Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 939/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6540
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25
journal: Dz.U. 1998 nr 155 poz 1016
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Iwona Maciejuk (spr.), , Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie usunięcia danych znajdujących się w archiwum IPN oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. P. P. wniósł o usunięcie dotyczących go danych zgromadzonych w aktach [...] sygn./ IPN [...] znajdujących się w zasobie archiwalnym IPN.

W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wnioskodawcy stwierdził, iż w zbiorze dokumentów zgromadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące P. P. związane z podjęciem przez niego pracy

w [...] Szpitalu [...] w charakterze salowego na oddziale [...] w okresie od [...].02.1972 r. do [...].04.1972 r. W ocenie pełnomocnika wnioskodawcy zgromadzenie przedmiotowych dokumentów zostało dokonane sprzecznie z ustawą o IPN.

Prezes IPN-Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją

nr [...] z dnia [...] lutego 2015 r., na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie z wniosku P. P. w przedmiocie usunięcia danych znajdujących się w archiwum IPN.

Wskazał, że pismem z dnia [...] października 2014 r. Dyrektor Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN poinformował wnioskodawcę,

iż dokumenty, o których mowa we wniosku zostały przekazane przez poprzedniego dysponenta i przejęte przez IPN na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN. [...] Szpital [...] nie był organem bezpieczeństwa państwa

w rozumieniu art. 5 ustawy o IPN, w związku z czym wnioskodawca nie był funkcjonariuszem organów bezpieczeństwa państwa. Akta osobowe wnioskodawcy

po ustaniu zatrudnienia zostały złożone w Biurze "[...]" MSW w archiwum resortu, które było organem bezpieczeństwa państwa w rozumieniu ustawy. W omawianym przypadku akta wnioskodawcy nie zostały wytworzone przez organy bezpieczeństwa (Zarząd [...]), tylko zgromadzone przez organy bezpieczeństwa (Biuro [...] MSW). Przekazaniu do IPN podlegały zarówno dokumenty wytworzone przez organy bezpieczeństwa państwa jaki i przez nie zgromadzone.

Organ stwierdził, że brak jest przepisów prawa materialnego mogących stanowić podstawę prawną rozstrzygnięcia wniosku P. P. W ustawie o IPN brak jest regulacji, która pozwalałaby na usuwanie danych osobowych znajdujących się w dokumentach przejętych na podstawie art. 25 i następnych ustawy o IPN. Przepis art. 71 ustawy o IPN stanowi, że w działalności IPN określonej w art. 1 nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia1997 r. o ochronie danych osobowych. Podstawy takiej próżno szukać również w innych przepisach ustawy o IPN.

Brak przepisów prawa materialnego pozwalających na procedowanie w sprawie usuwania danych osobowych z dokumentów zgromadzonych w IPN powoduje, że nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną i postępowaniem administracyjnym oraz koniecznością wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie odmowy usunięcia danych. Tego rodzaju decyzja mogłaby być wydana, gdyby istniał przepis prawa materialnego, tylko strona nie spełniałaby wymogów określonych w przepisach prawa materialnego, albo nie byłyby spełnione jakieś przesłanki określone w tych przepisach. Takie przepisy jednak nie istnieją. Organ wskazał, iż stosownie do treści art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Pełnomocnik P. P. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując art. 51 ust. 4 w zw. z art. 30 i 47 Konstytucji RP w zw. z art. 1 pkt 1 lit. c,

5 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 i 25 ust. 1 ustawy o IPN. Zażądał uchylenia decyzji z dnia [...] lutego 2015 r. i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia dotyczącego usunięcia danych wnioskodawcy z archiwum IPN.

W ocenie pełnomocnika, zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN, podmioty wymienione w tym przepisie były obowiązane do przekazania dokumentów zgromadzonych przez organy służby bezpieczeństwa "w postaci akt funkcjonariuszy"

do archiwów IPN. Podmiot, w którym pracował wnioskodawca nie był organem bezpieczeństwa państwa, a on sam nie mógł być funkcjonariuszem, co powoduje,

iż dokumenty go dotyczące nie powinny zostać przekazane do archiwów IPN.

Prezes IPN-Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją

z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał

w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2015 r.

W uzasadnieniu wskazał, że do archiwów IPN wbrew twierdzeniom pełnomocnika wnioskodawcy nie były przekazywane wyłącznie akta funkcjonariuszy. Przepis art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN przedmiotem przekazania czyni: "dokumenty, zbiory danych, rejestry i kartoteki, a także akta funkcjonariuszy, wytworzone lub gromadzone w okresie do dnia 6 maja 1990 r." Powołując art. 7 ustawy organ stwierdził, iż zakres przedmiotowy dokumentów przekazywanych przez podmioty wymienione w art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN znacznie przekraczał przywoływane przez pełnomocnika wnioskodawcy "akta funkcjonariuszy".

Prezes IPN wskazał, że dokumenty dotyczące wnioskodawcy zostały przekazane do archiwów IPN, bowiem znajdowały się w Biurze "[...]" MSW w archiwum resortu, które było organem bezpieczeństwa państwa w rozumieniu ustawy. W omawianym przypadku akta wnioskodawcy nie zostały wytworzone przez organy bezpieczeństwa (Zarząd [...]), tylko zgromadzone przez organy bezpieczeństwa (Biuro [...] MSW). Przekazaniu do IPN podlegały zarówno dokumenty wytworzone przez organy bezpieczeństwa państwa jaki i przez nie zgromadzone. Dokumenty dotyczące wnioskodawcy zostały przekazane do IPN w związku z tym, że były zgromadzone przez organ bezpieczeństwa państwa. Przedmiotowe dokumenty nie mają statusu "akt funkcjonariuszy", nie zostały tak zaklasyfikowane, a Instytut Pamięci Narodowej nigdy nie udostępniał przedmiotowych dokumentów w trybie ustawy o IPN jako akt funkcjonariuszy.

W ocenie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, dokumenty dotyczące wnioskodawcy zostały przekazane i przejęte zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN, zatem nie są przechowywane bezprawnie.

Organ ponownie stwierdził, że w ustawie o IPN brak jest regulacji, która pozwalałaby na usuwanie danych osobowych znajdujących się w dokumentach przejętych na podstawie art. 25 i następnych ustawy o IPN. Przepis art. 71 ustawy o IPN stanowi, że w działalności IPN określonej w art. 1 nie stosuje się przepisów ustawy o ochronie danych osobowych.

Prezes IPN podkreślił, że wolą ustawodawcy było udostępnianie dokumentów zgromadzonych w IPN. Liczne nowelizacje ustawy zmieniały zarówno zakres jak i krąg podmiotów, którym udostępniane są dokumenty. Obecnie ustawa o IPN przewiduje dostęp do dokumentów wnioskodawcy na podstawie art. 36, który reguluje dostęp do dokumentów w celu wykonywania zadań ustawowych, prowadzenia badań naukowych i publikacji materiału prasowego. Stosownie do treści art. 36 ust. 5 ustawy o IPN, podmioty, które złożyły wniosek i którym dokumenty zostały udostępnione, ponoszą odpowiedzialność prawną za sposób ich wykorzystania, o czym należy je poinformować na piśmie.

Organ podniósł, iż z pisma pełnomocnika wnioskodawcy wynika, iż osoby którym udostępniono dokumenty pomówiły wnioskodawcę o okoliczności, które nie miały miejsca i które nie wynikały ze zgromadzonych dokumentów. Jak wynika z załączników do wniosku, wnioskodawca dochodzi ochrony swych praw w postępowaniu przed sądami i innymi organami.

Odnosząc się do powoływanej przez pełnomocnika podstawy żądania usunięcia danych z archiwum IPN, tj. art. 51 ust. 4 w zw. z art. 30 i 47 w zw. z art. 8 Konstytucji organ wskazał, że dokumenty dotyczące P. P. zostały zgromadzone zgodnie z ustawą o IPN na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy - jako dokumenty zgromadzone przez organy bezpieczeństwa (Biuro [...] MSW). W związku z powyższym nie zachodzi możliwość zastosowania przepisu art. 51 ust. 4 Konstytucji, który odnosi się do informacji zebranych w sposób sprzeczny z ustawą.

Organ stwierdził, że w archiwach IPN znajdują się takie dokumenty, jakie przewidział ustawodawca. Nie ma tu miejsca, poza przypadkami wprost wskazanymi

w ustawie (np. art. 37) na ingerencję w postaci usuwania danych osobowych. Tego rodzaju działania są penalizowane w art. 54 ustawy o IPN i podlegają karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Organ wskazał też, że jeżeli chodzi o zakres normatywny przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, to podtrzymuje argumentację przedstawioną

w decyzji z dnia [...] lutego 2015 r. i powołane w niej orzecznictwo.

Decyzja Prezesa IPN-Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi P. P., reprezentowanego przez adwokata, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej

w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, pełnomocnik zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania mających wpływ na treść wydanej decyzji:

a) art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie, w przypadku gdy postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe - organ dotychczas

nie wydał decyzji, na podstawie której możliwe byłoby usunięcie danych skarżącego

z archiwów organu, względnie nie odmówił usunięcia tych danych;

b) art. 104 ust 1 i 2 w zw. z 43 ustawy o IPN oraz art. 1 i a contrario 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niewydanie merytorycznej decyzji rozstrzygającej wniosek skarżącego;

c) art. 10 ust. 1 k.p.a. poprzez nieumożliwienie skarżącemu zapoznania

się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie oraz niepoinformowanie skarżącego o zebraniu całego materiału w sprawie

II. przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie:

a) art. 51 ust. 4 w zw. z art. 30 i art.. 47 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię

i niezastosowanie, które doprowadziło do naruszenia zasad ochrony godności i życia prywatnego skarżącego, w związku z nieusunięciem danych osobowych skarżącego

z archiwum IPN;

b) art. 25 ust 1 pkt 1 w zw. z art. 1 pkt 1 lit c) i 5 ust 1 pkt 5 i ust 3 ustawy o IPN poprzez ich błędną wykładnię, która doprowadziła organ do wniosku, że dane dotyczące skarżącego zostały zebrane zgodnie z postanowieniami ustawy o IPN,

a w związku z tym brak jest możliwości ich usunięcia z archiwów IPN;

c) art. 7 oraz 8 ust. 1-3 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, poprzez

ich niezastosowanie, co doprowadziło do naruszenia zasady ochrony życia prywatnego

i ochrony danych osobowych skarżącego, które to zostały zebrane w sposób sprzeczny z ustawą o IPN.

Jednocześnie pełnomocnik wniósł o zwrócenie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, czy przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w zakresie w jakim nie przewidują możliwości usunięcia danych skarżącego (czy innych osób pracujących w jednostkach MSW nie będących Służbą Bezpieczeństwa - nierozwiązanych w momencie powstania Urzędu Ochrony Państwa, a co za tym idzie danych które nie powinny znajdować

się w archiwach IPN) zebranych w sposób sprzeczny z ustawą o IPN, są zgodne

z treścią przepisu art. 51 ust. 2 i 4 Konstytucji RP oraz czy i w jaki sposób możliwe jest usunięcie tych danych z archiwów IPN.

W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, że Prezes IPN winien wydać decyzję merytorycznie rozstrzygającą wniosek o usunięcie danych skarżącego.

Pełnomocnik wskazał, że zgodnie z art. 30 i 47 Konstytucji RP prawo

do poszanowania godności oraz prywatności skarżącego jest zagwarantowane już

w podstawowym akcie prawa Rzeczypospolitej Polskiej - Konstytucji RP. Norma dotycząca poszanowania życia prywatnego została również wymieniona w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej - art. 7, a co za tym idzie prawo do prywatności stanowi również przedmiot ochrony prawa UE. Natomiast działanie organu narusza normy wynikające z tych przepisów.

Przepisy art. 54 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1-3 Karty Praw Podstawowych UE gwarantują ochronę danych osobowych i ustanawiają mechanizm kontroli ich zbierania i możliwości usunięcia danych zebranych w sposób sprzeczny

z ustawą. W niniejszej sprawie w ocenie skarżącego dane go dotyczące zostały zebrane w sposób sprzeczny z ustawą, ponieważ skarżący nigdy nie był funkcjonariuszem Służby Bezpieczeństwa, nie pracował w żadnym z jej organów, zatem brak jest podstawy prawnej, do przekazania jego danych z Zarządu [...] do Biura [...] MSW, jak i z Biura [...] MSW do archiwum IPN. Dlatego też dane te (znajdujące się aktualnie w IPN) zostały zebrane w sposób sprzeczny z ustawą o IPN, w związku z czym winny być niezwłocznie z archiwum usunięte.

W ocenie pełnomocnika do archiwów IPN mogły być przekazane dokumenty, które dotyczyły wyłącznie tych jednostek Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które podlegały rozwiązaniu z mocy prawa w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa oraz jednostki, które były ich poprzedniczkami. [...] Szpital [...] nie był Organem Służby Bezpieczeństwa - co zostało również potwierdzone w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik stwierdził, że następczyni jednostki w której był zatrudniony P. P. (Zarząd [...]), nie została rozwiązana w momencie powstania Urzędu Ochrony Państwa, a co za tym idzie dokumenty na temat skarżącego nie powinny być przekazane przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji do archiwum IPN.

Pełnomocnik skarżącego podniósł, że ustawa o IPN nie przewiduje zastosowania do treści zawartych w archiwach IPN przepisów ustawy o ochronie danych osobowych. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 października 2005 roku w sprawie sygn. akt K 31/04 stwierdził pośrednio, iż cele ustawy o IPN był niejako "wyższe" niż ochrona danych i konstytucyjna możliwość żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą opisaną w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP.

W końcowej części skargi pełnomocnik podniósł, że publicyści wykorzystali informacje o skarżącym znajdujące się w archiwach IPN i przedstawiając je w sposób sugestywny, sugerując odbiorcy publikacji inne zrozumienie faktów zebranych przez IPN, oczerniają skarżącego w opinii publicznej jak i w oczach szerokiego grona dziennikarzy. Działanie takie znacznie utrudnia skarżącemu codzienną pracę i naraża go, jako dziennikarza, na utratę wizerunku, który w tym środowisku jest niezmiernie istotny. Skarżący zmuszony był skierować do sądów powszechnych pozwy

o zaprzestanie naruszania jego dóbr osobistych. Oba z nich zakończył się ugodą. Niemniej jednak nie świadczy to o tym, że ponownie ktoś nie zechce oczernić skarżącego w oczach jego czytelników wykorzystując dane zawarte w archiwach IPN, które to nigdy w tych archiwach znaleźć się nie powinny.

W odpowiedzi na skargę Prezes IPN-Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas poczynione ustalenia. Organ wskazał, że brak przepisów prawa materialnego pozwalających na procedowanie w sprawie usuwania danych osobowych z dokumentów zgromadzonych w IPN powoduje, że nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną i postępowaniem administracyjnym oraz koniecznością wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie odmowy usunięcia danych.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. organ wskazał, że zarzut ten może odnieść skutek tylko wówczas, gdy strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych oraz, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju okoliczności zdaniem organu pełnomocnik skarżącego nie wykazał.

Prezes IPN zaprzeczył jakoby przedmiotowe dokumenty zostały przekazane

i przejęte w sposób niezgodny z ustawą o IPN. Spis o nr [...] obejmujący akta osobowe pracowników cywilnych resortu spraw wewnętrznych liczący ponad 3000 jednostek archiwalnych został przekazany do zasobu archiwalnego IPN w trybie art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN przez Urząd Ochrony Państwa protokołem zdawczo-odbiorczym nr [...] z dnia [...].11.2001 r.

W IPN przeprowadzono przegląd reprezentatywnej części akt o sygnaturze [...] dotyczących osób zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych resortu bezpieczeństwa publicznego i resortu spraw wewnętrznych. Ustalono, że akta

o sygnaturze [...] są wytworzone lub zgromadzone w latach 1945-1990 przez organy bezpieczeństwa państwa, w szczególności dotyczy to akt osobowych z okresu [...].

Z kolei druga część akt została przez te organy zgromadzona zgodnie z regulacjami ówczesnego resortu spraw wewnętrznych. Wszystkie akta były gromadzone przez Biuro "[...]" MSW, w ramach którego działało archiwum. Wymieniony pion znajdował się w strukturach organów bezpieczeństwa państwa, co potwierdza Zarządzenie nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...].05.1990 r. oraz dostępna literatura przedmiotu. Całość dokumentacji zgromadzonej przez Biuro "[...]", w tym akta osobowe pracowników cywilnych resortu o sygnaturze [...], podlegały przekazaniu do Instytutu Pamięci Narodowej w oparciu o art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN.

Zakładając racjonalność prawodawcy, w ocenie organu należy przyjąć, że w art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN spójnik "lub" oznacza alternatywę rozłączną, zaś użycie spójnika "oraz" w treści ust. 1 ma znaczenie enumeracyjne, co oznacza, iż na Ministrze Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Szefie Urzędu Ochrony Państwa ciążył obowiązek przekazania dokumentów, zbiorów danych, rejestrów i kartotek, a także akt funkcjonariuszy: 1) wytworzonych w okresie do dnia 6 maja 1990 r. 2) gromadzonych w okresie do dnia 6 maja 1990 r. 3) spełniających łącznie przesłanki z pkt 1) i 2). Tego rodzaju dokumenty Prezes IPN miał obowiązek przejąć na podstawie art. 25 ust. 6 ustawy o IPN.

Akta osobowe pracowników cywilnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (w tym skarżącego) znajdujące się w archiwum IPN nie były wytworzone przez organ bezpieczeństwa państwa, ale były przez ten organ zgromadzone w jego archiwum. Skutkiem czego dokumenty te nie mają przymiotu wytworzenia przez ten organ,

a jedynie zgromadzenia.

W ocenie Prezesa IPN nie ma podstaw do występowania z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, bowiem przedmiotowe dokumenty zostały przekazane

i przejęte w sposób zgodny z ustawą o IPN w trybie art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia Konstytucji, organ wskazał, iż z uwagi na to, że dokumenty dotyczące wnioskodawcy zostały zgromadzone i udostępnione zgodnie z ustawą o IPN, nie zachodzi możliwość zastosowania przepisu art. 51 ust. 4 Konstytucji, który odnosi się do informacji zebranych w sposób sprzeczny z ustawą.

W ocenie organu udostępnienie dokumentów było zgodne z art. 36 ustawy o IPN. Prezes IPN nie widzi zarówno naruszenia jak i też możliwości i zasadności bezpośredniego zastosowania art. 30 i art. 47 Konstytucji RP.

Organ raz jeszcze podkreślił, że dokumenty dotyczące wnioskodawcy nie zostały ani zaklasyfikowane, ani nie były udostępniane jako "akta osobowe funkcjonariusza służby bezpieczeństwa". Wobec powyższego, nie chodzi o dokumenty zebrane

w sposób sprzeczny z ustawą.

Wskazano także, że Instytut Pamięci Narodowej nie ponosi odpowiedzialności za sposób wykorzystania informacji znajdujących się w udostępnionych dokumentach przez podmioty, którym dokumenty udostępniono.

W piśmie z dnia [...] października 2015 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał dotychczas podniesione zarzuty i argumentację. Przywołał przy tym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2007 r. sygn. akt K 2/07 wskazując, iż nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie ta część wywodu Trybunału, w której stwierdził on, że ze względu m.in. na podwójny charakter gromadzonych dokumentów

i danych nie może wchodzić w grę ich usunięcie i takie stanowisko znajduje uzasadnienie w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Pełnomocnik skarżącego nie zgodził się też

z wykładnią przepisu art. 25 ustawy o IPN przedstawioną przez organ w odpowiedzi na skargę. Pełnomocnik podniósł również, iż nawet przyjmując czysto teoretycznie założenie o braku prawnego uregulowania w ustawie o IPN możliwości usuwania danych, to okoliczność ta nie neguje sensu zwrócenia się z pytaniem prawnym do TK. Sam brak uregulowania rodzący skutek w postaci niemożliwości usunięcia danych prowadzić może w ocenie pełnomocnika do niekonstytucyjności powszechnie stosowanego w stosunku do obywateli rozwiązania.

Pełnomocnik organu w piśmie z dnia [...] marca 2016 r. podtrzymał stanowisko, że sprawa wywołana wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2014 r. nie była sprawą administracyjną w rozumieniu art. 1 k.p.a. Wskazał, że powołany przez pełnomocnika skarżącego wyrok TK sygn. akt 2/07 w pkt. III.2.8 uzasadnienia wyraźnie wskazuje, że nie jest możliwe usunięcie danych z dokumentów znajdujących się w archiwach IPN, co znajduje uzasadnienie w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Pełnomocnik organu wskazał przy tym, że ustawa o IPN w art. 35b zawiera rozwiązanie, w myśl którego każdy ma prawo załączyć do zbioru dotyczących go dokumentów własne uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kopie. Dane już zawarte w dokumentach nie ulegają zmianie. Skarżący nie skorzystał z możliwości, jakie daje powołany przepis.

Pełnomocnik organu w piśmie z dnia [...] kwietnia 2016 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia [...] czerwca 2016 r. złożonym na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 10 czerwca 2016 r. nie zgodził się ze stanowiskiem organu. Stwierdził, że działanie Prezesa IPN podlega zarówno ustawie Kodeks postępowania administracyjnego, jak

i przepisom ustawy o ochronie danych osobowych, dyrektyw unijnych regulujących

tę problematykę oraz Konstytucji RP. Pełnomocnik stwierdził, że Rzecznik Praw Obywatelskich i Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych podejmują działania prowadzące do zmiany ustawy o IPN w celu dostosowania jej do przepisów prawa unijnego jak i podstawowych wartości opisanych w Konstytucji RP (załączono wydruk artykułu, pisma RPO do GIODO z dnia [...] stycznia 2016 r.). Pełnomocnik podtrzymał wniosek o skierowanie pytania prawnego do TK w celu jednoznacznego i stanowczego potwierdzenia, że zbieranie danych przez IPN musi być zgodne z przepisami Konstytucji RP jak i innych podstawowych ustaw, jak choćby ustawy o ochronie danych osobowych, nie pomijając przy tym bezpośrednio implementowanych przepisów Dyrektywy UE.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

W ocenie Sądu zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu odpowiadają prawu. W sprawie nie zostały naruszone ani przepisy prawa materialnego

ani procesowego w stopniu, który miałby wpływ na wynik sprawy.

Prawidłowo organ wskazał, że ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1075 ze zm.), zwana dalej ustawą o IPN, ani inny akt prawny

nie zawiera przepisu, który mógłby stanowić podstawę rozstrzygania przez Prezesa IPN w przedmiocie usunięcia danych znajdujących się w archiwum IPN. Nie ma zatem podstawy materialnoprawnej do rozstrzygnięcia, tak o odmowie usunięcia danych skarżącego z archiwum IPN, jak i o usunięciu tych danych z archiwum IPN, czego

w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2014 r. domagał

się skarżący.

Nie oznacza to jednocześnie, wbrew twierdzeniom organu, iż sprawa wywołana wymienionym wnioskiem strony nie była sprawą administracyjną. Wniosek z dnia [...] sierpnia 2014 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie określonej żądaniem strony, które to postępowanie było prowadzone na podstawie ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a. Ustalenie przez organ w toku tego postępowania, że brak jest podstawy materialnoprawnej do rozstrzygnięcia o żądaniu wnioskodawcy w drodze decyzji administracyjnej nie oznacza, że sprawa nie miała charakteru administracyjnoprawnego.

Błędny pogląd organu we wskazanym zakresie nie wpływa jednakże na prawidłowość wydanej decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie usunięcia danych wnioskodawcy z archiwum IPN. Decyzja ta jest bowiem zgodna z prawem. Prawu odpowiada także decyzja utrzymująca ją w mocy.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W toku postępowania organ prawidłowo stwierdził, że nie istnieje przepis prawa, na mocy którego byłby uprawniony do wydania decyzji o usunięciu bądź odmowie usunięcia danych z archiwum IPN, stąd zasadnie przepis art. 105 § 1 k.p.a. zastosował i postępowanie umorzył.

W ocenie Sądu, decyzja administracyjna Prezesa IPN rozstrzygająca

tak w przedmiocie usunięcia danych, jak i odmowy ich usunięcia z archiwum IPN byłaby decyzją wydaną bez podstawy prawnej, a zatem byłaby obarczona kwalifikowaną wadą prawną powodująca jej nieważność (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Zarzut naruszenia przepisu art. 105 § 1 k.p.a. Sąd uznał więc za niezasadny. Natomiast naruszenie przepisu art. 10 k.p.a. pozostało – w świetle przedstawionego wyżej stanowiska – bez wpływu na wynik niniejszej sprawy.

Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia art. 51 ust. 4 w zw. z art. 30 i art. 47 Konstytucji RP, art. 25 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 1 pkt 1 lit. c i art. 5 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy o IPN, wskazania wymaga przede wszystkim, że gdy weźmie się pod uwagę wartość i znaczenie - dla porządku konstytucyjnego państwa demokratycznego - dokumentów gromadzonych w IPN, na co wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 maja 2007 r. sygn. akt K 2/07 (OTK-A ZU 2007 nr 5 poz. 48), to jest zrozumiałe, że ustawodawca takiej możliwości jak usunięcie danych

z archiwum IPN nie przewidział.

Znajduje to swoje uzasadnienie także w celach ustawy o IPN, która stanowi wyraz przekonania, że żadne bezprawne działania państwa przeciwko obywatelom nie mogą być chronione tajemnicą ani nie mogą ulec zapomnieniu. Pamiętać też trzeba,

że ustawa ta reguluje nie tylko gromadzenie czy udostępnianie dokumentów organów bezpieczeństwa państwa wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r.

do dnia 31 lipca 1990 r. ale także m.in. tryb postępowania w zakresie ścigania przestępstw określonych w pkt 1 lit. a (zbrodni nazistowskich, zbrodni komunistycznych, innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne).

Brak możliwości usunięcia danych z archiwum IPN wynika także z tego, że dokumenty gromadzone i udostępniane przez IPN mają historyczny charakter.

Powyższe uzasadnia wyłączenie stosowania przepisów ustawy o ochronie danych osobowych w działalności Instytutu określonej w art. 1 ustawy o IPN, o czym ustawodawca zdecydował w art. 71 powołanej ustawy.

Okoliczność, że ustawa o IPN nie przewiduje możliwości usunięcia danych

z archiwum IPN nie oznacza jednakże w ocenie Sądu, iż osoba, której dane znajdują się w archiwum IPN pozbawiona jest ochrony praw konstytucyjnych, co niezasadnie zarzuca pełnomocnik skarżącego. Ustawa o IPN reguluje bowiem ochronę danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwum Instytutu Pamięci. Fakt, że zagadnienie to uregulowane jest w sposób odmienny od uregulowań ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2135) nie świadczy o niezgodności ustawy o IPN z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie kwestionowanym przez skarżącego.

Ustawodawca w art. 35b ustawy o IPN postanowił, że każdy ma prawo załączyć do zbioru dotyczących go dokumentów własne uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kopie. Dane już zawarte w dokumentach nie ulegają zmianie. Stosownie do art. 35b ust. 2, uzupełnienia, sprostowania, uaktualnienia, wyjaśnienia oraz dokumenty lub ich kpie dołącza się do zbioru dokumentów z oznaczeniem ich w sposób pozwalający na ich odróżnienie od dokumentów zgromadzonych przez Instytut Pamięci w trybie art. 25.

Skarżący z uprawnień tych nie skorzystał, albowiem w jego ocenie dokumenty zawierające jego dane zostały zgromadzone przez IPN w sposób sprzeczny z ustawą, co zdaniem strony uzasadnia ich usunięcie, o jakim jest mowa w art. 51 ust. 4 Konstytucji RP.

Zgodnie z tym przepisem, każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny

z ustawą. Przepis art. 51 ust. 1 Konstytucji stanowi natomiast, że nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby. Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym (art. 51 ust. 2).

Cel i podstawy gromadzenia przez IPN dokumentów organów bezpieczeństwa państwa wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. zostały jednoznacznie określone ustawą o IPN i uzasadniają tak gromadzenie, jak i udostępnianie w przewidzianej prawem formie tych dokumentów.

Sąd podziela pogląd prezentowany w doktrynie, zgodnie z którym, choć ustawa o IPN nie daje jednostkom prawa do żądania usunięcia informacji znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, to daje możliwość prostowania lub innego odnoszenia się do informacji znajdujących się w dokumentach, tak jak tego wymaga art. 51 ust. 4 Konstytucji RP (v. M.Szydło, Opinia prawna w sprawie art. 71 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu nr 3 (47) 2015 s. 193-233).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie dostrzega niekonstytucyjności przepisu art. 35b ustawy o IPN, który nie przewiduje wprawdzie możliwości żądania usunięcia danych, ale przewiduje uprawnienie załączenia do zbioru własnych uzupełnień, sprostowań, uaktualnień, wyjaśnień, czy dokumentów. Taka regulacja znajduje swoje uzasadnienie w celach ustanowionego aktu prawnego.

Ze względu na podwójny charakter gromadzonych dokumentów i danych, będących nie tylko informacjami o osobie, lecz także dokumentami o charakterze historycznym, zawierającymi wiedzę o rodzajach i metodach działania organów bezpieczeństwa totalitarnego państwa, nie może wchodzić w grę ich usunięcie, i takie stanowisko znajduje uzasadnienie w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Pogląd ten – wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w powołanym już wyroku z dnia 11 maja 2007 r. sygn. akt K 2/07) – prezentuje także Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.

Zarzut naruszenia art. 51 ust. 4 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie nie jest zatem trafny. Nadto, to nie fakt niezastosowania w sprawie przez Prezesa IPN przepisu art. 51 ust. 4 Konstytucji RP doprowadził do ewentualnego zarzucanego organowi naruszenia prawa do prywatności skarżącego, ale sposób wykorzystania informacji znajdujących się w udostępnionych na podstawie ustawy o IPN dokumentach przez osoby, którym dokumenty udostępniono na podstawie ustawy o IPN.

Także samo umorzenie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie nie doprowadziło do zarzucanego naruszenia zasady ochrony godności i życia prywatnego skarżącego. Skarżącemu przysługują środki ochrony prawnej na drodze postępowania cywilnego, z których - jak wynika ze skargi - skorzystał. Niezrozumiały jest tym samym zarzut naruszenia art. 7, czy art. 8 Karty Praw Podstawowych UE. Natomiast

w odniesieniu do kwestii usunięcia danych z archiwum IPN powołane przepisy nie znajdują zastosowania. Jak już Sąd wskazał wcześniej, historyczny charakter dokumentów gromadzonych w IPN wyklucza usunięcie z nich danych. Powyższe nie narusza w ocenie Sądu art. 51 ust. 4 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Sąd nie podziela przy tym stanowiska pełnomocnika skarżącego, że działalność Instytutu Pamięci określona w art. 1 ustawy o IPN podlega przepisom ustawy o ochronie danych osobowych oraz dyrektyw unijnych regulujących tę problematykę, jak wskazano to w piśmie z dnia [...] czerwca 2016 r.

Stanowisko Sądu w tym zakresie wynika nie tylko z tego, że przepis art. 71 ustawy o IPN wyraźnie wyłącza – w odniesieniu do art. 1 ustawy o IPN – stosowanie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, ale przede wszystkim z tego, że dyrektywa 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.U.UE.L.1995.281.31, Dz. U.UE-sp.13-15-355) nie ma zastosowania do działalności wykraczającej poza zakres prawa Wspólnoty.

Dyrektywa 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. jednoznacznie stanowi w art. 3 ust. 2, że niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do przetwarzania danych osobowych w ramach działalności wykraczającej poza zakres prawa Wspólnoty, jak np. dane, o których stanowi tytuł V i VI Traktatu o Unii Europejskiej, a w żadnym razie do działalności na rzecz bezpieczeństwa publicznego, obronności, bezpieczeństwa państwa (łącznie z dobrą kondycją gospodarczą państwa, gdy działalność ta dotyczy spraw związanych

z bezpieczeństwem państwa) oraz działalności państwa w obszarach prawa karnego.

Za niezasadny Sąd uznał także podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o IPN. Organ wskazał w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji,

że [...] Szpital [...] nie był organem bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 5 ustawy o IPN. Akta osobowe wnioskodawcy po ustaniu zatrudnienia zostały złożone w Biurze "[...]" MSW w archiwum resortu, które było organem bezpieczeństwa. Choć zatem dokumenty nie zostały wytworzone przez organ bezpieczeństwa państwa (Zarząd [...]) to zostały zgromadzone przez organ bezpieczeństwa państwa.

Sąd za prawidłową uznał wykładnię powołanego przepisu, zgodnie z którą przekazaniu do IPN podlegały zarówno dokumenty wytworzone przez organy bezpieczeństwa państwa, jak i te, które zostały przez nie zgromadzone (a nie były przez nie wytworzone). Prezes IPN wyjaśnił w decyzji, że dokumenty dotyczące skarżącego nie mają statusu "akt funkcjonariuszy" i jako takie nigdy nie były udostępniane.

Sposób wykorzystania przez publicystów danych zawartych w archiwach IPN nie stanowi o niezgodności z Konstytucją ustawy o IPN w zakresie, w jakim nie przewiduje ona instytucji usunięcia danych skarżącego i nie stanowi o niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Podkreślenia wymaga przy tym, że nie było zadaniem Prezesa IPN, na gruncie ustawy o IPN, dokonywanie w niniejszej sprawie ustaleń w zakresie powodów, dla których akta zawierające dane wnioskodawcy trafiły do organu bezpieczeństwa państwa (zostały tam przekazane) ani dokonywanie oceny podstaw działania, tak podmiotu przekazującego te dokumenty, jak i podmiotu przyjmującego (Biuro [...] MSW).

Sąd nie znalazł w niniejszej sprawie podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w zakresie wskazanym w skardze. Przesłanką wystąpienia z pytaniem opartym o normę art. 193 Konstytucji RP jest nabranie przez Sąd uzasadnionych wątpliwości co do zgodności danego przepisu z Konstytucją

w sytuacji, w której odpowiedź na to pytanie ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W niniejszej sprawie taka uzasadniona wątpliwość nie zaistniała. Także niezgoda skarżącego na zdarzenie w postaci przekazania akt zawierających jego dane do organu bezpieczeństwa państwa nie stanowi o zasadności skierowania

w niniejszej sprawie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego. Powyższe

nie pozbawia skarżącego prawa do wystąpienia ze skargą konstytucyjną.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.