Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SAB/Wa 787/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Stwierdzono, iż przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i w pozostałym zakresie umorzono postępowanie
Powołane przepisy: article: 161 §1 pkt 3, 149 § 1 pkt 3, 149 § 1a, 149 § 2 w zw z art 154 § 6, 151, 200, 205 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Warszawa, 3 listopada 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Monika Barszcz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Wojciech Rowiński, sędzia WSA Joanna Borkowska, , po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. S. i J. S. na bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska postępowania w sprawie rozpatrzenia zażalenia: I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska do rozpatrzenia zażalenia od postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., (dotychczasowy znak: [...], nowy znak [...]); II. stwierdza, że Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska dopuścił się przewlekłości w rozpatrzeniu zażalenia, o którym mowa w pkt I. wyroku; III. stwierdza, że przewlekłość, o której mowa w pkt II. wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; IV. przyznaje od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz skarżących [...] solidarnie sumę pieniężną w wysokości 2 000 (dwa tysiące) złotych; V. oddala skargę w pozostałej części; VI. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz skarżących [...] solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

A. S. i J. S. (dalej: "skarżący", "strona") wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (dalej także: "GDOŚ", "organ II instancji", "organ odwoławczy") postępowania w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia na postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] (dalej: "organ I instancji", "Wojewoda") z dnia [...] grudnia 2019 r., znak: [...] (poprzedni [...]) odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji, o której mowa w art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie w związku ze zgłoszeniem Skarżących, dotyczącym szkody w środowisku na terenie działki nr [...] w [...].

Skarżący wnieśli o:

stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłości w prowadzeniu postępowania w przedmiotowej sprawie z rażącym naruszeniem prawa,

zobowiązanie organu do podjęcia odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie oraz zobowiązanie do wydania postanowienia w terminie 14 dni od daty doręczenia organowi prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy,

nałożenie grzywny na GDOŚ w wysokości 5 000 zł;

przyznanie od organu na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w wysokości 5.000,00 zł;

zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Skarżący wskazali, że zarzucają GDOŚ przewlekłość całego procesu postępowania od zgłoszenia szkody w środowisku w [...] 27 marca 2015 r. Opisali w punktach przebieg postępowania, począwszy od złożenia wniosku z 27 marca 2015 r. W ocenie Skarżących GDOŚ nadal nie podejmuje żadnych działań mających na celu zbadanie i rozstrzygnięcie sprawy co nie budziło zaufania obywateli do sprawności działania organów administracji w sytuacji zagrożenia zdrowia. GDOŚ rażąco naruszył terminy załatwienia sprawy, a Skarżący prosili o podjęcie działań, dowodzili, że są w niebezpieczeństwie, a ich zdrowie jest zagrożone w związku ze skażeniem środowiskowym w [...] . Organy administracyjne są odpowiedzialne w każdej sytuacji za życie i zdrowie mieszkańców i nie mogą zaniechać ochrony tych wartości poprzez opieszałość. Rozpoznanie sprawy nie nastąpiło także po wniesieniu ponaglenia pismem e-mail z dnia 15 lipca 2020 r., z wnioskiem o podjęcie niezwłocznych działań.

Pismem z 30 sierpnia 2020 r. Skarżący wnosili o przedstawienie jakie czynności są niezbędne do przeprowadzenia, bo organ ciągle nie dotrzymuje terminu i pozostaje od wielu miesięcy w bezczynności. Podobne pisma wystosowali do organu 3 września 2020 r. i 8 stycznia 2021 r. Pomimo upływu terminów ustawowych na rozpoznanie sprawy jednego miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Ponadto organ ma obowiązek zawiadamiać strony o przyczynach zwłoki, czego zaniedbał. GDOŚ nie udzielił Skarżącym odpowiedzi, czy podejmował jakiekolwiek czynności, które miałyby na celu załatwienie sprawy, nie udzielił odpowiedzi na ponaglenia, ani nie wydał orzeczenia w sprawie. Zasądzona suma ma stanowić rekompensatę dla strony za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich doznała na skutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z przewlekłością postępowania. Wobec zgłaszanych przez Skarżących problemów zdrowotnych i występujących w środowisku w [...] , brak podjęcia decyzji przez GDOŚ jest nadzwyczajnym stopniem zaniedbań i lekceważenia obowiązków, które spowodowało krzywdę u Skarżących, narażając na kolejne dolegliwości zdrowotne wynikające z zanieczyszczonego środowiska, konieczność podejmowania leczenia, pogorszenie stanu zdrowia, niemożność korzystania z nieruchomości zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem oraz konieczność zmiany miejsca zamieszkania z uwagi na powyższe. Ponadto brak jakichkolwiek działań ze strony organu wywołało całkowitą bezkarność w naruszaniu środowiska przez właścicieli działki [...], którzy pozwalają sobie nadal na zatruwanie środowiska. Tym samym naruszono art. 12, art. 35 § 1-3 K.p.a., które określają maksymalny termin załatwienia sprawy oraz zasadę szybkości postępowania. W związku z powyższym organ dopuścił się bezczynności, mającej charakter rażącego naruszenia prawa. Organ pozostawał bezczynny pomimo zgłaszanych przez Skarżących dolegliwości zdrowotnych, od grudnia 2019 r. bez racjonalnego uzasadnienia, również brak odpowiedzi na ponaglenie, co świadczy o rażącym naruszeniu prawa. Przedstawione okoliczności przemawiają za wymierzeniem organowi grzywny, która ma zadziałać na organ dyscyplinująco, zmobilizować do rozpatrzenia sprawy i działać prewencyjnie przed opieszałością w załatwianiu spraw w przyszłości. Podobnie przedstawione okoliczności uzasadniają przyznanie skarżącym sumy pieniężnej od organu. Zaniechanie działań w kierunku zapobiegania zanieczyszczania środowiska, naruszyło prawo Skarżących określone w Konstytucji prawo człowieka do ochrony zdrowia ze spoczywającym na władzach publicznych obowiązkiem zapobiegania negatywnym dla niego skutkom degradacji środowiska (art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji).

W odpowiedzi na skargę GDOŚ wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie.

W uzasadnieniu swojego stanowiska Organ II instancji przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Wniosek o odrzucenie skargi organ odwoławczy motywuje niewyczerpaniem przez Skarżących drogi administracyjnej, poprzez brak złożenia ponaglenia. Zdaniem organu, wiadomość e-mail Skarżących z dnia 15 lipca 2020 r. nie stanowi wymaganego ponaglenia, ponieważ treść i forma tego pisma nie wskazywały, że jest to ponaglenie do tegoż organu, szczególnie z uwagi na brak osobistego podpisu pod pismem oraz precyzyjnego określenia żądania. Dodatkowo wyjaśnił, że sprawa ma charakter sprawy znacząco skomplikowanej, ponieważ jej początek sięga 2013 r., w tym czasie zostały wydane liczne rozstrzygnięcia, zgromadzono obszerny materiał dowodowy, który Strona uzupełnia w sposób ciągły, co również powoduje wydłużanie postępowania. Zaznaczył, że na każdym etapie postępowania administracyjnego zawiadamiał strony o niezałatwieniu sprawy w terminie oraz zapewniał Stronom możliwość do zapoznania się z materiałem dowodowym oraz wnoszenia nowych dowodów w sprawie, w związku z czym wnosi o ewentualne oddalenie skargi, gdyby Sąd nie uwzględnił wniosku o jej odrzucenie. Dodano, że organ planuje wydać rozstrzygnięcie w sprawie do dnia [...] maja 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustalił następujący stan faktyczny:

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2019 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji, o której mowa w art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie w związku ze zgłoszeniem Skarżących dotyczącym szkody w środowisku na terenie działki nr [...] w [...] z dnia [...] marca 2015 r.

W ustawowym terminie Skarżący wnieśli zażalenie z dnia 27 grudnia 2019 r. na powyższe postanowienie organu I instancji. Zażalenie to wraz z aktami sprawy wpłynęło do GDOŚ w dniu 14 stycznia 2020 r.

GDOŚ informował Skarżących o niezałatwieniu sprawy w terminie pismami z dnia:

19 lutego 2020 r., ze względu na konieczność dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, wyznaczając nowy termin załatwienia sprawy do dnia [...] kwietnia 2020 r.;

28 lipca 2020 r., ze względu na konieczność dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, wyznaczając nowy termin do dnia [...] września 2020 r.;

13 listopada 2020 r., ze względu na konieczność dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, wyznaczając nowy termin do dnia [...] grudnia 2020 r.;

31 grudnia 2020 r., ze względu na konieczność dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, wyznaczając nowy termin do dnia [...] lutego 2021 r.;

5 marca 2021 r., ze względu na konieczność dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, wyznaczając nowy termin do dnia [...] kwietnia 2021 r.;

30 kwietnia 2021 r., ze względu na konieczność dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, wyznaczając nowy termin do dnia [...] maja 2021 r.;

Skarżący, w toku postępowania administracyjnego, wnosili do organu odwoławczego drogą elektroniczną pisma z prośbą o przyspieszenie rozpoznania sprawy oraz przedstawiali dowody w sprawie:

z dnia 1 czerwca 2020 r. – zawierająca informację o problemach zdrowotnych Skarżących wywołanych zanieczyszczeniem środowiska na sąsiedniej działce, spowodowanym przez właścicieli tej działki oraz zdanie "Potrzebujemy pomocy i rzetelnego wyjaśnienia sprawy, które trwa i tak o wiele lat za długo bo przecież cierpimy my i środowisko.", załączono zdjęcia, wskazano także na przepisy Konstytucji zobowiązujące władze publiczne do zapobiegania negatywnym skutkom degradacji środowiska.;

z dnia 8 czerwca 2020 r. – Skarżący przesyłają informacje i zdjęcia o dotykających ich skutkach zanieczyszczenia na sąsiedniej działce;

z dnia 23 czerwca 2020 r., z 2 lipca 2020 r. – Skarżący przesyłają informacje i zdjęcia o dotykających ich skutkach zanieczyszczenia na sąsiedniej działce oraz wnoszą o "podjęcie wymaganych prawem działań żeby był bezpieczny dla ochrony zdrowia poziom środowiska, który pozwoli nam na życie w godności";

z 15 lipca 2020 r. – Skarżący przesyłają kolejne dowody, podkreślają swoje prawo do zdrowia, które zostało naruszone przez działania właścicieli sąsiedniej działki i organy władzy państwowej, uchybiających ciążącym na nich obowiązkom, a przy tym akceptujących bezprawne działania innych podmiotów. Obszerny wywód Skarżący zakończyli zdaniem "Wnosimy, żeby Państwo Polskie chciało nam pomóc i żeby zrealizowało swoje zadania, żeby zabezpieczyć i ochronić w końcu ludzi, wnosimy o niezwłoczne działania.";

z dnia 19 sierpnia 2020 r.- Skarżący obszernie opisują stan środowiska, zaniechania organów państwowych, naruszenia przepisów prawa i brak pociągnięcia do odpowiedzialności osób odpowiedzialnych za zanieczyszczenie środowiska, przedstawiają kolejne dokumenty uzyskane z własnej inicjatywy i na własny koszt, dla wykazania stopnia degradacji środowiska i wpływu tego faktu na stan ich zdrowia;

z dnia 21 sierpnia 2020 r. - Skarżący przesyłają informacje i zdjęcia o dotykających ich skutkach zanieczyszczenia na sąsiedniej działce;

z dnia 30 sierpnia 2020 r. – w odpowiedzi na pismo GDOŚ z dnia 28 lipca 2020 r. o niezałatwieniu sprawy w terminie, Skarżący domagają się wyjaśnień jakie ustalenia stanu faktycznego mają zostać podjęte, bo organ nie wskazał jakie czynności mają zostać w tym celu podjęte i dotychczas nie dotrzymał wskazanego wcześniej terminu załatwienia sprawy, podkreślili, że postępowanie przed GDOŚ trwa od grudnia 2019 r., a więc przez tak długi czas organ pozostawał w bezczynności, przesyłają zdjęcia i informacje o dotykających ich skutkach zanieczyszczenia na sąsiedniej działce oraz działaniach jej właścicieli;

z dnia 3 września 2020 r., z dnia 14 września 2020 r. - Skarżący przesyłają informacje i zdjęcia o dotykających ich skutkach zanieczyszczenia na sąsiedniej działce, działaniach właścicieli sąsiedniej działki, zmierzające do zatuszowania spowodowanego przez nich zanieczyszczenia środowiska;

z dnia 5 stycznia 2021 r. – Skarżący przesyłają kolejne dokumenty do sprawy, szczególnie dotyczących obecności fenolu w ich otoczeniu i jego wpływu na zdrowie Skarżących, podkreślają ich konstytucyjne prawo do ochrony zdrowia i obowiązek organów władzy publicznej przeciwdziałania degradacji środowiska, domagają się podjęcia stosownych, wymaganych prawem niezwłocznych działań;

W dniu 7 kwietnia 2021 r. (data stempla pocztowego, k. 145) Skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie przez GDOŚ postępowania w sprawie rozpatrzenia zażalenia. W odpowiedzi na zawiadomienie organu z dnia 30 kwietnia 2021 r. o niezałatwieniu sprawy w terminie i wyznaczenie nowego terminu załatwienia sprawy, w piśmie z dnia 14 maja 2021 r. Skarżący wnoszą o niezwłoczne przekazanie ww. skargi do Sądu i przedstawiają dodatkowe dokumenty w sprawie.

Pismem z dnia 18 maja 2021 r. GDOŚ poinformował Skarżących o skrupulatnym analizowaniu materiału dowodowego, który jest bardzo obszerny ze względu na dużą aktywność Strony w tym zakresie i nadsyłanie obszernej dokumentacji. Wskazał, że na wydłużenie czasu postępowania ma także wpływ sytuacja związana z panującą epidemią COVID-19. Organ dodał, że jest na ukończeniu rozpatrywania przedmiotowej sprawy, a rozstrzygnięcie zostanie wydane bez zbędnej zwłoki.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2021 r. (znak [...]) GDOŚ zakończył postępowanie odwoławcze w rozpoznawanej sprawie utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Z art. 3 § 2 pkt 1 i 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na m.in. bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach decyzji administracyjnych. Nie ulega wątpliwości, że rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie mieści się we wskazanych wyżej ramach. Na wstępie zauważyć należy, że na podstawie art. 119 pkt 4) P.p.s.a. sprawa została rozpoznania w trybie uproszczonym.

Art. 149 § 1 P.p.s.a. stanowi, że sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy (...):

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Z kolei z art. 149 § 1a P.p.s.a. wynika, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W tym miejscu należy wskazać, że skarga została zatytułowana jako skarga na bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postepowania. Strona w uzasadnieniu zamiennie używa tych dwóch pojęć na określenie zachowania organu odwoławczego w sprawie dotyczącej zażalenia od postanowienia z dnia [...] grudnia 2019 r.

Sąd pragnie zauważyć, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Przewlekłość postępowania obejmować będzie natomiast opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, a także przy nieuzasadnionym obiektywnie przedłużaniu terminu załatwienia sprawy. Sytuacje takie obejmować mogą np.: wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, wykonywanie czynności pozornych powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy, stan zastoju procesowego wynikający z zaniechania lub wadliwości działań organu. Dostrzec trzeba, że zarówno bezczynność, jak i przewlekłe prowadzenie postępowania związane jest z naruszeniem ustawowego terminu i przepisanej procedury do załatwienia sprawy. Skutkiem przewlekłości jest niezałatwienie sprawy w terminie, podobne jak w przypadku bezczynności. W konsekwencji granice między tymi stanami mogą się zacierać. Także użycie przez ustawodawcę spójnika "lub" wskazuje, że stany te mogą występować łącznie. Dlatego może dochodzić do rozbieżnych interpretacji na tle konkretnych stanów faktycznych, czy w istocie właściwy jest zarzut bezczynności, czy przewlekłości. Mając jednak na uwadze okoliczności towarzyszące niniejszej sprawie, Sąd uznał, iż niniejsze postępowanie dotyczy stwierdzenia przewlekłości GDOŚ jako organu II instancji.

Sąd zaznacza, że dla stwierdzenia stanu bezczynności/ przewlekłości organu nie ma znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność/ przewlekłość ta była zawiniona przez organ, czy też nie. Okoliczności, które spowodowały zwłokę organu oraz sposób jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania), w tym stopień przekroczenia terminów, będą miały znaczenie dla oceny Sądu, czy stwierdzona bezczynność/ przewlekłość miała charakter kwalifikowany, tj. czy była rażąca w rozumieniu art. 149 § 1a P.p.s.a., czy też nie.

Podkreślenia wymaga, że na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Stosownie do treści art. 35 § 1 K.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 K.p.a.). Według art. 36 § 1 K.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a. lub w przepisach szczególnych, organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.).

Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału wskazuje na zasadność skargi w zakresie przewlekłości organu II instancji.

Bezspornym jest, że ostatecznie postanowieniem z dnia [...] maja 2021 r. GDOŚ rozstrzygnął o zażaleniu Skarżących. Mając powyższe na uwadze zasadne okazało się umorzenie postępowania sądowego (na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniesionego środka zaskarżenia, o czym orzeczono w pkt I. wyroku.

W przedmiotowej sprawie, kontroli Sądu podlegał okres od 14 stycznia 2020 r. (tj. od dnia wpływu akt z zażaleniem do organu II instancji) do 7 kwietnia 2021 r. (tj. data wpłynięcia skargi do Sądu) oraz późniejsze – [...] maja 2021 r., tj. data wydania postanowienia w sprawie przez organ II instancji.

Niewątpliwie, powyższe zestawienie dat jasno wskazuje, iż organ nie dotrzymał ustawowego terminu, czego sam nie kwestionował.

Zwrócić należy uwagę, że wprawdzie Strony w niniejszej sprawie składały szereg pism, jednakże ich analiza wskazuje, że sprowadzały się one w zasadzie do prób zmobilizowania organu do szybkiego rozpoznania przedmiotowej sprawy.

Strona Skarżąca miała podstawy do zaniepokojenia, gdyż organ II instancji aż 8 razy wyznaczał nowy termin załatwienia niniejszej sprawy. Za każdym razem uzasadnienie było takie samo - konieczność dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Zdaniem Sądu takie uzasadnienie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jest ono zbyt ogólne, poza tym z akt sprawy wynika, że w tym czasie organ nie przeprowadzał żadnych czynności w sprawie, w szczególności nie przeprowadzono żadnego dowodu mającego na celu owe dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy.

Dopiero po wniesieniu skargi do Sądu GDOŚ pismem z dnia 18 maja 2021 r. GDOŚ poinformował Skarżących bardziej obszerniej - o skrupulatnym analizowaniu materiału dowodowego, który jest bardzo obszerny ze względu na dużą aktywność Strony w tym zakresie i nadsyłanie obszernej dokumentacji. Wskazano również, że na wydłużenie czasu postępowania ma także wpływ sytuacja związana z panującą epidemią COVID-19. Organ dodał, że jest na ukończeniu rozpatrywania przedmiotowej sprawy, a rozstrzygnięcie zostanie wydane bez zbędnej zwłoki. W piśmie tym nie wskazano jednak Skarżącym ostatecznego terminu załatwienia sprawy.

Podkreślić należy ponadto, że żaden z wyznaczonych w ww. sposób terminów nie został przez organ dotrzymany.

Postanowienie w sprawie zostało wydane dopiero w dniu [...] maja 2021 r. – po upływie ok. 1 roku i 4 miesięcy od czasu wpłynięcia zażalenia do organu drugiej instancji.

Zauważyć należy, że przedmiot niniejszej sprawy nie był dla organu odwoławczego niczym nowym, gdyż rozpoznawał on sprawę dot. zgłoszenia Skarżących z dnia 27 marca 2015 r. już drugi raz w związku z wyrokiem NSA z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2906/17.

Zdaniem Sądu argumentacja przytoczona przez organ nie może stanowić usprawiedliwienia w zakresie czasu oczekiwania na wydanie stosownego rozstrzygnięcia. Rolą organu jest taka organizacja pracy podległego mu aparatu urzędniczego, aby rozpoznawanie spraw należących do jego normalnych kompetencji odbywało się z zachowaniem ustawowych terminów. Opóźnienia w załatwieniu sprawy, mające swoje źródło w organizacji pracy urzędu, w tym w jego możliwościach kadrowych, nie stanowią okoliczności wyłączającej stwierdzenie bezczynności lub przewlekłości w załatwieniu sprawy. Problemy w organizowaniu pracy urzędu, nawet mające swoje źródło w obiektywnych trudnościach związanych np. z stanem epidemii COVID nie mogą bowiem ograniczać praw strony postępowania, ani stanowić usprawiedliwienia dla naruszania tych praw. Ta okoliczność w żaden sposób nie stanowi przesłanki wyłączającej przewlekłość organu. Fakt wykonywania obowiązków ciążących na organie nie może odbijać się negatywnymi skutkami na stronach postępowania, zwłaszcza takimi jak niepodejmowanie działań zmierzających do wydania decyzji.

Sąd zaznacza, że to na organach państwa ciąży obowiązek zapewnienia sprawnej realizacji ich zadań, przy zapewnieniu przestrzegania obowiązujących przepisów i respektowania wyznaczonych tymi przepisami standardów działania administracji. Konsekwencje zaniedbania tego obowiązku nie mogą obciążać stron postępowania. Podkreślenia wymaga, że z punktu widzenia strony dochodzącej swych praw przed organem administracji publicznej, problemy organizacyjne, techniczne i kadrowe, z jakimi boryka się organ, nie mogą w konsekwencji doprowadzić do obejścia jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, którą jest zasada szybkości postępowania. W zakresie oceny wystąpienia w niniejszej sprawie stanu przewlekłości organu administracji, tego rodzaju argumenty nie mogły być wystarczające. Przedstawiona przez organ argumentacja nie może też być sposobem na uniknięcie odpowiedzialności, za niezałatwienie sprawy w terminie.

W świetle powyższych ustaleń należy przyjąć, że organ dopuścił się zarzucanej mu przewlekłości, gdyż prowadzenie postępowania przez około 1 rok i 4 miesiące do czasu wydania postanowienia przez organ II instancji nie miało uzasadnienia w przedstawionych okolicznościach. Z powyższych względów, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., należało orzec jak w punkcie II. wyroku.

Przystępując do oceny, czy przewlekłość organu miała charakter rażący wskazać należy, że zgodnie z orzecznictwem sądowo-administracyjnym, za rażące naruszenie prawa uznaje się stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, iż dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi więc być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2013 r., II OSK 468/13 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2014 r., II SAB/Wr 14/14 i w P. z dnia 11 października 2013 r., II SAB/Po 69/13).

Powyższe zestawienie dat jasno wskazuje, iż organ nie dotrzymał terminu ustawowego, czego sam nie kwestionował. Jednakże, jak wyżej wskazano, dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, bowiem przekroczenie to musi być znaczne i niezaprzeczalne. W niniejszej sprawie okres przewlekłości był stosunkowo długi, bo wynoszący ok. 16 miesięcy w postępowaniu zażaleniowym, gdzie sprawa była rozpoznawana ponownie przez organ odwoławczy. Argumentacja organu, skupiająca się na dużej aktywności Strony, a także epidemii COVID-19 nie może stanowić wytłumaczenia dla tak rażącego naruszenia terminów ustawowych i nieprawidłowego wypełnienia obowiązku z art. 36 K.p.a.

Zauważyć należy, że NSA w wyroku z dnia 16 października 2019 r. dotyczącego niniejszej sprawy przesądził, że prawidłowo Sąd uznał Skarżących za osoby nieporadne. Organ odwoławczy powinien wziąć te okoliczność pod uwagę i podjąć niezbędne środki, w szczególności wystosować odpowiednie pismo, czy też wezwanie ukierunkowujące Strony co do ewentualnego braku konieczności powielania przedstawianych dowodów i argumentów w sprawie.

Organ tymczasem przewlekał niniejsze postępowanie wyznaczając kolejne, bezskuteczne terminy załatwienia sprawy, prowokując w tym względzie Skarżących do składania kolejnych pism, z uwagi na to, iż poprzednio złożone nie odnosiły żadnego skutku.

Z uwagi na powyższe, w punkcie III. wyroku, na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a., Sąd stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłości, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Jednocześnie Sąd uznał za uzasadniony wniosek o przyznanie Skarżącym od organu sumy pieniężnej. Samo uwzględnienie skargi na bezczynność/ przewlekłość nie obliguje jeszcze Sądu do wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Przyznanie Skarżącym sumy pieniężnej stanowi bowiem kwestię uznaniową, o czym świadczy posłużenie się w treści wspomnianego wyżej przepisu czasownikiem "może". Jednocześnie ustawodawca nie wskazał żadnych przesłanek, jakimi powinien kierować się Sąd, przyznając określoną sumę pieniężną. W tym względzie należy nadmienić, iż dla tej oceny nie ma znaczenia zgłoszone przez stronę żądanie, gdyż Sąd nie jest związany wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Toteż stosownej ocenie podlegają okoliczności danej sprawy, przy jednoczesnym uwzględnieniu kompensacyjnego charakteru tej instytucji. Poza funkcją dyscyplinującą, uprawnienie Sądu do przyznania stronie od organu sumy pieniężnej pozwala również w pewnym stopniu na zadośćuczynienie stronie, której prawa w postępowaniu zostały naruszone. Powyższe nie jest tożsame z funkcją odszkodowawczą i zasądzenie sumy pieniężnej na tej podstawie nie wiąże się z określeniem materialnego wymiaru szkód poniesionych ewentualnie przez stronę. Charakter tego środka – skutkującego nie tylko obciążeniem finansowym dla organu, ale obciążeniem finansowym na rzecz strony - jest bliższy zadośćuczynieniu, gdyż związany jest nie z wielkością rzeczywistych szkód, poniesionych przez nią w związku z przewlekłym działaniem organu, ale rozmiarem naruszenia jej praw przez bezprawne zachowanie organu. Przyznana stronie na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. kwota pieniężna ma bowiem służyć nie tylko zdyscyplinowaniu organu administracji publicznej, ale przede wszystkim niejako wynagrodzić stronie wadliwe działanie organu. Dodatkowo podnieść należy, że rażący charakter przewlekłości postępowania stanowi także przesłankę przyznania stronie skarżącej przez Sąd sumy pieniężnej na podstawie powyższego przepisu.

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że Skarżącym należy przyznać od organu sumę pieniężną we wnioskowanej wysokości 2.000 (dwa tysiące) złotych, ponieważ brak rozstrzygnięcia oraz brak informacji o rzeczywistym etapie postępowania i wskazania realnego terminu rozpoznania sprawy powodował u Skarżących stres wywołany niepewnością co do rozstrzygnięcia ich sprawy. Kwotę powyższą Sąd uznał za adekwatną i proporcjonalną z punktu widzenia postulatu zdyscyplinowania organu administracji publicznej, doznanej przez stronę krzywdy, stopnia przewlekłości postępowania oraz uwzględniającą ukształtowany już praktyką tego Sądu poziom finansowy zasądzanych kwot w podobnego typu sprawach. Dlatego też, na podstawie art. 149 § 2 w zw. z 154 § 6 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie IV. sentencji.

W odniesieniu do wniosku o nałożenie na organ grzywny Sąd zaznacza, że środki wskazane w art. 149 § 2 Ppsa są środkami dyscyplinująco-represyjnymi o charakterze dodatkowym i odnosić je należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyroki NSA z: 7 lipca 2021 r., sygn. akt II OSK 3142/20; 20 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 3455/19; 12 stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK 1931/21), w związku z tym, w realiach niniejszej sprawy Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku strony, przede wszystkim z uwagi na to, że ostatecznie w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie organu odwoławczego zapadło w dniu [...] maja 2021 r.

W związku z tym, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi w pozostałej części w pkt V. wyroku.

Sąd nie uwzględnił w niniejszej sprawie wniosku organu o odrzucenie skargi z uwagi na niewyczerpanie przez Skarżących drogi administracyjnej, poprzez brak złożenia ponaglenia. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom organu, w realiach niniejszej sprawy wiadomość e-mail Skarżących z dnia 15 lipca 2020 r. stanowi wymagane ponaglenie. Jeszcze raz za NSA zaznaczyć należy, że w niniejszej sprawie Skarżących należało potraktować jako osoby nieporadne. Jeżeli organ uznał, że wiadomości e-mail przesyłane przez Strony mają nieprawidłową formę, powinien o tym poinformować Skarżących i wezwać ich do odpowiedniego uzupełnienia złożonych dokumentów. Tymczasem organ w tym zakresie pozostawał bezczynny, nie podnosząc tych zarzutów w pismach kierowanych do Stron. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ stwierdził, że ww. pisma nie zawierały osobistego podpisu oraz precyzyjnego określenia żądania.

Wbrew twierdzeniom organu wnoszone przez Strony pisma zawierały treść wskazującą na ponaglenie, tj.

- w piśmie z 15 lipca 2020 r. – Skarżący zakończyli zdaniem " (...) wnosimy o niezwłoczne działania.";

- w piśmie z dnia 30 sierpnia 2020 r. – w odpowiedzi na pismo GDOŚ z dnia 28 lipca 2020 r. o niezałatwieniu sprawy w terminie, Skarżący domagają się wyjaśnień jakie ustalenia stanu faktycznego mają zostać podjęte, bo organ nie wskazał jakie czynności mają zostać w tym celu podjęte i dotychczas nie dotrzymał wskazanego wcześniej terminu załatwienia sprawy, podkreślili, że postępowanie przed GDOŚ trwa od grudnia 2019 r., a więc przez tak długi czas organ pozostawał w bezczynności;

- w piśmie z dnia 5 stycznia 2021 r. – Skarżący domagają się podjęcia stosownych, wymaganych prawem niezwłocznych działań.

Powyższe wskazuje więc, że obowiązek złożenia wcześniejszego ponaglenia został przez Strony w niniejszej sprawie wykonany.

O kosztach postępowania w punkcie VI. wyroku orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącej kwotę składa się uiszczony przez nią wpis od skargi (100 zł) – ustalony na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2021 r., poz. 535).

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.