Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1293/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1a, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a., lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2021 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej K. C. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1293/21

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania K. C. (dalej: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [....] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem Z. C.

Jak wynika z akt sprawy, 18 marca 2021 r. K. C., reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Ż. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem Z. C., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 2 października 2012 r. nr [...], wydanym na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 września 2012 r.

Z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że Z. C. mieszka razem z żoną K. C., od 2006 r. choruje przewlekle na niedowład spastyczny czterokończynowy, jest osobą siedzącą przy pomocy podparcia z występującym niedowładem kończyn górnych i dolnych. W wywiadzie ustalono także, że Z. C. wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, m.in. utrzymanie higieny osobistej, zmiana pampersów, mycie, golenie, oklepywanie, pionizacja, czy też podawanie leków, przygotowywanie posiłków, karmienie i zapobieganie odleżynom. Opiekę nad mężem sprawuje żona – K. C., wykonując wszystkie czynności wynikające z uzasadnionych potrzeb męża i zaleceń lekarskich.

K. C. i Z. C. posiadają dwoje dorosłych dzieci: córkę A. (32 lata) oraz syna M. (27 lat). Dzieci mieszkają i pracują w Niemczech. Córka A. posiada męża oraz dwoje małoletnich dzieci w wieku 7 i 13 lat, którymi się opiekuje, wobec powyższego nie podejmuje zatrudnienia, rodzinę utrzymuje jej mąż. Córka, jeżeli przyjeżdża pomaga poprzez zrobienie zakupów. Dzieci czasami dokładają się do kosztów rehabilitacji ojca.

W trakcie postępowania administracyjnego ustalono również, że rodzice Z. C. żyją – matka K. C. (80 lat) jest emerytką, ojciec T. C. również jest emerytem, porusza się o kulach. Ponadto Z. C. posiada trzech braci.

Jak wynika z akt sprawy, Wójt Gminy [...], decyzją z dnia [....] lipca 2014r. nr [....] ustalił bezterminowo K. C. prawo do zasiłku dla opiekuna osoby niepełnosprawnej.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...], Wójt Gminy [...] odmówił K. C. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

W uzasadnieniu organ I instancji, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1 lit. a, art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 ustawy listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U.2020 poz. 111, dalej: u.ś.r.) wskazał, że na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. dzieci skarżącej i jej męża, jako osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki powinny partycypować w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Wójt podniósł, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego błędnie wskazano na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz na rezygnację z niego, z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wskazał, że skarżąca powinna zrezygnować ze świadczenia faktycznie pobieranego, przed dniem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Podstawą odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego K. C. jest wystąpienie negatywnych przesłanek z art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Od powyższej decyzji K. C. reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Ż. złożyła odwołanie, wnioskując o uwzględnienie odwołania oraz uchylenie w całości decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2021r. i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Na wstępie Kolegium wskazało, że podstawą prawną wydanej decyzji jest art. art. 1 ust. 1, art. 2, art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 570) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej: "k.p.a."). Natomiast podstawę materialnoprawną decyzji stanowi art. 17, art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Organ odwoławczy po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 u.ś.r., wskazał, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Przepis art. 17 u.ś.r. stanowi zamkniętą regulację normującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu nie można prawa do niego wywodzić z innych niż wskazane w treści tego przepisu zdarzenia i sytuacji, a tym bardziej z innych ustaw.

Zdaniem SKO, K. C. powinna zrezygnować ze świadczenia faktycznie pobieranego, przed dniem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Brak rezygnacji ze świadczenia faktycznie pobieranego i złożenie deklaracji o rezygnacji z chwilą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłku, którego nie pobiera, ma znacznie inny wymiar faktyczny i prawny. Kolegium podniosło, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego był składany przez adwokata o niewątpliwie dużej wiedzy i doświadczeniu prawniczym, w związku z tym w niniejszej sprawie organ II instancji uznał, że nie doszło tutaj do pomyłki.

K. C., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata M. Ż. wniosła skargę na w/w decyzję Kolegium z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], w której zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [....] kwietnia 2021 r. i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, a także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia. W przedmiotowej sprawie K. C. wskazała, że w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, zrezygnuje ona z zasiłku opiekuńczego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, stwierdzając, że brak jest materialnych podstaw do zmiany stanowiska organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach – sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 P.p.s.a.).

W ocenie Sądu skarga okazała się zasadna. Podane przez organy I oraz II instancji powody, dla których Skarżącej odmówiono prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie znajdują oparcia w przepisach art. 17 u.ś.r., regulujących przesłanki, umożliwiające nabycia prawa do tego świadczenia. Organ I instancji uznał, że przeszkodą w przyznaniu wnioskowanego świadczenia jest po pierwsze fakt, że Skarżącej przysługuje prawo do zasiłku dla opiekuna na podstawie decyzji z [...] lipca 2014r. nr [...]. Z kolei Skarżąca we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazała, że rezygnuje z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem organu I instancji strona winna zrezygnować ze świadczenia, które faktycznie pobiera. Po drugie organ I instancji stwierdził, że Skarżąca nie może otrzymać wnioskowanego świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 1a u.ś.r., gdyż Strona nie jest osobą spokrewnioną z podopiecznym w pierwszym stopniu natomiast żyją rodzice oraz dzieci podopiecznego, które w pierwszej kolejności powinny sprawować nad nim opiekę, ponadto podopieczny posiada również rodzeństwo. Kolegium w zaskarżonej decyzji podzieliło stanowisko, że brak rezygnacji z faktycznie pobieranego świadczenia (zasiłku dla opiekuna) uniemożliwia uwzględnienie odwołania.

Z taką argumentacją Kolegium w ocenie Sądu nie sposób się zgodzić. Wątpliwości nie budzi, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jednocześnie zgodnie z art. 27 ust. 5 tej ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W sprawie nie budzi wątpliwości, że Skarżącej przyznano zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów na mocy decyzji Wójta Gminy [...] z [...] lipca 2014r. Z akt sprawy wynika również, że Skarżącej, wcześniej, gdyż na mocy decyzji Wójta Gminy [...] z [...] lutego 2014r. przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy. Fakt przyznania tego świadczenia może tłumaczyć przyczynę, dla której Skarżąca we wniosku o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Niezależnie jednak od błędnego zadeklarowania przez Skarżącą świadczenia, z którego chce zrezygnować na poczet świadczenia pielęgnacyjnego należy wskazać, że z art. 27 ust. 5 u.ś.r. bezpośrednio wynika, że Strona ma możliwość wyboru pomiędzy zasiłkiem dla opiekuna, który pobierała na dzień złożenia wniosku a świadczeniem pielęgnacyjnym. W związku z powyższym organ I instancji powinien był respektować wynikające z art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo Strony do wyboru kolizyjnego świadczenia i wezwać Skarżącą do złożenia oświadczenia co do rezygnacji ze świadczenia, które aktualnie pobiera. Do takiego sposobu działania organ zobowiązuje treść zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.), jak również treść art. 79a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. W ramach stosowania art. 79a § 1 k.p.a. organ I instancji powinien był poinformować Stronę o konieczności złożenia oświadczenia o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna zwłaszcza, że już z treści samego wniosku wynikało, że Skarżąca chce pobierać świadczenia pielęgnacyjna a rezygnować z dotychczas pobieranego zasiłku. Zarówno organ I instancji, jak i Kolegium zaniechało powyższych działań informacyjnych, czym naruszyło art. 79a § 1 w zw. z art. 8 i art. K.p.a. i w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. Fakt reprezentowania Skarżącej przez pełnomocnika w toku postępowania administracyjnego nie zmienia oceny co do konieczności kierowania do Strony pouczeń stosownie do wymogów z art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie wyłączają obowiązku informowania Strony w razie gdy ta jest reprezentowana przez fachowego pełnomocnika.

Sąd nie podzielił również argumentacji organu I instancji odnośnie uznania, że w stosunku do Skarżącej - jako małżonki podopiecznego – muszą zostać spełnione warunki, wynikające z art. 17 ust. 1a u.ś.r., Zgodnie z tym przepisem, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ I instancji uznał, że przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. należy zastosować w stosunku do Skarżącej, gdy jako małżonka podopiecznego nie jest osobą spokrewnioną z nim w pierwszym stopniu. Takiego poglądu Sąd nie podziela. Niewątpliwie małżonek jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ciąży obowiązek alimentacyjny wobec współmałżonka. Należy w związku z tym zwrócić uwagę na stanowisko zajęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, (baza CBOSA: http://orzecznie.nsa,gov.pl), w którym wskazano, że brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. niewątpliwie nasuwa pewne trudności interpretacyjne zwłaszcza przy zastosowaniu wykładni językowej obydwu tych norm. Norma zawarta w art. 17 ust. 1 pkt 4 dotyczy innych osób niż wymienione w pkt 1-3 art. 17 ust. 1, a więc innych niż matka i ojciec, opiekun faktyczny dziecka i osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Tak więc przepis ten może dotyczyć zarówno małżonka jak i innych krewnych, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Z kolei art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje spośród osób wymienionych w ust. 1 pkt 4 osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Z literalnego brzmienia tego przepisu można by zatem wnioskować, że z kręgu osób o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 - tj. krewnych bez względu na stopień pokrewieństwa i małżonków - wyłączeni zostali i poddani ograniczeniom wynikającym z tego przepisu wszyscy inni niż spokrewnieni w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, a więc jej małżonek i krewni w dalszym stopniu. Oznaczałoby to, że w przypadku małżonka dla otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego spełnione musiałyby zostać przesłanki wskazane w ust. 1a pkt 1-3, a w przypadku rodziców i rodzeństwa osoba wymagająca opieki nie mogłaby pozostawać w związku małżeńskim (chyba, że małżonek legitymowałby się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że przyjęcie literalnej wykładni omawianych przepisów jest, nie do pogodzenia z założeniem o racjonalności ustawodawcy, gdyż niweczyłoby to możliwość przyznania świadczenia w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie, pomimo że na małżonku ciąży względem drugiego małżonka obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki. Co więcej, prowadziłaby to do nieakceptowalnego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu który nie może sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność i który sam wymaga opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy). Jakkolwiek przy takiej wykładni omawianych norm prawa, ustawodawca nie pozbawia generalnie prawa do świadczeń rodzinnych określonej grupy osób tylko ogranicza to prawo, to jednak ograniczenia te, bez względu na to czy są świadomym wyborem ustawodawcy, czy też wynikiem błędnej techniki legislacyjnej prowadzą do wniosków sprzecznych ze zdrowym rozsądkiem a przede wszystkim z zasadami państwa prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na art. 69 Konstytucji, który nakazuje ustawodawcy podjęcie działań, które zapewnią efektywne wsparcie osób niepełnosprawnych poprzez pomoc w zabezpieczeniu ich egzystencji oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji, który przewiduje też prawo do szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Co więcej, w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie (zob. art. 130, art. 60 § 1-3, art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Pozbawianie w tej sytuacji małżonka realnej możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, przez interpretację norm prawnych dopuszczającą wykluczenie go z grona osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy żyją bliscy krewni niepełnosprawnego współmałżonka, byłoby działaniem na szkodę rodziny jaką tworzą małżonkowie, czego nie da się zaakceptować w świetle norm konstytucyjnych.

Przedstawiona powyżej analiza art. 17 ust. 1a u.ś.r. prowadzi do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w stosunku do osoby niepełnosprawnej ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z pokrewieństwa, a nie małżonka ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka będącego osobą niepełnosprawną. Z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Tylko taka wykładnia art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jest właściwa, gdyż w przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Pogląd ten należy zresztą uznać za ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. I OSK 2623/12, oraz sądów administracyjnych - wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 208/18, Baza NSA; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 208/18, wyrok WSA w Poznaniu z 29 stycznia 2020 r., IV SA/Po 851/19; baza CBOSA). Jak zasadnie zwrócił uwagę WSA w Olsztynie wyroku z dnia 16 kwietnia 2019 r. II SA/Ol 206/19: "Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r., mówiąc o innych osobach, na których, oprócz wymienionych w pkt 1-3, ciąży obowiązek alimentacyjny, dotyczy tylko i wyłącznie osób spokrewnionych, do których małżonek nie należy, albowiem przepis mówi wprost: "innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki". Gdyby do tych osób "innych" z art. 17 ust. 1a u.ś.r. ustawodawca chciał włączyć małżonka i jedynie doprecyzować art. 17 ust. 1 pkt 4, to pozostawiłby określenie z tego przepisu: "osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4" i dalej "przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:", a tego nie uczynił." (wyrok dostępny w bazie CBOSA).

W związku z powyższym w celu przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie zachodzi potrzeba badania, czy zostały spełnione warunki, wymienione w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ustalona przez organ I instancji okoliczność incydentalnej pomocy dzieci Skarżącej w opiece nad swym ojcem, które na stałe mieszkają za granicą nie zmienia faktu, że to Skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad małżonkiem, co wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego i stwierdzenia organu I instancji na stronie 5 uzasadnienia swej decyzji. Tylko zaś sprawowanie opieki w stałym wymiarze uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym to w stosunku do Skarżącej należy badać spełnienie przesłanek umożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże z wyłączeniem warunków przewidzianych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. z przyczyn powyżej wskazanych.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organy obowiązane będą uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę prawną.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego oraz decyzję organu pierwszej instancji z [...] kwietnia 2021r. Sąd tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zasądził kwotę w wysokości 480 zł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800).