Wyrok NSA oz. we Wrocławiu, sygn. akt SA/Wr 185/83
NSA oz. we Wrocławiu
Data orzeczenia: 1983-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1, art. 61 par. 3, art. 149 par. 3
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Organ administracji państwowej wydaje decyzję o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego /art. 149 par. 3 Kpa/ tylko wówczas, gdy wniosek strony dotyczy sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Jeżeli natomiast wniosek dotyczy wznowienia postępowania w sprawie załatwionej przez organ administracji w formie cywilnoprawnej /np. zawarcie umowy o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy/, postępowanie wszczęte przez wniesienie podania /art. 61 par. 1 i 3 Kpa/ podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe /art. 105 par. 1 Kpa/.

TEZY

Organ administracji państwowej wydaje decyzję o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego /art. 149 par. 3 Kpa/ tylko wówczas, gdy wniosek strony dotyczy sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Jeżeli natomiast wniosek dotyczy wznowienia postępowania w sprawie załatwionej przez organ administracji w formie cywilnoprawnej /np. zawarcie umowy o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy/, postępowanie wszczęte przez wniesienie podania /art. 61 par. 1 i 3 Kpa/ podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe /art. 105 par. 1 Kpa/.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Jakuba i Zofii małżonków P. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 24 stycznia 1983 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie przekazania gospodarstwa rolnego następcy w zamian za emeryturę.


UZASADNIENIE

Umową z dnia 10 listopada 1980 r. Zofia i Jakub małżonkowie P. przekazali gospodarstwo rolne o powierzchni 3,67 ha, położone we wsi P. na rzecz następców - Anny i Wojciecha Sz.

W dniu 6 września 1982 r. małżonkowie P. wnieśli o wznowienie postępowania administracyjnego w tej sprawie, ponieważ wyszył na jaw nowe okoliczności, a mianowicie następcy nabyli nowe gospodarstwo we wsi odległej o 18 km i nie zamierzają prowadzić przekazanego im gospodarstwa. Początkowo Naczelnik Gminy P. w piśmie skierowanym do wnioskodawców wyjaśnił niedopuszczalność wznowienia i dopiero na skutek interwencji Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych podjął w dniu 11 grudnia 1982 r. decyzją nr R-7015/36/80, odmawiającą wznowienia postępowania administracyjnego, a Wojewoda Opolski utrzymał ją w mocy swoją decyzją z dnia 24 stycznia 1983 r. nr R.6.PGG.Pt./2/83, stwierdzając w uzasadnieniu, że rozwiązanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz następcy nie należy do kompetencji organów administracji państwowej, lecz sądów powszechnych.

Kierując do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na powyższą decyzję Wojewoda Opolski, pełnomocnik Jakuba P. zarzucał "decyzji" Naczelnika Gminy z dnia 10 listopada 1980 r., o przekazaniu następcom gospodarstwa rolnego skarżących rażące naruszenie prawa, wnosząc o wydanie orzeczenia stwierdzającego jej nieważność, ponieważ umowa została sporządzona nie przez naczelnika gminy, lecz referenta do spraw rolnych, co skutkuje jej nieważność. Pełnomocnik skarżących wywodził dalej, że umowa o przekazaniu, ponieważ jest sporządzona przez organ administracyjny, ma w konsekwencji charakter decyzji administracyjnej, a zatem wniosek o wznowienie postępowania należało rozpatrzeć merytorycznie, czego jednak organ II instancji nie uczynił w zaskarżonej decyzji.

W swojej odpowiedzi na skargę organ II instancji przedstawił szczegółowo stan faktyczny, informując między innymi, że na skutek nieporozumień rodzinnych małżonkowie P. wnieśli w 1981 r. do Sądu Rejonowego w N. powództwo o unieważnienie umowy przekazania gospodarstwa, lecz zostało ono oddalone wyrokiem tego sądu. Następcy - małżonkowie Sz. - w lipcu 1982 r. nabyli na własność gospodarstwo rolne o powierzchni 0,80 ha we wsi J. D., a obecnie czynią starania o zmianę przejętego gospodarstwa w P. na grunty Państwowego Funduszu Ziemi, położone w J. D. W konkluzji swoich wywodów organ wnosił o oddalenie skargi, jako bezpodstawnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 196 par. 1 Kpa kontrola sądowa dotyczy wyłącznie legalności decyzji administracyjnych. Dlatego też w niniejszej sprawie Sąd może poddać kontroli tylko decyzję Naczelnika Gminy w P., odmawiającą wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz następców oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Wojewody Opolskiego.

Pod rządami ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin /Dz.U. nr 32 poz. 160/, na podstawie art. 52 ust. 1 przekazanie gospodarstwa rolnego następcy dokonuje się w drodze umowy pisemnej sporządzonej przez naczelnika gminy. Jeżeli natomiast nie zostały zachowane warunki ustawy, naczelnik gminy w formie decyzji odmawia sporządzenia umowy. Wbrew stanowisku zajętemu w skardze, umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego nie jest decyzją administracyjną. W szczególności całkowicie błędny jest wywód wiążący charakter tej umowy z organem ją sporządzającym, czynność organu administracyjnego bowiem tylko wówczas jest decyzją administracyjną w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli taki jej charakter wynika z treści przepisu prawa stanowiącego podstawę materialnoprawną działania organu. Powołany w skardze art. 104 Kpa, wraz z pozostałymi przepisami tego kodeksu, normuje postępowanie "w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych" /art. 1 par. 1 pkt 1 Kpa/.

W tej materii zatem trafne są poglądy wyrażone przez organy orzekające w rozpoznawanej sprawie, albowiem w literaturze i orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało wyjaśnione, że umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy, sporządzona w trybie art. 52 ust. 1 cytowanej ustawy, jest umową cywilnoprawną, a jej istotną cechą stanowi nieodwołalność /uchwała SN z dnia 31.VII.1979 r. III CZP 41/79 - OSNCP 1979 nr 12 poz. 238. Także uchwała SN z dnia 30.V.1980 r. III CZP 27/80 - OSPiKA 1981 nr 11 poz. 132 oraz uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 21.X.1982 r. III CZP 30/82 - OSNCP 1983 nr 1 poz. 3/. Jeżeli zaś umowa taka jest umową cywilną, to mają do niej zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego, stanowiące o przyczynach nieważności czynności prawnych oraz uchylenia się od skutków prawnych oświadczeń woli. Na ocenę ważności omawianej umowy natomiast nie mogą mieć wpływu okoliczności związane ze sposobem zagospodarowania przez następcę lub zamiarem zbycia przez niego prowadzonego gospodarstwa /uchwała SN z dnia 16.IX.1982 r. III CZP 37/82 omówienie w: Problemy Praworządności 1983 nr 3 str. 58-60/.

Skoro między stronami umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego nawiązuje się stosunek normowany przepisami prawa cywilnego, sprawy wynikające z tego stosunku są sprawami cywilnymi, podlegającymi rozpoznaniu przez sądy powszechne /art. 1 i 2 Kpa/. Ustalenie nieważności takiej umowy zatem dopuszczalne jest tylko na drodze sądowej.

zajmując właściwe stanowisko w powyższej kwestii, organy orzekające jednak nie wyciągnęły z niego w pełni konsekwentnych wniosków, skoro wydały decyzje odmawiające wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie. Wprawdzie art. 149 par. 3 Kpa, na który powołują się zaskarżone decyzje, stanowi, że odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze decyzji, to jednak nie można tego obowiązku organów odrywać od treści art. 145 par. 1 Kpa, według którego "w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie", jeżeli zachodzi jedna z przesłanek wymienionych w pkt 1-8 tego przepisu. Uzasadniony jest więc pogląd, że przewidzianą w art. 149 par. 3 Kpa formę decyzji należy stosować tylko w przypadku odmowy wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną. jeżeli zaś strona wniosła podanie /art. 148 par. 1 Kpa/ o wznowienie postępowania, w którym nie zapadły żadne decyzje administracyjne, lecz zostały dokonane czynności nie mające tego charakteru, to wprawdzie takie żądanie wszczyna postępowanie administracyjne /art. 61 par. 1 i 3 Kpa/, lecz wobec braku właściwego przedmiotu, to jest wcześniejszego postępowania zakończonego decyzją ostateczną, należy to nowe postępowanie umorzyć jako bezprzedmiotowe, decyzją przewidzianą w art. 105 par. 1 Kpa. Odmienny sposób załatwiania wniosku, przyjęty przez organy orzekające w rozpoznawanej sprawie, nie może jednak być poczytany za uchybienie przepisom procedury administracyjnej wpływające na końcowy wynik sprawy.

Ustosunkowając się natomiast do niektórych szczegółowych zarzutów skargi, należy zauważyć, że nowe okoliczności faktyczne istotne dla sprawy, aby mogły stać się przyczyną wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, muszą istnieć w dniu wydania tej decyzji. Tymczasem z materiałów sprawy wynika, że następcy, którym skarżący przekazali swoje gospodarstwo rolne w 1980 r., nabyli na własność drugie gospodarstwo w innej wsi dopiero w 1982 r. zupełnie nietrafny jest zarzut nieważności umowy o przekazaniu gospodarstwa następcom z powodu sporządzenia jej przez osobę nieuprawnioną, skoro z treści umowy, odciśniętej na niej pieczęci urzędowej oraz pieczątki podpisowej i podpisu wynika jednoznacznie, że sporządzenie tej umowy nastąpiło przez Naczelnika Gminy w P. Jak zresztą wcześniej wspomniano, ustalenia jej nieważności można dochodzić tylko przed sądem powszechnym.

Reasumując dotychczasowe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżona decyzja Wojewody Opolskiego oraz poprzedzająca ją decyzja Naczelnika Gminy w P., odmawiające wznowienia postępowania w sprawie przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz następców, odpowiadają prawu, a tylko w tym zakresie podlegają one kontroli sądowoadministracyjnej. Z braku uzasadnionych podstaw do jej uwzględnienia skargę Jakuba i Zofii P. należało oddalić na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa.