Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1602/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant referent stażysta Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skarg J. M. i J. i G.-D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 13 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego oddala skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] maja 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołań J. M. i J. G., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2020 r., nr [...], o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w [...] przy ul. [...], nr hip. [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Nieruchomość [...] położona przy ul. [...], nr hip. [...] o powierzchni [...] m2 znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279).

Nieruchomość, co potwierdza zaświadczenie Sądu Grodzkiego w [...] Oddział Ksiąg Wieczystych nr [...] z [...] października 1949 r., stanowiła własność P. S. oraz M. W. po połowie niepodzielnie, na mocy aktu z 15 lipca 1939 r.

Z dniem [...] listopada 1945 r., na podstawie art. 1 ww. dekretu, przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy [...], a następnie Skarbu Państwa.

Pismem z [...] października 1949 r. M. W. i P. S. złożyły wniosek o prolongatę terminu płatności dzierżawy czasowej za grunt położony w [...] na [...] przy ul. [...] Nr hip. [...], załączając do niego wniosek o przyznanie za czynszem symbolicznym prawa własności czasowej.

Aktem notarialnym z [...] października 1955 r., Rep. A Nr [...], P. S. i M.W. sprzedały J. I M. Z. budynek mieszkalny oraz przysługujące im prawa i roszczenia do nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...].

Decyzją z [...] lipca 2013 r., nr [...], Prezydent [...] odmówił Z. M., J. G. oraz J. M. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z [...] kwietnia 2014 r,. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2013 r.

Wyrokiem z 5 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1800/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2014 r. oraz decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2013 r.

Decyzją z [...] marca 2016 r., nr [...], Prezydent [...] odmówił następcom prawnym dawnych właścicieli przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z [...] czerwca 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło decyzję Prezydenta [...] z [...] marca 2016 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Decyzją z [...] listopada 2020 r. Prezydent [...] orzekł o odmowie J. G. oraz J. M. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w [...] przy ul. [...], nr hip. [...] wskazując na niezłożenie wniosku dekretowego w terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu.

Odwołania od powyższej decyzji wnieśli J. M. oraz J. G..

Decyzją z [...] maja 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2020 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że byli właściciele nieruchomości nie dopełnili warunku złożenia wniosku dekretowego w terminie. Wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, opatrzony datą [...] października 1949 r., został złożony przez P. S. i M. W. w Wydziale Polityki Budowlanej w tym dniu, co wynika z prezentaty na wniosku. Z kolei przedmiotowy grunt został przez gminę objęty w posiadanie w dniu [...] kwietnia 1949 r., co ogłoszono w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego Nr [...]. W konsekwencji upływ 6-miesięcznego terminu nastąpił w dniu [...] października 1949 r. Zdaniem Kolegium, skoro wniosek dekretowy został złożony [...] października 1949 r., to określony w dekrecie termin nie został dotrzymany.

Organ odwoławczy uznał, że Prezydent prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie. Kolegium podniosło, że podstawowym materiałem dowodowym, w oparciu o który wydawane są decyzje rozpoznające wnioski dekretowe, są akta własnościowe danej nieruchomości. W przypadku braku pełnej dokumentacji, a w szczególności dowodu wpływu wniosku, organ posiłkuje się zapisami zawartymi w oryginalnym rejestrze wpływu wniosków dekretowych znajdującym się w [...] Urzędzie Wojewódzkim. Kolegium wskazało, że na gruncie niniejszej sprawy Prezydent po raz drugi w trakcie postępowania zwrócił się do Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego i uzyskał informację, że w rejestrze wniosków dekretowych nie figuruje wniosek dotyczący nieruchomości przy ul. [...] nr hip. [...]. Urząd Wojewódzki przesłał kopię wniosku o podanym wyżej numerze z datą stempla wpływu do Wydziału Polityki Budowlanej z [...] grudnia 1948 r., jednak wniosek ten dotyczy nieruchomości położonej przy ul. [...].

Z kolei aktach własnościowych stanowiących główne źródło informacji znajduje się jedynie wniosek z [...] października 1949 r. Ponadto, w aktach tych brak jest asygnaty przychodowej z tytułu opłacenia opłaty manipulacyjnej w kwocie [...] zł. Co więcej, zaświadczenie hipoteczne wystawione przez Sąd Grodzki w [...] datowane jest na [...] października 1949 r., a więc również po dacie wynikającej z dekretu.

Kolegium dodało, że znajdujący się w aktach własnościowych wniosek nie jest opatrzony jakąkolwiek pieczęcią. Pieczęć o treści "Zarząd Miejski w [...], Wydział Polityki Budowlanej, Wpłynęło dnia [...].10.949 r." znajduje się na piśmie zatytułowanym "Prośba o przedłużenie terminu wpłaty". Jak wynika z akt sprawy, pismo z [...] października 1949 r. zostało potraktowane jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności, co wynika z treści projektu orzeczenia administracyjnego o odmowie przywrócenia terminu.

Zdaniem organu odwoławczego, złożenia wniosku dekretowego nie potwierdza również treść aktu notarialnego z [...] października 1955 r., Rep. Nr [...], na mocy którego J. i Z. M. nabyli od P. S. i M. W. nieruchomość o pow. [...] m2 przy ul. [...]. W ocenie organu, powołany przez skarżących akapit 3 na str. 2 ww. aktu nie stanowi dowodu na złożenie w terminie wniosku dekretowego. Kolegium wskazało, że przyjmując oświadczenie od stron notariusz potwierdza bowiem jedynie tylko to co strony zeznały do aktu i nie jest obowiązany do badania prawdziwości tych twierdzeń. Okazanie przy ww. akcie notarialnym pokwitowania opatrzonego numerem i datą przypisaną do innej nieruchomości również nie dowodzi, że złożone pokwitowanie dotyczyło nieruchomości przy ul. [...]. W ocenie Kolegium, nie jest zatem jasne, czemu miałoby służyć oczekiwane przez pełnomocnika skarżącego przeprowadzenie dowodu przeciw treści aktu notarialnego, skoro akt ten nie potwierdza przedłożenia pokwitowania dotyczącego przedmiotowej nieruchomości. Z ww. aktu wynika, że okazane pokwitowanie dotyczyło nieruchomości przy ul. [...] i, zgodnie z ww. aktem, co do tego dokumentu można przyjąć, że notariusz dokonał potwierdzenia. Zdaniem organu, oczywiste jest, że przedstawione pokwitowanie nie dotyczyło nieruchomości przy ul. [...]. Niemniej jednak z tak sformułowanego zapisu aktu notarialnego nie można wyprowadzić takich konsekwencji prawnych, jakich domagają się skarżący. Kolegium dodało, że nie widzi potrzeby prowadzenia poszukiwań w dawnych rejestrach aktów notarialnych w celu poszukiwania pokwitowania, skoro zostało ono notariuszowi okazane, a nie złożone do aktu.

Organ odwoławczy podniósł również, że powołane w odwołaniu orzeczenia sądów administracyjnych wskazują na konieczność oceny całego materiału dowodowego. Ten zaś wymóg organ pierwszej instancji spełnił. Odnosząc się do twierdzenia, że wiele dokumentów zaginęło, a prowadzone rejestry są niekompletne, a zatem nie można stawiać tezy, że nieznalezienie wniosku oznacza, że go nie było Kolegium podkreśliło, że okoliczności złożenia wniosku o określonej treści i w określonej dacie nie można domniemywać. Zatem w sytuacji, gdy ani akta własnościowe nieruchomości, ani rejestr wniosków dekretowych, ani archiwum państwowe nie potwierdzają złożenia wniosku we właściwym terminie, należy przyjąć, że został on złożony po wymaganym terminie. Sami skarżący także nie przedstawili żadnego dowodu, który wskazywałby na złożenie wniosku we właściwym czasie.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyli J. M. i J. G..

W obu skargach zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) art. 76 § 1 k.p.a. poprzez nieuznanie jako dowodu złożenia wniosku dekretowego aktu notarialnego sprzedaży z [...] października 1955 r. Rep. nr [...], sporządzonego przed notariuszem S. B., w którym znajduje się oświadczenie poprzedników prawnych skarżących o zgłoszeniu w terminie wniosku dekretowego do Zarządu Miejskiego [...], Wydziału Polityki Budowlanej i wzmianka o okazaniu pokwitowania złożenia tego wniosku notariuszowi,

2) prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. i przyjęcie, że poprzednicy prawni skarżących złożyli wniosek dekretowy 31 października 1949 r., to jest po upływie 6-miesięcznego terminu, mimo że pismo to jest wnioskiem o prolongatę terminu wpłaty, a nie wnioskiem dekretowym, natomiast dowodem złożenia wniosku w terminie jest dokument okazany notariuszowi (urzędnikowi państwowemu) w akcie notarialnym z 19 października 1955 r. przez poprzedników prawnych skarżących.

Wskazując na powyższe naruszenia J. M. i J. G. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W tożsamych uzasadnieniach skarg podniesiono, że sprawa odzyskania nieruchomości przy ul. [...] w [...] toczy się od ponad sześćdziesięciu lat. Prowadząc zaś sprawę przez kolejne siedem lat, po uchyleniu wyrokiem sądu poprzednio wydanych decyzji, organ nie uwzględnił stanowiska sądu i nie wyjaśnił dlaczego odmawia uznania aktu notarialnego z [...] października 1955 r. i zawartych w nim twierdzeń jako dowodu na złożenie wniosku dekretowego w terminie.

Skarżący podnieśli, że organ nie przeprowadził skutecznie przeciwdowodu przeciwko treści aktu notarialnego. Nie można bowiem przyjąć, że znalezienie pokwitowania z [...] grudnia 1948 r., numer [...], powołanego w akcie notarialnym, odnoszącego się do innej nieruchomości niż przedmiotowa nieruchomość i podpisanego przez osobę trzecią niebędącą stroną w sprawie, stanowi wystarczający dowód na nieważność oświadczenia złożonego przez M. W. i P. S. o złożeniu wniosku dekretowego w terminie.

W skargach podkreślono, że notariusz był obowiązany do dbania o interesy obu stron i zgodnie z aktem notarialnym okazywane notariuszowi dokumenty podlegały dokładnemu sprawdzeniu. Logiczne zatem, zdaniem skarżących, jest to, że notariusz musiał sprawdzić pokwitowanie okazywane mu jako dowód na złożenie wniosku dekretowego dotyczącego ul. [...]. W treści samego aktu notarialnego czytamy, że "Pokwitowanie ze złożenia powyższego wniosku zostało okazane", a więc tego konkretnego wniosku dotyczącego ul. [...], a nie innego. Powołanie zatem jako numeru pokwitowania [...] dotyczącego innej nieruchomości było jedynie błędem przy sporządzaniu aktu notarialnego. W tej sytuacji wywodzone z tego faktu przez organ odwoławczy domniemanie, że wniosku dekretowego dotyczącego ul. [...] nie było, jest nieuzasadnione i nie może być podstawą do odmowy przyznania skarżącym prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości. Skarżący podkreślili, że akt notarialny z [...] października 1955 r. stanowi zupełny dowód na to, że wniosek dekretowy dotyczący nieruchomości przy ul. [...] został złożony w terminie, a na dzień zawarcia aktu notarialnego decyzja odmowna w sprawie nie została wydana.

Zdaniem skarżących, organy błędnie przyjęły również, że wniosek złożony przez M. W. i P. S. o prolongatę terminu płatności dzierżawy czasowej z [...] października 1949 r. jest wnioskiem o prolongatę terminu do złożenia wniosku dekretowego. Tym samym organy błędnie również założyły, że sam wniosek został złożony po terminie. Skarżący podkreślili, że wniosek z [...] października 1949 r. o prolongatę terminu płatności dzierżawy czasowej został złożony w następstwie złożenia wniosku dekretowego. Zatem sam wniosek złożony został przez M. W. i P. S. wcześniej - zgodnie z oświadczeniem znajdującym się w akcie notarialnym i dokumentem okazanym notariuszowi na potwierdzenie tego oświadczenia.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi są niezasadne.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), dalej zwanego "dekretem" lub "dekretem z 26 października 1945 r."

Powołany akt prawny, podobnie jak i inne akty prawne z tego okresu, wydany został tuż po zakończeniu działań wojennych w określonych uwarunkowaniach historycznych, społecznych i politycznych. Celem wydania dekretu, zgodnie z jego art. 1, było "umożliwienie racjonalnego przeprowadzenia odbudowy stolicy i dalszej jej rozbudowy zgodnie z potrzebami Narodu, w szczególności zaś szybkiego dysponowania terenami i właściwego ich wykorzystania". Wskazany przepis stanowił, że wszelkie grunty na obszarze miasta przechodzą z dniem wejścia w życie dekretu na własność gminy m. st. Warszawy. Jednocześnie powołany dekret gwarantował, że dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela będący w posiadaniu gruntu lub osoby prawa jego reprezentujące mogły, w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę, zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym (później prawa własności czasowej) lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną (art. 7 ust. 1 dekretu). Gmina zaś, w następstwie złożenia takiego wniosku, nie tylko mogła, lecz miała obowiązek uwzględnienia wniosku w razie spełnienia przesłanki wymienionej w art. 7 ust. 2 dekretu.

W niniejszej sprawie organy uznały, że byli właściciele nieruchomości warszawskiej nie dopełnili warunku złożenia wniosku dekretowego w terminie, co skutkować musi odmową przyznania prawa użytkowania wieczystego. Powyższe stanowisko organów zakwestionowali skarżący podnosząc, że organ błędnie nie uznał jako dowodu terminowego złożenia wniosku aktu notarialnego z dnia [...] października 1955 r., w którym znajduje się oświadczenie poprzedników prawnych skarżących o zgłoszeniu w terminie wniosku dekretowego do Zarządu Miejskiego [...], Wydziału Polityki Budowlanej i wzmianka o okazaniu pokwitowania złożenia tego wniosku notariuszowi. W szczególności skarżący zarzucili organom naruszenie art. 76 § 1 k.p.a., zgodnie z którym dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Zdaniem skarżących, istnieje zatem domniemanie zgodności z prawdą tego, co zostało w akcie notarialnym z [...] października 1955 r. stwierdzone przez notariusza S. B. sporządzającego ten dokument.

W ocenie Sądu, powyższe stanowisko skarżących jest niezasadne. Tak jak bowiem prawidłowo dostrzegł organ odwoławczy, przyjmując oświadczenie od strony stawającej do aktu notariusz potwierdza jedynie to, co strona do niego zeznała. Notariusz nie jest natomiast obowiązany do badania prawdziwości tego twierdzenia. Innymi słowy, w akcie notarialnym notariusz potwierdza jedynie, że określone oświadczenie zostało przez stronę stawającą do aktu złożone, a nie, że oświadczenie to jest zgodne z prawdą. Ponadto, wbrew twierdzeniu skarżących, za dowód na złożenie wniosku dekretowego w terminie nie można uznać okazanego przy akcie notarialnym z [...] października 1955 r. pokwitowania. Przeprowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające wykazało bowiem, że pokwitowanie to zostało opatrzone numerem i datą przypisanymi do innej nieruchomości warszawskiej niż nieruchomość położona przy ul. [...].

Wobec powyższego, za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 76 § 1 k.p.a., a także art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. W ocenie Sądu, rozpatrując niniejszą sprawę organy właściwie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym akt notarialny z [...] października 1955 r., czemu dały wyraz w uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć. Z akt sprawy wynika również, że organy dołożyły wszelkich starań, aby ustalić czy w aktach istniał wniosek o ustanowienie własności czasowej do gruntu przy ul. [...] opatrzony innym numerem oraz datą, potwierdzający złożenie go w terminie wynikającym z art. 7 ust. 1 dekretu. W szczególności organy dokonały dogłębnej analizy zawartości akt własnościowych przedmiotowej nieruchomości, w tym znajdującego się w tych aktach wniosku z dnia [...] października 1949 r., pisma z dnia [...] października 1949 r. zatytułowanego "Prośba o przedłużenie terminu wpłaty" oraz zaświadczenia hipotecznego wystawionego przez Sąd Grodzki w [...] i opatrzonego datą [...] października 1949 r. Dokonując ustaleń w sprawie organy prawidłowo posiłkowały się również zapisami zawartymi w rejestrze wniosków dekretowych [...] Urzędu Wojewódzkiego, który jednak nadesłał jedynie kopię wniosku nr [...] opatrzonego datą [...] grudnia 1948 r. dotyczącego innej nieruchomości, to jest nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...].

Zdaniem Sądu, ustalenia poczynione przez organy i przyjęte za podstawę rozstrzygania w niniejszej sprawie znajdują oparcie w całokształcie zgromadzonego materiału dowodowego, który został zebrany, rozpatrzony i oceniony w sposób wszechstronny i wyczerpujący. Tak jak prawidłowo dostrzegł organ odwoławczy, okoliczności złożenia wniosku o określonej treści i w określonej dacie nie można domniemywać. Skoro zatem akta własnościowe przedmiotowej nieruchomości, rejestr wniosków dekretowych [...] Urzędu Wojewódzkiego oraz archiwum państwowe nie potwierdzają okoliczności złożenia wniosku dekretowego w terminie wynikającym z dekretu, to prawidłowo uznały organy, że został on złożony po terminie. Skarżący nie przedstawili również żadnego dowodu, z którego wynikałoby, że wniosek dekretowy został złożony w terminie.

Podsumowując, skoro w rozpoznawanej sprawie wniosek dekretowy nie został złożony w terminie, to prawidłowo uznały organy, że uchybienie temu terminowi spowodowało wygaśnięcie roszczenia skarżących o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości przy ul. [...] - a to skutkuje odmową uwzględnienia tego wniosku.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), orzekł jak w sentencji.