Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 802/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1,  art. 7,  art. 132  ust. 1, 2 i 3,  art. 134,  art.  134h  ust. 1, 2 i 3,  art. 135 f  ust. 9
journal: Dz.U. 2007 nr 43 poz 277
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska Eugeniusz Wasilewski (spr.) Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2012 r. sprawy ze skargi Z. W. na orzeczenie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe oddala skargę


UZASADNIENIE

Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. Komendant Wojewódzki Policji [...], na podstawie art. 135j ust. 1 pkt 3 w zw. z art.134 pkt 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz. U. z 2007 r. nr 43, poz. 277 ze zm.), uznał [...] Z. W. - [...] winnym tego, że:

a) nie wykonał wydanego w dniu [...] maja 2011 r. polecenia przełożonego, tj. [...] - zastępującego w tym dniu Kierownika [...], dotyczącego dostosowania wyglądu zewnętrznego do wymogów regulaminu ogólnego (...) Policji, w ten sposób, iż w dniu [...] czerwca 2011 r. stawił się do służby z włosami upiętymi w formie "koka", tj. czynu art. 132 ust. 1, 2 i 3 pkt 1 oraz art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji w zw. z pkt 58d załącznika do zarządzenia nr 11/98 Komendanta Głównego Policji z dnia 20 maja 1998 r. w sprawie wprowadzenia do użytku służbowego w Policji "Regulaminu ogólnego i musztry Policji" (Dz. Urz. KGP nr 3 poz. 10 z dnia 1 marca 1999 r.) wraz ze zmianami wprowadzonymi zarządzeniem nr 1787 Komendanta Głównego Policji z dnia 2 grudnia 2010 r. (Dz. Urz. KGP nr 12 poz. 73 z dnia 28 grudnia 2010 r.),

b) nie wykonał wydanego w dniu [...] czerwca 2011 r. polecenia przełożonego, tj. [...] - Kierownika [...], dotyczącego dostosowania wyglądu zewnętrznego do wymogów regulaminu ogólnego (...) Policji, w ten sposób, iż w dniu [...] czerwca 2011 r. stawił się do służby z włosami upiętymi w formie "koka", tj. czynu art. 132 ust. 1, 2 i 3 pkt 1 oraz art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji w zw. z pkt 58d załącznika do zarządzenia nr 11/98 Komendanta Głównego Policji z dnia 20 maja 1998 r. w sprawie wprowadzenia do użytku służbowego w Policji "Regulaminu ogólnego i musztry Policji" wraz ze zmianami wprowadzonymi zarządzeniem nr 1787 Komendanta Głównego Policji z dnia 2 grudnia 2010 r.

Komendant Wojewódzki Policji [...] wymierzył policjantowi za powyższe przewinienia dyscyplinarne karę dyscyplinarną wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe.

W uzasadnieniu orzeczenia podano, iż na podstawie zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego ustalono następujący stan faktyczny:

W dniu [...] maja 2011 r., po zakończeniu delegowania z urzędu do pełnienia służby w [...], obwiniony stawił się do służby w [...]. Odpowiedzialny w tym dniu za służbę [...] zgodnie z poleceniem kierownika [...] zapoznał [...] Z. W. z przepisami normującymi sposób pełnienia służby konwojowej oraz innymi przepisami niezbędnymi do właściwego wykonywania czynności służbowych. [...] zwrócił uwagę na wygląd zewnętrzny [...] Z. W., który posiadał rozpuszczone włosy sięgające poniżej ramion. Następnie przeprowadził z obwinionym rozmowę, podczas której zwrócił uwagę, iż fryzura, jaką posiada, narusza pkt 58d zarządzenia nr 1787 KGP z dnia 2 grudnia 2010 r. W odpowiedzi usłyszał, że w opinii specjalisty fryzjerstwa włosy są krótkie, a co za tym idzie nie będzie nic z nimi robił, jedynie upnie je w kucyk, by nie rzucały się w oczy. [...] poinformował wówczas [...] Z. W., że nie będzie to zgodne z przepisami "Regulaminu ogólnego i musztry Policji" i poprosił, by przemyślał swoje stanowisko do dnia następnego i wyciągnął odpowiednie wnioski (k [...]).

W dniu [...] maja 2011 r., podczas porannej odprawy do służby, [...] stwierdził, że [...] Z. W. nadal posiada włosy poniżej ramion i że są one spięte w tak zwany kucyk. Świadkowie przesłuchani w toku postępowania w osobach [...] zeznali, iż fryzura obwinionego w dniu [...] maja 2011 r. wyglądała jak na okazanej kserokopii zdjęcia z karty [...] akt postępowania dyscyplinarnego.

[...] zastępujący w tym dniu Kierownika [...] warunkowo dopuścił [...] Z. W. do służby, jednocześnie wydając polecenie obcięcia włosów i dostosowania ich długości do treści art. 58d Zarządzenia nr 1787 Komendanta Głównego Policji. Fakt wydania polecenie udokumentował w książce odpraw (k [...]), uprzedzając jednocześnie obwinionego, że w przypadku niewykonania polecenia w dniu następnym nie zostanie dopuszczony do pełnienia służby. Obwiniony potwierdził ustnie przyjęcie polecenia do wiadomości. Podczas rozliczania w tym dniu służby [...] ponownie uprzedził [...] Z. W., iż w przypadku niewykonania polecenia nie zostanie dopuszczony do pełnia służby w dniu następnym.

W dniu [...] maja 2011 r. [...] Z. W. nie stawił się do służby informując, iż posiada zwolnienie lekarskie, nie określając jednakże przewidywanego czasu trwania nieobecności.

Absencja chorobowa obwinionego zakończyła się w dniu [...] czerwca 2011 r. W tym dniu obwiniony stawił się do służby i około godziny [...] uczestniczył w odprawie służbowej przeprowadzanej przez [...]. Z. W. miał tego dnia włosy upięte w kok o objętości męskiej pięści, z którego wystawała krótka kitka. [...] kierownik [...] podjął decyzję o niedopuszczeniu obwinionego do pełnienia służby i wydał temuż policjantowi kolejne polecenie dostosowania fryzury do przepisów obowiązujących policjantów pełniących służbę w umundurowaniu. Fakt ten udokumentował w książce odpraw do służby (k [...]).

W dniu [...] czerwca 2011 r. około godziny [...] Z. W. ponownie stawił się do służby z włosami upiętymi w formie koka. Zapytany przez [...] o powód ponownego niewykonania polecenia służbowego, oświadczył, iż według jego opinii oraz opinii fryzjera, u którego się strzyże, włosy, jakie posiada, są włosami krótkimi. Obwiniony ponownie nie został dopuszczony do pełnienia służby.

Następnie skarżący przedłożył zaświadczenie od lekarza o niezdolności do służby. W trakcie przebywania na zwolnieniu lekarskim [...] Z. W. w dniu [...] czerwca 2011 r. zgłosił się do siedziby [...], do [...], i zapytał czy nadal podtrzymuje wydane polecenie dotyczące skrócenia włosów. Po otrzymaniu odpowiedzi twierdzącej, oznajmił, że nie rozumie znaczenia określenia "krótkie włosy" i poczynił uwagi na temat fryzury swojego przełożonego zwracając się do niego per "Ty" (k [...]). Nadto tłumaczył posiadanie włosów takiej długości faktem umieszczenia jego wizerunku przez funkcjonariuszy [...] KGP w albumie fotograficznym wykorzystywanym do czynności procesowych.

W ocenie Komendanta Wojewódzkiego Policji, materiał dowodowy potwierdza winę obwinionego. Każdy przełożony ma prawo, a nawet obowiązek, dbać o społeczny wizerunek swojej jednostki, a tym samym i służby. Jednym z elementów mających wpływ na wizerunek jest wygląd zewnętrzny pełniących w niej służbę funkcjonariuszy. Najbardziej charakterystycznym elementem tego wizerunku jest mundur. Umundurowany funkcjonariusz Policji ma budzić szacunek i zaufanie. Szczególna rola społeczna Policji oraz pełniących w niej służbę funkcjonariuszy i jej zhierarchizowana struktura wymagają, dla jej skutecznego i prawidłowego działania, przestrzegania obowiązujących przepisów i zasad, a także wykonywania poleceń i rozkazów przełożonych. Policjant obowiązany jest odmówić wykonania rozkazu, bądź polecenia przełożonego, a także polecenia prokuratora, organu administracji państwowej lub samorządu terytorialnego, jeśli wykonanie rozkazu lub polecenia łączyłoby się z popełnieniem przestępstwa. O odmowie wykonania takiego rozkazu lub polecenia powinien zameldować Komendantowi Głównemu Policji z pominięciem drogi służbowej (art. 58 ust. 2 i 3 ustawy o Policji).

Wydane w dniach [...] maja oraz [...] czerwca 2011 r. polecenia [...] Z. W. nie wiązały się z popełnieniem przestępstwa. Polecenia te zostały wydane przez uprawnionych przełożonych. Materiał dowodowy wskazuje, iż zachowanie obwinionego było umyślne w zamiarze bezpośrednim. Na takie zachowanie wskazuje materiał dowodowy w postaci dwukrotnego zapoznania ww. policjanta z obowiązującymi przepisami, co do wyglądu zewnętrznego umundurowanego funkcjonariusza Policji (k. [...] oraz k. [...]). Ponadto z karty opisu stanowiska ww. funkcjonariusza (k. [...]) wynika, iż jest on zobowiązany do wdrażania wytycznych i zaleceń przełożonych. Również raport sporządzony przez obwinionego w dniu [...] lutego 2011 r. (k. [...]) świadczy, iż miał pełna świadomość, że jego fryzura nie jest zgodna z obowiązującymi przepisami dotyczącymi wyglądu zewnętrznego umundurowanego funkcjonariusza Policji.

Ważąc powyższe, przełożony dyscyplinarny uznał, iż kara dyscyplinarna ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku, zaproponowana przez rzecznika dyscyplinarnego, jest zbyt łagodna względem okoliczności popełnienia czynu, w szczególności umyślności działania oraz całokształtu zachowania obwinionego zarówno przed jak i po popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego. Podkreślić należy przy tym, iż wykonywanie poleceń służbowych przełożonych jest jednym z podstawowych obowiązków funkcjonariusza Policji, a nieusprawiedliwiona odmowa wykonania polecenia stanowi ciężkie naruszenie obowiązków. Polecenia wydane obwinionemu nie były sprzeczne z prawem, w związku z czym obowiązany był je wykonać.

Mając powyższe na uwadze, przełożony dyscyplinarny uznał, iż kara dyscyplinarna wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe będzie współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego. Kara to oznacza odwołanie lub zwolnienie z dotychczas zajmowanego stanowiska służbowego i powołanie lub mianowanie na stanowisko służbowe niższe od dotychczas zajmowanego. Kara ta winna również, w ocenie przełożonego dyscyplinarnego, osiągnąć efekt zapobiegawczy wobec obwinionego, aby w przyszłości nie powrócił na drogę naruszeń dyscypliny służbowej.

Od powyższego orzeczenia [...] Z. W. złożył odwołanie do Komendanta Głównego Policji podnosząc, iż wykonał polecenie przełożonego i obciął włosy. Przełożony zaś, mimo jego próśb, nie sprecyzował wzoru fryzury policjanta. Obwiniony stwierdził, że jego wygląd w umundurowaniu służbowym nie różnił się od wyglądu innych funkcjonariuszy, na dowód czego do odwołania załączył zdjęcie przedstawiające tył jego głowy. Zarzucił także, iż rzecznik dyscyplinarny oraz przełożony dyscyplinarny pozbawili go w postępowaniu dyscyplinarnym prawa do obrony. Rzecznik dyscyplinarny, wydając w dniu [...] lipca 2011 r. postanowienie o zakończeniu czynności dowodowych, wprowadził przełożonego dyscyplinarnego w błąd, sporządzając "fałszywe" uzasadnienie. Nadto, treść kolejnego postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych z dnia [...] października 2011 r., oprócz daty, jest identyczna. Nie został także rozpatrzony wniosek obwinionego z dnia [...] października 2011 r. o wyłączenie rzecznika dyscyplinarnego. [...] Z. W. wskazał także, iż nigdy nie złamał roty ślubowania i zawsze bronił honoru Policji, o czym świadczą załączone przez obwinionego dokumenty w postaci listów gratulacyjnych, podziękowania i wniosku o wyróżnienie.

Komendant Wojewódzki Policji [...], w zajętym stanowisku, wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia, wskazując m.in., iż wymieniony, nie wykonując opisanych w zarzutach poleceń przełożonych, był w pełni świadom naruszania dyscypliny służbowej. Wskazał, iż odpowiadając na pisemną prośbę [...] Z. W. z dnia [...] lutego 2011 r. o wyrażenie zgody na noszenie długich włosów w umundurowaniu służbowym, prośbę rozpatrzył odmownie. Załączona przez obwinionego fotografia osoby w czapce nie może być wiarygodnym dowodem w sprawie, gdyż nie wiadomo, kogo ona przedstawia i kiedy została wykonana. Nadto nie została złożona przez obwinionego w toku postępowania dyscyplinarnego. Jednocześnie przełożony dyscyplinarny wskazał, iż policjant umundurowany w pomieszczeniach pełni służbę bez czapki. Stwierdził także, że wbrew zarzutom zawartym w odwołaniu prawa obwinionego były respektowane (łącznie z rozpatrzeniem wniosku o wyłączenie rzecznika dyscyplinarnego), zaś obwiniony nie brał udziału w postępowaniu dyscyplinarnym z własnego wyboru.

W postępowaniu odwoławczym Komendant Główny Policji, na podstawie art. 135 m ust. 1 ustawy o Policji, powołał komisję do zbadania zaskarżonego orzeczenia. Komisja, po zapoznaniu się z odwołaniem obwinionego oraz materiałami postępowania dyscyplinarnego, sporządziła sprawozdanie, w którym zawarła wspólny wniosek o wyłączenie Komendanta Głównego Policji - [...], od orzekania w postępowaniu odwoławczym z uwagi na wydanie przez niego, jako ówczesnego Komendanta Wojewódzkiego Policji [...], orzeczenia w I instancji. Następnie dwóch członków komisji zawnioskowało o utrzymanie w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia, argumentując swoją decyzję postawą obwinionego, wyrażającą się umyślną niesubordynacją i lekceważeniem poleceń przełożonych oraz podważaniem ich autorytetu. Wskazali na specyfikę służby w Policji, oznaczającą w szczególności dyspozycyjność oraz na konieczność podporządkowania się dyscyplinie oraz hierarchii służbowej w celu umożliwienia realizacji zadań ustawowych. Stwierdzili, że obwiniony nie skorzystał z danej mu przez przełożonych, wyrażanej ustnymi poleceniami, szansy przystosowania swojego wyglądu do wyglądu policjanta umundurowanego i dalej ignorował obowiązujące w tym zakresie wymagania.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. Komendant Główny Policji, [...], działając na podstawie art. 135 c ust. 2 i art. 135 d ust. 2 ustawy o Policji, wyłączył się od udziału w postępowaniu odwoławczym w tej sprawie, wyznaczając do dalszego prowadzenia postępowania I Zastępcę Komendanta Głównego Policji, [...].

Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] lutego 2012 r. Pierwszy Zastępca Komendanta Głównego Policji, działając na podstawie art. 135 n ust. 4 ustawy o Policji, zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy.

W motywach orzeczenia organ stwierdził, iż zebrany materiał dowodowy bezspornie wskazuje, iż obwiniony dopuścił się zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego, zaś wymierzona kara jest adekwatna do popełnionego przewinienia i stopnia zawinienia policjanta.

Wskazał, że stosunek policjantów do munduru i ich wygląd zewnętrzny został uregulowany zarządzeniem nr 1787 Komendanta Głównego Policji z dnia 2 grudnia 2010 r., którym zmieniono zarządzenie nr 11/98 Komendanta Głównego Policji z dnia 20 maja 1998 r. w sprawie wprowadzenia do użytku służbowego w Policji Regulaminu ogólnego i musztry Policji, po części I "Zasady zachowania się policjantów" dodając część I a "Stosunek policjantów do munduru, wygląd zewnętrzny". W myśl pkt 58 d części l a, umundurowany policjant - mężczyzna noszący włosy, wąsy lub brodę obowiązany jest nosić je schludnie i krótko ostrzyżone. Punkt 58 g stanowi zaś, że przełożony może nie dopuścić do służby lub odsunąć od jej pełnienia umundurowanego policjanta, którego wygląd nie spełnia wymogów określonych w regulaminie, polecając jednocześnie niezwłoczne dostosowanie wyglądu do zgodnego z tymi wymogami. Odmowa policjanta stanowi niewykonanie polecenia w rozumieniu przepisów o odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów.

[...] Z. W., pomimo dwukrotnie wydanych mu w dniach [...] maja 2011 r. i [...] czerwca 2011 r. przez przełożonego poleceń obcięcia włosów do długości określonej wspomnianymi przepisami, poleceń tych nie wykonał. Z przedstawionych okoliczności wynika więc bezspornie, że zachowanie wymienionego policjanta wypełniło znamiona przewinień dyscyplinarnych w sposób opisany w zarzutach. Obwinionemu znane były przepisy powyższego zarządzenia, gdyż - oprócz indywidualnych rozmów z przełożonymi - z jego treścią został zapoznany w dniu [...] maja 2011 r. (k. [...]).

Organ uznał za niezasadny zarzut dotyczący "fałszywości" postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych z dnia [...] lipca 2011 r., wydanego przez rzecznika dyscyplinarnego, a nadto niemający znaczenia dla przedmiotowej sprawy. Na wniosek rzecznika dyscyplinarnego postanowienie to zostało bowiem uchylone postanowieniem nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] z dnia [...] lipca 2011 r. W uzasadnieniu wskazano, iż obwinionemu wyznaczono termin stawiennictwa w celu udziału w czynnościach dowodowych na dzień [...] czerwca 2011 r. W wyznaczonym terminie [...] Z. W. nie stawił się, w związku z czym rzecznik dyscyplinarny w dniu [...] lipca 2011 r. wydał postanowienie o zakończeniu czynności dowodowych uzasadniając je tym, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do merytorycznego zakończenia postępowania dyscyplinarnego, pomimo braku udziału (z własnego wyboru) obwinionego w postępowaniu. Po wydaniu niniejszego postanowienia ustalono, że obwiniony odebrał wezwanie w dniu [...] czerwca 2011 r., tj. trzy dni po wskazanym terminie stawiennictwa. O powyższym powiadomił rzecznika pismem z dnia [...] lipca 2011 r. (nadanym za pośrednictwem poczty w dniu [...] lipca 2011 r.). Z tych też powodów, w celu umożliwienia wymienionemu policjantowi wzięcia udziału w postępowaniu dyscyplinarnym, wspomniane postanowienie o zakończeniu czynności dowodowych zostało uchylone, czym umożliwiono obwinionemu udział w postępowaniu dyscyplinarnym, w tym złożenie stosownych wyjaśnień, lecz z uprawnień swoich nie skorzystał z własnego wyboru. Wymieniony, prawidłowo powiadomiony o terminie czynności dowodowych, nie stawił się na wezwanie w wyznaczonym dniu, tj. [...] października 2011 r. Pismem z dnia [...] października 2011 r., przesłanym za pośrednictwem poczty, [...] Z. W., powiadomił rzecznika dyscyplinarnego, że na wezwanie się nie stawi z powodu czasowej niezdolności do służby z powodu choroby w okresie od dnia [...] października 2011 r. do dnia [...] listopada 2011 r. Jednakże rzecznik dyscyplinarny, działając na podstawie art. 135 f ust. 10 ustawy o Policji, uzyskał w dniu [...] października 2011 r. zgodę lekarza wystawiającego zaświadczenie o niezdolności obwinionego do służby we wspomnianym okresie na jego udział w czynnościach dowodowych. Z tych też przyczyn niestawiennictwo obwinionego w dniu [...] października 2011 r. uznano za nieusprawiedliwione. Organ zauważył, że w myśl art. 135 f ust. 9 cytowanej ustawy, nieusprawiedliwiona nieobecność obwinionego w służbie, zwolnienie obwinionego od zajęć służbowych z powodu choroby oraz nieusprawiedliwione niestawiennictwo na wezwanie rzecznika dyscyplinarnego nie wstrzymują biegu postępowania dyscyplinarnego, a czynności, w których jest przewidziany udział obwinionego, nie przeprowadza się albo przeprowadza się miejscu jego pobytu. Wskazał, że w toku postępowania dyscyplinarnego (także w dniu [...] października 2011 r.) rzecznik dyscyplinarny wielokrotnie podejmował próby telefonicznego kontaktu z obwinionym, lecz obwiniony nie odbierał telefonu. Nadto, w dniu [...] października 2011 r., dwukrotnie udał się do miejsca zamieszkania wymienionego, celem przesłuchania go oraz zapoznania z aktami sprawy - z wynikiem negatywnym (k. [...]). Organ dyscyplinarny zobligowany jest pouczyć obwinionego o przysługujących mu prawach i umożliwić mu skorzystanie z tych praw. Obowiązek ten w przedmiotowej sprawie został zrealizowany, zaś zachowanie [...] Z. W. wskazywało na świadome unikanie udziału w czynnościach dowodowych.

Co do zarzutu nierozpoznania przez przełożonego dyscyplinarnego wniosku obwinionego z dnia [...] października 2011 r. o wyłączenie rzecznika dyscyplinarnego organ stwierdził, że postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. Komendant Wojewódzki Policji [...] rozpatrzył ten wniosek odmownie. Powyższe postanowienie przesłano [...] Z. W. za pośrednictwem Poczty Polskiej i otrzymał je w dniu [...] grudnia 2011 r., tj. po dacie otrzymania zaskarżonego orzeczenia. Tak więc, przed wydaniem rozstrzygnięcia w I instancji wniosek o wyłączenie rzecznika dyscyplinarnego został rozpoznany.

Badając wskazane przez obwinionego motywy jego postępowania stwierdził, iż w ocenie wyższego przełożonego dyscyplinarnego są one nie do zaakceptowania. Wbrew jego poglądowi oraz ocenie wyrażonej w odrębnym wniosku członka komisji, cytowany wyżej przepis, tj. pkt 58 d zarządzenia nr 11/98 Komendanta Głównego Policji konkretnie określa, jak mają wyglądać włosy policjanta umundurowanego ("schludnie i krótko ostrzyżone"). Powoływanie się przez obwinionego na opinię fryzjera w tym zakresie należy pozostawić bez komentarza. Uprawnionym do oceny wyglądu policjanta noszącego mundur jest, w myśl przywołanego regulaminu, jego przełożony. W przypadku zaś uznania, iż wygląd policjanta nie spełnia określonych w regulaminie wymogów, przełożony może nie dopuścić policjanta do pełnienia służby. Nadto, przełożony obowiązany jest niezwłocznie wydać policjantowi polecenie dostosowania swojego wyglądu do zgodnego z tymi wymogami. Włosy prezentowane przez obwinionego bezsprzecznie są włosami długimi bez względu na to, czy wymieniony zepnie je w kucyk, warkocz, czy też kok. W odniesieniu do zamiaru [...] Z. W. zmiany swojego wyglądu z powodu procesowego okazania na tablicy poglądowej jego zdjęcia należy stwierdzić, że w sytuacji częstego prezentowania swojego wizerunku w mediach argument ten jest niewiarygodny.

Uwzględniając opisane wyżej okoliczności popełnienia przez [...] Z. W. przewinień dyscyplinarnych, jego zachowanie oraz przyjętą postawę należy ocenić jako wysoce naganne i nie do przyjęcia w zhierarchizowanej formacji, jaką jest Policja. Jak wspomniano, nie uzyskał on zgody Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] na noszenie długich włosów podczas pełnienia służby w umundurowaniu służbowym. Nadto, co wynika z treści powyższego raportu (datowanego na dzień [...] lutego 2011 r.) policjant był świadomy, że przełożeni w Wydziale [...] wydadzą mu polecenie dostosowania długości włosów do obowiązujących przepisów. Pomimo tego, w dniu [...] maja 2011 r. stawił się do służby konwojowej z długimi, rozpuszczonymi włosami, a następnie dwukrotnie nie wykonał poleceń przełożonych obcięcia włosów, stawiając się dwukrotnie do służby z długimi włosami, upiętymi w kok. Wskutek tego nie został dopuszczony do wykonywania zadań służbowych.

Odmowa wykonania przez policjanta poleceń przełożonych jest jednym z najcięższych przewinień dyscyplinarnych. Obwiniony jest policjantem z [...]-letnim stażem służby i jako doświadczony policjant ma świadomość, że stosunek służbowy policjantów charakteryzuje się nie tylko dyspozycyjnością, ale i podległością służbową oraz zdyscyplinowaniem, związanymi z funkcjonowaniem organizacji hierarchicznej w Policji, którym funkcjonariusze muszą się podporządkować. Trwanie obwinionego w nieuzasadnionym uporze oraz podważanie autorytetu przełożonych poprzez lekceważenie wydawanych przez nich, w pełni uzasadnionych, poleceń stoi w sprzeczności z tymi zasadami. Nieprzestrzeganie tych zasad uniemożliwiałoby wykonywanie ustawowych zadań Policji. Nadto, zachowanie [...] Z. W., wyrażające się jawną niesubordynacją, jest negatywnym przykładem dla innych policjantów, zaś jego skutkiem może być rozluźnienie wśród nich dyscypliny służbowej.

Z tych też powodów, w ocenie wyższego przełożonego, wymierzenie obwinionemu kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe jest rozstrzygnięciem słusznym i adekwatnym do charakteru zarzucanych mu przewinień dyscyplinarnych. W myśl art. 134 h ust. 1 ustawy o Policji, wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby. Przełożony dyscyplinarny, wymierzając [...] Z. W. wspomnianą karę dyscyplinarną uwzględnił nie tylko umyślność popełnienia zarzucanych naruszeń, ale także przyjętą przez niego postawę, świadczącą nie tylko o lekceważeniu poleceń przełożonych i obowiązujących przepisów, ale także o bezkrytycznym pojmowaniu swojego postępowania. Jak wynika z akt sprawy, wymieniony policjant miał sposobność oraz daną mu przez przełożonych szansę dostosowania swojego wyglądu do obowiązujących reguł. Do wydanych mu poleceń nie dostosował się, a na zmianę jego zachowania nie wpłynął nawet fakt wszczęcia przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego. Podkreślono, iż wyższy przełożony dyscyplinarny, podtrzymując zastosowany wobec obwinionego wymiar kary, nie neguje zasług [...] Z. W., o których mowa w załączonych do odwołania dokumentach. Zasługi te nie mogą jednak wpłynąć na zmianę oceny zachowania i postawy policjanta w zakresie objętym zarzutami, w tym na wysokość wymierzonej kary.

Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem skargi Z. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W skardze skarżący zarzucił, iż postępowanie dyscyplinarne zostało przeprowadzone w sposób wadliwy, gdyż nie zapewniono mu czynnego w nim udziału. W toku postępowania korzystał ze zwolnienia lekarskiego, o czym informował rzecznika dyscyplinarnego, który pomimo wiedzy o tym kontynuował, a następnie zakończył je. Nie mógł więc podjąć należytej obrony swoich interesów. W przekonaniu skarżącego wadliwie też zawieszono postępowanie dyscyplinarne w oczekiwaniu na stanowisko lekarza, do którego zwrócono się z zapytaniem, czy obwiniony może uczestniczyć w postępowaniu dyscyplinarnym.

Ponadto, w ocenie skarżącego, postępowanie było prowadzone w sposób stronniczy i miało na celu ukaranie go za przewinienie, do którego nie doszło. Skarżący zaprzeczył treści zeznań przesłuchanych w sprawie świadków i wskazał świadków, których nie przesłuchano w toku postępowania, a którzy mogą potwierdzić, iż nie uzyskał od przełożonych informacji odnośnie fryzury, jaką ma nosić.

Skarżący podał, że jego wygląd w umundurowaniu nie różni się od wyglądu innych policjantów. Zakwestionował fakt niewykonania polecenia służbowego, bowiem, w jego ocenie, dokonał skrócenia włosów. Jednocześnie zarzucił niekonstytucyjność zarządzenia nr 1787 Komendanta Głównego Policji.

Powyższa skarga została uzupełniona pismem procesowym pełnomocnika skarżącego z dnia [...] września 2012 r., który wskazał, iż zaskarżone orzeczenie narusza:

1. art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 33 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, przez bezpodstawne zróżnicowanie mężczyzn oraz kobiet, znajdujących się w takim samym stanie faktycznym, tj. będących funkcjonariuszami Policji, w kwestii długości włosów, albowiem funkcjonariusz Policji będący mężczyzną jest zobowiązany do noszenia krótko ostrzyżonych włosów, podczas gdy zasada ta nie dotyczy funkcjonariuszy Policji będących kobietami, które jeśli noszą długie włosy do ramion, na czas wykonywania zadań służbowych, zobowiązane są do ich krótkiego upięcia lub związania;

2. przepisy prawa materialnego, przez błędną wykładnię pkt. 58 d załącznika do zarządzenia nr 11/98 Komendanta Głównego Policji z dnia 20 maja 1998 r. w sprawie wprowadzenia do użytku służbowego w Policji "Regulaminu ogólnego i musztry" (Dz. Urz. KGP nr 3, poz. 10 z dnia 1 marca 1999 r.) wraz ze zmianami wprowadzonymi zarządzeniem nr 1787 Komendanta Głównego Policji z dnia 2 grudnia 2010 (Dz. Urz. KGP nr 12, poz. 73 z dnia 28 grudnia 2010 r.);

3. przepisy prawa materialnego, tj.: art. 132 ust. 1, 2 i 3 pkt 1 ustawy o Policji, poprzez przyjęcie, że w dniu [...] maja 2011 r. i [...] czerwca 2011 r. skarżący nie wykonał polecenia przełożonego dotyczącego dostosowania wyglądu zewnętrznego do wymogów regulaminu ogólnego (...) Policji w ten sposób, że w ww. dniach skarżący stawił się z włosami upiętymi w tzw. "koka" co stanowiło przewinienie dyscyplinarne;

4. przepisy prawa materialnego, tj.: art. 135 f ust. 9 ustawy o Policji oraz art. 135 g ust. 2 ustawy o Policji, poprzez prowadzenie postępowania pod nieobecność skarżącego, który właściwie usprawiedliwił nieobecność oraz uznanie Z. W. za winnego zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego mimo, iż działanie przełożonego skarżącego z dnia [...] maja 2011 r. nie nosiło znamion polecenia służbowego, natomiast działanie skarżącego w dniu [...] czerwca 2011 r. nie nosiło znamion niewykonania polecenia służbowego, albowiem w dniu [...] czerwca 2011 r. skarżący stawił się do służby z włosami krótkimi;

5. przepisy prawa materialnego, tj.: art. 134 h ust. 1, 2 i 3, art. 134 ustawy o Policji, poprzez wymierzenie obwinionemu jednej z surowszych kar z przewidzianego w ustawie katalogu kar dyscyplinarnych, niewspółmiernej do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, nieuwzględniającej okoliczności dokonania czynu, jego skutków, rodzaju i stopnia naruszenia obowiązków służbowych, pobudek działania obwinionego, a także zachowania Z. W. przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego oraz przebiegu dotychczasowej jego służby.

Mając na względzie wskazane zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o:

1. uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia w całości i poprzedzającego go orzeczenia nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] z dnia [...] listopada 2011 r.,

2. na podstawie art. 61 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego go orzeczenia nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji [...] z dnia [...] listopada 2011 r.

Komendant Główny Policji, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie wskazując, że jej zarzuty są nieuzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd bada, czy organ administracji w toku postępowania nie naruszył prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia.

Zagadnienie odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów zostało uregulowane w rozdziale 10 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j.: Dz. U. z 2007 r. nr 43, poz. 277 ze zm.). W myśl art. 132 ust. 1 ustawy o Policji, policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Naruszenie dyscypliny służbowej stanowi czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów (art. 132 ust. 2).

Artykuł 132 ust. 3 stanowi, iż naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności odmowa wykonania albo niewykonanie rozkazu lub polecenia przełożonego, względnie organu uprawnionego na podstawie ustawy do wydawania poleceń policjantom, z wyłączeniem rozkazów i poleceń, o których mowa w art. 58 ust. 2.

W tym miejscu podnieść należy, iż służba w Policji na szczególny charakter, jest służbą społeczeństwu i przeznaczoną do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego (art. 1 ustawy o Policji). Z tego też względu ustawa oraz oparte na niej pragmatyki służbowe formułują wobec funkcjonariuszy Policji szereg wymogów niespotykanych w innych służbach państwowych, co ma zasadnicze znaczenie dla odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów.

Zagadnienia, o których mowa, stanowiły przedmiot rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który w wyrokach z dnia 27 stycznia 2003 r., sygn. akt SK 27/02 OTK-A 1/03/2 oraz z dnia 2 września 2008 r., sygn. akt K 35/06, OTK-A 7/08/120, podkreślał, że specyfika służby powoduje, że kandydat do publicznej służby mundurowej od momentu powołania poddać się musi regułom pełnienia służby, nacechowanej istnieniem specjalnych uprawnień, ale też szczególnych obowiązków. Przykładowo, wśród szczególnych warunków służby wskazał na pełną dyspozycyjność i zależność od władzy służbowej, wykonywanie zadań w nielimitowanym czasie pracy i trudnych warunkach, związanych nierzadko z bezpośrednim narażeniem życia i zdrowia, wysoką sprawność fizyczną i psychiczną wymaganą w całym okresie jej pełnienia, niewielkie możliwości wykonywania dodatkowej pracy i posiadania innych źródeł utrzymania, ograniczone prawo udziału w życiu politycznym i zrzeszania się. Wskazaną specyfikę pracy w służbach mundurowych Trybunał Konstytucyjny uznał za przesłankę uzasadniającą dopuszczalność wprowadzania z jednej strony wyższych wymagań personalnych, kwalifikacyjnych czy charakterologicznych wobec kandydatów do służby, z drugiej zaś - odmiennego i bardziej rygorystycznego niż w wypadku pozostałych profesji, ukształtowania zasad utraty statusu pracowniczego. Wymagania stawiane policjantowi, z uwagi na charakter jego służby (na co słusznie zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 października 2002 r., sygn. akt K 36/00 OTK-A 5/02/63 cz. III pkt 4 uzasadnienia) są znacznie wyższe niż obywatela niesłużącego w Policji. Szczególna rola społeczna tej grupy zawodowej i jej zhierarchizowana struktura wymaga dla jej skutecznego i prawidłowego działania przestrzegania innych, poza normami prawa karnego i prawa o wykroczeniach, przepisów i zasad. Objęcie policjantów odpowiedzialnością dyscyplinarną uzasadnia społeczna rola tej formacji, charakter powierzonych zadań i kompetencji oraz związane z działalnością Policji publiczne zaufanie. Służyć ma również przeciwdziałaniu takim zachowaniom, które mogłyby pozbawić ją wiarogodności w oczach opinii publicznej zwłaszcza, że wiele uprawnień przyznanych Policji pozwala na ingerowanie w sferę obywatelskich wolności i praw. Owe uwagi Trybunału Konstytucyjnego, zaprezentowane na tle badania konstytucyjności regulacji postępowania dyscyplinarnego, zachowują aktualność przy rozważaniach dotyczących możliwości nałożenia na policjanta kary dyscyplinarnej, w tym za niewykonanie poleceń wynikających z zarządzenia Komendanta Głównego Policji nr 1787 z dnia 2 grudnia 2010 r. zmieniającego zarządzenie w sprawie wprowadzenia do użytku służbowego w Policji "Regulaminu ogólnego i musztry Policji".

Wbrew zarzutom skargi, wskazane zarządzenie znajduje oparcie w przepisie art. 7 ustawy o Policji, który stawowi, iż Komendant Główny Policji określa szczegółowe zasady organizacji i zakres działania komend, komisariatów i innych jednostek organizacyjnych Policji oraz metody i formy wykonywania zadań przez poszczególne służby policyjne (ust. 1 i 2). W ramach przypisanych zadań Komendant Główny Policji, jako przełożony wszystkich policjantów, określa powinności funkcjonariuszy, także w zakresie wyglądu zewnętrznego podległych mu policjantów. Funkcjonariusz w czasie pełnienia służby obowiązany jest poddać się tym regułom. Nie można mówić o łamaniu zasad konstytucyjnych dlatego, że funkcjonariusz, wstępując do służby, poddaje się regułom, które obowiązują w służbie.

Nie jest rolą sądów administracyjnych badanie, czy zasady służby, jakie zostały przyjęte przez Komendanta Głównego Policji, jako przełożonego wszystkich policjantów, są celowe i właściwe, dlatego, że to nie mieści się w katalogu zasad konstytucyjnych. Nie mamy tu bowiem do czynienia z normami konstytucyjnymi, a regułami służby ustalonymi przez przełożonego wszystkich policjantów. Nie jest zatem uzasadnione powoływanie się na zasady konstytucyjne, ich łamanie, bo nie mają one tu bezpośredniego zastosowania.

Skoro tak, to w tej wewnętrznej strukturze funkcjonowania Policji przełożony wszystkich policjantów może określać, jaki ma być wizerunek policjanta – kobiety i policjanta – mężczyzny. Mamy bowiem do czynienia ze służbą i jeżeli określony wzorzec został przyjęty przez organ naczelny Policji, to należy uznać, że wszyscy policjanci są nim związani. W ramach służby bowiem obowiązują odrębne od powszechnych reguły, którym policjanci zobowiązali się podporządkować. Nieuzasadniony jest zatem zarzut skargi naruszenia norm konstytucyjnych, a także zarzut błędnej wykładni pkt. 58 d załącznika do zarządzenia nr 11/98 Komendanta Głównego Policji z dnia 20 maja 1998 r. w sprawie wprowadzenia do użytku służbowego w Policji "Regulaminu ogólnego i musztry " wraz ze zmianami wprowadzonymi zarządzeniem nr 1787 Komendanta Głównego Policji z dnia 2 grudnia 2010 r.

Zarzut naruszenia powołanych w skardze przepisów art. 31, art. 32 i art. 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jest nieuzasadniony zwłaszcza, że istotą sprawy jest niewykonanie przez policjanta poleceń przełożonych.

Sądowa kontrola administracji publicznej polega na ocenie legalności zaskarżonego aktu. W przypadku postępowań dyscyplinarnych przedmiotem oceny jest prawidłowość przyprowadzonego postępowania dyscyplinarnego. W ocenie Sądu, nie narusza ono wskazanych w skardze przepisów art. 132 ust. 1, 2 i 3 pkt 1, art. 135 f ust. 9 oraz art. 134 h ust. 1, 2 i 3 i art. 134 ustawy o Policji.

W rozpatrywanej sprawie organy orzekające prawidłowo zastosowały przepis art. 132 powołanej ustawy, bowiem zgromadzony materiał dowodowy daje w pełni podstawy do stwierdzenia, że skarżący, któremu przypisano popełnienie przewinień służbowych polegających na niewykonaniu poleceń przełożonych, dopuścił się naruszenia dyscypliny służbowej. Obowiązek wykonania polecenia służbowego jest obowiązkiem funkcjonariusza, którego niewykonanie lub nieprawidłowe wykonanie jest podstawą do pociągnięcia do odpowiedzialności służbowej (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OSK 1003/05, Lex nr 209083).

Prowadząc postępowanie rzecznik dyscyplinarny miał na uwadze treść przepisu art. 135 ust. 3 ustawy o Policji. W toku postępowania wielokrotnie podejmował próby telefonicznego kontaktu z obwinionym, jak wynika z notatki (k. [...]) dwukrotnie udał się do miejsca zamieszkania obwinionego celem wysłuchania go, jednakże do tej czynności nie doszło. Pozwalało to organowi przyjąć, że obwiniony świadomie unikał udziału w czynnościach dowodowych.

Zgodnie z dyspozycją art. 134 h ust. 1 cyt. ustawy kara dyscyplinarna orzeczona za naruszenie dyscypliny służbowej powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby.

Karami dyscyplinarnymi, stosownie do treści art. 134 ustawy, są:

1) nagana,

2) zakaz opuszczania wyznaczonego miejsca przebywania,

3) ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku,

4) wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe,

5) obniżenie stopnia,

6) wydalenie ze służby.

Powyższa gradacja kar jest swego rodzaju stopniowaniem środków, jakie mogą być zastosowane w konkretnej sprawie. Jednakże ustawodawca nie określił, jakiemu przewinieniu służbowemu odpowiada każdy z nich, pozostawiając to do uznania właściwego organu. Dokonywana przez sąd administracyjny kontrola uznaniowości w tym zakresie sprowadza się w istocie do oceny, czy organ badał sprawę w zakresie przesłanek ustawowych, jak również, czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy.

W rozpoznawanej sprawie, orzekając karę dyscyplinarną, organy uwzględniły wagę popełnionego czynu, stopień zawinienia i stopień jego szkodliwości. Miały też na uwadze okoliczności przemawiające na korzyść obwinionego, w tym, jak stwierdził organ odwoławczy, jego zasługi. Powyższe pozwala na stwierdzenie, że wymierzenie skarżącemu kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe nie stanowi, zdaniem Sądu, dowolności co do zastosowanej sankcji.

Reasumując, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270).