Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 642/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2001 nr 142 poz 1591
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t. jedn.
article: art. 184 i art. 203 i 204
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch sędzia del. WSA Jacek Fronczyk Protokolant Krzysztof Tomaszewski po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Krynica - Zdrój od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1342/08 w sprawie ze skargi Gminy Krynica - Zdrój na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej 1. oddala skargę kasacyjną 2. oddala wniosek M.K. o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1342/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy Krynica-Zdrój na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja tegoż Ministra z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...]., stwierdzająca nieważność decyzji Wojewody Nowosądeckiego z dnia [...] czerwca 1991 r. nr [...], komunalizującej na rzecz Gminy Krynica nieruchomość położoną w T, oznaczoną numerem [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił:

Działka nr [...] obok innych stanowiła własność P.A., na mocy aktu własności ziemi z dnia [...] lipca 1974 r. Postanowieniem z 30 sierpnia 1979 r. Sąd Rejonowy w Muszynie stwierdził, że spadek po P.A. nabyły dzieci, z tym, że gospodarstwo rolne – Skarb Państwa. Postanowienie to zostało zmienione prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 5 czerwca 2007 r. III Ca 240/07 w ten sposób, że należące do spadku gospodarstwo rolne nabyły dzieci M.K. i R.A. W takiej sytuacji prawnej Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził nieważność decyzji komunalizującej to gospodarstwo rolne, opisane jako działka nr [...] z tego względu, że ww. postanowienie wywołało skutki ex tunc, zatem Skarb Państwa nie był właścicielem nieruchomości.

W rozważaniach Wojewódzki Sąd stwierdził:

Postanowienie o nabyciu prawa do spadku po P.A. z dnia 30 sierpnia 1979 r. funkcjonowało w obrocie prawnym i w dniu 27 maja 1990 r. wynikało z niego, iż gospodarstwo rolne stanowiło własność Skarbu Państwa, taki też stan miał miejsce w dacie wydania decyzji komunalizującej – [...] czerwca 1991 r., zatem Wojewoda Nowosądecki miał podstawy do komunalizacji nieruchomości na rzecz Gminy Krynica. Jednak postanowienie Sądu Okregowego z dnia 5 czerwca 2007 r. stan ten zmieniło przez stwierdzenie, że gospodarstwo to drogą spadkobrania nabyli M.K. i R.A.. Postanowienie to wywołuje skutek ex tunc, gdyż nabycie spadku następuje z mocy prawa z chwilą śmierci spadkodawcy, co oznacza, że ww. nabyli nieruchomość w chwili otwarcia spadku, tj. 17 października 1974 r. w dacie śmierci P.A., zatem byli jej właścicielami w dniu 27 maja 1990 r. Komunalizacja nieruchomości stanowiącej własność osób fizycznych rażąco naruszała art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, co uzasadniało stwierdzenie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nieważnościdecyzji komunalizującej tę nieruchomość.

Reprezentowana przez radcę prawnego, Gmina Krynica-Zdrój wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zarzucając naruszenie przepisów postępowania sądowego mające istotny wpływ na wynik postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji, pomimo że strona skarżąca wykazała naruszenie przepisów postępowania polegające na stwierdzeniu nieważności decyzji komunalizacyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w warunkach, gdy istniały tylko przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Postanowienie Sądu Okręgowego z 2007 r. należy bowiem traktować jako ujawnienie nowej okoliczności faktycznej, która nie była organowi znana w czasie wydawania decyzji komunalizacyjnej.

Uczestniczka postępowania M.K. – nabywczyni prawa do spadku po R.A. na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Muszynie z dnia 27 kwietnia 2008 r., wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z mocy art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. Oznacza to, że jeśli w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 2 tego artykułu, tj. nieważności postępowania, sprawę należy rozpoznać w ramach zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie ma nieważności postępowania, a zatem granice rozstrzygania stanowiła podstawa skargi kasacyjnej, a był nią zarzut naruszenia przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a.

Naruszenie tego przepisu, zdaniem skarżącej Gminy nastąpiło z tego względu, że w sprawie, będącej przedmiotem jej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania komunalizacyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., a nie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Postępowanie o wzruszenie ostatecznej decyzji Wojewody Nowosądeckiego z dnia [...] czerwca 1991 r., komunalizującej na rzecz Gminy Krynica-Zdrój nieruchomość położoną w T, oznaczoną nr [...] nastąpiło w związku z prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 5 czerwca 2007 r. w sprawie zmiany postanowienia o nabyciu praw do spadku po P.A.. Istotą w sprawie jest to, jaki skutek prawny jeśli idzie o komunalizację ww. nieruchomości, która stanowiła własność P.A., wywołało to postanowienie, czy mogło stanowić podstawę do wznowienia postępowania, czy jak uznał Minister i Sąd, stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Wznowienie postępowania z przyczyny wskazanej w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. może nastąpić wówczas, gdy w sprawie wyjdą na jaw nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Stosownie do tego przepisu postępowanie można zatem wznowić jeśli organ z powodu wadliwego prowadzenia postępowania nie dotarł do wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych i dowodów. Zarówno okoliczności te, jak i dowody musiały istnieć w dacie postępowania i wydawania decyzji ale pozostały bez wpływu na wynik, bowiem organ ich nie znał, a wyszły one na jaw kiedy decyzja uzyskała walor ostateczności.

W niniejszej sprawie przyczyną wszczęcia postępowania dotyczącego ostatecznej decyzji komunalizacyjnej było postanowienie Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 5 czerwca 2007 r. Postanowienie to nie istniało zatem w dacie wydawania przez Wojewodę Nowosądeckiego decyzji komunalizacyjnej, co miało miejsce [...] czerwca 1991 r. Sytuacja jaka zaistniała w niniejszej sprawie nie jest taką, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Już tylko z tego względu nie można mówić, aby wzruszenie ostatecznej decyzji komunalizacyjnej mogło się odbywać w trybie wznowienia postępowania.

Natomiast ww. postanowienie Sądu Okręgowego wywarło taki skutek, że gospodarstwo rolne, stanowiące własność P.A. w drodze dziedziczenia nabyły na własność jej dzieci, wymienione w tym postanowieniu, przy czym nabycie to nastąpiło z dniem 17 października 1974 r., tj. z dniem śmierci spadkodawczyni. Spadek nabywa się bowiem z chwilą jego otwarcia (art. 925 K.c.), zaś otwarcie ma miejsce z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 924 K.c.). Nabycie spadku następuje z mocy prawa, a orzeczenie sądu ma jedynie charakter potwierdzający (identycznie jak w postępowaniu komunalizacyjnym, komunalizacja z mocy prawa, a decyzja tylko to potwierdza).

Podstawę decyzji Wojewody Nowosądeckiego z dnia [...] czerwca 1991 r. stanowił art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Art. 5 tej ustawy zawiera generalną zasadę, że skomunalizowane może zostać tylko mienie stanowiące własność państwowa. Komunalizacja dotyczy tylko mienia publicznego, następuje w niej bowiem tylko przejście tytułu własności ze Skarbu Państwa na rzecz samorządu terytorialnego.

Art. 5 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy stanowi, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Postanowienie Sądu Okręgowego w Nowym Sączu wywołuje ten skutek, że gospodarstwo rolne w T, oznaczone numerem działki [...], w dniu 27 maja 1990 r. nie stanowiło własności Skarbu Państwa, ale M.K. i R.A. – spadkobierców P.A. – od dnia 17 października 1974 r. Takie mienie nie mogło podlegać komunalizacji, jako niebędące ogólnonarodowym (państwowym), a więc takim, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy. W takiej sytuacji prawnej Minister zasadnie uznał, że komunalizacja była dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. i stwierdził nieważność decyzji komunalizacyjnej. Wojewódzki Sąd wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej nie miał zatem podstaw do uchylenia decyzji nadzorczych.

Skargę kasacyjną należało uznać za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw i oddalić ją na mocy art. 184 P.p.s.a.

Wniosek M.K. o zasądzenie kosztów postępowania oddalono, bowiem nie zostały spełnione warunki z art. 203 i 204 P.p.s.a.