Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA 2051/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spraw.) Sędziowie: NSA Stanisław Gronowski Asesor WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Arkadiusz Zawada po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2003r. Nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia biegłym sądowym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2003r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną przez Pana M. R. decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] marca 2003 r. w przedmiocie odmowy ustanowienia go ponownie biegłym sądowym w dziedzinie budownictwa na kolejną kadencję.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Sądu Okręgowego w P. stwierdził, iż nie daje on gwarancji należytego wykonywania obowiązków biegłego. Wpłynęło bowiem do prezesa sądu pismo Prokuratora Okręgowego w P. zawierające szereg zastrzeżeń odnośnie rzetelności i zachowania biegłego w sprawie[...], formy sporządzanych przez niego pism oraz braku udzielenia odpowiedzi na poszczególne pytania. Ponadto wymieniony biegły w pismach kierowanych do sądu w tej sprawie jak i w innej [...] używał sformułowań nie licujących z powagą sądu i nie odpowiadających przyjętym zwyczajom toczenia sporu.

Pan M. R. odwołał się do Ministra Sprawiedliwości. Podniósł, iż zarzuty przeciwko jego pracy w sprawie [...] są niezasadne, a pismo Prokuratora Okręgowego zawiera szereg nieporozumień i wewnętrznych sprzeczności. Przyznał, że nie zna języka prawnego czy procedur prawnych, nie można mu jednak zarzucić braku rzetelności czy udzielania odpowiedzi na postawione pytania.

Minister Sprawiedliwości podzielił pogląd Prezesa Sądu Okręgowego w P. co do oceny postawy pana M. R. jako biegłego sądowego poprzedniej kadencji jako budzącej zastrzeżenia. W szczególności uznał zarzuty, iż w pismach kierowanych do sądu używa sformułowań nie licujących z jego powagą i nie odpowiadających zasadom postępowania. Dodatkowo oparł się na piśmie Prokuratora Okręgowego w P. z dnia [...] sierpnia 2002 r. skierowanym do Prezesa Sądu zawierające szereg zastrzeżeń odnośnie rzetelności i zachowania biegłego w sprawie [...], formy sporządzanych przez niego pism oraz braku udzielenia odpowiedzi na poszczególne pytania w sprawie, w której wykonywał opinię.

Pan M. R. tłumaczył, iż użycie w pismach sformułowań zarzucających Prokuratorowi Okręgowemu kłamstwa, pomówienia, oszczerstwa i bzdury wynikało z nieznajomości procedur, ponieważ jako specjalista w zakresie budownictwa nie zna języka prawnego. Powoływał się na rzetelność swoich opinii, także w sprawie [...], w której wykazał w jego ocenie zawyżenie kosztów modernizacji budynku stacyjnego.

Twierdzenia te nie wpłynęły na ocenę zasadności zaskarżonej decyzji i Minister Sprawiedliwości wskazał, iż biegłym sądowym, w myśl § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r. w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych (Dz. U. Nr 18, poz. 112 ze zm.), może być osoba, która daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego. Powołał się na utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż pojęcie rękojmi należy łączyć z całością cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego sądowego składających się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. (m.in. wyroki NSA z dnia 18 listopada 1998 r. sygn. akt II S.A. 1378/98, z dnia 11 stycznia 1993 r. sygn. akt II S.A. 390/92, z dnia 13 kwietnia 2000 r. sygn. akt II S.A. 115/00).

Z tych względów osoba biegłego nie może nasuwać jakichkolwiek podejrzeń, braku obiektywizmu czy nierzetelności. Minister podkreślił, że biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych, a sporządzona przez niego opinia stanowi dowód w postępowaniu przed sądami oraz innymi władzami i organami wymiaru sprawiedliwości. Osoba biegłego nie może nasuwać jakichkolwiek zastrzeżeń mogących podważać zaufanie do niej. ( NSA w wyroku z dnia 25 października 1999 r. sygn. akt II SA 1680/99) Od biegłego sądowego można i należy wymagać, aby znał podstawowe instytucje prawa procesowego ( vide: NSA w orzeczeniu z dnia 26 maja 1999 r. sygn. akt II SA 806/99). Dlatego nieznajomość języka prawnego i procedur prawnych nie może tłumaczyć niewłaściwego zachowania biegłego bądź zastrzeżeń co do formy jego pism.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości Prezes Sądu Okręgowego w P. zasadnie uznał, że pan M. R. nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego sądowego odmawiając ustanowienia go biegłym sądowym w dziedzinie budownictwa na kolejną kadencję.

W skardze złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego pan M. R. wnosił o zmianę zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Prezesa Sądu Okręgowego w P.. Podnosił, że decyzje obu organów powołują się na skargę Prokuratora Okręgowego w P. wniesioną w związku z wykonaną opinią w sprawie [...]. Wskazał, iż mimo przedstawienia pisemnych zarzutów wobec tej skargi odnośnie nie prawdziwości zawartych w niej twierdzeń, jak i w notatce do niej dołączonej, to uzasadnienie zaskarżonych decyzji nie odnosi się do jego zarzutów. Na poparcie swojego stanowiska załączył "dowody nieprawdziwości twierdzeń zawartych w skardze Prokuratora i notatce będącej jej załącznikiem oraz sto dwadzieścia stron zawierających postanowienie o powołaniu biegłego, swoją opinię jako biegłego z załącznikami i skargę z notatką."

Wnosił też o zobowiązanie Prezesa Sądu Okręgowego w P. do usunięcia z jego akt osobowych przedmiotowej skargi z załącznikami wobec faktu udowodnienia podawania nieprawdy przez Prokuratora Okręgowego w P. .

W piśmie z dnia [...] sierpnia 2003r. złożonym w toku postępowania wskazywał ponadto na fakt, że na skutek decyzji Ministra o odmowie ustanowienia go ponownie biegłym sądowym z każdym tygodniem traci klientów i jest coraz bardziej wypychany z rynku, na którym działał jako biegły sądowy. Bez nominacji na funkcję biegłego jest już praktycznie bezrobotny, ponieważ będzie zmuszony zawiesić działalność gospodarczą.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie. Powoływał się na dotychczasowy stan faktyczny i argumenty zawarte w obu decyzjach, w szczególności utrwalony w powołanym orzecznictwie NSA pogląd co do rozumienia pojęcia rękojmi. Jego zdaniem skarżący jako biegły nie wykazał się właściwą postawą wobec wykonywanych obowiązków i Prezes Sądu Okręgowego w P. dokonał właściwej oceny w ramach uznania administracyjnego, czy kandydat posiada przymiot rękojmi należytego wykonywania obowiązków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. 153 p.1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do NSA przed 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /dalej zwane p.p.s.a. , Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.1270/.

Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Innymi słowy sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Badając pod tym kątem zaskarżone decyzje Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, skarga jest więc nieuzasadniona.

Przesłanką materialnoprawną wydanych decyzji są przepis w nich wskazany, tj. § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r. w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych (Dz. U. Nr 18, poz. 112 ze zm.), który stanowi, że biegłym sądowym może być osoba, która daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego. Wizerunek osoby biegłego sądowego potwierdza swoim autorytetem prezes sądu, przy którym biegły jest ustanowiony.

Zaskarżone decyzje powołały się na bogaty dorobek orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, który niejednokrotnie wypowiadał się, co ustawodawca rozumie pod pojęciem rękojmi. Jak wskazał w uzasadnieniu Minister Sprawiedliwości wiąże się z tym całość cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego sądowego składających się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego.

W ocenie Sądu podkreślić należy fakt, że biegły jest osobą zaufania publicznego, a z racji wykonywanych czynności pomocniczych na potrzeby sądów i prokuratury w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych - oprócz niekwestionowanej wiedzy i najwyższych kwalifikacji - musi posiadać zaufanie tych organów wymiaru sprawiedliwości do jego osoby. Wynika to zarówno z art. 284 kodeksu postępowania cywilnego jak i art. 198 § 1 kodeksu postępowania karnego.

Korzystanie z wiedzy specjalnej biegłego zarówno w postępowaniu przed sądami jak i prowadzonym przez prokuratorów polega nie tylko na udziale biegłego w wizjach, oględzinach, wydawanie opinii pisemnych czy ustnych, ale przede wszystkim rzeczowa, profesjonalna i wyważona umiejętność obrony wydanej opinii z zakresu wiadomości specjalnych - w każdej sytuacji kwestionowania jej przydatności.

W praktyce kwestionowanie przydatności wykonanej przez biegłego opinii – ma miejsce najczęściej ze strony uczestnika postępowania cywilnego, czy karnego, ale nie jest rzadkością, że uwagi do jej merytorycznej zawartości zgłasza organ wymiaru sprawiedliwości, który zlecił jej wydanie, krytykując brak konkretnych odpowiedzi realizujących zakreśloną postanowieniem tezę dowodową. Takie sytuacje formalnie przewiduje procedura, np. w art. 198 § 3 kodeksu postępowania karnego stanowiąc, że "w razie potrzeby organ procesowy może wprowadzić zmiany co do zakresu ekspertyzy lub postawionych pytań oraz stawiać pytania dodatkowe", czy też art. 285 § 3 kodeksu postępowania cywilnego zakładając, że jeżeli biegły nie może na razie udzielić wyczerpującej opinii, sąd wyznaczy termin dodatkowy do jej przedstawienia i 286 kpc przewidując, że sąd może zażądać ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie, może też w razie potrzeby zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych.

Argumenty te wskazują, że specyfika dowodu z opinii biegłego polega m.in. na tym, że zawartość merytoryczna takiej opinii może być - i w praktyce często jest - w toku postępowania przedmiotem "krytyki", zarówno co do wartości dowodowej opinii jak i wystarczających kwalifikacji biegłego.

Rozważania te zmierzają do wykazania, że w takich warunkach pracy biegłego sądowego istotną rolę odgrywa jego profesjonalna, wyważona i bezstronna postawa, umiejętność obrony prezentowanych racji w sposób rzetelny i pozbawiony osobistych emocji w stosunku do adwersarza krytycznie odnoszącego się do jego opinii.

Innymi słowy, umiejętność profesjonalnego i bezstronnego zachowania się w sytuacjach kwestionowania opinii jego autorstwa, które nierzadko zmierzają do podważenia autorytetu zawodowego biegłego i mogą być dla niego stresujące - ma niebagatelne znaczenie dla jej oceny merytorycznej i przydatności w toku postępowania. Należy bowiem podkreślić, że specyfika tej pracy – wiąże się nierozerwalnie z krytyką dowodu z opinii biegłego -- przede wszystkim przez stronę procesu, dla której dowód ten jest niekorzystny. Zdarza się także niejednokrotnie, że i organ zlecający wykonanie opinii wyraża swoją dezaprobatę w formie przewidzianej prawem: w postaci skargi do prezesa sądu, czy też nie przyznania w całości żądanego wynagrodzenia. Takie sytuacje nie usprawiedliwiają nieprofesjonalnych i nadmiernie emocjonalnych reakcji ze strony biegłego, utraty kontroli nad używanymi w swojej obronie argumentami.

Taka sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej i zaprezentowana przez biegłego postawa została poddana ocenie przez organ uprawniony - prezesa właściwego sądu - przy ponownym ubieganiu się o powołanie na kolejną kadencję.

Wbrew stanowisku Skarżącego, organ uprawniony do oceny kandydata na biegłego na kolejną kadencję - nie musiał oceniać, czy rację miał prokurator w kierowanej doń skardze, czy też biegły wydający opinię na zlecenie tego organu.

Nie ma także znaczenia dla oceny prawidłowości wydanych decyzji treść złożonej Sądowi opinii w zleconej mu sprawie. Jej przydatność i wartość merytoryczną oceniać będzie - w uzasadnieniu wydanego orzeczenia - organ na zlecenie którego została wydana i ewentualnie zainteresowane strony tego postępowania w złożonych środkach odwoławczych.

Wystarczającą natomiast przesłanką do negatywnej oceny Pana M. R. jako kandydata na biegłego kolejnej kadencji jest nieprofesjonalna forma prezentowanych racji. Poziom polemiki jaką zaprezentował on w odpowiedzi na skargę prokuratora okręgowego - wszak dotyczącej zastrzeżeń do wydanej opinii, w szczególności użyte w pismach słownictwo - nie uwidaczniają cech charakteru pożądanych u kandydata na biegłego sądowego: prawości, szlachetności, bezstronności, czy umiejętności rzeczowego doboru słów przy prezentowaniu swojej argumentacji, co podważa zaufanie do jego osoby.

Nie ulega wątpliwości, że istotą pełnionej funkcji biegłego sądowego jest autorytet w szeroko pojętym rozumieniu: zarówno najwyższej klasy profesjonalizmu zawodowego w dziedzinie wiedzy specjalnej, jak i etyczny, związany z posiadaniem wskazanego wyżej zespołu cech charakteru i prezentowanej postawy: rzetelności, dbałości o zaufanie sądu i swojego wizerunku bezstronności. Na ten bowiem szeroko rozumiany autorytet biegłego powołują się organy wymiaru sprawiedliwości w wydawanych orzeczeniach i nie może on budzić wątpliwości.

Ubocznie należy podnieść, że Sąd nie podziela argumentów wskazanych przez Skarżącego w piśmie oznaczonym datą [...] sierpnia 2003r., że bez nominacji na funkcję biegłego jest już praktycznie bezrobotny, traci klientów i będzie zmuszony zawiesić działalność gospodarczą. Jest to zarzut bezprzedmiotowy, bowiem na skutek zaskarżonych decyzji Skarżący nie utracił swoich uprawnień zawodowych. Natomiast będąc biegłym sądowym nie mógł działać na potocznie rozumianym "rynku" jako biegły sądowy, bowiem § 14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r. w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych zakreślił ów "rynek" wyłącznie do wydawania opinii na zlecenie sądu lub organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych w zakresie tej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innych umiejętności, dla której ustanowienie nastąpiło.

Dlatego używanie pieczątki z tytułem biegłego sądowego do innych celów niż określone w tym przepisie byłoby bezprawne.

Mając powyższe na uwadze, skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.,Nr 153, poz.1270).