Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 136/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Protokolant specjalista Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 maja 2018 r. sprawy ze skargi G. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ, Zakład), znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. Zm.; dalej: k.p.a.), a także 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778; zwana dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2017 r., odmawiającą G. F. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca) umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] września 2017 r. strona złożyła wniosek o umorzenie całości zadłużenia (należności głównej wraz z odsetkami) z tytułu składek ubezpieczeniowych. Swoje żądanie wnioskodawca uzasadnił trudną sytuacją materialną. Wskazał, że posiada liczne zobowiązania, zarówno wobec podmiotów publicznoprawnych, jak i prywatnych wierzycieli. W ocenie wnioskodawcy nie istnieją widoku na spłatę jego zobowiązań, zaś kwota zadłużenia stale się powiększa. Strona podniosła, że nie posiada majątku, który mógłby posłużyć zaspokojeniu wierzycieli. Na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje dwójka dzieci w wieku szkolnych. Jego jedyne źródło utrzymania stanowią prace dorywcze. Jednocześnie nieregularność dochodów nie pozwala na ratalną spłatę zobowiązania.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] listopada 2017 r., znak [...], odmówił wnioskodawcy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych. Uzasadniając swoją decyzję organ stwierdził, że G. F. prowadził działalność gospodarczą w okresie od 8 grudnia 2006 r. do 15 czerwca 2011 r., zaś z dniem 16 czerwca 2011 r. dokonano wykreślenia wpisu z ewidencji oraz wyrejestrowano płatnika z ubezpieczeń. ZUS ustalił, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dwóją dzieci. Źródło utrzymania rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy z tytułu prac dorywczych w wysokości 400,00 zł netto miesięcznie oraz dochód żony ze stosunku pracy w kwocie 1953,00 zł. Organ ustalił, iż łączny koszt utrzymania rodziny wynosi 920,00 zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził również, że wnioskodawca posiada zobowiązania z tytułu podatków oraz kredytów. W stosunku do należności prowadzone były postępowania egzekucyjne przez sądowe organy egzekucyjne. Ustalono również, że wnioskodawca miesięcznie przeznacza na spłatę zobowiązań kwotę 540,00 zł. Strona jest również właścicielem nieruchomości zabudowanej o pow. 6667 m2, która jest zabezpieczona hipoteką na rzecz ZUS na kwotę 28665,50 zł. W domu mieszkają również rodzice wnioskodawcy z prawem dożywotnej służebności mieszkania. W dalszej kolejności organ przeanalizował ustalony stan faktyczny pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie należności składkowej, a wynikających z przepisów art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a tej ustawy. Organ uznał jednak, że w przypadku G. F. nie zachodzi żadna z ww. przesłanek. Przede wszystkim ZUS stwierdził, że nie zaszła przesłanka całkowitej nieściągalności. W tym kontekście organ wskazał, że nie stwierdzono bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo organ wskazał, że nie zostały wyczerpane wszelkie dostępne środki przymusowego dochodzenia należności. Zakład uznał również, że w sprawie nie wystąpił ważny interes osoby zobowiązanej uprawniający do umorzenia należności z tytułu składek na osobiste ubezpieczenia płatnika w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu sytuacja finansowa wnioskodawcy nie uzasadnia umorzenia należności składkowej. Zakład zwrócił uwagę na fakt, że wnioskodawca reguluje bieżące wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Ponadto spłaca zobowiązania w kwocie 540,00 zł miesięcznie. Organ uznał, że wprawdzie sytuacja materialna wnioskodawcy jest trudna, lecz istnieją widoki na spłatę zobowiązania w ratach po podjęciu przeze niego stałej pracy. ZUS podkreślił również, że umorzenie składek ubezpieczeniowych ma wyjątkowy charakter i nawet w przypadku stwierdzenia, że po stronie zobowiązanego występują przesłanki uprawniające do umorzenia należności, organ nie jest zobligowany do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. W tym wypadku Zakład musi bowiem mieć na uwadze nie tylko interes zobowiązanego, lecz również interes finansów ubezpieczeń społecznych.

Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Zakładu, iż w sprawie nie została stwierdzona bezskuteczność egzekucji. W ocenie skarżącego jest zgoła inaczej, bowiem wszczynane z inicjatywy ZUS postępowania egzekucyjne były przez organy egzekucyjne umarzane. Ponadto strona ponownie wskazała na swoją trudną sytuację materialną, a przede wszystkim brak stałych dochodów oraz liczne zobowiązania wobec innych wierzycieli.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ w zasadzie zaakceptował ustalenia faktyczne poczynione podczas pierwszorazowego rozpoznawania wniosku G. F. z tym ustaleniem jednak, że wynagrodzenie małżonki wnioskodawcy wynosi 2560,00 zł netto miesięcznie. W dalszej kolejności organ przytoczył treść przepisów stanowiących podstawę dla możliwości umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FGŚP. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez skarżącego, organ wskazał, że wprawdzie w toku postępowania egzekucyjnego nie odnotowano żadnych wpłat, to jednak fakt ten nie przesądza definitywnie o bezskuteczności egzekucji. O braku cech całkowitej nieściągalności nie świadczy również fakt posiadania przez dłużnika nieruchomości oraz dochodu z prac dorywczych. Dodatkowo organ wyjaśnił, że stan całkowitej nieściągalności stanowi jedynie przesłankę prawną, której wystąpienie umożliwia ewentualnie umorzenie należności składkowej, ale nie zobowiązuje on Zakładu do skorzystania

z dobrodziejstwa tej instytucji. W dalszej kolejności organ stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, aby po jego stronie zaistniała przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Wprawdzie dochód dłużnika jest niski, lecz jest on osobą w wieku aktywności zawodowej, bez obciążeń zdrowotnych ograniczających zdolność do pracy. Organ wskazał, że nie zasługiwała na uwzględnienie bierna postawa skarżącego, brak zaangażowania i pełnej aktywności zawodowej, co prowadzi do utrwalania nawyku nieopłacania składek i uchylania się od odpowiedzialności spoczywającej na przedsiębiorcy. W konsekwencji Zakład stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły nowe okoliczności, których uwzględnienie mogłoby zmienić stanowisko zawarte w pierwotnej decyzji.

Na powyższą decyzję G. F. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu domagając się jej uchylenia. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie przepisu, a nadto naruszenie prawa procesowego.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że organ w sposób nieprawidłowy ustalił stan faktyczny. Wskazał przede wszystkim, iż błędnie przyjął, że jego małżonka otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2560,00 zł netto podczas, gdy kwota ta jest kwotą brutto. Dodatkowo skarżący podniósł, że Zakład nieprawidłowo ustalił wysokość ponoszonych przez niego wydatków na spłatę bieżącego zadłużenia. Powyższe okoliczności świadczą zdaniem strony o pobieżnej i niestarannej analizie zgromadzonego materiału dowodowego. Skarżący wskazał również, że ZUS błędnie uznał, że po jego stronie nie zachodzi ważny interes dłużnika uzasadniający umorzenie należności z tytułu składek. W ocenie strony, opłacenie składek lub ich przymusowa egzekucja doprowadziłaby do pozbawienia go oraz jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący nie zgodził się również ze stanowiskiem organu, iż prezentuje on bierną postawę zawodową. Organ zbagatelizował fakt, że opiekuje się on dziećmi i jest gotów podjąć działalność agroturystyczną. Strona podniosła również, że w sprawie pojawiły się nowe fakty, albowiem rozpoznano u niego dyskopatię odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o jej oddalenie.

W rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy Sąd przyjął,

co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.; zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy u.s.u.s., które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Taką możliwość przewiduje treść art. 28 cyt. ustawy, który stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane

w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1).

Oznacza to, że należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), z zastrzeżeniem ust. 3a.

Całkowita nieściągalność, w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3).

Natomiast stosownie do art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, określonych w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zauważyć trzeba, że umorzenie należności składkowych, na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. oraz ust. 2 i 3 tej ustawy, ustawodawca oparł na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego tzw. uznania administracyjnego. Taka forma działania organu administracji oznacza, że organ ten nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków (por. J. Boć, T. Kuta, Prawo administracyjne, PWN, Warszawa 1984). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne (dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego skonstruowana m.in. poprzez użycie zwrotu "organ może" ) stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisami prawa materialnego. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym.

Powyższe nie oznacza, że organ, korzystając z możliwości działania na zasadzie uznania administracyjnego, może podejmować decyzje w sposób dowolny. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (tak wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.).

Uznaniowy, charakter decyzji w przedmiocie umorzenia musi z kolei mieć wpływ na zakres i sposób jej kontroli w toku postępowania przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się zazwyczaj, że ocenie ze strony sądu podlega w takich przypadkach jedynie poprawność postępowania dowodowo-wyjaśniającego i wynikających zeń konkluzji, nie zaś samo rozstrzygnięcie. Z tych też względów szczególnie istotne jest należyte uzasadnienie przez organ swojego stanowiska, które powinno być logiczne, spójne i znajdować oparcie w zebranym materiale dowodowym. Uzasadnienie takiej decyzji, jako jeden z elementów, powinno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, uniemożliwia, w przypadku jej zaskarżenia, ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Swobodne uznanie nie może być tożsame z dowolnością, dlatego uzasadnienie powinno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się więc do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, w tym kierunkowe wskazówki wyboru mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi.

Przenosząc powyższe rozważania na kanwę niniejszej sprawy, należało stwierdzić, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z powodu naruszenia przepisów proceduralnych, jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd uznał, że organ wbrew obowiązkom wynikającym z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. wbrew art. 7, art. 77 § 1 i 107 k.p.a. nie wyjaśnił i nie uzasadnił wystarczająco podjętego rozstrzygnięcia, uniemożliwiając w zasadzie Sądowi jego kontrolę.

Powyższe uchybienia Sąd dostrzegł w ocenie przesłanki umorzenia wskazanej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w szczególności w § 3 w ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Sąd stwierdza, że Zakład nie przeprowadził w należyty sposób postępowania merytorycznego, którego wynik uprawniałby do zaakceptowania jego stanowiska w tej kwestii.

Raz jeszcze należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru określonego zachowania organu, w tym zawarte w § 3 w ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wskazany przepis stanowi w tym zakresie m.in., że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, co ma podstawowe znaczenie w rozpatrywanej sprawie, w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Z poczynionych przez organ ustaleń wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką oraz dwójką dzieci. Źródło utrzymania rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę skarżącego z tytułu prac dorywczych w wysokości 400,00 zł netto miesięcznie oraz dochód żony ze stosunku pracy w kwocie 2560,00 zł netto. Organ ustalił, iż łączny koszt utrzymania rodziny wynosi 920,00 zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził również, że wnioskodawca posiada zobowiązania z tytułu podatków oraz kredytów, w łącznej wysokości 68772,00 zł. W stosunku do części tych należności prowadzone były postępowania egzekucyjne przez sądowe organy egzekucyjne. Ponadto część zobowiązań spłacana jest przez skarżącego, który przeznacza na ten cel ok. 540,00 zł miesięcznie. Strona jest również właścicielem nieruchomości zabudowanej o pow. 6667 m2, która jest zabezpieczona hipoteką na rzecz ZUS na kwotę 28665,50 zł. Co ważne w toku postępowania ZUS ustalił także, że w domu należącym do skarżącego mieszkają również jego rodzice z prawem dożywotnej służebności mieszkania.

Już w tym miejscu należało wskazać, że poczynione przez organ ustalenia faktyczne były nieścisłe, a to w zakresie dotyczącym dochodu uzyskiwanego przez małżonkę G. F. z tytułu stosunku pracy. Skarżący słusznie podnosił w swojej skardze, iż pomiędzy pierwszym rozstrzygnięciem organu oraz decyzją wydaną na skutek wniesionego odwołania, w tym zakresie, istnieją istotne rozbieżności. Organ nie wyjaśnił w żaden sposób, dlaczego przyjął, iż małżonka skarżącego uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 2560,00 zł netto, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a przede wszystkim znajdujące się w aktach zeznanie podatkowe małżonki płatnika wskazują, że jest to kwota brutto, nie zaś netto. Różnica w tym zakresie jest o tyle istotna, że przyjęcie określonej wartości w ostatecznym rozrachunku prowadzić może organ do odmiennych wniosków w zakresie możliwości płatniczych gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego. Jedynie prawidłowe ustalenie stanu faktycznego pozwoli na ocenę, czy w sprawie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Niezależnie od powyższego, należało również wskazać, że pomimo poczynionych przez organ ustaleń w pozostałym zakresie, w treści zaskarżonej decyzji, a ściślej - w jej uzasadnieniu - organ jedynie w sposób pobieżny odniósł się do materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania w kontekście przesłanki o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia, tj. rozważenia zależności pomiędzy opłaceniem należności z tytułu składek a możliwością zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych rodziny skarżącego.

W przedmiotowej sprawie ZUS, odnosząc się w uzasadnieniu decyzji do sytuacji życiowej i finansowej skarżącego nie pokusił się nawet o rozważenie, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego możliwe jest realne wywiązanie się byłego przedsiębiorcy ze zobowiązania wobec ZUS i czy zapłata zaległości, może zagrozić egzystencji jego i jego rodziny, co ma znaczenie

z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ niejako pominął w swoich rozważaniach takie okoliczności, jak to, że organy egzekucyjne kilkukrotnie umarzały wobec skarżącego prowadzone postępowania egzekucyjne; umarzone były wobec niego należności sądowe przez Prezesa Sądu Rejonowego w Z. Organ nie odniósł więc warunków umorzenia określonych w wymienionym przepisie do stanu faktycznego niniejszej sprawy, tj. konkretnych warunków skarżącego, nie dokonując oceny, czy sytuacja skarżącego jest tego rodzaju, że opłacenie przez niego należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Co prawda obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obciąża wnioskodawcę, niemniej jednak organ powinien ocenić wszystkie okoliczności sprawy w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania) oraz wnioskowane przez stronę (zob. m.in., B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69).

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w odniesieniu do wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przesłanki nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ lakonicznie wskazał, że wnioskodawca nie wykazał, aby w jego przypadku zaistniała którakolwiek z przesłanek uregulowanych w ww. rozporządzeniu.

Tymczasem uzasadnienie decyzji Zakładu powinno wskazywać na bardzo wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, zdolności płatniczych przy uwzględnieniu obecnej sytuacji życiowej i rodzinnej ( po zaprzestaniu przez niego prowadzenia działalności gospodarczej), niezbędnych wydatków (także na wyżywienie), biorąc pod uwagę również to, że w stosunku do zobowiązanego prowadzone są liczne, bezskuteczne postępowania egzekucyjne, jak również fakt, że jego majątek – nieruchomość stanowiąca miejsce zamieszkania rodziny – jest obciążona zabezpieczeniem hipotecznym i ciąży na niej prawo dożywocia na rzecz rodziców skarżącego.

W konsekwencji organ nie wyjaśnił również jaka jest rzeczywista możliwość spłaty zadłużenia, nie przedstawił przy tym jakie konkretnie w sytuacji życiowej skarżącego są realne szanse otrzymania pracy i uzyskiwania dochodów, wskazując jedynie, że jest on osobą w wieku aktywności zawodowej, bez obciążeń zdrowotnych ograniczających go do pracy.

Takiego działania organu nie można uznać za prawidłowe.

Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego do tego przepisu należy także, zdaniem Sądu, mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (tak wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14, opubl. CBOSA).

Jeszcze raz podkreślić należy, że organ podnosząc, że składki nie są w sprawie całkowicie nieściągalne, nie rozważył w ogóle, czy sytuacja, którą może spowodować egzekucja zaległych składek, nie będzie dla skarżącego oraz jego rodziny zbyt ciężka i nie odniósł się do realnych konsekwencji egzekucji tych należności. Takiej oceny organ powinien, zdaniem Sądu dokonać mając na uwadze, że prawa każdego obywatela m.in. do ochrony pracy, ochrony zdrowia, rodziny itp. są objęte gwarancjami konstytucyjnymi, a zatem przesłanki stosowania ulg w zapłacie należności publicznoprawnych winny być zazwyczaj interpretowane przez pryzmat możliwości realizacji tych gwarancji. Tym istotniejsze jest zatem, by organ właściwy w sprawach umorzenia należności z tytułu składek, przy badaniu przesłanek określonych w powołanym rozporządzeniu odniósł się wyczerpująco do ustalonych w postępowaniu faktów i potwierdził lub wykluczył zagrożenie wskazanych wartości wnioskującego o ulgę. To, czy nawet w razie ich potwierdzenia, organ zdecyduje o odmowie przyznania ulgi z uwagi na inne wartości, należy do sfery uznania administracyjnego, jednak należyte ustalenie faktycznej sytuacji strony i jej przeanalizowanie w kontekście wpływu postępowania egzekucyjnego na jej zdolność utrzymania jest obowiązkiem organu, a sformułowane na podstawie tej analizy wnioski muszą spełniać kryteria stawiane swobodnej ocenie dowodów. Stąd też uzasadnienie decyzji w tej kwestii nie może być ogólnikowe, ale poczynione w nim rozważania i postawione wnioski muszą - w kontekście ustalonych faktów - poddawać się ocenie co do poprawności rozumowania, warunku uwzględnienia wszystkich ważnych elementów sytuacji strony oraz wszechstronności oceny (co do zaistnienia przesłanek umorzenia). W przeciwnym wypadku można mówić o naruszeniu zasady zaufania do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) oraz zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.).

Ponownie podkreślenia wymaga, że uzasadnienie decyzji organu powinno zaś zawierać wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków oraz rozważenie wpływu egzekucji konkretnej kwoty należności na sytuację życiową zobowiązanego, w tym przede wszystkim jego zdolność do utrzymania. Okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok z NSA dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, publ. LEX nr 399183 oraz CBOSA).

Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego (zwłaszcza art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności.

Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości i właściwie, wnikliwie odnieść przesłanki umorzenia zawarte w § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia do konkretnej sytuacji Skarżącego, na którą składa się sytuacja zdrowotna i finansowa Skarżącego, oraz realnie ocenić możliwości podjęcia przez Skarżącego pracy, która pozwoli utrzymać siebie oraz spłacić zadłużenie.

Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" p.p.s.a Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.