Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 214/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 39
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2019 r. sprawy ze skargi J. G. i L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 39 oraz art. 106 ustawy z dnia 1 marca 2004 r. u pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 z późn. zm., zwanej dalej: ustawa) Prezydent Miasta [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy L. i J. G. (zwanych dalej: skarżących), nie przyznał pomocy finansowej na zakup żywności w kwocie [...]zł oraz na opłacenie zużycia energii elektrycznej w kwocie [...]zł.

Organ wskazał, że wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Po [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] W związku z powyższym, ponownie rozpoznając sprawę, przeprowadzono wywiad środowiskowy. Podczas wizyty pracownika socjalnego w dniu [...] stycznia 2018 r., skarżąca podtrzymała potrzebę zakupu żywności w kwocie [...]zł oraz opłacenia kosztów zużycia energii elektrycznej w kwocie [...]zł. W trakcie tej procedury, odnosząc się do sytuacji z lipca 2016 r., ustalono, że skarżący prowadzili dwuosobowe gospodarstwo domowe. Skarżąca była i jest osobą w wieku poprodukcyjnym natomiast skarżący od [...] lipca 2016 r jest aktywny zawodowo. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w lipcu 2016 r., na dochód skarżących składała się emerytura skarżącej w kwocie [...]zł. Wynagrodzenie za miesiąc lipiec J. G. otrzymał w sierpniu i zgodnie z wyrokiem WSA tego wynagrodzenia nie należało wliczać do dochodu.

Organ wyjaśnił, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, wskazanego w art. 8 ust. 1 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z cytowanym artykułem kryterium dla dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł, w związku z czym skarżący kwalifikowali się do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. W kwestii udzielenia pomocy na zakup żywności, zgodnie z Uchwałą Rady Miasta [...] z dnia [...] lipca 2014 r., pomoc w tej formie udzielana jest do 150% kryterium dochodowego, które w przypadku skarżących wynosi [...] zł. Zatem na tamten czas, skarżący kwalifikowali się również do udzielenia pomocy na ten cel.

Organ przytoczył wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którymi zweryfikowania wymaga wielkość pomocy świadczonej na rzecz skarżących przez ich syna – M. G.. Kolejno wskazał, że w tym celu, dnia [...] lutego 2018 r. po raz kolejny wystosowano prośbę o przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Dnia [...] lutego 2018 r, pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania M. G.. Podczas tej wizyty obecna była również skarżąca. Wizyta ta miała na celu ustalenie dokładnych kwot świadczonej pomocy przez syna skarżących między innymi w lipcu 2016 r. W obecności pracownika socjalnego [...] M. G. napisał oświadczenie następującej treści cyt. "Nie rozumiem jak aktualna sytuacja finansowa, materialna miałaby wpływ na wydanie przez tut. Ośrodek decyzji w przedmiocie wniosków złożonych przez moich rodziców na przełomie [...] r." Oświadczenie to syn skarżącej podpisał również w obecności pracownika socjalnego.

Organ wskazał więc, że nie jest w stanie pozyskać informacji jakie wynikają z wytycznych wyroku WSA z uwagi na brak współpracy. Co za tym idzie, nie ma możliwości udzielenia wnioskowanej pomocy na zakup żywności, gdyż brak zgody na przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, w ocenie tutejszego Ośrodka, jest brakiem współpracy. Mając na uwadze art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. "brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym (...) w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymaniu świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej".

Organ wyjaśnił również, że w swym oświadczeniu z dnia [...] września 2015 r., [...] M. G. wskazuje, że świadczył pomoc w naturze zakupując, żywność, środki czystości, leki oraz regulując opłaty związane z uregulowaniem faktur za telefon. Zatem potrzeba w zakresie zakupu żywności o którą skarżąca wnosi została zaspokojona.

Organ wskazał, że wnikliwie rozpatrywał wniosek o pomoc i nie uznał sytuacji życiowej skarżącej za szczególnie uzasadniającą konieczność udzielenia pomocy finansowej zgodnej z oczekiwaniem. Organ, rozstrzygając wnioski o pomoc finansową musi kierować się nie tylko potrzebami i sytuacją materialną wnioskodawcy, ale również własnymi możliwościami finansowymi, bowiem zobowiązany jest tak rozdysponować środki, aby nie pozbawić pomocy innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji. W tym stanie prawnym i faktycznym nie znaleziono przesłanek do udzielenia pomocy na wnioskowany cel.

Skarżący, pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r,. wnieśli odwołanie od decyzji organu I instancji, wskazując, że nie zgadzają się z decyzją MOPR-u ponieważ wywiad alimentacyjny był przeprowadzany z synem M. G. w latach 2015 i 2016 w miejscu zamieszkania skarżących po uzgodnieniu z pracownikiem MOPR–u. Skarżący zaznaczyli, że wielokrotnie, oni oraz ich syn, składali oświadczenia, że pomoc syna nie polegała na wręczaniu kwot pieniężnych tylko na zakupie niektórych dóbr materialnych. W związku z tym, że nie ufają MOPR-owi w [...] filia [...] i dołączyli pismo z [...] września 2017 r., które zostało wysłane do Ośrodka Pomocy Rodzinie i pismo z dnia [...] lutego 2018 r. z przeprowadzonej wizyty w dniu [...] lutego 2018 r. przez pracownika socjalnego, która potwierdziła odbiór ww. pisma.

Skarżący zaznaczyli, że jedynym powodem nieudzielenia im pomocy był fakt, że do dochodu doliczona była w latach 2015 i 2016 rata kredytu w kwocie [...]zł, co do której Sąd Administracyjny uznał, że nie była dochodem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że był związany wytycznymi z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] sygn. akt: II SA/Po [...]..

Kolegium wskazało, że podstawowym kryterium przyznania pomocy jest kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy "Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, (...)". Analizując stan faktyczny sprawy, Sąd doszedł do wniosku, że kwoty wnoszone przez syna na poczet zobowiązania kredytowego nie były dla stron przysporzeniem i nie mogą być uznawane za ich dochód. Zdaniem Sądu również dochód z zatrudnienia J. G., dany mu do dyspozycji dopiero w sierpniu 2016 r. nie powinien być do tego dochodu wliczony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało nadto, że ocena sytuacji majątkowej rodziny powinna się odbyć w świetle kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy. Suma kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynosiła w tym przypadku [...] zł ([...] zł x dwie osoby w rodzinie). Wobec miesięcznych dochodów małżonków, uzyskiwanych z emerytury wnioskodawczyni w wys. [...] zł, kryterium dochodowe zostało spełnione. Ustalenie to pomija raty kredytu i uwzględnia pogląd prezentowany przez Sąd. W tym stanie rzeczy zarzut, że jedynym powodem nieudzielenia pomocy było uwzględnienie dodatkowego dochodu w wys. [...] zł, jest oczywiście chybiony.

Kolegium zwróciło uwagę, że orzekający w sprawie Sąd nakazał również przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, poświęcając temu odrębny akapit uzasadnienia, w którym stwierdził: "Dlatego rozpatrując ponownie sprawę należy ustalić, czy syn skarżących jest w stanie w niniejszej sprawie pomóc rodziców w ponoszeniu kosztów utrzymania poprzez ustalenie, jaka jest jego sytuacja finansowa, materialna i rodzinna, a także osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i czy jest on w stanie partycypować w ponoszeniu tych kosztów". Organ w tym miejscu wskazał, że ustaleniu sytuacji finansowej, materialnej i rodzinnej służy rodzinny wywiad środowiskowy, o czym stanowi art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy. Tym samym, wobec zobowiązania sądowego, przeprowadzenie wywiadu u syna oraz osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym znajdowało podstawy i było konieczne do zakończenia postępowania.

SKO wskazało, że z materiału dowodowego wynika, że syn nie zgodził się na przeprowadzenie wywiadu. Pisemnym oświadczeniem z dnia [...] lutego 2018 r. wprost podważa zasadność jego przeprowadzenia twierdząc, że nie rozumie powodów, z jakich jego aktualna sytuacja ma wpływać na pomoc dla rodziców. W wywiadzie przeprowadzonym ze skarżącą, w omówieniu sytuacji rodziny sporządzonym przez pracownika socjalnego podano, że M. G. był obecny w chwili przeprowadzania wywiadu u stron, natomiast sam nigdy nie poddał się takiemu wywiadowi w swoim miejscu zamieszkania. Potwierdza te spostrzeżenia notatka urzędowa pracownika socjalnego z dnia [...] lutego 2018 r.

Organ odwoławczy podkreślił, że obowiązek ustalenia sytuacji finansowej, materialnej i rodzinnej syna skarżących wynikał z orzeczenia sądu, którym organy administracji były związane. Adresaci wyroku powinni więc liczyć się z tym, że organ pomocowy będzie dążył do jego pełnego wykonania. Kolegium podkreśla także, że warunkiem skorzystania z pomocy społecznej jest współpraca wnioskodawcy i członków jego rodziny celem ustalenia stanu faktycznego sprawy. Szczególnym dowodem w tym kontekście jest wywiad środowiskowy, który pozwala na kompleksową ocenę sytuacji rodziny. Utrudnianie lub uniemożliwianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Organ zwrócił też uwagę, że ze względu na specyficzny zakres ustaleń w postępowaniach z pomocy społecznej, wywiad środowiskowy nie może być zastąpiony oświadczeniami członków rodziny lub innymi dowodami. Jednoznaczne zachowanie syna, polegające na wręczeniu pisma pracownikowi socjalnemu, który przybył przeprowadzić wywiad środowiskowy, nie mogło być ocenione inaczej, jak brak woli udzielenia wywiadu. Organ przytoczył treść art. 11 ust. 2 ustawy wskazując, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ponadto zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej". Brzmienie powyższych przepisów jest jasne i wynika z nich każdorazowo negatywna ocena braku współpracy z organem pomocowym, w tym również w przypadku, gdy członek rodziny nie dopuszcza do przeprowadzenia wywiadu.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, brak zrozumienia dla podjętych przez organ czynności nie może wpłynąć na rozstrzygnięcie. Argumenty dotyczące wyjaśnienia sytuacji syna zostały po raz pierwszy sformułowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wskazał m .in., że cyt. "(...) wnoszący o taką pomoc musi wykazać, iż nie jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie niezbędnych potrzeb życiowych, a nadto, że tych potrzeb nie są również w stanie zaspokoić członkowie jego rodziny, na których ciąży obowiązek alimentacyjny". Brak możliwości wsparcia przez syna nie został wykazany, pomimo dołożenia staranności przez organ pomocowy. Powodem nieudzielenia pomocy stał się zatem umyślny brak współpracy, a nie - jak stara się dowodzić strona - bezpodstawne zawyżenie dochodów.

Pismem z dnia [...] lutego 2019 r., skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję organu odwoławczego. W uzasadnieniu swojego stanowiska, skarżący wskazali, że nie zgadzają się z zaskarżoną decyzją. W ocenie skarżących, brak pomocy nie był wynikiem braku współpracy ich syna M. G. z MOPR-em tylko faktem wliczenia do dochodu raty kredytu w kwocie [...]zł, jak wskazują to jednoznacznie wymienione w skardze decyzje. Następnie MOPR i SKO zmienili zarzut z zaliczenia kwoty kredytu do ich dochodu na brak współpracy M. G..

Skarżący podali, że wielokrotnie informowali SKO, że wywiad alimentacyjny i środowiskowy był przeprowadzony w 2015 i 2016 r. przez pracownika MOPR-u w miejscu zamieszkania skarżących. W związku z tym w lutym 2018 r. odmówił wywiadu alimentacyjnego i środowiskowego w celu ustalenia w jakim stopniu może on wspomóc rodziców w ponoszeniu kosztów utrzymania w roku 2018. Na jakiej podstawie prawnej MOPR żąda informacji o sytuacji finansowej, materialnej i rodzinnej, rachunkach związanych z użytkowaniem swojego mieszkania i zaświadczenia o dochodach, skoro od sierpnia 2016 r. nie występowali do MOPR-u z żadnym wnioskiem o pomoc. Niezrozumiałe więc było to dla syna skarżących dlaczego MOPR interesuje się sytuacją finansową i majątkową w 2018 r. skoro sprawa dotyczy 2016 r. Skarżący zaznaczyli też, że wielokrotnie oni oraz ich syn składali oświadczenia, że pomoc syna nie polegała na wręczaniu kwot pieniężnych tylko na zakupie niektórych dóbr materialnych, wskazując, że twierdzenia organu że pomoc syna polegała na wręczaniu kwot na zakup niektórych artykułów, jest kłamstwem. Skarżący wskazali też, że w żadnych pismach z Samorządowego Kolegium Odwoławczego ani z MOPR-u nie były przedstawiane zarzuty o braku współpracy syna M. G. od 2013 r. do 2016 r.

Pismem z dnia [...] marca 2019 r., złożonym w odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Skarżący, pismem z dnia [...] maja 2019 r., złożyli do akt sprawy swoje uzupełniające stanowisko, wskazując że gdyby Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie i Samorządowe Kolegium Odwoławcze szczegółowo i rzetelnie zapoznało się z wszystkimi zarzutami i wskazaniami, które wyraźnie wskazane były w wyrokach Sądu to zauważyliby, że Sądowi chodzi o wszystkie informacje dotyczące świadczeń pomocy skarżącym przez syna za luty 2016 r. Organy badając ponownie sprawę miały ustalić sytuację majątkową - w szczególności ustalić czy syn wspomagał skarżących w ponoszeniu kosztów utrzymania poprzez ustalenie jaka była sytuacja finansowa, materialna i rodzinna jego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym w lutym 2016 r. Pracownik socjalny MOPR-u, odwiedziła syna skarżących w miejscu zamieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, domagała się informacji jaka jest sytuacja finansowa i materialna jego rodziny, rachunki za użytkowanie mieszkania za rok 2019. Syn odmówił wywiadu, proponował pracownikowi o zapoznanie się szczegółowo ze sprawą. Do skargi zostało dołączone pismo z dnia [...] lutego 2019 r. z załącznikami podpisane przez pracownika socjalnego. Zdaniem skarżących, pracownika socjalnego nie interesowała sytuacja finansowa i materialna za luty 2016 r. - wywiady, które były przeprowadzone w miejscu zamieszkania syna były nieprofesjonalne - nigdy nie były sporządzane na miejscu protokoły z wywiadu - jest to niedopuszczalne. Taka argumentacja w decyzjach MOPR-u i SKO o braku współpracy syna skarżących z pracownikiem socjalnym jest chybiona – dla skarżących jest to dowodem na samowolę urzędniczą - interpretowanie prawa w sposób całkowicie dowolny i tym samym krzywdzący.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności, należy zwrócić uwagę, że sprawa zainicjowana wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności w wysokości [...] zł oraz na opłacenie zużycia energii elektrycznej w kwocie [...]zł była już przedmiotem rozważań tut. Sądu. W tym stanie rzeczy, rozpoznając wniesioną skargę należy mieć na względzie treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., zwanej dalej: Ppsa), zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wobec powyższego, rozpoznając sprawę, należy mieć na względzie treść orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] marca 2017 r., sygn. akt: II SA/Po [...] i zawarte w nim wiążące wskazania.

Analizując więc treść orzeczenia o sygnaturze II SA/Po [...], wskazać należy, że Sąd w tej sprawie doszedł do przekonania, że przy ustalenia dochodu rodziny L. G. w świetle brzmienia art. 8 ust. 3 ustawy brak było podstaw do uwzględnienia, jako składnika tego dochodu, wynagrodzenia J. G. za lipiec 2016 r., które wypłacone zostało mu dopiero w sierpniu 2016 r. Sądu wskazał także, że do dochodu rodziny skarżącej uzyskanego w lipcu 2016 r. organy obu instancji doliczyły kwotę [...]- zł, którą to syn skarżącej opłacił ratę kredytu zaciągniętego przez skarżącą i jej męża. Tymczasem w stanie faktycznym sprawy nie można byłoby natomiast uznać za stanowiące element dochodu skarżących wpłat dokonywanych przez ich syna na poczet spłaty przedmiotowego kredytu bankowego, albowiem prowadziłoby to do sytuacji, w której środki z tego samego kredytu bankowego byłyby doliczane do dochodów skarżących dwukrotnie, raz w trybie przewidzianym w art. 8 ust. 11 odnośnie całej kwoty uruchomionego kredytu, a po raz wtóry poprzez wliczenie do dochodów comiesięcznych rat spłaty tego samego kredytu. W ocenie Sadu w następstwie zawarcia umowy nienazwanej pomiędzy L. i J. G., a M. G. doszło do powstania po stronie tych pierwszych wierzytelności obejmującej roszczenie o dokonywanie przez M. G. comiesięcznych spłat na rzecz banku rat kredytowych obejmujących należność główną i odsetki należne na rzecz banku, przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek roszczenia o zapłatę przez M. G. jakichkolwiek kwot bezpośrednio na rzecz L. i J. G.. Tego rodzaju wpłaty do jakich – jak to przedstawia skarżąca - obowiązany jest M. G. na podstawie stosunku prawnego łączącego go z rodzicami nie powodują, w ocenie Sądu, po stronie skarżącej i jej męża przysporzenia środków, którymi mogą oni dysponować na własne potrzeby, co także przemawia przeciwko wliczaniu ich do dochodu rodziny skarżącej w rozumieniu przepisu art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy. Sąd wskazał, iż z wyjaśnień skarżącej wprost wynika, że z momentem spłaty na rzecz banku kolejnej raty kredytu przez M. G. nie następuje po stronie L. i J. G. przysporzenie majątkowe rozumiane jako obiektywny wzrost wartości ich majątku, a jedynie zmniejsza się wierzytelność kredytodawcy wobec nich, przy jednoczesnym zmniejszeniu się o dokładnie tą samą kwotę wierzytelności jaką posiadają oni wobec syna. Ich stan majątkowy rozumiany jako różnica pomiędzy pasywami (w tym zadłużeniem wobec banku), a aktywami (w tym wierzytelnością względem syna) pozostaje zatem taki sam. Sąd stwierdził zatem, iż w przypadku pozytywnego procesowego zweryfikowania twierdzeń skarżącej zgłaszanych w toku postępowania przed sądem, za nieuprawnione należałoby uznać stanowisko organów obu instancji, iż do dochodu rodziny wnioskodawczyni zalicza się comiesięczna spłata przez syna raty kredytu obciążającego skarżącą i jej męża.

W konsekwencji, według Sądu, wyjaśnienia przez organ I instancji wymagają zatem zgłaszane przez skarżącą okoliczności dotyczące spłaty przez M. G. kredytu zaciągniętego przez nią i jej męża w szczególności dotyczące daty uruchomienia tego kredytu - w kontekście zastosowania przepisu art. 8 ust. 11 u.p.s. - oraz formy jego rzeczywistej spłaty z uwzględnieniem oceny Sądu wrażonej powyżej. Sąd wskazał, iż rozpatrując ponownie sprawę organy winny nadto ustalić, czy syn skarżących jest w stanie w niniejszej sprawie wspomóc rodziców w ponoszeniu kosztów utrzymania, poprzez ustalenie, jaka jest sytuacja finansowa, materialna i rodzinna jego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i czy jest on w stanie partycypować w ponoszeniu kosztów utrzymania rodziców. Podniesiono, że pomoc świadczona przez organy pomocy społecznej może przybierać zarówno formę wypłaty określonych świadczeń jak i pomocy w postaci świadczenia niepieniężnego polegającego na specjalistycznym poradnictwie o obowiązujących przepisach z zakresu prawa rodzinnego, w tym o możliwości dochodzenia przez pozostających w niedostatku rodziców alimentów od zstępnych (art. 36 pkt 2 lit. g i art. 46 ust. 2 ustawy).

Kolejno Sąd wskazał, że z pisma L. G. z dnia [...] sierpnia 2016 r. wynika, że syn M. G. udzielił jej w miesiącu lipcu 2016 r. pomocy w zakupie leków w wysokości [...],- zł oraz zakupu żywności. Okoliczność ta również, zdaniem Sądu, wymaga zweryfikowania w trybie procesowym, albowiem inaczej niż spłata rat przedmiotowego kredytu, tego rodzaju świadczenia spełniane przez niego na rzecz rodziców, o ile nie są spełniane w naturze (art. 8 ust. 4 pkt 4 u.p.s.), powinny być wliczane do wysokości dochodów rodziny wnioskodawczyni.

Reasumując Sąd stwierdził, iż uwzględnienie przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej wynagrodzenia J. G. wypłaconego mu w miesiącu sierpniu 2016 r. było niezgodnie z treścią art. 8 ust. 3 ustawy. Z kolei szczegółowej weryfikacji wymagają twierdzenia skarżącej dotyczące okoliczności spłacania przez jej syna M. G. kwoty [...]- zł tytułem zaciągniętego przez L. G. i J. G. kredytu, z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w wyroku, oraz innych form pomocy uzyskiwanej przez skarżącą i jej męża od syna w lipcu 2016 r. W tej sytuacji poza sporem pozostaje, zdaniem sądu, jedynie, iż do dochodów rodziny L. G. w lipcu 2016 r. należy wliczyć uzyskiwaną przez nią rentę w kwocie [...]zł.

Wyżej przytoczone uwagi Sądu, zawarte w wyroku w sprawie II SA/Po [...], zostały uwzględnione przez organy przy ponownym rozpoznaniu wniosku. W efekcie poczynionych przez organy ustaleń, stwierdzono, że kwota raty kredytu nie powinna być wliczana do dochodu skarżących. Zarówno organ I instancji – w decyzji z dnia [...] marca 2018 r., jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze – w decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r., jednoznacznie wskazały, że skarżący spełniają dochodowe kryteria udzielenia pomocy. Organy nie wliczyły do kwoty dochodu skarżących spornej kwoty raty kredytu w kwocie [...]zł. Takie stanowisko organów jest niewątpliwie korzystne dla skarżących, a Sąd, mając na względzie generalny zakaz orzekania na niekorzyść skarżących, wynikający z art. 134 § 2 Ppsa, nie będzie czynić już tej kwestii przedmiotem dalszych rozważań.

Drugą kwestią odnoszącą się do meritum sprawy, analizowaną przez Sąd w sprawie II SA/Po [...], była kwestia subsydiarności pomocy społecznej. Sąd zwrócił uwagę, że wnoszący o taką pomoc musi wykazać, iż nie jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie niezbędnych potrzeb życiowych, a nadto, że tych potrzeb nie są również w stanie zaspokoić członkowie jego rodziny, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Dlatego rozpatrując ponownie sprawę należy ustalić, czy syn skarżących jest w stanie w niniejszej sprawie pomóc rodziców w ponoszeniu kosztów utrzymania poprzez ustalenie, jaka jest jego sytuacja finansowa, materialna i rodzinna, a także osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i czy jest on w stanie partycypować w ponoszeniu tych kosztów.

Organ I instancji, w związku z powyższymi wytycznymi, powziął starania o dokonanie ustaleń w kwestii, na którą zwrócił uwagę Sąd w sprawie II SA/Po [...]. W tym celu, pismem z dnia [...] lutego 2018 r., poinformował syna skarżących, że w dniu [...] lutego 2018 r., w godzinach między 12.00 a 15.00 odwiedzi go, w jego miejscu zamieszkania, pracownik socjalny, celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego na rzecz rodziców. Z ustaleń organu wynika jednak, że nie doszło do przeprowadzenia wywiadu. Syn skarżących, w obecności matki wręczył pracownikowi socjalnemu wcześniej przygotowane pismo, w którym wskazał, że nie rozumie jak aktualna sytuacja finansowa, materialna miałaby wpływ na wydanie przez tut. Ośrodek decyzji w przedmiocie wniosków złożonych przez rodziców na przełomie [...] r. Syn skarżących wskazał, że w wyżej wymienionych latach udzielał obszernych wywiadów i wyczerpujących wyjaśnień dotyczących jego ówczesnej sytuacji majątkowej, rodzinnej w miejscu zamieszkania rodziców. Jaki miał cel MOPR nie przekazując wszystkich wywiadów, które udzielał Sądowi Administracyjnemu. Wszystkie wnioski, które były skierowane do MOPR-u o pomoc przez skarżących okazały się być uzasadnione - Sąd Administracyjny jednoznacznie orzekł, że kwota [...]zł raty kredytu hipotecznego, która to syn skarżących spłacał bezpośrednio ze swojego konta do banku nie była dochodem. Skarżący składali do MOPR-u wnioski o pomoc w styczniu, lutym, marcu, maju, czerwcu, lipcu i sierpniu 2016 r - nie otrzymali żadnej pomocy. Powodem było doliczenie do dochodu raty kredytu w kwocie [...]zł. Syn skarżących wskazał, że również w październiku, listopadzie i grudniu 2015 r. (z jego informacji wynika), że nie przyznano im pełnej pomocy z ww. przyczyny. Skarżąca otrzymała pomoc w kwietniu 2016 r., po interwencji w Centrali Pomocy Rodzinie przy ul. [...] - Pani Dyrektor uznała pomoc rodzicom za przypadek szczególnie uzasadniony. Ani MOPR ani SKO nie przeprosili skarżących za popełnione błędy w obliczeniu ich dochodów co skutkowało brakiem pomocy.

Nadto, z zawartej w aktach sprawy notatki z dnia [...] kwietnia 2018 r., wynika, że z synem stron nie został przeprowadzony wywiad alimentacyjny, gdyż [...] M. G. nie wyrażał zgody na przeprowadzanie wywiadu o czym świadczą oświadczenia załączane do wywiadów.

W ocenie Sądu, powyższe okoliczności potwierdzają poczynione przez organy ustalenia, że syn skarżących odmówił przeprowadzenia z nim wywiadu alimentacyjnego. Syn skarżących został bowiem poinformowany o planowanym terminie wizyty pracownika socjalnego i mimo obecności na miejscu, nie zgodził się na przeprowadzenie czynności. Z akt sprawy nie wynika również, by w późniejszym terminie zmienił swoje stanowisko.

W ocenie organu, okoliczności te dają podstawę do odmowy skarżącym świadczenia z uwagi na treść art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z powyższymi przepisami, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Nadto, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

W ocenie Sądu, stanowisko organów jest co do zasady słuszne, jednakże częściowo błędnie uzasadnione, co jednak pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Należy bowiem wskazać, że wyżej przytoczone przepisy ustawy o pomocy społecznej, nakładają pewne obowiązki i rygory bezpośrednio na osoby wnioskujące o udzielenie pomocy i osoby z nimi zamieszkujące. Nie jest zasadnym opieranie się przez organ wprost na tym, że syn skarżących, niezamieszkujący z nimi, nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu i z tej przyczyny pomoc nie może być przyznana. W ocenie Sądu bowiem, jedynie zachowanie skarżących może być podstawą odmowy świadczeń. W tym więc zakresie, Sąd zwraca uwagę, że odmowa świadczeń socjalnych uzasadniona jest nie postawą syna, ale wprost postawą skarżących. Należy bowiem zwrócić uwagę, że skarżąca, mająca świadomość treści wytycznych Sądu, była obecna przy wręczaniu przez swojego syna oświadczenia o niewyrażeniu zgody na przeprowadzenie wywiadu. Zarówno z treści odwołania, jak i skargi wynika, że skarżący zgadzają się z taką postawą syna. Do odwołania załączyli nawet ponownie jego oświadczenie z dnia [...] lutego 2018 r. Nie przedstawili także sami jego sytuacji majątkowej ani zakresu uzyskiwanej od niego pomocy. Taką postawę skarżących w postępowaniu należy potraktować jako brak współdziałania, o jakim mowa w art. 11 ust.2 ustawy o pomocy społecznej. Wobec powyższego, to właśnie w zachowaniu skarżących należy upatrywać podstawy do odmowy przyznania świadczeń.

Uzupełniająco, wskazać również należy, że z akt sprawy nie wynika, by skarżący domagali się od syna świadczeń alimentacyjnych, a z uwagi na odmowę przeprowadzenia wywiadu nie sposób jest nawet stwierdzić (na potrzeby prowadzonego postępowania), czy takie roszczenia byłyby uzasadnione i możliwe do spełnienia. Zwrócić jednak należy uwagę, że skoro syn skarżących spłaca kredyt w kwocie [...]zł miesięcznie, jest prawdopodobnym, że posiada środki utrzymania, którymi mógłby wspierać rodziców, jeśli pozostają w niedostatku. Nie ma bowiem podstaw by uznawać, że należności z tytułu zaciągniętych kredytów wyprzedzają należności alimentacyjne.

Podsumowując należy przypomnieć, że zgodnie z wytycznymi Sądu zawartymi w wyroku w sprawie II SA/Po [...], organy miały ustalić, czy syn skarżących jest w stanie wspomóc rodziców w ponoszeniu kosztów utrzymania poprzez ustalenie, jaka jest jego sytuacja finansowa, materialna i rodzinna, a także osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i czy jest on w stanie partycypować w ponoszeniu tych kosztów. W ocenie Sądu, powyższa wytyczna została przez organ wypełniona prawidłowo. Organ bowiem powziął czynności celem ustalenia ww. kwestii w przeznaczony do tego sposób – przeprowadzając wywiad. Czynność ta, przy aprobacie skarżących, nie doszła do skutku. Wskazać więc należy, że podjęta przez organ aktywność celem ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności, była wystarczająca i adekwatna do stanu sprawy. Skarżący nie podnosili, by uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu nastąpiło wbrew ich woli, a z akt sprawy wynika wniosek przeciwny. Nie sposób więc wymagać od organu, by w sprawie z wniosku skarżących, w sytuacji gdy ze strony skarżących brak jest współpracy przy prowadzeniu postępowania dowodowego, organ musiał proponować przeprowadzenie innych dowodów, licząc na aprobatę skarżących. Nie może być też dostatecznym usprawiedliwieniem dla stanowiska skarżących, okoliczność, że ich zdaniem, sytuacja finansowa syna w roku 2018 nie ma znaczenia dla rozpatrzenia wniosku z 2016 r. Kwestionowanie bowiem przez skarżących dowodu jeszcze przed jego przeprowadzeniem nie znajduje uzasadnienia. Ocena dowodu i jego przydatność dla prowadzonego postępowania jest dokonywana dopiero po jego przeprowadzeniu.

W tym stanie rzeczy, wniesiona skarga podlega oddaleniu, zgodnie z art. 151 Ppsa.