Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1384/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Par. 9  ust. 1  i par. 45
journal: Dz.U. 2016 poz 1034
law: Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Maria Zawadzka Protokolant Aleksandra Grabiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2018 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 19 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz skarżącego T. B. kwotę 697,00 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] 2017 r. Prezydent Miasta orzekł z urzędu o aktualizacji danych ewidencyjnych objętych operatem ewidencji gruntów i budynków obręb nr [...] jednostka ewidencyjna K. Aktualizacja polegała na ustaleniu przebiegu granic działek ewidencyjnych co spowodowało wydzielenie z dotychczasowej działki nr [...] o pow. 0,0684 ha nieruchomości objętej księgą wieczystą [...], dwóch nowych działek o numerach: [...] o pow. 0,0140 ha (objętej księgą wieczystą [...]) i [...] o pow. 0,0544 ha (objętej m.in. księgą wieczystą [...]).

Przebieg granic obu działek został przedstawiony w szkicu granicznym dołączonym do protokołu sporządzonym 20 czerwca 2016 r. przez geodetę Z. S. w ramach operatu technicznego wykonanego 11 lipca 2016 r. i wpisanego do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 12 września 2016 r. pod nr [...].

Czynności te zostały wykonane w celu aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków dla obrębu [...] dla K. Przedmiotem aktualizacji miało być "ustalenie przebiegu granic objętej księgą wieczystą [...] z działki ewidencyjnej nr [...] o pow. 0,0684 ha - ul. S".

W oparciu o zgromadzone dokumenty ustalono, że dotychczasowa działka obejmowała niejednolity pod względem prawnym obszar. W skład tej działki wchodziły nieruchomości:

- część objęta księgą wieczystą [...] stanowiącą własność M. P. w 11/24 częściach, P. K. w 1/4 części, T. B. w 3/24 częściach, D. K. w 2/24 częściach oraz S. K. w 2/24 częściach - obecnie odpowiadającą działce ewidencyjnej nr [...] o pow. 0,0140 ha obręb [...] jednostka ewidencyjna K;

– pozostała część objęta m.in. [...], stanowiąca własność W. T. i wchodząca obecnie w skład nowej działki ewidencyjnej nr [...] o pow. 0,0544 ha obręb nr [...] jednostka ewidencyjna K – P.

Organ wskazał, że w świetle definicji działki ewidencyjnej zawartej w § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1034 z późn. zm.) stan ewidencji, w którym działka ewidencyjna obejmuje obszar niejednorodny prawnie, jest stanem niezgodnym z zasadami prowadzenia ewidencji gruntów i budynków. Zebrane przez geodetę dokumenty potwierdziły brak jednoznacznych danych umożliwiających określenie przebiegu granic działek ewidencyjnych w oparciu o dokumentację wskazaną w § 36 rozporządzenia co skutkowało koniecznością ustalenia przebiegu granic działki ewidencyjnej nr [...] odpowiadającej dawnym parcelom katastralnym [...] o pow. 0,0119 ha i [...] o pow. 0,0021 ha z działkami sąsiednimi w trybie § 37 - 39 Rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Geodeta uprawniony ustalił przebieg granic na podstawie analizy archiwalnej mapy katastralnej byłej gminy katastralnej S oraz danych z bazy danych ewidencji gruntów i budynków dla obrębu [...] jednostka ewidencyjna K - P.

Organ zaznaczył, że strony postępowania, w tym skarżący, zostały zawiadomione o terminie ustalania przebiegu granic (20 czerwca 2016 r.), przy czym spisany tego dnia protokół podpisała jedynie K. B., która jako jedyna stawiła się w terenie. Organ przyznał przy tym, że dokumentacja będąca podstawą prowadzenia postępowania została wykonana przez geodetę na zlecenie Wojewody Urzędu Wojewódzkiego. Prowadzone było bowiem postępowanie w sprawie regulacji stanu prawnego nieruchomości objętej księgą wieczystą [...], zajętej prawdopodobnie pod pas drogowy ul. S w K - w trybie art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133 poz. 872 ze zm.).

Organ I instancji wskazał, że nowo powstała działka ewidencyjna nr [...] spełnia wymogi § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Natomiast działka ewidencyjna nr [...] posiadała nadal niejednorodny stan prawny i będzie podlegać dalszej aktualizacji jednakże w odrębnym postępowaniu.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego decyzją z 19 września 2017 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ zaakceptował tryb aktualizacji ewidencji gruntów i budynków – wszczętej z urzędu. Organ zaznaczył, że działka ewidencyjna nr [...] – droga o pow. 0,0684 ha będąca we władaniu Zarządu Komunalnego, objęta była księgami wieczystymi: [...], [...], [...]. W skład tej działki wchodziły różne, połączone, nieruchomości Porównanie archiwalnej mapy katastralnej w skali 1:2880 z obowiązującą mapą ewidencji gruntów w skali 1:1000 oraz analiza odpisów ksiąg wieczystych nr: [...], [...] i [...], w ocenie organu, dowodziła, że działka nr [...] była niejednorodna pod względem prawnym. Zatem przeprowadzenie tzw. "rozdzielenia" zawartych w jednej działce nieruchomości będącej przedmiotem odrębnej własności należało co do zasady zaakceptować jako formę aktualizacji ewidencji. Organ opisał sposób wyznaczenia granic obu działek.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego organ odwoławczy stwierdził, że dotyczą one przede wszystkim postępowania prowadzonego przez Wojewodę w trybie art. 73 Przepisów wprowadzających ustawy reformujące administrację publiczną i ustalenia wysokości odszkodowania za grunt przejęty pod drogę - ul. S. Tymczasem rozpatrywana sprawa miała związek wyłącznie z wyodrębnieniem gruntu stanowiącego własność osób fizycznych, zgodnie z zapisami w księdze wieczystej nr [...]. Zaznaczono przy tym, że nowopowstała działka [...], nie odpowiada całej parceli katastralnej nr [...] o pow. 0.0353 ha, lecz tylko jej części (parcela katastralna. [...]) stanowiącej grunt o pow. 0.0119 ha, która weszła wraz z innymi nieruchomościami w skład działki nr [...]. Tym samym organ w rozpoznawanej sprawie nie odnosił się do pozostałych części parceli katastralnej. [...] czyli parcel: [...] i [...], które weszły w skład działek sąsiednich.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagał się uchylenia decyzji wydanych w obu instancjach, zarzucając naruszenie:

1/ art. 73 ust. 3a ustawy Przepisy wprowadzające poprzez dokonanie podziału nieruchomości, mimo ustawowego zakazu;

2/ § 9 ww. rozporządzenia z dnia 29 marca 2001 r. poprzez uznanie, że działka [...] obręb [...] K nie jest jednolita pod względem prawnym i dokonanie jej podziału, mimo że cała nieruchomość objęta księgą wieczystą nr [...] została zajęta pod drogę publiczną - ul. S w S, a zatem weszła w skład działki [...];

3/ § 62 ww. rozporządzenia z dnia 29 marca 2001 r. poprzez obliczenie powierzchni działki nr [...] "przez odjęcie obliczonej powierzchni działki nr [...] od powierzchni działki nr [...]", a zatem nie za pomocą współrzędnych prostokątnych płaskich jak stanowiło ww. rozporządzenia z 29 marca 2001 r.;

4/ naruszenie art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.).- poprzez brak zawiadomienia stron o czynnościach geodety prowadzonych na gruncie 10 czerwca 2016 r.;

5/ naruszenie art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nierozpoznanie istoty sprawy i odniesienie się do zarzutów podniesionych w odwołaniu

W uzasadnieniu skarżący podał, że cała nieruchomość objęta KW [...] – w skład której wchodziła działka nr [...] o pow. 353 m2 zajęta była pod drogi publiczną – ul. S. Skarżący za całą tą nieruchomość od lat nie uiszczał podatków, a dobrowolnie robił to ZIKiT. W ocenie skarżącego, dokonany podział działki nr [...] (zajętej na drogę - ul. S w S) był de facto podziałem działki nr [...] należącej do skarżącego i jego sióstr. Dokonany podział tej działki nie ujednolicił już jednolitego stanu prawnego. Dalej skarżący zarzucił, że geodeta nawet nie zmierzył powierzchni części działki [...], która "rzekomo" nie została zajęta pod drogę, a jedynie powierzchnię działki nr [...] obliczono przez odjęcie obliczonej powierzchni działki [...] od powierzchni działki nr [...]. Wyjaśnił, że od 11 lat toczy się postępowanie o odszkodowanie za zajęcie ww. nieruchomości pod drogę publiczną i przez 8 lat Wojewoda nie widział podstaw by wnioskować o podział działki. Natomiast "problem ten pojawił się dopiero, gdy zawiodły inne metody przeciągania postępowania, takie jak bezzasadne zawieszenie postępowania". Skarżący - podobnie jak w odwołaniu, podniósł, że art. 73 ust. 3a Przepisów wprowadzających przepisy reformujące administrację publiczną jasno wskazuje, że w przypadku konieczności ustalenia granic nieruchomości, nie wydaje się decyzji o podziale nieruchomości. Dalej skarżący podniósł, że dopiero z decyzji organu II instancji dowiedział się, że geodeta 10 czerwca 2010 r. przeprowadził na gruncie jakieś czynności a zatem został pozbawiony czynnego udziału w postępowaniu. W ocenie skarżącego organ nie mógł powoływać się na podpis K. B. - obecnej podczas pomiarów w terenie, gdyż wskazana droga nie była jej własnością. Organ II instancji nie odniósł się nadto do wszystkich zarzutów skarżącego, a zatem nie rozpoznał istoty sprawy. Przemilczał między innymi zarzuty oparte na art. 73 i 73a ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

W odpowiedzi organ II instancji podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalanie skargi.

W dodatkowym piśmie z 8 lutego 2018 r. pełnomocniczka skarżącego podkreśliła, że do działki [...] organ włączył oprócz działki [...] również działkę [...] o powierzchni 0,0021, która to działka, zdaniem organu, miała być objęta tą samą księgą wieczystą, co działka [...] tj. [...]. Ustalenie to było jednak niezgodne z prawdą, ponieważ w powołanej księdze wieczystej znajdowała się wyłącznie działka [...] (jako wchodząca w skład działki [...]). Działka nr [...] stanowiła własność innych osób. W konsekwencji, wbrew twierdzeniom organu, powstała w wyniku aktualizacji działka [....] nie była jednorodna prawnie. W ocenie pełnomocniczki, organ nie zweryfikował również sprzecznych twierdzeń uprawnionego geodety, który w wykazie synchronizacyjnym z 11 lipca 2016 r. wskazał, że nowoutworzonej działce [...] odpowiada dawna parcela katastralna [...], a następnie wskazał, że w skład działki [...] wchodzą dwie działki: [...] i [...].

Zdaniem pełnomocniczki organ wyraźnie pominął zapisy księgi wieczystej [...] dołączając do wpisanej już tam działki – działkę [...] i tym samym księga ta "rozrasta się" zwiększając obszar będący własnością wpisanych do tej działki właścicieli.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Aktualizacja danych ewidencyjnych dotycząca tzw. rozdzielenia ciał hipotecznych nie może prowadzić do wprowadzenia do ewidencji gruntów i budynków nowych (aktualizowanych) danych o działkach, jeżeli którakolwiek z nowoutworzonych działek ewidencyjnych jest nadal różnorodna prawnie. Organ ewidencyjny nie może również samodzielnie ustalać kręgu właścicieli konkretnej działki, wbrew wyraźnym zapisom ksiąg wieczystych i wbrew orzeczeniom sądu powszechnego dotyczących uzgodnienia treści księgi wieczystej.

W sprawie poza sporem było, że dawna parcela katastralna [...] była działką niejednorodną prawnie tzn. w jej skład wchodziły nieruchomości będące zgodnie z zapisami ksiąg wieczystych, własnością różnych grup współwłaścicieli. Sąd uznał więc, że organy mogły przystąpić w trybie aktualizacji do tzw. rozdzielenia ciał hipotecznych, ale pod warunkiem, że wydane w tej sprawie decyzje doprowadziłyby do powstania wszystkich działek jednorodnych pod względem prawnym.

W ocenie Sądu wydane w sprawie decyzje doprowadziły natomiast do powstania dwóch niejednorodnych prawnie działek ewidencyjnych co sprzeczne jest z §45 ust. 1 pkt 1 w zw. z §9 ww. rozporządzenia z 29 marca 2001 r. Powołane przepisy stanowią, że aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzanie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych w celu zastąpienia danych niezgodnych ze stanem faktycznym, stanem prawnym lub obowiązującymi standardami technicznymi odpowiednimi danymi zgodnymi ze stanem faktycznym lub prawnym oraz obowiązującymi standardami technicznymi (§45 ust.1 pkt 1). Z kolei działkę ewidencyjną stanowi ciągły obszar gruntu, położony w granicach jednego obrębu, jednorodny pod względem prawnym, wydzielony z otoczenia za pomocą linii granicznych (§9). Skoro więc obecnie obowiązujące przepisy definiują działkę ewidencyjną jako obszar gruntu "jednorodny pod względem prawnym" to nie można przy aktualizacji tylko częściowo wydzielać działki jednorodne pod względem prawnym, tworząc z pozostałych części nadal niejednorodnych pod względem prawnym, nowe działki ewidencyjne (tu: utworzona w decyzji organu I instancji działka nr [...]). Podkreślić bowiem należy, że zaskarżone decyzje dotyczyły wydzielenia z dotychczasowej niejednorodnej prawnie działki nr [...] dwóch ("nowych") działek, przy czym działka nr [...] była nadal działką niejednorodną prawnie, co przyznawały same organy. W ocenie Sądu już ten sam fakt powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z uwagi na naruszenie § 45 ust. 1 pkt 1 w zw.§9 ww. rozporządzenia z 29 marca 2001 r.

Niezależnie od powyższego rację miał skarżący i jego pełnomocniczka, że organy również w przypadku działki nr [...] doprowadziły do utworzenia obszaru gruntu niejednorodnego pod względem prawnym.

Z akt wynika niezbicie, że zarówno działka [...] (podzielona w 2007 r. na działki [...], [...] i [...]) jak i działka [...] ( z której powstały później działki [...] i [...]) objęte były pierwotnie jedną księgą wieczystą [...] (k. 63 akt administracyjnych). Parcela gruntowa [...] została wpisana do księgi wieczystej [...]. Nie istnieje do dzisiaj księga wieczysta, w której wpisano by powstałe z podziału tej działki ww. parcele gruntowe [...], [...] i [...]. Pełnomocniczka skarżącego podkreślała w piśmie z 8 lutego 2018 r., że suma powierzchni tych działek równa jest powierzchni działki [...]. Potwierdza to również operat techniczny z 11 lipca 2016 r. (str 35 i 36). Nie jest więc zrozumiałe, co kierowało organem I instancji, że z wpisanej w księgi wieczyste parceli gruntowej [...] wydzielono dla celów aktualizacji wyłącznie parcelę gruntową [...].

W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza ustaleń organów o tożsamym kręgu właścicieli działki [...] i [...] składających się na wymienioną w decyzji działkę [...] Z akt wynika, że działka [...] została wpisana do księgi wieczystej [...]. Działka [...] powstała w wyniku kolejnych podziałów działki [...]. Z niewiadomych jednak przyczyn geodeta uprawniony, a za nim organy, zignorował tę okoliczność i zaliczył działkę [...] do ww. księgi wieczystej [...], pomimo że znajdujący się w aktach sprawy odpis z tej księgi w ogóle nie potwierdza tego faktu (znajduje się tam wyłącznie działka [...]). Dodać należy, że skarżący powołał się na postanowienie Sądu Rejonowego uznające, że stan ujawniony w księdze wieczystej [...] (gdzie wpisano wyłącznie parcele gruntową [...]) jest stanem zgodnym z prawem.

Sąd zauważa, że jedynie z wykazu synchronizacyjnego znajdującego się w operacie technicznym z 11 lipca 2016 r. (str. 81 i 2 ) wynika, że geodeta uznał, że parcela gruntowa [...] (powstała bezpośrednio z podziału działki [...] powstałej z kolei z podziału [...] na działki [...] i [...]) została błędnie wpisana do księgi wieczystej [...]. Zapis ten jest o tyle niezrozumiały, że w księdze wieczystej [...] nadal jest wpisana wyłącznie działka [...], a właścicielami są: K. B. i B. C. (str. 41 akt administracyjnych). Niewątpliwie jest to inny krąg właścicieli niż właściciele parceli [...] (czy też nawet powstałej z jej podziału, działki [...]).

W efekcie sporządzenia tego typu wykazów synchronizacyjnych doszło do zmian własnościowych, pomimo że przepisy ww. rozporządzenia z 29 marca 2001 r. nie dają podstaw do kształtowania stosunków własnościowych i związanych z tymi stosunkami, wzajemnych uprawnień i obowiązków.

W oparciu o powyższe Sąd doszedł do wniosku, że organy obu instancji niezależnie od opisanych wyżej naruszeń prawa materialnego, dowolnie, z naruszeniem art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, akceptując bezkrytycznie ustalenia geodety uprawnionego, że działki [...] i [...] objęte są tą samą księgą wieczystą i są własnością tych samych osób, w tych samych częściach ułamkowych.

Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z póżn. zm.). Sąd doszedł bowiem do wniosku, że skoro błąd dotyczył decyzji obu instancji to zasadne jest wyeliminowanie ich obu z obrotu prawnego.

W ponownym postępowaniu organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i w sposób zgodny z prawem ocenią czy wykonany operat techniczny daje podstawę do aktualizacji danych ewidencji gruntów i budynków w kształcie wynikającym z wykonanego opracowania.

Sąd nie odnosił się natomiast do pozostałych zarzutów skargi z uwagi na brak bezpośredniego związku z postępowaniem aktualizacyjnym i zaskarżonymi decyzjami. Niewątpliwie wykonany operat powstał w toku postępowania dotyczącego nabycia z mocy prawa parceli [...] na drogę publiczna i wiążących się z tym faktem roszczeń finansowych skarżącego – ale prawidłowość tego postępowania nie mogła być badana przez Sąd orzekający w sprawie decyzji aktualizacyjnych. Są to bowiem dwa odrębne postępowania kończące się odrębnymi rozstrzygnięciami, zaskarżanymi odrębnie do sądu administracyjnego.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy te stanowią, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200). Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się m.in. poniesione przez stronę koszty sądowe. Do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Zasady ustalania wysokości przysługujących stronie należności dotyczących wydatków na adwokata lub radcę prawnego oraz tryb przyznawania i sposób wypłacania tych należności, określają przepisy odrębne. W oparciu o powyższe Sąd zasądził od organu kwotę (697 zł) stanowiącą sumę uiszczonego wpisu (200 zł), opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł) oraz należności z tytułu pomocy prawnej dla pełnomocnika – adwokata (480 zł) na podstawie §14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. (Dz. U. poz. 1800).