Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 298/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., nr SKO Gd/5612/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 6 września 2021 r. (nr ŚR.8252.4530.28.2419.2021.) Burmistrz Gminy K. - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U z 2021 r., poz. 735 ze zm. – dalej jako: "k.p.a."), art. 1 ust. 1, ust 2 pkt 1, art. 2 pkt 2 , art. 5 ust. 2, art. 17, art 19 ust. 4, art. 23, art. 24 art. 25 ust 1, art. 48 ust 3, art. 72 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej jako "u.ś.r.") rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2018 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalanie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U z 2017 r., poz. 1466) oraz na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r., poz. 1497) - odmówił W. J. (zwanej dalej także "stroną", "skarżącą", "wnioskodawczynią") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na ojca – F. S.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskiem z dnia 11 lutego 2021 r. W. J. zwróciła się za o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na ojca F. S. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku organ decyzją z dnia 17 lutego 2021 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku złożonego przez stronę odwołania od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 11 czerwca 2021 r. (nr SKO Gd/1974/21) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, zobowiązując ten organ do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z uwzględnieniem następujących okoliczności:

- czy skarżąca opiekuje się ojcem, czy też jedynie mu pomaga;

- gdzie mieszkają wskazani we wniosku członkowie rodziny: A. S., W. S. i I. N. oraz czy mogą oni podjąć się opieki nad ojcem nawet wspólnie dzieląc się obowiązkami;

- czy F. S. porusza się samodzielnie po mieszkaniu (nawet na wózku), czy wykonuje czynności dnia codziennego m.in. ubieranie, czynności higieniczne typu poranna toaleta, przygotowanie i spożywanie posiłków;

- jaki jest stan faktyczny zdrowia B. S., czy pomaga ona mężowi w codziennym funkcjonowaniu;

- ustalić czy skarżąca stale zamieszkuje z ojcem, czy przebywa tam w nocy;

- ustalić na jakie schorzenie choruje ojciec i w jakim stopniu uniemożliwiają mu one codzienne funkcjonowanie;

- ustalić ile czasu dziennie skarżąca poświęca na opiekę nad ojcem, czy pod jej nieobecność przebywa sam w mieszkaniu;

- ustalić z czego utrzymuje się W. J.;

- ustalić okresy zatrudnienia skarżącej W. J. oraz z jakich powodów nastąpiło ich zakończenie.

W dniu 30 lipca 2021 r. pracownik socjalny Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. przeprowadził wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni ustalając, że W. J. zamieszkuje wraz z mężem i dziećmi w wieku 9 i 13 lat w miejscowości K1. Utrzymują się z wynagrodzenia męża, świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego (500 +). Wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy zawodowej 3 lata temu z powodu opieki nad dziećmi jak i rodzicami, którzy mieszkają w miejscowości K. Wnioskodawczyni każdego dnia ok. godz. 6.00 jeździ do rodziców - podaje leki, przygotowuje śniadanie, kawę, sprząta mieszkanie. Wraca do swojego domu po upływie 2 godzin. Następnie przyjeżdża do rodziców ok. godz. 12.00 i przygotowuje obiad (czasami matka to robi), wychodzi z nimi na spacer, a w okresie zimowym rozpala w piecu.

Rodzeństwo wnioskodawczyni: brat W. mieszka w K1. i jest czynny zawodowo; siostra A. mieszka w K1. i wychowuje małe dzieci; siostra I. mieszka w W. W związku z powyższym rodzeństwo nie pomaga wnioskodawczyni w opiece nad rodzicami. Wnioskodawczyni pomaga swojemu ojcu w ubieraniu, myciu, czasami przy posiłkach. F. S. porusza się samodzielnie, miewa zaniki pamięci. Matka B. choruje na schizofrenię od 10 lat.

W. J. złożyła pisemną informację o okresach zatrudnienia: 14.07.2007 – 01.03.2010 Firma "M." w K1; 01.02.2011 - 31.07.2012 Firma "A."; 19.09.2016 – 30.09.2018 G. K2.

W dniu 2 sierpnia 2021 r. pracownik socjalny złożył wizytę w miejscu zamieszkania rodziców wnioskodawczyni (K. ul. [...]). Pan F. był z córką u lekarza, natomiast matka byłą w domu. Pani B. wypełniła z pracownikiem socjalnym ankietę. Jest osobą w miarę sprawna fizycznie - potwierdziła, że córka często ich odwiedza. Pracownik socjalny stwierdził, że w jego ocenie nie jest zasadne przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ wnioskodawczyni nie sprawuje całodobowej opieki nad ojcem, a jedynie pomaga i wspiera w życiu codziennym.

Organ wskazał, że rozstrzygając niniejszą sprawę zobowiązany był także uwzględnić wytyczne wynikające z art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała : 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w sprawie ustalony stopień niepełnosprawności F. S. datuje się od lipca 2007 r. - zatem od momentu, w którym miał 56 Iat, a zatem przesłanki wskazane w wyżej powołanym artykule nie zostały spełnione.

Organ podkreślił, że pomimo wyroku wydanego przez Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443), w którym to Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, to jednak aktualny stan prawny nie daje podstaw do tego, by na mocy przywoływanego wyroku można było zaniechać uwzględniania w wydawanych decyzjach przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Na dzień dzisiejszy stan prawny w zakresie obejmującym rozpatrywanie przedmiotowej sprawy pozostaje bez zmian, dlatego organ rozstrzygając w niniejszej sprawie zobowiązany był uwzględnić wytyczne wynikające z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Strona złożyła od ww. decyzji odwołanie, które zostało rozpoznane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r. (nr SKO Gd/5612/21) utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 u.ś.r., stwierdzając, że w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 25 września 2009 r. wskazano, iż F. S. został uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 lipca 2007 r.; niepełnosprawność istnieje od 1989 r., zaś symbol niepełnosprawności to 02-P (choroby psychiczne), 10-N (choroby neurologiczne).

Matka strony - B. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym do dnia 30 kwietnia 2021 r.; ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 stycznia 2020 r.; nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności; symbol niepełnosprawności to 05-R (upośledzenie narządu ruchu), 02-P (choroby psychiczne), 11-I (inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego).

Kolegium wskazało, że ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji uzupełnił dokumenty dotyczące zatrudnienia strony - skarżąca złożyła informację o okresach składkowych i nieskładkowych, w której wskazała, iż była zatrudniona w okresach od 14 lipca 2007 r. do 1 marca 2010 r.; od 1 lutego 2011 r. do 31 lipca 2012 r. oraz od 19 września 2016 r. do 30 września 2018 r.

Organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni, ustalając, że: "Pani W. zamieszkuje wspólnie z mężem oraz dziećmi w wieku 9, 13 lat. Pani W. oświadcza, iż opiekuje się ojcem rano, jedzie do rodziców (około godz. 6.00) podaje rodzicom leki, przygotowuje śniadanie, kawę, sprząta mieszkanie, po ok. 2 godz. Pani W. wraca do domu. Około godz. 12.00 Pani W. ponownie jedzie do rodziców, przygotowuje obiad (czasami obiad przygotowuje matka), spacer. Przebywa u rodziców do ok. godz. 16, 17, w okresie zimowym rozpala w piecu. Z informacji uzyskanych od Pani W. wynika, iż A. (siostra) mieszka w K1., W. (brat) również w K1., natomiast I. mieszka w W. Pani W. oświadcza, iż rodzeństwo nie pomaga rodzicom "brat pracuje, siostra mieszka w W., druga siostra ma małe dzieci". Pan F. porusza się samodzielnie, Pani W. pomaga mu w ubieraniu, przy myciu (w razie potrzeby), przy spożywaniu posiłków nie wymaga pomocy. Pani B. (matka) i mąż "funkcjonują wspólnie", drobne czynności wykonują np. robią kawę, pozmywają, rozmawia z ojcem. Pani B. choruje na schizofrenię od ok. 10 lat. Pani W. nie zamieszkuje z ojcem (ul. [...], K.), nocą również nie przebywa u ojca. Pan F. po ciężkim urazie głowy ma zaniki pamięci, nerwowy, w ocenie ww. "ojciec nie poradzi sobie podczas wizyt lekarskich, brania leków, robieniu zakupów". Ww. oświadcza, iż przebywa u rodziców ok. 8 godz. dziennie, 7 dni w tygodniu, w czasie nieobecności Pani W. rodzice przebywają sami. Pani W. utrzymuje się z "wypłat męża, świadczeń rodzinnych i 500+". Pani W. obecnie nie pracuje (od ok. 3 lat) z powodu konieczności opieki nad dziećmi i rodzicami".

W dniu 2 sierpnia 2021 r. pracownik socjalny złożył natomiast wizytę w miejscu zamieszkania rodziców wnioskodawczyni (K., ul. [...]). F. S. był z córką u lekarza, natomiast matkę wnioskodawczyni zastano w domu. B. S. jest osobą w miarę sprawną fizycznie; potwierdziła, iż córka im pomaga, często ich odwiedza.

W tym stanie faktycznym niniejszej sprawy – jak podkreśliło Kolegium - organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i opieki nad ojcem wskazując na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium wskazało jednak, że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) istotnie został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W tym kontekście Kolegium wskazało, że z uwagi na powszechną linię orzeczniczą, w tym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, odstępuje od stanowiska przyjmowanego w poprzednich swoich decyzjach, że wyrok ten nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśniło, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 470/20). Organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zatem zbadać, czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. w sygn. akt K 38/13 została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 519/20). Należy odkodować podstawę prawną dla rozstrzygnięcia żądania z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 473/20). W związku z tym rozpatrując sprawę Kolegium uwzględniło ww. wykładnię i nie wzięło pod uwagę wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Dalej Kolegium wskazało, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Zaznaczyć w tym miejscu należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Kolegium wskazało, że - jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego – wnioskodawczyni obecnie ma 35 lat. Z przedstawionych przez stronę okresów zatrudnienia wynika, iż do tej pory łącznie pracowała 7 lat. Ostatnie zatrudnienie w gospodarstwie ogrodniczym ustało 30 września 2018 r. tj. 3 lata temu. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, iż przyczyną ustania zatrudnienia była konieczność opieki nad dziećmi oraz rodzicami. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż konieczność opieki nad ojcem (rodzicami) nie była wyłączną przyczyną ustania zatrudnienia, bowiem zrezygnowała z pracy także aby opiekować się dziećmi.

Dalej Kolegium wskazało, że ojciec skarżącej posiada orzeczenie o niepełnosprawności od roku 2009, natomiast do roku 2018 skarżąca pracowała (z przerwami), przy czym z akt nie wynika, iż stan zdrowia ojca uległ zmianie, pogorszeniu co spowodowało, iż obecnie skarżąca nie może podjąć pracy, gdy wcześniej pracowała.

Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 431/21).

Wskazać należy, że ojciec wnioskodawczyni posiada także inne dzieci (A. S., W. S. i I. N.), które powinny wspólnie opiekować się rodzicami. Jak wynika z wywiadu I. N. mieszka w W., ale także pracuje i powinna - jeżeli nie osobiście pomagać - to łożyć na rodzica poprzez opłacenie np. usług opiekuńczych. Natomiast dwoje pozostałych dzieci mieszka w K1. (odległość ok. 10 km od miejsca zamieszkania rodziców) i mogą oni podjąć się opieki nad ojcem nawet wspólnie, dzieląc się obowiązkami.

Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż sprawowana przez skarżącą opieka nad F. S. nie wypełniała przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.

W szczególności, jak wynika z przeprowadzonego wywiadu i orzeczenia o niepełnosprawności, co prawda F. S. cierpi na liczne schorzenia, to jednak równocześnie potrafi sam choć z pomocą ubrać się, umyć, zjeść przygotowane posiłki, porusza się po domu. Nie jest osobą leżącą; jedynie w ubieraniu pomaga mu córka. Nawet jeżeli ojciec wymagałaby pomocy podczas np. kąpieli, to zakres tak sprawowanej opieki nie przesądza o obowiązku przyznania wnioskowanego świadczenia. Mimo, że oboje rodzice posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, to - jak wynika z wywiadu - "funkcjonują wspólnie". Żona F. S. jest w stanie ugotować czasem obiad, przygotować kawę itp. Sprawowana więc przez skarżącą opieka ma charakter pomocy w czynnościach dnia codziennego, do czego skarżąca jest zobowiązana jako córka.

Kolegium nie neguje, że skarżąca pomaga ojcu w codziennych czynnościach, tak jak wskazała we wniosku oraz jak wskazano podczas wywiadu. Jednak zakres faktycznie sprawowanej opieki nad ojcem nie stanowi czynności, które powodują konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Tak świadczona pomoc nie wykracza bowiem poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych. Kolegium wskazało, że czynności na jakie wskazuje skarżąca tj. przygotowanie obiadu, posprzątanie w domu, wizyty z ojcem u lekarza, to czynności dnia codziennego, które nie kwalifikują się jako czynności opiekuńcze warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21) omawiane świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i w związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo- skutkowy nie istnieje, a dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowana stanu zdrowia. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 5 sierpnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Gd 431/21) stwierdził, że "zgodzić się należy z organami, że skarżąca wykonuje w zasadzie czynności dnia codziennego związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego prowadzonego wspólnie z mężem. Do czynności tych należą: sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych, koszenie trawy. Z opisu zakresu sprawowanej opieki wynika natomiast, że skarżąca wspiera męża w chorobie jedynie w niewielkim rozmiarze. Czynności te polegają na: mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru we krwi, pomocy przy niektórych czynnościach higienicznych (golenie, obcinanie paznokci), pomocy przy kontaktach z lekarzami, przygotowaniu leków, pomocy w pisaniu i czytaniu. Czynności te, co do zasady, mogą być wykonane rano i wieczorem (podanie śniadania i kolacji, leków, pomiary ciśnienia i cukru we krwi) lub wczesnym popołudniem (podanie obiadu). Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonywane mogą być poza godzinami zatrudnienia, tak jak to odbywa się powszechnie w szeregu innych gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących domowników pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. Choć oczywiście nie tylko czynności związane bezpośrednio z opieką nad osobą niepełnosprawną wchodzą w zakres "opieki", w rozumieniu omawianego przepisu, nie można nie zauważyć, że skarżąca, mieszkając z mężem, także dla siebie musi robić zakupy, sprzątać, prać, czy gotować. Trudno zatem uznać, by wymienione czynności były tylko i wyłącznie wykonywane z uwagi na potrzeby męża.(...)".

Kolegium wskazało także, iż w sprawie nie doszło do naruszenia art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., gdyż wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wyjaśnione. Z całości zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika w jaki sposób jest sprawowana opieka i jaki jest stan zdrowia F. S. Kolegium wskazało, że nie podziela stanowiska pełnomocnika strony, iż wnioskowane świadczenie powinno zostać przyznane jedynie z tytułu posiadania stosowanego orzeczenia o niepełnosprawności. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21) definicję pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca zamieścił w art. 3 pkt. 22 u.ś.r. Tym samym poprzez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy rozumieć rezygnację z pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżąca może w sposób racjonalny zorganizować swój dzień i podjąć pracę nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy lub w innej formie wskazanej w art. 3 pkt. 22 u.ś.r. i w dalszym ciągu pomagać ojcu po jej zakończeniu (np. rano, po południu).

W. J. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy K.; o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1/ naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad ojcem podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2/ naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy czyli faktycznego zakresu opieki skarżącej nad ojcem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżąca jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem – F. S., zaś niepełnosprawność ojca skarżącej nie jest kwestią sporną. Wątpliwości organu nie budzą również okoliczności sprawowania opieki przez skarżącą nad osobą niepełnosprawną oraz że skarżąca należy do kategorii osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem ojca.

Zasadniczym zarzutem stawianym w skardze jest naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na błędnej wykładni ww. przepisu. Z okoliczności sprawy wynika, że opieka nad ojcem skarżącej zajmuje znaczną część dnia, a organ odwoławczy nie wziął również pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20). O istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 58/21).

Wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 3 grudnia 2019 r. (sygn. akt II SA/Rz 1186/19) stwierdził, że konieczność sprawowania nad ojcem codziennej opieki w godzinach od 8 do 17 poprzez faktyczne "prowadzenie domu" - sprzątanie, gotowanie, prawnie, robienie zakupów, dbanie o przyjmowanie leków oraz dowożenie do lekarza - stanowi wykonywanie opieki w sposób stały i trwały. Co istotne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 27 sierpnia 2019 r., (sygn. akt. II SA/Rz 590/19) wskazał, iż organy przyznające świadczenie pielęgnacyjne nie są władne do tworzenia dodatkowych warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, że z żadnego przepisu u.ś.r. nie wynika, aby warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było wspólne zamieszkiwanie z osobą, nad którą sprawowana jest opieka. Tworzenie więc dodatkowych warunków, których nie przewiduje ustawa należy uznać za bezpodstawne. Ustawodawca przewidział możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonym osobom, w tym także takim, które mają obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej właśnie z tego powodu, że nie da się to pogodzić ze sprawowaniem opieki. Oczywiste jest, że na osobach sprawujących opiekę mogą spoczywać także inne obowiązki rodzinne, które można wykonywać m.in. z uwagi na doraźną pomoc innych osób. Sąd nie podziela poglądu, że opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi być nieprzerwana i całodobowa.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a/ u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z powyższych przepisów wynika zatem, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a więc z takimi osobami, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (art. 4 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych).

Jak sam organ I instancji ustalił, a czego organ II instancji nie kwestionuje, że opiekę wypełnia nad osobą niepełnosprawną skarżąca, a zakres opieki w ocenie skarżącej i zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy jest stały, długotrwały co tym samym przesądza o zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz strony.

Skarżąca zarzuca organowi I instancji naruszenia o charakterze procesowym. Z art. 7 k.p.a. wynika obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w celu ustalenia tego stanu zgodnie z prawdą obiektywną. Przepis ten, a także przepisy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nakładają na organy obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy. Zdaniem skarżącej działania organu administracji w sprawie objętej odwołaniem były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie bowiem z treścią art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów, natomiast zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Podsumowując powyżej sformułowane zarzuty oraz całokształt sytuacji związanej ze sprawowaniem opieki nad ojcem przez skarżącą, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja dotknięta jest szeregiem wad mających bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Nie powinno budzić wątpliwości organu, że przedstawiona i udowodniona przez skarżącą sytuacja, wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Raz jeszcze należy podkreślić, że zastosowanie w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Organ winien był zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2001 r., sygn. akt I KZP 22/01, a także: A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszawa 1992, s.203 i nast.; L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 1997, s.151; J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972, s.123 i nast). W sprawie będącej przedmiotem skargi prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do zasiłku stałego narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym), lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (por. wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16). W konsekwencji zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona, gdyż została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia 6 września 2021 r., którą odmówiono jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem – F. S.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów obydwu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – dalej w skrócie "u.ś.r."), w której określono wymogi, od spełnienia których uzależnione zostało pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. W przepisie art. 17 u.ś.r. szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie natomiast do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ I instancji odmawiając skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności jej ojca wskazano, że niepełnosprawności w stopniu znacznym istnieje od 27 lipca 2007 r., zatem powstała po ukończeniu przez niego 18. roku życia, jak również po ukończeniu przez niego 25. roku życia. Według organu art. 17 ust. 1b u.ś.r. nadal ma zastosowanie, a wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) - z uwagi na brak działań ustawodawcy - nie zmienia we wskazanym zakresie sytuacji prawnej skarżącej.

W tym zakresie, Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, zgodne z którym - opierając się na jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych - wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została na mocy ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Kolegium słusznie przyjęło zatem, że data powstania niepełnosprawności u wymagającego opieki ojca skarżącej nie wpływa na zasadność przyznania przedmiotowego świadczenia, a zatem organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przechodząc do zasadniczej kwestii, jaką jest istnienie w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego związku przyczynowo–skutkowego należy zauważyć, że osoba wnioskująca o to świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia jej podejmowanie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, tzn. z okoliczności faktycznych sprawy musi wynikać, że wnioskodawca rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, jednakże z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne).

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19).

Podsumowując dotychczasowe rozważania należy wskazać, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (przedmiotowym i czasowym), który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: ojcem), a jeżeli tak, to rozważenie również tego, czy to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej ojca opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią jakiegokolwiek - choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia.

Wskazać należy, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a/ u.ś.r.), to jednak podkreślenia wymaga też to, że nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy - w tym czy osoba, która ubiega się o przyznanie świadczenia i sprawuje opiekę w określonym wymiarze - stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna.

W ocenie Sądu organ odwoławczy w sposób prawidłowy ocenił materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącą nad ojcem, w tym faktycznego zakresu tej opieki z uwagi na niepełnosprawność ojca, a jednocześnie koniecznością z tego powodu rezygnacji, a następnie niepodejmowania przez nią aktywności zawodowej, stwierdzając, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżąca, bez wątpienia opiekując się swoim ojcem, nie jest mimo tego w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej. W okolicznościach faktycznych sprawy zasadne jest przyjęcie, iż powodem braku aktywności zawodowej skarżącej nie może być fakt sprawowania przez nią opieki nad ojcem. Pomijając fakt rezygnacji skarżącej z zatrudnienia 3 lata wcześniej przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, należy podzielić stanowisko organu, że zakres sprawowanej opieki, opisany w wywiadzie środowiskowym, nie pozwala przyjąć, iż skarżąca wykonuj opiekę w sposób trwały i długoterminowo.

Z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych wynika bowiem, że ojciec skarżącej prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną B. S., która również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 2 kwietnia 2020 r. Rodzice zamieszkują razem w K. Skarżąca natomiast mieszka w miejscowości K1. (w odległości kilku kilometrów od K.), prowadzi oddzielnie gospodarstwo domowe z mężem i dziećmi w wieku 9 i 13 lat. Zgodzić można się ze skarżącą, że sam ten fakt nie przesądza jeszcze o niemożności sprawowania opieki nad ojcem w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., niemniej jednak ma on znaczenie w kontekście innych ustalonych okoliczności sprawy. Podczas wywiadu środowiskowego skarżąca oświadczyła, że codziennie rano przyjeżdża do ojca ok. godz. 6:00 i wykonuje czynności takie jak: podanie rodzicom lekarstw, przygotowanie śniadania, kawy, sprzątanie mieszkania. Po 2 godzinach spędzonych rodzicami wraca do swojego miejsca zamieszkania. Rodzice pozostają sami przez okres ok. 4 godzin, a następnie ok. godziny 12:00 skarżącą ponownie przyjeżdża do rodziców na ok. 4 do 5 godzin. W tym czasie przygotowuje rodzicom obiad (jednak czasem obiad przygotowuje matka), wychodzi na spacer, zimą rozpala w piecu, robi zakupy. Nie nocuje u rodziców. Skarżąca pomaga ojcu w ubieraniu się, przy myciu. Przy spożywaniu posiłków ojciec nie potrzebuje pomocy. Mimo, że matka skarżącej choruje na schizofrenię od 10 lat, to jednak funkcjonuje dobrze i wykonuje drobne czynności przy mężu. Podczas wizyty w miejscu zamieszkania rodziców skarżącej pracownik socjalny wskazał, że B. S. jest osobą w miarę sprawną fizycznie (wypełniła z nim także ankietę socjalną).

W świetle powyższych ustaleń stwierdzić należy, że organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, iż w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad ojcem. Nie znajduje bowiem potwierdzenia w aktach sprawy twierdzenie skarżącej, że poświęca ona 8 godzin dziennie przez 7 dni w tygodniu na opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Z akt sprawy wynika, że w istocie skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem w mniejszym wymiarze, a zakres tej opieki jeśli chodzi o czas oraz czynności wykonywane przy ojcu nie przesądzają o związku miedzy niepodejmowaniem pracy a sprawowaną nad ojcem opieką. Czynności takie jak podanie lekarstw, wizyty u lekarza nie są absorbujące czasowo, natomiast podanie posiłków, sprzątanie, zakupy czy spacery są czynnościami normalnie wykonywanymi przy starszych rodzicach – nie implikują konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Słusznie Kolegium wskazało, że opieka nie zajmuje skarżącej codziennie całego dnia, a nadto rodzice pozostają przez większą część dnia sami. Wynika z tego, że w tym czasie nie wymagają opieki i potrafią sami zająć się sobą (wzajemnie sobie pomóc w podstawowych czynnościach). Z akt sprawy nie wynika, że skarżąca pozostaje w gotowości do pomocy przez cały dzień. Niewątpliwie zaś ojciec skarżącej pozostaje sam ze swoją żoną przez kilka godzin dziennie.

Można przy tym zauważyć, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością każdego dziecka, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżąca, co nie jest równoznaczne z "niezdolnością" tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Nieuzasadnione byłoby bowiem obciążanie Skarbu Państwa (a więc w gruncie rzeczy wszystkich podatników) koniecznością wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy członkowie rodziny osoby niepełnosprawnej zobowiązani do alimentacji są w stanie przy ustaleniu odpowiedniej organizacji pogodzić sprawowanie opieki z pracą zawodową.

Odnosząc się do treści skargi Sąd pragnie wskazać, że co do zasady podziela stanowisko wyrażane w powołanym orzecznictwie, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę, jednakże zestawiając okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy ze wskazaną regulacją prawną organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uzasadnia uznania tej opieki za taką o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż obiektywnie sprawowana przez skarżącą opieka nad jej ojcem umożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu w sprawie nie doszło do naruszenia art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a.

Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).