Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 239/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art, 77, art. 80, art. 107 par. 3.
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 31.
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk – spr. Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Protokolant St. inspektor sądowy Grażyna Jankowska -Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2016 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji przyznającej zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Nysy z dnia 27 listopada 2015 r., nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącej D. B. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 stycznia 2016 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Nysy z dnia 27 listopada 2015 r., nr [...], o odmowie zmiany decyzji własnej z dnia 8 kwietnia 2010 r., nr [...], poprzez przyznanie D. B. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego - na drugie dziecko – A. B.

Wniesienie skargi poprzedziło następujące postępowanie administracyjne:

Wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2010 r. D. B. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie o przyznanie zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci: M. B. i A. B. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dziećmi w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, z tytułu samotnego wychowywania dzieci oraz z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego A. B.

W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, ostateczną decyzją z dnia 8 kwietnia 2010 r., nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza Nysy, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, przyznał D. B. następujące świadczenia:

1) zasiłek rodzinny na M. i A. B., w kwocie po 77,00 zł miesięcznie, na każde dziecko na okres zasiłkowy od 1 kwietnia 2010 r. do 31 października 2010 r.;

2) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka na M. i A. B. w kwocie po 1000 zł na każde dziecko;

3) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, w kwocie 400,00 zł miesięcznie, na okres zasiłkowy od 1 kwietnia 2010 r. do 31 października 2010 r., na M. i A. B.;

4) dodatek do zasiłku rodzinnego na M. i A. B. z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie po 170,00 zł miesięcznie na każde dziecko, na okres zasiłkowy od 1 kwietnia 2010 r. do 31 października 2010 r.;

Wnioskiem z dnia 20 października 2015 r. D. B., powołując się na pismo Prokuratury Okręgowej w [...], sygn. akt [...] oraz uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt I OPS 15/13, zwróciła się do organu pierwszej instancji o zmianę decyzji ostatecznej z dnia 8 kwietnia 2010 r., poprzez przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie 400 zł na drugie dziecko – A. B.

W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, decyzją z dnia 27 listopada 2015 r., nr [...], Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych OPS w Nysie - działający z upoważnienia Burmistrza, odmówił zmiany decyzji własnej z dnia 8 kwietnia 2010 r., nr [...], w zakresie wnioskowanego świadczenia. Jako podstawę prawną swego działania organ wskazał art. 104 w związku z art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2013 r., poz. 267, z późn. zm., [obecnie Dz.U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.- dopisek Sądu]), zwanej dalej K.p.a. oraz art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114, z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwołał się do treści art. 155 K.p.a., po czym stwierdził, że zmiana decyzji po upływie okresu, na który została wydana jest niedopuszczalna, albowiem uchylenie lub zmiana takiej decyzji w trybie art. 155 K.p.a. nie może rodzić skutków prawnych z mocą wsteczną. Wyjaśnił, że w analizowanej sprawie dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego - opieka nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu na M. B. w kwocie 400 zł miesięcznie, został przyznany na okres zasiłkowy od 1 kwietnia 2010 r. do 31 października 2010 r., tak więc z dniem 31 października 2010 r. upłynął okres, na który świadczenie to zostało przyznane. W tych okolicznościach, zdaniem organu, nie ma prawnej możliwości zmiany decyzji z dnia 8 kwietnia 2010 r., zgodnie z wnioskiem strony, albowiem decyzja ta została już wykonana.

W odwołaniu od powyższej decyzji, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, D. B., wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 8 pkt 2 w zw. z art. 10 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 155 K.p.a. W uzasadnieniu ponownie powołała się na wydaną w dniu 26 czerwca 2014 r., uchwałę NSA o sygn. akt I OPS 15/13. Wywodziła, że wzruszenie decyzji w trybie art. 155 K.p.a. winno być podyktowane względami celowości mieszczącymi się w założeniach interesu strony i może dotyczyć zarówno decyzji wadliwych jak i niewadliwych, jak również dotkniętych niekwalifikowanymi wadami lub decyzji prawidłowych. Tryb ten otwiera możliwość weryfikacji decyzji podjętych w wyniku wadliwej wykładni prawa materialnego lub decyzji wydanych w ramach norm prawa materialnego - norm uznaniowych. Zdaniem odwołującej, wykazała ona przesłanki do wzruszenia decyzji z art. 155 K.p.a., które w tej sprawie zostały spełnione.

Na skutek rozpoznania odwołania, opisaną na wstępie decyzją z dnia 28 stycznia 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy, Kolegium wskazało, że wprawdzie strona w piśmie z dnia 20 października 2015 r. nie określiła, iż wnosi o zmianę decyzji w trybie art. 155 K.p.a., jednakże w związku z faktem, iż w odwołaniu pełnomocnik strony nie kwestionował trybu zastosowanego przez organ pierwszej instancji, zatem przyjęto, iż zamiarem strony było wnioskowanie o zmianę decyzji przyznającej jej świadczenia rodzinne w tym trybie. Przywołując brzmienie art. 155 K.p.a., Kolegium wyjaśniło tryb i koniczne przesłanki w sprawie administracyjnej do zastosowania tego przepisu. Zaakcentowano, iż art. 155 K.p.a. wprowadza możliwość usuwania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych ze względu na interes społeczny lub słuszny interes strony. Przy czym uchylenie lub zmiana decyzji w trybie art. 155 K.p.a. nie może rodzić skutków prawnych z mocą wsteczną. Jednocześnie Kolegium podzieliło pogląd organu pierwszej instancji, że zmiany lub uchylenia decyzji na podstawie art. 155 K.p.a. można dokonać w stosunku do decyzji, których cel nie został jeszcze zrealizowany. Zdaniem organu, art. 155 K.p.a., stosuje się wówczas, gdy uchylenie decyzji ostatecznej zmieni na przyszłość sytuację prawną strony, co do wykonywania przez nią uprawnień lub obowiązków wykreowanych wcześniej wydaną decyzją ostateczną. W świetle powyższego, można dokonać zmiany decyzji w trybie art. 155 K.p.a. tylko wtedy, gdy decyzja ta jest realizowana. Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie decyzja z dnia 8 kwietnia 2010 r., nr [...], nie jest już realizowana, gdyż dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przyznano stronie na okres od 1 kwietnia 2010 r. do 31 października 2010 r. i nie jest możliwa zmiana decyzji na podstawie art. 155 K.p.a. W tych okolicznościach, jako bezzasadne Kolegium uznało rozstrzyganie o istnieniu interesu społecznego czy też słusznego interesu strony.

W skardze na powyższą decyzję D. B. – reprezentowana nadal przez pełnomocnika - wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji w celu dokonania sprostowania błędu decyzji na podstawie art. 31 u.ś.r., a nadto o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Skarżąca powtórzyła zarzuty podnoszone już wcześniej w odwołaniu, zarzucając organom naruszenie art. 8 pkt 2 w związku z art. 10 ust. 1 u.ś.r, oraz art. 155 K.p.a. Poza tym skarżąca zarzuciła naruszenie art. 31 u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie.

Uzasadniając stawiane zarzuty, powieliła argumentację przedstawioną w odwołaniu, w zakresie zarzutu naruszenia art. 8 pkt 2 w związku z art. 10 ust. 1 u.ś.r, oraz art. 155 K.p.a. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 31 u.ś.r. podniosła, że przepis ten przewiduje możliwość dochodzenia wypłaty świadczenia w sytuacji spowodowanej wadliwym działaniem podmiotów właściwych w zakresie świadczeń rodzinnych. Jednakże od realiów konkretnej sprawy zależy, czy w sprawie przepis ten znajdzie zastosowanie, czy też organy wznowią postępowanie, stwierdzą nieważność decyzji, bądź też zastosują zmianę lub uchylenie decyzji. Zwróciła też uwagę, iż wskazany w tym przepisie błąd może być wynikiem m.in. oceny dokonywanej w związku ze zmianą linii orzecznictwa organu i odmiennego niż poprzednio kierunku wykładni przepisu. Podstawą wstecznego ustalenia prawa do zasiłku i jego wypłaty może być jedynie błąd podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, co ma miejsce na gruncie rozpoznawanej sprawy. Podmiotem takim jest organ pierwszej instancji, który błędnie przyznał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego - opieka nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu, tylko na jedno dziecko. Skarżąca dodała, iż sąd orzekający w niniejszej sprawie jest zobligowany do uwzględnienia uchwały NSA (7) z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt I OPS 15/13.

W odpowiedzi na skargę SKO w Opolu, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd bada wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a - poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, wykazała, że akty te zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa co uzasadniało ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Na wstępie przypomnieć należy, iż postępowanie w niniejszej sprawie zainicjowane zostało wnioskiem D. B. z dnia 20 października 2015 r., którym skarżąca domagała się zmiany decyzji ostatecznej Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych OPS w Nysie - działającego z upoważnienia Burmistrza, z dnia 8 kwietnia 2010 r., przyznającej skarżącej świadczenia rodzinne w tym dodatek do zasiłku rodzinnego w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od 1 kwietnia 2010 r. do 31 października 2010 r. w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, tylko na jedno dziecko – M. B. We wniosku tym, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt I OPS 15/13, wskazała, że NSA tą uchwałą rozstrzygnął wątpliwości dotyczące interpretacji przepisów art. 8 i art. 10 u.ś.r., stanowiących podstawę przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego, dlatego organ winien przyznać jej wnioskowane świadczenie również na drugie dziecko – A. B.

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu sądowym były zatem decyzje wydane w następnie wniosku skarżącej z dnia 20 października 2015 r., mocą których Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 stycznia 2016 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Nysy z dnia 27 listopada 2015 r. odmawiającą zmiany decyzji ostatecznej tegoż organu z dnia 8 kwietnia 2010 r. Podstawę prawną zapadłego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23, z późn. zm.) - zwanej nadal K.p.a. oraz art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 114, z późn. zm.) - zwanej nadal u.ś.r.

W związku z powyższym wyjaśnić przyjdzie, że postępowania administracyjne prowadzone w nadzwyczajnych trybach unormowanych w art. 154 i art. 155 K.p.a. mają na celu weryfikację ostatecznych decyzji administracyjnych dotkniętych wadami niekwalifikowanymi, tzn. takimi, które nie stanowią podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności decyzji. Na podstawie art. 154 i 155 K.p.a. mogą być także zmieniane lub uchylane decyzje ostateczne prawidłowe (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 1996r., sygn. akt III SA 1110/95, LEX nr 27376). Zgodnie z art. 155 K.p.a., decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, przepis art. 154 § 2 K.p.a. stosuje się odpowiednio.

Organ, prowadząc postępowanie w trybie art. 155 K.p.a. jest zobligowany do ustalenia czy w sprawie zakończonej decyzją ostateczną zachodzą przesłanki określone w tym przepisie. W tej materii wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny, że postępowanie wszczęte i prowadzone na podstawie art. 155 K.p.a., nie może zmierzać do ponownego, merytorycznego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, lecz jego celem jest sprawdzenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki dyktowane interesem społecznym lub słusznym interesem strony, które przemawiałyby za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. Bowiem celem tego postępowania - co należy podkreślić - jest weryfikacja decyzji pod kątem przesłanek wymienionych w art. 155 K.p.a. (por. wyroki NSA z dnia: 2 czerwca 2000 r., sygn. akt III SA 1854/99, LEX 43956; 12 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 1388/99, LEX 47229; 3 października 1995 r., sygn. akt III SA 27/95, LEX nr 26991). Podkreśla się również, że rozstrzygnięcia wydawane na podstawie art. 155 K.p.a. są zawsze oparte na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że ocena w konkretnej sprawie, czy występują racje społeczne lub słuszny interes stron, należy do organu rozstrzygającego. Dostrzec też trzeba, iż decyzja wydana na podstawie art. 155 K.p.a. nie może prowadzić do zmiany podmiotu decyzji administracyjnej i może dotyczyć wyłącznie kwestii rozstrzygniętych zmienianą (uchylaną) decyzją organu, a nie kwestii nowych. Wynika to z konieczności istnienia tożsamości sprawy administracyjnej w znaczeniu materialnym, na którą to sprawę składają się elementy podmiotowe i elementy przedmiotowe (por. uzasadnienie uchwały NSA z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt II GPS 2/09, LEX 528035). Zmiana decyzji na podstawie art. 155 K.p.a. może nastąpić wyłącznie w granicach sprawy administracyjnej rozstrzygniętej tą decyzją. Zatem zakres nadzwyczajnego postępowania w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej ograniczony jest do badania, czy wystąpiły formalne przesłanki warunkujące zastosowanie tej instytucji, tj. czy decyzja, na mocy której strona nabyła prawo jest ostateczna, czy jest zgoda strony na jej uchylenie lub zmianę, a ponadto - czy jej uchyleniu lub zmianie nie sprzeciwiają się przepisy szczególne i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie to nie jest bowiem postępowaniem, w którym dokonuje się ponownego, merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie.

W rozpoznawanej sprawie podnieść również wypada, iż decyzje administracyjne wydawane w przedmiocie dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, zaliczane są do tzw. decyzji związanych. W kwestii dopuszczalności stosowania trybu nadzwyczajnego z art. 155 K.p.a., Sąd w składzie orzekającym podziela prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko wykluczające możliwość zmiany w trybie art. 155 K.p.a. decyzji ostatecznych związanych. Celem postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiocie uchylenia lub zmiany decyzji administracyjnej jest bowiem wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, która w świetle zmienionego stanu fatycznego stała się niecelowa. W świetle powyższego, zmiana bądź uchylenie takich decyzji może nastąpić jedynie ze skutkiem na przyszłość (ex nunc), i których cel nie został jeszcze całkowicie zrealizowany (por. wyroki NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 134/14 , z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 1316/05 i wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 791/15 - dostępne na ww. stronie internetowej).

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego i prawnego kontrolowanej sprawy należało uznać, że istnieje tożsamość sprawy zakończonej decyzją Burmistrza Nysy z dnia 8 kwietnia 2010 r., ze sprawą wszczętą wnioskiem skarżącej z dnia 20 października 2015 r. Występują bowiem te same podmioty i o takiej samej treści prawa i obowiązki. Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi przyjęte stanowisko obu organów orzekających, zgodnie z którym uchylenie lub zmiana decyzji na podstawie art. 155 K.p.a. można być dokonana tylko w stosunku do decyzji, których cel nie zastał jeszcze zrealizowany. Skoro w analizowanej sprawie, świadczenia rodzinne (w tym dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego), przyznano stronie na mocy decyzji z dnia 8 kwietnia 2010 r., na okres zasiłkowy od 1 kwietnia 2010 r. do 31 października 2010 r., to decyzja ta nie jest realizowana w dacie złożenia wniosku z 20 października 2015 r. W tej sprawie uszła uwadze organom regulacja szczególna zawarta w art. 31 u.ś.r. Organy nie rozważyły, możliwości zastosowania w sprawie art. 31 u.ś.r., zatem nie oceniły sprawy w jej całokształcie w świetle materiału dowodowego i przywołanego wyżej przepisu. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ustalenie ich wysokości były następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, wypłata świadczeń rodzinnych może nastąpić za 3 lata wstecz, licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu lub dnia wydania decyzji prostującej błąd z urzędu. W piśmiennictwie akcentuje się, że art. 31 u.ś.r., jest przepisem szczególnym, regulującym możliwość przyznania stronie swego rodzaju rekompensaty (odszkodowania), w sytuacji gdy wadliwa i w dodatku niekorzystna dla strony decyzja ostateczna zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego w sposób przewidziany przepisami kodeksu lub na skutek złożenia przez stronę (prokuratora) skargi do sądu administracyjnego. W ocenie Sądu, instytucja "poprawienia błędu" wynikająca z powołanego przepisu (nieznana w innych ustawach) jest, przejawem wagi jaką przykłada państwo do wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji życiowej. Podstawowym bowiem czynnikiem uruchomienia tej instytucji jest błąd podmiotu realizującego zadania wynikające z omawianej ustawy. W literaturze podnosi się, że pod pojęciem "błędu", określonego w art. 31 ustawy o pomocy społecznej, należy rozumieć również "ocenę dokonywaną w związku ze zmianą linii orzecznictwa organu i odmiennego niż poprzednio kierunku wykładni przepisu (por. wyrok WSA w Wrocławiu z dnia 29 maja 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 462/15 - dostępny na www.orzeczeniansa.gov.pl). W świetle powyższego, uprawnionym jest twierdzenie, że wypłata stronie należnego jej świadczenia w oparciu o komentowany przepis stanowi formę zadośćuczynienia za błąd popełniony przez organ administracji publicznej.

W tym miejscu podnieść również należy, że zasady nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania uregulowane zostało w ustawie z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 8 ust. 2 tej ustawy, do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. W myśl art. 10 ust. 1 u.ś.r. zasiłek ten przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka lub opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres:

1) 24 miesięcy kalendarzowych;

2) 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu;

3) 72 miesięcy kalendarzowych jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dodatek przysługuje w wysokości 400 zł miesięcznie (ust. 2).

Na tle powyższego przepisu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zarysowały się rozbieżności, ostatecznie jednak kwestię tę przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt I OPS 15/13, podjętej w składzie 7 sędziów, stwierdzając, iż "Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm.), w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje do zasiłku rodzinnego na każde z tych dzieci" (LEX nr 1475308). Uchwała ta - na mocy art. 269 § 1 P.p.s.a. - pośrednio jest wiążąca dla każdego składu orzekającego sądu administracyjnego. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jeżeli skład sądzący w sprawie nie stwierdzi zasadności uruchomienia trybu przewidzianego w art. 269 P.p.s.a., to obowiązany jest respektować stanowisko wyrażone w uchwale składu poszerzonego Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z 8 lipca 2014 r., sygn. akt II GSK 1518/14; wyroki NSA: z 26 listopada 2014 r., sygn. akt II FSK 1474/14; z 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1632/13 - wszystkie dostępne na stronie internetowej CBOSA www.orzeczeniansa.gov.pl). Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w powyższej uchwale, jak również akceptuje argumentację podniesioną w jej uzasadnieniu.

Wobec powyższego, odmawiając skarżącej zmiany decyzji z dnia 8 kwietnia 2010 r., z pominięciem regulacji z art. 31 u.ś.r. oraz bez uwzględnienia zasad postępowania (praworządności, prawdy obiektywnej, zaufania do organów) przy ocenie materiału dowodowego w zakresie braku istnienia okoliczności uzasadniających rozstrzygnięcie zgodnie z wnioskiem skarżącej, organy naruszyły ww. przepis prawa materialnego przez zaniechanie rozważenia jego zastosowania w sprawie oraz przepis art. 6 - 7, art. 77, art. 80 K.p.a. Jednoczenie warto dostrzec, że organ może sięgnąć po tryb sprostowania błędu w decyzji dotychczasowej, jeżeli nie ma podstawy do wszczęcia żadnego innego, kodeksowego postępowania nadzwyczajnego. W szczególności, dopiero brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji lub uchylenia decyzji w postępowaniu wznowionym oraz uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej może uzasadniać wszczęcie postępowania w sprawie sprostowania dotychczasowej decyzji (por. W. Maciejko – artykuł Sł. Pracow. 2006/12/27). Jeszcze raz trzeba podkreślić, że błąd w decyzji, aby obligował organ do dokonania sprostowania, musi też czynić zadość kilku dodatkowym wymogom, w tym może wynikać z innej oceny zastosowanego przepisu dokonywanej w związku ze zmianą linii orzecznictwa i odmiennego niż poprzednio kierunku wykładni. Dlatego organ powinien w sposób szczególnie wnikliwy badać, czy w interesie strony jest łatwiejsze usunięcie skutków decyzji odmownej lub ustalenie wysokości świadczeń rodzinnych w trybie sprostowania błędu, czy też w kodeksowym trybie uchylenia lub zmiany decyzji.

W realiach niniejszej sprawy zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały podjęte przedwcześnie, z punktu widzenia prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego, w tym art. 10 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 8 pkt 2 i art. 31 u.ś.r. oraz powołanych wyżej przepisów prawa procesowego.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że podjęte w sprawie decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dawało to podstawę do ich uchylenia na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. Orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania uzasadnia przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, w szczególności organ rozpatrzy, czy zachodzą ustawowe przesłanki pozytywne zmiany tej decyzji w kierunku żądanym przez skarżącą przy uwzględnieniu regulacji art. 31 u.ś.r. mając na względzie, że wypłata świadczeń rodzinnych może nastąpić za 3 lata wstecz, licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu (podkreślenie Sądu) lub dnia wydania decyzji prostującej błąd z urzędu. Dopiero powyższe pozwoli na właściwe zastosowanie w sprawie odpowiednich przepisów. Ponadto, organ przedstawi motywy rozstrzygnięcia w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a.