Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 236/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2005-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 2 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: 1. Wykładnia literalna stanowiąca modelową podstawę argumentacji interpretacyjnych, nie może nie być poddana w pewnych sytuacjach konfrontacji z argumentami płynącymi z zastosowania innych reguł wykładni. Zwłaszcza, jeżeli z ukształtowanego orzecznictwa wynika, iż odejście od dosłownego rozumienia pewnych fragmentów wypowiedzi normatywnej z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./ już się ugruntowało i znajduje racjonalne uzasadnienie.

2. Rozszerzające w stosunku do brzmienia przepisu rozumienie kręgu osób uprawnionych do świadczenia, obejmujące także dzieci urodzone podczas deportacji, przesądza o objęciu tą kategorią także tych dzieci, w stosunku do których osadzenie w miejscu deportacji należy rozciągać na ten okres życia, który bezpośrednio poprzedza urodzenie się w miejscu deportacji. Decydują o tym reguły wykładni systemowej przy wykorzystaniu całego systemu przepisów, aksjologia konstytucyjna oraz prawnomiędzynarodowa, aksjologia prawa cywilnego odnosząca się, do materialnego prawa ubezpieczenia społecznego, oraz przeniesienie per analogiam reguły skonstruowanej przy stosowaniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./.

TEZY

1. Wykładnia literalna stanowiąca modelową podstawę argumentacji interpretacyjnych, nie może nie być poddana w pewnych sytuacjach konfrontacji z argumentami płynącymi z zastosowania innych reguł wykładni. Zwłaszcza, jeżeli z ukształtowanego orzecznictwa wynika, iż odejście od dosłownego rozumienia pewnych fragmentów wypowiedzi normatywnej z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR /Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm./ już się ugruntowało i znajduje racjonalne uzasadnienie.

2. Rozszerzające w stosunku do brzmienia przepisu rozumienie kręgu osób uprawnionych do świadczenia, obejmujące także dzieci urodzone podczas deportacji, przesądza o objęciu tą kategorią także tych dzieci, w stosunku do których osadzenie w miejscu deportacji należy rozciągać na ten okres życia, który bezpośrednio poprzedza urodzenie się w miejscu deportacji. Decydują o tym reguły wykładni systemowej przy wykorzystaniu całego systemu przepisów, aksjologia konstytucyjna oraz prawnomiędzynarodowa, aksjologia prawa cywilnego odnosząca się, do materialnego prawa ubezpieczenia społecznego, oraz przeniesienie per analogiam reguły skonstruowanej przy stosowaniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Leszczyński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant st. sekr. sąd. Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. W. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M. W. złożyła w dniu 22 sierpnia 2001 r. wniosek o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR.

Decyzją z dnia [...] (Nr [...]) Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie, uzasadniając umorzenie bezprzedmiotowością, spowodowaną złożeniem wniosku po upływie ustawowego terminu (31 grudnia 1999 r.). Decyzja ta została następnie, decyzją z dnia [...] ([...]) utrzymana w mocy po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek złożenia odpowiedniego wniosku przez M. W..

Naczelny Sąd Administracyjny, Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 11 września 2003 r. ([...]) uchylił decyzję z dnia [...]., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, orzekający iż art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.) jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

M. W. złożyła ponownie w dniu 25 września 2003 r. wniosek o przyznanie świadczenia.

Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]. ( [...]) uchylił decyzję własną z dnia [...]. umarzającą postępowanie administracyjne oraz odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, wskazując, iż pojęcie represji zawarte w art. 2 pkt 2 lit. "a" zakłada deportację do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego, co nie pozwala objąć nim sytuacji, w której wnioskodawczyni urodziła się podczas pobytu matki na robotach przymusowych. Urodzenie i pobyt wraz z rodziną w ocenie organu nie jest represją w rozumieniu wskazanego przepisu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 10 września 2004 r. ([...]) uchylił decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] , wskazując, iż skoro na gruncie aktualnego orzecznictwa NSA dziecko przebywające wraz z deportowaną rodziną spełnia warunki do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, to nie powinno być wyłączone z przyznania tego uprawnienia także dziecko, które urodziło się w obozie pracy lub na deportacji i przebywające w warunkach represji.

Decyzją z dnia [...]. ([...]) Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie uchylił własną decyzję z dnia [...] [...]- oraz poprzedzającą ja decyzję z dnia [...]. ([...]) o umorzeniu postępowania administracyjnego oraz odmówił przyznania M. W. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Podstawą prawną decyzji były przepisy art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.)

Organ w uzasadnieniu podniósł argument, iż na gruncie art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy. W świetle materiału dowodowego represja w stosunku do wnioskodawczyni trwała 4 miesiące i 4 dni – od dnia 26 grudnia 1944 r., kiedy M. W. się urodziła, do dnia 30 kwietnia 1945 r., kiedy nastąpiło zajęcie miejscowości M. w A. przez wojska koalicji antyhitlerowskiej. Nie wypełnia to ustawowego kresu 6 miesięcy.

M. W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wskazała na względy społeczne, które jej zdaniem uzasadniają potraktowanie jej pobytu w miejscu deportacji jako podstawy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Wskazuje także na fakt, że nie żyjący od dawna rodzice nie pobrali z tego tytułu żadnego świadczenia a jej sytuacja materialna wymaga przyznania jej pomocy w postaci świadczenia oraz legitymacji uprawniającej do bezpłatnego nabywania leków. Skarżąca w dniu 6 kwietnia 2005 r. uzupełniła skargę, dodatkowo podkreślając podniesione wcześniej argumenty poprzez wskazanie ich wagi w jej obecnej sytuacji.

Organ w odpowiedzi na skargę, podnosząc brak możliwości przyznania określonej w skardze legitymacji, wskazał ponadto na podniesione w decyzji argumenty uzasadniające odmowę przyznania uprawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpatrując skargę, zważył co następuje. Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie, chociaż podstawa powyższej kwalifikacji nie pokrywa się dokładnie z argumentacją przedstawioną w skardze.

Podstawowym zagadnieniem, które zostało poddane ocenie prawnej sądu był przyjęty przez organ sposób interpretacji wypowiedzi normatywnej zawartej w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.) w związku z innymi składnikami obowiązującego porządku prawnego. Istotne dla tej oceny fragmenty przepisu art. 2 ustawy brzmią następująco: " Represją w rozumieniu ustawy jest (...) 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, (...), na terytorium (a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 (...)".

W toku postępowania administracyjnego w sposób nie budzący wątpliwości ustalono fakt dotyczący miejsca przebywania (deportacji) skarżącej oraz jej rodziców, fakt urodzenia się skarżącej w dniu 26 grudnia 1944 roku, miejsca jej urodzenia się (miejscowość M. w A.) oraz fakt zajęcia miejscowości M. przez wojska koalicyjne w dniu 30 kwietnia 1945 r., co organ potraktował jako koniec okresu deportacji. Nie budził także wątpliwości fakt, iż łączny okres liczony od momentu urodzenia się skarżącej do momentu zajęcia miejscowości M. przez siły koalicyjne wynosił 4 miesiące i 4 dni.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 września 2004 r. (II SA/Lu 1578/04), uchylający decyzję Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] który ma bezpośrednie znaczenie przy wyprowadzeniu niniejszej oceny prawnej, wskazuje na kilka istotnych argumentów. Po pierwsze, na brak obowiązku wykazania, iż osoba deportowana faktycznie wykonywała pracę przymusową, po drugie, na objecie tym uprawnieniem dzieci, przebywających w miejscu deportacji razem z rodzicami, co oznaczałoby "rekompensatę, chociażby częściową, za utracone lata dzieciństwa związane z doznanymi represjami", oraz, po trzecie, na objęcie tym uprawnieniem także dzieci, urodzonych w miejscu deportacji, bowiem zróżnicowanie osób osadzonych i urodzonych w takich miejscach "godziłoby w zasady słuszności i poczucie sprawiedliwości wśród obywateli". Sad wskazał także, iż organ powinien przeanalizować orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczące tych okoliczności.

Interpretacja, która wynika z powyższego wyroku WSA w Lublinie wskazuje na zasadność odejścia od literalnej wykładni reguły, sformułowanej w cytowanym wcześniej przepisie. W szczególności odchodzi bowiem od dosłownego traktowania wyrażeń: "wywiezienie do pracy przymusowej (...) z terytorium państwa polskiego", przyjmując, iż także przebywanie w miejscu deportacji, również w wyniku faktu urodzenia się w takim miejscu nie wyklucza objęcia uprawnieniem płynącym z tego przepisu osób znajdujących się w takiej sytuacji.

Podstawowym pytaniem, jakie musiał postawić sobie skład rozpatrujący niniejszą skargę jest pytanie o sposób traktowania osób, które nie tylko nie zostały deportowane z terytorium państwa polskiego do pracy przymusowej, nie tylko nie wykonywały pracy przymusowej (przynajmniej w dosłownym tego słowa znaczeniu) z powodu wieku, ale które rodząc się w miejscu deportacji ich rodziców, spędzają następnie pewien okres życia w miejscu deportacji, przy czym na wymagane 6 miesięcy przebywania w deportacji okres 4 miesięcy i 4 dni oznacza okres po urodzeniu się w miejscu deportacji i podczas deportacji rodziców a za pozostały, brakujący do 6 miesięcy okres (jednego miesiąca i 27 dni) trzeba byłoby traktować okres przed urodzeniem, w czasie ciąży przebywającej w warunkach deportacji matki. W istocie zatem pytanie powyższe dotyczy kwestii, czy należy wliczyć do wymaganego okresu 6 miesięcy, jako okresu represji, także okres bezpośrednio poprzedzający fakt urodzenia się i spędzenia w miejscu deportacji owych pierwszych miesięcy życia po urodzeniu.

Argumenty podniesione w skardze oraz jej uzupełnieniu dotyczą tej kwestii jedynie pośrednio. Podstawowe argumenty skarżącej natomiast, podnoszone już we wcześniejszych wnioskach do organu, wskazują na względy społeczne, które jej zdaniem przemawiają za przyznaniem uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Sąd administracyjny jednakże, dokonując kontroli zgodności decyzji administracyjnej z prawem, nie jest związany granicami ani zarzutami skargi i zobowiązany jest rozpatrzyć także inne kwestie, istotne dla oceny legalności działania administracji oraz zgodności z prawem decyzji administracyjnej. W ocenie niniejszego składu WSA w Lublinie, zasygnalizowane wyżej zagadnienie jest istotnym składnikiem oceny prawnej zaskarżonej decyzji, stąd też stanowiło to podstawę bardziej szczegółowych rozumowań i argumentacji sądu.

Sąd przyjął, iż wykładnia literalna stanowiąca modelową podstawę argumentacji interpretacyjnych, nie może nie być poddana w pewnych sytuacjach konfrontacji z argumentami płynącymi z zastosowania innych reguł wykładni. Zwłaszcza, jeżeli z ukształtowanego orzecznictwa wynika, iż odejście od dosłownego rozumienia pewnych fragmentów wypowiedzi normatywnej z art. 2 pkt 2 już się ugruntowało i znajduje racjonalne uzasadnienie (dotyczy to w szczególności rezygnacji z dosłownego traktowania zwrotu "deportacja do pracy przymusowej ... z terytorium ...").

Wskazuje na to także Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale Składu Siedmiu Sędziów z dnia 12 października 1998 r., OPS 5/98 (ONSA z 1999, poz.1), który odróżniając pojęcie represji i osoby represjonowanej od pojęcia świadczenia, podniósł, iż wykazanie wykonywania pracy przymusowej nie jest warunkiem uznania za represję.

W ocenie sądu, podstawę oceny prawnej zaskarżonej decyzji należy ujmować w świetle całego systemu prawa, jego aksjologii oraz unormowań szczegółowych. Przyjęcie tej tezy oznacza, że możliwe jest tu posiłkowe skorzystanie z rozumowa per analogiam w obu jej wersjach (iuris oraz legis). Właściwe dla analogii legis zapożyczenie normy miałoby tu miejsce nie tylko w ramach jednej gałęzi prawa, lecz, przy mocnym uzasadnieniu aksjologicznym, w ramach relacji międzygałęziowych w całym systemie prawnym. Zastosowanie natomiast rozumowania per analogiam iuris polegałoby na dostrzeżeniu wpływu aksjologii ogólnych zasad prawa na rekonstrukcję normy właściwej dla kwalifikacji stanu faktycznego opisanego wcześniej.

Szczególne znaczenie - w ramach wpływu aksjologii ogólnych zasad prawa - dla traktowania życia jako wartości prawnej oraz prawa człowieka a także poszczególnych jego przejawów pełni regulacja konstytucyjna. Konstytucja RP w art. 38 nakłada na państwo obowiązek zapewniania każdemu człowiekowi prawnej ochrony życia. Reguła wyprowadzona z tego przepisu, rozpoczynającego ten fragment (podrozdział) rozdziału II Konstytucji, zatytułowany "Wolności i prawa osobiste" staje się w ten sposób rodzajem zasady prawa, określającym aksjologiczne podstawy ustawodawstwa zwykłego oraz procesów stosowania prawa. Zasada ta znajduje potwierdzenie także w rozumieniu treści art. 2 konstytucji (por. J Oniszczuk: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Zakamycze 2000, s. 340).

Zasada ta wynika także z ratyfikowanej przez Polskę 30 września 1991 r. Konwencji Praw Dziecka, której preambuła w akapicie dziesiątym wskazuje na wymóg szczególnej opieki i troski, zwłaszcza w zakresie ochrony prawnej, zarówno przed jak i po urodzeniu.

Aksjologia konstytucyjna oraz międzynarodowoprawna znajduje swoją kontynuację i konkretyzację w ustawodawstwie zwykłym, czego szczególnym przejawem jest treść art. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, (Dz.U. nr 17, poz. 78 z późn. zm.) w którym ochronie prawnej poddane zostało życie dziecka poczętego. Przepisu powyższego dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1997 r. (K. 26/96, OTK, poz. 19, s. 147-148, 152-157), w którym Trybunał wyraźnie wskazał na brak związku prawnej ochrony życia w fazie prenatalnej z zakresem tej ochrony wyrażonym w ustawodawstwie zwykłym.

Z przepisów kodeksu cywilnego natomiast wynika zasada uzyskiwania praw majątkowych dziecka poczętego pod warunkiem, że urodzi się żywe (art. 8 § 2 kc). Ponadto przepis art. 446 [1] tego kodeksu wskazuje na, szczególnie aktualną w kontekście oceny prawnej sądu odnośnie do zaskarżonej decyzji, możliwość żądania przez dziecko z chwilą urodzenia naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem.

Wyprowadzenie powyższych ocen prawnych nie oznacza, że znajdują w niniejszej sprawie bezpośrednie zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego. Oznacza to jednak, iż te przepisy, wspólnie ze wskazanymi wyżej przepisami ponadustawowej rangi, określają ramy aksjologiczne, w którym powinno odbywać się stosowanie przepisów prawnych oraz rekonstruowanie norm prawnych pozwalających na kwalifikację danego stanu faktycznego. Ustalenie podstaw tej aksjologii na poziomie norm konstytucyjnych oraz norm umów międzynarodowych mających pierwszeństwo przed ustawą wyznacza zakres ich stosowania na cały porządek prawny, a więc także na te jego fragmenty, które wykraczają poza prawo cywilne sensu stricto.

Powyższa teza widoczna jest w orzecznictwie dotyczącym prawnych ocen, odnoszących się do aktów stosowania prawa administracyjnego, dokonywanych przez Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W szczególności można powołać się na

stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29maja 1996 r. (III ARN 96/95), którego ogólna teza, w odniesieniu do ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.) brzmi: "pojęcie "osoba podlegająca represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych" oznacza też dziecko poczęte, jeżeli urodziło się żywe". W tezach szczegółowych zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego pojawiają się, obok argumentów odwołujących się do względów humanitarnych, również argumenty stricte prawne, które prowadzą skład tego Sądu do przyznania, iż uprawnienia zawarte w tej ustawie stanowią "specyficzną kategorię społecznego odszkodowania, odrębną od odszkodowań według prawa pracy, prawa cywilnego, prawa ubezpieczeniowego (cywilnego) i powinny być przypisywane do zakresu materialnego prawa ubezpieczenia społecznego, w szerokim znaczeniu nazywanego też niekiedy prawem socjalnym. Przy badaniu zdolności do nabycia uprawnień z zakresu prawa socjalnego może zaistnieć potrzeba posiłkowego sięgania do uregulowań z innych dziedzin prawa".

Podzielając stanowisko Sądu Najwyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie dopuszcza możliwość przeniesienia powyższej argumentacji na grunt ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.). Zapożyczenie powyższej tezy jest w ocenie prawnej sądu tym bardziej uzasadnione, że idzie tu pokrewną subgałąź w ramach makrogałęzi prawa administracyjnego, której ponadto stosowanie podlega normie kompetencyjnej skierowanej do tego samego organu administracyjnego.

Art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.) wprawdzie nie zawiera pojęcia "osoby", z którym to pojęciem (na gruncie art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego) Sąd Najwyższy związał pojęcie "istoty ludzkiej", obejmującej zarówno osoby fizyczne jak i dziecko poczęte, jeżeli urodziło się żywe, niemniej w ocenie sądu nie jest to okoliczność, która mogłaby stanowić przeszkodę w zastosowaniu analogicznego rozumowania w stosunku do osoby pokrzywdzonej na gruncie ustawy znajdującej zastosowanie w niniejszej sprawie.

Brak pojęcia osoby w tekście przepisu art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.) w ocenie sądu, nie może ponadto przesądzać innego niż osoby kręgu adresatów tego potencjalnego uprawnienia, bowiem jest ono (uprawnienie do świadczenia pieniężnego), immanentnie związane właśnie z osobami, czy też istotami ludzkimi. Pojęcie osoby, niemożliwe na gruncie tej ustawy do uniknięcia, pojawia się zresztą w jej art. 1 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, które wskazują na różne aspekty zakresu podmiotowego uprawnienia do świadczenia pieniężnego W ocenie sądu brak tego pojęcia w art. 2 ustawy nie jest decydujący dla wykorzystania wskazanej wyżej tezy Sądu Najwyższego. Zwłaszcza przy tak doniosłym uzasadnieniu aksjologicznym, o jakim była mowa wyżej w trakcie odnoszenia się do przepisów konstytucyjnych i międzynarodowych oraz w powołanym wcześniej wyroku Trybunału Konstytucyjnego (K. 26/96).

Wykładnia celowościowa przepisu art. 2 ust. 2 ustawy, odchodząca od literalnego jego brzmienia, wsparta dodatkowo odpowiednim argumentem aksjologicznym, wskazuje na szczególne znaczenie samej represji, wiążącej się z przebywaniem dziecka w miejscu represji. Jak podnosi bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 sierpnia 2004 r. (OSK 135/04), "... o deportacji (wywiezieniu) można mówić zarówno wtedy, gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i wtedy, gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Nie sposób bowiem racjonalnie uzasadnić, że sytuacja małego dziecka wywiezionego wraz z matką na roboty przymusowe jest inna od sytuacji urodzonego już po wywiezieniu matki na roboty przymusowe. Jeśli przyjmie się, że o represji nie decyduje wiek dziecka oraz to, czy faktycznie pracowało, to nie powinno również budzić wątpliwości, że osobą represjonowaną jest także dziecko urodzone w miejscu wykonywania pracy przymusowej przez deportowaną matkę".

Podobne stanowisko można znaleźć w wyroku NSA z dnia 11 lutego 2003 r. (II SA/Ka 834/01), powołującym się, podobnie jak wskazany w części opisowej uzasadnienia wyrok WSA w Lublinie, na stanowiące podstawę aksjologiczną całego rozumowania zasady słuszności i poczucia sprawiedliwości.

Powyżej uzasadnione rozszerzające w stosunku do brzmienia przepisu rozumienie kręgu osób uprawnionych do świadczenia, obejmujące także dzieci urodzone podczas deportacji, przesądza także, w ocenie prawnej niniejszego składu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, o objęciu tą kategorią także tych dzieci, w stosunku do których osadzenie w miejscu deportacji należy rozciągać na ten okres życia, który bezpośrednio poprzedza urodzenie się w miejscu deportacji. Decydują o tym reguły wykładni systemowej przy wykorzystaniu całego systemu przepisów, aksjologia konstytucyjna oraz prawnomiędzynarodowa, aksjologia prawa cywilnego odnosząca się, jak to wskazał Sąd Najwyższy w cytowanym wyżej wyroku, do materialnego prawa ubezpieczenia społecznego, oraz przeniesienie per analogiam reguły skonstruowanej przy stosowaniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.) na regułę, którą należy wyprowadzić z przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.).

Wreszcie o zastosowaniu powyższej tezy przesądza rozumienie pojęcia "represja", które wprawdzie zostało w ustawie wyjaśnione (chociaż nie w postaci klasycznej definicji legalnej), ale którego znaczenie nie można rozumieć inaczej jak "surowe środki odwetu, ich stosowanie" (por. Słownik języka polskiego, t. III, red.: M. Szymczak, Warszawa 1981. s. 47). Pojęcie to nie zakłada świadomego "odbioru" tych środków przez adresata. Pojęcie to ma charakter "skutkowy" w odniesieniu do kontekstu, w jakim zostało użyte w ustawie. Charakter ten bowiem oznacza, że skutkiem zastosowania odpowiednich środków represyjnych, wśród których jest też praca przymusowa matki, będącej w ciąży, jest niekorzystny wpływ na zdrowie osoby poszkodowanej (represjonowanej). Nie można uznać za nieracjonalne objęcie tymi niekorzystnymi skutkami nie tylko samej matki, wykonującej pracę przymusową, ale należy nim objąć także, znajdujące się wraz z matką w miejscu deportacji i rodzące się następnie jako żywe, dziecko w fazie prenatalnej.

W świetle powyższego należy objąć okresem sześciu miesięcy przebywania w miejscu wykonywania pracy przymusowej, wymaganym przez art. 2 pkt 2 ustawy, także dziecko, które urodziwszy się na cztery miesiące i 4 dni przed zakończeniem okresu przebywania w takim miejscu, brakujący do ustawowego okresu 6 miesięcy okres (1 miesiąc i 27 dni), przeżyło w łonie matki i następnie urodziło się żywe.

Organ powinien zatem, przy ponownym rozpatrywaniu wniosku skarżącej, wziąć pod uwagę powyższe wskazówki interpretacyjne, które uzasadniają uzupełnienie wskazanego w zaskarżonej decyzji okresu przebywania w miejscu wykonywania pracy przymusowej o okres bezpośrednio poprzedzający fakt urodzenia się skarżącej.

Biorąc pod uwagę powyższe składniki oceny prawnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie mógł stwierdzić zgodności zaskarżonej decyzji z wskazanymi wyżej przepisami prawa w kontekście przyjętych reguł i wyników interpretacji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.