Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 795/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 6, art. 11 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 21 ust. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2016 poz 1715
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant: St. sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] roku nr [...]; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. W. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ulicy A 8 lokal 1 kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. A.B.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...]. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w miesiącu kwietniu 2018 r. z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu żywności.

Jak wynika z akt sprawy, ww. decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta P. odmówił Z.S. przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w miesiącu kwietniu 2018 r. z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu żywności. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 3 kwietnia 2018 r. strona złożyła wniosek o przyznanie jej zasiłku celowego, wskazując na swoją sytuację życiową i podnosząc, że po opłaceniu wszystkich wydatków na zakup żywności pozostaje jej kwota w wysokości 92,96 zł, a nie są to środki wystarczające na miesięczne pokrycie wydatków na zakup żywności. Organ w trakcie prowadzonego postępowania ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada stałych źródeł utrzymania. Ma przyznany zasiłek stały w wysokości 604,00 zł. W 2018 r. wnioskodawca miał przyznany dodatek mieszkaniowy oraz dodatek energetyczny w kwocie 166,72 zł na okres od 1 marca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. W miesiącu lutym 2018 r. dobrowolnie zrezygnował z pobierania przedmiotowych dodatków. Powyższe dodatki zostały wygaszone. Pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego poinformował wnioskodawcę, iż w celu poprawienia jego sytuacji osobistej (w tym sytuacji finansowej) powinien on wystąpić o przyznanie dodatku mieszkaniowego i energetycznego. Zaproponowano wnioskodawcy podpisanie kontraktu socjalnego w tej kwestii. Wnioskodawca odmówił spisania takiego kontraktu, argumentując, że po przeliczeniu zasiłku stałego z tytułu uzyskania dochodu (dodatek energetyczny i mieszkaniowy) kwota tego zasiłku będzie mniejsza, a tym samym jego dochód całkowity również będzie mniejszy. Wnioskodawca wskazał, iż według jego wyliczeń oraz danych uzyskanych z Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Miasta P. w takim przypadku jego dochód miesięczny będzie wynosił 603,05 zł miesięcznie. Dalej organ I instancji przywołał treść art. 39 ustawy o pomocy społecznej i wskazując na art. 7 pkt. 2-15 tej ustawy, wyjaśnił, kiedy przysługuje prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Nadto w uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał również art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, podkreślając, że wyznacznikiem uzyskania prawa do zasiłku jest sytuacja materialna wnioskodawcy, ale także cel, na który taka forma pomocy ma być przeznaczona. Organ podkreślił przy tym, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania przyjmującego postać decyzji administracyjnej. Organ decyzyjny ma obowiązek brania pod uwagę interesu obywatela i interesu społecznego. Nie mniej ważnym, a istotnym elementem, jest również kwestia środków własnych pozostających w dyspozycji organu na ten cel. Ustawodawca bowiem wyraźnie zaznaczył, iż przyznawanie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego ma dla organu przyznającego taką pomoc charakter fakultatywny. Organ jest w tej sytuacji władny, aby po należytym ustaleniu sytuacji zdrowotnej, materialnej, zawodowej i osobistej klienta przyznać mu lub odmówić tej formy pomocy. Uznanie to nie pozwala, co prawda, organowi na pełną, nieograniczoną dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela - wnioskodawcy. Organ w pierwszej kolejności powinien ustalić, czy przyznanie zasiłku spełnia przesłanki określone w art. 39 ust 1 ustawy o pomocy społecznej oraz czy jego otrzymanie umożliwi wnioskodawcy życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Spełnienie warunków do otrzymania zasiłku celowego nie obliguje jednak organu do jego przyznania. W ramach uznania administracyjnego organ ma prawo dokonywać oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków.

W dalszych motywach organ I instancji odniósł się również do pojęcia dochodu, przywołał treść art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazał jakich źródeł do dochodu się nie wlicza, zaznaczając, że prawo do świadczeń przysługuje osobie samotnej, której dochód nie przekracza kwoty 604,00 zł miesięcznie. Organ I instancji odwołał się również do treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i wskazał, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W konkluzji organ wskazał, że Centrum nie jest w stanie zrealizować swoich ustawowych obowiązków względem wnioskodawcy z uwagi na fakt, iż Z.S. nie współpracował z pracownikami Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. Klient odrzucił zaproponowaną mu możliwość zawarcia kontraktu socjalnego, który w sposób ewidentny i jednoznaczny polepszyłby jego sytuację dochodową w sposób stały, długoterminowy. Pomimo wykazania klientowi, iż przyznanie mu dodatku mieszkaniowego i energetycznego zwiększy jego dochód miesięczny, Z.S. kategorycznie odmówił współpracy w tym zakresie z Centrum. W konkluzji organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawcy żądanego zasiłku celowego, podkreślając, że wnioskodawca swoim działaniem odmówił podjęcia współpracy z Miejskim Centrum Pomocy Społecznej w celu polepszenia swojej sytuacji życiowej.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył Z.S., w którym wyraził niezadowolenie z wydanej decyzji, twierdząc, iż jest ona dla niego krzywdząca. Jednocześnie odwołujący się, przedstawiając swoją sytuację finansową, potwierdził fakt, iż obecnie kwota przyznawanych dodatków mieszkaniowych nie jest dla niego korzystna i dlatego z nich rezygnuje. Ponadto wskazał na swoją korespondencję z organem I instancji oraz przytoczył szereg przepisów Konstytucji RP. Do odwołania załączył kserokopie z "Nowego Życia P." z dnia 20 czerwca 2017, w którym opublikowano informacje o byłym Prezydencie P..

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...]. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium, odwołując się uprzednio do treści art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", i przepisów ustawy o pomocy społecznej znajdujących zastosowanie w sprawie oraz poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądów administracyjnych na kwestię regulacji prawnej zasiłku celowego, stwierdziło, że w aktach sprawy znajduje się aktualizacja wywiadu środowiskowego z dnia 10 kwietnia 2018 r., z której wynika, że strona urodzona w dniu 8 grudnia 1944 r. jest pod opieką organu I instancji - korzysta z różnego rodzaju pomocy. Prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma bliskich osób zobowiązanych do alimentacji, jest bierna zawodowo, w wieku emerytalnym. Zaznaczono też, iż strona ma umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Warunki mieszkaniowe strony są skromne - 2 izby lokatorskie, standardowo wyposażone. Ponadto ze wskazanego wywiadu środowiskowego wynika, że strona miała przyznany dodatek mieszkaniowy i energetyczny w kwocie 166,72 zł na okres od 1 marca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r., niemniej jednak strona dobrowolnie zrezygnowała z pobierania tych dodatków, a co za tym idzie, decyzje wydane w tych sprawach zostały wygaszone. Ponadto z wywiadu środowiskowego wynika, że pracownik socjalny proponował stronie - w celu poprawy jej sytuacji finansowej - wystąpienia z ponownymi wnioskami w tych sprawach oraz podpisanie kontraktu socjalnego. Niemniej jednak strona odmówiła twierdząc, że nie poprawi to jej sytuacji. Wskazano przy tym, że nie jest to prawdą, gdyż dochód strony wynosi 604 zł, a po uzyskaniu dodatku wyniósłby 634 zł.

Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że akta niniejszej sprawy potwierdzają okoliczności opisane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, co więcej, potwierdza je również sama strona w treści odwołania. Kolegium zwróciło również uwagę na to, że skoro strona znajduje się w trudnej sytuacji, to nie powinna rezygnować z możliwości otrzymania różnego rodzaju wsparcia, a już na pewno nie z przyznanego jej wsparcia finansowego.

Następnie Kolegium, odwołując się do treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, wskazało, że niewątpliwie okoliczności niniejszej sprawy świadczą o tym, że strona mimo trudnej sytuacji finansowej dobrowolnie zrezygnowała z przyznanych jej dodatków, co więcej, nie zmieniła zdania mimo sugestii pracownika socjalnego. Finalnie odmówiła podpisania kontraktu socjalnego, którego przedmiotem - jak wynika z akt sprawy - byłoby wystąpienie o wskazane dodatki. Kolegium dodało przy tym, że okoliczności te w świetle przywołanego powyżej art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej mogą stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia i taka też sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Kolegium podkreśliło przy tym, że strona dobrowolnie zrezygnowała z przyznanego jej wsparcia finansowego, występując równocześnie o przyznanie jej innego świadczenia, pomijając przy tym sugestię organu zmierzającą do poprawy jej sytuacji oraz odmawiając podpisania kontraktu socjalnego. Zdaniem Kolegium, nie może ujść uwadze również fakt, iż organy administracji muszą uwzględniać nie tylko potrzeby strony, ale i własne możliwości, biorąc pod uwagę ilość osób potrzebujących wsparcia. Wskazało również, że w tym szczególnie kontekście - tj. w kontekście konieczności ochrony interesu społecznego - trudno zaakceptować, przyznanie świadczeń pieniężnych osobie, która sama, dobrowolnie rezygnuje z przyznanego jej wsparcia w postaci dodatków. Kolegium zwróciło również uwagę, że w aktach niniejszej sprawy znajduje się decyzja z dnia [...] o nr [...], którą przyznano stronie dodatek mieszkaniowy w kwocie 166,72 zł miesięcznie na okres 6 miesięcy tj. od dnia 1 marca do 31 sierpnia 2018 r. oraz decyzja z dnia [...], mocą której wygaszono wskazaną powyżej decyzję z dnia [...] - z dniem [...] na skutek pisemnej rezygnacji strony z dnia 13 lutego 2018 r.

Ponadto Kolegium podkreśliło, że wszystkie organy administracji, a w tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., związane są zasadą praworządności, a co za tym idzie, mają one obowiązek podejmować swoje działania na podstawie i w granicach prawa. Kolegium podkreśliło przy tym, że problematyka niniejszej sprawy została unormowana przez ustawodawcę przepisami ustawy o pomocy społecznej, które organy administracji zobowiązane są stosować. Bez wątpienia, w ocenie Kolegium, organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację osoby ubiegającej się o pomoc oraz okoliczności faktyczne sprawy, biorąc jednak pod uwagę również interes publiczny - i tak też się stało w niniejszym przypadku. Konkludując, Kolegium stwierdziło, że okoliczności wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji znajdują potwierdzenie w zgromadzonych w aktach sprawy dokumentach.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję złożył Z.S., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu podniósł, że w piśmie złożonym w Miejskim Centrum Pomocy Społecznej w P. dnia 16 maja 2018 r. wyjaśnił, z jakiego powodu zrezygnował z dodatku mieszkaniowego i dodatku energetycznego. Dodał, że dodatki te i zasiłek z Centrum Pomocy Społecznej w P. razem stanowią kwotę 599 zł, czyli jest to kwota niższa o 4 zł miesięcznie. Ponadto skarżący wskazał wyliczenia, iż 4 razy 6 miesięcy daje 24 zł. Wskazał również, że takie trzy decyzję otrzymał z Urzędu Miasta P. Wydział Spraw Lokalowych, które złożył w Miejskim Centrum Pomocy Społecznej w P. Ponadto skarżący podniósł, że po przemnożeniu 3 razy 24 zł razem daje 72 zł, a kryterium dochodowe na osobę samotnie gospodarującą wynosi 634 zł miesięcznie. Skarżący wskazał przy tym, że w sytuacji gdy decyzje z Urzędu Miasta P. Wydział Spraw Lokalowych byłyby korzystne dla niego, nie zrezygnowałby z dodatków. Podkreślił, że zrezygnował z dodatków wobec otrzymania po raz trzeci niekorzystnej decyzji. Ponadto w skardze skarżący przywołał treść art. 30, art. 31, art. 32, art. 67, art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 231 Kodeksu karnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, podnosząc, że zarzuty skargi pozostają bez wpływu na treść wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

W piśmie z dnia 14 września 2018 r. pełnomocnik skarżącego z urzędu – radca prawny M.W. oświadczył, że popiera skargę i wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji. Podtrzymał zarzuty podniesione w skardze, a ponadto wskazał, że organy obu instancji niedostatecznie zbadały przyczyny postępowania skarżącego, w tym odmowy zawarcia kontraktu socjalnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego uzasadnione jest uchylenie obu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Jednocześnie pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości.

Na rozprawie w dniu 14 grudnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego wniósł jak w piśmie z dnia 14 wrzesnia 2018 r. Skarżący oświadczył natomiast, iż nie miał wiedzy, na czym polega kontrakt socjalny i nie wyjaśniono mu tego na piśmie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w miesiącu kwietniu 2018 r. z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu żywności. Przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stała się odmowa zawarcia kontraktu socjalnego przez skarżącego. Zdaniem organów, skarżący odmówił zawarcia takiego kontraktu. Tym samym, w ocenie organów, skarżący swym zachowaniem wypełnił dyspozycję przepisu art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. 2017 r. poz. 1769), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "ustawa o pomocy społecznej". Zgodnie z tym przepisem, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Odnosząc się do powyższej kwestii należy wskazać, że zgodnie z art. 6 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej, kontrakt socjalny jest pisemną umową zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. Przepis art. 108 ust. 1 tej ustawy stanowi natomiast, że kontrakt socjalny zawierany jest w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej.

Stanowiska organów uzasadniającego odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia w ocenie Sądu nie sposób jednak podzielić. Z akt sprawy wynika wprawdzie, iż skarżący odmówił podpisania kontraktu socjalnego – dotyczącego jak podał: "ubiegania się o dodatek mieszkaniowy i energetyczny" (vide: oświadczenie skarżącego z dnia 10 kwietnia 2018 r., załączone do akt administracyjnych organu I instancji – numeracja ołówkowa: karta "1B"), aczkolwiek Sądowi z urzędu wiadomo, że organy całkowicie zignorowały wniosek skarżącego zawarty w piśmie z dnia 25 maja 2018 r. "o podanie na piśmie, na czym ma polegać zawarcie kontraktu socjalnego" (vide: pismo znajdujące się w aktach sprawy stanowiącej przedmiot rozpoznania tut. Sądu w drodze wyroku z dnia 3 grudnia 2018 r., II SA/Łd 804/18), a kwestia ta ma niewątpliwie kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia także niniejszej sprawy. Podkreślić przy tym należy, że powyższy wniosek w zakresie pisemnej informacji dotyczącej przedmiotowego kontraktu został ponowiony przez skarżącego w trakcie rozmowy przeprowadzonej z pracownikiem socjalnym w dniu 25 maja 2018r., co potwierdza notatka służbowa znajdująca się w aktach postępowania administracyjnego (nadesłanych wraz z odpowiedzią na skargę w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 804/18). Nie sposób przy tym nie zauważyć, iż skarżący nie mógł posiadać tej wiedzy także w dacie wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji ([...].), jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji ([...]), ww. pismo skarżącego opatrzone jest bowiem datą "25 maja 2018 r.". Fakt braku wiedzy w kwestii kontraktu socjalnego został przy tym potwierdzony przez skarżącego na rozprawie w dniu 14 grudnia 2018 r.

Mając na uwadze tak dalece negatywne dla skarżącego skutki odmowy zawarcia przedmiotowego kontraktu, zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, bezspornym obowiązkiem organu było udzielić skarżącemu wszechstronnych i wyczerpujących pisemnych informacji w zakresie propozycji zawarcia kontraktu socjalnego z przytoczeniem konkretnych przepisów prawa oraz skutków zawarcia takiego kontraktu i ewentualnej odmowy jego zawarcia. Co więcej, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie wzoru kontraktu socjalnego (Dz. U. z 2010 r. Nr 218, poz. 1439) dokument kontraktu liczy kilkanaście stron formatu A-4, a więc jest dokumentem obszernym, szczegółowym i czytelnie wypełniony winien być doręczony stronie, zaś organ zobowiązany jest wyjaśnić jego treść ze wskazaniem obowiązków każdej ze stron, zwłaszcza w takim przypadku, jaki miał miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżący jest wszak osobą w podeszłym wieku, jak wynika z akt postępowania administracyjnego, ukończył 74 lata, a nadto ma umiarkowany stopień niepełnosprawności, a zatem może mieć problemy ze zrozumieniem propozycji przedstawianych przez organ pomocy społecznej. W aktach sprawy brak jest jednak dokumentu proponowanego skarżącemu kontraktu oraz skierowanego do niego pisma zawierającego wymagane informacje i pouczenia.

Biorąc pod uwagę wynikający z powołanego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie wzoru kontraktu socjalnego wzór kontraktu, zaznaczyć trzeba, że nie można przyjąć, iż jakakolwiek propozycja została skarżącemu złożona. Ponadto, w sytuacji skarżącego, jego wieku, trudno jest mówić o aktywizacji zawodowej. Co również istotne, kontrakt socjalny musi ustanawiać uprawnienia i zobowiązania obu jego stron, w ramach wspólnie podejmowanych działań osoby ubiegającej się o świadczenia i pracownika socjalnego ośrodka pomocy społecznej, a nie tylko jednej strony kontraktu. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, jakie zobowiązania w tym zakresie miałby przyjąć na siebie pracownik socjalny, a jakie skarżący.

Wspomniany brak prawidłowego pouczenia strony w zakresie kontraktu socjalnego stanowi uchybienie podstawowym zasadom postępowania ustalonym w Kodeksie postępowania administracyjnego, w tym zasadzie pogłębiania zaufania do organów państwa, ustalonej w art. 8 k.p.a. i obowiązkowi udzielania informacji faktycznej i prawnej stronie - określonemu w art. 9 k.p.a. Ten ostatni przepis stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Organ I instancji całkowicie pominął w swojej decyzji kwestię dotyczącą prawidłowego pouczenia skarżącego w omawianym zakresie, zaś organ II instancji okoliczności tej w ogóle nie zauważył.

Wychodząc z powyższych przesłanek należy w pełni podzielić stanowisko pełnomocnika skarżącego zawarte w piśmie z dnia 14 września 2018 r., iż organy obu instancji niedostatecznie zbadały przyczyny postępowania skarżącego, w tym odmowy zawarcia kontraktu socjalnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na kanwie powyższych rozważań należało uznać, że organy nie wyjaśniły wszystkich okoliczności sprawy, czym naruszyły art. 7, 77 i 80 k.p.a. i przedwcześnie wyraziły stanowisko, że skarżącemu złożono propozycję zawarcia kontaktu socjalnego, a w konsekwencji, że skarżący swym zachowaniem wypełnił dyspozycję przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 p.p.s.a oraz § 21 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.) – pkt 2 sentencji wyroku.

MR