Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 1277/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Środowiska
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 71
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2015 r. sprawy ze skargi U. K. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga U K na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] października 2014 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia nieruchomości.

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco:

Decyzją znak [...] z dnia [...] listopada 1958 r. Dyrektor W Rejonu Lasów Państwowych w C, działając na podstawie art. 75 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym

(Dz. U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341 ze zm.) oraz 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U.

z 1958 r. Nr 17, poz. 71, zwana dalej: "ustawą z 1958 r."), orzekł o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomości leśnej położonej w ur. L, Nadleśnictwa G, powiat G, województwo w, o powierzchni [...] ha, uregulowanej w księdze wieczystej pn. "D L", stanowiącej własność W W, oznaczoną na planie i rejestrze pomiarowym sporządzonym przez mierniczego przysięgłego. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że powyższa nieruchomość, łącznie z całością lasów wchodzących w skład byłego majątku L, w 1945 r. została przekazana Nadleśnictwu Państwowemu G przez Powiatowy Urząd Ziemski w G na podstawie przepisów dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1944 Nr 15, poz. 82, zwany dalej: "dekret PKWN") i znajduje się we władaniu przedsiębiorstwa lasów państwowych. Do dnia wejścia w życie ustawy z 1958 r. W W nie uzyskał zwrotu przedmiotowego lasu.

Decyzją znak [...]z dnia [...] lutego 1959 r. Dyrektor Zarządu Lasów Państwowych w S, po rozpatrzeniu odwołania W W, orzekł o oddaleniu odwołania i zatwierdzeniu decyzji z dnia [...] listopada 1958 r. Organ zauważył, że sporna nieruchomość leśna została błędnie przejęta na własność Państwa wraz z całością majątku L o łącznej powierzchni [...] ha na podstawie dekretu PKWN. Jednak mając na uwadze, że nieruchomość ta do dnia

5 kwietnia 1958 r. znajdowała się we władaniu państwowego gospodarstwa leśnego, podlega ona przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania w trybie art. 9 ust. 1

i ust. 3 ustawy z 1958 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania (dochodzenia) organ ustalił, że wskazana przez W W okoliczność opłacania gajowego G za dozór nad spornym lasem okazała się nieprawdziwa, natomiast przeprowadzone w 1948 r. pomiary lasu, dokonane bez zgody i wiedzy administracji lasów państwowych, nie pociągnęły za sobą żadnych skutków prawnych, nie naruszając w niczym władania państwowego gospodarstwa leśnego nad zajętą nieruchomością.

Wnioskiem z dnia 25 czerwca 2011 r. A A (działając przez profesjonalnego pełnomocnika oraz córkę U K) złożyła do Ministra Środowiska (dalej: "Minister", "organ") wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Warszawskiego Rejonu Lasów Państwowych, znak [...], z dnia [...] listopada 1958 r. oraz decyzji Dyrektora Zarządu Lasów Państwowych w S, znak [...], z dnia [...] lutego 1959 r. Jako podstawę powyższego wskazała, iż ww. rozstrzygnięcia zostały podjęte z rażącym naruszeniem prawa,

w szczególności art. 1 ust. 1 i ust. 3b dekretu PKWN oraz art. 9 ustawy z 1958 r. Wskazano, że przejęcie przedmiotowej nieruchomości na własność Skarbu Państwa nie mogło mieć miejsca na podstawie obowiązującego wówczas prawa, bowiem na podstawie dekretu PKWN mogły być przejmowane wyłącznie lasy i grunty leśne

o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych

i prawnych. Przejęcie nie było możliwe także wobec gruntów podzielonych prawnie lub fizycznie przed dniem 1 września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha. Ponadto nie zostało również spełnione wymaganie z art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r., gdyż były właściciel gospodarował na przedmiotowej działce, pomimo rzekomej nacjonalizacji

w 1945 r.

W toku rozpatrzenia sprawy Minister decyzją znak [...] z dnia [....] sierpnia 2014 r., działając na podstawie art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 627 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), po rozpoznaniu wniosku U K (dalej: "skarżąca", "strona"), następcy prawnej A A, orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Warszawskiego Rejonu Lasów Państwowych

w C z dnia [...] listopada 1958 r. oraz decyzji Dyrektora Zarządu Lasów Państwowych w S z dnia [...] lutego 1959 r. (zwane dalej odpowiednio: "decyzją z 1958 r." i "decyzją z 1959 r."). Podstawę powyższego stanowiło ustalenie przez organ, iż zarówno decyzja z 1958 r, jak i decyzja z 1959 r. nie naruszały prawa w stopniu rażącym.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zarzuciła wydanej decyzji naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co doprowadziło do oparcia zaskarżonej decyzji na ustaleniach faktycznych, które z uwagi na brak dokumentacji stwierdzającej jakie czynności gospodarcze zaświadczające

o władaniu Państwa zostały wykonane przez Lasy Państwowe na spornej działce,

w ogóle nie mogą być uznane za udowodnione, tj. nie mogą stanowić podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji, a także poprzez zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej, co stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony.

Podała, iż decyzja z 1958 r. i decyzja z 1959 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a w szczególności: art. 1 ust. 3b dekretu PKWN oraz art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. w związku z art. 296 i art. 297 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz.U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319, zwany dalej: "Prawem rzeczowym

z 1946 r.") oraz art. 17 - 19 dekretu z dnia 26 kwietnia 1948 r. o ochronie lasów niestanowiących własności Państwa (Dz.U. z 1948 r Nr 24, poz. 165, zwany dalej: "dekret z 1948 r. o ochronie lasów") poprzez przyjęcie, że tylko dla lasów pozostających we władaniu Państwa opracowywane były w latach 40-tych i 50-tych plany zagospodarowania lasów, podczas gdy ww. przepisy wyraźnie wskazywały, że takie plany mogły być opracowane przez organy powołane do sporządzania planów w lasach państwowych także dla lasów niepaństwowych.

Decyzją znak [...] z dnia [...] października 2014 r. Minister, działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a., orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia 5 sierpnia 2014 r.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ podał, iż przejęcie przedmiotowej nieruchomości na własność Skarbu Państwa nastąpiło na podstawie art. 9 ustawy

z 1958 r. Zgodnie z tym przepisem, nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się nadal we władaniu Państwa. Przejęcie nieruchomości na podstawie art. 9 ww. ustawy następowało bez względu na obszar

i bez odszkodowania, a przesłanką decydującą był fakt, że do dnia wejścia w życie ustawy nieruchomość leśna była we władaniu Państwa i nadal w tym władaniu pozostawała.

Organ stwierdził, iż zarówno w decyzji z 1958 r., jak i w decyzji z 1959 r. nie określono, jakie czynności gospodarcze zaświadczające o władaniu Państwa zostały wykonane przez Lasy Państwowe na spornej działce. Ustalono, że sporna działka ewidencyjna nr 8 odpowiada części działki oznaczonej jako parcela leśna [...] na wyrysie z mapy Nadleśnictwa G na okres od dnia 1 stycznia 1952 r. do dnia 31 grudnia 1962 r. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ustalono także, że w okresie od 1958 r. do 1959 r., czyli w dacie wejścia w życie ustawy z 1958 r. oraz w dacie wydania decyzji z 1958 r. oraz decyzji z 1959 r. przedmiotowa działka ewidencyjna nr 8 była objęta planem urządzania lasu (część działki oznaczonej jako parcela leśna [...]), o czym zaświadcza dokument pt. "Operat urządzania lasu Nadleśnictwa G na okres od dnia 1 stycznia 1952 r. do dnia 31 grudnia 1962 r." Poza tym w dostępnych zbiorach archiwalnych nie odnaleziono dokumentów potwierdzających wykonanie przez Nadleśnictwo G na terenie przedmiotowej działki czynności gospodarczych w dacie wejścia w życie ustawy z 1958 r., jak również w dacie wydania obu decyzji. Nie oznacza to jednak, że omawiana działka leśna nie pozostawała we władaniu Państwa w dacie 5 kwietnia 1958 r. oraz w datach: 11 listopada 1958 r. oraz 17 lutego 1959 r.

Zdaniem Ministra, skoro przesłanką wydania decyzji na podstawie art. 9 ustawy

z 1958 r., jest władanie przez Państwo przejmowaną nieruchomością w określonym czasie, to przed rozstrzygnięciem kwestii, czy przedmiotowe decyzje dotknięte są kwalifikowaną wadą prawną, konieczne jest wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem "władania". Wskazał, iż w orzecznictwie podkreśla się, że użyty w art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. zwrot "objęte we władanie" pozwala sądzić, że mamy do czynienia

z władaniem o charakterze posiadania samoistnego, o którym mowa w art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.). Posiadanie w nauce prawa jest określone jako stan faktyczny, na który składają się dwa elementy, tj. faktyczna władza i wola wykonywania tego władztwa dla siebie. Władanie lasem może się zatem wyrażać w czynnościach, które w ramach prowadzonej gospodarki leśnej zazwyczaj wykonuje właściciel lasu, takich jak: pozyskiwanie drewna, wykonywanie cięć pielęgnacyjnych, dokonywanie zalesień i odnowień oraz planowanie gospodarki leśnej, wyrażającej się w sporządzaniu planów urządzenia lasu.

Uznał zatem, że sam fakt objęcia przedmiotowej działki planem urządzenia lasu w okresie od 1958 r. do 1959 r. stanowi przesłankę do stwierdzenia, iż przedmiotowa nieruchomość leśna pozostawała we władaniu Państwa w dacie wejścia w życie ustawy z 1958 r., tj. 5 kwietnia 1958 r. oraz wydania decyzji, tj. 11 listopada 1958 r. i 17 lutego 1959 r., czyli stanowi przesłankę spełnienia warunków wymienionych w art. 9 ustawy z 1958 r. Na poparcie swojego stanowiska organ przedstawił wybrane orzeczenia sądów administracyjnych (wyroki WSA w Warszawie z dnia: 31 marca 2014 r., sygn. akt

I SA/Wa 1054/13, 28 czerwca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 583/12 i wyrok NSA

z 9 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2628/12, publ. CBOSA).

Odnosząc się do argumentów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister wyjaśnił, że decyzja z 1958 r., jak również decyzja z 1959 r. zostały wydane na podstawie art. 9 ustawy z 1958 r. Nie może być zatem mowy o przekroczeniu

w kontrolowanym postępowaniu przepisów dekretu z 1948 r. o ochronie lasów. Ponadto w decyzji z 1959 r. stwierdzono, że sporna nieruchomość leśna została błędnie przejęta na własność Państwa na podstawie dekretu PKWN, natomiast organ nie twierdził, jakoby tylko dla lasów pozostających we władaniu Państwa opracowywany były plany zagospodarowania lasów. Jednocześnie podał, iż w toku postępowania z wniosku

o stwierdzenie nieważności ww. decyzji nie doszło do naruszenia art. 7 i art. 8

w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W skardze złożonej na powołane rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Wydanej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez przyjęcie, że naruszenie prawa przy wydawaniu decyzji z 1958 r. i decyzji z 1959 r. nie miało charakteru rażącego naruszenia prawa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało odmową stwierdzenia ich nieważności;

2. art. 7 i art. 8 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy albowiem doprowadziło do oparcia zaskarżonej decyzji na ustaleniach faktycznych, które z uwagi na brak dokumentacji, stwierdzającej jakie czynności gospodarcze zaświadczające o władaniu Państwa zostały wykonane przez Lasy Państwowe na spornej działce, w ogóle nie mogą być uznane za udowodnione, tj. nie mogą stanowić podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji,

a także poprzez zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej, co stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony.

Skarżąca podała, iż stanowiącą przedmiot decyzji z 1958 r. działkę nr 8

o powierzchni [...] ha, położoną w B, w powiecie g, stanowiącą część nieruchomości objętej księgą hipoteczną "D L", W W kupił w dniu 5 maja 1944 r. Nabycie nastąpiło na podstawie aktu notarialnego, sporządzonego przed A M, asesorem notarialnym, zastępcą K H, notariusza przy Wydziałach Hipotecznych Sądu Okręgowego w W, Repertorium A nr [...]. W związku z powyższym W W został wpisany do wykazu hipotecznego nieruchomości "D L" powiatu g jako właściciel działki oznaczonej Nr 8. Na podstawie spornych decyzji z 1958 r. i z 1959 r. ww. grunt został przejęty na własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu decyzji z 1958 r. organ stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość, łącznie z całością lasów wchodzących w skład byłego majątku L, przekazana została w 1945 r. Nadleśnictwu Państwowemu G przez były Powiatowy Urząd Ziemski w G na podstawie przepisów dekretu PKWN i znajduje się we władaniu przedsiębiorstwa lasów państwowych. Z kolei w uzasadnieniu decyzji z 1959 r. wskazano, że sporna nieruchomość leśna została błędnie przejęta na własność Państwa na podstawie dekretu PKWN. Dalej stwierdzono, że z uwagi na to, że nieruchomość do dnia

5 kwietnia 1958 r. znajdowała się we władaniu państwowego gospodarstwa leśnego, podlegała przejęciu na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania w trybie art. 9 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 1958 r.

Odnosząc się do argumentów decyzji strona podniosła, iż samo objęcie spornej działki planem urządzenia lasu wcale nie oznacza, że Państwo sprawowało faktyczne władztwo nad tym lasem. Skoro pierwotnie działkę przejęto na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN, nawet jeśli przejęcie było bezprawne, to oczywistym jest, że organy państwowe kompetentne w zakresie gospodarowania zasobami leśnymi uwzględniały przejętą działkę w sporządzanych planach czy operatach. Z punktu widzenia art. 9 ustawy z 1958 r. istotne jest jednak nie to czy Państwo sporządzało plany urządzania lasu, ale czy te plany realizowało z zamiarem wykonywania ich dla siebie.

Wskazała, że obowiązek planowania gospodarki leśnej dotyczył również lasów niestanowiących własności Państwa. Dekret z 1948 r. o ochronie lasów w art. 17 i art. 18 wprowadzał regulację, że lasy niebędące własnością Państwa powinny być zagospodarowane na podstawie planów gospodarstwa leśnego, sporządzanych według zasad obowiązujących w państwowym gospodarstwie leśnym. Ponadto plan gospodarstwa leśnego wymagał zatwierdzenia przez właściwą władzę. Art. 19 dekretu z 1948 r. o ochronie lasów wyraźnie wskazywał, że taki plan mógł być opracowany przez organy powołane do sporządzania planów w lasach państwowych.

Samo sporządzenie planu urządzania lasu dla spornej działki przez Nadleśnictwo G na okres ustawy z 1958 r. nie stanowi jednoznacznego dowodu na władanie nieruchomością przez Państwo. Równie dobrze działka mogłaby być objęta takim planem, gdyby jej własność nie należała do Skarbu Państwa, a właściciel zwrócił się do stosownych organów o sporządzenie lub zatwierdzenie planu zagospodarowania lasu. Żaden z dokumentów zgromadzonych w niniejszej sprawie nie określa, jakie czynności gospodarcze zaświadczające o władaniu Państwa zostały wykonane przez Lasy Państwowe na spornej działce i czy w ogóle takie czynności były podejmowane. Zarówno w decyzji z 1958 r., jak i w decyzji z 1959 r. nie znajduje się żadna wzmianka wskazująca na konkretne czynności gospodarcze podejmowane przez upoważnione do tego organy Państwa na spornej działce. Decyzje te jedynie arbitralnie stwierdzają, że nieruchomość należąca niegdyś do W W w okresie wejścia

w życie ustawy z 1958 r. pozostawała we władaniu państwowego gospodarstwa leśnego.

Także w uzasadnieniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Minister wielokrotnie podkreślał, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie można określić jakie czynności gospodarcze były wykonywane przez Skarb Państwa na spornej działce. Jako konkretne czynności gospodarcze, które mogłyby przemawiać za władztwem faktycznym nad nieruchomością leśną, organ wymienił: zalesianie, pielęgnację upraw i drzewostanów oraz ich pozyskiwanie. W dokumentacji brak śladów potwierdzających dokonywanie takich czynności przez Państwo na spornej działce. Organ stwierdził, że brak dokumentów potwierdzających wykonywanie przez Nadleśnictwo G na terenie przedmiotowej działki czynności gospodarczych zarówno w datach wydania obu zaskarżonych decyzji, jak również w dacie wejścia

w życie ustawy z 1958 r. nie stanowi przeszkody do uznania, że omawiana działka pozostawała we władaniu Państwa w tych datach.

Zdaniem skarżącej, organ nieprawidłowo określił pojęcie "władania". Przyjął bowiem, że wprawdzie brak jest dokumentacji stwierdzającej wykonanie czynności gospodarczych spornej działce, ale należy uznać, że działka ta pozostawała we władaniu Państwa, ponieważ Nadleśnictwo G objęło ją planem urządzania lasu

w latach 1952-1962. Rozstrzygając w powyższy sposób organ oparł zaskarżoną decyzję na ustaleniach faktycznych, które w ogóle nie mogą być uznane za udowodnione, a tym samym zinterpretował pojawiające się wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść skarżącej.

Skarżąca podała, iż przepis art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. posługiwał się pojęciem "władania" przez Skarb Państwa nieruchomości podlegających nacjonalizacji. Pojęcie to definiowano wówczas przepisami Prawa rzeczowego z 1946 r. i wiązano ściśle

z faktycznym dysponowaniem rzeczą jak właściciel lub jak inny uprawiony,

a zatem to nie akt mający charakter postulatu co do zasad gospodarowania na danym terenie (plan lasu), lecz konkretne czynności faktycznego zarządzania takim lasem stanowiły o władaniu w rozumieniu art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r.

Tymczasem w przedmiotowej sprawie ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika jedynie, że dla działek sporządzony był dokument pt.: "Operat urządzania lasu Nadleśnictwa G na okres od dnia 1 stycznia 1952 r. do dnia 31 grudnia 1962 r." Samo jego sporządzenie nie uzasadnia jednak stwierdzenia, że gospodarka leśna była zgodnie z nim prowadzona, a nawet że w ogóle była prowadzona. Zważywszy zatem na brak jakichkolwiek zmian faktycznego władania lasami Dóbr L przez Państwo w latach 50-tych, decyzje nacjonalizacyjne, jako wydane z rażącym naruszeniem prawa, zasługują na wykluczenie z obrotu prawnego. Co więcej, organ wydając zaskarżoną decyzję stwierdził, że sporne decyzje administracyjne nie naruszyły prawa w stopniu rażącym, podczas gdy w niniejszej sprawie ewidentnie doszło do jego rażącego naruszenia.

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał argumentację przedstawioną

w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Kluczowym dla rozpoznania niniejszej sprawy było ustalenie, czy decyzja z 1958 r.

i decyzja z 1959 r. wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, tj. wadą kwalifikowaną, określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i w konsekwencji, czy decyzje podjęte przez Ministra odmawiające stwierdzenia nieważności ww. rozstrzygnięć są prawidłowe.

W pierwszej kolejności wskazać zatem należy, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Postępowanie nadzorcze prowadzone jest na podstawie art. 156-158 k.p.a. i podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś

w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna)

i ustalenie, czy została ona wydana z kwalifikowanymi wadami, o których stanowi art.156 § 1 k.p.a.

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone są enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. W przypadku ich ustalenia organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji, chyba że zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Z uwagi jednak na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 k.p.a.), może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych

w art. 156 § 1 k.p.a. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający. Oznacza to, że nie każdy (nawet uzasadniony) zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż za rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności przepisów regulujących postępowanie dowodowe, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji, można uznać jedynie wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów, niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, czy też wydania decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 694/12, publ. LEX nr 1285281). Przypisanie decyzji wady nieważności

w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych, w tym art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., może mieć miejsce wyjątkowo i dopuszczalne jest wyłącznie, gdy naruszenie ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy.

W sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji bada się, czy wydana została zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami prawa, czy nieważność decyzji istniała już

w dacie orzekania.

O rażącym (a nie jakimkolwiek) naruszeniu prawa można mówić, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, którego wykładnia nie nasuwa wątpliwości. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą (wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2000 r., III SA 1935/99, publ. LEX nr 47008).

Przepis art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania orzeczenia z 1958 r. stanowił, że nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, przyjmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne.

Z treści ww. przepisu wynika w sposób jasny, że przesłankami wystarczającymi do przejęcia przez Państwo nieruchomości były łącznie: objęcie ich przez Państwo we władanie do dnia wejścia ustawy w życie, tj. do 5 kwietnia 1958 r. oraz dalsze znajdowanie się tych nieruchomości we władaniu Państwa lub przekazanie ich przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Bezspornie przepis ten nie uzależnia dopuszczalności przejęcia nieruchomości od tego, aby objęcie przez Państwo nieruchomości we władanie było prawnie niewadliwe. Treść art. 9 ust.1 ustawy z 1958 r. całkowicie abstrahuje od legalności objęcia nieruchomości we władanie, nie stanowiąc, że ma to być władanie oparte na tytule prawnym, ale kładąc nacisk na samo władanie, tj. okoliczność o charakterze faktycznym.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych rozstrzygające znaczenie w sprawie przejęcia nieruchomości w trybie wspomnianych powyżej przepisów miało to, czy nieruchomość do dnia wejścia w życie ustawy była objęta władaniem Państwa, czy też nie, przy czym przejęcie nie było uzależnione od sposobu ani okoliczności uzyskania władztwa nad nieruchomością przez Państwo (tak np. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1695/09, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Po 823/07, wyrok NSA z dnia 10 lipca 1998 r., sygn. akt IV SA 1446/96, publ. CBOSA).

Zdaniem Sądu, słusznie Minister ocenił, iż w przedmiotowej sprawie obie te przesłanki zostały spełnione. Sąd podziela ustalenia organu, że sporna nieruchomość została przejęta we władanie Państwa (pomimo tego, że przejęcie to było błędne), nie została zwrócona właścicielowi, tylko przekazana Nadleśnictwu G, znajdowała się we władaniu lasów państwowych, a taki stan istniał w dacie 5 kwietnia 1958 r., jak również w datach kontrolowanych w trybie nadzwyczajnym decyzji. Nie było przy tym konieczne ustalenie: w jakim trybie, w jaki sposób, za pomocą jakich czynności prawnych czy też faktycznych doszło do objęcia we władanie nieruchomości przez Państwo (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Po 823/07, publ. LEX nr 472197, wyrok NSA z dnia 14 stycznia 1998 r., sygn. akt IV SA 419/96, publ. LEX nr 45977).

W związku z powyższym nie można uznać zarzutu skarżącej, iż został naruszony art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że decyzja z 1958 r. i decyzja z 1959 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Również niezasadny jest zarzut naruszenia art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie

i przyjęcie, iż nie mógł on stanowić podstawy prawnej do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o powierzchni [...] ha, tj. działki nr 8, stanowiącej część majątku "D L" oraz własność W W w sytuacji, gdy grunt ten nie podlegał ustawie z 1958 r. Wręcz przeciwnie, właśnie dlatego, że nieruchomość ta nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej, to nie stanowiła własności Państwa i mogła być przejęta na własność Państwa w trybie art. 9, ponieważ zachodziły także przesłanki dotyczące władania nią do dnia wejścia w życie ustawy z 1958 r.

Sąd podziela argumentację organu, że brak dokumentów potwierdzających wykonywanie przez Nadleśnictwo G na terenie przedmiotowej działki czynności gospodarczych zarówno w dacie 5 kwietnia 1958 r., jak i w datach wydawania spornych decyzji nie stanowi przeszkody do uznania, że działka ta pozostawała we władaniu Państwa. Czynności władcze do określonej nieruchomości mogą przejawiać się

w różnych formach i nie muszą to być czynności pielęgnacyjne czy też gospodarskie, ale wystarczy sama świadomość władania. Sporządzony "Operat urządzania lasu Nadleśnictwa G na okres od 1 stycznia 1952 r. do 31 grudnia 1962 r.", który obejmował przedmiotową działkę, zdaniem Sądu, potwierdza prowadzenie planowej gospodarki leśnej przez to Nadleśnictwo, fakt władztwa nad tą nieruchomością oraz jest sprawowaniem nad nią bieżącego zarządu.

W ocenie Sądu, z akt sprawy nie wynika, aby w toku procedowania w sprawie

o stwierdzenie nieważności spornych decyzji doszło do naruszenia wskazanych

w skardze przepisów art. 7 i art. 8 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Minister dokładnie zebrał i ocenił dostępny w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy. Zaskarżone decyzje nie naruszają prawa w stopniu rażącym, tym bardziej, że decyzja z 1958 r. była kontrolowana przez organ II instancji w trybie zwykłym i organ, wydając decyzję z 1959 r. nie uznał za wiarygodne twierdzeń byłego właściciela W W, że sprawuje nadzór nad przedmiotową nieruchomością leśną. Tym samym uznał, że nieruchomość ta pozostaje w użytkowaniu państwowego gospodarstwa leśnego. Z akt sprawy nie wynika także, aby kontrolowana

w postępowaniu nadzorczym decyzja obarczona była przesłanką "rażącego" naruszenia prawa, ani też inną kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Organ, wbrew zarzutom skargi, nie przekroczył też przepisów dekretu PKWN, bowiem podstawą wydania kontrolowanych decyzji był przepis art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r.

Podsumowując Sąd uznał, że organ wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy jej rozstrzyganiu. Uzasadnił przy tym przekonująco swoje stanowisko, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., zyskując aprobatę Sądu, zaś wydane decyzje zawierają niezbędne elementy,

o jakich mowa w art. 107 § 1 k.p.a.

Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.