Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 209/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 par 1 i art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 75 par. 1, art. 77 par 1., art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
article: art. 44 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 217
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 3 ust. 1
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kuchta Sędzia WSA Mirosław Surma Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (2014-2020) za rok 2019 oddala skargę.


UZASADNIENIE

1.1 Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: dyrektor) decyzją z [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (dalej: kierownika) z [...] nr [...] ustalającą M. P. (dalej: rolnik, beneficjent) kwotę nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami za rok 2019 w wysokości 8.637,87 zł.

1.2 Dyrektor wyjaśnił, że 29 listopada 2019 r. kierownik na podstawie wniosku złożonego 30 maja 2019 r. wypłacił rolnikowi zaliczkę na poczet płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2019, w wysokości 8.637,87 zł do gruntów położonych w strefie nizinnej II.

1.3 Dnia 18 grudnia 2019 r. do Agencji wpłynęło zawiadomienie z Prokuratury Okręgowej w T. o przesłaniu aktu oskarżenia przeciwko R. P. i innym (w tym M. P.), oskarżonemu o popełnienie przestępstwa z art. 286 § 1 w zw. z art. 294 § 1 i art. 297 § 1 i art. 233 § 6 w zw. z art. 11 § 2 w związku z art. 12 § 1 k.k.

Decyzją z [...] kierownik ustalił rolnikowi kwotę nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami za rok 2019 w wysokości 8.637,87 zł.

1.4 Dyrektor wyjaśnił, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 201 ze zm.), (dalej: ustawa o Agencji), jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje wtedy, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. Nadto podał, że zgodnie z art. 38a ust. 1 i 3 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 182 t.j.), (dalej: ustawa z 20 lutego 2015 r.) istnieje prawna możliwość wypłaty zaliczki na poczet pomocy w ramach pomocy ONW. Dalej wskazał, że zgodnie z § 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 października 2019 r. w sprawie zaliczek na poczet pomocy finansowej w ramach niektórych działań i poddziałań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 za 2019 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 1941) podmiotowi, który w 2019 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej w ramach "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" wypłaca się zaliczki na poczet tej pomocy. Zgodnie z § 2 ww. rozporządzenia, wysokość zaliczki na poczet pomocy finansowej, o której mowa w § 1 pkt 2 lit. c, stanowi iloczyn 85% stawek danej pomocy finansowej oraz obszaru stwierdzonego w ramach kontroli przeprowadzonych na podstawie art. 59 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.), jako spełniający warunki do przyznania danej pomocy finansowej. Zgodnie z art. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 3 października 2019 r. - zaliczka na poczet płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami w kwocie 8 637,87 zł została w 29 listopada 2019 r. przekazana na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W takim przypadku zadaniem organu ustalającego kwotę nienależnie pobranych płatności jest zbadanie czy rolnik pobrał nienależne płatności ONW za rok 2019.

Dyrektor wskazał, że toku postępowania administracyjnego w sprawie przyznania przedmiotowej płatności na rok 2019, po uwzględnieniu zebranego materiału dowodowego świadczącego o tym, że rolnik w 2019 r. nie prowadził działalności rolniczej, a nadto wraz z R. P. (ojcem) wykreował sztuczne warunki otrzymania płatności, decyzją Nr [...] z [...] Kierownik odmówił stronie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2019. W wyniku rozpatrzenia odwołania strony od ww. decyzji, Dyrektor decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W niniejszej sprawie podstawą wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności była odmowa przyznania płatności na rok 2019. Wobec odmowy przyznania stronie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2019, przekazana na konto strony zaliczka w kwocie 8 637,87 zł na poczet płatności ONW jest kwotą nienależną, wobec tego jej odzyskanie, w ocenie organu było zasadne.

1.5 Dyrektor wskazał, że ustalenie stronie kwoty nienależnie pobranych płatności jest następstwem stwierdzenia, że strona nie była rolnikiem i w 2019 r. nie prowadziła samodzielnego niezależnego gospodarstwa rolnego, a wykreowana przez stronę działalność rolnicza doprowadziła do uznania przez Kierownika, że rolnik stworzył sztuczne warunki do przyznania płatności, co z kolei spowodowało odmowę przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami na rok 2019.

Zdaniem organu istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy Kierownik w sposób uprawniony uznał, że pobrane przez rolnika środki pieniężne z tytułu płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami były płatnościami nienależnymi i czy istniały podstawy do orzeczenia o ich zwrocie.

Organ powołał się na art. 4 ust. 3 Rozporządzenia nr 2988/95 oraz art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013 określające konsekwencje tworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sektorowego prawodawstwa rolnego. Wyjaśnił, że przypadek pozyskania płatności w ramach stworzenia sztucznych warunków skutkuje brakiem podstaw do ich przyznania lub koniecznością wycofania korzyści. Stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności, mieszczące się w pojęciu nieprawidłowości, pociąga konieczność zwrotu przyznanych w formie zaliczki płatności, jako płatności nienależnych. Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach płatności ONW, mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy zostanie wypłacona zaliczka na poczet płatności, a finalnie płatności zostaną odmówione, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

1.6 Organ wyjaśnił, że w sprawie nie minął jeszcze czteroletni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.). Za dzień dopuszczenia się nieprawidłowości w przedmiotowej sprawie należy uznać dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności, tj. 30 maja 2019 r. Upływ terminu przedawnienia mógłby nastąpić najwcześniej w dniu 30 maja 2023 r. Ustalenie kwoty do zwrotu za rok 2019 jest więc w pełni zasadne.

1.7 Wypłata zaliczki na poczet płatności ONW za 2019 rok nastąpiła 29 listopada 2019 r. nie wynikała z błędu organu, bowiem w dniu jej wypłaty organ I instancji nie posiadał wiedzy o tym, że strona nie prowadziła samodzielnego i niezależnego gospodarstwa rolnego – nie była rolnikiem tworząc sztuczne warunki otrzymania płatności. O zaistniałym procederze Kierownik dowiedział się w dniu 18 grudnia 2019 r., kiedy otrzymał zawiadomienie o przesłaniu aktu oskarżenia do sądu przeciwko M. P. i innym oskarżonym, a następnie z postępowania prokuratorskiego i z zeznań świadków. Ponadto warto wskazać, że analiza całego materiału dowodowego pod kątem stwierdzenia sztucznych warunków była procesem długotrwałym, ze względu na liczne powiązania pomiędzy poszczególnymi podmiotami, którzy również wnioskowali o przyznanie płatności na rok 2019.

1.8 Kwotę nienależnie pobranych płatności stanowi kwota 8.637,87 zł i przekracza ona kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursów euro, ustalonych zgodnie z art. 106 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 352/78, (WE) Nr 165/94, (WE) Nr 2799/98, (WE) Nr 814/2000, (WE) Nr 1290/2005 i (WE) Nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 547), dalej rozporządzenia nr 1306/2013. Tym samym nie zaszły przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, o których mowa w art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r.

2.1 Na powyższą decyzję M. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie:

1) przepisów postępowania administracyjnego, mających wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności poprzez całkowite zaniechanie samodzielnego i niezależnego zebrania własnego materiału dowodowego oraz jego rozważenia, koniecznego dla dokładnego wyjaśnienia sprawy, podczas gdy organ oparł się wyłącznie na dokumentacji pozyskanej z akt postępowania przygotowawczego oraz akt sądowych sprawy karnej [...] prowadzonej przed Sądem Okręgowym w K., które zostały włączone jako materiał dowodowy w sprawie;

b) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów wyrażającą się w mechanicznym i bezkrytycznym recypowaniu przez organ wszelkich ustaleń poczynionych przez organy ścigania, tj. Komendę Wojewódzką Policji w K. oraz Prokuraturę Okręgową w T., a także przez Sąd Okręgowy w K. w postępowaniu karnym [...], zwłaszcza w sytuacji gdy rzeczone postępowanie karne nie zostało jeszcze prawomocnie zakończone, co w rezultacie doprowadziło organ do błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że w niniejszej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celem danego wsparcia;

c) art. 78 § 1 k.p.a. w związku z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku pełnomocnika strony w przedmiocie odebrania wyjaśnień od skarżącego w późniejszym terminie, aniżeli wyznaczony przez organ, z uwagi na pozostawanie przez pełnomocnika strony w izolacji domowej w związku z podejrzeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2, co spowodowało naruszenie zasady wysłuchania stron;

d) art. 8 k.p.a., tj. zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, w sytuacji, gdy organ nie potraktował przedmiotowej sprawy w sposób indywidualny i bezstronny, zrównując ją z innymi sprawami dotyczącymi skarżącego M. P. jak i dotyczących I. D., D. H. oraz S. S., w których to sprawach ustalone fakty i okoliczności były odmienne;

e) art. 97 § 1 pkt 4) k.p.a. poprzez rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd z uwagi na toczące się przed Sądem Okręgowym w K. postępowanie karne o sygn. [...], w którym skarżący M. P. jest oskarżonym, a dopiero prawomocne orzeczenie sądu w sprawie karnej może stanowić podstawę do uznania w/w osoby za winną zarzucanych mu czynów;

2) prawa materialnego:

a) art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego (UE) i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w zw. z art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. w zw. z art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, dalej jako "Rozporządzenie nr 809/2014", poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyznać jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, gdyż warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa, a zatem zaliczka wypłacona w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019 jest nienależna.

b) art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 poprzez zastosowanie przewidzianej w nim sankcji pomimo oczywistego braku wystąpienia koniecznych przesłanek, określonych w hipotezie normy prawnej tam wyrażonej.

c) art. 336 k.c. poprzez uznanie wbrew definicjom, że zachowanie skarżącego nie spełnia kryteriów posiadania i tym samym należy utożsamiać to ze sztucznie wytworzonymi warunkami, co w dalszej kolejności w ocenie organu miało stanowić zamiar oszukańczy po stronie skarżącego, podczas gdy już pobieżna analiza uznanego za wiarygodny w tej części materiału dowodowego w sprawie prowadzi do wniosku, że zachowanie skarżącego i manifestowane przez niego czynności na gruncie stanowią elementarne znamiona posiadania sensu largo, o jakim mowa w dyspozycji art. 336 Kodeksu cywilnego.

2.2 W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organ dopuścił w sprawie jako dowody wiele notatek urzędowych, w tym notatkę urzędową dotyczącą protokołów przesłuchań pracowników ARiMR, wykonujących czynności służbowe związane z kontrolą działek R. P. objętych dofinansowaniem. Zastąpił dowód z przesłuchania świadków zwykłą notatką, co w sposób rażący narusza przepisy. Z wyjaśnień oskarżonych oraz depozycji świadków wynika, że M. P. był faktycznym posiadaczem zgłoszonych we wnioskach do ARiMR działek. Wykonywał wszelkie prace mające na celu utrzymanie gruntów zgodnie z wymogami - w postaci koszenia, utrzymywania przedmiotowych działek w należytym stanie, systematyczne ich doglądanie, utrzymanie siedlisk. Organ pominął potwierdzające te okoliczności zeznania świadków złożone w sprawie [...]. T. S. przeprowadzający kontrolę na działkach posiadanych przez M. i M. P. zeznał, że działki w większości były utrzymywane w stanie należytym. Jak wynika z słów świadka, obecność M. P. na działce w chwili kontroli nie była obowiązkowa. W podobnym charakterze wypowiedział się świadek A. J., który także dokonywał kontroli na działkach oskarżonych. Świadek A. L. zeznał, że na kontroli sprawdza, czy beneficjent zrealizował działania, a nie interesuje go, w jaki sposób to zrobił. E. P. w swoich zeznaniach stwierdziła, że beneficjent może zlecić wykonywanie prac polowych na konkretnych działkach innym podmiotom lub osobom. Świadek S. K. zeznał, że poza nim w koszeniu brał udział również M. P., M. P. oraz D. K.. Ostatni z nich potwierdził także wykonywanie prac na polu przez M. P.. Świadek S. P. wskazał, że działki koszone były przez R., M. P., M. P. w oraz inne osoby wynajęte. Świadek A. K. zeznał, że to ww. oskarżeni wykonywali na działkach prace polegające na koszeniu, a on pomagał im w serwisowaniu maszyn/kosiarek.

2.3 Z uwagi na to, że pełnomocnik rolnika przebywał w terminie do złożenia wyjaśnień oraz przedstawienia kopii dokumentów potwierdzających prowadzenie działalności rolniczej w izolacji domowej w związku z podejrzeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 nie mógł stawić się w wyznaczonym terminie. Wobec powyższego złożono do Organu wniosek o wyznaczenie nowego terminu celem odebrania wyjaśnień od skarżącego i jednocześnie z ostrożności podniesiono, że odwołujący się podtrzymuje złożone dotychczas przed Kierownikiem wyjaśnienia oraz wyjaśnienia ze sprawy karnej [...]. Pomimo tego rodzaju wniosku organ zaniechał ponownego wezwania strony, dopuszczając się w ten sposób naruszenia art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., gdyż takie zachowanie spowodowało w konsekwencji naruszenie zasady wysłuchania stron. Skarżący nie wyrażał zgody na ustanowienie zastępstwa. Z kolei profesjonalni pełnomocnicy, którzy pojawiali się w zastępstwie wotanta rolnika na rozprawach sądowych w sprawie [...], mieli w tym czasie inne obowiązki służbowe. Organ mógł zatem wyznaczyć kolejny termin, bądź skontaktować się z pełnomocnikiem skarżącego drogą telefoniczną i ustalić kiedy możliwe byłoby stawiennictwo w siedzibie Organu po odbyciu izolacji domowej. Takie działanie Organu pozwoliłoby przyjąć, iż zrobione zostało wszystko w celu zebrania materiału dowodowego, a następnie wyjaśnienia sprawy. Natomiast w takiej sytuacji, mimo złożonego przez pełnomocnika wniosku o przełożenie terminu przesłuchania, Organ zaniechał tej czynności, wskazując w zaskarżonej decyzji, że pogarszająca się sytuacji epidemiologiczna w kraju powoduje, iż w ocenie Organu brak jest podstaw do wyznaczania nowego terminu na złożenie wyjaśnień, a działania pełnomocnika strony zmierzają do przedłużenia postępowania administracyjnego. Skoro organ zdawał sobie sprawę z powagi sytuacji epidemiologicznej związanej z pandemią wirusa SARS-CoV-2, wywołującego chorobę COVID-19, zaskakujące pozostaje dlaczego nie uwzględnił wniosku pełnomocnika. Na marginesie wskazał należy, że pełnomocnik słusznie i rozsądnie postąpił, pozostając w izolacji domowej, gdyż wykonany następnie test na obecność przeciwciał IGM i IGG w organizmie wykazał oba dodatnie wyniki, co oznaczało aktywne zakażenie wirusem. Tym samym stawiając się ze skarżącym w wyznaczonym terminie na wezwanie w siedzibie Organu mógłby narazić wiele osób na zakażenie. Niewątpliwie zaniechanie organu co do ponownego wezwania skarżącego, naruszyło dyspozycję art. 10 § 1 k.p.a.

2.4 Nie jest i w dniu wydawania uchylonej decyzji nie było okolicznością nieznaną to, że R. P. działał jako ustanowiony w sprawach związanych z ARiMR pełnomocnik. Normalnym i powszechnym zjawiskiem jest uzyskiwanie pomocy od ojca, np. poprzez pomoc w weryfikacji wypełnionych przez M. P. deklaracji w wariantach rolno-środowiskowych, a powiązania rodzinne nie oznaczają stanowiska przyjętego przez organ o stworzeniu sztucznych warunków.

2.5 Organ nie potraktował przedmiotowej sprawy w sposób indywidualny i bezstronny, zrównując sprawę z innymi dotyczącymi I. D., D. H. i S. S.. W przeciwieństwie do tych osób, M. P. faktycznie posiadał zadeklarowane działki i realizował na nich wszelkie prace agrotechniczne zgodnie z wymaganiami.

3.1 W odpowiedzi na skargę dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje:

4.1 Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r.– Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, jak też powołaną podstawą prawną, jest natomiast związany granicami sprawy (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: p.p.s.a.

4.2 Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty skarżącego zostały sformułowane w sposób ogólny, niemniej przeprowadzona przez Sąd kontrola z urzędu wykazała, że decyzja nie zawiera naruszeń prawa.

4.3 Materialnoprawną podstawę zaskarżonej w niniejszym postępowaniu decyzji organu stanowił art. 29 ustawy o Agencji. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Według art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji, właściwym w sprawie ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1. W tym przypadku jest to Kierownik Biura Powiatowego ARiMR.

Wskazać należy, że nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową.

Przedmiotem postępowania toczącego się przed organem było zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W tej drugiej sytuacji zadaniem organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne. Zatem w postępowaniu uregulowanym w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji organ ma za zadanie zbadać czy dana kwota stanowi kwotę nienależnie pobranych lub nadmiernie pobranych środków, co ma miejsce w postępowaniu odrębnym od postępowania o przyznanie danej płatności. Zaznaczenie odrębności postępowania w przedmiocie zwrotu nienależnych płatności ma istotne znaczenie, bowiem w jego ramach organ ma za zadanie ustalenie, że doszło do dokonania nienależnej płatności oraz czy nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość żądania jej zwrotu (por. wyrok NSA z 23 września 2014 r. II GSK 1201/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu organ prawidłowo ustalił, że w niniejszej sprawie doszło do nienależnego pobrania środków, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji. Wymaga wyjaśnienia, że nienależną płatność, o której mowa w powyższym przepisie, należy rozumieć w ten sposób, że jest to wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków, wypłaconych jako świadczenie dokonane przez organ administracji publicznej na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie ww. przepisu jest zatem ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Co ważne, w przedmiotowym postępowaniu organy administracji nie dokonują już ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Postępowanie w zakresie przyznania płatności jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach natury faktycznej i prawnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 28 listopada 2019 r. I GSK 1493/18 i I GSK 1526/18, z 28 czerwca 2019 r. I GSK 192/18 i I GSK 1523/18, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

4.4 W przedmiotowej sprawie 29 listopada 2019 r. kierownik na podstawie wniosku złożonego 30 maja 2019 r. wypłacił beneficjentowi zaliczkę na poczet płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na rok 2019, w wysokości 8.637,87 zł do gruntów położonych w strefie nizinnej II. W realiach przedmiotowej sprawy mamy do czynienia z przypadkiem pozyskania płatności w ramach stworzenia sztucznych warunków, który skutkuje brakiem podstaw do ich przyznania lub koniecznością wycofania korzyści. Stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności, mieszczące się w pojęciu nieprawidłowości, pociąga konieczność zwrotu przyznanych w formie zaliczki płatności, jako płatności nienależnych. Zatem trafnie organ stwierdził, że w sytuacji w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach płatności ONW, mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy zostanie wypłacona zaliczka na poczet płatności, a finalnie płatności zostaną odmówione, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Powyższe tworzy więc wiążący stan prawny, który w powiązaniu z niespornym faktem, że płatność ONW (zaliczkowa) na 2019 r. została stronie wypłacona, stanowi punkt wyjścia do wydania decyzji w sprawie określenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości trafność dokonanej przez organ oceny, że kwota otrzymanej przez skarżącego płatności na podstawie wypłaconej zaliczki, stanowi kwotę świadczenia nienależnie pobranego.

4.5 Wobec argumentów podnoszonych w toku postępowania administracyjnego oraz w przedstawionej skardze, które w istocie zostały skierowane przeciwko decyzji o odmowie przyznania płatności ONW za rok 2019 Sąd zważa, co następuje. Jak już wyżej podniesiono, w postępowaniu o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności nie podlegają ustalenia związane z gruntami, wpływające na przyznanie lub odmowę przyznania płatności. Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za 2019 jest zupełnie odrębnym postępowaniem od postępowania zakończonego decyzją kierownika z [...] Oznacza to, że Sąd w niniejszej sprawie nie jest władny badać zasadności podjętego w tamtej sprawie rozstrzygnięcia. W związku z powyższym zasadne było stwierdzenie organu, że rolnikowi wypłacono ze źródeł wskazanych w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji środki nienależne, co skutkowało postaniem obowiązku ich zwrotu. Ta konkluzja organu stanowi istotę sprawy i zasługuje na pełną akceptację.

Tylko na marginesie wskazać należy, że poprawność ustaleń organów oraz analiza zgromadzonego materiału dowodowego zaprzecza zarzutom skargi, że zaskarżoną decyzję wydano w warunkach naruszenia szeregu przepisów k.p.a. Nie naruszono art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej i zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli), art. 8 (zasada zaufania do władzy publicznej). Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Nie ma tym samym żadnych przeszkód aby dowody zgromadzone w postępowaniu karnym, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy w postępowaniu administracyjnym, stanowiły dowód w postępowaniu wznowieniowym. Taka sytuacja zaszła w niniejszej sprawie, w której szeroki zakres materiału dowodowego pochodził właśnie ze wspomnianego źródła. Został on prawidłowo oceniany, zaś wynik tej oceny, negatywnie rozstrzygający o prawach i obowiązkach strony nie świadczy o naruszeniu powyższego przepisu art. 75 § 1 k.p.a. W takiej sytuacji nie można też zarzucać naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, która jest realizowana poprzez zaznajomienie strony z tymi dowodami i umożliwienie jej wypowiedzenia się w tym zakresie. Należy stwierdzić, że zasada ta w niniejszej sprawie została zrealizowana. Nie jest kwestionowane, że skarżący miał pełen wgląd do dokumentów, które organy w toku postępowania zgromadziły i na podstawie których został ustalony stan faktyczny sprawy. Skarżący miał więc możliwość zapoznania oraz wypowiedzenia się co do tych dowodów.

Prawidłowości oceny materiału dowodowego przez organy nie zmienia okoliczność, że wyrok w sprawie karnej nie jest prawomocny. Po pierwsze, w procedurze administracyjnej nie istnieje konstrukcja prawa, która nakazuje uznać za wiarygodny materiał dowodowy tylko wtedy, kiedy został oceniony prawomocnym wyrokiem sądu karnego. Organy w sprawie niniejszej prowadziły własne postępowanie dowodowe i dokonały samodzielnej oceny materiału dowodowego, po części wspólnego i tożsamego z tym, którym dysponował sąd okręgowy. Skarżący nie dostrzega bowiem, że te same działania strony podlegają zupełnie odmiennym reżimom w postępowaniu karnym i administracyjnym. Innymi słowy, to, że dane zachowanie wypełnia lub nie zespół znamion w zakresie czynu opisanego w Kodeksie karnym nie przesądza w sposób automatyczny o ziszczeniu się lub nie warunków normy prawa administracyjnego. Są to niezależne postępowania charakteryzujące się odrębnością w zakresie zasad postępowań dowodowych, przesłanek determinujących zastosowanie przepisów, i skutków ich naruszeń.

Sąd nie dopatrzył się wad prowadzonego postępowania dowodowego, jak również nieadekwatności jego wyników w odniesieniu do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wbrew zarzutom skargi organy wyczerpująco zebrały materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do wydania zaskarżonej decyzji oraz dokonały jego wszechstronnej i prawidłowej oceny, a przy tym właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego i procesowego. Stan faktyczny i prawny sprawy zostały ustalone zgodnie z wymogami zawartymi w k.p.a., a w szczególności w art. 77 § 1 k.p.a. (obowiązek zebrania całego materiału dowodowego), zaś dokonana przez organy ocena materiału dowodowego nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka, korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. W zakresie zarzutu odebrania wyjaśnień od rolnika w późniejszym terminie (pkt 1 lit. c skargi) wskazać należy, że materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania administracyjnego był wystarczający i pełny, co pozwało na wydanie decyzji w sprawie. Strona w toku postępowania administracyjnego miała możliwość wypowiedzenia się przed organem i złożenia stosownych zeznań, w tym w formie pisemnej.

Z podanych wyżej względów za bezzasadne należało uznać zarzuty wskazane w pkt 1 skargi

4.6 Zdaniem Sądu, w zaskarżonej decyzji prawidłowo dokonano analizy art. 44 ust. 3 ustawy z 20 lutego 2015 r. Zgodnie z jego treścią, kierownik odstępuje od ustalenia nienależnych kwot pomocy w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013, tj. w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1306/2013. Stosując wynikające z tych przepisów zasady przeliczenia, organ wyliczył równowartość 100 euro, którego to przeliczenia skarżący nie kwestionował. Tym samym słusznie przyjęto w zaskarżonej decyzji, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły podstawy do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranej ONW.

4.7 W art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Nr 809/2014 przewidziana została możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnej płatności. Obowiązek zwrotu nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Sytuacja taka nie zaszła w rozstrzyganej sprawie. Przedmiotowa płatność stała się płatnością nienależną w wyniku ujawnienia, że beneficjent nie był rolnikiem, albowiem nie prowadził samodzielnego niezależnego gospodarstwa rolnego, zaś stworzona działalność rolnicza doprowadziła do stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności w 2019 roku. Okoliczność ta ujawniona została już po wypłacie zaliczki do płatności ONW za 2019 r.

4.8 Organ zbadał również kwestię ewentualnego przedawnienia obowiązku zwrotu płatności w oparciu o art. 3 ust. 1 ww. rozporządzenia nr 2988/95, który stanowi, że okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub w części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. W przedmiotowej sprawie, jak trafnie ustalono, za dzień dopuszczenia się nieprawidłowości w przypadku 2019 r. uznać należy dzień złożenia wniosku tj. 30 maja 2019 r., a więc upływ terminu przedawnienia mógłby nastąpić najwcześniej w dniu 30 maja 2023 r. Zatem czteroletni okres przedawnienia jeszcze nie upłynął, co również prawidłowo stwierdził organ.

4.9 Podsumowując należy stwierdzić, że organ prawidłowo wydał decyzję ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości wskazanej w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

4.10 Reasumując, w sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia norm procesowych, czy też norm materialnych, które skutkowałyby uchyleniem zaskarżonej decyzji. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w kontekście przepisów prawa obowiązujących w przedmiotowej materii skutkuje uznaniem, że prawidłowo ustalony w sprawie stan faktyczny dał organom podstawę do wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej płatności. Jednocześnie Sąd stwierdza, że nie dopatrzył się w sprawie takiego naruszenia przez organy przepisów postępowania, które prowadziłoby do uchylenia zaskarżonej decyzji, czy też stwierdzenia jej nieważności.

4.11 Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., oddalił skargę.