Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2295/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c, art. 151, art. 185, art. 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 97 par. 1 pkt 4, art. 100
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 189, art. 1145
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.) Sędziowie NSA Andrzej Jurkiewicz del. WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Protokolant Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2012r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Y. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 796/11 w sprawie ze skargi Y. H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych na rzecz Y. H. kwotę 400 (czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 czerwca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 796/11, oddalił skargę Y. H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2011 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu 2 lipca 2009 r. Y. H. złożyła wniosek do Wojewody Śląskiego o poświadczenie obywatelstwa polskiego. We wniosku wskazała, że urodziła się w [...] getcie jako Y. L. w dniu [...] grudnia 1940 r. z rodziców S. zd. D. i E. (E.) małżonków L.. Matka oddała ją w C. w dniu [...] kwietnia 1943 r. pod opiekę B. i L. W., co potwierdza odręczny testament S. L. wraz ze skróconym aktem urodzenia jej męża. Po zakończeniu wojny wnioskodawczyni, znajdująca się pod opieką ciotki P. M. wyjechała do Francji, skąd wraz z wujostwem J. i T. P. udała się do Izraela, gdzie dotarła w 1947 r. W Izraelu pozostawała ona pod opieką wuja I. (vel. I.) D. oraz jego żony F.. W dniu 15 maja 1948 r. nabyła obywatelstwo izraelskie a w dniu 15 marca 1964 r. zawarła związek małżeński z J. J. H. i przyjęła nazwisko H.. Obecnie legitymuje się izraelskim paszportem wystawionym na dane Y. H..

Na potwierdzenie powyższych faktów przedłożono: poświadczoną kopię postanowienia Sądu Rodzinnego w Jerozolimie z dnia 7 grudnia 2008 r. wraz z tłumaczeniem na język polski (w treści postanowienia wskazano, że Y. H. urodziła się jako Y. L. dnia [...] grudnia 1940 r. z rodziców E. L. oraz S.); poświadczoną kopię wystawionego w Urzędzie Stanu Cywilnego L. odpisu zupełnego aktu urodzenia E. L. (według wnioskodawczyni - jej ojca); poświadczoną kopię pisma sporządzonego w dniu [...] kwietnia 1943 r. w C. przez S. L. z domu D., z którego wynika, że S. L. przekazała swoją córkę J. T., B. i L. W.; poświadczoną kopię paszportu izraelskiego wnioskodawczyni wystawionego na dane Y. H.; świadectwo potwierdzające obywatelstwo izraelskie wnioskodawczyni wraz z tłumaczeniem na język polski (w dokumencie wskazano imię i nazwisko Y. H., datę urodzenia [...] grudnia 1940 r., miejsce urodzenia: Polska); izraelski akt małżeństwa wnioskodawczyni zawartego z J. J. H. w dniu 15 marca 1964 r. w Tel Awiwie (w dokumencie wpisano imię i nazwisko skarżącej Y. D., a jako jej rodziców wskazano I. i F.).

Wojewoda wystąpił z urzędu do Żydowskiego Instytutu Historycznego, Instytutu Pamięci Narodowej, Urzędu Stanu Cywilnego w C. i Urzędu Stanu Cywilnego w K. w celu uzyskania dokumentów dotyczących faktów opisanych przez skarżącą. Poinformował również pełnomocnika wnioskodawczyni, że przedłożone organowi dokumenty zawierają różne dane osobowe (nazwiska). W związku z powyższym nie można na tym etapie jednoznacznie uznać, że dotyczą one wnioskodawczyni. Wskazał przy tym, że w interesie strony jest zatem wystąpienie do sądu na mocy art. 1148 Kodeksu postępowania cywilnego z wnioskiem o uznanie postanowienia Sądu Rodzinnego w Jerozolimie.

Wnioskodawczyni nie przeprowadziła przed sądem cywilnym postępowania o uznanie orzeczenia sądu w Izraelu.

Decyzją z dnia [...] września 2010 r. Wojewoda odmówił stwierdzenia posiadania przez Y. H. obywatelstwa polskiego, powołując się na niejednoznaczny charakter materiału dowodowego. Zdaniem organu używanie przez wnioskodawczynię w przeszłości różnych nazwisk: L., W., D. wywołuje wątpliwości co do tego, czy wszystkie przedłożone przez skarżącą dowody dotyczą tej samej osoby.

Y. H. wniosła odwołanie od ww. decyzji zarzucając organowi naruszenie art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), polegające na tym, że rozpatrując materiał dowodowy organ ten nie wziął pod uwagę specyficznej sytuacji osób narodowości żydowskiej urodzonych w czasie wojny.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] marca 2011 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody stwierdzając, po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego i przy jednoczesnym braku przedstawienia uzupełniających dowodów przez pełnomocnika skarżącej i uznania przez sąd polski orzeczenia sądu w Izraelu, że Wojewoda dokonał prawidłowej oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

Oceniając moc dowodową przedłożonego przez skarżącą postanowienia Sądu Rodzinnego w Jerozolimie z dnia 7 grudnia 2008 r. Minister wskazał, powołując się na art. 1145 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania tego postanowienia, że warunkiem koniecznym dla skuteczności w Polsce orzeczenia zagranicznego wydanego przed 1 lipca 2009 r. było jego uznanie przez sąd polski w tzw. postępowaniu delibacyjnym. Postanowienie o uznaniu orzeczenia zagranicznego miało charakter konstytutywny - uznanie następowało z chwilą uprawomocnienia się tego postanowienia. Dla uznania za skuteczne na terytoriom Polski treści ww. postanowienia bezwzględnie konieczne było zatem uznanie tego postanowienia przez sąd polski, a zatem skarżąca powinna była wystąpić do sądu w Polsce na mocy art. 1148 k.p.c. z wnioskiem o uznanie tego postanowienia. Pełnomocnik wnioskodawczyni jednoznacznie odmówił jednak przeprowadzenia przed polskim sądem postępowania o uznanie ww. postanowienia wobec czego jego treści nie można uznać za skuteczną na terytoriom Polski. Organ wskazał przy tym, że brak jest informacji stwierdzającej prawomocność tego postanowienia.

Minister podkreślił również, że w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest aktu urodzenia skarżącej, co oznacza brak wykazania przez stronę, że urodziła się ona na obszarze Państwa Polskiego. Nie uwiarygodniono też podawanej przez nią daty i miejsca jej narodzin oraz imion i nazwisk rodziców.

W ocenie Ministra zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na weryfikację daty i miejsca urodzenia skarżącej. Jednocześnie nie zawiera też dokumentów, na podstawie których możliwe było ustalenie, że skarżąca nabyła obywatelstwo polskie na mocy przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7, poz. 44), ewentualnie na podstawie ustaw późniejszych.

Skargą Y. H. zaskarżyła powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez przyjęcie, iż nie nabyła ona z chwilą urodzenia polskiego obywatelstwa oraz art. 7, 75, 77 i 80 k.p.a. poprzez brak rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i odmowę przyznania mocy dowodowej załączonym do wniosku dokumentom, w tym w szczególności postanowieniu Sądu Rodzinnego w Jerozolimie z dnia 7 grudnia 2008 r., z powodu braku oparcia ich na dokumentach źródłowych (akcie urodzenia skarżącej) bądź braku uznania skuteczności ww. postanowienia przez sąd polski.

Zdaniem skarżącej, przy ocenie materiału dowodowego w niniejszej sprawie nie mogą pozostać bez znaczenia okoliczności związane z jej narodzinami i dramatycznymi losami w dzieciństwie, oraz fakt, że w związku z działaniami wojennymi zniszczeniu uległo większość dokumentów zgromadzonych w Archiwum W. Niemożność dołączenia aktu urodzenia przez skarżącą należy zatem uznać za spowodowaną obiektywną przyczyną, która nie powinna rodzić dla niej negatywnych konsekwencji. Za niezgodne z prawem uznano ponadto nienadanie orzeczeniu Sądu Rodzinnego w Jerozolimie wartości dowodowej. Zdaniem skarżącej uznanie tego postanowienia przez sąd polski nie jest konieczne, gdyż zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód w postępowaniu administracyjnym należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Wskazano przy tym, że w niniejszej sprawie nie zachodzi potrzeba usunięcia rozbieżności w danych osobowych na drodze sądowej, a organ powinien tego dokonać w ramach postępowania administracyjnego. W skardze wskazano również, że do orzeczenia sądu izraelskiego nie ma zastosowania art. 1145 k.p.c., albowiem przedmiotem tego orzeczenia była sprawa niemajątkowa, wyłączona na zasadzie § 2 tego przepisu z obowiązku przeprowadzania postępowania w przedmiocie uznania tego orzeczenia przez sąd polski.

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku wskazał, że zasadnie uznano w postępowaniu administracyjnym, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można stwierdzić ziszczenia się przesłanek niezbędnych do ustalenia, że skarżąca nabyła obywatelstwo polskie.

Zdaniem Sądu należy zgodzić się ze skarżącą, że istotną przyczyną utrudnień w skompletowaniu materiału dowodowego w niniejszej sprawie jest to, że przedmiotem oceny są zdarzenia mające miejsce na przestrzeni kilkudziesięciu lat, a dodatkowo istotna część tych zdarzeń przypadła w okresie wojny. Nie sposób jednak przyjąć, że wspomniane utrudnienia zwalniają organy orzekające w przedmiocie poświadczenia posiadania obywatelstwa polskiego z obowiązku dążenia do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym w szczególności do zgromadzenia wiarygodnych dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym również do zobowiązywania wnioskodawców do czynnego udziału w tych staraniach.

Sąd wskazał, że w sprawach, w których wnioskodawca podnosi, że nabył obywatelstwo polskie przez urodzenie wyjaśnić należy, czy rzeczywiście wnioskodawca urodził się jako dziecko obywateli polskich. Fakt ten nie został wykazany w niniejszej sprawie, albowiem w świetle dokumentów, które w postępowaniu administracyjnym można było uznać za bezsporne dowody, nie można stwierdzić ponad wszelką wątpliwość, że skarżąca jest dzieckiem E. L. i S. D.. O ile nie ulega wątpliwości fakt, że małżeństwo zostało zawarte pomiędzy ww. osobami w dniu 20 listopada 1938 r., o tyle w związku z brakiem urzędowych dokumentów poświadczających fakt, że skarżąca jest dzieckiem tych osób, tego ostatniego faktu nie można było uznać za udowodniony. Za dokument, o którym mowa powyżej nie można było uznać złożonego do akt sprawy odpisu zupełnego aktu urodzenia J. T. W. (data urodzenia [...] grudnia 1940 r.), córki B. i L. W.. Nie podważając twierdzeń skarżącej, że akt ten dotyczy jej samej, a zawarte w nim zmienione dane osobowe dziecka i rodziców zamieszczono wyłącznie w celu ukrycia etnicznego pochodzenia skarżącej, co miało umożliwić skarżącej przeżycie okupacji, Sąd uznał, że akt ten, właśnie z uwagi na ww. zmienione dane nie może być uznany za dowód tego, że skarżąca jest dzieckiem E. L. i S. D..

Zdaniem Sądu fakt używania przez skarżącą na różnych etapach jej życia różnych nazwisk uznać należy, w świetle jej dramatycznych doświadczeń życiowych, za całkowicie zrozumiały, niemniej wiąże się z tym pewne utrudnienie w urzędowym potwierdzeniu kontynuacji jej tożsamości. Ustalenie tej kontynuacji jest warunkiem koniecznym w postępowaniu o stwierdzenie posiadania obywatelstwa. Należy wykluczyć dopuszczalność formułowania w tym zakresie domniemań, a ustalenia muszą być poświadczone stosownymi dokumentami urzędowymi. W świetle powyższego wymaganie przez organ przedłożenia przez skarżącą takich dokumentów, zdaniem Sądu, było zasadne.

W związku z powyższym za istotną przeszkodę w sprawie Sąd uznał konsekwentną odmowę przez skarżącą przeprowadzenia przed polskim sądem powszechnym postępowania o uznanie postanowienia Sądu Rodzinnego w Jerozolimie z dnia 7 grudnia 2008 r. Brak przeprowadzenia postępowania w ww. zakresie uniemożliwia wykorzystanie jako dowodu w sprawie orzeczenia sądu izraelskiego. Sąd podkreślił, że w toku postępowania administracyjnego organ wyraźnie wyjaśnił pełnomocnikowi skarżącej, jakiego rodzaju kroki prawne są w tej sytuacji konieczne. Pełnomocnik ten odmówił jednak ich podjęcia.

W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości trafność rozumowania organu odnośnie zastosowania art.1145 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania orzeczenia przez sąd izraelski i wiążącym w odniesieniu do tego orzeczenia na podstawie przepisów przejściowych ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r., nowelizującej k.p.c. (Dz.U. Nr 234, poz.1571). Odnośnie zarzutu, że sprawa będąca przedmiotem orzeczenia sądu izraelskiego dotyczy sprawy niemajątkowej, a zatem na zasadzie przepisu art.1145 § 2 k.p.c. orzeczenie to nie wymaga uznania przez sąd polski, Sąd wskazał, że w przepisie tym mowa wyłącznie o sprawach majątkowych obywateli obcych. Z powyższego wynika, że przepis powyższy nie dotyczy spraw niemajątkowych obywateli polskich. Skoro skarżąca podnosi, że jest obywatelką polską, to niezależnie od tego, że status ten nie został jeszcze potwierdzony, a także niezależnie od tego, że skarżąca posiada również obywatelstwo izraelskie, uprawnione jest traktowanie jej w tym zakresie przez organy państwa polskiego wyłącznie jako obywatela polskiego. W konsekwencji Sąd uznał, że niezgromadzenie w sprawie materiału dowodowego, który mógłby potwierdzić istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, nastąpiło z przyczyn leżących nie po stronie organu, a po stronie skarżącej.

Skargą kasacyjną Y. H. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:

1) niewłaściwe zastosowanie art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego polegające na przyjęciu, iż na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można stwierdzić ziszczenia się przesłanek niezbędnych do ustalenia, że skarżąca nabyła obywatelstwo polskie,

2) błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 1145 § 1 i 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. nowelizującej k.p.c. (Dz.U. Nr 234, poz. 1571) w zw. z art. 189 k.p.c. w zw. z art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. 7, 75, 77, 80 k.p.a. polegające na uznaniu, iż postanowienie Sądu Rodzinnego w Jerozolimie z dnia 7 grudnia 2008 r. dla przyznania mu mocy dowodowej w niniejszej sprawie wymaga uprzedniego uznania przez Sąd polski, a ponadto, iż wymagane jest uznanie tego orzeczenia w sytuacji, gdy interes prawny strony polega na wykazaniu (potwierdzeniu) jej danych osobowych w postępowaniu o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego,

3) naruszenie art. 3 § 1 i 2, 134, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. 7, 75, 77, 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego i odmowę przyznania mocy dowodowej części załączonym do wniosku dokumentom, w tym w szczególności postanowieniu Sądu Rodzinnego w Jerozolimie z dnia 7 grudnia 2008 r. z powodu braku oparcia ich na dokumentach źródłowych (akcie urodzenia skarżącej) bądź braku uznania skuteczności ww. orzeczenia przez Sąd polski.

Zdaniem skarżącej powyższe naruszenia miały istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, gdyż w ich wyniku doszło do pominięcia części dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i oddalenia skargi przez Sąd I instancji.

Skarżącą wskazała ponadto, że w przypadku odmowy uznania słuszności wymienionych zarzutów wskazuje na naruszenie art. 3 § 1 i 2, 134, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 100 k.p.a. poprzez nie wzięcie pod uwagę, iż Minister uznając za konieczne przeprowadzenia odrębnego postępowania sądowego zmierzającego do uznania postanowienia Sądu Rodzinnego w Jerozolimie z dnia 7 grudnia 2008 r. nie zawiesił postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i nie zastosował art. 100 k.p.a. występując równocześnie do Sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego bądź wzywając stronę do wystąpienia o to w oznaczonym terminie. Okoliczność ta uszła uwadze Sądowi I instancji, a miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji a także utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że obowiązująca ustawa o obywatelstwie polskim nie określa dokumentów, które należy złożyć wraz z wnioskiem o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Wobec braku przepisów szczególnych, do gromadzenia i oceny dowodów załączanych w trakcie postępowania w przedmiocie posiadania obywatelstwa polskiego winny zatem znaleźć zastosowanie ogólne przepisy k.p.a. Wskazano przy tym na treść art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponadto, w ocenie skarżącej, brak możliwości załączenia aktu urodzenia z przyczyn obiektywnych, niezależnych od strony, nie może być powodem wyciągania dla niej negatywnych konsekwencji w szczególności wówczas, gdy jej twierdzenia znajdują pełne potwierdzenie w treści innych załączonych do wniosku dokumentów. Powołano się przy tym na wyrok NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 719/10.

W skardze zakwestionowano także potrzebę przeprowadzenia oddzielnego postępowania sądowego zmierzającego do uznania postanowienia Sądu Rodzinnego w Jerozolimie z dnia 7 grudnia 2008 r. Kodeks postępowania administracyjnego nie reguluje w sposób szczególny wartości dowodowej zagranicznych dokumentów urzędowych. Podlegają one ocenie tak jak każdy inny dowód w sprawie. Błędne jest więc stanowisko Sądu oraz Ministra odmawiające mocy dowodowej załączonemu zagranicznemu dokumentowi urzędowemu wyłącznie z przyczyn formalnych.

W ocenie skarżącej organ ma możliwość i zarazem obowiązek w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego ustalenia czy załączone dokumenty dotyczą tej samej osoby i czy wskazują na nieprzerwane posiadanie od chwili urodzenia obywatelstwa polskiego bez potrzeby przeprowadzenia oddzielnego postępowania dotyczącego ustalenia danych osobowych skarżącej. Nawet w przypadku uznania przez Sąd polski postanowienia Sądu Rodzinnego w Jerozolimie będzie ono podlegało ocenie przez organ administracji na podstawie zasad ogólnych. Dopiero gdyby skarżąca zamierzała ubiegać się o wydanie polskiego paszportu bądź dowodu osobistego zachodziłaby potrzeba posiadania przez nią polskich aktów stanu cywilnego na jednakowe dane osobowe, które mogłaby uzyskać w odrębnej procedurze administracyjnej bądź sądowej. Ponadto podniesiono, że rozbieżność w jej danych osobowych powstała na skutek zdarzeń zaistniałych w Polsce i dotyczyła dokumentów wytworzonych w Polsce. Stąd też nie zachodzi zasadność, także i z tej przyczyny, uznawania wyroku sądu zagranicznego.

Skarżąca zakwestionowała także potrzebę przeprowadzenia odrębnego postępowania sądowego o uznanie postanowienia Sądu Rodzinnego w Jerozolimie. Orzeczenie to dotyczy dóbr osobistych, a więc sprawy niemajątkowej i nie wymaga uznania przez Sąd polski. Błędny jest także argument Sądu I instancji, iż art. 1145 § 1 pkt 2 k.p.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji nie stanowi przeszkody do uznania ww. postanowienia, gdyż nie dotyczy spraw niemajątkowych obywateli polskich. Skarżąca jest bowiem w rozumieniu tego przepisu niewątpliwie obywatelką obcą (Izraela), a ponadto z samej istoty tego przepisu wynika, iż przepis ten nie dotyczy spraw niemajątkowych obywateli polskich, które są rozpoznawane przez Sądy polskie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, bowiem trafny jest podniesiony w niej zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 100 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a.

Na wstępie należy podkreślić, że prawidłowe jest stanowisko zarówno organów jak i Sądu I instancji, że - stosownie do przepisu art. 1145 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania przedłożonego przez skarżącą postanowienia Sądu Rodzinnego w Jerozolimie z dnia 7 grudnia 2008 r. - warunkiem koniecznym dla skuteczności w Polsce orzeczenia zagranicznego wydanego przed 1 lipca 2009 r. było jego uznanie przez sąd polski w tzw. postępowaniu delibacyjnym. Postanowienie o uznaniu orzeczenia zagranicznego miało charakter konstytutywny - uznanie następowało z chwilą uprawomocnienia się tego postanowienia i zrównywało moc prawną orzeczenia sądu zagranicznego z mocą orzeczeń sądów polskich. Trafnie też wskazano, że dla uznania za skuteczne na terytorium Polski treści ww. postanowienia konieczne było przeprowadzenie postępowania delibacyjnego i uznanie tego postanowienia przez sąd polski. Naczelny Sąd Administracyjny podziela również stanowisko Sądu I instancji, że przepis art. 1145 § 2 k.p.c. nie dotyczy spraw niemajątkowych obywateli polskich i skoro skarżąca podnosi, że jest obywatelką polską, to niezależnie od tego, że status ten nie został jeszcze potwierdzony, a także niezależnie od tego, że skarżąca posiada również obywatelstwo izraelskie, uprawnione jest traktowanie jej w tym zakresie przez organy państwa polskiego wyłącznie jako obywatela polskiego.

Podnoszone w pkt. 2 skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 1145 § 1 i 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. nowelizującej k.p.c. (Dz.U. Nr 234, poz. 1571) w zw. z art. 189 k.p.c. w związku z wskazanymi tam przepisami procedury sądowoadministracyjnej polegające na uznaniu, iż postanowienie Sądu Rodzinnego w Jerozolimie z dnia 7 grudnia 2008 r. dla przyznania mu mocy dowodowej w niniejszej sprawie wymaga uprzedniego uznania przez Sąd polski nie zasługują zatem na uwzględnienie.

Bezsporne jest przy tym, że orzeczenie Sądu Rodzinnego w Jerozolimie z dnia 7 grudnia 2008 r. zawiera informacje istotne dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącej, pozwalające na ustalenie czy skarżąca nabyła obywatelstwo polskie przez urodzenie na mocy przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7, poz. 44), jest to bowiem postanowienie ustalające tożsamość strony (w treści postanowienia wskazano, że Y. H. urodziła się jako Y. L. dnia [...] grudnia 1940 r. z rodziców E. L. oraz S.) .

Skoro zatem w niniejszej sprawie zarówno organy jak i Sąd uznały, że brak przeprowadzenia postępowania delibacyjnego uniemożliwia wykorzystanie jako dowodu w sprawie orzeczenia sądu izraelskiego, a informacje zawarte w tym orzeczeniu są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, to tym samym uznały, że przeprowadzenie postępowania delibacyjnego prowadzącego do uznania postanowienia Sądu Rodzinnego w Jerozolimie z dnia 7 grudnia 2008 r. ustalającego tożsamość strony stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a.

W takiej sytuacji, niezależnie od stanowiska pełnomocnika skarżącej prezentowanego w toku postępowania organ powinien z urzędu zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a. i wezwać stronę w trybie art. 100 § 1 k.p.a. do wystąpienia do sądu o uznanie przedmiotowego orzeczenia w oznaczonym terminie. Dopiero w przypadku niewykonania przez skarżącą tego obowiązku organ będzie uprawniony do rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego na podstawie posiadanych przez siebie dowodów (art. 100 § 2 k.p.a.).

Stosownie do art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Artykuł 97 § 1 wyznacza podstawy obligatoryjnego zawieszenia postępowania. Organ zatem, w razie wystąpienia jednej z wyliczonych w § 1 podstaw, obowiązany jest z urzędu zawiesić postępowanie. Z urzędu, więc w trakcie postępowania ma obowiązek badać, czy powstało zdarzenie lub sytuacja, która wymaga zawieszenia postępowania. W przypadku zatem, gdy w postępowaniu administracyjnym powstaje zagadnienie wstępne, organ administracji publicznej obowiązany jest zawiesić postępowanie.

Jak wynika z poglądów doktryny, istnieją cztery elementy składające się na konstrukcję prawną zagadnienia wstępnego. Należą do nich następujące wymogi: zagadnienie to wyłania się w toku postępowania administracyjnego; jego rozstrzygniecie należy do innego organu lub sądu; wymaga ono "uprzedniego" rozstrzygnięcia, tzn. musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji; istnieje zależność między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji (por. G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I, LEX 2007).

Zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji stanowisko organów, które z jednej strony wskazują, że brak przeprowadzenia postępowania delibacyjnego uniemożliwia skorzystanie z istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy dokumentu - a więc wskazują na istnienie w sprawie przesłanki określonej w § 1 ust. 4 , a z drugiej strony nie podejmują z urzędu stosownych działań określonych w art. 97 § 1 k.p.a. w zw. z art. 100 § 1 k.p.a. prowadzi do mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia ww. przepisów.

Skoro organ uznał, że przeprowadzenie postępowania delibacyjnego prowadzącego do uznania postanowienia Sądu Rodzinnego w Jerozolimie z dnia 7 grudnia 2008 r. stanowiącego istotny dowód w sprawie stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a. , to konsekwentnie obowiązany był do zawieszenia postępowania i wezwania strony do wszczęcia stosownego postępowania w zakreślonym terminie. Dopiero w przypadku niewykonania przez skarżącą tego obowiązku organ będzie uprawniony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie posiadanych przez siebie dowodów (art. 100 § 2 k.p.a.).

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 100 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy jest zatem uzasadniony i w konsekwencji powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie bez konieczności odnoszenia się do pozostałych zarzutów kasacyjnych.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu wyroku.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego znajduje uzasadnienie w przepisie art. 203 pkt. 1 p.p.s.a.