Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1879/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. a i c,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 28, art. 30
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2008 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] lipca 2006 r., A. M. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS.

Uzasadniając wniosek podniosła m.in., że jej [...] jest [...] żywicielem rodziny, rachunki płacone są z opóźnieniem, a niepełnosprawny [...] P. otrzymuje rentę socjalną. Wskazała, iż sama znajduje się pod stała kontrolą lekarską, przeszła też operację.

A. M. podała także wysokość miesięcznych wydatków i wyjaśniła, że spłaca jedynie odsetki od zaciągniętego kredytu w rachunku bankowym. W kwestionariuszach o stanie majątkowym płatnika składek A. M. oraz jej [...] M. M. podali, iż w okresie od [...] października 1996r. do [...] grudnia 2001 r. prowadzili działalność w formie spółki cywilnej "T." A. M., M. M. zajmującej się handlem artykułami [...], a także, że ich zobowiązania podatkowe wobec urzędu skarbowego zostały umorzone. Do wniosku załączyła m.in.: zaświadczenie o dochodzie [...] M. M. z Urzędu Skarbowego, decyzję [...] Miasta T. o wykreśleniu spółki "T." A. M., M. M. s.c. z ewidencji działalności gospodarczej, decyzje Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. o umorzeniu zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług od października 1999r. do grudnia 2001r., postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec majątku zobowiązanej A. M. oraz decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. o umorzeniu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata [...] skierowana do [...] M.

Decyzjami z [...] sierpnia 2005 r. ZUS stwierdził, iż A. M. oraz M. M. jako wspólnicy T. A. M., M. M. s.c. ponoszą solidarną odpowiedzialność za należności spółki z tytułu składek.

Decyzją z dnia [...] listopada 2006r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm: usus) w której jako stronę wskazano S.C. "T." A. M., M. M., ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 2001 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał m.in., że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. w dniu [...] września 2006r. umorzył postępowanie egzekucyjne w stosunku do spółki cywilnej "T." A. M. i M. M., natomiast jest prowadzona skuteczna egzekucja z wynagrodzenia za pracę wspólnika, który ponosi solidarną odpowiedzialność za zadłużenia spółki. W związku z tym nie można stwierdzić braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto w stosunku do A. M. zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne w postaci zajęcia rachunku bankowego, które okazało się nieskuteczne, a sytuacja finansowa rodziny M. jest trudna, jednakże nie stanowi to wystarczającej przesłanki umorzenia należności. ZUS nie może też umorzyć tych zaległych składek, które spółka cywilna T. była zobowiązana opłacać za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek i wobec których w myśl art. 30 usus nie stosuje się art. 28 tejże ustawy. Powyższą normę stosuje się również, zgodnie z art. 32 cyt. ustawy, do składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Odpis decyzji z [...] listopada 2006r., został zaadresowany do S.C. "T." A. M., M. M. ( k. [...] akt admin.).

Po przeprowadzeniu postępowania wszczętego na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podpisanego przez A. M. i M. M., organ decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji, jako podstawę rozstrzygnięcia wskazując art. 83 ust. 1 oraz art. 28, 30, 32 i 123 u.s.u.s. w związku z art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.] - dalej: kpa. Również ta decyzja, jako stronę postępowania wskazała T. sc.

Organ odwoławczy powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji wydanej w pierwszej instancji i wskazał, iż w przypadku M. M. nie występuje całkowita nieściągalność, ponieważ z jego wynagrodzenia prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Organ stwierdził, iż sytuacja [...] M. jest niewątpliwie trudna, zwłaszcza iż ciążą na nich zaległe zobowiązania wobec banków, spółdzielni mieszkaniowej oraz hurtowni lecz nie przesądza to o trwałej nieściągalności zobowiązań ani o braku możliwości ich zapłaty, a zatem nie uzasadnia podjęcia decyzji o umorzeniu zadłużenia. Organ wskazał, iż brak jest również możliwości umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust 3a usus, gdyż w ustalonym stanie faktycznym nie występują przesłanki określone tym przepisem. Doręczenia decyzji dokonano analogicznie jak w przypadku decyzji pierwszej instancji, adresując ją na "T." s.c. A. M., M. M.

Powyższą decyzję A. i M. M. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej, że została podjęta bez dogłębnego rozpatrzenia i uwzględnienia ich niezwykle trudnej sytuacji materialnej. Wskazali, że ich obecne dochody miesięczne ledwo wystarczają na zaspokojenie elementarnych potrzeb życiowych, a nie mają żadnych perspektyw na poprawę tej trudnej sytuacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 października 2007r., sygn. akt: VSA/Wa 1055/07, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z [...] grudnia 2006r. oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2006r., z uwagi na fakt, iż decyzje organów obu instancji zostały skierowane do nieistniejącej już w chwili składania wniosku o umorzenie zaległości składkowych - spółki "T." S.C. A. M., M. M., przez co decyzje te są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 kpa.

Ponadto Sąd zwrócił też uwagę na fakt, że zarówno decyzja II instancji, jak i ją poprzedzająca zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę. Uwagi Sądu nie uszedł też fakt nieprawidłowości doręczeń stosowanych w trakcie prowadzonych postępowań, termin wniesienia skargi nie zaczął biec, ponieważ decyzje zostały wysłane tylko w jednym egzemplarzu w obu przypadkach doręczonych jedynie A. M., zatem w przypadku M. M. termin na wniesienie skargi w ogóle nie zaczął biec.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję z [...] marca 2008r., nr [...], dla A. M. i M. M., którą umorzył należności za okres od stycznia 2000r. do maja 2000r., z tytułu opłaty dodatkowej zaś w pozostałej części odmówił umorzenia należności składkowych.

Organ I instancji powołał się na treść art. 28 ust. 1 i 3 usus, na podstawie którego umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe wyłącznie po spełnieniu przesłanek tam zawartych, warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność, która zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sad oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto ZUS ustalił, iż prowadzone postępowanie egzekucyjne względem spółki "T." A. M., M. M. okazało się nieskuteczne i postanowieniem z [...] września 2006r., Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na to, iż w prowadzonym postępowaniu nie uzyskał kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W związku z likwidacją działalności gospodarczej prowadzonej przez spółkę cywilną oraz nieskutecznym postępowaniem egzekucyjnym Inspektorat ZUS dnia [...] sierpnia 2005r., wydał decyzje o solidarnej odpowiedzialności wspólników A. M. i M. M. wraz ze spółką cywilną "T" A. M., M. M. za zadłużenie spółki powstałe w okresie od grudnia 1999r. do grudnia 2001r. Po uprawomocnieniu się decyzji Dyrektor [...] ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne dnia [...] sierpnia 2006r., dokonując zajęcia wynagrodzenia za pracę M. M. i zajęcia rachunku bankowego A. M. Postanowieniem z [...] sierpnia 2006r. Dyrektor [...] ZUS na wniosek A. M. wyraził zgodę na zwolnienie rachunku bankowego spod egzekucji z uwagi na fakt, iż rachunek w P. S.A. był rachunkiem [...], na który wpływała wolna od egzekucji część wynagrodzenia M. M.

Organ I instancji podał, iż postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę M. M. jest skuteczne i w związku z tym zadłużenie "T." s.c. A. M., M. M. uległo zmniejszeniu. Zaś, co organ podkreślił obecnie w stosunku do A. M. nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, nie można zatem stwierdzić braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, bowiem takiego stwierdzenia dokonuje organ, który postępowanie egzekucyjne prowadzi. Wnioskodawczyni przedłożyła Postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. z [...] grudnia 2005r. i z [...] czerwca 2006r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w stosunku do jej zaległości podatkowych i niezapłaconych mandatów z powodu wygaśnięcia dochodzonego zobowiązania.

ZUS wskazał, iż swoją decyzją umorzył opłatę dodatkową w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 6 usus, co do pozostałego zadłużenia, z uwagi na możliwość prowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego stwierdzić należy, że brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 usus.

Organ I instancji podał, iż delegacja ustawowa art. 28 ust. 3b usus, odsyła w uzasadnionych przypadkach do rozporządzenia, w którym należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365 zwane dalej rozporządzeniem). Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ rentowy podał, iż zarówno we wniosku o umorzenie z [...] lipca 2006r., w piśmie z [...] listopada 2007r. i z [...] stycznia 2008r. A. M. i M. M. powołują się na trudną sytuację [...] rodziny. Według ustaleń dokonanych przez organ w [...]r. rodzina M. utrzymywała się z wynagrodzenia za pracę M. M., renty [...]. Ponadto wnioskodawcy otrzymywali dofinansowanie do czynszu.

Organ I instancji wskazał, iż A. M. pozostawała w [...]r. bez pracy i prawa do zasiłku dla bezrobotnych, ponadto złożyła zaświadczenia dotyczące wysokości uzyskanych dochodów, wydatków na utrzymanie [...] i rat kredytu.

Dalej ZUS w uzasadnieniu decyzji podał, iż do wniosku o umorzenie z [...] lipca 2006r., została dołączona dokumentacja lekarska, z której wynika, że P. M. ([...] wnioskodawców) pozostawał w stałym leczeniu w Poradni N. z powodu [...], posiadał również orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do pracy. Organ rentowy ustalił także, iż większość kosztów zakupu leków została poniesiona w związku z faktem leczenia skutków [...] P. M., któremu uległ w roku [...].

Z przedłożonej dokumentacji medycznej, wynika jak ustalił organ rentowy, iż A. M. przebyła operację [...] oraz pozostawała w stałym leczeniu z powodu [...].

Jak ustalił organ rentowy, A. M. w roku [...] nadal jest zarejestrowana w [...] Urzędzie Pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, a w [...] przebywała na leczeniu operacyjnym z powodu [...]. P. M. został uznany za zdolnego do pracy, jednak złożył sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS, zatem utrata prawa do renty socjalnej nie jest jeszcze przesądzona.

A. M. i M. M., jak podał organ I instancji, nie wykazali w sposób dostateczny, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, obecnie ich sytuacja materialna i rodzinna co przyznaje organ jest trudna, jednak umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy. Zakład umarza należności dopiero wówczas, gdy wyczerpane zostaną inne sposoby odzyskania należności na drodze egzekucji lub dobrowolnej spłaty.

Zdaniem organu rentowego nie zachodzi obawa, że rodzina M. zostanie pozbawiona możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż ustawodawca określił kwotę wolną od potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Nie wynika także, by [...] M. wymagali stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z orzeczoną niepełnosprawnością, zatem brak jest podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepisy wymienionego rozporządzenia.

ZUS wskazał, iż spółka "T." A. M. i M. M. była zobowiązana opłacać składki za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, wobec których w myśl art. 30 usus, nie stosuje się art. 28 usus. A ZUS nie może w żadnym przypadku umorzyć tych należności, a więc zgodnie z art. 16 usus, połowy składki emerytalnej, połowy składki rentowej oraz całej składki chorobowej. Powyższą normę stosuje się także, zgodnie z art. 32 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz.U. nr 210, poz. 2135 z późn.zm.) do składek na ubezpieczenie zdrowotne, pobieranych z przychodu ubezpieczonego.

W dniu [...] kwietnia 2008r. [...] M. złożyli wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie ich sprawy, we wniosku zakwestionowali prawidłowość dokonanej przez organ I instancji oceny przedstawionych okoliczności, uzasadniających ich zdaniem umorzenie należności. Ponownie wskazali, na trudną sytuację finansową i rodzinną, która uniemożliwia im spłatę zobowiązań i to zdaniem autorów odwołania powoduje, że wniosek zasługuje na pozytywne rozpatrzenie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] maja 2008r. nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 oraz art. 28, art. 30, art. 32 i art. 123 usus w związku z art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. nr 98, poz. 10171 ze zm. zwany dalej kpa) utrzymał w mocy decyzję z [...] marca 2008r.

Zdaniem organu odwoławczego, prawidłowo przyjął organ I instancji, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą podstawy do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 usus. Słusznie też przyjął organ I instancji, że zgodnie z rozporządzaniem wnioskodawcy nie wykazali w sposób dostateczny, że opłacenie należności z tytułu składek spowoduje zbyt ciężkie skutki dla dłużnika i jego rodziny. Ponadto Prezes ZUS wskazał, iż dokonanie potrącenia z wynagrodzenia za pracę odbywa się z uwzględnieniem kwoty wolnej od potrąceń - zgodnie z art. 87 kodeksu Pracy, łagodząc tym samym skutki obciążenia finansowego z tego tytułu.

Organ II instancji, w ślad za przyjętym rozumowaniem ZUS, powołał się na art. 30 usus, zgodnie z którym do składek finansowanych przez pracowników zatrudnionych przez A. M. i M. M. nie stosuje się przepisów art. 28 usus., czyli Zakład nie może w żadnym przypadku umorzyć tych składek pomimo zaistnienia całkowitej nieściągalności lub okoliczności wymienionych w przytoczonym rozporządzeniu.

Organ odwoławczy podkreślił, iż nie przedłożono w sprawie żadnych nowych dowodów, które przemawiałyby za zmianą poprzedniego rozstrzygnięcia.

Na decyzję Prezesa ZUS z [...] maja 2008r., wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której A. M. i M. M. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w części oraz ją poprzedzającej, a także zawieszenie lub wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, bądź zwolnienia spod egzekucji wynagrodzenia za pracę M. M. prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych, do czasu prawomocnego zakończenia niniejszej sprawy, jak również zasądzenie na rzecz skarżących solidarnie kosztów postępowania.

[...] M. podnieśli w treści skargi, iż w ich sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki, które pozwalają organom rentowym na umorzenie zaległości składkowych. Rodzina skarżących składa się z [...] osób, [...] żywicielem rodziny pozostaje M. M., którego i tak część niskiego wynagrodzenia zabiera komornik. A. M. podkreśla, iż jest osobą bezrobotną, cierpiącą na różne dolegliwości zdrowotne, [...] P. M. jest dzieckiem [...], chorym na [...], któremu ZUS odmówił renty [...].

Skarżący nie mogą zgodzić się z tezą wysuniętą przez Prezesa ZUS jakoby opłacenie zaległych składek nie spowodowało zbyt ciężkich skutków dla rodziny dłużników, podkreślają oni, że miesięczny dochód na jednego członka rodziny wynosi tylko [...] zł.

Zdaniem składających skargę, niesłusznie organ rentowy przyjął, iż nie może w żadnym przypadku umorzyć składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Nie konsekwentne też zdaniem wnioskodawców jest przyjęcie przez ZUS umorzenia tylko części składek, a pozostałej nie, w oparciu o identyczny stan faktyczny. Swój wniosek zawarty w skardze o zawieszenie lub wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, motywują trudną sytuacją finansową rodziny, a szczególnie swoich dzieci i trudnościami w zaspokajaniu ich minimalnych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kierując się powyższym, Sąd orzekając w niniejszej sprawie uznał, iż skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej podniesione. Zdaniem Sądu skarżona decyzja narusza bowiem przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co czyniło zasadnym jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa.

Z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2008r., utrzymanej w mocy decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2008r. wynika, iż przedmiotem odmowy umorzenia w sprawie niniejszej są należności z tytułu nieopłaconych przez A. M. i M. M. - prowadzących działalność gospodarczą - składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Biorąc powyższe pod uwagę, podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia stanowi art. 28 usus, regulujący instytucję umorzenia należności z tytułu składek.

Zgodnie z regułą przewidzianą w wymienionym przepisie, decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jest oparta na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w doktrynie i orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności (v. wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36, wyrok NSA z 16 listopada 1999 r. sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243, wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Jest to szczególnie istotne w sytuacji, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie - tak jak w przypadku rozpoznawanej sprawy - ma odmówić obywatelowi skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień.

W przypadku umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 ust. 1 i 2 usus., zgodnie z którym należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 usus), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Innymi słowy, grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia należności ma charakter precyzyjny, pozostawiający wąskie granice swobodnej oceny organu.

Sąd powziął wątpliwość, zważywszy na niekonsekwencję treści zaskarżonej decyzji, w której organ umorzył opłatę dodatkową w wysokości ok. [...] zł. w oparciu o treść art. 28 ust. 3 pkt. 6 usus, a w stosunku do pozostałych zaległości rodziny M. w kwocie ok. [...] zł. odmówił umorzenia, powołując się na brzmienie art. 28 ust. 3 usus. Zabrakło w treści zaskarżonej decyzji motywów przyjęcia takiego rozwiązania, organ nie wyjaśnił przyczyn, ani toku rozumowania które optowałoby za przyjęciem takiego rozstrzygnięcia.

Zabrakło również, zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie, dokładnej oceny niezastosowania w sprawie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a usus tj. umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r., nr 141 poz. 1365 - zwane dalej rozporządzeniem), w którym w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje powyższe rozporządzenie, którego § 3 stanowi, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialnej opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności jest trzecią przesłanką wymienioną w przytoczonym rozporządzeniu. Pojęcia użyte w powołanym przepisie są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy.

W rozpoznawanej sprawie organ orzekający stwierdził, iż w przypadku skarżących nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, ponieważ jest prowadzone skutecznie postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę pozwalające na wyegzekwowanie zaległych należności składkowych. Dokonując powyższej oceny organ nie wziął jednak pod uwagę oczywistych konsekwencji pozbawienia rodziny M. środków do życia, dochód na jednego członka ich rodziny wynosi ok. [...] zł.

Zatem organ odwoławczy nie przeanalizował i nie uzasadnił swego stanowiska w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, co winien uczynić zważywszy, że decyzja w tym zakresie dotyczy elementarnych potrzeb rodziny, w tym dzieci. [...] żywicielem rodziny pozostaje M. M., a jego wynagrodzenie jest w części poddane egzekucji komorniczej, ponadto ma orzeczony [...] stopień [...]. Oboje skarżący są osobami cierpiącymi na wiele dolegliwości zdrowotnych, po przebytych [...], dzieci państwa M., szczególnie [...] P. wymaga opieki i szczególnej uwagi ze strony rodziców.

Zadaniem organu odwoławczego było poddanie analizie i ocenie kwestii, czy wyegzekwowanie od zobowiązanych tych należności, pozostanie w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267).

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy niniejszej Prezes ZUS winien w pierwszej kolejności rozważyć rzetelnie i wnikliwie rozpatrzyć całokształt okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej i zdrowotnej zobowiązanych czyniąc zadość zasadom rzetelnej procedury administracyjnej. W szczególności, mając na względzie uznaniowy charakter ww. regulacji ("Zakład może umarzać należności") podjęte przez organ rozstrzygnięcie winno być wyczerpująco, przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (art. 107 § 3 k.p.a.).

Rozważenia wymagają również argumenty podnoszone przez skarżących w toku postępowania administracyjnego, takie jak pozostawanie [...] przez wnioskodawczynię, jej [...] P. oraz brak realnych możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na sytuację rodzinną i zdrowotną, wysokość niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego w zestawieniu z wysokością osiąganych dochodów (wynagrodzenie [...] oraz przyznane zasiłki: [...]), brak majątku ruchomego pozwalającego na wyegzekwowanie należności, czy utrata możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych rodziny M., a szczególnie ich dzieci.

Organ rozpatrujący sprawę winien stworzyć dokładny obraz sytuacji bytowej rodziny wnioskodawcy, poziom jego zamożności mający odniesienie do funkcjonowania rodziny w życiu społecznym.

Zatem reasumując, rodzina M. już w chwili obecnej utrzymuje się ze środków [...] państwa, zatem zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgnięcia przez zobowiązanych po jeszcze większą pomoc [...] państwa i spowoduje w konsekwencji pogłębienie stanu ubóstwa rodziny, a zatem wyegzekwowanie od nich zaległości, nie może pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

Organ II instancji winien mieć na względzie również fakt, iż lakoniczne dopowiedzenie w końcowej części decyzji, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może żadnym wypadku, umorzyć składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek - bez dokładnego wyszczególnienia w sentencji decyzji jaka jest kwota zaległych należności i na jakiej podstawie może być (ewentualnie) umorzona bądź nie, utrudnia ocenę przesłanek umorzenia z art. 28 ust. 3 i 3a usus, z zastrzeżeniem w/w art. 30 usus. W przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami, ma to olbrzymie znaczenie, gdyż może tu zapaść tylko jedno rozstrzygnięcie tj. odmowa umorzenia albowiem przesądza o tym treść art. 30, jest to o tyle ważne dla skarżących, że pozwoli na prawidłową ocenę stopnia ich zadłużenia w stosunku do organu rentowego.

Organ winien także mieć na względzie fakt, iż organy podatkowe umorzyły postępowanie egzekucyjne względem "T." s.c. A. M., M. M., a także postępowanie egzekucyjne w stosunku do zaległości [...] skarżącej.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest zbyt skąpe, organ odwoławczy ograniczył się w nim tylko do stwierdzenia prawidłowości przyjętej przez organ I instancji argumentacji. Uznał tok rozumowania organu stopnia podstawowego za wystarczający i wyczerpujący wszelkie wątpliwości, które pojawiły się w związku z rozstrzygnięciem wniosku z [...] lipca 2006r., organ odwoławczy bezkrytycznie przyjął treść uzasadnienia organu stopnia podstawowego.

Zadaniem Prezesa ZUS było zbadanie zasadności wszystkich argumentów przyjętych przez organ I instancji, a wynik tej oceny wraz z przytoczeniem konkretnych ustaleń przedstawić w uzasadnieniu swojej decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 kpa.

Ponadto z decyzji organu musi również wynikać, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami zarzutów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Odnośnie wniosku ze skargi o zawieszenie lub wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, bądź zwolnienia spod egzekucji wynagrodzenia za pracę zobowiązanego to Sąd podkreśla, iż kwestie te skarżący mogą jedynie podnosić i zgłaszać w postępowaniu egzekucyjnym w myśl przepisów ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2005r., nr 2229, poz. 1954 ze zm.).

Biorąc pod uwagę wskazane powyżej naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

Skarżący byli zwolnieni z kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e ppsa., a zatem wniosek o zasądzenie kosztów zawarty w treści skargi, nie znajduje podstaw.