Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 985/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 par. 3 i 6, art. 195 par 3, art. 152     art. 61 par. 3 i 6, art. 195 par 3, art. 152     art. 61 par. 3 i 6, art. 195 par 3, art. 152     art. 61 par. 3 i 6, art. 195 par 3, art. 152     art. 61 par. 3 i 6, art. 195 par 3, art. 152
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z [...] lipca 2021r. nr [...]


UZASADNIENIE

Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...] ustalił dla A. S. odpłatność za pobyt matki S. A. w Domu Pomocy Społecznej w K. w wysokości [...] zł za okres od [...] grudnia 2020r. do [...] grudnia 2020 r., a od [...] stycznia 2021 r. na czas pobytu w wysokości [...] zł miesięcznie.

W wyniku odwołania A. S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2021 roku nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Wydaną w ponownie prowadzonym postępowaniu decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b i ust. 2d, 2f, w związku z art. 8, art.14, art.17 ust.1 pkt 16, art. 59 ust 1, art. 60 ust. 1 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm., dalej: "u.p.s."), GOPS w K. ustalił odpłatność dla A. S. za pobyt matki A. S. w Domu Pomocy Społecznej w K. od dnia [...] grudnia 2020 r. na czas pobytu w kwocie [...]złotych miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji wskazano na treść art. 60 ust. 1 i 2, art. 61 ust. 1, 2, 2d, 2e, 2f, 103 ust. 2 u.p.s. Wskazano, że wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. Jednakże organ I instancji wskazał, że ustalenie w drodze decyzji opłaty ponoszonej przez osoby wymienione wart. 61 ust. 2 ustawy za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej jest alternatywnym rozwiązaniem w stosunku do możliwości ustalenia tej opłaty w drodze umowy o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., a jak wynika z orzecznictwa, sposób ustalania opłaty w przypadku zarówno umowy jak i decyzji powinien być zbieżny. Oznacza to, zdaniem organu, że odpłatność może być ustalona tylko wówczas, gdy spełnione jest kryterium dochodowe określone w art. 61 ust.2 pkt 2 ustawy i jednocześnie z uwzględnieniem wysokości dochodów i możliwości danej osoby. Co więcej, zdaniem organu w takiej sytuacji ustawodawca wprost wyłączył stosowanie zasady proporcjonalności, przewidział ją bowiem wyłącznie do osób (zstępnych/wstępnych), które odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Organ I instancji wskazał, że A. S. jest wdową i ma dwóch synów: A. S. i S. S. oraz że są oni osobami zobowiązanymi do alimentacji w rozumieniu Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego do pokrywania kosztów związanych z pobytem ich matki w Domu Pomocy Społecznej w K. . Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 roku A. S. została umieszczona w powyższej placówce. Podczas postępowania administracyjnego GOPS ustalił sytuację materialną synów A. S.. Podczas przeprowadzonych wywiadów alimentacyjnych żaden z synów nie zadeklarował, że chce partycypować w kosztach utrzymania matki w Domu Pomocy Społecznej.

GOPS wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy zostały przeprowadzone kolejne wywiady alimentacyjne u A. S. w dniu [...] maja 2021 roku i S. S. w dniu [...] maja 2021 roku. Podczas przeprowadzania wywiadu alimentacyjnego i rozmowy z A. S. organ ustalił, że ten nie wyraża zgody na ponoszenie odpłatności za pobyt matki A. S. w DPS i nie wyraża zgody na zawarcie dobrowolnej umowy w celu partycypowania w kosztach utrzymania matki w DPS. Organ podał, że A. S. uzasadnia odmowę partycypowania w kosztach z powodu trudnej sytuacji zdrowotnej i związanymi z tym kosztami, które ponosi (oświadczenie z dnia [...] maja 2021 roku w aktach sprawy). Organ wskazał, że również S. S. odmówił dobrowolnej partycypacji w tychże kosztach.

Dalej organ podał, że w związku z art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 19 lipca 2019 roku o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690 ze zm.) w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt. 2 ustawy zmienianej w art. 1, zawarcia umowy, o której mowa w ust. 3, stosuje się art. 61 ust. 2e i 2f ustawy zmienianej w art. 1.

Z uwagi na to, że A. S. przedstawił w sposób obszerny sytuację finansową i zdrowotną rodziny Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. uwzględnił nie tylko dochód rodziny A. S., ale również jego możliwości w realizacji kosztów odpłatności i nie obciążył ponoszeniem odpłatności za pobyt A. S. ich synów w pełnej wysokości i odpłatności wynikającej z ustawy. Następnie organ przedstawił rozliczenie płatności za poszczególne miesiące począwszy od [...] grudnia 2020 roku.

Podczas przeprowadzeniu wywiadów alimentacyjnych i ustaleniu sytuacji finansowej Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. ustalił, że łączny dochód netto rodziny A. S. z miesiąca kwietnia 2021 roku wynosi [...] złotych, natomiast kryterium dochodowe rodziny wynosi [...] zł x 300 % = [...] zł. Różnica pomiędzy dochodem netto rodziny za miesiąc kwiecień 2021 roku, a kryterium ustawowym wynosi [...] złotych i jest to, zdaniem GOPS, kwota, którą A. S. mógłby być obciążony i ponosić opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej swojej matki. Ustalając odpłatność GOPS wziął pod uwagę sytuację zdrowotną A. S., a także związane z tym koszty oraz możliwości finansowe i pomimo iż, jak podał, koszt opłat za pobyt, którym jest obciążana gmina jest znacznie większy, a jak wynika z dochodu strona mogłaby być obciążona w większej wysokości.

Końcowo organ I instancji podał, że wobec S. S. także ustalono odpłatność w wysokości [...] złotych miesięcznie.

Od powyższej decyzji Pan A. S. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazując, że jako osoba niepełnosprawna ponosi bardzo duże koszty utrzymania. Protezy, które są mu niezbędne to duży wydatek. Dom, w którym mieszka również wymaga znacznych nakładów finansowych, w tym konieczny jest remont dachu. Odwołujący się wskazał, że nieprawdą jest, iż nie chce ponosić kosztów na utrzymanie matki w DPS, tylko nie stać go po prostu na taki wydatek. Jeśli bowiem będzie zmuszony do wydatkowania kwoty wskazanej w zaskarżonej decyzji nie będzie miał wystarczających środków na własne potrzeby.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy,

W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium przywołało stan faktyczny sprawy, a także wydane w sprawie decyzje. Następnie podobnie jak organ I instancji SKO wskazało na treść przepisów art. 60 ust. 1, 2 i 3, art. 61 ust. 1, 2, 2d, 2e, 2f, art. 103 ust. 2 u.p.s.

W ocenie Kolegium decyzja organu I instancji jest prawidłowa i zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, albowiem organ uwzględnił wszystkie wytyczne Kolegium zawarte w decyzji z dnia [...] lutego 2021r. Nr [...], przyjął również sposób wykładni art. 61 ustawy o pomocy społecznej dokonany przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 11 czerwca 2018r. sygn. akt I OPS 7/17, który wskazał na konieczność uwzględniania przy ustalaniu w drodze decyzji administracyjnej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej m.in. dla zstępnych, podobnych przesłanek, jak w przypadku ustalania takiej odpłatności w drodze umowy.

SKO wskazało, że nie ulega wątpliwości, że syn A. S. należy do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Jednocześnie zdaniem SKO prawidłowo organ I instancji ustalił, że dochód netto rodziny A. S. wynosi [...] zł. W konsekwencji różnica między dochodem netto a kryterium ustawowym rodziny wynosi [...] zł i jest to kwota, którą odwołujący mógłby zostać obciążony z tytułu opłaty za pobyt matki w DPS w Kole.

SKO wskazało, że GOPS kierując się sytuacją zdrowotną odwołującego, kosztami leczenia jakie ponosi a także możliwościami finansowymi rodziny ustalił wysokość odpłatności dla S. S. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył A. S. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucając naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 61 ust 2 pkt. 2 lit b) ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej poprzez jego błędną interpretację, tj. przyjęcie, że w przypadku Skarżącego różnica między dochodem netto a kryterium ustawowym wynosi [...] zł i taką też kwotą mógłby być obciążony Skarżący, gdy tymczasem prawidłowe rozumienie naruszonego przepisu wskazuje na to, że dochód rodziny skarżącego winien być brany pod uwagę w zakresie "na osobę", a dopiero potem winno zostać ustalone czy dochód ten przekracza kryterium dochodowe z kolei organ winien ustalić kwotę, którą może płacić Skarżący o ile z działania matematycznego - odjęcia od dochodu na osobę w rodzinie kwoty kryterium dochodowego - o ile w wyniku tego działania otrzymamy liczbę dodatnią wobec czego w przypadku Skarżącego prawidłowe wyliczenie kwoty maksymalnej, którą może zapłacić skarżący winno wynosić [...] zł,

W przypadku uznania przez Sąd, że organy administracji nie naruszyły przepisu prawa materialnego zgodnie z zarzutem w pkt. 1 skargi, zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 103 ust. 2 ustawy prawo o pomocy społecznej poprzez jego błędne zastosowanie, tj. dokonanie przez organ nieprawidłowej oceny sytuacji majątkowej Skarżącego (gospodarstwa domowego), która w doprowadziła organ do wysnucia nieprawidłowego wniosku, że Skarżący jest w stanie dokonywać opłat w kwocie [...]zł miesięcznie za pobyt matki w domu pomocy społecznej, gdy tymczasem prawidłowa analiza sytuacji majątkowej Skarżącego w oparciu o przedstawiony przez niego i zgromadzony przez organ materiał dowodowy wskazuje, że nie jest on w stanie poczynić żadnych oszczędności, gdyż całość dochodu rodzina skarżącego przeznacza na bieżące utrzymanie co sprawia, że Skarżący nie ma możliwości opłacania tak wysokiej kwoty w związku z pobytem matki w domu pomocy społecznej,

2. błędną ocenę materiału dowodowego poprzez dokonanie oceny sytuacji majątkowej, życiowej Skarżącego w oderwaniu od zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która to ocena doprowadziła organ do stwierdzenia, że jego sytuacja majątkowa uzasadnia obciążenie go kwotą [...]zł miesięcznie za pobyt matki w domu pomocy społecznej pomimo kosztów jakie ponosi on w związku ze swoją niepełnosprawnością, ale także kosztami życia codziennego, rachunkami, remontami, tj. naruszenie przepisów art. 7, 77,107 § 3 k.p.a.

Wobec powyższego wniósł o:

1. wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu rozpoznania skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - na podstawie art. 61 § 2 pkt. 1) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

2. w przypadku odmowy wstrzymania wykonania decyzji przez organ i przekazaniu sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o wydanie przez ten Sąd postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości do czasu rozpoznania skargi z uwagi na ziszczenia się przesłanek wskazanych w art. 61 § 3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

3. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci rachunków załączonych do skargi celem wykazania wysokości ponoszonych przez skarżącego wydatków, które to wydatki pochłaniają prawie cały dochód rodziny Skarżącego co jednoznacznie wskazuje, że nie może on łożyć na poczet pobytu matki w domu pomocy społecznej w wysokości ustalonej decyzją kierownika GOPS w K. [...],

4. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji GOPS w K. sygn. akt [...],

ewentualnie:

5. zmianę zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie, że odpłatność Skarżącego za pobyt matki A. S. w Domu Pomocy Społecznej w K. od dnia [...] grudnia 2021 r. na czas pobytu wynosić będzie [...] zł ([...] złotych) miesięcznie.

Zdaniem Skarżącego decyzje wskazane powyżej nie odpowiadają prawu i jako takie winny zostać uchylone, jednakże w przypadku, gdyby Sąd uznał, że co do zasady Skarżący powinien uiszczać opłaty z tytułu pobytu matki w Domu Pomocy Społecznej w K. wnosi on o ustalenie, że kwota jaką powinien łożyć to kwota [...]zł miesięcznie. Kwota ta odpowiadać będzie możliwościom finansowym, zarobkowym, zdrowotnym skarżącego, a tym samym pozwoli mu na wypełnianie tego obowiązku i nie spowoduje, że Skarżący popadnie w zadłużenie wobec instytucji.

Odnosząc się to zarzutu naruszenia art. 61 ust. 2 pkt 2 pkt b u.s.p. Skarżący wskazał, że w przedmiotowej sprawie organy administracji wydały decyzję po błędnej interpretacji przepisu określającego sposób wyliczenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Skarżący wskazał, że spełnia przesłankę odpowiedzialności za pobyt matki w domu pomocy społecznej, gdyż dochód na osobę w jego rodzinie wynosi [...] zł. Jego zdaniem organ prawidłowo też ustalił kryterium dochodowe zgodnie z przepisami na kwotę [...]zł. Jednakże w dalszej kolejności organ niezgodnie z naruszonym przepisem ustalił różnicę między dochodem Skarżącego a kryterium dochodowym, a tym samym niezgodnie z naruszonym przepisem dokonał ustalenia górnej granicy odpowiedzialności Skarżącego. Zdaniem Skarżącego kwota [...]zł, to dochód całej rodziny Skarżącego, dlatego też dla celów ustalenia górnej granicy odpowiedzialności skarżącego należy przyjąć dochód Skarżącego, a nie jego rodziny, czyli dokonać dzielenia tego dochodu na ilość członków rodziny Skarżącego pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Wobec tego, zdaniem Skarżącego, gdyby organ prawidłowo zastosował przepisy i prawidłowo podstawił dane o dochodzie skarżącego do działania matematycznego otrzymałby wynik [...] zł.

Dalej Skarżący wskazał, że kwota, która została ustalona, tj. [...] zł, oderwana jest od jego możliwości zarobkowych, finansowych, zdrowotnych, a ustalenie kwoty odpowiedzialności może nastąpić dopiero po przeprowadzeniu czynności mających na celu sprawdzenia wysokości dochodów członków rodziny oraz możliwości zapłaty za pobyt. Skarżący podał, że z przedstawionych przez niego dowodów wynika, że nie może on poczynić żadnych oszczędności, a dochód rodziny zostaje w całości przeznaczony na bieżące utrzymanie. Ustalenie więc odpowiedzialności w takim zakresie spowoduje, że Skarżącemu będzie rosło zadłużenie, którego nie będzie w żaden sposób spłacić.

Skarżący wskazał, że dokumentacja zgromadzona przez organy administracji, a także dokumentacja przekazana przez niego jednoznacznie wskazuje, że nie jest on w stanie ponosić kosztów pobytu matki w domu pomocy społecznej w kwocie ustalonej przez kierownika GOPS w K.. Potwierdzają to także dokumenty dołączone do niniejszej skargi. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, a ponadto jest osobą niepełnosprawną, a koszty z tym związane są znaczne. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności udowodnionych przez Skarżącego jego zdaniem nie ma faktycznej możliwości, aby ponosił on koszty związane z pobytem matki w domu pomocy społecznej wyższe niż [...] zł miesięcznie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 329, dalej także jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje wydanie w postępowaniu administracyjnym (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).

W ramach sprawowanej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu. Z mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3).

Kontrola sądowa sprowadza się zatem do badania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735, ze zm., dalej także jako "k.p.a.") dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się na wstępie do wniosku dowodowego pełnomocnika Skarżącego Sąd wskazuje, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ma jedynie uzupełniający charakter, na co wskazuje w sposób jednoznaczny brzmienie przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a., w myśl którego Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić - dowody uzupełniające - z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W okolicznościach badanej sprawy nie zaistniały wątpliwości tego rodzaju, które uzasadniałyby przeprowadzenie dowodów uzupełniających. W ocenie Sądu brak było zatem przesłanek uzasadniających przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Przy czym Sąd podkreśla, że zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. rozpoznał niniejszą sprawę na podstawie całokształtu akt sprawy - zarówno administracyjnych, jak i sądowych, a dołączone do skargi dokumenty w postaci rachunków znajdowały się także w aktach. Nadto konsekwencją wyroku uwzględniającego skargę jest przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w całości przez organ I instancji, zatem skarżący będzie mógł przedstawić temu organowi wszystkie istotne jego zdaniem dokumenty w sprawie.

Uwzględniając wskazane na wstępie kryteria Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja SKO w K. oraz poprzedzająca ją decyzja GOPS zostały wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jak i przepisów postępowania poprzez brak wystarczających ustaleń faktycznych.

Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust.3.

Według art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Natomiast art. 61 ust. 2 u.p.s. stanowi, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust, 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300%o tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania, w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby o których mowa w pkt 1 i 2.

Ponadto zgodnie z ust. 2d tego przepisu, obowiązującym od dnia 1 stycznia 2020r. (art. 1 pkt 7 i art. 12 ustawy z dnia 19 lipca 2019r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz psychicznego, Dz.U. z 2019r., poz. 1690): "W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2".

Stosownie zaś do art. 103 ust. 2 u.p.s. "Kierownik ośrodka pomocy społecznej albo (...), ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b".

Warto podkreślić, że zawarcie umowy wskazanej w art. 103 ust. 2 służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Tym samym w razie uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane opłata ustalana jest w drodze decyzji administracyjnej. W dalszej kolejności gmina, która zastępczo poniosła wydatki za osoby zobowiązane, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej.

Dodatkowo zgodnie z art. 61 ust.3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób o których mowa w art. 103 ust. 2 obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca opłaty te zastępczo wnosi gmina z której osoba została skierowana do domu pomocy gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.

Zasady wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, określone w art. 60 i 61 u.p.s., a także sposób obliczania dochodu oraz kryterium dochodowego na potrzeby spraw z zakresu pomocy społecznej, zawarte zostały w art. 8 ust. 1-13 u.p.s.

Materialnoprawne uregulowania dotyczące skierowania i pobytu w domu pomocy społecznej zawierają przepisy rozdziału 3 ustawy o pomocy społecznej (art. 54-66).

W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest to, że A. S. ponosi tylko w część odpłatność za pobyt w Zespole Domów Pomocy Społecznej w K. w kwocie [...]zł, stosownie do jej dochodu, dlatego zasadnie organy wszczęły postępowanie w celu obciążania pozostałą częścią tej odpłatności innych osób z kręgu wymienionych w przytoczonym art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. Odpłatność gminy w miesiącu grudniu 2020 r. wynosiła [...] zł, w miesiącu styczniu 2021 r. [...] zł, a od lutego do czerwca 2021 r. [...] zł. A. S. jest wdową, ma dwóch synów: A. S. i S. S. (k. 4 akt adm.). Są to jej zstępni, a więc osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.

Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1). W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 u.p.s., w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot.

Istota sporu sprowadza się do tego, czy Skarżący będący synem umieszczonej w Zespole Domów Pomocy Społecznej w K. A. S., a więc niewątpliwie należący do kręgu zstępnych osoby umieszczonej w DPS, został prawidłowo zobowiązany decyzją organu do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS oraz jeśli tak, to czy opłata została ustalona we właściwej wysokości.

W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowany fakt, że rodzina Skarżącego składa się z 2 osób (Skarżący i jego żona).

W tym już miejscu należy zwrócić uwagę na błędne wyliczenia zarówno organów jak i Skarżącego w treści skargi co do górnej granicy opłaty, jaką może ponosić Skarżący w niniejszej sprawie.

Organy błędnie ustaliły, że skoro kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi [...] zł, to 300% kryterium dochodowego w przypadku rodziny Skarżacego wynosi [...] zł x 2 = [...] zł x 300% = [...] zł.

Na podstawie tych obliczeń organy ustaliły, że różnica między 300% kryterium dochodowym, a posiadanym dochodem jakim dysponuje rodzina ([...] zł – [...] zł) wynosi [...] zł. Według organów kwota ta pozwoliłaby na ustalenie odpłatności za pobyt A. S. w domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł miesięcznie.

Sąd stwierdził, że określając wysokość opłaty za pobyt A. S. w domu opieki społecznej, organy orzekające w sprawie dokonały błędnej wykładni art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s., poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że określenie "kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty" dotyczy każdego z członków rodziny osoby zobowiązanej, podczas gdy w przepisie tym jest mowa wyłącznie o dochodzie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty.

Ustawa o pomocy społecznej w przypadku osób, które nie gospodarują samotnie, lecz wspólnie z innymi członkami rodziny, posługuje się pojęciem dochodu rodziny i dochodu na osobę w rodzinie. Dochodem rodziny jest suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie (art. 6 pkt 4 u.p.s.), a dochodem na osobę w rodzinie - dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie (art. 6 pkt 3 u.p.s.). Na gruncie tej ustawy funkcjonuje zatem założenie (rodzaj fikcji prawnej), że na każdego członka rodziny przypada równa część dochodu rodziny, niezależnie od tego, czy dana osoba osiąga dochód i jaką część dochodu rodziny ten ewentualnie osiągany dochód stanowi. Za wyjątkiem dochodu dziecka (art. 6 pkt 2) w ustawie o pomocy społecznej nie zdefiniowano innych rodzajów dochodów poszczególnych osób w rodzinie.

Przytoczony wcześniej przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. w ocenie Sądu należy rozumieć w ten sposób, że "posiadany dochód na osobę" dotyczy dochodu osoby zobowiązanej obliczonego jako dochód na osobę w rodzinie. W związku z tym na podstawie tego przepisu można obciążyć opłatą osobę, która nie posiada własnych dochodów, lub jej własne dochody są niższe niż kwota wskazana w tym przepisie, jeśli osoba ta gospodaruje wspólnie z innymi członkami rodziny i dochód na osobę w rodzinie jest odpowiednio wysoki. Przyjmuje się bowiem, że tak wyliczony dochód "na osobę" jest (na gruncie ustawy o opiece społecznej) dochodem osoby zobowiązanej. Konsekwentnie jednak "kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty" dotyczyć także musi tak określonego dochodu osoby zobowiązanej. Obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest określany w stosunku do konkretnej osoby i obciąża wyłącznie tę osobę w ramach przypadającego na nią "dochodu na osobę w rodzinie".

Przyjęta przez organy orzekające w sprawie wykładnia powołanego przepisu, zgodnie z którą po wniesieniu opłaty i odjęciu jej od dochodu rodziny (jako całości), pozostająca kwota dochodu na osobę w rodzinie nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie jest nieprawidłowa, bowiem oznaczałaby, że ustalona opłata obciąża nie tylko dochód osoby zobowiązanej, ale również dochody innych członków rodziny, obliczone zgodnie z zasadami przyjętymi na gruncie ustawy o opiece społecznej. Niedopuszczalność obciążania dochodu przypadającego na innych członków rodziny opłatami obciążającymi osobę zobowiązaną wynika przede wszystkim z osobistego charakteru tego zobowiązania.

Dlatego też Sąd orzekający w sprawie przychyla się do poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16 (LEX nr 2323434), zgodnie z którym prawidłowy sposób ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny (u Skarżącego dochód na osobę w rodzinie wynosi więc [...] zł), a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ([...] zł). Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną.

Z akt sprawy wynika, że dochód na osobę w rodzinie Skarżącego przekracza wskazaną w ustawie kwotę [...]% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie co wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (k. 24 akt adm.).

Należy więc wskazać, że [...] zł minus [...] zł wynosi [...] zł i jest to górna granica opłaty jaką można obciążyć Skarżącego. Inne rozumienie ww. przepisu prowadziłoby do sytuacji obciążania koniecznością opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osoby, która nie jest do tego zobowiązana ustawowo (w tym przypadku żony Skarżącego). Wyliczenie w tym zakresie błędnie przestawił także pełnomocnik Skarżącego, jego ustalenie kwoty [...]zł nie wynika nawet z metody przyjętej w skardze.

Zauważyć jednak należy, iż mimo dokonania błędnych wyliczeń organy nie przekroczyły wyznaczonej przepisami górnej granicy opłaty ustalając ją na kwotę [...]zł. Zdaniem Sądu jednak ustalenie opłaty w tejże właśnie wysokości nie zostało przez organy należycie uzasadnione.

Organ I instancji jednie ogólnie podaje, że ustalając odpłatność wziął pod uwagę sytuację zdrowotną Skarżącego, a także związane z tym koszty oraz możliwości finansowe i z uwagi na to odstąpiono od ustalenia opłaty w maksymalnej kwocie. Także organ II instancji nie dokonał uzupełnienia w tym zakresie. Jak wynika natomiast z przytoczonego już wcześniej art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość ustalonej opłaty musi być ustalona w związku z wysokością dochodów i możliwości zstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej.

Dochody Skarżącego i jego małżonki zostały przez organ ustalone podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, jednakże uwadze organu uszła kwestia tego, że jednym z jego składników jest świadczenie pielęgnacyjne ustalone na rzecz M. S.. Organ winien wziąć pod uwagę ten szczególny rodzaj dochodu, który przyznawany jest osobie, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z akt sprawy Skarżący A. S. legitymuje się takim właśnie orzeczeniem, uznającym go za trwale i całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji (orzeczenie ZUS Oddział w C. nr [...] z dnia [...] lipca 2000 r., nienumerowana k. akt adm.).

Organy jednoznacznie wyjaśnią te okoliczności. Dodatkowo w treści uzasadnienia organów obu instancji brak jest odniesienia do prezentowanych przez Skarżącego dokumentów i twierdzeń na okoliczność ponoszonych przez niego kosztów związanych z jego niepełnosprawnością.

Końcowo wskazać należy na treść art. 64 ust. 2 u.p.s., który stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza: długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. W uzasadnieniu do projektu ustawy nowelizującej (druk sejmowy nr 3524) wskazano, że dokonana zmiana "poszerza możliwość zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszących".

Tym samym celowym jest ponowne rozważenie przez organy możliwości zwolnienia częściowo lub całkowicie Skarżącego z ponoszenia opłaty z uwagi na jego niepełnosprawność. Bez wątpienia A. S. składał wniosek w tym zakresie, niejednokrotnie wskazując na, jego zdaniem, trudną sytuację materialną, a także kwestionując wydane w sprawie decyzje poprzez wnoszenie od nich środków odwoławczych.

Zaskarżone decyzje naruszają więc w istotny sposób art. 7, art., 77 i art. 107 k.p.a. albowiem z uzasadnień obu decyzji nie wynika dlaczego Skarżący jest obciążony opłatą w wysokości właśnie [...] zł. W ocenie Sądu decyzja powinna szczegółowo wyjaśniać te okoliczności. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać także szczegółowe obliczenia dochodu na osobę w rodzinie, a także określenie wysokości górnej granicy tejże opłaty, zgodnie ze sposobem dokonania tych wyliczeń zaprezentowanym w niniejszym uzasadnieniu.

W ocenie Sądu konieczne jest ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ I instancji i określenie opłaty za pobyt w domu opieki społecznej zgodnie w przedstawioną przez Sąd wykładnią powołanych przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV (k. 41 akt sąd.) na podstawie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Stronom umożliwiono złożenie dodatkowych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być podnoszone na rozprawie (k. 42 i nast. akt sąd.).

-----------------------

15