszczęcia przez aplikanta w żadnej mierze nie uzasadniał przedsięwzięcia tak drastycznych kroków". Organ nie przybliżył jednak szczegółów tego stanu faktycznego, ani nie wskazuje podstaw uprawniających go - przed uczynieniem tego przez właściwy organ - do oceny w ramach postępowania o skreślenie z listy aplikantów działań skarżącego, który w innej sprawie dochodząc swoich praw wykorzystał dostępne środki prawne.

Także wyjaśnienia wymaga ocena znaczenia w sprawie okoliczności wpisania się przez skarżącego na listę aplikantów adwokackich w Warszawie. To faktycznie niecodzienna sytuacja. Niemniej jednak powinna zostać ona oceniona w kontekście konkretnych okoliczności faktycznych występujących w tej sprawie, w tym przedłużającego się postępowania o skreślenie skarżącego z listy aplikantów w B., danych ujawnionych w tym zakresie przez skarżącego w dokumentach wymaganych przy składaniu egzaminu na aplikację adwokacką (także w życiorysie) oraz braku sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości co do wpisu skarżącego na listę w Warszawie. W tym kontekście powinny zostać ocenione motywy skarżącego, który - jak twierdzi - chciał w ten sposób ustabilizować swoją sytuację życiową i zawodową.

Sąd - w oparciu o przepis art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." - postanowił przeprowadzić dowód z kopii z wyroku Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim Wydział VIII Zamiejscowy Karny w Siemiatyczach z dnia 5 października 2015 r., sygn. akt VIII W 188/15.

Wskazać należy, że w wyroku tym Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim Wydział VIII Zamiejscowy Karny w Siemiatyczach uniewinnił skarżącego, jako obwinionego od popełnienia zarzucanego mu czynu stanowiącego wykroczenie z art. 107 kw. A.P. zarzucono, że w okresie od 12 sierpnia 2014 r. do 12 lutego 2015 r. w Siemiatyczach w budynku Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim VIII Zamiejscowego Wydziału Karnego w Siemiatyczach złośliwie niepokoił T.P. w ten sposób, że przed posiedzeniami Sądu w trakcie przerw nagrywał telefonem komórkowym jego rozmowy z rodziną oraz adwokatem. Sąd rejonowy w ww. wyroku wskazał m.in., że z wyjaśnień oskarżonego - zasługujących na przyznanie im waloru wiarygodności - wynika, że uznał on iż brak nagrania uniemożliwi mu skuteczną obronę jego praw. Zwłaszcza, że w sprawie występował bez profesjonalnego pełnomocnika i nie miał żadnych świadków zachowania przeciwników procesowych. Obwiniony odbierał zachowania ojca, braci i reprezentującego ich adwokata jako poniżające jego osobę i celowo kierowane w taki sposób, aby do niego dotarły. Dalej Sąd Rejonowy wskazał, że o intencjach obwinionego towarzyszących nagrywaniu przed salą rozpraw świadczy dalszy sposób postępowania z nagraniem. Nie zostało bowiem ono upublicznione dla osób postronnych, lecz złożone do akt w celu dowodowym, tj. wykazania faktu niewłaściwego postepowania oskarżonych w sprawie karnej i ich obrońcy wobec oskarżyciela prywatnego.

Przywołany wyżej przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. stanowi, że Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Należy przy tym zwrócić uwagę, iż postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że sąd nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że okoliczności wynikające z uzasadnienia ww. wyroku mają związek z tymi podnoszonymi przez organ w uchwale. Pozwalały Sądowi orzekającemu w tej sprawie ustalić, że sytuacja faktyczna, na podstawie której formułowano zarzuty przeciw skarżącemu jest dużo bardziej skomplikowana niż wynika to z zaskarżonej uchwały i że powinna ona zostać uwzględniona w szerszym kontekście przez organ niż uczyniono to w tej sprawie.

Poza tym organ powinien wypowiedzieć się co do istnienia podstaw podjęcia rozstrzygnięcia o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów adwokackich, do czego w świetle art. 79 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, organ jest uprawniony w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji. Z prezentacji zaś stanu faktycznego zaskarżonej uchwały wynika, że A.P. rozpoczął odbywanie aplikacji adwokackiej w dniu 1 stycznia 2013 r.

Nie jest bowiem rzeczą Sądu poszukiwanie uzasadnienia dla stanowiska zawartego w zaskarżonym akcie administracyjnym skoro uzasadnienia takiego nie przedstawił sam organ. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt II FSK 1067/09, sąd administracyjny nie może kontrolować tego, czego w zaskarżonym akcie nie ma, ani też uzupełniać dostrzeżone braki tych aktów. Prowadziłoby to do niedopuszczalnego wkraczania w sferę "administrowania" zastrzeżoną do wyłącznej kompetencji organów administracyjnych.

Wobec naruszenia przez organy w tej sprawie przepisów postępowania administracyjnego, niecelowa i przedwczesna byłaby na obecnym etapie ocena zarzutów merytorycznych skargi i pełna kontrola zaskarżonej uchwały.

Z tych względów, uznając skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W oparciu o art. 200 tej ustawy postanowił zaś o kosztach.