Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 885/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono decyzje II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2, ust 3, ust 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7,8,9, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a i lit c w zw z art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2018 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 20 marca 2018 r. nr [...], II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie [...]zł (czterysta osiemdziesiąt złotych).


UZASADNIENIE

L. M. (dalej: Strona, Skarżący) wnioskiem z dnia 1 lutego 2018 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. (dalej: ZUS, Zakład, organ) z wnioskiem o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek oraz za zatrudnionych pracowników.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej. Oświadczył, że przez chorobę popadł w długi, a Komornik częściowo zajął posiadane przez niego budynki, w których mieszkał i pracował. Podkreślił, że za czasów komuny doznał znacznych urazów pobicia przez dawniejsze ZOMO.

ZUS decyzją z dnia 26 lutego 2018 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz częściowo odmówił wszczęcia postepowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy i FGŚP za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Kolejno ZUS decyzją z dnia 20 marca 2018 r. nr [...] odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek:

1. w części finansowanej przez płatnika składek i osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od maja 2013 r. do stycznia 2014 r., od marca 2004 r. do lipca 2015 r. oraz lipiec 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu odsetek liczonych na dzień 1 lutego 2018 r. – [...] zł, w tym odsetki od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych [...] zł, koszty upomnienia - [...] zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od kwietnia 2013 r. do lipca 2015 r. oraz lipiec 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu odsetek liczonych na dzień 1 lutego 2018 r. – [...] zł, w tym odsetki od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych - [...] zł; koszty upomnienia - [...] zł;

c) Fundusz Pracy i FGŚP - za okres od maja 2013 r. do lipca 2015 r. oraz lipiec 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu odsetek liczonych na dzień 1 lutego 2018 r. - [...] zł; koszty upomnienia - [...] zł.

2. osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od maja 2013 r. do stycznia 2014 r., od marca 2014 r. do lipca 2015 r. oraz lipiec 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu odsetek liczonych na dzień 1 lutego 2018 r. – [...] zł; koszty upomnienia - [...] zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od kwietnia 2013 r. do lipca 2015 r. oraz lipiec 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu odsetek liczonych na dzień 1 lutego 2018 r. – [...] zł; koszty upomnienia - [...] zł;

c) Fundusz Pracy - za okres od maja 2013 r. do lipca 2015 r. oraz lipiec 2017 r. w łącznej kwocie [...]zł; w tym z tytułu odsetek liczonych na dzień 1 lutego 2018 r. - [...] zł; koszty upomnienia - [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ opisał zebraną w sprawie dokumentację, w tym m.in.:

- informacja z Podsystemu Dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych;

- informacja odnośnie zarejestrowanych pojazdów w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców;

- informacja z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej;

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej, która nie prowadzi pełnej księgowości;

- dokumenty dotyczące pomocy publicznej;

- bilans firmy za rok 2015 oraz zeznanie podatkowe za rok 2015;

- zeznanie podatkowe PIT-36 za rok 2016.

ZUS ustalił, że Strona figurowała jako płatnik składek z przerwami w okresie co najmniej od 1 stycznia 1999 r. do 6 lipca 2017 r. W tym okresie nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności. W ten sposób została dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.

Zadłużenie figurujące na koncie rozliczeniowym Strony zostało skierowane do przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.. Przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek jest zatem aktualne. Zakład, jako wierzyciel, w dalszym ciągu może więc podejmować próby przymusowego ściągnięcia od Skarżącego zaległych składek. Na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, że w trakcie prowadzonej egzekucji nie uzyskałoby się kwot wystarczających nie tylko na pokrycie powstałych kosztów egzekucyjnych, ale również wpływających na obniżenie zaległości z tytułu składek. Z uwagi na okres wymagalności zobowiązania składkowego, Zakład może bądź w ramach własnych uprawnień bądź za pośrednictwem innego organu egzekucyjnego przystąpić do egzekwowania należności na zasadach określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji bądź w przepisach o egzekucji sądowej.

Organ wskazał, że zgodnie z oświadczeniem o stanie majątkowym Skarżący nie uzyskuje dochodu, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która przebywa za granicą. Oświadczył, że ponosi koszty związane z utrzymaniem i leczeniem w kwocie [...]zł oraz posiada zadłużenie z tytułu podatków i kredytów. Według uzyskanych informacji posiada też inne zobowiązania pieniężne dochodzone w drodze egzekucji przez Komornika Sądowego P. G.. Oświadczył, że posiada dom o powierzchni 120 m2. Zgodnie z informacją z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych posiada grunt oddany w użytkowanie wieczyste i budynek zabudowany posterunkiem energetycznym i garażem objęty Księga Wieczystą nr: [...] w miejscowości K. o powierzchni 0,0823 ha na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, na której bank [...].SA dokonał wpisu na kwotę [...]zł. Posiada również nieruchomość gruntową w K. objętą Księgą Wieczystą nr: [...] o powierzchni 0,0630 ha zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, na której [...] S.A. dokonał wpisu na kwotę [...]zł. Jest właścicielem nieruchomości gruntowej w miejscowości J. o powierzchni 0,7400 ha objętej Księga Wieczystą nr [...], na hipotece brak jakikolwiek zabezpieczeń.

Przywołując art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) organ wskazał, że w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, nie ma do nich zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Składki te mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. A zatem w zakresie tych należności organ bada zasadność umorzenia jedynie w kontekście spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, której sytuacje zostały zdefiniowane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

Organ stwierdził, że w stosunku do Skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do zadłużenia Strony. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania w sprawie.

Organ ustalił, że Strona posiada majątek w postaci nieruchomości, na których Zakład jako wierzyciel może dokonać zabezpieczenia spłaty należności składkowych. W konsekwencji dokonania zabezpieczenia, należności składkowe nie ulegają przedawnieniu, a po upływie terminu przedawnienia należności te będą mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu zastawu lub hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Ponadto, z posiadanego przez Skarżącego majątku w postaci nieruchomości może być przeprowadzona egzekucja celem zaspokojenia należności.

Z ww. powodów organ stwierdził brak przesłanki całkowitej nieściągalności, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Z kolei przywołując art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydane na tej podstawie rozporządzenie organ wskazał, że rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby Stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W ocenie Zakładu sytuacja ta w przedmiotowym przypadku nie ma miejsca.

Zdaniem organu Skarżący aktualnie nie uzyskuje dochodu, ale prowadzona działalność została zawieszona od 7 lipca 2017 r., zatem może w każdym momencie pojąć jej prowadzenie. ZUS wskazał, że Strona nie udokumentowała, aby Jej sytuacja finansowa i materialna była zagrożona poniesieniem ciężkich skutków, zaś podstawowe potrzeby życiowe były niezaspokojone. Skarżący nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Sytuacja finansowa i materialna, w jakiej aktualnie się znajduje nie daje wystarczających podstaw, aby uznać, iż spłata zobowiązania z tytułu należności ZUS, mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej. Do skorzystania bowiem z dobrodziejstwa umorzenia należności składkowych, muszą istnieć konkretne i jednoznaczne dowody wskazujące na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy bądź członka rodziny.

Organ wskazał, że nie kwestionuje tego, że jednorazowa wpłata na poczet należności ZUS nie jest możliwa, natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych składek wraz z odsetkami wobec ZUS, w ramach umowy o rozłożeniu spłaty zadłużenia na raty dostosowane również do możliwości płatniczych Strony.

ZUS stwierdził również, że w sprawie nie ma również zastosowania przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Wskazał, że do akt przedmiotowej sprawy Skarżący nie załączył dokumentacji medycznej, która by potwierdzała trudną sytuację zdrowotną. Nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Nie wykazał, by problemy zdrowotne uniemożliwiały uzyskiwanie dochodu z zatrudnienia. Dlatego też organ uznał, że nie będzie miała zastosowania także przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Strona wnioskiem datowanym na 6 kwietnia 2018 r. zwróciła się do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo w piśmie z dnia 27 kwietnia 2018 r. podała, że zadłużenie powstało w związku z chorobą będącą wynikiem pobicia przez służby porządkowe za czasów PRL.

Dyrektor Oddziału ZUS w K., działający z upoważnienia Prezesa ZUS, decyzją z dnia 4 czerwca 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji ZUS przywołał treść art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Wskazał, że decyzją z dnia 20 marca 2018 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia za Skarżącego, jako prowadzącego działalność gospodarczą oraz za zatrudnionych pracowników na łączną kwotę [...]zł.

Stwierdził, że działalność Skarżącego była prowadzona w zakresie działalności weterynaryjnej pod nazwą L. M. 1) G. , 2)"[...]" - L. M..

Dalej organ powtórzył opis przebiegu sprawy za organem I instancji, przywołał też ponownie mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa.

Dodatkowo wskazał, że w 2015 roku Skarżący uzyskał przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł (dochód: [...] zł). Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ponieważ żona - B. M. - przebywa za granicą. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem Strona określiła na [...] zł, natomiast na leczenie - [...] zł. Skarżący oświadczył również, że oprócz zadłużenia w ZUS ma zobowiązania z tytułu nieopłaconych podatków na kwotę [...]zł oraz z tytułu zaciągniętego kredytu na [...] zł. Brak informacji o innych zobowiązaniach.

Zdaniem organu Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, tj. gruntów oddanych w użytkowanie wieczyste i budynku zabudowanego posterunkiem energetycznym i garażem w miejscowości K. o powierzchni 0,0823 ha, objętej księga wieczystą nr [...], na której wpisana jest hipoteka na rzecz [...] SA na [...] zł; nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości K. o powierzchni 0,0620 ha, objętej księgą wieczystą nr [...], na której wpisana jest hipoteka na rzecz [...] Bank na [...] zł, oraz nieruchomości gruntowej w miejscowości J. o powierzchni 0,7400 ha, objętej księgą wieczystą nr [...], na której brak zabezpieczeń.

ZUS wskazał, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek Skarżący nie dołączył żadnych dokumentów, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

Organ podkreślił, że Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z ustaleń ZUS wynika, że Skarżący posiada nieruchomości, na których Zakład może dokonać zabezpieczenia należności z tytułu składek. Przytoczone dowody zdaniem organu jednoznacznie wskazują na posiadanie przez Stronę majątku, z którego może być prowadzona egzekucja celem zaspokojenia należności.

Organ wskazał, że choć Skarżący aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej - jest ona zawieszona – to zawieszenie działalności nie stanowi definitywnej rezygnacji z jej prowadzenia, a jedynie czasową przerwę aktywnego osiągania bieżących przychodów. Z powyższego organ wywnioskował, że Skarżący widzi możliwość wznowienia działalności i ponownego uzyskiwania z niej przychodów. Obecnie Strona nie wykazuje aktywności zawodowej, nie jest zgłoszona do ubezpieczeń jako bezrobotny poszukujący zatrudnienia, nie pobiera świadczenia rentowego/emerytalnego, czyli nie ma stałego źródła dochodu. Jednak nie wykazuje, by podstawowe potrzeby życiowe nie były zaspokajane. Nie korzysta z pomocy społecznej czy innej formy pomocy ze strony państwa.

Wobec stwierdzenia braku przesłanki całkowitej nieściągalności ZUS wskazał, że może umorzyć należności jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. "Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (określone w pkt 1 decyzji z 20 lipca 2017 r.)" (winno być: określone w pkt 2 decyzji z 20 marca 2018 r. – dopisek Sądu).

Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

Organ stwierdził, że wobec Skarżącego nie zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia. Wskazał, że w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek Strona przedstawiła dokumenty, jednak nie potwierdzają one sytuacji przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

ZUS wskazał, że Skarżący nie ma innych wydatków ponad wysokość [...] zł ani problemów z utrzymaniem. Nie korzysta z pomocy opieki społecznej czy innych form pomocy ze strony państwa, zatem należy uznać, że nie znajduje się w sytuacji, w której Jego podstawowe potrzeby życiowe nie są zaspokajane. Niekorzystanie z pomocy społecznej czy brak zaległości lub ewentualne opóźnienia w ich spłacie nie uniemożliwiają otrzymania ulgi, ale organ nie stwierdził wystąpienia przesłanek przewidzianych przepisami prawa i dlatego odmówił umorzenia zaległości.

Końcowo organ wskazał, że fakt, iż Skarżący jest osobą schorowaną i przebywa na leczeniu w [...], a także całokształt sytuacji zdrowotnej uznał za udowodnioną, co jednak nie oznacza możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Zdaniem organu Skarżący nie wykazał, żeby jego sytuacja losowa, materialna bądź zdrowotna uniemożliwiała dokonanie spłaty zadłużenia. Ponadto nie przedstawił żadnych dokumentów, które świadczyłyby o niezaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych.

Skarżący wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenia na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, wg. norm przepisanych.

Ww. decyzji zarzucił naruszenie przepisów:

I. prawa procesowego - art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego, a w szczególności stanu majątkowego Skarżącego, w szczególności poprzez błędne przypisanie Skarżącemu prawa własności nieruchomości dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze [...],

II. prawa procesowego - art. 8 K.p.a. poprzez arbitralność rozstrzygnięcia i brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji,

III. prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., przez przyjęcie niewłaściwej interpretacji pojęcia zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i przyjęcie w konsekwencji, iż Skarżący nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej a także niewłaściwej interpretacji pojęcia brak majątku, a w konsekwencji brak ustalenia czy nieruchomość znacznie obciążona hipotecznie jest składnikiem majątkowym, z którego możliwe jest zaspokojenie roszczeń ZUS.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w przedmiotowej sprawie organ błędnie ustalił stan faktyczny. Jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych błędnie przyjął, iż Skarżący jest właścicielem trzech nieruchomości: tj. działki położonej w miejscowości K. o powierzchni 0,0823 ha, nr [...] działki położonej w K. o powierzchni 0,06 ha, nr KW [...] oraz działki położonej w miejscowości J. o powierzchni 0.7400 ha, objętej KW nr [...]

Skarżący podniósł, że nie jest właścicielem ww. nieruchomości położonej w miejscowości K. o powierzchni 0,0823 ha, nr [...] co znajduje odzwierciedlenie w treści ww. księgi wieczystej, w której jako właściciel uwidoczniona została inna osoba, podstawa wpisu: postanowienie o przysądzeniu prawa użytkowania wieczystego gruntu wydane przez Sąd Rejonowy dla [...] w K., Wydział l Cywilny, [...] Z powyższego wynika, iż treść ww. KW w dacie wydania skarżonej decyzji, w sposób wyraźny wskazuje na fakt, iż Skarżący nie jest właścicielem ww. nieruchomości.

Skarżący nie jest również właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości J. o powierzchni 0.7400 ha, objętej KW nr [...] Ww. nieruchomość jest własnością syna Skarżącego - na podstawie umowy o dział spadku, zniesienia współwłasności nieruchomości i umowy darowizny z dnia 20 stycznia 2016 r. (dowód: umowa o dział spadku, zniesienia współwłasności nieruchomości i umowa darowizny z dnia 20 stycznia 2016 r - akt notarialny sporządzony przez notariusz K. J. M. - odpis poświadczony).

Ww. okoliczność nie została uwidoczniona w treści ww. księgi wieczystej. Skarżący ma świadomość ograniczeń w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym wskazuje jednak, iż ww. dokument jest niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości postępowania i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania.

Skarżący wskazał na regulację dotyczącą materialnej jawności ksiąg wieczystych i domniemania dot. objętych nią wpisów. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, domniemywa się że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Rzeczywistym stanem prawnym jest stan, wynikający z norm i zdarzeń prawnych kształtujących relacje związane z ujawnionym prawem.

Powyższe jest domniemaniem prawnym wzruszalnym, co oznacza, iż można przeciwko niemu przeprowadzić dowód przeciwny przy użyciu wszelkiego rodzaju środków dowodowych, o ile są one prawnie dopuszczalne - tak np. wyrok SN z dnia 6 czerwca 2007 r., sygn. akt III CSK 407/2006, Lexis.pl nr 2424133.

Obalenie ww. domniemania możliwe jest w każdym postępowaniu, w tym również w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz administracyjnym (Skarżący na poparcie ww. tezy przywołał szereg orzeczeń Sądu Najwyższego).

Możliwe jest podważanie tych domniemań także w innych postępowaniach, w których rzeczywisty stan prawny nieruchomości ma znaczenie jako przesłanka zgłaszanych żądań lub obrony przed nimi jednak wówczas skutki obalenia domniemania ograniczają się do tego postępowania i jego stron, nie uzasadniając zmiany treści wpisów figurujących w księdze.

Wobec powyższego Skarżący stwierdził, że jest jedynie współwłaścicielem jednej nieruchomości tj., działki położonej w K. o powierzchni 0,06 ha, nr [...] obciążonej hipotecznie na rzecz [...] Bank S.A. we W. na kwotę [...]zł.

Skarżący zarzucił, że organ nie zbadał wpływu ww. obciążenia hipotecznego na przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.o.s. tj. dotyczące braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję bądź art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.o.s. tj. oczywistości faktu, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tak znaczne obciążenie hipoteczne powinno zdaniem Skarżącego wpływać na ocenę czy prowadzenie egzekucji z ww. nieruchomości jest ekonomicznie uzasadnione, zarówno ze względu na interes Skarżącego jak i interes publiczny. Wobec powyższego należy zdaniem Skarżącego uznać, iż zostały w odniesieniu do niego spełnione przesłanki do umorzenia zaległości składkowych w oparciu o zarówno art. 28 ust. 3 pkt 3 jak i pkt 6 u.s.o.s.

W odniesieniu do przesłanek umorzenia z art. 28 ust. 3a u.s.o.s. Skarżący podniósł, że ocena organu co do spełniania przesłanek z ww. przepisu jest arbitralna w sposób przekraczający zasadę swobodnej oceny dowodów. Skarżący podnosił w trakcie postępowania, iż nie posiada żadnych źródeł dochodów. Utrzymuje się dzięki pomocy rodziny. Nie posiada żadnych wartościowych składników majątkowych. Wydaje się więc oczywiste, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych. Skarżący gospodaruje samotnie, jego żona przebywa za granicą, wobec czego pod uwagę powinny być brane jego własne potrzeby - zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia. Podkreślił, że żona nie jest osobą prawnie odpowiedzialną za zadłużenie Skarżącego względem ZUS.

Skarżący podniósł, że jak zadeklarował, swoje potrzeby życiowe zaspokaja na bardzo niskim poziomie (kwota 440 zł na miesięczne utrzymanie i kwota [...]zł na leczenie) i jest osobą cierpiącą na schorzenie przewlekłe. Trudno wobec powyższego zrozumieć argument organu, iż Skarżący nie wykazał, iż spłata zadłużenia pozbawi go zaspokojenia podstawowych potrzeb. Skarżący nie posiada żadnego źródła stałego dochodu. Skoro już w tym momencie jego potrzeby zaspokajane są na tak niskim poziomie, to spłata zadłużenia na poziomie 35 tys. zł spowoduje trudności z ich zaspokajaniem w ogóle. Nie trafione są również argumenty organu, iż Skarżący nie wykazał dokumentami, iż w jego przypadku nie są zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe. W tym kontekście należy podkreślić, iż badaniu organu podlegało nie to czy Skarżący obecnie ma problemy z zaspokojeniem potrzeb życiowych, ale zasadniczo to, czy spłata zadłużenia spowoduje trudności z ich zaspokajaniem. Ponadto Skarżący podniósł trudność z udowodnieniem dokumentami stanu niezaspokojenia potrzeb życiowych.

Skarżący zaoponował również wobec interpretacji organu w kwestii zawieszenia działalności gospodarczej i perspektywy jej podjęcia i dalszego zarobkowania. Ustawa Prawo przedsiębiorców rozróżnia prowadzenie działalności w sensie faktycznym od czynności prowadzących do legalizacji prowadzenia działalności gospodarczej, związanych z jej rejestracją. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w sensie faktycznym a zawieszenie działalności nie świadczy o tym, iż kiedykolwiek będzie w stanie wrócić do jej prowadzenia.

Skarżący zarzucił także arbitralność decyzji w odniesieniu do stanu zdrowotnego Skarżącego. Wskazał, że organ ma do dyspozycji dokumentację medyczną Skarżącego a jego stan zdrowotny uznał za udowodniony. Dalsze twierdzenie organu, iż nie zostały spełnione przesłanki umorzenia zobowiązań ze względu na stan zdrowotny nie zostały w żaden sposób uzasadnione. Nie wiadomo więc z jakiego powodu organ uznał, iż Skarżący nie jest osobą cierpiącą na schorzenie przewlekłe, organ nie dokonał bowiem subsumpcji stanu faktycznego i treści normy prawnej.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo podkreślił, że możliwość umorzenia przewidziana w rozporządzeniu w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.o.s. nie dotyczy części zaległości związanych z należnościami za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Odnosząc się do nieruchomości będących jego zdaniem własnością Skarżącego ZUS wskazał, że na nieruchomości położonej w miejscowości J. o powierzchni 0.7400 ha, objętej KW nr [...] dokonał zabezpieczenia wierzytelności na kwotę [...]zł w dniu 16 maja 2018 r. Zdaniem organu podważanie domniemań nie uzasadnia zmiany treści wpisów figurujących w księgach wieczystych, w związku z czym zabezpieczenie jest skuteczne.

Ponadto w dniu 20 lipca 2018 r. Skarżący zawarł z organem umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek na całość zadłużenia. Świadczy to o chęci i możliwości spłaty. W dniu 23 lipca 2018 r. organ wydał postanowienie o rozłożeniu na raty całości kosztów egzekucyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Kontroli sądowej są w niniejszej sprawie poddano decyzje ZUS Oddział w K., którymi odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia za Skarżącego, jako prowadzącego działalność gospodarczą oraz za zatrudnionych pracowników na łączną kwotę [...]zł.

Przedmiotem sporu jest zaś fakt wykazania przez Skarżącego przesłanek ww. umorzenia oraz prawidłowość ustaleń dokonanych w postępowaniu przez organy.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6.

Wobec treści wniosku Skarżącego, do kwestii umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 K.p.a.) Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 K.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 20 marca 2018 r., w oparciu o wyżej wskazane zasady, Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one przepisy w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego, dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie, choć częściowo z innych przyczyn niż w niej podnoszone.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 2171 ze. zm.; obecnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z treści przywołanego przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby ZUS mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. daje potencjalną możliwość umorzenia należności.

Z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s wynika zatem, że to ZUS ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku.

Dokonując powyższej samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14, 13 lutego 2018 r. sygn. akt 1263/17, 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 58/18, 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 263/18; WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II FSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności.

Z zaskarżonej decyzji wynika natomiast, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego rzetelnego szacunku. Ograniczył się jedynie do wskazania w uzasadnieniu, że możliwość ewentualnej egzekucji wynika z faktu, że Skarżący posiada nieruchomości, na których Zakład może dokonać zabezpieczenia należności z tytułu składek. Posiada zatem majątek, z którego może być prowadzona egzekucja celem zaspokojenia należności.

Co prawda trafnie organ wskazał, że organ egzekucyjny nie stwierdził dotychczas braku majątku. Jednak z akt postępowania i przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustaleń nie wynika też by organ wykazał, że majątek Skarżącego wystarczy na uzyskanie w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Odnosząc się do kluczowej w niniejszej sprawie kwestii wykazania przez organ posiadania przez Skarżącego majątku (nieruchomości), należy wskazać, że z oświadczenia Strony złożonego przed organem I instancji wynika m.in., że posiada on jedynie dom o powierzchni 120 m2. W oświadczeniu tym zawarł Skarżący również informację o gospodarstwie żony o pow. 2 ha pod adresem Łapszów 2, które zostało przepisane na syna.

Organ I instancji wskazał, że w aktach zalega m.in. informacja z Podsystemu Dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Jednakże należy podkreślić, że z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi wynika, że jedyne informacje o rzekomo posiadanych przez Skarżącego nieruchomościach organy zaczerpnęły z "informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika" (k. 23 akt). Z informacji tej (zresztą niepodpisanej ani niepotwierdzonej za zgodność) wynika, jakoby Skarżący posiadał opisane przez organy nieruchomości wraz z ciążącymi na nich zabezpieczeniami (działki położonej w miejscowości K. o powierzchni 0,0823 ha, nr [...] działki położonej w K. o powierzchni 0,06 ha, nr [...] oraz działki położonej w miejscowości J. o powierzchni 0.7400 ha, objętej KW nr [...]).

Tymczasem, jak wynika z twierdzeń skargi, a także z treści ksiąg wieczystych dostępnych powszechnie pod adresem internetowym ekw.ms.gov.pl, wieczystym użytkownikiem nieruchomości objętej KW [...] jest na mocy postanowienia sądu powszechnego z dnia 18 sierpnia 2016 r. P. N. (data wpływu wniosku o wpis w KW – 23 kwietnia 2018 r.).

Z kolei nieruchomości gruntowa w Jaksicach o powierzchni 0,7400 ha – KW [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia wierzytelności na kwotę [...]zł w dniu 16 maja 2018 r., jest według Skarżącego własnością jego syna - na podstawie umowy o dział spadku, zniesienia współwłasności nieruchomości i umowy darowizny z dnia 20 stycznia 2016 r. (data wpływu wniosku o wpis w KW – 25 stycznia 2016 r.). Trzeba nadmienić, że wymienione wyżej umowy zawarte w akcie notarialnym figurują w KW jako podstawa wpisu nr [...].

Natomiast odnośnie nieruchomość gruntowej w K. – KW [...] o powierzchni 0,0630 ha, której własności jako jedynej Skarżący nie kwestionuje, bezsporne jest, że w dziale IV KW tej nieruchomości od 2008 r. wpisana jest hipoteka [...] S.A. na kwotę [...]zł.

Trzeba jeszcze raz podkreślić, że w aktach administracyjnych brak jest wypisów z ww. ksiąg wieczystych, czy tez jakichkolwiek innych dokumentów świadczących o rzeczywistym stanie własnościowym ww. nieruchomości i ustanowionych na nich zabezpieczeniach.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że organy nie wykazały w jednoznaczny sposób posiadania przez Skarżącego majątku nieruchomego nadającego się do egzekucji. Nie było natomiast sporne, że organ nie wskazał jakiegokolwiek majątku ruchomego należącego do Skarżącego.

Organ nie opisał okoliczności, które mogłyby uzasadniać przyjęcie, że prowadząc postępowanie egzekucyjne w stosunku do którejś ze wskazanych nieruchomości, można w uwarunkowaniach niniejszej sprawy uzyskać kwoty odpowiadające zadłużeniu Skarżącego i czy kwoty te przekroczą wydatki egzekucyjne.

ZUS nie zbadał również, czy ewentualna egzekucja będzie dopuszczalna i jakie konsekwencje ma istnienie innych zabezpieczeń hipotecznych na nieruchomości mających pierwszeństwo przed zabezpieczeniami organu.

Organ a priori przyjmuje, że skoro Skarżący posiada (posiadał) nieruchomości, to egzekucja pozwoli na wyegzekwowanie zaległości i uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jest to zdaniem Sądu stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy całkowicie bezpodstawne, gdyż nie koresponduje ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Dodać również należy, że z doświadczenia życiowego wynika, że obciążenie hipoteką własności nieruchomości nie przekłada się na zaspokojenie wierzyciela, a egzekucja z nieruchomości, będącej mieszkaniem dłużnika, jest utrudniona.

Organ próbował wykazać również, że zawieszona obecnie działalność gospodarcza Skarżącego rokuje możliwości wznowienia i ponownego uzyskiwania z niej przychodów.

Tymczasem w oparciu o zgromadzone akta, ostatnim rokiem, w którym Skarżący osiągał przychód i dochód był rok 2015 (przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł; dochód: [...] zł).

Wbrew natomiast twierdzeniom organu, w aktach brak jest zeznania podatkowego PIT za 2016 r. Z akt nie wynika zatem, by Skarżący osiągał jakiekolwiek dochody w latach 2016 i 2017.

Oczekiwanie organu, że zaspokojenie należności nastąpi z uzyskiwanego przez Skarżącego dochodu z działalności gospodarczej, przy stanie zdrowia Skarżącego, którego organ nie kwestionuje, należy uznać za nieuzasadnione.

Podsumowując tę część rozważań należy wskazać, że stanowisko organu co do stwierdzenia, że nie zachodzą przesłanki nieściągalności, jest zdecydowanie przedwczesne i tym samym narusza w sposób oczywisty przepis art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., jak również jest ewidentnym naruszeniem przywołanych powyżej przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., jak również zasad ogólnych postępowania (art. 7, art. 8, art. 9 K.p.a.).

Ze zgromadzonych akt administracyjnych nie wynika bowiem, czy Strona posiada majątek w postaci nieruchomości, na których Zakład jako wierzyciel może dokonać zabezpieczenia spłaty należności składkowych i prowadzić egzekucję celem zaspokojenia należności.

Organ prowadząc postępowanie, zgodnie z art. 7 K.p.a., powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.). Nie do przyjęcia w świetle powyższych przepisów jest sytuacja, w której organ nie dokonuje oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyciąga wnioski, które z tego materiału dowodowego nie wynikają.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, istnieją również podstawy do zakwestionowania oceny organu odnośnie niewystąpienia przesłanki umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Organ ocenił, że sytuacja Skarżącego nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby zasługiwała na wyjątkowe potraktowanie w formie udzielenia ulgi.

Organ stwierdził, że nie zachodzi przesłanka określona w przepisie § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Jest to ocena, która pomija sytuację, w jakiej znalazł się Skarżący.

Podnieść w tym miejscu należy, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2366/13). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyroki NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09 oraz z dnia 8 sierpnia 2018 r. sygn. akt I GSK 1757/18), z uwzględnieniem również ogólnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego.

Nawet przy założeniu ewentualnego podjęcia w przyszłości pracy zarobkowej, przy opisanych przez Skarżącego problemach zdrowotnych oraz związanych z tym wydatkach, wątpliwa wydaje się możliwość uzyskania jakiejkolwiek nadwyżki ponad wydatki wystarczające na zapewnienie minimum egzystencji.

Zestawienie majątku i braku dochodów Skarżącego z sumaryczną wielkością zadłużenia z tytułu składek w kwocie [...]zł (należności główne i odsetki za zwłokę) zdaniem Sądu stawia pod znakiem zapytania realność spłaty całego zadłużenia bez narażenia Skarżącego na przekroczenie progu ubóstwa, czyli cytując omawiany przepis, na pozbawienie zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zdaniem Sądu w powyższym zakresie organ w sposób dowolny i sprzeczny z logiką oraz zasadami doświadczenia życiowego stwierdził, że spłata zadłużenia jest w sytuacji Skarżącego realna i nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ z jednej strony wskazywał, że nie kwestionuje stanu zdrowia i braku dochodów Skarżącego i uznaje te fakty za udowodnione, a z drugiej stwierdził, że sytuacja finansowa i materialna, w jakiej aktualnie się znajduje (wydatki rzędu [...] zł miesięcznie, utrzymanie dzięki pomocy rodziny) nie daje wystarczających podstaw, aby uznać, iż spłata zobowiązania z tytułu należności ZUS, mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej.

Organ ograniczył się w istocie do prostego stwierdzenia, że posiadając nieruchomości, Skarżący może spłacać dług z tytułu nieopłaconych składek i odsetek w kwocie ponad [...] zł, pozostając w sytuacji wystarczającej na sfinansowanie niezbędnych potrzeb, a więc na życie nieuwłaczające godności człowieka.

Organ nie wyjaśnił niestety, w jaki sposób doszedł do tej oceny i jakie potrzeby człowieka w świetle realiów życiowych i przysługującego mu konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP) uznano za niezbędne i jaką miarą te potrzeby szacowano. Nie wzięto również pod uwagę tego, że wspomniany art. 30 Konstytucji nakłada na władze publiczne obowiązek poszanowania i ochronny godności człowieka. Stan finansów ubezpieczeń społecznych nie może być reperowany kosztem ważnych interesów życiowych ubezpieczonych.

Odnosząc się do argumentu organu, że Skarżący nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, Sąd wskazuje, że wbrew nietrafnym stwierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, fakt niekorzystania z pomocy opieki społecznej lub innej pomocy ze strony Państwa w żadnej mierze nie przesądza o jego dobrej sytuacji finansowej. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Należy jeszcze raz podkreślić, że niekorzystanie ze środków opieki społecznej nie świadczy o tym, że nie występuje przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS

Należy też wskazać, że mimo, iż ubiegający się o umorzenie zaległości powinien we własnym interesie dostarczyć dokumenty uzasadniające spełnienie przesłanek do takiego działania organu, to jeśli organ przedstawia argumentację dotyczącą stwierdzonego majątku Skarżącego, powinien oprzeć swe stwierdzenia i wnioski na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy.

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd dopatrzył się naruszenia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, a także naruszenia przepisów postępowania, w zakresie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Należy podkreślić, że niniejszy wyrok nie przesądza umorzenia zaległości składkowych, gdyż nie jest rolą Sądu zastępowanie organów w ich ustawowych obowiązkach. Z powodu wadliwości działań organów naruszających przepisy postępowania kwestia ta wymyka się kontroli sprawowanej przez Sąd administracyjny.

Nie można zapominać, że zaległości składkowe powstały w okresie prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej. W orzecznictwie ugruntowany jest natomiast pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ubezpieczeniowych.

Zadaniem organu będzie wszelako w trakcie ponownego rozpoznania sprawy, po pierwsze uwzględnienie dokonanej przez Sąd powyższej oceny zgodnie z przepisem art. 153 P.p.s.a., po drugie dokonanie samodzielnej i wyczerpującej oceny przesłanek całkowitej nieściągalności a w szczególności przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s, po trzecie ustalenie jak najbardziej aktualnego stanu rodzinnego, majątkowego i zdrowotnego Skarżącego, w szczególności w odniesieniu do własności nieruchomości, ich zabezpieczeniu i realnej możliwości prowadzenia z nich egzekucji, a także dochodów i wydatków Skarżącego osiąganych w miesiącach poprzedzających wydanie nowej decyzji.

Dopiero tak ustalone okoliczności powinny dać podstawę do rozważań co do realności spłaty zadłużenia w całości bądź w części. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS organ powinien mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14).

ZUS winien również odnieść się do twierdzeń skargi, zgodnie z którymi organ ma do dyspozycji dokumentację medyczną Skarżącego, który cierpi na schorzenie przewlekłe.

Mając powyższe na uwadze Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i lit. c P.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji.

O kosztach orzeczono w pkt II sentencji na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Sąd zasądził na rzecz Skarżącego kwotę [...]zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika. Wpis w sprawie nie był uiszczany, stosownie do art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.