Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 841/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 106 par. 3, art. 133 par. 1, art. 134, art. 141 par. 4, art. 174, art. 183, art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: par. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Ciechomska- Florek Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Protokolant Piotr Mikucki po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Bk 851/15 w sprawie ze skargi J. A. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 17 lutego 2016 r. oddalił skargę J. A. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. przyznał J. A. rentę strukturalną od 24 marca 2005 do 24 lutego 2015 r.

W dniu [...] grudnia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w ww. sprawie oraz wezwał stronę do złożenia wyjaśnień na okoliczność wyłączenia z ubezpieczenia społecznego rolników w okresie od 1 lipca 1992 do 31 grudnia 1998 r.

W toku przeprowadzanych czynności ustalono, że w dniu [...] marca 2012 r. J.

A. poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. o nabyciu prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego naliczonej przez Amerykańską Administrację Ubezpieczeń. W związku z powziętą informacją organ I instancji przekazał kopie otrzymanych dokumentów do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR w B. w celu ustalenia okresów ubezpieczenia, które mogą mieć wpływ na wypłacaną rentę strukturalną. W dniu 7 listopada 2013 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przekazała kserokopię decyzji amerykańskiej instytucji ubezpieczeniowej, która zawierała okresy podlegania tamtejszemu ubezpieczeniu społecznemu przez skarżącego podczas pobytu na terenie USA.

Wyrokiem z dnia 25 marca 2014 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku oddalił odwołanie skarżącego od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie wyłączenia z ubezpieczenia skarżącego w okresie od 1 lipca 1992 r. do 31 grudnia 1998 r.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzją z [...] lipca 2014 r. stwierdził wydanie decyzji z [...] czerwca 2005 r. z naruszeniem prawa, natomiast Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z [...] sierpnia 2014 r., utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie.

W związku z powyższym [...] listopada 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, wypłaconych na podstawie decyzji o przyznaniu renty strukturalnej i decyzji waloryzujących wysokość przyznanej pomocy.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 158.115,94 zł.

Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z [...] czerwca 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Stwierdził, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał decyzję, w której stwierdził, iż decyzja z dnia [...] czerwca 2005 r. na mocy której stronie przyznano rentę strukturalną została wydana z naruszeniem prawa. Na dzień wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, tj. [...] czerwca 2005 r. skarżący nie spełniał warunku jej przyznania określonego w § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004 r., Nr 114, poz. 1191 ze zm.), to jest nie prowadził nieprzerwanie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w tym okresie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników przez okres co najmniej 5 lat.

Wykonując pracę zawodową na terytorium USA skarżący nie mógł spełnić przesłanek wynikających z definicji prowadzenia działalności rolniczej. Nie mógł bowiem ani wykonywać prac rolnych osobiście ani sprawować nadzoru nad działalnością rolniczą w kraju ze względu na długotrwałe oderwanie się od gospodarstwa rolnego posiadanego na terytorium Polski. Powyższe spowodowało niespełnienie przez skarżącego wymogu prowadzenia gospodarstwa rolnego przez okres 10 lat poprzedzający przyznanie renty strukturalnej.

Powołując się na zasady zwrotu nienależnie otrzymanych płatności organ wskazał, że w sprawie nie doszło do dokonania płatności na skutek pomyłki właściwej władzy. Wypłata wsparcia została dokonana prawidłowo w świetle wiedzy organu na dzień wypłaty. Niespełnienie przez skarżącego warunku formalnego do otrzymania renty strukturalnej zostało stwierdzone już po wydaniu decyzji w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w postępowaniu wznowieniowym.

Wyrokiem z dnia 17 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J. A. na powyższe rozstrzygnięcie.

Stwierdził, że spór w sprawie pomiędzy skarżącym a organem ARiMR sprowadza się do oceny, czy istniały podstawy do ustalenia J. A. nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej przyznanej na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] czerwca 2005 r. W tym zakresie stanowisko organów uznał za zasadne.

Podkreślił, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014, poz. 1438 ze zm.) jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje wtedy, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. W takim przypadku zadaniem Prezesa ARiMR nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (to jest, czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną).

Ostateczną decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] lipca 2014 r. stwierdzającą wydanie decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r. z naruszeniem prawa. W powyższych rozstrzygnięciach organy stwierdziły, że skarżący nie spełnia warunku nieprzerwanego prowadzenia działalności rolniczej w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną, bowiem w okresie od 1 lipca 1992 r. do 31 grudnia 1998 r. podlegał ubezpieczeniu na terytorium USA w związku z wykonywaną tam pracą zarobkową. Fakt niepodlegania ubezpieczeniu rolniczemu w powyższym okresie wynika z decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] maja 2012 r. oraz prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 25 marca 2014 r. Poczynione ustalenia stanowiły podstawę do ustalenia w przedmiotowym postępowaniu kwoty nienależnie pobranych płatności.

Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis § 16 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Z powyższych regulacji wynika, że Dyrektor ARiMR ustala, w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej lub krajowych przeznaczonych na finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest, jak już wskazano ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego lub - jak to ma miejsce w sprawie - w wyniku wznowienia postępowania zapadnie orzeczenie, o którym mowa w art. 151 § 2 kpa. W takim przypadku zadaniem organu nie jest już kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego (lub stwierdzenia wydania jej z naruszeniem przepisów prawa) decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (to jest, czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną) i czy decyzja została skierowana do właściwego podmiotu.

W sprawie nie ulega wątpliwości, że decyzja Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] lipca 2014 r. stwierdzającą wydanie decyzji z dnia

[...] czerwca 2005 r. z naruszeniem prawa jest decyzją ostateczną.

W tej sytuacji podniesione w skardze zarzuty naruszenia § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. nie mogły odnieść zamierzonych skutków. Ocena istnienia przesłanek warunkujących przyznanie renty strukturalnej nie następuje w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Tym niemniej, nawet w sytuacji, gdyby powyższe zarzuty były dopuszczalne wskazać należy, że stanowisko strony, jakoby pod koniec 2004 r. nie istniał wymóg prowadzenia nieprzerwalnie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną jest wadliwe. W literalnym brzmieniu § 4 pkt 2 ww. rozporządzenia, w wersji obowiązującej w 2004 r. nie było zwrotu "bezpośrednio" poprzedzających złożenie wniosku (ten pojawił się na mocy nowelizacji z dnia 5 października 2005 r., która weszła w życie 11 listopada 2005 r.), jednak w § 18 ust. 5 pkt 2 ww. rozporządzenia ustawodawca wyraźnie wskazał, że do wniosku o przyznanie renty strukturalnej należy dołączyć dokumenty potwierdzające prowadzenie działalności rolniczej w ostatnich 10 latach przed złożeniem wniosku. Takim dokumentem, stosownie do § 19 ust. 3 pkt 1 ww. rozporządzenia jest zaświadczenie właściwej jednostki organizacyjnej KRUS o okresach podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w ostatnich 10 latach przed złożeniem wniosku o rentę strukturalną. Niewątpliwie zatem, jednym z warunków formalnych przyznania renty strukturalnej, również w 2004 r., było nieprzerwane prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie minimum 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną.

Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008.

W ocenie Sądu, użyte w art. 73 ust. 1 rozporządzenia (WE) Nr 796/2004 określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie następnie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (kpa), ale także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie regulacji unijnych.

Decyzja organu I instancji o wstrzymaniu wypłaty renty strukturalnej z dnia [...] maja 2014 r. została doręczona skarżącemu w dniu 2 czerwca 2014 r. Tym samym, pomiędzy datą płatności a pierwszym powiadomieniem o nieuzasadnionym charakterze płatności nie minął okres 10 lat.

Sąd I instancji nie zgodził się ze stroną, iż ta, składając wniosek w 2004 r. działała w dobrej wierze i z tego tytułu powinien być liczony czteroletni okres przedawnienia dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych należności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że dobrą wiarą w rozumieniu art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 powinien wykazać się beneficjent a nie organ. Skarżący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej oświadczył, że znane są mu zasady przyznawania i wypłaty tego rodzaju rent, zaś dane podane we wniosku są zgodne z prawdą. Tymczasem, przeprowadzone postępowanie ujawniło, że skarżący "zataił" fakt przebywania na terenie Stanów Zjednoczonych w okresie od 1 lipca 1992 r. do 31 grudnia 1998 r. (ok. 6,5 roku), podlegania w tym okresie ubezpieczeniu społecznemu w Stanach Zjednoczonych oraz nieprowadzenia w tym okresie działalności rolniczej na obszarze Polski. Jednocześnie Skarżący w dniu 30 grudnia 2004 r. złożył oświadczenie, że "prowadził działalność rolniczą w okresie nieobjętym ubezpieczeniem emerytalno-rentowym, w okresie ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku o rentę strukturalną" (k. 5.1 akt adm.) oraz oświadczenie, że "prowadził działalność rolniczą w posiadanym gospodarstwie rolnym od chwili jego nabycia w dniu 4 sierpnia 1973 r." (k. 5.3 akt adm.). Złożenie przez skarżącego oświadczeń o treści niezgodnej z rzeczywistością, nie może wskazywać, że ubiegając się o przyznanie renty strukturalnej działał w dobrej wierze.

W sprawie nie doszło także do sytuacji o jakiej mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 - obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. W sprawie płatność nie była wynikiem pomyłki organu, który prawidłowo zweryfikował wniosek o przyznanie renty strukturalnej, w oparciu o informacje i oświadczenia oraz przedłożone przez skarżącego dokumenty.

Nie można również zarzucić organom takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby spowodować uchylenie zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie decyzji podaje, na jakich ustaleniach faktycznych oparte zostało rozstrzygnięcie oraz zawiera analizę okoliczności faktycznych mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wskazuje także na fakty, które organ odwoławczy trafnie ocenił, jako podstawę do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

W konsekwencji zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, a zatem i zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego, jako uzależniony od wcześniejszego uznania za skuteczne zarzutów procesowych, Sąd I instancji uznał za chybione.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku J. A. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Wyrokowi Sądu I instancji zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r ustanawiającego szczegółowe zasady wdrożenia zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 497/2008 (Dz.Urz. UE L 153 z 30.04.2004) poprzez jego niezastosowanie, mimo że przekazanie w sprawie pierwszej płatności nastąpiło w dniu 17 czerwca 2005 r., zaś doręczenie decyzji w przedmiocie ustalenia nadmiernie pobranej płatności nastąpiło w dniu 24.04.2015, tj. w odstępie przekraczającym cztery lata a skarżący działał w dobrej wierze na dzień składania wniosku tj. 30.12.2004 r. czyli usprawiedliwionym przekonaniu, że okres pobytu poza granicami kraju, z uwagi na jego specyfikę produkcji nie doprowadził do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w tym czasie;

- naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ppsa, art. 133 § 1 ppsa, art. 134 § 1 ppsa w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 8 i 9 oraz art. 80 kpa i art. 141 § 4 ppsa, 106 § 3 ppsa poprzez dowolną i nieposiadającą odzwierciedlenia w aktach sprawy interpretację błędnie ustalonego przez organy stanu faktycznego co do okoliczności przebywania skarżącego poza terytorium Polski oraz rzekomej utraty w tym czasie przez skarżącego możliwości osobistego prowadzenia działalności rolniczej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach środka prawnego, z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania, która w sprawie nie występuje.

Skarga kasacyjna została oparta na powiązanych ze sobą, określonych w art. 174 ppsa obydwu podstawach kasacyjnych, to jest zarzucie niezastosowania wskazanych przepisów prawa unijnego, na okoliczność dobrej wiary skarżącego, a także wskazanych przepisów procedury administracyjnej i sądowoadministracyjnej na okoliczność błędnych ustaleń faktycznych co do możliwości prowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej podczas pobytu w USA.

Podniesiona argumentacja autora środka prawnego uzasadnia możliwość i potrzebę łącznego odniesienia się do wskazanych zarzutów, które w istocie stanowią powtórzenie argumentów ze skargi oraz polemikę z prawidłowymi wnioskami i ocenami zawartymi w orzeczeniu Sądu I instancji.

W sprawie, w której środek prawny oparto na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 ppsa, co do zasady, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego. Niemniej jednak od tej zasady mogą występować wyjątki. Prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego uzależnione jest bowiem od uwzględnienia treści regulacji prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. To bowiem te przepisy determinują przebieg postępowania dowodowego, które jest prowadzone w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, który może pozostawać w różnych relacjach w odniesieniu do stanu materialnoprawnego. Stan faktyczny może bowiem odpowiadać normie prawa materialnego, która w takim przypadku może mieć zastosowanie, ale może również nie odpowiadać tej normie, co skutkuje tym, że nie znajduje ona zastosowania. Ponadto treść normy prawa materialnego w pewnym sensie wyznacza kierunek i zakres postępowania dowodowego, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Odnosząc się zatem do naruszenia prawa materialnego i normatywnych przesłanek dotyczących warunków przyznania świadczenia w postaci renty strukturalnej wskazać należy, że w polskim systemie prawnym renta strukturalna jako szczególny rodzaj świadczenia pieniężnego przyznawanego rolnikom, została uregulowana w mającym w sprawie zastosowanie rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (j.t.: Dz.U. z 2004 r. Nr 114, poz.1191). Akt ten określa szczegółowe warunki i tryb udzielania, wypłacania oraz zawieszania rent strukturalnych. W przepisie § 4 tego rozporządzenia określono warunki, jakie musi spełnić rolnik ubiegający się o rentę strukturalną.

Kwestią sporną w sprawie pozostaje interpretacja jednego z warunków przewidzianego w § 4 pkt 2 dotyczącego producenta rolnego - rolnika, "który prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej pięciu lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników". W świetle powyższego unormowania istotnym w sprawie było zatem czy skarżący przez okres 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną prowadził gospodarstwo rolne (a tym samym prowadził działalność rolniczą) przebywając od 1 lipca 1992 r. do 31 grudnia 1998 r. na terytorium USA w związku z wykonywaną tam pracą zarobkową.

Istotnie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. nie definiują pojęcia "prowadzenia działalności rolniczej". W tej sytuacji prawidłowym, wbrew zarzutom skargi staje się posiłkowanie orzecznictwem, jakie wykształciło się na bazie ustawy z 30 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), zgodnie z którym prowadzenie działalności rolniczej na własny rachunek to wykonywanie czynności zarządzających poprzez sprawowanie nadzoru, kierowanie tym gospodarstwem w celu osiągnięcia określonego celu w zakresie produkcji rolniczej, dla którego to konieczne jest na ogół fizyczne wykonywanie pracy. Podkreślić należy, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności. Praca ta lub czynności nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, ale zawsze będzie chodziło o osobisty charakter jej wykonywania. Dlatego też zasadnie Sąd I instancji przyjął, że długotrwałe oderwanie się od gospodarstwa rolnego posiadanego na terytorium kraju uniemożliwiające wykonywanie prac rolnych osobiście czy sprawowanie nadzoru nad taką działalnością w kraju nie spełnia warunku wynikającego z definicji prowadzenia działalności rolniczej. Wieloletni okres trwałego przebywania poza gospodarstwem prowadzący do utraty osobistego, tj. przez siebie, zarządzania nim skutkuje, jak zasadnie przyjęto, uznaniem zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Tym samym wyłącznie posiadany tytuł prawny do gospodarstwa jak też sprawowanie swoistego nadzoru właścicielskiego nie wypełnia przesłanki prowadzenia działalności rolniczej. Nie stanowią one bowiem wyznacznika prowadzenia działalności rolniczej, od której to zależy nabycie prawa do pomocy w postaci renty strukturalnej.

Dla rozstrzygnięcia w sprawie ma znaczenie ustalenie, czy wobec skarżącego nie zachodzą okoliczności zwalniające go spod obowiązku zwrotu nienależnie pobieranej renty strukturalnej, to jest przesłanki z art. 73 ust. 4 lub ust. 5 rozporządzenia 796/2004.

W sprawie Sąd I instancji prawidłowo ocenił w okolicznościach faktycznych sprawy, iż nie sposób przyjąć, aby skarżący pozostawał w dobrej wierze. Brak jest bowiem takich okoliczności, które usprawiedliwiałyby jego przekonanie o tym, że pomimo przyznania mu prawa do emerytury rolniczej, przysługuje mu także prawo do renty strukturalnej.

Treść art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 nie pozostawia wątpliwości, że w okolicznościach wskazanych w tym przepisie dobrą wiarę, zatem stan świadomości beneficjenta co do jego uprawnienia do otrzymywania danej pomocy, rozumianej jako stan wiedzy co do zasadności pobieranej pomocy, powinien wykazać beneficjent, nie zaś organ. W konsekwencji to wyłącznie na skarżącym ciążył obowiązek poinformowania organu, ubiegając się o przyznanie renty strukturalnej, o niespełnieniu warunku jej przyznania. O obowiązku tym pouczano skarżącego także przy okazji każdego zwiększenia wysokości przysługującej mu renty strukturalnej, spowodowanego waloryzacją najniższego świadczenia emerytalnego. Skarżący w tych okolicznościach nie może przerzucać odpowiedzialności za zaistniałą sytuację na nienależyty system wymiany informacji o podmiotach pobierających emeryturę rolniczą - pomiędzy KRUS a organami ARiMR.

Z tych wszystkich względów stanowisko skarżącego kasacyjnie nie ma prawnego uzasadnienia. Oznacza to, że wyrok Sądu I instancji poprawnie ujmuje problem "przedawnienia", a w konsekwencji właściwie wykłada treść tego przepisu i poprawnie przyjmuje, że przepis ten był właściwie stosowany przez organy ARiMR.

W konsekwencji za niezasadne uznać też należało zarzuty naruszenia przepisów postępowania art. 8 i 9 kpa, bowiem to na stronie ciążył obowiązek poinformowania organu ARiMR o przyznanym mu prawie do emerytury, o czym był wielokrotnie pouczany przez organ.

Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1, art. 134 i art. 141 § 4 ppsa.

Przepis art. 133 § 1 ppsa stanowi, że Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania. Naruszenie określonej w art. 133 § 1 ppsa zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić podstawę kasacyjną np. w sytuacji oddalenia skargi mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd z naruszeniem przesłanek zawartych w art. 106 § 3 ppsa, czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 ppsa (v. wyrok NSA z dnia

26 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 497/09; LEX nr 594014). Żadna z wyżej wymienionych sytuacji w tej sprawie nie zaistniała.

Nie jest też trafny zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do art. 134 § 1 ppsa zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Do naruszenia tego przepisu mogłoby więc dojść, gdyby sąd wyszedł poza granice tej sprawy lub gdyby nie dokonał kontroli decyzji w pełnym zakresie, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. To, że strona nie zgadza się z oceną materiału dowodowego dokonaną w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji, nie oznacza jednak, że doszło do naruszenia art. 134 § 1 ppsa.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 ppsa. Uzasadnienie zarzutu naruszenia tej normy prawnej sprowadza się w istocie do polemiki z ustalonym, a ocenionym i zaakceptowanym przez Sąd I instancji stanem faktycznym sprawy, jak też zakwestionowaniem ustaleń co do braku uznania prowadzenia działalności rolniczej skarżącego podczas jego pobytu na terytorium USA.

W myśl cyt. wyżej przepisu, uzasadnienie wyroku winno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Omawiana regulacja określa niezbędne elementy konstrukcyjne uzasadnienia wyroku, który ma służyć wyjaśnieniu stronom powodów rozstrzygnięcia i umożliwić kontrolę instancyjną. Strona wnosząca skargę kasacyjną w istocie nie zarzuca, aby uzasadnienie orzeczenia nie zawierało któregoś z niezbędnych elementów lub że sporządzono je w sposób uniemożliwiający kontrolę kasacyjną. Zarzut ten zmierza bowiem w gruncie rzeczy do podjęcia polemiki z podjętym przez Sąd I instancji rozstrzygnięciem. Treść tego zarzutu i jego uzasadnienie nie koresponduje zatem z treścią powołanego przepisu. Niemniej jednak analiza pisemnych motywów zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że uzasadnienie zawiera wszystkie wymienione przez ustawodawcę elementy, a przeprowadzenie kontroli instancyjnej orzeczenia jest w pełni możliwe.

Sąd I instancji prawidłowo zastosował wskazane w skardze kasacyjnej przepisy prawa materialnego i zasadnie skargę oddalił, uznając prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie, działając w granicach skargi kasacyjnej i uznając, że nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.