Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1106/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant Asystent sędziego Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 r. sprawy ze skargi K. J.-Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 138 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia K. J.-Z.:

- odsetek za zwłokę, w łącznej kwocie 69 876 zł od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 11.2000 r. – 02. 2011 r., 04. 2011 r. – 10. 2001 r., 04. 2002 r. – 11. 2002 r. , 01. 2003 r., 03. 2003 r., 11. 2003 r., 03. 2004 r. , 06. 2004 r. – 09. 2004 r. ,02. 2005 r. – 05. 2005 r. w kwocie 47 897,79 zł.;

- odsetek za zwłokę, w łącznej kwocie 13 062 zł od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 08. 2001 r. – 10. 2001 r. , 04-05. 2002 r., 07-08. 2002 r., 10-11. 2002 r., 01.2003 r., 03.2003 r., 05.2003 r. -11.2003 r. , 06-08. 2004 r., 02. 2005 r. – 06. 2005 r. w kwocie 9 644,71 zł;

- odsetek za zwłokę, w łącznej kwocie 1 266 zł od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od nieopłaconych składek za okres 04.2002 r. – 08. 2002 r., 11. 2002 r., 01. 2003 r., 03. 2003 r., 05. 2003 r., 07. 2003 r. - 10. 2003 r., 04. 2005 r. w kwocie 883, 82 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

K. J.-Z. wnioskiem z dnia 28 stycznia 2014 r. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wyrażenie zgody na spłatę zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02. 2005 r. do 06. 2005 r., w miesięcznych ratach, w wysokości 200 zł. Jednocześnie strona wniosła o umorzenie odsetek od zaległych kwot. Uzasadniając wskazała, że powstanie zaległości było następstwem niezależnych od niej okoliczności, wynikających z jej stanu zdrowia. Osiągane przez nią dochody nie wystarczają na pokrycie kosztownego leczenia onkologicznego i kardiologicznego. Posiadany przez nią majątek, tj. segment mieszkalny obciążony jest hipoteką, znacznie przekraczającą wartość budynku.

Pismem z dnia [...] strona została poinformowana o ustawowych przesłankach umorzenia zaległych należności oraz rozłożenia spłaty zaległości w ratach. Ponadto została wezwana do złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, nadesłania dokumentacji potwierdzającej podniesioną we wniosku argumentację, rozliczenia roczne PIT za lata 2010-2012, potwierdzenia zapłaty należności niepodlegających uldze, propozycji spłat pozostałego zadłużenia.

Ze złożonego w dniu [...] oświadczenia wnioskodawczyni o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynika, że strona nie prowadzi działalności gospodarczej od dnia 15 czerwca 2005 r. Osiąga miesięczny dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1533,10 zł netto oraz z tytułu świadczenia rentowego wypłacanego przez "A" w wysokości 952,50 zł netto. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz z kosztami leczenia w łącznej wysokości 1450 zł. Ponadto z osiąganych miesięcznych dochodów spłaca ratę w wysokości 700 zł z tytułu kredytu zaciągniętego w "B". Jest właścicielem domu jednorodzinnego w zabudowie szeregowej położonego w Ł. Jedynym składnikiem mienia ruchomego jest telewizor marki Grundig z 2002 r. Z uwagi na stan zdrowia (potwierdzony obszerną dokumentacją medyczną), który był przyczyną powstałych zaległości, strona nie widzi żadnych szans na poprawę swojej sytuacji materialnej. Powyższe okoliczności nie pozwalają na spłatę powstałych zaległości bez uszczerbku w zakresie zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. Do wniosku strona załączyła dokumenty potwierdzające zły stan zdrowia, wysokość osiąganych miesięcznych dochodów oraz wysokość ponoszonych wydatków.

Pismem z dnia [...] strona została poinformowana, że wniosek u o rozłożenie należności na raty pozostał bez rozpatrzenia, z uwagi na nieopłacenie przez wnioskodawczynię należności niepodlegających uldze.

Następnie decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia K. J.-Z.:

- odsetek za zwłokę, w łącznej kwocie 69 876 zł od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 11.2000 r. – 02. 2011 r., 04. 2011 r. – 10. 2001 r., 04. 2002 r. – 11. 2002 r. , 01. 2003 r., 03. 2003 r., 11. 2003 r., 03. 2004 r. , 06. 2004 r. – 09. 2004 r. ,02. 2005 r. – 05. 2005 r. w kwocie 47 897,79 zł.;

- odsetek za zwłokę, w łącznej kwocie 13 062 zł od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 08. 2001 r. – 10. 2001 r. , 04-05. 2002 r., 07-08. 2002 r., 10-11. 2002 r., 01.2003 r., 03.2003 r., 05.2003 r. -11.2003 r. , 06-08. 2004 r., 02. 2005 r. – 06. 2005 r. w kwocie 9 644,71 zł;

- odsetek za zwłokę, w łącznej kwocie 1 266 zł od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od nieopłaconych składek za okres 04.2002 r. – 08. 2002 r., 11. 2002 r., 01. 2003 r., 03. 2003 r., 05. 2003 r., 07. 2003 r. - 10. 2003 r., 04. 2005 r. w kwocie 883, 82 zł.

Uzasadniając organ wskazał, że w niniejszej sprawie, stan majątkowy skarżącej, osiągane przez nią dochody, jak również bieżące regulowanie innych zobowiązań, pozwalają stwierdzić, że nie wystąpiły szczególne okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek, na podstawie art. 28 ust. 3 i ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca zarzuciła nieprzeanalizowanie przez organ jej sytuacji materialnej i osobistej. Wskazana przez nią argumentacja, w szczególności stan zdrowia, który był przyczyną powstania zaległości, koszty leczenia czy też brak majątku pozwalającego na wyegzekwowanie należnych kwot, nie zostały przez organ wzięte pod uwagę. Skarżąca podniosła nadto, że organ nie uzasadnił w sposób wyczerpujący decyzji I instancji. Powołując przepis art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie określił, z jakich przyczyn uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia żadnej z zawartych w tym przepisie przesłanek umorzenia należności. W ocenie skarżącej jej udokumentowany stan zdrowia oraz wysokość kosztów leczenia stanowią szczególną przesłankę, wynikającą z art. 28 ust. 3a ustawy, wskazującą na możliwość umorzenia zaległych składek. Podkreśliła, że złożony przez nią w dniu 28 stycznia 2014 r. wniosek nie miał na celu próby uniknięcia spłaty zaległych składek. Potwierdziła gotowość spłaty łącznej kwoty należności głównej i wniosła o umorzenie odsetek od tej kwoty, z uwagi na przedstawione okoliczności.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z dnia [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że po przeanalizowaniu całości zgromadzonego materiału dowodowego, kierując się słusznym interesem społecznym, mając na względzie zabezpieczenie wypłat świadczeń dokonywanych przez ZUS, stwierdził, że nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym i tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności możliwe jest podjęcie decyzji o umorzeniu. Ciężar wykazania tych okoliczności należy do osoby zobowiązanej.

Zdaniem organu ponownie rozpoznającego sprawę decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek została wydana prawidłowo. Rozpatrując wniosek o umorzenie Zakład uwzględnił wszystkie powołane przez skarżącą argumenty. Zgodnie z obowiązującymi przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w wyjątkowych przypadkach, gdy osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości wywiązać się ze zobowiązań wobec ZUS, np. gdy legitymuje się orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń. Zakład uznał, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Podkreślił, że strona pobiera świadczenie emerytalne oraz świadczenie rentowe z tytułu ubezpieczenia uniwersalnego. Zakład ponadto wyjaśnił, że według obowiązujących przepisów podmiot prowadzący działalność gospodarczą zobowiązany jest do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach przez cały okres prowadzenia działalności gospodarczej. Brak możliwości jednorazowej ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia należności.

Organ wskazał, że przepis art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera siedem przesłanek, których wystąpienie pozwala na uznanie, że w stosunku do zobowiązanego zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wystąpienie którejkolwiek z tych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nie oznacza natomiast prawnego obowiązku ich umorzenia.

W ocenie organu fakt, że strona pobiera świadczenie emerytalne oraz dodatkowe świadczenie rentowe pozwala uznać, że strona posiada środki finansowe, z których może regulować zaległości wobec ZUS. Ponadto zobowiązana posiada majątek nieruchomy, obciążony hipoteką, a prowadzone w stosunku do strony postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Tym samym, zdaniem organu administracji, nie można uznać, że przedmiotowe zaległości są całkowicie nieściągalne i zachodzi podstawa do ich umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy.

Organ podniósł, że nie ma także podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy, ponieważ możliwość ta jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia lub inne społeczne względy i znikome szanse na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS. W ocenie Zakładu w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Organ nie kwestionuje problemów zdrowotnych skarżącej, jednakże okoliczność ta nie stanowi samodzielnej podstawy do umorzenia odsetek. Załączone przez stronę dokumenty nie potwierdzają, że brak jej środków finansowych na niezbędne leczenie. Konieczność ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem nie można uznać za sytuację nadzwyczajną, czy też nieprzewidzianą. Organ podniósł, że strona spłaca zaległe zadłużenie z tytułu kredytu bankowego, w miesięcznych ratach w wysokości 700 zł. Zaznaczył, że wywiązywanie się z innych zobowiązań jest konieczne, ale uregulowanie zaległości wobec ZUS też jest bardzo ważne. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. Zdaniem ZUS, ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika nadto, że strona nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jak również nie korzysta z innych form pomocy. W ocenie organu, gdyby sytuacja materialna strony była bardzo trudna, to zapewne zostałaby przyznana jej pomoc. Ponadto z załączonej do wniosku dokumentacji nie wynika, że powstałe zadłużenie było następstwem nadzwyczajnych zdarzeń losowych, tj. na skutek sytuacji wywołanych przez czynniki zewnętrzne, niemożliwe do przewidzenia. Organ wskazał, że obecna sytuacja jest następstwem nieopłacania przez skarżącą w określonych terminach należnych składek, w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. J.- Z. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

- art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego, która w niniejszej sprawie przybrała cechy oceny dowolnej, polegającej na dowolnym przyjęciu, że w sprawie nie zachodzi przesłanka "uzasadnionego przypadku" w myśl art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1, 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., legitymującego organ do umorzenia przedmiotowych należności;

- art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez uznanie za udowodnione okoliczności, co do których strona nie miała możliwości wypowiedzenia się;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uchylanie się wszechstronnego działania w celu dokładanego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i bezkrytyczne przyjęcie argumentów wyrażonych w decyzji organu I instancji oraz niewłaściwe uzasadnienie zaskarżonej decyzji.

Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że sytuacja materialna i rodzinna nie wyczerpuje przesłanek uzasadniających umorzenie odsetek od zaległych należności.

Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając skargę podniosła, że organ II instancji argumentując wydane rozstrzygnięcie niemalże powtórzył wprost treść wywodu zawartego w uzasadnieniu decyzji z dnia 26 marca 2014 r., nie podejmując przy tym dokładnej analizy stanu faktycznego sprawy i nie formułując przekonywujących motywów wydanego rozstrzygnięcia. Dalej skarżąca wskazała, że w jej ocenie organ administracji dając prymat "słusznemu interesowi społecznemu" pominął interes indywidualny jednostki w niniejszej sprawie, Ograniczając się jedynie do sporządzenia wykazu opłat, wydatków i obciążeń strony, nie dokonał analizy sytuacji materialnej skarżącej, w szczególności nie zestawił wysokości dochodu osiąganego przez stronę z wysokością zadłużenia, uwzględniając przy tym niezbędne koszty utrzymania. Zdaniem skarżącej, osiągany przez nią miesięczny dochód, niezbędne koszty utrzymania oraz leczenia uniemożliwiają realną możliwość spłaty zadłużenia, wynoszącego łącznie około 90 000 zł. Spłata powyższego zadłużenia wiązałby się z koniecznością rezygnacji przez skarżącą ze skutecznego leczenia i zapewnienia podstawowych warunków bytowych, co nie jest zgodne zarówno z interesem obywatela, jak i interesem publicznym. Skarżąca przyznała, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych daje decyzyjność w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek stosownym organom w drodze uznania administracyjnego, jednakże swoboda ta nie może oznaczać dowolności, co do rozstrzygnięcia w tym zakresie. Każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] odmawiająca K. J.-Z. umorzenia odsetek od zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W ocenie Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył ani przepisów prawa materialnego ani przepisów procesowych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co skutkowałoby koniecznością jej uchylenia.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2013r . poz. 1442 ze zm.) – dalej: u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Zgodnie z treścią § 3 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywistym jest jednak, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, czym wypełnił obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a. polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Przed wydaniem decyzji zapewnił skarżącej, na podstawie art. 10 § 1 k.p.a., zapoznanie się i wypowiedzenie co do zebranego materiału dowodowego sprawy (zawiadomienie z dnia 13 maja 2014 r. – k. 53 akt administracyjnych). Z uprawnienia tego strona nie skorzystała.

Ustalając stan faktyczny sprawy organ oparł się na dokumentach przedłożonych przez stronę w toku postępowania. Z oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinny wynikało, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Od dnia 15 czerwca 2005 r. nie prowadzi działalności gospodarczej ani nie jest zatrudniona. Osiąga miesięczne dochody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości w wysokości 1533,10 zł netto oraz z tytułu świadczenia rentowego wypłacanego przez "A" w P. w wysokości 952,50 zł netto. Skarżąca jest właścicielem domu jednorodzinnego w zabudowie szeregowej, położonego w Ł. Nieruchomość ta, zgodnie z oświadczeniem skarżącej jest obciążona hipoteką, przewyższającą jej wartość. Comiesięczne wydatki skarżącej związane z kosztem utrzymania i leczenia wynoszą łącznie 1450 zł. Ponadto skarżąca spłaca miesięczne raty w wysokości 700 zł z tytułu zaciągniętego kredytu w "B" S.A. Termin ostatecznej spłaty, zgodnie z oświadczeniem skarżącej, nastąpi w 2018 r. Stan zdrowia skarżącej, rodzaj dolegliwości i związane z tym kosztowne leczenie, jak również osiągnięty wiek nie rokują, w ocenie wnioskodawczyni, poprawy jej sytuacji majątkowej. Tym samym, bez uszczerbku w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, nie jest ona w stanie uiścić całości zaległych należności.

W ocenie Sądu, odnosząc powyższe okoliczności do treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należało uznać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób uprawniony przyjął, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z wymienionych w powołanym przepisie przesłanka całkowitej nieściągalności należności. Zauważyć należy w tym miejscu, że zobowiązana posiada majątek nieruchomy, obciążony hipoteką, a prowadzone w stosunku do strony postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. W toku tego postępowania nie został stwierdzony przez właściwy organ egzekucyjny brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W związku z powyższym nie istnieją podstawy do stwierdzenia, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Również, co istotne, z oświadczenia skarżącej wynika, że na bieżąco, w miesięcznych ratach w wysokości 700 zł, spłaca zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu bankowego. Zatem uznać należy, że skoro skarżąca jest w stanie spłacać zadłużenie wobec wierzyciela – "B" S.A., to również powinna wygospodarować środki na uregulowanie należności wynikających z zaległych składek wobec organu rentowego. W tym zakresie organ administracji prawidłowo ocenił sytuację wnioskodawczyni, uznając, że trudności finansowe płatnika składek i zobowiązania wobec innych wierzycieli, nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek. Trudno bowiem zaakceptować okoliczność, że skarżąca reguluje zobowiązania wobec innych wierzycieli, a nie dokonuje spłaty należności publicznoprawnych, deklarując pozostawaniem w trudnej sytuacji finansowej.

Bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia pozostaje również podniesiona przez skarżącą okoliczność, zgodnie z którą powstanie zaległości nie było przejawem złej woli strony, lecz następstwem ciężkiej choroby. Wskazać bowiem należy, że powołany przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog przesłanek upoważniających zakład rentowy do umorzenia zaległych należności, który nie obejmuje okoliczności, dotyczących przyczyn i sposobu powstania zaległości.

Za nieuzasadniony należało również uznać zarzut naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 4 marca 2014 r., I SA/Gd 119/14 (www.cbois.nsa.gov.pl) stwierdził, że zadaniem w/w regulacji jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Przy badaniu wystąpienia przesłanek z art. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2011 r., II GSK 832/10, www.cbois.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, z przedstawionych przez stronę dokumentów i okoliczności nie wynika, że opłacenie zaległych należności pozbawiłoby skarżąca możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Fakt, że skarżąca prowadząc jednoosobowe gospodarstwo, zgodnie ze złożonym oświadczeniem, z osiąganego miesięcznego dochodu jest w stanie pokryć koszty utrzymania domu o powierzchni przekraczającej 230 m2 (oscylujące w kwocie 1200 zł miesięcznie), ponieść koszty leczenia oraz na bieżąco dokonuje spłat zaciągniętego kredytu bankowego, świadczy w ocenie Sądu, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia. Podkreślenia wymaga także, że skarżąca nie korzystała ze środków, o których stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 t.j.), które przysługują osobie znajdującej się w ciężkiej sytuacji materialnej.

W sprawie nie wystąpiła także określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia przesłanka wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd nie neguje niewątpliwie złego stanu zdrowia skarżącej, potwierdzonego załączoną do akt sprawy obszerną dokumentacją medyczną. Wskazać jednak należy, że z treści w/w przepisu przewlekła choroba zobowiązanego może podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje bowiem skarżąca nie pracuje zawodowo, a jej dochód stanowi pobierane świadczenie emerytalne oraz wypłacana renta z tytułu zawartego ubezpieczenia uniwersalnego.

Tym samym w ocenie Sądu, nie można zatem przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sformułowany w przepisie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2013 r. katalog sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych. Wskazać przy tym należy, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny.

Mając to wszystko na uwadze Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd podkreśla, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może kolejny raz wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ z uwzględnieniem nowych okoliczności.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

b.a.