Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 4/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2006-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 77e, art. 47 1 ust. 1, art. 47 ł, art. 13
journal: Dz.U. 2001 nr 99 poz 1079
law: Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a ic, art. 205 par. 2, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok,, Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski, Protokolant Agnieszka Lewandowska, po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. O. – P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. orzeka, że uchylona decyzja nie może być wykonana 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz radcy prawnego W. A. kwotę 2400 (dwa tysiące czterysta) zł


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 lipca 2002 r., nr [...] Wójt Gminy nałożył na E. O. – P. karę pieniężną za w wysokości 16.494,60 zł usunięcie 5 sztuk drzew gatunku lipa w wieku 18-20 lat bez wymaganego prawem zezwolenia. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 47e ust. 1 i 2, art. 47 k ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (tj.: Dz.U. z 2001 r., nr 99, poz. 1079 ze zm.) oraz § 10 ust. 1 pkt 1 i 2 i § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszenie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz.U. nr 162, poz. 1138), W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że w dniu 22 czerwca 2002 r. na działce nr [...] położonej w miejscowości J. D. należącej do E. O. – P. dokonano wycięcia pięciu drzew z gatunku lipa bez wymaganego zezwolenia. Działka położona jest w jednostce planistycznej przeznaczonej według obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego terenu pod budownictwo mieszkalne jednorodzinne, a miejscowość J. D. znajduje się na terenie Parku Krajobrazowego. Wycięte drzewa rosły w obrębie posesji wzdłuż drogi. Części naziemne drzew zostały pocięte w klocki i złożone na terenie należącym do Lasów Państwowych Nadleśnictwa L.. Pas gruntu, na którym rosły drzewa został rozorany. Zarówno korzenie, jak i pocięte części nadziemne świadczyły o tym, że drzewa te były całkowicie zdrowe. Właściciel działki nr [...] wskazał, że usunięcie drzew spowodowane było tym, iż rosnąc w pobliżu domu mieszkalnego zaciemniały go, co powodowało zawilgocenie i zagrzybienie. Nadto, podał, iż nie był świadom konsekwencji wynikających z wycięcia drzew nie zając aktualnych przepisów z zakresu ochrony przyrody i zadeklarował gotowość odtworzenia zniszczonych drzew.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący E. O. – P. wniósł o anulowanie wysokiej kary pieniężnej, wskazując że wycięte drzewa zagrażały życiu i zdrowiu mieszkańców. Lipy te rosły blisko domu, korzenie uszkadzały fundamenty, które pękały, a korony drzew zacieniały i uszkadzały konstrukcję domu. Gałęzie strącały dachówki, co groziło wypadkiem, a bliskość koron drzew powodowała zawilgocenie i zagrzybienie ścian. Skarżący wyciął drzewa po ustaleniu, że powodem uszkodzeń budynku jest za duża bliskość lip, i że drzewa w tym wieku może wyciąć bez zezwolenia, co później okazało się błędne z uwagi na zmianę stanu prawnego w tym zakresie. Skarżący wskazał, że nie posiada dochodów, z których mógłby opłacić wyznaczoną mu karę pieniężną. Do odwołania skarżący dołączył ekspertyzę techniczną wnosząc o jej uwzględnienie przy rozpoznawaniu sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 listopada 2003 r., sygn. akt 2795/02, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 47e ust. 1 i 2, art. 47k, art. 47l ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji nałożył na skarżącego karę za wycięcie pięciu lip zgodnie z przepisami ustawy o ochronie przyrody oraz przepisami postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 47e ustawy o ochronie przyrody, usunięcie drzew i krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić za zezwoleniem organu gminy, a usunięcie drzew bez zezwolenia powoduje wymierzenie kary pieniężnej. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżący samowolnie dokonał wycinki drzew, a zatem zaistniały okoliczności uzasadniające wymierzenie mu kary pieniężnej w wysokości zgodnej z obowiązującym wówczas rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że żaden z nich nie może mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. W niniejszym postępowaniu nie podlega bowiem rozpatrywaniu ani kwestia zniszczeń obiektu budowlanego spowodowanych wyciętymi drzewami, ani kwestia ewentualnego zmniejszenia wysokości ustalonej kary pieniężnej, która może być przedmiotem odrębnego postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego.

W skardze na przedmiotową decyzję E. O. – P. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów załącznika nr 5 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza oraz za usuwanie drzew lub krzewów (Dz.U. nr 162, poz. 1117 ze zm.) oraz naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 6 i 7 k.p.a. Wskazując na powyższe uchybienia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi wskazano, że ustalając wymiar kary pieniężnej nie zastosowano wszystkich zasad obowiązujących przy ustalaniu wieku i obwodu drzew określonych w powoływanym przez organ pierwszej instancji rozporządzeniu. Skarżący nie znał szczegółowych zasad, jakie obowiązywały w powyższy zakresie, dlatego też nie wniósł zastrzeżeń do protokołu sporządzonego z dokonanych czynności pomiarowych. W ocenie skarżącego nie dokonano pomiaru obwodu lip na wysokości 130 cm, pomimo istnienia możliwości ku temu oraz błędnie określono wiek wyciętych drzew, które to okoliczności miały wpływ na ustalenie kary pieniężnej. Skarżący wskazał, iż posadził 11 młodych lip w miejsce starych i zobowiązał się do posadzenia dalszych 50 drzew we wskazanym przez gminę miejscu. Skarżący oświadczył, że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna, dlatego też poniesienie tak wysokiej i nieprawidłowo określonej kary pieniężnej stanowi dla niego i jego żony zbyt duże obciążenie finansowe.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, iż skarżący nie podnosił w toku instancji zarzutu niezmierzenia obwodu drzew na wysokości 130 cm, a wysokość stawek kar za wycięcie drzewa według nowego rozporządzenia jest około 100% wyższa niż według rozporządzenia zastosowanego w niniejszej sprawie przez organy administracji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem.

Zgodnie z dyspozycją art. 47e ust. 1 ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (tj.: Dz.U. z 2001 r., nr 99, poz. 1079 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ odwoławczy, władający nieruchomością obowiązani są do utrzymywania we właściwym stanie drzew oraz krzewów rosnących na nieruchomościach będących w ich władaniu. W myśl natomiast przepisu ust. 2 tegoż artykułu usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić za zezwoleniem wójta, burmistrza albo prezydenta miasta wydanym na wniosek władającego, a organ może uzależnić udzielenie zezwolenia od przeniesienia drzew lub krzewów we wskazane przez siebie miejsce albo zastąpienia drzew lub krzewów przewidzianych do usunięcia innymi drzewami lub krzewami. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżący - właściciel nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] położonej w miejscowości J. D. dopuścił się bezprawnego, gdyż dokonanego bez zezwolenia właściwego organu, wycięcia 5 sztuk lip. Wskazane w wyjaśnieniach skarżącego okoliczności, że drzewa uszkadzały obiekt budowlany powodując zagrożenie dla zdrowia i życia jego mieszkańców nie upoważniały go do ich wycięcia bez uprzedniego uzyskania pozwolenia, a kwestie stanu drzew czy zagrożenia, jakie mogły powodować, podlegać mogły jedynie ocenie organów gminy w postępowaniu o wydanie zezwolenia na wycięcie drzew.

Stosownie do treści art. 47 k ustawy o ochronie przyrody z 1991 r., za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów, powodowane niewłaściwym wykonywaniem robót ziemnych lub wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz zastosowaniem środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności oraz za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, a także za zniszczenie spowodowane niewłaściwą pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, drzew lub krzewów wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną. Kara ta jest instytucją prawną odmienną od opłat.

Zgodnie z art. 47 l ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, jednostkowe stawki kary za usunięcie drzew ustala się w wysokości nie przekraczającej za jeden centymetr obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm, trzykrotnej stawki jednostkowej opłaty przewidzianej dla danego rodzaju lub gatunku (odmiany) drzewa, określonej rozporządzeniem. W rozporządzeniu z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz.U. nr 162, poz. 1138 ze zm.), określono natomiast stawki jednostkowe za 1 cm obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości ścięcia. Przepis rozporządzenia w zakresie wysokości pomiaru szerokości pnia, był sprzeczny z ustawą i jako taki, zgodnie z art. 64 ustawy o ochronie przyrody nie powinien być stosowany z uwagi na utratę mocy, a w jego miejsce należało zastosować regulację wynikającą z ustawy, przewidującą dokonanie pomiaru obwodu drzewa na wysokości 130 cm.

Za słuszny zatem uznać należy zarzut skarżącego dotyczący braku prawidłowych ustaleń faktycznych i niewłaściwego wyliczenia opłaty z uwagi na sposób pomiaru obwodu wyciętych drzew. Z protokołu oględzin wynika fakt ustalenia obwodu na wysokości ścinki drzew, która to wysokość nie została przez organ administracji ustalona. Dla wymierzenia opłaty niezbędne było natomiast ustalenie obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm, na której z reguły obwód drzewa jest mniejszy niż obwód na wysokości ścinki.

Organ II instancji zasadnie zastosował obowiązujące w dacie wycinania drzew rozporządzenie z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz.U. nr 162, poz. 1138 ze zm.), które stanowiło podstawę naliczenia kwestionowanej kary pieniężnej przez organ II instancji, mimo, iż rozporządzenie to utraciło moc w dniu 30 czerwca 2003 r. i zastąpione zostało rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 26 czerwca 2003 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów (Dz.U. nr 113, poz. 1074) oraz rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 6 maja 2003 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usuwanie drzew lub krzewów (Dz.U. nr 99, poz. 906). To ostatnie rozporządzenie wprowadziło nowy, mniej korzystny sposób ustalania wysokości kary pieniężnej – zwiększając wysokość stawek kar z 1 cm obwodu pnia ze stawki 222 zł na 372 zł, 444 zł na 750 zł, 666 zł na 1 127 zł . Uwzględniając represyjny charakter tych przepisów, zastosowanie ostrzejszej sankcji przewidzianej w przepisach, które weszły w życie już po dokonaniu podlegającego karze czynu, byłoby niezasadne i naruszało prawa skarżącego.

Organ administracji winien nadto w toku postępowania rozważyć, iż zgodnie z art. 47 ł pkt 1 i 2 ustawy o ochronie przyrody, przepisów dotyczących usuwania drzew i krzewów, pobierania opłat i wymierzania kar nie stosuje się do drzew i krzewów w lasach i na gruntach leśnych oraz drzew i krzewów poddanych pod ochronę na podstawie art. 13 tej ustawy. Skarżący w toku postępowania sądowoadministracyjnego wskazywał na położenie drzew na gruncie leśnym, powołując się na fakt ukarania go przez władze leśne mandatem za wycinkę drzew. Okoliczność ta winna podlegać wyjaśnieniu. Przepis art. 13 ust. 1 określający formy, w jakich następuje ochrona przyrody, w pkt 3 wymienia jako jedną z nich tworzenie parków krajobrazowych. Miejscowość J. D. znajduje się w granicach Parku Krajobrazowego utworzonego uchwałą Nr XIX/83/83 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 15 czerwca 1983 r. (Dz.Urz. WRN w Gdańsku z 1983 r. Nr 13, poz. 63) Organ administracji winien zatem rozważyć czy wycięte drzewa poddano pod ochronę na podstawie art. 13 ustawy i czy w sprawie nie jest wyłączone zastosowanie przepisów o karach pieniężnych za bezprawne wycięcie drzew. W takiej sytuacji znajdował bowiem zastosowanie przepis art. 58 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym, naruszenie zakazów obowiązujących na obszarach chronionych stanowi wykroczenie podlegające karze aresztu lub grzywny, a właściwość organu administracji do orzekania w sprawie byłaby wyłączona.

Organ odwoławczy winien także rozważyć deklarowaną przez skarżącego jeszcze w toku postępowania przed organem I instancji wolę odtworzenia zniszczonych drzew oraz wskazywany w ekspertyzie technicznej załączonej do odwołania, fakt zasadzenia przez skarżącego 11 młodych lip w miejsce wyciętych wynikający (dowód : protokół k. 9 akt organu I instancji, ekspertyza techniczna k. 17 akt organu II instancji) w kontekście § 12 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz.U. nr 162, poz. 1138 ze zm.), w związku z art. 2 ust. 4 a ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym, jeżeli osoba fizyczna podjęła działania w najbliższym okresie wegetacyjnym w celu odtworzenia zniszczonego terenu zieleni i odtworzyła go, karę pieniężną ustala się po upływie tego okresu, stosując stawki zawarte w załączniku do rozporządzenia, pomnożone przez współczynnik 0,01.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie, organ odwoławczy nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, do czego zobowiązywał go art. 77 § 1 k.p.a., jak też nie wykazał należytej dbałości i staranności o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, jak tego wymaga art. 7 k.p.a. Naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto organ ten naruszył art. 47 l ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, przewidujący mierzenie obwodu pnia drzewa dla potrzeb ustalenia kary na wysokości 130 cm, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ administracji winien uzupełnić dokonane ustalenia faktyczne i ponownie rozstrzygnąć sprawę, kierując się przedstawioną przez Sąd oceną.

Na podstawie art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę orzekł, iż uchylona decyzja organu odwoławczego nie może być wykonana. W niniejszej sprawie brak jest bowiem uzasadnionych podstaw do wykonania w okresie do uprawomocnienia się wyroku wadliwej i uchylonej decyzji, a jej wykonanie wiążące się z dużym obciążeniem finansowym narażałoby skarżącego na szkodę.

Na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w oparciu o § 14 ust. 2 pkt 1a w związku z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.), Sąd zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz radcy prawnego W. A. kwotę 2 400 zł tytułem zwrotu nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.