Wyrok NSA, sygn. akt V SA 1730/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 6, art. 4 ust. 1, art. 23 ust. 2, art. 40 ust. 1-3, art. 42, art. 45 ust. 5, art. 70 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
article: art. 28, art. 36
journal: Dz.U. 1984 nr 17 poz. 76
law: Konwencja celna dotycząca międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR (Konwencja TIR) sporządzona w Genewie dnia 14 listopada 1975 r.
Teza: Jeżeli przewoźnik postąpił wbrew obowiązkom określonym w art. 42 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, lecz towar celny dostarczył importerowi, który go odebrał, to trudno przypisać mu działanie na własny rachunek i we własnym imieniu.

TEZY

Jeżeli przewoźnik postąpił wbrew obowiązkom określonym w art. 42 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, lecz towar celny dostarczył importerowi, który go odebrał, to trudno przypisać mu działanie na własny rachunek i we własnym imieniu.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi "S.-B." w B. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 13 sierpnia 1999 r. (...) w przedmiocie wymiaru cła - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

W dniu 21.10.1994 r. Dyrektor Urzędu Celnego w T. przekazał Dyrektorowi Urzędu Celnego w W. towar celny w postaci jaj kurzych, przewożony pod osłoną karnetu TIR, celem dokonania odprawy celnej ostatecznej.

Posiadaczem karnetu TIR był białoruski przewoźnik - "S.-B." w B., który zobowiązał się do dostarczenia towaru w ciągu 7 dni do wskazanego w karnecie TIR urzędu celnego odbiorczego.

Odbiorcą towaru według listu przewozowego CMR była polska firma "J." Eksport-Import Art. Spożywczych i Przemysłowych - Jarosław Cz. w W.

W związku z tym, że towar określony w manifeście karnetu TIR nie został dostarczony do wyznaczonego urzędu celnego odbiorczego we wskazanym terminie - Dyrektor UC w W. wszczął z urzędu postępowanie celne, w trakcie którego ustalił, ze firma "J." nie istnieje oraz że potwierdzenie dostarczenia towaru do Urzędu Celnego w W. zostało sfałszowane, bowiem fakt dokonania odprawy celnej nie został odnotowany w ewidencji prowadzonej przez ten organ.

Wskazując, że przedmiotowy towar został wprowadzony na polski obszar celny w wyniku naruszenia postanowień Konwencji TIR oraz w sposób niezgodny z postanowieniami polskiego prawa, Dyrektor UC w W. decyzją z 31.10.1995 r. (...) wymierzył należności celne ciążące na tym towarze i wezwał do ich uiszczenia posiadacza karnetu TIR.

Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez posiadacza karnetu TIR, Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W wyniku rozpatrzenia skargi posiadacza karnetu TIR na decyzję organu odwoławczego, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 stycznia 1998 r. V SA 2786/96 uchylił decyzję organu odwoławczego, jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Po ponownym rozpatrzeniu odwołania posiadacza karnetu TIR od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 31.10.1995 r. organ odwoławczy decyzją z dnia 13 sierpnia 1999 r. (...) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W skardze do NSA, zmodyfikowanej częściowo w piśmie z dnia 5 kwietnia 2000 r., skarżący - "S.-B." wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji zarzucając, że decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem:

- art. 30 ustawy o NSA przez nieuwzględnienie oceny prawnej wyrażonej w wyroku NSA z dnia 23 stycznia 1998 r. V SA 2786/96,

- art. 7, art. 10, art. 77 par. 1, art. 79 i art. 81 Kpa przez nieprzeprowadzenie wskazanego przez Sąd w ww. wyroku zakresu postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy przewoźnik miał możliwość przeciwdziałania zaistniałym w sprawie naruszeniom Konwencji TIR oraz czy może być uznany za podmiot dokonujący obrotu towarowego za granicą, a także niezapewnienie skarżącemu udziału w każdym stadium postępowania i zaniechanie poinformowania go o tym, że toczy się nowe postępowanie przed organem odwoławczym /art. 10 par. 1 i art. 79 par. 2 Kpa/ oraz uznaniu za udowodnione okoliczności, co do których skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się /art. 81 Kpa/,

- art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ przez przyjęcie, że skarżący był podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą.

Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o oddalenie skargi z motywów zbieżnych z zawartymi w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, wydanej przez organ odwoławczy, stanowiły przepisy art. 8, art. 11, art. 21, art. 28 i art. 36 Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR - Konwencja TIR /Dz.U. 1984 nr 17 poz. 76/ oraz art. 4 ust. 1, art. 23 ust. 2, art. 24, art. 42 i art. 45 ust. 5 prawa celnego.

Organ odwoławczy wskazał, że z powołanych przepisów Konwencji TIR oraz z art. 42 prawa celnego wynika, że podstawowym obowiązkiem przewoźnika jest dostarczenie towaru do docelowego urzędu celnego i przedstawienie karnetu TIR w celu jego zwolnienia.

Niewykonanie tego obowiązku i niedostarczenie towaru do docelowego urzędu celnego stanowi naruszenie postanowień Konwencji TIR i zdaniem organu odwoławczego daje podstawę do obciążenia posiadacza karnetu TIR należnościami celnymi za towar wprowadzony do obrotu wbrew przepisom prawa.

Powyższe stanowisko organu odwoławczego nie znajduje jednak oparcia w przepisach prawa powołanych na jego uzasadnienie. Stanowiska tego nie uzasadniają w szczególności powołane przez organ odwoławczy przepisy art. 8 i art. 11 Konwencji TIR, gdyż nie dotyczą one uiszczenia należności celnych przez przewoźnika, lecz przez stowarzyszenie poręczające. Obowiązek uiszczenia należności celnych przez przewoźnika nie wynika również z powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów art. 21 i art. 28 Konwencji TIR, gdyż pierwszy z tych przepisów dotyczy jedynie obowiązku przedstawienia do kontroli pojazdu wraz z ładunkiem i odnoszącym się do niego karnetem TIR, natomiast drugi określa przesłanki zwolnienia karnetu TIR. Także powołany przez organ odwoławczy przepis art. 36 Konwencji TIR nie stanowi samoistnej podstawy do obciążenia przewoźnika obowiązkiem zapłaty należności celnych, gdyż nie przewiduje on żadnych własnych sankcji za naruszenie postanowień tej Konwencji, odsyłając w tym zakresie do prawa wewnętrznego państwa, w którym naruszenie zostało dokonane.

W związku z tym odpowiedź na pytanie, czy naruszenie przez przewoźnika postanowień Konwencji TIR daje podstawę do obciążenia go obowiązkiem zapłaty należności celnych od towaru wprowadzonego na polski obszar celny, ale niedostarczonego do wyznaczonego urzędu celnego odbiorczego, oceniana być musi według mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./.

Analiza przepisów prawa celnego, powołanych przez organ odwoławczy w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji /art. 4 ust. 1, art. 23 ust. 2, art. 24, art. 42 i art. 45 ust. 5/, nie pozwala na stwierdzenie, że dają one podstawę do obciążenia przewoźnika obowiązkiem zapłaty należności celnych, gdyż obowiązek taki zgodnie z art. 4 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 6 spoczywa wyłącznie na podmiocie dokonującym obrotu towarowego z zagranicą.

Pogląd taki został zresztą wyrażony w wydanym w sprawie wyroku z dnia 23 stycznia 1998 r. V SA 2786/96. W wyroku tym Sąd wskazał na konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy w stanie faktycznym sprawy przewoźnik przekształcił się w podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i we własnym imieniu /art. 2 pkt 6 prawa celnego/. Przekształcenie takie nie mogło nastąpić wyłącznie w wyniku niewykonania przez przewoźnika obowiązku dostarczenia towaru do urzędu celnego wskazanego w dokumencie przekazowym /art. 42 prawa celnego/, gdyż niewykonanie tego obowiązku uprawniało organ celny jedynie do pobrania opłaty manipulacyjnej dodatkowej /art. 70 ust. 2 pkt 3 prawa celnego/, nie stanowiło natomiast podstawy do obciążenia skarżącego obowiązkiem zapłaty należności celnych.

Wskazany w wyroku NSA z dnia 23 stycznia 1998 r. V SA 2786/96 zakres postępowania dowodowego wymagał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego także w postępowaniu karnym.

W szczególności konieczne było zapoznanie się z aktami i wynikami dochodzenia prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w B.-P. (...) w celu stwierdzenia, czy dokonane w tym postępowaniu ustalenia potwierdzają stanowisko organów celnych, że przewoźnik działał na własny rachunek i we własnym imieniu jak podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą, czy też ustalono faktycznego odbiorcę towaru, któremu w rozpatrywanej sprawie może być przypisany przymiot importera i obowiązek zapłaty należności celnych. Zważyć bowiem trzeba, ze jeżeli przewoźnik postąpił wprawdzie wbrew obowiązkom określonym w art. 42 prawa celnego, lecz towar celny dostarczył importerowi, który go odebrał, to trudno przypisać mu działanie na własny rachunek i we własnym imieniu.

Organ odwoławczy nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie wskazanym przez Sąd, co czyni uzasadnionym zarzut skargi, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy /art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa/.

Z powyższych względów, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku.