Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 41/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 33  pkt 6
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędzia WSA Ewa Alberciak, Protokolant Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2009 r. sprawy ze skargi R.C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszonych zarzutów za nieuzasadnione 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...]., Nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz R.C. kwotę 357,00 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. bg


UZASADNIENIE

Czterema decyzjami z dnia [...] nr [...], [...], [...] i [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. określił zobowiązania R. Cz. w podatku od towarów i usług za okres od lipca 2003r. do grudnia 2005r.

W dniu 2 września 2008r. R. Cz. wniósł cztery odwołania od czterech decyzji z 19 sierpnia 2008r. wraz z wnioskiem o wstrzymanie ich wykonania.

W dniu 11 września 2008r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., na podstawie czterech decyzji z dnia 19 sierpnia 2008r. wystawił siedem tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...].

Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wstrzymał wykonanie czterech decyzji z dnia 19 sierpnia 2008r. w całości łącznie z należnymi odsetkami za zwłokę.

W dniu 16 września 2008r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S., na podstawie siedmiu tytułów wykonawczych z dnia 11 września 2008r., wystawił zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego R. Cz. Zawiadomienie to zostało wysłane do banku w dniu 17września 2008r.

Pismem z dnia 19 września 2008 roku skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. R. Cz. zgłosił zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podniósł, iż postanowieniem z dnia z 16 września 2008 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wstrzymał wykonanie decyzji stanowiących podstawę wystawionych tytułów wykonawczych.

Pismem z dnia 30 września 2008 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. zwrócił się do zobowiązanego o sprecyzowanie złożonego w dniu 19 września 2008 roku wniosku poprzez wskazanie, czy jest to wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, póz. 1954 z późn. zm.), czy też są to zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, o których mowa w art. 33 powołanej ustawy.

Pismem z dnia 2 października 2008 roku, stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu egzekucyjnego, R. Cz. wskazał, iż kwestionuje sam fakt wystawienia tytułów wykonawczych, ponieważ zostały wystawione w sytuacji, gdy wykonanie decyzji stanowiących podstawę ich wystawiania zostało wstrzymane przez ten sam organ.

Postanowieniem z dnia [...] wydanym na podstawie art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. odmówił uznania zarzutów zobowiązanego. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż decyzjami z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. określił zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy i określił nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy. Z uwagi na fakt, iż powstałe zobowiązania nie zostały uregulowane, w dniu 11 września 2008 roku organ egzekucyjny wystawił tytuły wykonawcze o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...]. W dniu 2 września 2008 roku R. Cz. wniósł odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...], wnosząc jednocześnie o wstrzymanie ich wykonania. Postanowieniem z dnia 16 września 2008 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wstrzymał wykonanie zaskarżonych decyzji, natomiast postanowieniem z dnia 23 września 2008 roku zawiesił prowadzone wobec R. Cz. postępowanie egzekucyjne. Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności faktyczne organ egzekucyjny I instancji podkreślił, iż brak jest podstaw prawnych do wstrzymania wykonania decyzji przed wydaniem w tym przedmiocie postanowienia. Zarzut zobowiązanego dotyczący niezasadnego wystawienia tytułów wykonawczych jest zatem w ocenie organu egzekucyjnego niezasadny.

Na powyższe postanowienie R. Cz. wniósł zażalenie, w którym zarzucając naruszenie art. 2 Konstytucji RP, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu podniósł, iż w dacie wystawienia spornych tytułów wykonawczych organ egzekucyjny posiadał wiedzę o wniesionym odwołaniu od decyzji określających wysokość zobowiązania w podatku od towarów i usług oraz wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji. Skarżący podkreślił, iż występując z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji określających zobowiązanie w podatku od towarów i usług nie mógł jednocześnie uregulować zaistniałych zaległości, gdyż nie dysponował odpowiednimi środkami finansowymi. Z powodu natomiast bezpodstawnie wystawionych tytułów wykonawczych został dodatkowo obciążony kosztami egzekucyjnymi.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał zaskarżone postanowienie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Odnosząc się natomiast do sformułowanego w zażaleniu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż właściwym do jego rozpatrzenia jest organ egzekucyjny I instancji.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podtrzymując zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP oraz dodatkowo podnosząc zarzut naruszenia art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2005r., Nr 8 poz. 60 ze zm.), wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Podkreślił, iż poprzez wystawienie tytułów wykonawczych i naliczenie kosztów egzekucyjnych organ I instancji naruszył prawo do nieobciążania kosztami egzekucyjnymi w przypadku wstrzymania wykonania zaskarżonych decyzji, o których wstrzymanie przecież wnosił.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga R. Cz. jest uzasadniona.

Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu tzn. czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji naruszyły przepisy postępowania a mianowicie art.8 i art.107 § 3 kpa i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z treścią art.8 kpa organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.

W wymienionym przepisie wyrażona została zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Zasada ta jest zasadniczym elementem zasady demokratycznego państwa prawa oraz ma swoje umocowanie i źródło w art.2 Konstytucji. Stawia ona wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i rozstrzygnięcie wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzić zaufanie obywateli do organów administracji publicznej. Brak zaufania obywateli do organów państwa jest z reguły skutkiem naruszenia przez te organy takich wartości jak równość i sprawiedliwość. W celu realizacji zasady, o której mowa w art.8 kpa koniczne jest zwłaszcza dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy, konkretne ustosunkowanie się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienie w rozstrzygnięciu zarówno interesu społecznego jak i słusznego interesu obywateli. Zakładając, iż wszyscy obywatele są równi wobec prawa organ administracji nie może rozstrzygnąć sprawy bez wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych oraz bez uwzględnienia, wchodzących w grę, wszystkich interesów, nie ustosunkowując się jednocześnie do zgłaszanych w toku postępowania twierdzeń i wniosków stron. Stanowiłoby to bowiem naruszenie zaufania obywateli do organów Państwa. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 grudnia 1984r. w spr. III SA 729/84 (ONSA nr 2 z 1984r. poz. 117) oraz w wyroku z 10 VIII 1983r. w spr. I SA 367/83 (ONSA nr 2 z 1983r. poz.64). Podobny pogląd wyrażony został w Kodeksie postępowania administracyjnego – Komentarz (M.Jaśkowska, A.Wróbel Wydawnictwo Zakamycze 2005r. str. 154-158).

Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż w dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wydał cztery decyzje określające prawidłową wysokość podatku od towarów i usług za okres od lipca 2003r. do grudnia 2005r. W dniu 2 września 2008r. R. Cz. złożył odwołanie od tych decyzji wraz z wnioskiem o wstrzymanie ich wykonania zaś w dniu 11 września 2008r. na podstawie decyzji z 19 sierpnia 2008r. wystawiono 7 tytułów wykonawczych. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wstrzymał wykonanie 4-ech decyzji z [...] zaś tego samego dnia (tzn. 16 września 2008r.) organ I instancji wystawił zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego R. Cz. Natomiast następnego dnia (tzn. 17 września 2008r.) zawiadomienie wysłano do banku co skutkowało zajęciem rachunku bankowego skarżącego i obciążeniem go kosztami egzekucyjnymi (w wysokości 10 037,40 zł). W związku z czym powstaje pytanie czy organ egzekucyjny, w związku ze złożeniem wniosku o wstrzymanie wykonania 4-ech decyzji z 19 sierpnia 2008r., prawidłowo postąpił wystawiając 7 tytułów wykonawczych i dokonując zajęcia rachunku bankowego dłużnika.

Należy zaznaczyć, iż przedmiotem zarzutów było to, że, w ocenie skarżącego, skoro złożył on wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji to nie powinny być wystawione tytuły wykonawcze ani nie powinno się zajmować rachunku bankowego do czasu rozpoznania jego wniosku. W rzeczywistości skarżący jako podstawę zarzutów wskazuje niedopuszczalność egzekucji do czasu rozpoznania jego wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, a więc przyczynę określoną w art.33 pkt.6 ustawy z 17 czerwca 1966r. Wprawdzie R. Cz. nie wskazał podstawy prawnej zarzutów lecz analiza jego zarzutów prowadzi do wniosku, iż faktycznie chodziło mu o podstawę, o której mowa w art.33 pkt.6 wymienionej ustawy.

Sąd w obecnym składzie stanął na stanowisku, iż organ egzekucyjny dokonując zajęcia rachunku bankowego naruszył przepis art.8 kpa.

Podnieść należy, iż do dnia 31 grudnia 2008r. obowiązywał przepis art.224 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym wniesienie odwołania od decyzji organu podatkowego nie wstrzymuje jej wykonania z zastrzeżeniem art.224a i 224c. Oznacza to, iż decyzja organu I instancji była wykonalna mimo, że strona wniosła od niej odwołanie.

Należy zgodzić się z poglądem organów administracji, iż samo złożenie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie uzasadnia wstrzymania postępowania egzekucyjnego. W ustawie z 17 czerwca 1966r. brak jest bowiem przepisu, który w takiej sytuacji nakazywałby wstrzymanie egzekucji do chwili rozpoznania wniosku strony. Organy egzekucyjne trafnie podniosły, iż zgodnie z treścią § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 137 poz.1541 z późn. zm.) wierzyciel jest obowiązany do systematycznej kontroli terminowości zapłaty zobowiązań pieniężnych. Okoliczność zatem, iż strona złożyła wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji wymiarowej nie uzasadnia wstrzymania się wierzyciela z wystawieniem tytułu wykonawczego.

Sąd uznał, iż organ egzekucyjny błędnie zajął rachunek bankowy skarżącego. Zaznaczyć należy, iż tego samego dnia (16 września 2008r.) ten sam organ (Naczelnik Urzędu Skarbowego w S.) wydał postanowienie o wstrzymaniu wykonania 4-ech decyzji z 19 sierpnia 2008r. i jednocześnie wystawił zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego R. Cz. Obecnie nie sposób ustalić czy w dniu 16 września najpierw wstrzymano wykonanie 4-ech decyzji a później, tego samego dnia, zajęto rachunek bankowy czy tez kolejność tych czynności była odwrotna. Stało się tak gdyż obie czynności wykonały dwa różne działy (Dział Egzekucji i Dział Rachunkowości Podatkowej), które najprawdopodobniej nie wiedziały o czynnościach wykonywanych w innym dziale. Nie ma to jednak większego znaczenia gdyż pracownicy obu działów działali z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. Faktycznie zatem to Naczelnik Urzędu Skarbowego jednego dnia wstrzymał wykonanie 4-ech decyzji i zajął rachunek bankowy dłużnika. Dodać należy, iż zawiadomienie o zajęciu rachunku bakowego wysłano do banku w dniu 17 września 2008r. Wynika to z pieczęci nadawczego urzędu pocztowego znajdującej się na potwierdzeniu odbioru przesyłki. Oznacza to, iż dzień po wstrzymaniu wykonania czterech decyzji organ egzekucyjny wysłał zajęcie rachunku do banku skarżącego wskutek czego bank zajął rachunek zaś dłużnika obciążono kosztami egzekucyjnymi w znacznej kwocie – 10 037,40 zł Sytuacja taka, w ocenie sądu, jest niedopuszczalna. Skoro na dzień 16 września wyznaczono rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji wymiarowych to organ egzekucyjny winien wstrzymać się z zajęciem rachunku do czasu rozpoznania wniosku. Wprawdzie nie wynika to wprost z żadnego przepisu lecz wymóg taki można wywieść z zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, określonej w art.8 kpa. Nie do przyjęcia jest sytuacja, iż ten sam organ egzekucyjny, w tym samym dniu, wstrzymuje wykonanie zaskarżonej decyzji i jednocześnie dokonuje zajęcia rachunku bankowego dłużnika zaś następnego dnia (17 września) wysyła zajęcie do banku naliczając koszty egzekucyjne. Takie działanie organów, w przekonaniu sądu, stanowi naruszenie art.8 kpa. Uwzględnia bowiem jedynie interes Skarbu Państwa pomijając interes dłużnika, który miał prawo przypuszczać, iż jego wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji zostanie rozpoznany przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

W aktach administracyjnych brak jest wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania 4-ech decyzji i załączono jedynie pierwszą stronę postanowienia z [...]. Brak jest natomiast uzasadnienia tego postanowienia . Nie wiadomo zatem dlaczego organ egzekucyjny wstrzymał wykonanie 4-ech decyzji z [...]. lecz z pewnością musiały to być ważne przyczyny. Skoro zatem organ egzekucyjny dysponował wcześniej informacją o istnieniu takich ważnych przyczyn, co uprawdapadabniało uwzględnienie wniosku skarżącego, to tym bardzie organ ten winien wstrzymać się z zajęciem rachunku bankowego do czasu rozpoznania wniosku. Organ egzekucyjny jednak tego nie uczynił lecz w dniu wstrzymania wykonania decyzji wymiarowych wystawił zawiadomienie o zajęciu rachunku skarżącego zaś następnego dnia wysłał zajęcie do banku. Wskutek tego R. Cz. został obciążony kosztami zajęcia, mimo, że wstrzymano wykonanie 4-ech decyzji z [...] W przekonaniu sądu działanie organu egzekucyjnego stanowiło naruszenie art.8 kpa.

Nadto organy administracji obu instancji naruszyły wymogi art.107 § 3 kpa. Skarżący w toku postępowania administracyjnego kilkakrotnie podnosił, że mimo uwzględnienia jego wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji obciążony został znacznymi kosztami zajęcia jego rachunku bankowego. Organy administracji nie odniosły się jednak do tej kwestii. W uzasadnieniu postanowień organów administracji obu instancji pominięto najważniejszą kwestię w tym postępowaniu a mianowicie dlaczego w dniu wstrzymania wykonania czterech decyzji wymiarowych jednocześnie wystawiono zawiadomienie o zajęciu rachunku skarżącego i dlaczego następnego dnia wysłano zajęcie do banku. Organy administracji nie ustosunkowały się w ogóle do tej kwestii. Uzasadnienia postanowień organów obu instancji nie spełniają zatem wymagań określonych w art.107 § 3 kpa.

Reasumując sąd uznał, iż skarga R. Cz. jest uzasadniona. Ten sam organ egzekucyjny w tym samym dniu wstrzymał wykonanie czterech decyzji z [...] i jednocześnie wystawił zawiadomienie o zajęciu rachunku dłużnika zaś następnego dnia wysłał je do banku. Wskutek tego skarżący obciążony został znacznymi kosztami zajęcia. W ocenie sądu zajęcie rachunku bankowego dłużnika w dniu wstrzymania wykonania decyzji stanowi naruszenie art.8 kpa. Nadto organy administracji naruszyły przepis art.107 § 3 kpa. W przekonaniu sądu naruszenie przez organy administracji przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1c.) ustawy z 30 sierpnia 2002r., sąd uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...].

Z uwagi na to, iż skarga została uwzględniona, an podstawie art.200 ustawy z 30 sierpnia 200r. w związku z § 14 ust.2 pkt.1c.) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163 poz.1349 z późn. zm.) sąd zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącego kwotę 357 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na ogólną sumę kosztów złożyło się: 100 zł – wpis sądowy, 240 zł – wynagrodzenie radcy prawnego i 17 zł – opłata skarbowa od pełnomocnictwa.

a.ł.