Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 248/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3, ust 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 248/17 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 kwietnia 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2017 r., sprawy ze skargi M.I., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 2 stycznia 2017 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, , , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.,


UZASADNIENIE

W dniu 28 maja 2014 r. M. I. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie całości zadłużenia. Decyzją z 24 lipca 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy wraz z odsetkami w łącznej kwocie 8.957,18 zł. Decyzją nr [...] z 7 października 2014 r. utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 24 lipca 2014 r. nr [...]. Jednakże wyrokiem z 14 stycznia 2015 r., sygn. akt: I SA/Kr 1882/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję nr [...] z 7 października 2014 r. oraz decyzję ją poprzedzającą.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. przeprowadził ponownie postępowanie wyjaśniające i w dniu 16 października 2015 r. została wydana decyzja nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Decyzją z 21 stycznia 2016 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności. Wyrokiem z 18 maja 2016 r., sygn. akt: I SA/Kr 375/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję [...] z 21 stycznia 2016 r. oraz decyzję ją poprzedzającą z 16 października 2015 r. nr [...]. Sąd dopatrzył się uchybienia prawa materialnego w postaci dokonania błędnej wykładni art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. przeprowadził kolejne postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie wszystkich okoliczności mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie umorzenia należności. W dniu 7.10.2016 r. wydana została decyzja nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na:

• ubezpieczenia społeczne:

• 2.938,91 zł - z tytułu nieopłaconych składek za okresy: [...], [...], [...],

• 616,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 28.05.2014 r.,

• ubezpieczenie zdrowotne:

• 1.544,86 zł - z tytułu nieopłaconych składek za okresy: [...], [...],

• 233,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 28.05.2014 r.,

• Fundusz Pracy:

• 2.411,01 zł - z tytułu nieopłaconych składek za okresy: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],

• 1.214,01 zł - z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 28.05.2014 r.,

• 105,60 zł - z tytułu kosztów upomnienia.

Skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazał, że wydana decyzja jest sprzeczna z powtórnie wydanym wyrokiem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie, ignoruje przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz narusza przepisy prawa ujęte w kodeksie karnym. Zwrócił uwagę, że wymienione w rozporządzeniu przesłanki są spełnione i udokumentowane, choć brak jest dowodów, że spłata zadłużenia pozbawi możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia 2 stycznia 2017r. znak: [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż w okresach od 1 stycznia 1999 r. do 11 czerwca 2001 r., od 3 stycznia 2003 r. do 18 sierpnia 2003 r., od 23 października 2003 r. do 30 czerwca 2004 r., od 12 września 2004 r. do 11 marca 2005 r., od 24 marca 2005 r. do 31 lipca 2012 r. oraz od 11 grudnia 2012 r. do 22 kwietnia 2013 r. skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. Z tytułu prowadzonej działalności ciążył obowiązek opłacania należnych składek na wskazane ustawą ubezpieczenia. Ponieważ skarżący nie wywiązał się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia w sposób prawidłowy, na koncie rozliczeniowym w ZUS powstało zadłużenie, szczegółowo wymienione w sentencji decyzji. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, od nieterminowo opłaconych składek należne są odsetki za zwłokę.

Organ wskazał na sytuację materialną skarżącego i jego rodziny podając, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Koszty związane z utrzymaniem określono na poziomie 1000,00 zł, tj. 800,00 zł na opłaty eksploatacyjne oraz 200,00 zł na koszty związane z leczeniem. Względem skarżącego wydano orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z możliwością pracy w warunkach pracy chronionej, ważne do 31.07.2019 r.; żona zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z 6.11.2015 r. jest niezdolna do pracy. Oboje małżonkowie obierają świadczenia z pomocy społecznej. Skarżący jest współwłaścicielem wraz z małżonką na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej w części 1/4 nieruchomości gruntowej położonej w K., a także właścicielem pojazdu marki R. S. 1.6 z 2001 r. o średniej rynkowej wartości 6.600,00 zł.

W ocenie organu pomimo, iż do tej pory egzekucja był bezskuteczna, sytuacja w jakiej się skarżący znajduje, nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwłaszcza wobec braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności, brak jest bowiem charakteru trwałego i nieprzemijającego z uwagi na współwłasność nieruchomości i własność samochodu osobowego. Egzekucja wobec utrzymywania się z pomocy społecznej nie pozbawi możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się M. I. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i wskazując na niezastosowanie się organów do wydanych w jego sprawie wyroków sądów administracyjnych i nieuwzględnienie sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie wnioskowanej ulgi. Przywołał argumentację przedstawioną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję ZUS, którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy.

Podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z powyższego tytułu stanowiły regulacje art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle przepisów rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Z kolei wedle art. 107 § 1 zdanie pierwsze k.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.

Zaakcentować należy, że kontrola sądowa sprawy dokonywana jest po raz kolejny, gdyż przedmiotowa sprawa była już rozstrzygana przez tut. sąd, który ostatnim wyrokiem z 18 maja 2016r., sygn. akt I SA/Kr 375/16 uchylił uprzednią decyzję odmowną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję z 16.10.2015r. W uzasadnieniu wyroku z 18 maja 2016r. sąd wskazał między innymi, że nie sposób uznać argumentacji organu rentowego sprowadzającej się do stwierdzenia, że w ramach prowadzonego postępowania organ egzekucyjny nie stwierdził dotąd braku majątku i nie jest wykluczone, że w przyszłości uda się wyegzekwować należności składkowe. Zwrócić bowiem należy uwagę na treść art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z przepisu tego wynika, że ZUS, jako wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Jest do tego zobowiązany również w sytuacji, gdy w stosunku do wnioskodawcy prowadzone było postępowanie egzekucyjne.

Dokonując powyższej, samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11, wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14).

Dalej wywiedziono, iż na gruncie niniejszej sprawy organ wskazał na potencjalny przedmiot egzekucji, w postaci udziału wynoszącego 1/4 części nieruchomości. Owszem, udział ten formalnie może być przedmiotem zabezpieczenia, co podniesiono w zaskarżonej decyzji. Z doświadczenia życiowego wynika wszelako, że obciążenie hipoteką tego prawa nie przełoży się na zaspokojenie wierzyciela. Egzekucja z nieruchomości pozostającej we współwłasności jest niezwykle utrudniona, zwłaszcza w sytuacji, gdy przedmiotową nieruchomość zajmuje rodzina wnioskodawcy, tj. jego żona oraz syn. Wnioskodawca utrzymuje się aktualnie wyłącznie z zasiłków i nie posiada żadnego majątku, do którego można by skierować skuteczną egzekucję. Jego udział w nieruchomości z przyczyn wskazanych powyżej raczej nie przyczyni się do zaspokojenia wierzyciela, a posiadany samochód, jak wynika z informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika ma wartość nieuprawniającą do uzyskania zastawu skarbowego.

W takich okolicznościach faktycznych, wskazana przez organ możliwość odzyskania zaległych składek w drodze postępowania egzekucyjnego, jest całkowicie gołosłowna i oderwana od realiów życiowych. Wniosek ten potwierdza fakt, że prowadzone wobec wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne pomimo, że toczy się od 2012 r. jak dotąd było całkowicie bezskuteczne.

W opinii sądu uprzednio rozstrzygającego, organ dokonał również nieprawidłowej, tj. wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, oceny przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ przyznał, że zapłata należności składkowych mogłaby przyczynić się do braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawcy. Ustalił bowiem, że nikt z trzyosobowej rodziny wnioskodawcy nie uzyskuje żadnego dochodu, a rodzina utrzymuje się obecnie wyłącznie z zasiłku okresowego. Kwota ta oczywiście nie pokrywa wszystkich wydatków, które poza wyżywieniem wynoszą ok. 600 zł miesięcznie. Dopatrzenie się w takiej sytuacji – niestety utrwalonej, bo z pomocy społecznej wnioskodawca korzysta na pewno od 2014 r. – możliwości spłaty zadłużenia, jest niedopuszczalnym nadużyciem, które spotkało się ze słusznym sprzeciwem wnioskodawcy. Ponad wszelką wątpliwość obecne możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe wyłączają możliwość obciążenia budżetu wnioskodawcy, który już w tym momencie nie pokrywa wszystkich koniecznych wydatków – dodatkowymi ciężarami. Przyznał to również organ, a odmowę umorzenia oparł w tym zakresie na dostrzeżonym prawdopodobieństwie uzyskania dochodów. W tym miejscu należy podkreślić, że oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy należy dokonywać w oparciu o aktualny stan faktyczny. Dopuszczalne jest uwzględnienie możliwości uzyskania dochodu w przyszłości. Możliwość ta musi być jednak konkretna i możliwa do uprawdopodobnienia. Organ musi zatem wykazać, że z danego źródła, w konkretnym okresie, dana osoba uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Niedopuszczalne są natomiast poczynione w niniejszej sprawie dywagacje organu co do hipotetycznych możliwości podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawcę. Skarżący, jak wynika z akt sprawy jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, bez jakichkolwiek dochodów, funkcjonuje tylko i wyłącznie dzięki pomocy społecznej. Ustaleń tych nie mogą przeważyć oderwane od rzeczywistości dywagacje organu na przyszłość.

Jeżeli natomiast chodzi o stan zdrowia wnioskodawcy, to przedłożył on dokumentację, z której wynika, że leczy się w poradni okulistycznej oraz ortopedycznej, czeka na operację przepukliny i usunięcia guza nerki. W ocenie organu wnioskodawca wykazał tym samym wystąpienie przewlekłej choroby. To, co przekreśliło natomiast umorzenie zaległości z uwagi na stan zdrowia, to brak orzeczenia o niepełnosprawności, czy niezdolności do pracy. Żądnie przedłożenia takiego orzeczenia jest tymczasem zupełnie bezpodstawne. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera żadnej gradacji dowodów, bowiem z art. 75 § 1 wynika, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Z drugiej strony w cyt. rozporządzeniu nie wymieniono jako przesłanki umorzenia orzeczenia o niepełnosprawności, czy niezdolności do pracy. Oznacza to, że organ – podobnie jak w przypadku nieściągalności – ma obowiązek samodzielnie ocenić, czy choroba, na którą powołuje się wnioskodawca ma charakter przewlekły, a więc taki, który wyłącza zobowiązanego z codziennego funkcjonowania i nie pozwala mu na zajęcie się sprawami zawodowymi.

Należy również wytknąć, że w uzasadnieniu zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającego ją rozstrzygnięcia, organ dawał wyraz opacznie rozumianej koncepcji decyzji uznaniowej. Niejednokrotnie wyciągnięcie poprawnych wniosków, np. co do możliwości płatniczych wnioskodawcy nie doprowadzało organu do logicznego rozstrzygnięcia. Tymczasem, jak wyjaśniono powyżej uznaniowość decyzji nie oznacza zupełnej dowolności i nie zwalnia organu z poruszania się w granicach wyznaczonych przez zasadę swobodnej oceny dowodów. Tym samym podjęte rozstrzygnięcie musi być logicznym następstwem poczynionych ustaleń i wyciągniętych wniosków, z uwzględnieniem zasad doświadczenia życiowego.

Mając powyższe na względzie, sąd dopatrzył się uchybienia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 cyt. rozporządzenia, a także naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Wedle treści art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi cena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przepis ten obejmuje sytuację, w której w sprawie orzekał już poprzednio sąd administracyjny, dokonując określonej oceny. Z przepisu tego wynika zaś bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu i wynikających z niego wytycznych, co do dalszego biegu postępowania, który może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa. Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu ocena prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe.

Jak przyjmuje się jednolicie w literaturze i orzecznictwie przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne (zob. Andrzej Kabat, Komentarz do art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX). Jako ocenę prawną przyjmuje się zatem osąd o prawnej wartości sprawy. W wyroku z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1261/10 (ONSA WSA z 2013 r. Nr 1, poz. 7) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych.

Natomiast wskazania co do dalszego postępowania są konsekwencją oceny prawnej i dotyczą sposobu procedowania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, w celu uniknięcie popełnionych błędów. Wytyczają one kierunek, w którym powinno zmierzać ponowione postępowanie, dla uniknięcia wadliwości w postaci np. uchybień procesowych związanych z wyjaśnieniem sprawy. Ponieważ, co jest istotne na tle wykładni art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna wyrażona w wyroku wiążąca jest także dla sądu, który go wydał; sąd kontrolujący rozstrzygnięcia wydane w ponowionym wskutek wcześniejszego wyroku postępowaniu nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się temu wyrokowi oraz kontroli skarżonego rozstrzygnięcia pod kątem zastosowania się organu do wskazań co do dalszego postępowania. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym, co do dalszego postępowania.

Uwzględniając powyższe, sąd kontrolując zaskarżoną decyzję, nie mógł dokonać jej oceny z pominięciem oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania, wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 maja 2016r.

Zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7.10.2016r. wciąż nie czynią zadość wskazanym tam wymogom. U podstaw tej oceny leży okoliczność, iż w istocie rzeczy obie przywołane decyzje nie zawierają w swej warstwie motywacyjnej oceny wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, a naruszenie to mogło w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy. W szczególności przedwczesna była ocena organu, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Wiodącą racją, którą organ powołał na poparcie tezy o braku całkowitej nieściągalności, był fakt, że w dacie wydania skarżonej decyzji postępowanie egzekucyjne przeciw skarżącemu było w toku. Argumentu tego nie powiązano jednak z ustaleniami dotyczącymi ściągalności zadłużenia, ani nie przedstawiono prognoz, co do efektywności egzekucji w przyszłości. W ocenie sądu, samo powoływanie się przez organ na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Nie sposób uznać, że obowiązkowi temu czyni zadość stwierdzenie organu, że wdrożone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne jest w toku, gdyż sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę. Organ winien zatem ocenić, czego nie uczynił, czy w badanej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia przezeń zaległych należności z tytułu składek. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12 i z dnia z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni popiera. Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II CSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Ta zaś, rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych skarżącego, stanowi wysokość znaczną. Nie sposób także tracić z pola widzenia wciąż hipotetycznych jedynie założeń dotyczących "możliwości" dochodzenia zaspokojenia z nieruchomości, bez jakiejkolwiek analizy realności takich działań, a zwłaszcza ich skutków. Sąd w wyroku z 18 maja 2016r. wyraźnie stwierdził, że w okolicznościach faktycznych sprawy, wskazana przez organ możliwość odzyskania zaległych składek w drodze postępowania egzekucyjnego jest całkowicie gołosłowna i oderwana od realiów życiowych.

Organ zbagatelizował powyższą ocenę, przez co wadliwie ustalił stan faktyczny w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Organ nadal nie zbadał także prawidłowo przesłanek zastosowania umorzenia należności składkowych i nie zindywidualizował sytuacji skarżącego w aspekcie istnienia jego ważnego interesu i sytuacji majątkowej, a z drugiej strony przewlekłej choroby zobowiązanego, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, czym naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 p. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz przepisy postępowania w postaci art. 7 i 77 § 1 i art. 107 k.p.a.

Tymczasem właściwa ocena występowania bądź braku rzeczonych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym jego zebraniem oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych. Wskazać tu należy zwłaszcza na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności potwierdzające wskazania sadu poprzednio orzekającego dotyczące schorzeń skarżącego, które bez wątpienia czynią z niego osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt. 3 ww. rozporządzenia.

W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien ocenić materiał dowodowy, zgodnie z przedstawionymi wskazaniami, a następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrzyć wniosek skarżącego o umorzenie należności składkowych w oparciu o powołane normy prawa materialnego, a wnioski przedstawić w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, sąd orzekł jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy o p.p.s.a.

| |