Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 374/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 235 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 23 listopada 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędziowie sędzia NSA Anna Łuczaj sędzia del. NSA Janina Kosowska /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej F. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 listopada 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 195/14 w sprawie ze skargi F. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 16 stycznia 2014 r. nr 5/HP/Chz/14 w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 listopada 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 195/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę F. S.A. w W. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 16 stycznia 2014 r., nr 5/HP/Chz/14, w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.

Opisując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd I instancji wskazał, że zaskarżoną decyzją Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. (dalej: PWIS), działając na podstawie art. 2351 i art. 2352 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm., dalej: k.p.) oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869 ze zm., dalej: rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r.), po rozpatrzeniu odwołania pracodawcy - F. S.A. w W. (dalej: skarżąca) od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. (dalej: PPIS) z dnia 9 sierpnia 2012 r., Nr I-17/12, o stwierdzeniu u K. O. (dalej: uczestniczka postępowania) choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka prawego (poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r.), utrzymał decyzję PPIS w mocy.

W uzasadnieniu PWIS wskazał, że PPIS na skutek zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej dokonanego przez Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. – Oddział w W. (dalej: WOMP), wszczął postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej u uczestniczki postępowania. Po uprzednim podaniu przebiegu jej zatrudnienia [w tym od dnia 17 lutego 2003 r. do dnia 19 stycznia 2011 r. w F. Spółka z o.o. w W. (obecnie: skarżąca) jako operator szycia, operator, lider zespołu, pełniący funkcję lidera zespołu], podniósł, że była ona badana w WOMP, który w dniu 5 stycznia 2011 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu u niej choroby zawodowej określonej w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, a następnie po zweryfikowaniu narażenia zawodowego, nie znajdując podstaw do jego zmiany, w pismach z dnia 8 marca 2011 r. i z dnia 22 kwietnia 2011 r. podtrzymał to orzeczenie.

Na podstawie zgromadzonego materiału, PPIS wydał w dniu 6 lipca 2011 r. decyzję nr I - 27/11 o stwierdzeniu choroby zawodowej.

W wyniku odwołania skarżącej, PWIS decyzją z dnia 25 listopada 2011 r., nr 73/HP/Chz/11, uchylił przedmiotową decyzję i przekazał sprawę PPIS do ponownego rozpatrzenia, wskazując w uzasadnieniu na konieczność uzupełnienia ustaleń w zakresie stanu faktycznego poprzez określenie pełnego kręgu stron postępowania i przeprowadzenie dodatkowych wyjaśnień w zakresie oceny narażenia zawodowego.

PPIS, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, wydał decyzję z dnia 9 sierpnia 2012 r., nr I-17/12.

W odwołaniu od przedmiotowej decyzji skarżąca zakwestionowała prawidłowość przyjęcia, że wystąpienie objawów rozpatrywanej choroby miało miejsce w okresie określonym w załączniku do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. oraz zarzuciła pominięcie faktu, że w zakładzie pracy stosuje się środki profilaktyczne, oparcie decyzji na orzeczeniu lekarskim, które stwierdza chorobę spoza wykazu, niezebranie pełnego materiału dowodowego oraz pominięcie zaleceń PWIS.

W toku postępowania PWIS, na podstawie art. 136 k.p.a., zwrócił się do PPIS o przeprowadzenie postępowania uzupełniającego w zakresie dotyczącym narażenia zawodowego w zakładach pracy, w których zatrudniona była uczestniczka postępowania, w tym w zakładzie skarżącej. Następnie, po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, pismem z dnia 26 lipca 2013 r. zwrócił się do WOMP o ustosunkowanie się do podnoszonych przez skarżącą w odwołaniu kwestii medycznych oraz o ewentualną weryfikację wydanego uprzednio orzeczenia lekarskiego z uwzględnieniem zgromadzonego materiału dowodowego w postępowaniu wyjaśniającym.

Po zgromadzeniu materiału dowodowego, PWIS wydał zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu wskazał, że do stwierdzenia choroby zawodowej muszą być spełnione łącznie trzy warunki, wynikające z art. 2351 i art. 2352 k.p. oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., tj.: 1/ choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 2/ choroba musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy, 3/ wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r.

W ocenie PWIS, w niniejszej sprawie przesłanki te zostały spełnione. Wskazał, że niezależna placówka diagnostyczno-orzecznicza uprawniona do orzekania w sprawach chorób zawodowych - WOMP rozpoznała u uczestniczki postępowania chorobę zawodową z poz. 20 pkt 1 załącznika do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., a jej orzeczenie oparte zostało na analizie dokumentacji medycznej, przeprowadzonych badaniach w ośrodku medycznym oraz potwierdzonym narażeniu zawodowym.

PWIS podkreślił, że w niniejszej sprawie narażenie zawodowe zostało ustalone przez PPIS oraz uzupełnione na etapie postępowania odwoławczego. Ustalono, że uczestniczka postępowania była narażona na sposób wykonywania pracy podczas zatrudnienia w wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zakładach pracy, w tym u skarżącej i ustalenia te są zgodne z niezależną oceną przeprowadzoną przez lekarza orzecznika. PWIS zauważył jednocześnie, że w dniu 26 lipca 2013 r. przesłał do jednostki diagnostyczno-orzeczniczej I stopnia dodatkowy materiał dowodowy (w tym protokoły z zeznań świadków, karty charakterystyk stanowisk) w celu weryfikacji wydanego w niniejszej sprawie orzeczenia lekarskiego. W odpowiedzi WOMP poinformował, że przedstawiony materiał dowodowy potwierdza już wcześniej ustalone narażenie zawodowe i stanowi podstawę do podtrzymania wydanego rozstrzygnięcia.

W świetle § 8 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., uzyskane wyjaśnienia pozwoliły, w ocenie PWIS, na ustalenie stanu faktycznego i w związku z tym zasadnym było odstąpienie od dodatkowej konsultacji w jednostce orzeczniczej II stopnia, gdyż ustalenia kliniczne rozpoznanego schorzenia nie budzą wątpliwości i są wszechstronnie udokumentowane. Zgłaszane zastrzeżenia dotyczyły oceny narażenia zawodowego i zostały w sposób bezstronny wyjaśnione w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, którego wyniki były zbieżne z oceną dokonaną przez lekarza jednostki orzeczniczej.

Odnosząc się do zarzutów stawianych w odwołaniu oraz w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 25 października 2013 r., a dotyczących konieczności wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie, wskazanym w załączniku do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., PWIS stwierdził, że z definicji choroby zawodowej z poz. 20 pkt 1 wynika, że zespół cieśni w obrębie nadgarstka można rozpoznać, jeśli okres udokumentowanych objawów chorobowych po ustaniu narażenia wynosi 1 rok. W przedmiotowej sprawie jest to okres do dnia 24 czerwca 2010 r. Zauważył, że jak wskazała jednostka orzecznicza, dokumentacja z leczenia uczestniczki postępowania potwierdza wystąpienie objawów choroby - zespołu cieśni nadgarstka w wymaganym terminie. Według lekarzy była ona narażona na sposób wykonywania pracy obciążający nadgarstki do dnia 24 czerwca 2009 r. Z wywiadu przeprowadzonego przez lekarza wynika, że od 2007 r. występowały dolegliwości ze strony nadgarstków, a leczone były one od 2009 r. co potwierdza dokumentacja zgromadzona w jednostce orzeczniczej, na którą powołano się w orzeczeniu lekarskim. W ocenie PWIS z przedstawionych dokumentów bezsprzecznie wynika, że okres udokumentowanych objawów chorobowych jest zgodny z kryteriami zawartymi w wykazie chorób zawodowych, a o zaawansowaniu zespołu cieśni nadgarstka, jak wskazali lekarze, świadczy fakt, iż na podstawie objawów klinicznych i badania EMG z dnia 3 grudnia 2009 r. uczestniczka postępowania została zakwalifikowana do zabiegu operacyjnego. Reasumując, PWIS stwierdził, że udokumentowane objawy widnieją w dokumentacji już od stycznia 2009 r., czyli roku w którym ustało narażenie. Ponadto PWIS wskazał, że zgodnie ze świadectwem pracy z dnia 20 stycznia 2011 r., rozwiązanie stosunku pracy z uczestniczką postępowania nastąpiło z dniem 19 stycznia 2011 r., a nie jak utrzymuje skarżąca dnia 25 czerwca 2009 r.

W dalszej kolejności PWIS, odnosząc się do poruszanych w odwołaniu kwestii stosowania w zakładzie pracy skarżącej środków zabezpieczających, stwierdził, że fakt stosowania przez pracodawcę niezbędnych środków profilaktycznych oraz wykonywania badań lekarskich jest regulowany oddzielnymi przepisami prawa. Powołując się na orzecznictwo podkreślił, iż przestrzeganie przez pracodawcę przepisów dotyczących profilaktyki zdrowotnej pracowników rzutuje tylko na ustalenie winy bądź braku winy pracodawcy w powstaniu choroby zawodowej, nie ma natomiast znaczenia dla ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy. Istotne znaczenie dla powstania choroby w związku z warunkami pracy ma osobnicza, indywidualna wrażliwość pracownika na czynniki szkodliwe występujące w pracy. Oznacza to, że nie każdy pracownik zatrudniony w tych samych warunkach zachoruje na chorobę zawodową. Dostosowanie stanowiska pracy pod względem ergonomicznym zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia choroby zawodowej, lecz nie eliminuje go całkowicie.

Odnosząc się z kolei do zarzutu dotyczącego stwierdzenia choroby zawodowej, która nie została ujęta w wykazanie chorób zawodowych, PWIS wskazał, że zarzut ten jest bezpodstawny, albowiem WOMP odniósł się do powyższej kwestii w piśmie z dnia 3 września 2013 r. wyjaśniając, że "z definicji choroby zawodowej poz. 20 pkt 1 nie wynika, aby rozpoczynający się zespół cieśni nadgarstka nie kwalifikował do rozpoznania choroby zawodowej. Zespół cieśni nadgarstka niezależnie od stadium (może być rozpoczynający, czuciowy lub ruchowy) z objawami klinicznymi choroby przy współistniejącym narażeniu stanowi podstawy do jej rozpoznania." Tym samym PWIS odmówił mocy dowodowej przedstawionemu w odwołaniu stanowisku skarżącej, bowiem nie może być ono traktowane jako kontrargument dla orzeczeń lekarskich wydanych przez lekarzy upoważnionych do orzekania w sprawach chorób zawodowych, zatrudnionych w wiodących w kraju placówkach naukowo-badawczych i zajmujących się zagadnieniami medycyny pracy.

W dalszej kolejności, odnosząc się do zarzutu skarżącej, iż organy nie ustaliły właściwie warunków pracy, jakie panowały u poprzednich pracodawców uczestniczki postępowania, co w jej ocenie uniemożliwia stwierdzenie, w którym zakładzie pracy warunki pracy przyczyniły się do powstania u niej objawów choroby zawodowej, PWIS powołując się na orzecznictwo podkreślił, że do organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie należy rozstrzyganie, który zakład pracy ponosiłby odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne (sądy pracy). Doręczenie zakładowi pracy decyzji należy odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki, mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazania zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika. PWIS zwrócił przy tym uwagę na fakt, że wszystkie zakłady pracy, z którymi można wiązać narażenie zawodowe uczestniczki postępowania, prócz zakładu pracy skarżącej zostały zlikwidowane i nie posiadają obecnie następców prawnych. Dlatego też twierdzenie, że w trakcie postępowania niewłaściwie ustalono warunki pracy u poprzednich pracodawców, a jedynie skupiono się na dokładnym wyjaśnieniu warunków panujących u skarżącej nie jest zasadne.

W świetle zebranego materiału dowodowego, w ocenie PWIS, wnioskowane przez skarżącą czynności dowodowe są zbyteczne jako że zgromadzony materiał dowodowy w sposób przekonujący odzwierciedla stan faktyczny niniejszej sprawy. Odnosząc się zaś do załączonej z innej sprawy opinii Instytutu Medycyny Pracy w Ł., PWIS podkreślił, że opinia ta ma charakter opinii prywatnej i nie może być traktowana na równi z opiniami upoważnionych przez prawodawcę jednostek orzeczniczych. Ocena ta, co potwierdzili oceniający opinię lekarze orzecznicy, nie uwzględnia indywidualnych, osobniczych cech osoby opiniowanej.

W skardze na decyzję PWIS skarżąca, wnosząc o uchylenie decyzji obydwu instancji, zarzuciła naruszenie:

1. § 6 ust. 2 pkt 5 w zw. z ust. 3 pkt 3 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo że ocena narażenia zawodowego, stanowiąca podstawę orzeczenia lekarskiego, została sporządzona z pominięciem istotnych dowodów dla sprawy,

2. art. 2351 k.p. w zw. z § 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w zw. z poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych poprzez błędne przyjęcie, że u pracownika została stwierdzona choroba zawodowa, pomimo, że w orzeczeniu lekarskim wskazane zostało schorzenie nie ujęte w tym wykazie,

3. art. 2351 k.p. w zw. z § 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w zw. z poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych poprzez błędne przyjęcie, że choroba pracownika powstała w okresie upoważniającym do rozpoznania choroby zawodowej.

W odpowiedzi na skargę PWIS, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, po uprzednim przytoczeniu art. 2351 k.p. oraz art. 2352 k.p., stwierdził, że aby doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, określona choroba musi być wymieniona w wykazie chorób zawodowych i musi być spowodowana występowaniem w pracy czynników szkodliwych dla zdrowia albo w związku ze sposobem wykonywania pracy (narażenie zawodowe), przy czym związek przyczynowy między chorobą i narażeniem zawodowym winien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Dodatkowo ustawodawca uzależnił możliwość stwierdzenia choroby zawodowej, w przypadku ustania narażenia zawodowego, od wystąpienia zobiektywizowanych objawów choroby w ściśle określonym okresie czasu, bez względu jednak na to, kiedy rozpoznanie choroby zawodowej nastąpi.

Sąd I instancji wskazał, że analiza akt sprawy wskazuje, że uczestniczka postępowania na przestrzeni lat 1986-2001 pracowała u różnych pracodawców jako szwaczka, krawiec, mistrz zespołu, brygadzistka oraz w latach 2003-06.2009 u skarżącej m.in. jako operator szycia, lider zespołu, w narażeniu na sposób wykonywania pracy, poprzez wykonywanie czynności związanych z obciążeniem, i monotypią w zakresie stawów nadgarstkowych. W ocenie Sądu materiał dowodowy potwierdza, że we wskazanych okresach zatrudnienia wykonywała ona czynności powtarzalne i połączone z przeciążeniem kończyn górnych w stawach nadgarstkowych, które stwarzały ryzyko powstania choroby zawodowej.

Sąd zauważył, że w sprawie nie jest sporne to, że uczestniczka postępowania w toku postępowania była badana w WOMP, którego lekarze w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia 5 stycznia 2011 r. orzekli o rozpoznaniu u niej choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka prawego (tom I, k. 12) Orzeczenie to wydano w oparciu o wyniki badań i konsultacji neurologicznych i ortopedycznych, aktualnego badania EMG, analizę dokumentacji medycznej oraz przeprowadzoną diagnostykę różnicową. Sąd podkreślił przy tym, że z akt sprawy niewątpliwie wynika, iż dokumentacja związana z opisaną wyżej chorobą (rozpoznaniem choroby) była czterokrotnie analizowana i oceniana przez WOMP. I tak kolejno - w piśmie (opinii) z dnia 8 marca 2011 r. (tom I, k. 16) jednostka ta podtrzymała swoje stanowisko o rozpoznaniu choroby zawodowej; w piśmie (opinii) z dnia 22 kwietnia 2011 r. (tom I, k. 20) stwierdziła, że po ponownym przeanalizowaniu dokumentacji medycznej i zweryfikowaniu narażenia zawodowego na sposób wykonywania pracy, w tym u skarżącej, podtrzymuje orzeczenie lekarskie; w piśmie (opinii) z dnia 3 września 2013 r. (tom IV, k. 110), potwierdziła rozpoznanie choroby zawodowej, wyjaśniając przy tym, że "Okres udokumentowanych objawów chorobowych jest zatem zgodny z kryteriami zawartymi w wykazie chorób zawodowych, a o zaawansowaniu zespołu cieśni nadgarstka świadczy fakt, iż na podstawie objawów klinicznych i badania EMG z dnia 3 grudnia 2009 r. pacjentka została zakwalifikowana do zabiegu operacyjnego. Reasumując udokumentowane objawy widnieją w dokumentacji już od stycznia 2009 r. - czyli roku w którym ustało narażenie. Tutejszy DWOMP rozpoznając chorobę jako pierwszą datę udokumentowanych objawów przyjął właśnie 2009 r. Ponadto z definicji choroby zawodowej poz. 20 pkt 1 nie wynika, aby rozpoczynający się zespół cieśni nadgarstka nie kwalifikował do rozpoznania choroby zawodowej. Zespół cieśni nadgarstka niezależnie od stadium (może być rozpoczynający, czuciowy lub ruchowy) z objawami klinicznymi choroby przy współistniejącym narażeniu stanowi podstawę do jej rozpoznania."

Sąd I instancji stwierdził, że nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska WOMP zawartego w orzeczeniu nr [...] z dnia 5 stycznia 2011 r., uzupełnionym kolejnymi opisanymi wyżej opiniami tej jednostki i dodał, że w niniejszej sprawie orzeczenie to było podstawowym, ale nie jedynym dowodem do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. W toku postępowania organy brały bowiem również pod uwagę ocenę narażenia zawodowego uczestniczki postępowania, opis stanowiska pracy i charakter wykonywanych przez nią prac we wskazanych okresach zatrudnienia. W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy, PWIS uzupełniając w trybie art. 136 k.p.a. materiał dowodowy, trafnie ocenił, że zgromadzony materiał dowodowy pozwala stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że uczestniczka postępowania wykonywała pracę w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej.

Sąd podkreślił jednocześnie, że w orzecznictwie przyjęte zostało, iż dla uznania choroby zawodowej wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na jej powstanie, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym przypadku warunki takie ją spowodowały, zaś niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika. Istnienie czynników szkodliwych, bez względu na ich nasilenie, stwarza bowiem domniemanie związku przyczynowego między chorobą a tymi szkodliwymi czynnikami (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2004 r., sygn. akt II SA/Wr 1442/02, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Domniemanie powstania choroby zawodowej w związku z pracą, może zostać jednak obalone przez pracodawcę, jeśli udowodni, że zachorowanie jest skutkiem innej przyczyny, niż warunki pracy, co jednakże w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Sąd zauważył, że każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, stąd organ jest takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do rozpoznania odmiennego schorzenia. Wynika to z faktu, iż stanowi ono podstawowy, wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Związanie organu orzeczeniem właściwej placówki medycznej nie jest wprawdzie tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, tym niemniej nie oznacza to możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Istotą związania, o którym mowa wyżej jest bowiem to, że organy administracji nie dysponując przeciwdowodami mogącymi wspomniane orzeczenia podważyć, nie mają w tym zakresie przesłanek do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie niż ustalono w toku badań stanowiących podstawę tych orzeczeń (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, Lex 315089, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 794/06, Lex 508491).

Mając to na uwadze, Sąd zauważył, że skarżąca w toku postępowania administracyjnego nie przedstawiła dowodów zaprzeczających stanowisku wyrażonemu w wyżej opisanym orzeczeniu uprawnionej placówki diagnostycznej, a które zostało poparte argumentacją wynikającą zarówno z oceny narażenia zawodowego, jak i przeprowadzonymi badaniami. W jego ocenie brak jest zatem podstaw do kwestionowania prawidłowości tego orzeczenia oraz zawartego w nim rozpoznania uznającego istnienie związku przyczynowego pomiędzy występującym schorzeniem a narażeniem na czynnik szkodliwy polegający na sposobie wykonywania pracy zawodowej. Sąd podkreślił jednocześnie, że zgodnie z § 6 ust. 5 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., lekarze specjaliści uprawnieni są do występowania o uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie, jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego jest w ich ocenie niewystarczający. Z akt niniejszej sprawy wynika jednak niewątpliwie, że lekarze dysponowali materiałem dowodowym, w tym dokumentacją medyczną, jak również środowiskową i nie uznali za konieczne sięganie po dodatkową dokumentację, przyjmując tym samym, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest wystarczający do wydania prawidłowego orzeczenia.

Sąd podzielił jednocześnie stanowisko PWIS, zgodnie z którym nie jest obowiązkiem organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej ustalanie w przypadku wielu pracodawców stopnia zawinienia poszczególnych zakładów pracy, w których warunki mogły spowodować wystąpienie choroby zawodowej. Postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej nie ma bowiem na celu ustalenia odpowiedzialności konkretnego pracodawcy, a wydanie decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia istnienia choroby zawodowej. Istotą sprawy o rozpoznanie choroby zawodowej jest potwierdzenie, iż dane schorzenie ma swoje źródło w szkodliwych czynnikach występujących w środowisku pracy. W orzecznictwie przyjęte zostało, że organy rozpatrujące sytuację związaną z narażeniem na powstanie choroby zawodowej nie są zobowiązane do udowodnienia, że praca u konkretnego pracodawcy chorobę tę spowodowała. Do organów i do sądów administracyjnych nie należy bowiem rozstrzyganie, który zakład ponosi odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne (por. wyroki NSA z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt II OSK 1627/09, i z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II OSK 936/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego też powodu także stanowisko skarżącej, zarzucające, że organy nie udokumentowały, kiedy rozpoznane u uczestniczki postępowania schorzenie powstało, w szczególności, czy nie ujawniło się w okresie przed podjęciem pracy u skarżącej, a tym samym czy praca u skarżącej przyczyniła się do powstania tej choroby zawodowej, czy też ją spowodowała, nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i przeprowadzona zwłaszcza przez PWIS jego ocena w zgodzie z art. 80 k.p.a., stanowił wystarczającą podstawę do przyjęcia, że uczestniczka postępowania w okresie zatrudnienia, w tym także u skarżącej, pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania zespołu cieśni nadgarstka. Dokumentacja zgromadzona w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy wskazuje, że postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, zostało przeprowadzone zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. W postępowaniu poczyniono prawidłowe ustalenia dotyczące rodzaju, stopnia i czasu narażenia oraz rodzaju pracy wykonywanej przez uczestniczkę postępowania. W jego toku nie zostało wykazane, że zachorowanie jest skutkiem innej przyczyny niż warunki pracy. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie naruszyły tym samym reguł postępowania, określonych w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Sąd I instancji podkreślił jednocześnie, że z treści zaskarżonych decyzji nie wynika, aby orzekające organy formułowały tezę, że wyłączną, czy zasadniczą przyczyną wystąpienia u uczestniczki postępowania rozpoznanej choroby zawodowej była praca u skarżącej - skarżąca wymieniona została jako jeden z wielu pracodawców, u których występowało narażenie zawodowe mogące zaindukować tą chorobę.

Odnosząc się do drugiego podniesionego w skardze zarzutu, Sąd stwierdził, że podziela stanowisko PWIS, że przywołana w rozporządzeniu z dnia 30 czerwca 2009 r. definicja choroby zawodowej z poz. 20 pkt 1, tj. "zespół cieśni w obrębie nadgarstka" jest pojęciem szerszym niż "czuciowy zespół cieśni nadgarstka". Skoro zaś prawodawca nie sprecyzował w załączniku do tego rozporządzenia rodzaju, charakteru, stadium zespołu cieśni nadgarstka, to wbrew twierdzeniem skarżącej, każda postać zespołu cieśni nadgarstka będzie mieściła się pojęciowo w definicji wskazanej w poz. 20 pkt 1. W ocenie Sądu, schorzenie wskazane w uzasadnieniu orzeczenia przez WOMP ("czuciowy zespół cieśni nadgarstka") pojęciowo mieści się zatem w jednostce wskazanej przez prawodawcę.

Sąd nie podzielił również trzeciego podniesionego w skardze zarzutu. Wskazał, że w orzecznictwie przyjęte zostało, że wykładnia użytego w treści art. 2352 k.p. sformułowania "wystąpienie udokumentowanych objawów" wskazuje, iż nie jest wymagane, aby u pracownika zdiagnozowano dane schorzenie ani też, aby był on na tę dolegliwość leczony. Wystarczy bowiem samo potwierdzenie przez lekarza faktu występowania symptomów charakterystycznych dla danej choroby, nawet jeżeli są one równocześnie typowe dla innej jednostki chorobowej, pod kątem której leczenie się wówczas odbywało (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 746/12, LEX nr 1346194).

Zauważył, że okres upoważniający do rozpoznania choroby zawodowej dla przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka wynosi 1 rok, co w niniejszej sprawie oznacza okres do dnia 24 czerwca 2010 r. Wskazał, że okoliczność tę analizowała jednostka orzecznicza, wskazując, że dokumentacja z leczenia uczestniczki postępowania potwierdza wystąpienie objawów choroby - zespołu cieśni nadgarstka w wymaganym terminie. Według lekarzy uczestniczka postępowania narażona była na sposób wykonywania pracy obciążający nadgarstki do dnia 24 czerwca 2009 r. Z wywiadu przeprowadzonego przez lekarza wynika, że wprawdzie dolegliwości ze strony nadgarstków występowały już od 2007 r., lecz leczone były od 2009 r., co potwierdza powoływana w orzeczeniu lekarskim dokumentacja lekarska z lat 2009-2010, z której niewątpliwie wynika, że okres udokumentowanych objawów chorobowych jest zgodny z kryteriami zawartymi w wykazie chorób zawodowych.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę kasacyjną złożyła skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Zaskarżając przedmiotowy wyrok w całości, pełnomocnik skarżącej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie:

1/ art. 151 w zw. z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z § 6 ust. 2 pkt 5 w zw. z ust. 3 pkt 3 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo że ocena narażenia zawodowego została sporządzona z pominięciem istotnych dowodów dla sprawy,

2/ art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 2351 k.p. w zw. z § 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w zw. z poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych poprzez błędne przyjęcie, iż u pracownika została stwierdzona choroba zawodowa, pomimo że w orzeczeniu lekarskim wskazane zostało schorzenie, które nie zostało ujęte w wykazie,

3/ art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 2351 k.p. w związku z § 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w zw. z poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych poprzez błędne przyjęcie, iż choroba pracownika powstała w okresie upoważniającym do rozpoznania choroby zawodowej.

W oparciu o przytoczone podstawy kasacyjne, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, stanowiącej w dużej mierze powtórzenie zarzutów i argumentów zawartych w skardze, pełnomocnik skarżącej stwierdził, że w świetle § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., ocena narażenia zawodowego, do której przeprowadzenia w toku podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej uprawnionym jest właściwy inspektor sanitarny, stanowi jeden z podstawowych dowodów, na podstawie których lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej. Z uwagi na wagę tego dowodu, za równoznaczne z niezapoznaniem się lekarza z kartą oceny narażenia zawodowego uznać należy wydanie orzeczenia na podstawie oceny narażenia przeprowadzonej z pominięciem istotnych dla sprawy dowodów. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że w niniejszej sprawie ocena narażenia zawodowego została sporządzona przez PPIS dnia 20 października 2010 r. Po tej dacie przeprowadzono jednak szereg dowodów, które ujawniły istotne okoliczności dla sprawy. W szczególności przeprowadzono dowody z zeznań świadków J. S. oraz E. O., jak również zgromadzono dokumenty, z których wynika, iż w okresie pełnienia funkcji G. uczestniczka postępowania nie mogła poświęcać na czynności produkcyjne więcej niż 30 % czasu pracy. Ponadto ustalono, że nie wykonywała też obowiązującej w zakładzie normy pracy. Wszystkie te okoliczności zostały, zdaniem skarżącej, pominięte przy przeprowadzeniu oceny narażenia zawodowego przez PPIS. Mając natomiast na uwadze treść § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., przyjąć należy, że nawet jeśli protokoły z zeznań świadków oraz kserokopie dokumentów załączone do pisma strony skarżącej dnia 13 maja 2013 r. zostały przekazane lekarzowi orzecznikowi w celu zapoznania się z ich treścią, nie mogły one stanowić, podstawy dla wydania orzeczenia. Brak przeprowadzenia uzupełniającej oceny narażenia zawodowego przez organy obu instancji doprowadził do sytuacji, w której orzeczenie lekarskie zostało wydane na podstawie oceny narażenia zawodowego zawierającej błędne informacje w zakresie ilości ruchów i obciążeń występujących na stanowiskach pracy zajmowanych przez pracownika. W konsekwencji orzeczenia lekarskie jako wydane na podstawie oceny narażenia zawodowego zawierającej błędne informacje uznać należy za nieprawidłowe. Pominięcie tej okoliczności przez organy doprowadziło do błędnego rozstrzygnięcia sprawy, zaś Sąd I instancji uchybienia tego nie dostrzegł. Istotą tego zarzutu jest bowiem niedostarczenie jednostce orzeczniczej prawidłowej karty oceny narażenia zawodowego niezbędnej w świetle przepisów rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. do wydania prawidłowego orzeczenia lekarskiego.

Odnosząc się do drugiego zarzutu, pełnomocnik skarżącej, po przytoczeniu treści art. 2351 k.p., wskazał, że zarówno w orzecznictwie, jak i literaturze przyjmuje się, że katalog chorób zawodowych uregulowany w załączniku do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. ma charakter zamknięty. W niniejszej natomiast sprawie w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia 5 stycznia 2011 r. rozpoznano u uczestniczki postępowania utrzymujący się wyłącznie czuciowy zespół cieśni nadgarstka po stronie prawej, czyli schorzenie, które nie zostało ujęte we wskazanym załączniku. Z tego względu nie może ono zostać uznane za chorobę zawodową w rozumieniu art. 2351 k.p. Pełnomocnik skarżącej podkreślił jednocześnie, że ustawodawca w żadnym przepisie nie zastrzegł, że lekarz orzecznik powinien stwierdzić chorobę zawodową niezależnie od stadium jej rozwoju. Mając na uwadze zamknięty katalog chorób zawodowych oraz przyjętą linię orzeczniczą zakazującą jego poszerzania uznać należy, w ocenie skarżącej, że przepisy rozporządzenia określające rodzaje chorób zawodowych powinny być interpretowane w sposób zawężający. Tym samym w warunkach niniejszej sprawy PWIS błędnie przyjął, że orzeczenie o stwierdzeniu u uczestniczki postępowania wyłącznie czuciowego zespołu cieśni nadgarstka prawego pozwala na przyjęcie wystąpienia u niej choroby zawodowej, a Sąd I instancji uchybienia tego nie dostrzegł.

Odnosząc się do ostatniego zarzutu, pełnomocnik skarżącej zauważył, że zgodnie z § 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., stwierdzenie choroby zawodowej pomimo ustania pracy w narażeniu dopuszczalne jest wyłącznie wtedy, gdy jej udokumentowane objawy wystąpią w okresie podanym w załączniku, czyli w przypadku zespołu cieśni nadgarstka w ciągu 1 roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym.

Mając to na uwadze wskazał, że w warunkach niniejszej sprawy uczestniczka postępowania pozostawała w stosunku pracy ze skarżącą od 2003 r. do 2011 r., zaś swoje czynności wykonywała w narażeniu zawodowym (zgodnie z oceną przeprowadzoną przez organ) w okresie od 17 maja 2003 r. do sierpnia 2005 r. oraz od 8 lipca 2007 r. do 24 czerwca 2009 r. Mogła mieć zatem świadomość, że nawet jeśli przez pewien okres nie jest zatrudniona w narażeniu (od sierpnia 2005 r. do 8 lipca 2007 r.) to nie jest wykluczone, że ponownie będzie wykonywała pracę w narażeniu. Tym samym w sytuacji, gdyby objawy choroby zawodowej wystąpiły po upływie okresu wskazanego w rozporządzeniu nie miałaby żadnej motywacji do podjęcia leczenia. Korzystniejsze dla niej byłoby oczekiwanie na ponowne zatrudnienie w warunkach szkodliwych, aby dopiero w tym momencie ujawnić i udokumentować wystąpienie choroby zawodowej. Dlatego też, zdaniem skarżącej, literalna wykładnia powołanego przepisu prowadzić będzie do wypaczenia jego celu, którym jest zapobieżenie nadużyciom ze strony pracowników w postaci występowania o stwierdzenie chorób zawodowych w przypadkach, gdy zostały one wywołane innymi czynnikami niż sposób wykonywania pracy.

W ocenie skarżącej, w warunkach niniejszej sprawy konieczne jest ustalenie dokładnej daty, od kiedy u uczestniczki postępowania wystąpiły dolegliwości w postaci bólu nadgarstków i jeżeli miało to miejsce w okresie od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 8 lipca 2007 r. to brak byłoby podstaw do stwierdzenia u niej choroby zawodowej z uwagi na upływ okresu 1 roku. Należy zbadać ponadto, czy istnieją dokumenty, które potwierdzałyby występowanie w tym okresie objawów choroby. Nawet jednak jeśli brak jest takich dokumentów uznać należy, że samo oświadczenie uczestniczki postępowania w tym zakresie pozwala na przyjęcie, że objawy choroby powstały po tym okresie. Brak jest bowiem podstaw do odmówienia wiary oświadczeniu, nawet jeśli przyznana w nim okoliczność jest dla niej niekorzystna. Pełnomocnik skarżącej zauważył ponadto, że uczestniczka postępowania poddała się leczeniu dopiero po upływie 2 lat od ujawnienia dolegliwości. Stan zdrowia w tamtym momencie uzasadniał wykonanie operacji. W ocenie skarżącej, można zatem przypuszczać, że celowo zwlekała z poddaniem się leczeniu. Ujawnienie dolegliwości w początkowej fazie ponownej pracy w narażeniu podważałoby bowiem wiarygodność zawodowego podłoża choroby. Uczestniczka postępowania dopuściła do rozwinięcia schorzenia do stopnia, w którym konieczne było wykonanie operacji. Jednocześnie odmawiała poddania się ponownemu badaniu przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Okoliczności te dają, w ocenie skarżącej, podstawy do przypuszczeń, iż działanie to było świadomie ukierunkowane na uzyskania orzeczenia o stwierdzeniu choroby zawodowej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, PWIS, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji i odpowiedzi na skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskiem. W świetle art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawy, na których oparta została skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie są usprawiedliwione. Stwierdzić należy, że podniesione w ich ramach zarzuty i ich argumentacja stanowią w istocie jedynie polemikę z trafnym stanowiskiem Sądu I instancji w zakresie zarówno prawidłowości dokonanej przez organy obu instancji oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym jego zupełności, jak i wykładni zastosowanych w sprawie przepisów i zasadności ich zastosowania, a wyrażonym w uzasadnieniu wyroku. Uzasadnienie tego stanowiska spełnia jednocześnie wymogi z art. 141 § 4 p.p.s.a. - Sąd I instancji w sposób obszerny przedstawił bowiem stan faktyczny sprawy, zarzuty skarżącej i stanowisko organu, wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz logiczne i przekonywujące jej wyjaśnienie, w ramach którego odwołał się do istotnych dla sprawy dowodów i okoliczności. W świetle tego wyjaśnienia uzasadnione było natomiast oddalenie skargi, a tym samym nie doszło do naruszenia art. 151 p.p.s.a., który zasadnie znalazł zastosowanie w warunkach niniejszej sprawy.

Mając zatem na uwadze powyższe, odnosząc się do poszczególnych zarzutów podniesionych w ramach podstaw kasacyjnych, w pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje właściwy lekarz na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Wbrew stanowisku skarżącej, określona w przytoczonym przepisie dokumentacja nie stanowi zamkniętego katalogu materiału dowodowego, w oparciu o który lekarz wydaje orzeczenie. W świetle bowiem § 6 ust. 5 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., jeżeli zakres informacji zawartych w tej dokumentacji jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, materiał ten podlega uzupełnieniu w zakresie określonym w ust. 5 pkt 1-5.

W warunkach niniejszej sprawy, jak wynika z orzeczenia nr [...] z dnia 5 stycznia 2011 r. WOMP wydał orzeczenie o rozpoznaniu u uczestniczki postępowania choroby zawodowej na podstawie pełnej dokumentacji, o której stanowi § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r.

Wskazać należy, że po jego wydaniu, przed organami państwowej inspekcji sanitarnej toczyło się uzupełniające postępowanie dowodowe, obejmujące swoim zakresem okoliczności istotne przy dokonywaniu oceny narażenie zawodowego, a określone w § 6 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. Słusznie tym samym organy państwowej inspekcji sanitarnej, działając na podstawie § 8 ust. 2 tego rozporządzenia, podjęły czynności niezbędne do uzyskania uzupełniającej opinii właściwej jednostki orzeczniczej. Z akt sprawy wynika też bezspornie, że za każdym razem uzupełniony materiał dowodowy przekazywany był właściwej jednostce orzeczniczej w celu zweryfikowania rozpoznania dokonanego w dniu 5 stycznia 2011 r. (orzeczenie nr [...]) w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy. Za każdym też razem WOMP podtrzymywał pierwotne stanowisko, nie znajdując w przekazanym materiale podstaw do jego zmiany, co szczegółowo opisał Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W tych okolicznościach, kwestią drugorzędną i pozostającą bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy jest forma w jakiej przekazane zostały wskazane informacje właściwej jednostce orzeczniczej. W warunkach niniejszej sprawy bezsporne jest bowiem to, że lekarze orzecznicy zapoznali się z uzupełnioną dokumentacją, dokonując tym samym uzupełniającej oceny narażenia zawodowego. Podtrzymując orzeczenie z dnia 5 stycznia 2011 r. nie uznali też, że nowe informacje mogą mieć wpływ na dokonane rozpoznanie, ani że mogą rodzić wątpliwości wymagające przeprowadzenia dodatkowego postępowania uzupełniającego. Uzupełniony w ten sposób materiał dowody mógł stać się zatem podstawą do podjęcia przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej decyzji w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., której skarżąca nie zarzuciła skutecznie naruszenia przepisów prawa, które miało wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić jednocześnie należy, że w warunkach niniejszej sprawy mimo próby podważenia orzeczenia lekarskiego nie jest kwestionowane to, że w środowisku pracy uczestniczki postępowania występował czynnik narażenia zawodowego związany ze sposobem wykonywania pracy. W orzecznictwie sądów administracyjnych został wielokrotnie predstawiony pogląd, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy, a chorobą (zob. np. wyroki NSA z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1039/06, i z dnia 7 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 388/06, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem uczestniczka postępowania była eksponowana na działanie czynnika szkodliwego dla zdrowia, a tym samym wykonując pracę była narażona na powstanie choroby zawodowej, to występowanie tego czynnika daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej. Skarżąca nie podjęła się natomiast nawet próby wzruszenia tego domniemania.

W świetle powyższego pierwszy z zarzutów podniesionych w ramach podstaw kasacyjnych uznać należy za niezasadny.

W dalszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 2351 k.p. i § 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, określonym w załączniku do tego rozporządzenia. W poz. 20 pkt 1 załącznika do tego rozporządzenia (kolumna 1) jako choroba zawodowa wyszczególniona została przewlekła choroba obwodowego układu nerwowego wywołana sposobem wykonywania pracy w postaci "zespołu cieśni w obrębie nadgarstka".

Mając na uwadze użyte przez prawodawcę w poz. 20 pkt 1 określenie choroby zawodowej, Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw prawnych do zawężenia rozumienia tego pojęcia do określonej tylko postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Gdyby bowiem taka była wola prawodawcy to ograniczenie w tym zakresie znalazłoby swoje odzwierciedlenie w określeniu nazwy choroby zawodowej poprzez jej uszczegółowienie. W warunkach niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny podziela tym samym stanowisko zarówno Sądu i instancji, jak i PWIS, zgodnie z którym pojęcie "zespół cieśni w obrębie nadgarstka" jest pojęciem szerokim i obejmuje swoim zakresem także schorzenie w postaci "czuciowego zespołu cieśni nadgarstka" rozpoznane u uczestniczki postępowania przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą i co do którego kwalifikacji jako choroby zawodowej wymienionej w poz. 20 pkt 1 jednostka ta nie miała wątpliwości.

Następnie wskazać należy, że zgodnie z art. 2352 k.p., rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. W świetle § 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do tego rozporządzenia. Zgodnie z poz. 20 pkt 1 załącznika do tego rozporządzenia (2 kolumna) okres ten dla choroby zawodowej, określonej jako "zespół cieśni w obrębie nadgarstka" wynosi 1 rok.

Zauważyć należy, że pojęcie choroby zawodowej jest pojęciem prawnym i odnosi się do zachorowania pozostającego w związku przyczynowo-skutkowym z pracą. Chorobę zawodową wywołuje sama praca, a na jej rodzaj i czas powstania ma wpływ charakter, sposób i warunki jej wykonywania. Z tego też powodu choroby zawodowe są przewidywalne, zaś dla obiektywnego stwierdzenia ich wystąpienia prawodawca wprowadził wymóg "udokumentowania" ich objawów. Wymóg ten jest co do zasady uznany za spełniony w sytuacji, gdy dowód tego rodzaju pochodzi od osoby dysponującej wiedzą pozwalającą na obiektywną ocenę charakteru określonych objawów chorobach.

W warunkach niniejszej sprawy, zgodnie ze stanem faktycznym, przyjętym do wyrokowania przez Sąd I instancji, a który nie został skutecznie zakwestionowany w ramach podstaw kasacyjnych, uczestniczka postępowania pracowała w narażeniu zawodowym do dnia 24 czerwca 2009 r., co oznacza, że okres wyznaczony w załączniku do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. upłynął w dniu 24 czerwca 2010 r. Udokumentowane objawy chorobowe, szeroko wskazane przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wystąpiły w latach 2009-2010, co oznacza, że okoliczności niniejszej sprawy upoważniały do rozpoznania u uczestniczki postępowania choroby zawodowej. Stanowisko skarżącej co do daty pojawienia się u uczestniczki postępowania pierwszych objawów chorobowych choroby zawodowej oraz co do motywów jej działania ma charakter spekulacji i jako pozbawione wartości dowodowej nie może być uwzględnione. Zauważyć należy, że prawdą jest, iż z wywiadu uzyskanego od pacjentki w toku badań przeprowadzonych w WOMP wynika, że od 2007 r. występowały u niej dolegliwości ze strony nadgarstków, lecz podkreślić należy, że okoliczność ta była znana lekarzom orzecznikom. Przyjąć tym samym należy, że rodzaj tych dolegliwości uzasadniał zakwalifikowanie ich jako objawów chorobowych choroby zawodowej w postaci "zespołu cieśni w obrębie nadgarstka". Samo zaś oświadczenie skarżącej, jako osoby pozbawionej specjalistycznej wiedzy medycznej, nie mogło być uznane za w pełni wiarygodny dowód w tym zakresie.

Zarzut błędnej wykładni przywołanych w ramach dwóch ostatnich zarzutów skargi kasacyjnej przepisów i niewłaściwego ich zastosowania uznać należy tym samym za niezasadny, szczególnie w sytuacji gdy skarżąca nie zakwestionowała w sposób skuteczny stanu faktycznego niniejszej sprawy w tym zakresie.

W tych okolicznościach, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w oparciu o art. 204 pkt 1 p.p.s.a.