Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1836/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy: article: art. 272 par. 1 i 2, art. 273 par. 2, art. 277, art. 279, art. 280 par. 1,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca) Sędziowie sędzia NSA Krzysztof Stanik sędzia del. Tomasz Kolanowski Protokolant Marcin Wacławik po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi T. Spółka Akcyjna w Z. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2006 r., sygn. akt I FSK 920/05 oddalającym skargę kasacyjną T. S.A. w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2421/04 w sprawie ze skargi T. Spółka Akcyjna w Z. na decyzję Ministra Finansów z dnia 1 października 2001 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w podatku od towarów i usług za październik 1995 r. oddala skargę o wznowienie postępowania


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 lutego 2006 r., sygn. akt I FSK 920/05, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną T. S.A. w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2421/04, oddalającego skargę na decyzję Ministra Finansów z dnia 1 października 2001 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za październik 1995 r.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest wniesiona przez T. S.A. skarga o wznowienie postępowania zakończonego ww. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Z wywodu przeprowadzonego w skardze o wznowienie postępowania wynika, że decyzją z dnia 8 czerwca 2002 r. Minister Finansów stwierdził nieważność decyzji wymiarowej Izby Skarbowej. Następnie, decyzją z dnia 29 grudnia 2003 r., Minister Finansów uchylił ww. decyzję Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r. Z kolei nieważność ww. decyzji z dnia 29 grudnia 2003 r. stwierdzona została, jak wskazuje Strona, po podjęciu orzeczenia objętego przedmiotowym żądaniem.

Zdaniem Strony oznacza to, że w dacie rozstrzygnięcia NSA z dnia 16 lutego 2006 r. i WSA z 22 marca 2005 r. nie było w obrocie prawnym decyzji wymiarowych Izby Skarbowej, ponieważ cały czas, tj. od dnia 8 czerwca 2002 r., obowiązywały decyzje Ministra Finansów, stwierdzające nieważność decyzji wymiarowych Izby Skarbowej. Okoliczność ta, zdaniem Spółki, powinna być wzięta przez sąd administracyjny pod uwagę przy rozstrzygnięciu. Jak dalej zauważa Strona, z uwagi na rażąco bezprawne wycofanie z obrotu prawnego przez Ministra Finansów, decyzją z dnia 29 grudnia 2003 r., decyzji Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r., Sąd oddalił skargę, albowiem wówczas ani Sąd, ani też Skarżąca, nie wiedziały o niezgodności z prawem działania Ministra Finansów.

Jak dalej wywodzi Skarżąca, decyzja Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r. miała decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej skargi Spółki na decyzję z dnia 1 października 2001 r. W ocenie Strony, zachodzi tutaj nowa okoliczność, istniejąca w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, objętego przedmiotowym żądaniem, a przy tym nieznana, skoro nie tylko Strona, ale również Sąd jej nie dostrzegły.

W ocenie Strony okoliczność ta jest istotna, bowiem gdyby nie zapadło takie - rażąco wadliwe - orzeczenie (decyzja Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 2003 r.) uchylające decyzję Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r., to Skarżąca poinformowałaby Sąd, że decyzje Ministra Finansów z dnia 1 października 2001 r. rozstrzygają o nieistniejących decyzjach Izby Skarbowej, albowiem stwierdzona została ich nieważność decyzją Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r.

W takiej sytuacji, jak dalej argumentuje Strona, Sąd rozpatrując skargi na decyzje Ministra Finansów z dnia 01 października 2001 r. winien był wycofać z obrotu prawnego te decyzje Ministra Finansów, odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej, ponieważ sprawa stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowych Izby Skarbowej rozstrzygnięta jest decyzją Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r. Decyzja Ministra Finansów, z dnia 8 czerwca 2002 r., ma walor prawomocności i nie podlega uchyleniu w żadnym trybie przewidzianym w ustawie Ordynacja podatkowa. Wobec powyższego, zdaniem Spółki, skargi na decyzje Ministra Finansów z dnia 1 października 2001r. były i nadal są zasadne.

Z ostrożności procesowej Strona podała jako podstawę wznowienia również art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - p.p.s.a.) oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt SK 63/06 dotyczący niezgodności z Konstytucją art. 54 § 1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Decyzje Ministra Finansów z dnia 1 października 2001 r., odmawiające stwierdzenia nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa decyzji Izby Skarbowej, zostały oparte między innymi na treści przepisu art. 54 § 1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa, który okazał się niezgodny z Konstytucją, co - zdaniem Skarżącej -powoduje, że decyzje Izby Skarbowej wydane zostały, w zakresie odsetek za zwłokę, bez podstawy prawnej i w związku z tym rażąco naruszają prawo.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów w pierwszej kolejności zauważył, że nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania w sprawie dowód, którym jest wyrok NSA z 10 lipca 2007 r. z uwagi na fakt wniesienia skargi o wznowienie po upływie 3 miesięcy licząc od dnia powzięcia informacji przez Stronę o zawartym w wyroku rozstrzygnięciu.

Zdaniem Ministra Finansów, nie ma również merytorycznych podstaw do wznowienia postępowania, bowiem środek dowodowy (wyrok) powstał po wydaniu prawomocnego orzeczenia w sprawie, a także dlatego, że skarga o wznowienie postępowania nie może stanowić kolejnego etapu postępowania i okazji do oceny zapadłego już prawomocnego orzeczenia przez Stronę w celu jego zmiany. Jak zauważa organ, wszystkie okoliczności sprawy były znane zarówno sądowi wydającemu wyroki z dnia 16 lutego 2006 r., jak i stronom postępowania. Minister Finansów ocenił ponadto, że niezasadna jest również podstawa do wznowienia postępowania, której Skarżąca upatruje w niekonstytucyjności art. 54 § 1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa, bowiem sąd nie stosował tego przepisu, a jedynie dokonywał jego wykładni na potrzeby kontroli działalności administracji publicznej. Niezależnie od powyższego Minister Finansów zauważył, że wspomniany wyrok TK i tak nie mógłby stanowić podstawy do wznowienia postępowania w odniesieniu do odsetek ustalonych na podstawie § 12 ust. rozporządzenia wykonawczego wydanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, bowiem dotyczył niekonstytucyjności przepisu Ordynacji podatkowej, a nie tego rozporządzenia. Końcowo organ wskazał również na okoliczność, że NSA jest związany w sprawie prawomocnym wyrokiem Sądu Najwyższego, poprzedzającym wyroki WSA i NSA.

W piśmie procesowym z dnia 5 czerwca 2008 r., nawiązując do odpowiedzi organu na skargę o wznowienie postępowania, Skarżąca podtrzymała wszelkie swoje wnioski oraz twierdzenia zawarte w skardze o wznowienie postępowania. Dodatkowo Strona podniosła, że udowodniła istnienie wszelkich przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania, a oparcie decyzji administracyjnej na przepisie, który okazał się niezgodny z Konstytucją stanowi rażące naruszenie prawa. Skarżąca zasugerowała również, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania powinien biec od daty doręczenia wyroku z uzasadnieniem, a nie daty wydania wyroku.

Strona oceniła jednocześnie, że w niniejszym postępowaniu sąd musi rozstrzygnąć jednoznacznie, czy wskutek wydania przez Ministra Finansów decyzji z dnia 8 czerwca 2002 r., o stwierdzeniu nieważność wymiarowej decyzji Izby Skarbowej, doszło do stwierdzenia nieważności tych decyzji i czy w związku z powyższym decyzje Ministra Finansów z dnia 1 października 2001 r., odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji Izby Skarbowej, rozstrzygają o nieistniejących decyzjach. Jak ocenia Skarżąca, kwestię tę próbuje samodzielnie rozstrzygnąć Minister Finansów, który wydał nieprawomocną decyzję o wygaśnięciu swoich decyzji z dnia 8 czerwca 2002 r., co pozostaje w rażącej sprzeczności z wyrokiem NSA z dnia 10 lipca 2007 r., sygn. akt I FSK 1439/06, oraz z przepisem art. 259 Ordynacji podatkowej. Strona dodaje, że taką próbę podjął również WSA w Poznaniu w nieprawomocnych wyrokach z 28 grudnia 2007 r., którymi uchylił decyzje Ministra Finansów z 8 czerwca 2002 r., co również pozostaje - zdaniem Spółki - w rażącej sprzeczności z ww. wyrokiem NSA z dnia 10 lipca 2007 r., sygn. akt I FSK 1439/06.

W obu tych postępowaniach Skarżąca stoi na stanowisku, że zgodnie z ostatnio powołanym wyrokiem NSA oraz wyrokami NSA z dnia 17 kwietnia 2007 r. żaden sąd ani Minister Finansów nie mogą w żadnym trybie obalić decyzji Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 2002 r.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu niniejszej sprawy stwierdził, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocny wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.02.2006 r., sygn. I FSK 920/05 uzasadniona nie jest.

Mając na względzie taką jej ocenę odnotować w punkcie wyjścia należy, że wznowienie postępowania umożliwia rozpoznanie sprawy, w której zapadł wyrok prawomocny. Wznowienie postępowania może jednak nastąpić wyłącznie z przyczyn przewidzianych w Dziale VII ustawy z 30.08. 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "ppsa". Skarga o wznowienie postępowania powinna spełniać także wymogi określone w art. 277 i 279 ppsa. Tak więc powinna ona:

1) być wniesiona poza wyjątkami przewidzianymi w przepisach w terminie trzymiesięcznym od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia,

2) zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia,

3) zawierać podstawę wznowienia i jej uzasadnienie,

4) zawierać okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do jej wniesienia,

5) zawierać żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia.

Poza tym warunkiem rozpatrzenia skargi o wznowienie, co wyraźnie wynika z art. 280 § 1 ppsa, jest wniesienie skargi w terminie i oparcie jej na ustawowej podstawie wznowienia. Brak jednego z tych warunków powoduje to, że rozpatrywanie skargi o wznowienie jest niemożliwe, skutkuje więc jej odrzuceniem.

Badanie dopuszczalności skargi o wznowienie nie jest badaniem zasadności skargi, a jedynie badaniem warunków umożliwiających rozpatrywanie samej skargi. Oceny dokonuje się na podstawie twierdzeń zawartych w skardze. Na tym etapie sąd nie bada trafności powołanych podstaw wznowienia postępowania, a tylko fakt ich powołania. To wstępne badanie skargi o wznowienie co do zasady odbywa się na posiedzeniu niejawnym (art. 280 § 1 ppsa). Może być ono jednak połączone z rozpoznaniem sprawy. W takiej sytuacji stosownie do art. 281 ppsa Sąd wyznacza rozprawę, na której bada dopuszczalność wznowienia.

Badanie to może przy tym przeprowadzić w dwojaki sposób, tj.: 1) traktując tę kwestię odrębnie, jako pewnego rodzaju samodzielne postępowanie, po zakończeniu którego albo odrzuca skargę, albo przystępuje do badania sprawy, 2) łącząc badanie dopuszczalności wznowienia z badaniem istoty sprawy (vide: T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, Część pierwsza, Tom I, Wyd. Praw., W - wa 1997 r., który omawia podobne do stosowanych w tej sprawie uregulowania instytucji wznowienia postępowania cywilnego).

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał za celowe łączne badanie dopuszczalności wznowienia z badaniem istoty sprawy. Dokonując tej oceny odnotować trzeba, że przedmiotowa skarga o wznowienie w tej sprawie oparta została na dwu podstawach określonych w: 1) art. 273 § 2 ppsa, tj. wykryciu takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu i 2) art. 272 § 1 ppsa, tj. wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją.

W przypadku tej pierwszej podstawy strona powołała się na okoliczność, o której dowiedziała się z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.07.2007 r., sygn. I FSK 1439/06, że będące przedmiotem kontroli sądowej decyzje Ministra Finansów odmawiały stwierdzenia nieważności nieistniejących decyzji Izby Skarbowej, gdyż przez cały czas była w obrocie prawnym decyzja Ministra Finansów z dnia 8.06.2002 r. stwierdzająca nieważność decyzji wymiarowych Izby Skarbowej.

Skargę o wznowienie postępowania co do zasady, jak to już wyżej wskazano, ze względu na treść art. 277 ppsa wnosi się w terminie trzymiesięcznym, licząc od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą wznowienia jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji, od dnia w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.07.2007 r. strona otrzymała 3.09.2007 r., co wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy o sygnaturze I FSK 1439/06, skargę o wznowienie wniosła zaś 26.11.2007 r., a więc w terminie trzymiesięcznym, o którym mowa wyżej. Przyjąć więc należy, że zachowany został termin do wniesienia skargi, powołana też została ustawowa podstawa wznowienia, o której mowa w art. 273 § 2 ppsa .

W przypadku podstawy określonej w art. 272 § 1 ppsa ustawodawca określił inny termin na wniesienie skargi o wznowienie niż w pozostałych podstawach, wskazując w § 2 art. 272 ppsa, że w sytuacji określonej w art. 272 § 1 ppsa skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Strona opierając skargę o wznowienie na podstawie określonej w art. 272 § 1 popsa wskazała na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16.10.2007 r., sygn. SK 63/06 opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23.10.2007 r., w którym stwierdzono niezgodność art. 54 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w zakresie wskazanym w tym wyroku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 84 oraz z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Mając na uwadze datę ogłoszenia wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz datę wniesienia skargi o wznowienie postępowania należy również i w przypadku tej podstawy stwierdzić, że zachowany został termin, o którym mowa wyżej, a także, że powołana została ustawowa podstawa wznowienia, określona w art. 272 § 1 ppsa.

Przechodząc w tym stanie rzeczy do oceny trafności powołanych podstaw należy w pierwszej kolejności odnieść się do pierwszej z nich. W myśl art. 272 § 2 ppsa można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Z przepisu tego wynika, że chodzi o wykrycie późniejsze tych okoliczności tj. dowiedzenie się o ich istnieniu w czasie, w którym powołanie ich w zakończonym postępowaniu było niemożliwe. Wykrycie, o którym mowa w tym przepisie odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnionych i podówczas nie zgłaszanych, bowiem nie były one znane stronom. Sytuacja taka nie odnosi się jednak do okoliczności i dowodów jawnych, wynikających z materiału poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżonych przez stronę (vide: wyrok NSA z dnia 19.04.2005 r., sygn. GSK 1242/04, System Informacji Prawniczej LEX - Lex nr 176988) czy też nawet orzekający w sprawie Sąd. Okoliczności te muszą przy tym istnieć w trakcie zakończonego postępowania, ale nie były nim objęte. Muszą być też tego rodzaju, aby powołanie ich mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Strona nową okoliczność upatruje w wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji Ministra Finansów z dnia 29.12.2003 r. uchylającej własną decyzję z dnia 8.06.2002 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowych. Wyeliminowanie z obrotu prawnego wskazanej wyżej decyzji nastąpiło wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5.06.2006 r. w sprawie o sygn. III SA/Wa 1190/06. W wyroku tym Sąd ten w pkt 1 stwierdził bowiem nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Finansów z dnia 29.12.2003 r., które to rozstrzygnięcie uprawomocniło się na etapie postępowania przed Sądem I instancji. Skarga kasacyjna wniesiona bowiem została od pkt 2 tego wyroku stwierdzającego nieważność decyzji Ministra Finansów z dnia 8.06.2002 r. Wskazany wyżej wyrok, jak też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznający skargę kasacyjną od pkt 2 tegoż wyroku - ten ostatni bowiem wyrok ogłoszony został dnia 10.07.2007 r., sygn. I FSK 1439/06, zapadły po wydaniu wyroku objętego skargą o wznowienie postępowania. Okoliczności powołane przez stronę nie istniały zatem w trakcie zakończonego postępowania objętego skargą o wznowienie. Postępowanie to bowiem zostało zakończone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.02.2006 r. Nie ma też przy tym większego znaczenia to, że stwierdzenie przez sąd administracyjny nieważności decyzji nawiązuje do stanu prawnego z dnia wydania wadliwej decyzji. Wskazana przez stronę jako podstawa wznowienia okoliczność nie istniała w trakcie zakończonego postępowania, nie może więc stanowić podstawy wznowienia postępowania.

Nie można też zgodzić się ze stroną, by zachodziła w tej sprawie podstawa do wznowienia postępowania określona w art. 272 § 1 ppsa. Z przepisu tego wynika, że można żądać wznowienia także w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Akt normatywny zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny stanowi ustawową podstawę wznowienia postępowania sądowego, w sytuacji, gdy akt ten był podstawą wydania orzeczenia objętego skargą o wznowienie. W sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.02.2006 r. przepis art. 54 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w zakresie zakwestionowanym nie był podstawą rozstrzygnięcia Sądu. Przedmiotem tej sprawy była ocena wydanych przez organ podatkowy decyzji wszczętych w trybie nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowych dotyczących przy tym należności podatkowych powstałych przed wejściem w życie Ordynacji podatkowej. Badaniem objęte więc były przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, tj. między innymi, czy doszło do naruszenia prawa obowiązującego przy wydawaniu decyzji wymiarowych w sposób kwalifikowany, a nie ocena prawidłowości zastosowania art. 54 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, w sytuacji objętej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego tj. w przypadku dokonania w postępowaniu zabezpieczającym przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego zajęcia środków pieniężnych, rzeczy lub praw majątkowych, a następnie zaliczenia środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży rzeczy lub praw na poczet zaległości podatkowych.

Wobec powyższego uznać należało i zgłoszone w tej sprawie podstawy wznowieniowe za bezzasadne w związku z czym Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 282 § 2 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przedmiotową skargę o wznowienie postępowania oddalił.

O kosztach postępowania nie orzekano bowiem regulacje rozdz. 1 Działu V ppsa nie dają ku temu podstaw.

-----------------------

8