Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1990/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2005 r. sprawy ze skargi H. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie wstrzymania postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr. [...] 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu w całości: 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec W. Z. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P. i [...] Urząd Wojewódzki w P. (nr [...]), organ egzekucyjny dokonał zajęcia samochodu osobowego marki [...].

W związku ze zbiegiem egzekucji sądowej i administracyjnej skierowanej do ww. ruchomości, Sąd [...] w P. Wydział [...] Cywilny postanowieniem z dnia [...] października 2002r. sygn. akt [...] powierzył prowadzenie egzekucji Urzędowi Skarbowemu w P. w trybie egzekucji administracyjnej. Sąd [...] w P. postanowieniem z dnia [...] marca 2003r. wydanym na skutek zażalenia wierzycieli E. N. i E. O., oddalił zażalenie w całości. W związku z tym Urząd Skarbowy w P. był właściwy do łącznego prowadzenia egzekucji administracyjnej i cywilnej w trybie egzekucji administracyjnej.

W dniu 6 maja 2003r. do organu egzekucyjnego wpłynęły dwa wnioski żony dłużnika I. Z.: o wyłączenie spod zajęcia samochodu marki [...] oraz o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku. Wnioskodawczyni podniosła, że w wyniku podziału majątku wspólnego małżonków Z., dokonanego w dniu 1 września 1998r., stała się właścicielem zajętego samochodu w 99%.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. dwoma postanowieniami z dnia [...] maja 2003r. po pierwsze odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wyłączenie spod zajęcia ww. ruchomości (nr [...]), po drugie odmówił wyłączenia ww. ruchomości spod zajęcia (nr [...]).

Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wyłączenie spod zajęcia ww. ruchomości. I. Z., nie godząc się ze stanowiskiem organu drugiej instancji, złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1984/03.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2003r., nr [...], działając na podstawie art. 123 § 1 k.p.a. oraz art. 18, art. 23 § 1, 5 i 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 110, poz. 968 ze zm.), powoływanej dalej jako u.p.e.a. wstrzymał z urzędu prowadzone postępowanie egzekucyjne na czas określony, do czasu rozpatrzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi złożonej przez I. Z. na postanowienie Izby Skarbowej w P. z dnia [...] czerwca 2003r.

W uzasadnieniu stwierdził, iż na dzień wydania postanowienia I. i W. Z. nie posiadali zaległości podatkowych, a postępowanie egzekucyjne wszczęte z wniosków innych wierzycieli dotyczy zobowiązań cywilnoprawnych, na poczet których dokonano zajęcia ruchomości tj. samochodu [...].

Postanowienie zostało doręczono dłużnikowi W. Z. (w dniu 10 listopada 2003r.), wierzycielom: E. N. (w dniu 7 listopada 2003r.), E. B. (w dniu 7 listopada 2003r.), "O." spółce z o. o. w Z. (w dniu 14 listopada 2003r.), H. w P. (w dniu 6 listopada 2003r.). W aktach sprawy brak zwrotnego potwierdzenia odbioru, z którego wynikałoby, że organ nadzoru – Dyrektor Izby Skarbowej w P. doręczył ww. postanowienie współwłaścicielce zajętego samochodu I. Z., mimo iż na tym postanowieniu widnieje, że otrzymuje je m.in. I. Z..

Sąd zauważa, że w aktach sprawy znajduje się pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 24 maja 2004r., skierowane do Izby Skarbowej w P., z którego wynika, że W. Z. uregulował należności wynikające z tytułów wykonawczych w dniu 5 maja 2003r. (k. 139 akt administracyjnych).

H." w P. w zażaleniu z dnia 7 listopada 2003r. wniosła o uchylenie ww. postanowienia organu nadzoru, gdyż wstrzymanie egzekucji pozbawiło wierzycieli możliwości ściągnięcia długów. Naruszono ponadto przepis art. 23 § 7 u.p.e.a., ponieważ przed wydaniem postanowienia nie wystąpiono do wierzycieli i nie uzyskano ich zgody na wstrzymanie egzekucji. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. zostało ponadto doręczone Spółdzielni dopiero po trzech miesiącach, na skutek złożonego pisma z dnia 7 października 2003r.

Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2004r., nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17, art. 18, art. 23 § 5 u.p.e.a., uchylił w całości zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu zgodził się ze stanowiskiem wierzyciela, że uchylone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Przyznał też, że organ nadzoru, zgodnie z art. 23 § 7 u.p.e.a. mógł wstrzymać czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne dotyczące należności pieniężnych innych niż pozostające we właściwości urzędów skarbowych wyłącznie za zgodą wierzyciela. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach wynikało, iż brak było tego stanowiska. Minister stwierdził ponadto, iż po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjne i sądowej zobowiązany uregulował w całości należności, w związku z dochodzeniem których organ administracyjny dokonał zajęć. Należności te korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi należnościami dochodzonymi od zobowiązanego. Wygasły zatem zobowiązania dochodzone w trybie administracyjnym i powstała przesłanka do formalnego uchylenia dokonanych w toku egzekucji administracyjnej zajęć, w tym przedmiotowego samochodu. Tym samym odpadła przesłanka z art. 773 § 1 k.p.c. Należało więc zwrócić akta egzekucji sądowej komornikowi sądowemu. W tym stanie rzeczy Minister Finansów stwierdził, że wydanie postanowienia o wstrzymaniu postępowania egzekucyjnego było nieuprawnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2004r. H. w P. wniosła o uchylenie ww. postanowienia Ministra Finansów w części dotyczącej umorzenia postępowania pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu podniosła, iż zaskarżone postanowienie nie jest słuszne w części dotyczącej umorzenia postępowania pierwszej instancji. Zdaniem strony zwrócenie akt egzekucyjnych do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego Komornikowi Sądowemu Rewiru [...] przy Sądzie [...] w P. sprzeczne jest z postanowieniem Sądu [...] w P. z dnia [...] października 2002r. sygn. akt [...] oraz z postanowieniem Sądu [...] w P. z dnia [...] marca 2003r. sygn. akt [...] , które są prawomocne i wykluczają prowadzenie egzekucji przez komornika sądowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Podniósł również, że stwierdzając w postanowieniu, iż odpadła przesłanka do łącznego prowadzenia egzekucji, kierował się nie tylko wykładnią gramatyczną przepisu art. 773 k.p.c., ale także wykładnią celowościową. W ocenie organu postanowienie sądu w przedmiocie wyznaczenia organu egzekucyjnego dotyczy konkretnej rzeczy lub prawa majątkowego, a nie całej egzekucji administracyjnej i sądowej. Rozstrzygnięcie, co do zbiegu egzekucji nie powinno w sposób istotny zmieniać bowiem sytuacji prawnej wierzyciela i zobowiązanego. Przejęcie natomiast całego postępowania egzekucyjnego przez organ wskazany przez sąd powodowałoby, że uczestnikom postępowania przysługiwałyby odmienne środki zaskarżenia, inny byłby sposób ustalania kosztów egzekucyjnych i możliwości obciążania nimi wierzyciela. Potwierdzeniem słuszności takiego rozumowania w ocenie Ministra Finansów są użyte przez ustawodawcę pojęcia w art. 773 § 1 k.p.c. W zdaniu pierwszym tego przepisu mówi się o"egzekucji" – środku, sposobie egzekwowania, a w zdaniu drugim używa się pojęcia "postępowanie egzekucyjne", pod którym należałoby rozumieć ogół czynności związanych z egzekucją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć z nieco innych powodów i na innej podstawie prawnej, niż wskazane przez stronę skarżącą.

Sąd administracyjny zauważa, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawuje bowiem kontrolę zgodności z prawem zaskarżonych decyzji, postanowień i aktów wymienionych w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w skrócie P.p.s.a., na podstawie art. 184 Konstytucji RP oraz art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269).

W ocenie Sądu w postępowaniu przed organami nadzoru – a przede wszystkim przed Ministrem Finansów wyczerpana została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., doszło więc do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a.).

Postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym przez organ nadzoru drugiej instancji dotknięte jest wadą procesowo-prawną. Analiza akt administracyjnych przedstawionych Sądowi wskazuje, że przed Ministrem Finansów, bez własnej winy, w postępowaniu nie brali udziału: dłużnik W. Z., wierzyciele – E. N., E. B., "O." Spółka z o. o. w Z. oraz współwłaściciel w 99% zajętego w postępowaniu egzekucyjnym samochodu – I. Z. Wierzyciele i dłużnik otrzymali natomiast postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] sierpnia 2003r. w przedmiocie wstrzymania prowadzonego postępowania egzekucyjnego na czas określony, wydane z urzędu. Powinni zatem uczestniczyć w postępowaniu, które toczyło się na skutek wniesienia zażalenia przez jednego z wierzycieli. Należało im również doręczyć postanowienie organu nadzoru drugiej instancji.

Sąd zauważa ponadto, że na podstawie akt sprawy nie można uznać, że ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej otrzymała I. Z., która żądała czynności organu ze względu na swój interes prawny - wyłączenia spod egzekucji samochodu osobowego, który stanowił jej własność w 99% (art. 38 § 1 u.p.e.a.). Tym samym stwierdzić należy, że wobec tej osoby zarówno w postępowaniu przed organem nadzoru pierwszej, jak i drugiej instancji wyczerpana została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Doszło więc do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a.).

W świetle poglądów doktryny i orzecznictwa przez udział w postępowaniu należy rozumieć nie tylko udział w czynnościach postępowania wyjaśniającego, ale też i udział w czynnościach decydujących, który jest realizowany przez doręczenie stronie decyzji. Przez pozbawienie strony udziału w postępowaniu należy zatem rozumieć przypadki, gdy stronie nie doręczono decyzji. Dotyczy to spraw, w których występuje wielość stron, gdy jednej ze stron nie doręczono decyzji (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz Wyd. C.H. Beck Warszawa 2004r., s. 637).

Specyfiką postępowania egzekucyjnego jest wydawanie rozstrzygnięć co do meritum w formie postanowienia. Skoro zaskarżone postanowienie Ministra Finansów zostało doręczone jedynie jednemu z wierzycieli, który wniósł zażalenie, a poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. nie doręczono także osobie trzeciej, która rościła sobie prawo do zajętej rzeczy, należało uznać, że wymienione wyżej osoby uczestniczące w postępowaniu egzekucyjnym i mające interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a., który ma zastosowanie w sprawie na podstawie art. 18 u.p.e.a., nie brały udziału w postępowaniu bez swej winy.

O braku winy wyżej wymienionych osób świadczy przede wszystkim to, że nie zostały one dopuszczone do uczestnictwa w postępowaniu przed organami nadzoru. Dyrektor Izby Skarbowej w P. nie zawiadomił bowiem: dłużnika, wierzycieli (z wyjątkiem tego, który wniósł zażalenie) i osoby trzeciej - właścicielki zajętego samochodu (osobie tej nie doręczono także postanowienia o wstrzymaniu z urzędu postępowania egzekucyjnego, a w każdym razie brak dowodu doręczenie w aktach sprawy) o wniesieniu przez jednego z wierzycieli (H. w P.) środka zaskarżenia – zażalenia. Postępowanie zażaleniowe toczyło się zatem bez udziału ww. osób. Doszło tym samym do niedopuszczenia stron do uczestnictwa w części postępowania egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w odniesieniu do zarzutu strony skarżącej, iż nieprawidłowe było umorzenie postępowania organu pierwszej instancji stwierdza, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Umorzenie postępowania w przedmiocie wstrzymania z urzędu prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie oznacza umorzenia postępowania egzekucyjnego w ogóle. Sentencja postanowienia Ministra Finansów brzmi "umarza postępowanie I instancji". Skoro organem pierwszej instancji był w przedmiotowej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej w P., który wstrzymał z urzędu prowadzenie postępowania egzekucyjnego, umorzenie postępowania pierwszej instancji oznacza umorzenie postępowania w zakresie wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Za takim stanowiskiem przemawia również sformułowanie znajdujące się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że postanowienie o wstrzymaniu postępowania egzekucyjnego było nieuprawnione ze względu na to, iż dłużnik po wystąpieniu zbiegu egzekucji uregulował należności w związku z dochodzeniem, których organ administracyjny dokonał zajęcia ww. samochodu osobowego.

W odniesieniu do kolejnego zarzutu strony, iż nieprawidłowe było wyrażenie przez Ministra Finansów stanowiska, iż w sytuacji, gdy dłużnik po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy – samochodu osobowego marki [...] zapłaci należności, w związku z dochodzeniem których organ administracyjny dokonał zajęcia ww. auta, nie jest możliwe zwrócenie akt egzekucji sądowej komornikowi sądowemu, bo w obrocie prawnym pozostają postanowienia sądów powszechnych pierwszej i drugiej instancji o przekazaniu sprawy do łącznego prowadzenia egzekucji administracyjnej i sądowej organowi administracyjnemu, Sąd stwierdza, że pogląd organu, choć prawidłowy ze względu na unormowania zawarte w art. 773 k.p.c. w związku z art. 62 u.p.e.a., jest co najmniej przedwczesny w niewyjaśnionych w sposób należyty okolicznościach sprawy. Wprawdzie z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 24 maja 2004r., skierowanego do Izby Skarbowej w P. - wynika, że W. Z. uregulował należności wynikające z tytułów wykonawczych w dniu 5 maja 2003r. (k. 139 akt administracyjnych), nie jest to jednak dowód potwierdzający wpłatę tychże należności przez zobowiązanego.

Sąd zauważa ponadto, że uzupełnianie argumentacji zaskarżonego postanowienia w odpowiedzi na skargę nie jest prawidłowe i nie zasługuje na aprobatę. W tej kwestii w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane zostało stanowisko, które Sąd w rozpoznawanej sprawie podziela (por. wyroki z dnia: 25 maja 2001r., sygn. akt III SA 2024/00, Przegląd Podatkowy 2002/4/463, 30 października 2000r., sygn. akt I SA/Łd 588/98, LEX nr 47097, 4 czerwca 1997r., sygn. akt SA/Gd 3691/95, LEX nr 30254).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stwierdza dodatkowo, że usunięcie z obrotu prawnego w postępowaniu sądowym zaskarżonego postanowienia Ministra Finansów spowodowało, iż w obrocie tym pozostawałoby niezgodne z prawem postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P.. Rozstrzygnięciem tym, jak prawidło stwierdził Minister Finansów, naruszono art. 23 § 7 u.p.e.a. W związku z tym Sąd, badając legalność zaskarżonych do niego aktów wydał orzeczenie wskazane w punkcie pierwszym sentencji, którego podstawę stanowiły zarówno art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., jak też art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. Orzeczenie z punktu drugiego sentencji zapadło w trybie art. 152 P.p.s.a. Rozstrzygnięcie o zwrocie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej ma swoją podstawę w art. 200 i 209 P.p.s.a.