Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 22/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu odwołania P. S. od decyzji Burmistrza C. z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną ciocią A. K., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

W dniu [...] maja 2020 r. P. S. złożył wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawną ciotką - A. K.. Po przeanalizowaniu akt sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] odmówił stronie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia 2020-05-01 do dnia 2020-10-31. Następnie w dniu [...] września 2020 r. P. S. wniósł odwołanie od ww. decyzji, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją nr [...] z dnia [...] września 2020 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji uznając, że sprawa nie została należycie rozpoznana, ponieważ nie ustalono prawidłowo, co w istocie stanowi przedmiot postępowania, tj. przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego czy też świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] października 2020 r. . nr [...] Dyrektor Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. działający z upoważnienia Burmistrza C. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osoba niepełnosprawną A. K., wskazując, że nie znajduje się on w zamkniętym katalogu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Nie budził wątpliwości w ocenie organu fakt sprawowania przez wnioskodawcę opieki nad A. K., jednakże sam fakt sprawowania faktycznej opieki nad ciotką nie powoduje, że na siostrzeńcu ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności, tak jak na córce czy synu. Podkreślono, że obowiązek alimentacyjny powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie, a decyzja w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru decyzji uznaniowej. Wnioskodawca nie jest spokrewniony w takim stopniu, który zobowiązywałby go do alimentacji wobec niepełnosprawnej w stopniu znacznym cioci. To spowodowało, że zdaniem organu nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Od decyzji tej odwołanie złożył P. S., nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem. Skarżący przytoczył przykłady orzeczeń sądowych, w których jego zdaniem, orzekano o zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w podobnych sprawach jak jego, m.in. wyrok WSA w Łodzi, sygn. II SA/Łd 33/12 z dnia 28 lutego 2012 r. Podkreślił jednocześnie na obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw przez organy administracji publicznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swego stanowiska organ II instancji cytując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W ocenie Kolegium, w sytuacji, gdy ustawodawca wyraźnie wprowadza w wymienionym przepisie wymóg istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i osobą podlegającą opiece, jednoznacznie wskazując na przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, brak takiego obowiązku pomiędzy wnioskodawcą i osobą wymagającą opieki, wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto na podstawie akt sprawy organ II instancji wskazał, że A. K. jest osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności na stałe, wymagającą stałej opieki i pomocy drugiej osoby, co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu d.s. Orzekania o Niepełnosprawności w B. nr [...], wydanego w dniu [...] lipca 2013 roku. Skarżący jest siostrzeńcem osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, co oznacza, że występujące w przedmiotowej sprawie więzy rodzinne (siostrzeniec - ciotka), należy określić jako stosunek pokrewieństwa w linii bocznej trzeciego stopnia. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że P. S. opiekuje się swoją ciotką, a okoliczność ta nie jest kwestionowana ani przez organ I instancji, ani przez organ II instancji.

Organ II instancji podkreślił, że ustawodawca określając krąg podmiotowy osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, zamieścił warunek pozostawania wnioskodawcy w kręgu alimentacyjnym wobec osoby wymagającej opieki. Bez wątpienia, więc siostrzeniec nie należy do żadnej z grup wymienionych w pkt 1, 2 i 3 ust. 1 art. 17 ustawy, nie należy też do kręgu osób o jakich mowa w pkt 4 tego przepisu tj. innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium nie zgodziło się z prezentowanym przez skarżącego w odwołaniu stanowiskiem, że w jego sytuacji należy zastosować prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ustawy i uznać, że o przyznaniu prawa do wnioskowanego świadczenia winien przesądzać sam fakt sprawowania faktycznej opieki nad osobą niepełnosprawną, traktowany jako moralny obowiązek opieki i dostarczania środków życiowych, bez istnienia obowiązku alimentacyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy w sposób jasny wyklucza możliwość rozszerzenia przez organ administracji publicznej kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy w drodze wykładni prokonstytucyjnej, celowościowej, czy też systemowej. Na podkreślenie zasługuje też fakt, że pomimo wielokrotnych zmian ustawy, od tego warunku nie odstąpiono. Stąd też uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień, jak chciałby skarżący, w oparciu między innymi o przepis art. 32 ust. 1 Konstytucji RP tj. o zasadę równości wobec prawa nie może być uznany za samoistną podstawę prawną uznania, iż P. S. posiada legitymację prawną do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Co więcej, organ II instancji podkreślił, że Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 9 grudnia 2013 r. podjął w poszerzonym składzie uchwałę w sprawie o sygn. akt I OPS 5/13, a uchwała ta została podjęta właśnie wobec istniejących rozbieżności orzecznictwa w kwestii interpretacji art. 17 ust. 4 ustawy, dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad pełnoletnim członkiem rodziny w sytuacji braku obowiązku alimentacyjnego.

Końcowo organ odwoławczy odniósł się do przywoływanego wielokrotnie przez P. S. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o sygn. II SA/Łd 33/12 z dnia 28 lutego 2012 roku wskazując, że został on wydany przed podjęciem powyższej Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, a jego tezy nie mogą przesądzać o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji już chociażby z uwagi na treść powyżej przytoczonej uchwały NSA oraz podejmowane następczo orzeczenia sądów administracyjnych.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył P. S. wnioskując o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi wnioskodawca przytacza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi sygn. akt II SA/Łd 33/12, który jego zdaniem winien być podstawą do pozytywnego załatwienia jego wniosku. Skarżący opisuje zaistniałe okoliczności życiowe podnosząc, że ciotka nie jest w stanie sama przygotować i spożywać posiłków, pójść po zakupy, po leki, na pocztę, do banku, do spółdzielni, do NFZ, do ZUS, do PCPR, do kościoła, do przychodni lekarskiej, wykąpać się, a więc wykonywać podstawowych funkcji życiowych. Ma ona stany depresyjne i lękowe, a kilka razy istniało zagrożenie pożarem, zalaniem mieszkania, nie może przebywać sama. Dlatego w ocenie skarżącego konieczne jest zlikwidowanie barier architektonicznych w lokalu zajmowanym przez A. K. tj. ciotkę wymagającą opieki. Skarżący twierdzi, że brak przyznania wnioskowanych środków spowoduje poważne utrudnienia w dalszej egzystencji, ubożenie, pogłębianie się lęków, trudności w poruszaniu się po mieszkaniu, dotarciu i bezpiecznym skorzystaniu z toalety i łazienki. Podaje też, że wydał własne oszczędności na opiekę nad ciotką i zostało mu na koncie około 800 zł., a nie ma żadnych dochodów z umowy o pracę. Obecnie jedynym źródłem przychodu jest emerytura ciotki. Podnosi, że jego siostra sprawuje opiekę nad siostrą A. K., brat cioteczny opiekuje się drugą siostrą jego ciotki, zaś sama ciotka nie miała dzieci, a mąż nie żyje od wielu lat. Zdaniem skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien przeanalizować w jego sprawie normę zawartą w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy pomocy cytowanych przez niego wyroków sądowych. Skarżący zarzuca również, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, bowiem dokonano błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie matce lub ojcu dziecka, innym osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny albo opiekunowi faktycznemu dziecka przy spełnieniu dalszych kryteriów określonych w art. 17 ustawy, a jednoznaczne sformułowanie powołanego przepisu wyłącza możliwość uznaniowego roszczenia przez organ orzekający kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Powoduje to zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia rodzinnego do osób, które opiekują się de facto jedynie osobami, wobec których ciąży obowiązek alimentacyjny. Tracą gwarancję równego traktowania wobec prawa osoby, które poświęcając się opiece nad krewnymi lub powinowatymi, a nie mają obowiązku alimentacyjnego, przy czym są jedynymi członkami rodziny (art. 3 pkt 16 ustawy) i rezygnują dla nich ze swojej aktywności zawodowej i zarobkowej. Skarżący przywołał na tą okoliczność wybrane przez siebie orzecznictwo sądowe oraz wyroki Trybunału Konstytucyjnego.

Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie decyzji i przychylenie się do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ciotką A. K.. Stwierdził, że ani organ I instancji, ani organ II instancji nie zaproponowały mu żadnej innej pomocy, która mogłaby przysługiwać.

Ponadto w piśmie procesowym z dnia 22 stycznia 2021 r. skarżący wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie (k. 20).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, bowiem podstawą nie kierowania sprawy na rozprawę i skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) oraz § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym. Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020 r. - Dz.U. z 2020 r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020 r. również miasto na prawach powiatu Białystok, będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie, a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.). W związku z powyższym wniosek skarżącego o rozpoznanie sprawy na rozprawie należało oddalić (k.30).

Ponadto należy przypomnieć, że wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności

z prawem, co wynika z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych czy też postanowień sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny w swoim orzekaniu nie może również uwzględniać zasad współżycia społecznego, ani też zasad słuszności, czy też celowości. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest skontrolowanie legalności zaskarżonego aktu administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z uwzględnieniem tych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu i wszystkie argumenty w nim przedstawione są trafne.

Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a skarżącym jest zagadnienie, czy można było w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznać świadczenia pielęgnacyjnego siostrzeńcu (skarżący) z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu ciocią w sytuacji, gdy w kręgu osób zobowiązanych do opieki nie ma faktycznie innych osób.

Stan faktyczny w sprawie nie jest kwestionowany i nie budzi wątpliwości. P. S. (kawaler) jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. bez prawa do zasiłku (kserokopia decyzji nr [...]). Ciotka A. K. (wdowa) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stale przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. nr [...] z dnia 2013-07-[...]. Ponadto tym samym orzeczeniem stwierdzono, że badana wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak wynikało z przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia A. K. - siostrzeniec (skarżący) jest jedyną osobą, która sprawuje nad nią opiekę, a opieka ta jest sprawowana całodobowo, 7 dni w tygodniu. Okoliczności te są również niekwestionowane przez organy obu instancji i wynikają ze zgromadzonego materiału dowodowego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. opiekunowi faktycznemu dziecka,

3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a tej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W związku z tym należy wskazać, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Aktualnie dominujący kierunek wykładni art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ugruntowany po podjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie I OPS 5/13 (ONSAWiA 2014/3/36) wskazuje, że przepisy te poprzez odesłanie do ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji.

Skarżący, będąc siostrzeńcem, który na co dzień opiekuje się ciotką A. K. i z nią zamieszkuje, nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Na skarżącym nie ciąży bowiem wobec ciotki obowiązek alimentacyjny, w związku z czym nie zostały przez niego spełnione przesłanki warunkujące otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z treści tych przepisów wynika jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie.

Przytoczone przepisy pozwalają bowiem na przyznanie żądanego świadczenia krewnemu w linii prostej, a spośród krewnych w linii bocznej - jedynie rodzeństwu (vide: art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy i świadczeniach rodzinnych). Dalsze pokrewieństwo w linii bocznej wyklucza możliwość przyznania świadczenia i to niezależnie od tego, czy osoba wnioskująca sprawuje rzeczywistą opiekę, ani też od tego, czy istnieją krewni w linii prostej, którzy taką opiekę sprawują i potencjalnie mogą lub nie mogą ubiegać się o świadczenie.

W przywołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w przepisach art. 17 ust. 1 i 1a ustawy, został zawarty ściśle oznaczony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niepełnosprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki, ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych wersji prawnych przyjmowano warunek, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia, jest to, aby opiekę wykonywała osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym, i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił.

Kontynuując swój wywód Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, przepisy art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego bez wątpienia miało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem bowiem tych uregulowań jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonywaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Wyniki w wykładni gramatycznej omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, są zgodne z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej.

W końcowej części rozważań Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń.

Podkreślić należy, że powołana uchwała została wprawdzie podjęta na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., jednak zmianie nie uległ zapis uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, zamieszczony wcześniej w art. 17 ust. 1 pkt 2, a obecnie w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Z tego tez względu wyrażony w uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. pogląd prawny wraz z argumentacją na jego poparcie, zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym i skład orzekający w niniejszej sprawie aprobuje go i przyjmuje jako własny, tak samo jak i organ II instancji.

Wobec powyższego powtórzyć trzeba, że na skarżącym jako siostrzeńcu nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ciotki. Warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest natomiast przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. Powyższego nie może zmienić okoliczność, że ciotka jest dla skarżącego osobą bliską i tylko on może sią nią zaopiekować, bowiem w ich rodzinie nie ma osób, które tej opieki by się podjęły czy też były do niej zobowiązane. Moralny obowiązek opieki i dostarczania środków życiowych nie jest wystarczający do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można przy tym, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Przypomnieć trzeba, że Trybunał Konstytucyjny w wyrokach przytoczonych przez skarżącego nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Natomiast jeżeli pośród osób, na których zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny znajduje się grupa niejednakowo traktowana przez ustawodawcę może to świadczyć o naruszeniu zasady równości. W takiej sytuacji skarżący jednak się nie znajduje, bowiem brak obowiązku alimentacyjnego wobec ciotki wyklucza go z grona osób, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niewątpliwie postawa skarżącego, który faktycznie opiekuje się niepełnosprawną ciotką jest z moralnego punktu widzenia godna naśladowania, jednak nie może być brana pod uwagę z prawnego punktu widzenia odnoszącego się do ustawowych przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej uchwale, niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. W tych okolicznościach również Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie może przyjąć odmiennego rozstrzygnięcia.

Podkreślić także należy, że przywoływany zarówno w odwołaniu jak i skardze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o sygn. akt II SA/ Łd 33/12 z dnia 28 lutego 2012 roku, a także inne wskazane orzeczenia zostały wydane przed podjęciem powyższej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, a jego tezy nie mogą przesądzać o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji, chociażby z uwagi na treść powyżej przytoczonej uchwały NSA oraz aktualne orzeczenia sądów administracyjnych m.in. wyrok NSA z 10 grudnia 2020 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1954/20 (CBOSA).

Końcowo podkreślić trzeba, że wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż powyższe regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok NSA z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16 – CBOSA). Niemniej jednak nie można takich ustaleń dokonywać w oderwaniu od przepisów regulujących te kwestie. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają bowiem na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 ust. 1 i ust. 1a).

Argumenty podnoszone przez skarżącego nie mogły zatem zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy z przyczyn w/w, a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest zgodna z obowiązującym prawem, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 151 p.p.s.a.