Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA 1433/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędziowie : Sędzia WSA Sędzia NSA Asesor WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Zdzisław Romanowski Izabela Głowacka-Klimas Protokolant: Aleksandra Borowiec-Krawczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2004r. sprawy ze skargi S. (Societe Anonyme) B. Belgia na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2000r. 2. zasądza od Urzędu Patentowego RP na rzecz skarżącej S. Societe Anonyme B. Belgia kwotę 700 zł (siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

W dniu [...] marca 1997 roku do Urzędu Patentowego RP wpłynął wniosek S. (SOCIÉTË ANONYME) o udzielenie patentu na wynalazek pt.: "Sposób wytwarzania membrany dwubiegunowej i sposób wytwarzania wodnego roztworu wodorotlenku metalu alkalicznego przez elektrodializę". Wniosek jako datę międzynarodowego zgłoszenia wskazywał datę [...] września 1995 roku, numer tego zgłoszenia [...], zawierał oświadczenie o prawie zgłaszającego S. do korzystania ze zgłoszenia wynalazku we Włoszech w dniu [...] września 1994 roku za nr [...].

Wniosek o udzielenie patentu został zarejestrowany za nr [...]. Do wniosku dołączono opis wynalazku, skrót opisu oraz zastrzeżenia patentowe.

Zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2000 roku Urząd Patentowy RP, na podstawie § 35 ust. 2 i 3 Zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego RP z dnia 23 marca 1993 roku w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych (M.P. z dnia 13 kwietnia 1993 roku Nr 18, poz. 179) oraz w związku z art. 38 ust. 5 ustawy z dnia 19 października 1972 roku o wynalazczości (tekst jednolity Dz.U. Nr 26, poz. 117 z 1993r.) poinformował, że sposób wytwarzania wodnego roztworu wodorotlenku metalu alkalicznego według zastrzeżenia niezależnego nr 10 nie nadaje się do opatentowania, ponieważ nie został określony poprzez zespół cech technicznych odpowiednich dla tej kategorii wynalazku (art. 10, 26 w/w ustawy).

W obecnej redakcji zastrzeżenia, wskazano jedynie sposób otrzymania membrany, nie podano żadnych czynności i parametrów sposobu wytwarzania wodnego roztworu wodorotlenku alkalicznego. Ponadto w opisie nie podano żadnego konkretnego przykładu wytwarzania wodorotlenku metalu alkalicznego.

W związku z podniesionym zastrzeżeniem Urząd Patentowy RP wezwał zgłaszającego do wypowiedzenia się w zakreślonym terminie pod rygorem podjęcia decyzji na podstawie posiadanych materiałów.

W odpowiedzi na zawiadomienie Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2000 roku Spółka zgłaszająca wynalazek przesłała przeredagowany opis wynalazku i zastrzeżeń patentowych, z których usunięto sposób wytwarzania wodnego roztworu wodorotlenku metalu alkalicznego (zastrzeżenie 10) i wniosła o uwzględnienie powyższego przy dalszym badaniu zgłoszenia.

Decyzją z dnia [...] marca 2000 roku Urząd Patentowy RP na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie w sprawie zgłoszenia wynalazku pt. "Sposób wytwarzania membrany dwubiegunowej i sposób wytwarzania wodnego roztworu wodorotlenku metalu alkalicznego przez elektrodializę" w części dotyczącej sposobu wytwarzania wodnego roztworu wodorotlenku metalu alkalicznego przez elektrodializę, oznaczonego nr [...].

W uzasadnieniu decyzji Urząd Patentowy RP podał, iż postępowanie w sprawie w w/w części stało się bezprzedmiotowe, ponieważ zgłaszający w piśmie z [...] marca 2000 roku ograniczył zgłoszenie nadsyłając opis i zastrzeżenia z wyeliminowaniem części dotyczącej sposobu wytwarzania wodnego roztworu wodorotlenku metalu alkalicznego przez elektrodializę (zastrzeżenie 10 pierwotnej wersji).

Zawiadomieniem z dnia [...] września 2000 roku Urząd Patentowy RP, działając na podstawie § 35 ust. 2 i 3 Zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego RP z dnia 23 marca 1993 roku w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych (M.P. z dnia 13 kwietnia 1993 nr 18, poz. 179) oraz w związku z art. 38 ust. 5 ustawy z dnia 19 października 1972 roku o wynalazczości (tekst jednolity Dz.U. nr 26 poz. 117 z 1993r.), powiadomił zgłaszającego wynalazek, że według nowej redakcji zastrzeżeń patentowych projekt nie nadaje się do opatentowania, ponieważ w treści zastrzeżenia patentowego nr 1 brak jest ujawnienia rozwiązania w kategorii sposobu wytwarzania membrany dwubiegunowej – art. 10 i 26 ustawy o wynalazczości oraz § 35 ust. 1 pkt 2 Zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego RP.

Z analizy treści zastrzeżenia nr 1 wynika, że zgłaszający ubiega się o objęcie ochroną patentową na sposób wytwarzania membrany określony ogólnikowymi informacjami, jak bliżej nieokreślona "obróbka wstępna" oraz niezrozumiałe "wprowadzanie w styk membrany z nieokreślonym związkiem metalu wielowartościowego i z wodnym roztworem wodorotlenku metalu alkalicznego". Nie do zaakceptowania jest również definicja "środek wodny", ponieważ tak, jak powyższe określenia nie precyzuje ona żadnego określonego składu chemicznego stosowanego roztworu.

Zgodnie z § 6 ust. 1 Zarządzenia Prezesa UP zastrzeżenia patentowe winny określać zastrzegany wynalazek w sposób wyczerpujący przez podanie wszystkich koniecznych cech technicznego rozwiązania.

W związku z tymi zarzutami Urząd Patentowy RP wezwał zgłaszającego do wypowiedzenia się w zakreślonym terminie pod rygorem podjęcia decyzji na podstawie posiadanych materiałów.

W odpowiedzi na zawiadomienie Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2000 roku Spółka S. (Société Anonyme) złożyła przeredagowany opis wynalazku i zastrzeżenia patentowe, w których jej zdaniem usunięto ogólnikowe informacje, uściślono czynności wykonywane w sposobie wytwarzania membrany dwubiegunowej i podano wszystkie konieczne cechy techniczne rozwiązania. Spółka wniosła o uwzględnienie powyższego w dalszym badaniu zgłoszenia, przy czym oświadczyła, że skłonna jest w razie konieczności przeredagować opis i zastrzeżenia patentowe.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2000 roku Urząd Patentowy RP na podstawie art. 10 i 26 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 roku o wynalazczości (tekst jednolity Dz.U. Nr 26, poz. 117 z 1993r.) i § 35 ust. 1 pkt 2 Zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego RP, odmówił zgłaszającemu S. (Société Anonyme) udzielenia patentu na wynalazek pt. " Sposób wytwarzania membrany dwubiegunowej".

W uzasadnieniu tej decyzji Urząd Patentowy RP podał, iż argumenty zgłaszającego nadesłane przy piśmie z dnia [...] listopada 2000 roku oraz załączone nowe redakcje opisu i zastrzeżeń patentowych nie usunęły przeszkód w udzieleniu patentu wskazywanych przez Urząd w piśmie z dnia [...] września 2000 roku.

Zdaniem Urzędu Patentowego RP w nowej wersji redakcyjnej zastrzeżeń patentowych z dnia [...] listopada 2000 roku w dalszym ciągu brak jest ujawnienia sposobu wytwarzania membrany dwubiegunowej w treści zastrzeżenia patentowego nr 1.

Nie podane są przy tym ani konkretne czynności ani dokładnie określone składy stosowanych roztworów mogące charakteryzować sposób według projektu.

Jako obróbkę membrany anionowej zgłaszający podał w treści zastrzeżenia nr 1 bliżej nieokreślone "doprowadzenie do zetknięcia membrany anionowej ze związkiem metalu wielowartościowego". Z takiego określenia wynika, że każde zetknięcie membrany z dowolną postacią metalu wielowartościowego spełnia wymagania sposobu. Przeczą temu informacje zamieszczone w treści jedynego przykładu wykonania. Ponadto z treści zastrzeżenia patentowego nr 1 wynika, że membranę anionową można "stykać" z wodnym roztworem wodorotlenku metalu alkalicznego, co stanowić może kolejną operację (po zetknięciu ze związkiem metalu wielowartościowego). Informacje te są sprzeczne z treścią opisu projektu i zamieszczonego przykładu wykonania.

Natomiast w końcowej części zastrzeżenia patentowego zgłaszający określił wytwarzanie membrany dwubiegunowej jako: "łączy się membranę anionową z kationową "obok siebie". Zdaniem Urzędu Patentowego RP w/w określenie w dalszym ciągu nie precyzuje żadnego ściśle określonego postępowania, które wynikałoby z zamieszczonego w opisie projektu przykładu wykonania. Fakt, że zgłaszający wskazał w treści zastrzeżenia patentowego nr 1 z [...] listopada 2000 roku, jakie metale można stosować w związkach jako kationy (bez określenia anionów) nie oddala w/w argumentów Urzędu Patentowego RP świadczących o braku ujawnienia sposobu w treści zastrzeżenia nr 1.

Od decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] grudnia 2000 roku spółka S. (Societe Anonyme) złożyła odwołanie do Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym RP zarzucając, iż zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie i winna być uchylona, zaś zgłoszenie przekazane do ponownego rozpatrzenia do Urzędu Patentowego RP.

Urząd Patentowy RP Izba Odwoławcza decyzją z dnia [...] marca 2003 roku na podstawie art. 245 i art. 318 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 roku Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2001 roku Nr 49 poz. 508 z późn. zm.) utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2000 roku, podzielając w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji wydanej w I instancji.

Na decyzję Urzędu Patentowego RP Izby Odwoławczej z dnia [...] marca 2003 roku S. Societe Anonyme złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej:

1. rażące naruszenie prawa materialnego tj. art. 10 i 26 ustawy z dnia 19 października 1972 roku o wynalazczości (tekst jednolity Dz.U. Nr 26, poz. 117 z 1993r.) i § 35 ust. 1 pkt 2 Zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego RP w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych (M.P. z dnia 13 kwietnia 1993 nr 18, poz. 179), poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

2. rażące naruszenie przepisu art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 roku Prawo własności przemysłowej(Dz. U. Nr 49 z 21 maja 2001 roku poz. 508),

3. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia oraz sprzeczności ustaleń z treścią rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca spółka podniosła, iż do rażącego naruszenia przepisu art. 49 ust. 2 ustawy Prawo własności przemysłowej doszło przez to, że po ustosunkowaniu się przez skarżącego do zawiadomienia z dnia [...] września 2000 roku stawiającego po raz pierwszy zarzut braku ujawnienia rozwiązania w kategorii sposobu wytworzenia membrany dwubiegunowej, Urząd Patentowy RP nie zastosował zwyczajnej procedury wydania następnego zawiadomienia wydając decyzję odmowną na zgłoszony wynalazek. Uniemożliwiło to skarżącemu usunięcie ewentualnych zauważonych przeszkód do uzyskania patentu. Tak więc decyzję Urzędu Patentowego należy uznać za przedwczesną.

Poza tym, zdaniem skarżącego, wbrew stanowisku Urzędu Patentowego RP, zgłoszony projekt został ujawniony dostatecznie i specjalista w tej dziedzinie techniki jest w stanie zastosować w praktyce wynalazek na podstawie tak zredagowanych zastrzeżeń patentowych. Jest powszechnie przyjęte, że zgłaszający ma prawo zastrzegać ochronę jego wynalazku w racjonalnie szerokim zakresie, ani nieograniczoną ściśle do przykładowych elementów, ani nieograniczoną w przypadku sposobu do ściśle ograniczonej procedury. W praktyce działalności gospodarczej zbyt łatwo byłoby konkurencji obejść ochronę patentową poprzez bardzo małe i oczywiste modyfikacje wprowadzone do patentowanego przedmiotu. Przedmiotowy wynalazek uzyskał już patent nr [...] w Europejskim Urzędzie Patentowym na szeroki zakres ochrony. Europejski Urząd Patentowy stwierdził, że wynalazek jest ujawniony w sposób dostateczny. Uznając, że Polska powinna spełniać standardy europejskie, a specjaliści reprezentują europejski poziom wykształcenia, zgłaszająca spółka podniosła, że zgłoszony zakres ochrony i ujawnienia wynalazku powinny być także uwzględnione przez Urząd Patentowy RP.

Wydając zaskarżoną decyzję i decyzję z dnia [...] grudnia 2000 roku Urząd Patentowy RP naruszył przepisy art. 10 i 26 ustawy o wynalazczości, albowiem zastrzegane rozwiązanie jest nowym rozwiązaniem o charakterze technicznym, nie wynikającym w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogącym się nadawać do stosowania oraz ujawniającym jego istotę. Niezależnie od powyższego Urząd Patentowy RP przyjął błędną interpretację pojęcia ujawnienia rozwiązania oraz błędnie odczytał istotę wynalazku, co w ostatecznym rezultacie doprowadziło go do błędnych ustaleń końcowych.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, podnosząc argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto podniósł, iż sugestia zgłaszającego wyrażona w uzasadnieniu skargi, że Urząd winien, na mocy art. 49 ust. 2 ustawy Prawo własności przemysłowej, wystosować kolejne zawiadomienie umożliwiające usunięcie usterki zamiast wydawać decyzję odmowną jest bezzasadna, bo usterka nieujawnienia, o ile zarzut jest słuszny, jest nieusuwalna. Wszystkie decydujące o istocie wynalazku cechy muszą być ujawnione w dacie zgłoszenia tj. pierwotnej redakcji opisu i zastrzeżeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 20 września 2002r. nr 153, poz. 1271 ze zm.) – "sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Natomiast zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) "Sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Owa kontrola działalności administracji publicznej dotyczy badania przez Sąd zaskarżonych decyzji, postanowień i innych aktów, oraz postępowania poprzedzającego ich wydanie, pod względem zgodności z prawem materialnym oraz przepisami postępowania.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu była zaskarżona decyzja Urzędu Patentowego RP Izby Odwoławczej z dnia [...] marca 2003 roku utrzymująca w mocy decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] grudnia 2000 roku, wydaną w I instancji, odmawiającą udzielenia patentu na wynalazek zgłoszony przez S. (Société Anonyme) z siedzibą w B., Belgia pt. "Sposób wytwarzania membrany dwubiegunowej".

W dniu [...] sierpnia 2001 roku weszła w życie ustawa z dnia 30 czerwca 2000 roku – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. nr 49 z 2001 rok, poz. 508 ze zm.), która w art. 315 ust. 3 stanowi, że "ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym RP. Jednakże do zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepis art. 37 ust. 2".

Wobec tego, że zgłoszenie wynalazku zostało dokonane przed dniem 22 sierpnia 2001 roku, tj. przed dniem wejścia w życie ustawy – Prawo własności przemysłowej, w niniejszej sprawie ustawowe warunki do uzyskania patentu ocenia się według przepisów poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 19 października 1972 roku o wynalazczości (Dz.U. 1993r. nr 26 p. 117 z późn. zm.), przy zachowaniu procedury tam uregulowanej oraz po zmianie - w przepisach ustawy – Prawo własności przemysłowej i przepisach k.p.a.

Mając powyższe na uwadze i odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja Urzędu Patentowego RP oraz poprzedzająca ją decyzja wydana w I instancji nie mogą się ostać, albowiem zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na zawiadomienie Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2000 roku Spółka S. Société Anonyme przy piśmie z dnia [...] listopada 2000 roku złożyła poprawiony opis wynalazku i zastrzeżeń patentowych oraz zaznaczyła, że w razie konieczności skłonna jest ponownie je przeredagować. Urząd Patentowy RP nie ustosunkował się do nowej wersji opisu i zastrzeżeń patentowych i w dniu [...] grudnia 2000 roku wydał decyzję niekorzystną dla zgłaszającej spółki, bo odmówił udzielenia patentu na wynalazek pt. "Sposób wytwarzania membrany dwubiegunowej" z uwagi na brak ujawnienia sposobu wytworzenia owej membrany w treści zastrzeżenia patentowego nr 1. Swoim działaniem Urząd Patentowy RP dopuścił się naruszenia art. 113 ustawy z dnia 19 października 1972 roku o wynalazczości (tekst jednolity Dz.U. z 1993r Nr 26, poz. 117 z późn. zm.), w związku z art. 7, 77 k.p.a oraz art. 10 k.p.a. Zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a. Urząd Patentowy RP stojąc na straży praworządności w zakresie udzielania ochrony patentowej obowiązany był podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego i wyczerpującego wyjaśnienia i ustalenia wszystkich okoliczności sprawy, z własnej inicjatywy poszukiwać argumentów i dowodów, jak również umożliwić stronie przedstawienie jej własnych argumentów i dowodów na ich poparcie, co do których Urząd Patentowy RP zobowiązany jest się ustosunkowywać.

Natomiast zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. Urząd Patentowy RP zobowiązany był zapewnić zgłaszającemu czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić mu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Stanowisko to jest zgodne z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1981 roku IV PRN 10/81 OSNC 1982/2-3/42, na który powołał się skarżący w załączniku do protokołu. W myśl tego orzeczenia "jeżeli w odpowiedzi na wypowiedzenie Urzędu Patentowego PRL zgłaszający składa nową wersję opisu i zastrzeżeń patentowych, to Urząd ten zobowiązany jest ustosunkować się do nowej wersji opisu i zastrzeżeń patentowych jeszcze przed wydaniem decyzji merytorycznej, w toku postępowania wyjaśniającego".

W tym stanie rzeczy słuszny jest zarzut skarżącego, iż decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] grudnia 2000 roku należy uznać za przedwczesną. Okoliczność tę zgłaszająca podnosiła już w odwołaniu od decyzji z dnia [...] grudnia 2000 roku. Zarzut ten nie został rozpatrzony przez Urząd Patentowy RP Izbę Odwoławczą, która nie ustosunkowała się do niego w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia [...] marca 2003 roku, którą w całości utrzymała w mocy, wadliwą z przyczyn uprzednio omówionych, decyzję wydaną w I instancji. Skoro decyzja Urzędu Patentowego RP – Izby Odwoławczej sankcjonuje wadliwy stan prawny, to oznacza, że również została wydana z naruszeniem prawa. Izba Odwoławcza UP, ponownie rozpatrując i rozstrzygając sprawę, zobowiązana była usunąć naruszenie prawa procesowego, którego dopuścił się organ I instancji. Podkreśl to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lipca 1986 roku (II SA 1829/85, OSNSA 1986r nr 2 p. 43.) – "Jeżeli organ odwoławczy nie usuwa naruszeń prawa popełnionych przez organ I instancji to – utrzymując w mocy bez zmian naruszającą prawo decyzję tego organu – wydaje decyzję również naruszającą prawo".

W tym stanie rzeczy wydanie decyzji negatywnej dla zgłaszającego bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz z ewidentnym pogwałceniem prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu patentowym i prawa do wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego przed wydaniem przez Urząd Patentowy decyzji odmownej skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] grudnia 2000 roku, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 podpunkt c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).

W świetle stwierdzonych uchybień formalnych, skutkujących uchyleniem decyzji Urzędu Patentowego RP rozważanie pozostałych zarzutów podniesionych w skardze staje się zbędne.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w myśl art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).