Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 68/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust.5 pkt 2, art. 24 ust.2, art.27 ust.5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 marca 2022 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie nieprzyznania skarżącej M.B. świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...]r. do [...] r., II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej M.B. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dnia 12 lutego 2021r. M.B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła do Burmistrza wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad jej mężem M.B., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. We wniosku pełnomocnik wnioskodawczyni oświadczył, że strona rezygnuje z ustalonego na jej rzecz specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnosząc o uchylenie decyzji przyznającej to świadczenie w końcowym etapie postępowania tj. po ustaleniu spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W toku postępowania organ po wezwaniu strony do osobistego stawiennictwa w protokole z dnia [...] lutego 2021 r. wskazał, iż po zapytaniu czy specjalny zasiłek opiekuńczy ma być wypłacany, strona oświadczyła, że nadal ma być wypłacany, choć strona wskazała na konieczność skonsultowania w/w kwestii z jej pełnomocnikiem.

W wyniku rozpoznania w/w wniosku decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2021r. Burmistrz odmówił stronie wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanek zawartych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r. poz. 111 ze zm., dalej jako u.ś.r.). Po pierwsze z uwagi na określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłankę dotyczącą wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (niepełnosprawność M.B. powstała w wieku 51 lat). Po drugie wskazano na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagająca opieki jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a wnioskodawczyni ma przyznane prawo do takiego zasiłku.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie. Na skutek wezwania SKO skierowanego do strony dotyczącego wyboru jednego ze świadczeń, pełnomocnik strony w piśmie z dnia [...] czerwca 2021 r. podał, iż strona rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. W wyniku odwołania decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. SKO wskazało na błędną interpretacją przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r, która nie uwzględniła w sposób prawidłowy wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, a który to wyrok zmienił zakres zastosowania cyt. przepisu, wskazując na konieczność pominięcia negatywnej przesłanki dotyczącej wieku w stosunku do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia. Odnośnie ustalonego na rzecz strony specjalnego zasiłku opiekuńczego SKO wskazało, iż przy zbiegu świadczeń stronie przysługuje prawo wyboru świadczenia i obowiązek uwzględnienia wyboru przez organ skutkujące zmianą lub uchyleniem decyzji w trybie art. 155 k.p.a. Z uwagi zaś na właściwość organu I instancji w zakresie zastosowania art. 155 k.p.a. SKO wydało decyzję kasatoryjną.

W związku z powyższym decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2021r. Burmistrz uchylił decyzję własną z dnia [...] grudnia 2020 r. przyznającą M.B. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r. Decyzja, w związku ze zrzeczeniem się przez stronę prawa do złożenia odwołania, stała się ostateczna. Ostatnie świadczenie (specjalny zasiłek opiekuńczy) wypłacone zostało stronie za miesiąc lipiec 2021r.

Następnie decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] Burmistrz, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021r. poz. 735, dalej jako k.p.a.) oraz art. 2 pkt 2 w związku z art. 17 ust. 1, ust. la, ust. 1 b, ust. 5 pkt 1 lit. b, pkt 2 lit. a, art. 20 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 11 u.ś.r., odmówił M.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na męża – M.B. Jako przyczynę wydania takiego rozstrzygnięcia organ wskazał brak spełnienia przesłanki warunkującej prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określony w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., mając na uwadze, iż niepełnosprawność M.B. powstała w wieku 51 lat. Organ wskazał przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, w którym choć orzeczono o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do u.ś.r. kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, to wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy, nie stanowi również podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Wobec nie poczynienia zmian w u.ś.r. oceniono, że w/w wyrok nie może być skuteczną podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku niespełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b.

Dalej organ zwrócił również uwagę na art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r., który to wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu z literalnego brzmienia przywołanego unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało, a M. i M.B. są małżeństwem. M.B. jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, zaś M.B. nie jest osobą niepełnosprawną. To według organu uniemożliwiło przyznanie świadczenia. Organ dodał, iż wymagający opieki ma krewnych spokrewnionych w pierwszym stopniu, tj. pełnoletnią córkę K.B., na której to w pierwszym rzędzie spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec ojca.

Nadto, organ wskazał, iż wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do organu wpłynął w trakcie obowiązywania decyzji w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2020/2021. Artykuł 17 ust. 5 u.ś.r. wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje dla osoby sprawującej opiekę, jeżeli ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego zrezygnowano pismem z [...] czerwca 2021r., wnosząc jednocześnie o uchylenie obowiązującej decyzji. Wobec uchylenia decyzji w sprawie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, wypłacając ostatnie świadczenie za miesiąc lipiec 2021r., dopiero od sierpnia 2021r. można w tym wypadku mówić o braku przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.

Na skutek wniesionego przez stronę odwołania decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 3 pkt 10, art. 3 pkt 21 lit. a, art. 17, art. 23, art. 24 ust. 4, art. 32 ust. 2 u.ś.r. oraz art. 7, art. 7a § 1, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1, art. 138 § 2a k.p.a.: uchyliło decyzję decyzji organu I instancji i w tym zakresie orzec: 1) przyznało M.B. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, od dnia [...] sierpnia 2021r. do [...] grudnia 2021r. w wysokości 1971 zł miesięcznie, a od [...] stycznia 2022 do [...] listopada 2022r. w wysokości, która zostanie określona przez ustawodawcę; 2) przyznano składkę na ubezpieczenie zdrowotne w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z zastrzeżeniem, iż nie opłaca się składki jeżeli Strona podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innych tytułów; 3) przyznano składki emerytalne i rentowe w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnośnie powołania się przez Burmistrza na art. 17 ust. 1bu.ś.r. SKO wskazało na orzecznictwo sądów administracyjnych, w których wskazywano na konieczność oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż przed ukończeniem 18 roku życia (lub 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej), z pominięciem tego kryterium z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Tym samym za nieprawidłowe uznało Kolegium stanowisko organu I instancji, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził nieważności art. 17 ust. 1b u.ś.r., to przepis ten winien być stosowany tak, jakby żadnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie było. Trybunał uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zdaniem SKO przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Zatem Kolegium uznało, że przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie mogła stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Według SKO również art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie daje podstawy do odmowy przyznania rzeczonego świadczenia w sytuacji pozostawania w związku małżeńskim opiekuna z osobą wymagającą opieki. Kolegium zauważyło, iż ugruntował się w orzecznictwie sądowo-administracyjnym pogląd, zgodnie z którym małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest według organu odwoławczego nie do pogodzenia z założeniem o racjonalności ustawodawcy, gdyż niweczyłaby możliwość przyznania świadczenia w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie, pomimo że na małżonku ciąży względem drugiego małżonka obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki. Co więcej, prowadziłaby do nieakceptowanego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu który nie może sprawować faktycznej opieki, z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga opieki. Dalej SKO wskazało, iż na gruncie niniejszej sprawy ustalono, iż ze względu na posiadaną niepełnosprawność, M.B. wymaga opieki osób drugich. M.B. oddała się opiece nad mężem, w związku z czym nie może podjąć zatrudnienia, dodając, iż organ I instancji nie kwestionuje faktu sprawowania przez stronę opieki nad mężem oraz nie podważa złożonego wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Wobec powyższego SKO uznało, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji M.B. - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę, zaskarżając ją w części w jakiej organ nie ustalił na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku o to świadczenia, tj. od dnia [...] lutego 2021 r. do dnia [...] czerwca 2021 r., tj. w zakresie ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisu art. 24 ust 2 u.ś.r. poprzez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy jego - niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych - dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie w/w świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] lutego 2021 r. do dnia [...] czerwca 2021 r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w dniu [...] lutego 2021 r. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zaskarżonym zakresie i zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Pełnomocnik skarżącej podkreśliła, iż skarżąca wyboru świadczenia dokonała już składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zmierzając do uniknięcia niekorzystnej sytuacji polegającej na uchyleniu świadczenia przy jednoczesnym braku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie zaś w/w oświadczenie dotyczące rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało potwierdzone (ponowione) w toku postępowania w piśmie z [...] czerwca 2021 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo SKO podało, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe było dopiero po uchyleniu przez organ I instancji decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a to nastąpiło w drodze decyzji z [...] sierpnia 2021 r. Skoro ostatni specjalny zasiłek opiekuńczy został wypłacony stronie w lipcu 2021 r. organ uznał, iż dopiero w sierpniu 2021 r. usunięta została negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., umożliwiając przyznanie stronie świadczenie pielęgnacyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożyła stron skarżąca, a organ nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiot tak rozumianej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] listopada 2021 r. nr [...], uchylająca decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2021r., którą Burmistrz odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, i przyznająca skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne od [...] sierpnia 2021 r. do [...] listopada 2022 r.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem prawa w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Materialnoprawną podstawę decyzji działania organu w rozpoznawanej sprawie stanowiły obowiązujące w dniu wydania decyzji organu II instancji przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r. poz. 111 ze zm.; obecnie tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej jako u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do

ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zgodnie z kolei z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Niesporne było w niniejszej sprawie, że skarżąca sprawuje opiekę nad swym mężem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że niepełnosprawność ta istnieje od 51-go roku życia. Orzeczenie wydane zostało do [...] listopada 2022 r.

Niewątpliwie słusznie SKO uznało, iż organ I instancji błędnie zinterpretował i zastosowała przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r., nie uwzględniając zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym cytowany przepis, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20). Wobec tego organ odwoławczy prawidłowo rozpoznając przedmiotową sprawę uznał, iż przesłanka określona w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. nie może stanowić podstawy odmowy wnioskowanego świadczenia i orzekając pominął ją.

Dodać przy tym należy na marginesie, iż już uprzednio w decyzji kasatoryjnej z dnia [...] lipca 2021 r. Kolegium wskazało na sposób interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, K 38/13, a mimo to organ I instancji ponownie w decyzji z [...] września 2021 r. stwierdził brak spełnienia przez stronę przesłanki z art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Zasadnie także SKO nie podzieliło interpretacji organu I instancji dotyczącej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Organ I instancji uznał, iż sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, przy braku legitymowania się małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawcy. Rzeczywiście przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić jednak należy, iż cytowany przepis znajduje zastosowanie w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna osoba - niż właśnie współmałżonek - na której to ciąży obowiązek alimentacyjny (np. syn, córka, wnuk). W przepisie tym ustawodawca sankcjonuje właśnie wartość wynikającą z małżeństwa, zgodnie z którą obowiązek małżonka opieki i pielęgnacji względem niepełnosprawnego współmałżonka, wyprzedza obowiązek innych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnego, chyba, że współmałżonek niepełnosprawnego sam nie jest w stanie zrealizować swego obowiązku opieki i pielęgnacji, ponieważ legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza że sam wymaga pomocy i opieki osób trzecich (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 359/21). W orzecznictwie sądów administracyjnych jest przyjęte, że małżonek osoby niepełnosprawnej, sprawujący nad niepełnosprawnym opiekę należy do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ciąży bowiem nad nim swoisty obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka wynikający z art. 23 i 27 zd. pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia albo na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji może otrzymać w zaistniałej sytuacji pomoc polegającą na przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021 r., III SA/Gd 310/21).

Mając powyższe na uwadze zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, iż skarżąca spełnia warunki określone w art. 17 u.ś.r. uprawniające ją do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad jej mężem.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia kwestii, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy istniały podstawy do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od [...] lutego 2021 r., podczas gdy świadczenie przyznane zostało przez skarżony organ od [...] sierpnia 2021 r. Co prawda w treści zaskarżonej decyzji Kolegium nie wyjaśniło przesłanek przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia od [...] sierpnia 2021 r., czyniąc to dopiero w odpowiedzi na skargę. Zdaniem Kolegium, dopiero w sierpniu 2021 r. usunięta została negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., co uprawniało do przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie bowiem decyzji Burmistrza z dnia [...] sierpnia 2021 r. została uchylona decyzja przyznająca skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zdaniem Sądu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie sposób podzielić stanowisko organu odwoławczego w zakresie ustalenia okresu za jaki skarżącej przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne znaczenie ma fakt, iż skarżąca wprawdzie w dniu składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. w dniu 12 lutego 2021 r., miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie decyzji Burmistrza z dnia [...] grudnia 2020 r., jednakże już w treści tego wniosku skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, powołując się na art. 27 ust. 5 u.ś.r. złożyła oświadczenie o rezygnacji z tego ostatniego świadczenia. Dopiero jednak na skutek kolejnego oświadczenia pełnomocnika skarżącej, złożonego na skutek wezwania SKO z dnia [...] maja 2021 r. (okoliczność przez strony niekwestionowana), organ I instancji wydał w dniu [...] sierpnia 2021 r. decyzję uchylającą decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r. o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przy czym Burmistrz nadal nie uznawał zaistnienia warunków do przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na skutek błędnych decyzji organu I instancji, uwzględnienie wniosku skarżącej z dnia [...] lutego 2021 r., nastąpiło po 9 miesiącach (ze skutkiem po 6 miesiącach od złożenia wniosku), wskutek wydania zaskarżonej decyzji reformatoryjnej SKO z dnia [...] listopada 2021 r.

W ocenie Sądu skoro skarżąca dokonała wyboru świadczenia, stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r. już we wniosku z dnia [...] lutego 2021 r., to nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku, wyłącznie na skutek nieprawidłowych działań organu I instancji. Późniejsze złożone przez stronę oświadczenie o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego (na skutek wezwania SKO z [...] maja 2021 r.), stanowiło wyłącznie potwierdzenie wcześniej złożonego oświadczenia. Organ odwoławczy powinien w tej sytuacji przy określaniu daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zastosować art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Fakt uzyskiwania więc przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie stanowiska, według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w razie zbiegu uprawnień do świadczeń - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20). Uwzględnienia wymaga przy tym okoliczność, iż nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, gdy tak jak w niniejszej sprawie, mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Rzeczą organu odwoławczego winno być zatem rozważenie możliwości przyznania skarżącej również za okres od [...] lutego 2021 r. do [...] lipca 2021 r. świadczenia odpowiadającego różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. wyrok NSA z dnia 15 października 2018 r., I OSK 1401/18, wyroki WSA w Opolu z dnia 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, WSA w Krakowie z dnia 24 maja 2018 r., III SA/Kr 353/18, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 lutego 2018 r., II SA/Łd 1018/17, WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 27marca 2019 r., II SA/Go 60/19).

Zdaniem Sądu, skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o jego wyborze w miejsce pobieranego zasiłku, miała prawo oczekiwać od organów, że podejmą działania zmierzające do rozważenia przyznania jej korzystniejszego świadczenia. Celem regulacji z art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium tego wyboru nie uwzględniło prawidłowo. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącej do przyznania korzystniejszego świadczenia, począwszy od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie.

W tym stanie rzeczy należało uznać, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając ostatnie odwołanie skarżącej od decyzji organu I instancji błędnie pominęło, że zgodnie z regułą wynikającą z art. 24 ust. 2 u.ś.r. ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinno nastąpić począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Żaden z przepisów u.ś.r. nie przewiduje wyjątków od zasady wynikającej z tego przepisu. Tym samym organ dokonał błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. z pominięciem art. 24 ust. 2 tej ustawy, co niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy. Organ II instancji nie przyznając świadczenia od dnia złożenia wniosku utrwalił w istocie niekorzystne skutki rozstrzygnięcia organu I instancji w ww. zakresie. Takie stanowisko jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawa, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP oraz zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, określonej w art. 8 § 1 k.p.a.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w zakresie, w którym nie obejmuje przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] lutego 2021 r. do [...] lipca 2021r. Sąd w wyroku uwzględnił okres od [...] lutego 2021 r. do [...] lipca 2021 r., tj. od początku miesiąca, w którym złożony został wniosek o przyznanie świadczenia do ostatniego dnia przed datą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a skoro świadczenie przyznano od [...] sierpnia 2021 r., brakujący okres za który świadczenie nie zostało przyznane obejmował czas do [...] lipca 2021 r. Dodać należy na marginesie, że w skardze strona wniosła o przyznanie brakującego świadczenia za okres [...] lutego do [...] czerwca 2021 r. Sąd nie będąc jednak związany treścią skargi uwzględnił okres od [...] lutego do [...] lipca 2021 r., uznając za omyłkowe podanie przez skarżącą okresu do 30 czerwca 2021 r., mając na względzie, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane zostało przez organ od [...] sierpnia 2021 r.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien dokonać określenia daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stosując art. 24 ust. 2 u.ś.r., przy czym uwzględnić powinien możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla strony, przyznanym zgodnie z jej wyborem.

Sąd zwraca końcowo uwagę, iż SKO błędnie w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wskazał art. 138 § 2 k.p.a., zamiast prawidłowego art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Przywołanie prawidłowej podstawy nastąpiło w ostatnim zdaniu uzasadnienia decyzji. Powyższe uchybienie pozostaje jednak bez wpływu na wynik sprawy, albowiem z sentencji i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika bezsprzecznie, że decyzja będąca przedmiotem skargi jest decyzją utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w zakresie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Przytoczenie w/w przepisu w sposób oczywiście błędny w podstawie prawnej decyzji, należy zatem w tym kontekście potraktować jako omyłkę, którą można usunąć w drodze sprostowania decyzji. Nie ulega wątpliwości, iż uzasadnienie powinno być spójne z treścią rozstrzygnięcia zawartego w sentencji (por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 9/07).

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

W przedmiocie kosztów postępowania obejmujących koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.