Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 328/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji oraz inną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 10  ust. 2, art. 23 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 października 2014 r. sprawy ze skargi małoletniej M. K. reprezentowanej przez matkę A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 16 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Kluczborka z dnia 25 kwietnia 2013 r., nr [...] oraz decyzję Burmistrza Miasta Kluczborka z dnia 18 marca 2013 r., nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez A. G. była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 16 grudnia 2013 r., nr [...], uchylająca w całości decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Kluczborku K.S., działającego z upoważnienia Burmistrza Kluczborka, z dnia 25 kwietnia 2013 r., nr [...], ustalającą zwrot nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 400 zł wraz z ustawowymi odsetkami do 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji oraz zobowiązująca A. G. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 lipca 2012 r. do 31 lipca 2012 r., w wysokości 400 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:

Decyzją z dnia 22 września 2011 r., nr [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Kluczborku K. S., z upoważnienia Burmistrza Miasta Kluczbork, przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla córek skarżącej M. oraz M. K., w wysokości po 400 złotych miesięcznie, na okres od 1 października 2011 do 30 września 2012 r.

Pismem z dnia 6 sierpnia 2012 r. (data wpływu pisma do Ośrodka Pomocy Społecznej w Kluczborku) skarżąca wniosła o uchylenie od dnia 1 sierpnia 2012 r., powyższej decyzji w części dotyczącej przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla córki M.K., w związku z umieszczeniem jej od 1 lipca 2012 r. w placówce opiekuńczo - wychowawczej.

Mając powyższe na uwadze organ I instancji wydał decyzję w dniu 9 sierpnia 2012 r., nr [...], którą uchylił decyzję z dnia 22 września 2011 r., nr [...], w części dotyczącej przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla M. K., od dnia 1 sierpnia 2012 r.

W dniu 21 września 2012 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Kluczborku wydał decyzję nr [...], ustalającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 lipca 2012 r. do 31 lipca 2012 r., przyznane na podstawie decyzji z dnia 22 września 2011 r., nr [...], jako nienależnie pobrane oraz określającą wysokość nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na kwotę 400 zł.

Pismem z dnia 27 września 2012 r. A. G. złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji z dnia 9 sierpnia 2012 r., nr [...]. Ponadto wniosła o "anulowanie decyzji z dnia 21 września 2012 r., nr [...], przynajmniej na okres odwoławczy".

Na prośbę A. G. z dnia 26 września 2012 r. Dyrektor Domu Dziecka "A" pisemnie poinformował skarżącą, że małoletnia M. K. została przyjęta do Domu Dziecka 22 lipca 2012 r., skąd uciekła 24 lipca 2012 r., a wróciła dopiero 13 sierpnia 2012 r.

W dniu 1 października 2012 r. skarżąca złożyła pisemne oświadczenie zaadresowane do organu I instancji, że jej córka M. K. nie przebywała w Domu Dziecka "A" w okresie od 1 lipca 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. Zaznaczyła przy tym, że łącznie w tym okresie małoletnia przebywała w Domu Dziecka tylko 6 dni, z czego 2 doby w lipcu.

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2012 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu postanowiło odmówić skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Kluczborku z dnia 9 sierpnia 2012 r., nr [...].

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2012 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu postanowiło stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji wydanej przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Kluczborku, działającego z upoważnienia Burmistrza Kluczborka, w dniu 9 sierpnia 2012 r., nr [...], uchylającej od 1 sierpnia 2012 r. w części dotyczącej przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla M.K., własną decyzję z dnia 22 września 2011 r., nr [...].

Decyzją z dnia 30 listopada 2012 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu uchyliło w całości decyzję z dnia 21 września 2012 r., nr [...], ustalającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane w okresie od 1 lipca 2012 r. do 31 lipca 2012 r., przyznane na podstawie decyzji z dnia 22 września 2011 r., nr [...], jako nienależnie pobrane i określającą wysokość nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na kwotę 400 zł oraz postanawiającą przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W piśmie z dnia 1 marca 2013 r. będącym odpowiedzią na pismo organu I instancji z dnia 27 lutego 2013 r., pracownik socjalny Domu Dziecka "A" B.W., udzieliła informacji na temat pobytu M. K. w Domu Dziecka. Pracownica powiadomiła organ, że małoletnia przebywała w placówce Domu Dziecka w [...] od 1 lipca do 22 lutego 2013 r. Ponadto w tym czasie M.K. przebywała w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...], a Dom Dziecka pokrywał wszystkie koszty związane z jej utrzymaniem i funkcjonowaniem. W związku z tym matka małoletniej nie ponosiła żadnych kosztów i nakładów finansowych.

Mając na uwadze powyższe informacje, w dniu 18 marca 2013 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Kluczborku wydał decyzję nr [...], ustalającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 lipca 2012 r. do 31 lipca 2012 r., przyznane na podstawie decyzji z dnia 22 września 2011 r., nr [...], jako nienależnie pobrane oraz określającą wysokość nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na kwotę 400 zł.

Decyzją z dnia 25 kwietnia 2013 r., nr [...], organ I instancji ustalił zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 400 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji powołał się na przepis art. 2 pkt 7 ppkt. 1ustawy podnosząc, że nienależnie pobrane świadczenie oznacza m.in. świadczenie wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub wstrzymanie świadczenia w całości lub w części. Ponadto organ powołał się na przepis art. 23 ust. 1 ust. 6, ust. 7 i ust. 8 tej ustawy i zważył, że decyzją z 18 marca 2013 r. ustalono kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 do 31 lipca 2012 r. Dlatego do zwrotu pozostaje ta kwota wraz z ustawowymi odsetkami.

Skarżąca w dniu 9 maja 2014 r. (data wpływu pisma) złożyła odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu.

W dniu 16 grudnia 2013 r. organ odwoławczy wydał decyzję nr [...], uchylającą zaskarżoną decyzję z dnia 25 kwietnia 2013 r. w całości i orzekając o istocie sprawy zobowiązał skarżącą, jako przedstawiciela ustawowego M. K., do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 lipca 2012 r. do 31 lipca 2012 r., w wysokości 400 zł wraz z ustawowymi odsetkami, oraz zobowiązał A. G. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 lipca do 31 lipca 2012 r., w wysokości 400 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu tej decyzji SKO w Opolu powołało przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a w szczególności art. 9 ust. 1, art. 23 ust. 1, ust 5. ust. 6 i ust. 7 ustawy. Dalej podniesiono, że organ I instancji wykazał, iż A. G. nie dopełniła obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o fakcie umieszczenia córki w instytucji zapewniające całodobowe utrzymanie. Organ I instancji prawidłowo wydał decyzję zobowiązującą do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Według organu odwoławczego nie budzi wątpliwości wysokość nienależnie pobranych "świadczeń rodzinnych" (winno być świadczeń z funduszu alimentacyjnego – przypis Sądu). Z akt sprawy wynika – kontynuował organ odwoławczy – że w okresie od 1 do 31 lipca 2012 r. wypłacono stronie miesięczne świadczenie w wysokości 400 zł na podstawie decyzji Kierownika OPS w Kluczborku z dnia 22 września 2011 r. Skoro jednak córka skarżącej M. K. została umieszczona w placówce opiekuńczej to wypłacone w ten sposób świadczenie stało się nienależne.

Na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 listopada 2012 r., nr [...], odmawiającego skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia 9 sierpnia 2012 r., nr [...], A. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Op 162/13, uchylił zaskarżone postanowienie Kolegium. Równocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny zalecił ustalenie okoliczności, które nie pozwoliły skarżącej na złożenie odwołania w terminie oraz rozważenie przywrócenia terminu do złożenia odwołania.

Po wykonaniu zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu 31 stycznia 2014 r. postanowienie nr [...], na mocy którego przywrócono A. G. termin do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Kluczborku z dnia 9 sierpnia 2012 r., nr [...], uchylającej od dnia 1 sierpnia 2012 r., decyzję z dnia 22 września 2011 r., nr [...], w części dotyczącej przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej M.K.

W dniu 19 maja 2014 r. (data wpływu) A. G. złożyła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 16 grudnia 2013 r., nr [...], wnosząc o "jej odrzucenie jako bezzasadnej" i przyznanie jej adwokata z urzędu w związku z trudną sytuacją materialną i zdrowotną.

W uzasadnieniu podała, że jedynym powodem, na podstawie którego zobowiązana została do zwrotu świadczeń rodzinnych, było niedotrzymanie terminów odwołania od decyzji z dnia 9 sierpnia 2012 r., nr [...]. Skarżąca stwierdziła, że następne decyzje wydawane w sprawie były również uzależnione od tego faktu.

Ponadto A. G. wskazała, że postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 stycznia 2014 r., sygn. [...], został jej przywrócony termin do złożenia odwołania od decyzji z dnia 9 sierpnia 2012 r., nr [...], dlatego też decyzja z dnia 16 grudnia 2013 r., nr [...], nie może być "egzekwowana".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że decyzja zobowiązująca do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie ma charakteru uznaniowego i była determinowana przepisami prawa. Zaznaczył, że nie zasługuje na uznanie argument skarżącej, zgodnie z którym fakt przywrócenia przez Kolegium terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 9 sierpnia 2012r., nr [...], powoduje, że "wszystko zaczyna się od początku".

Organ zaznaczył, że zwrot nienależnie pobranych świadczeń oraz uchylenie decyzji administracyjnych co do przyznawanych świadczeń rozstrzygane są odrębnymi decyzjami administracyjnymi na skutek prowadzonych odrębnie postępowań. Ponadto dla wydania decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, po zakończeniu okresu świadczeniowego, nie jest niezbędne funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji uchylających decyzje przyznające świadczenia.

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 8 sierpnia 2014 r. został ustanowiony dla skarżącej adwokat z urzędu.

Pismem z dnia 9 października 2014 r. (data wpływu pisma do Sądu) A. G. uzupełniła skargę z dnia 19 maja 2014 r. o informację, że podczas rozpatrywania sprawy organy pierwszej i drugiej instancji nie wzięły pod uwagę faktu, że jej córka M. K., w okresie od 1 lipca 2012 r. do 31 lipca 2012 r. nie przebywała w żadnym ośrodku wychowawczym. W związku z powyższym zdaniem skarżącej nie było podstaw do odebrania przyznanych jej świadczeń.

A. G. ponadto podniosła że od dnia 6 października 2012 r. jej córka przebywała w Zespole Placówek Resocjalizacyjnych w [...] W styczniu 2013 r. złożyła wniosek o przyznanie jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniej M. K. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Kluczborku decyzją z dnia 22 lutego 2013 r., nr [...], przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla M. K. w wysokości 400 zł miesięcznie, na okres od 1 lutego 2013 r. do 30 września 2013 r. oraz odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla M.K. w wysokości 400 zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2013 r. Skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji, ponieważ uważała, że świadczenia należą jej się również za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 18 października 2013 r., nr [...], uchyliło w części dotyczącej odmowy przyznania M. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2013 r., zaskarżoną decyzję i przyznało M. K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2013 r. w wysokości 400 zł.

Ponadto A.G. powołała się na sytuację w której ten sam organ I instancji, w sytuacji, gdy jej druga córka M. K., przebywała w Ośrodku Resocjalizacyjnym w [...], nie wydał decyzji wstrzymującej wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Skarżąca w swoim piśmie z dnia 9 października 2014r. przytaczając powyższe okoliczności wskazała na sprzeczność wydawanych decyzji tych samych organów I i II instancji, przy tym samym stanie faktycznym sprawy. Wniosła o dopuszczenie w sprawie jako dowodu, decyzji zapadłych w przytoczonych sprawach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przepis art. 135 P.p.s.a. daje sądowi administracyjnemu możliwość skontrolowania pod względem zgodności z prawem nie tylko zaskarżonego aktu, lecz wszystkich aktów wydanych w granicach sprawy. Dlatego niezbędne jest ustalenie granic przedmiotowej sprawy.

Na wstępie rozważań celowe jest stwierdzenie, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych wydaje się dwie odrębne decyzje administracyjne. Pierwsza to decyzja ustalająca nienależnie pobrane świadczenia, natomiast drugą decyzją orzeka się o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń i może zapaść ona, gdy pierwsza stanie się ostateczna. Obie pozostają w ścisłym związku i są aktami wydanymi w granicach danej sprawy (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 20 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Op 359/12).

W związku z powyższym właściwy organ, aby mógł dochodzić zwrotu pobranego świadczenia, powinien najpierw ustalić w drodze decyzji, okoliczności faktyczne i prawne sprawy, wskazujące na zaistnienie przesłanki umożliwiającej uznanie wypłaconego świadczenia za nienależne, a decyzja ta stanowi pierwszy etap postępowania o zwrot nienależnie pobranych świadczeń.

Sąd zatem objął swą kontrolą nie tylko zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia 25 kwietnia 2013r., [...], zobowiązującą skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale także decyzję tego organu z dnia 18 marca 2013 r., nr [...], orzekającą o uznaniu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane.

Dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne jest wyjaśnienie kiedy występuje "świadczenie nienależnie pobrane". Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym błędne jest utożsamianie pojęcia "nienależnie pobranego świadczenia", z pojęciem "nienależnego świadczenia". Jakkolwiek "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, to "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy" (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2013 r. w sprawie II SA/Po 782/12).

W myśl art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, zobowiązana jest do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Skargą zaskarżono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 16 grudnia 2013 r, nr [...], którą uchylono w całości decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Kluczborku, działającego z upoważnienia Burmistrza Kluczborka, z dnia 25 kwietnia 2013 r., nr [...], oraz zobowiązująca do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustalonych w decyzji z dnia 18 marca 2013 r., nr [...].

Dlatego Sąd rozpoznając sprawę skorzystał z regulacji art. 135 P.p.s.a. i objął swą kontrolą nie tylko zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą, ale również decyzję ustalającą świadczenia za nienależnie pobrane. Sąd uznał, że zachodzi tu tożsamość sprawy i decyzja ta mieści się w granicach sprawy w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Badając legalność tych trzech decyzji Sąd stwierdził, że organ I instancji nie wyjaśnił dostatecznie kluczowej kwestii, a mianowicie, czy M. K. istotnie przebywała w lipcu 2012 r. w placówce, która zapewniała jej w tym czasie całodobowe utrzymanie. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jeżeli osoba uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej to świadczenia z funduszu alimentacyjnego jej nie przysługują.

Pozytywna ocena powyższej przesłanki przesądziła najpierw o uznaniu przez organy świadczeń alimentacyjnych za świadczenia nienależnie pobrane, a następnie o zwrocie tych świadczeń z odsetkami.

W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie jest kompletny, a stan faktyczny sprawy nie został ustalony w stopniu koniecznym dla rozstrzygnięcia sprawy. Skarżąca oświadczyła już w piśmie z dnia 1 października 2012 r., że jej córka M. była w Ośrodku "A" [...] w lipcu dwie doby oraz, że żywiła i utrzymywała ją, w tym miesiącu. Także w piśmie procesowym z dnia 9 października 2014 r. skierowanym do Sądu skarżąca podniosła tę okoliczność. Następnie z pisma Dyrektora Domu Dziecka "A" w [...] z dnia 28 września 2012 r. też wynikało, że M. K.została przyjęta dopiero 22 lipca 2012 r. W tym samym piśmie Dyrektor poinformował o ucieczce małoletniej w dniu 24 lipca 2013 r. i jej powrocie dopiero w sierpniu. Tymczasem z pisma pracownicy socjalnej Domu Dziecka "A" w [...] z dnia 1 marca 2013 r., na którym organ I instancji oparł się wydając decyzję w dniu 15 marca 2013 r. wynikało, że M. K. przebywała w placówce przez okres "od 1 lipca 2012 r. do 22 lutego 2013 r.", czyli cały lipiec 2012 r. Nadto z drugiego zdania tego pisma wynika niezrozumiała relacja iż "w tym czasie M. K. przebywała w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...]".

Wyjaśnienie powyższej kwestii ma kluczowe znaczenie dla uznania prawidłowości wydanych decyzji, zarówno o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i uznania ich za nienależne świadczenia w rozumieniu art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie przesądza, czy instytucja, w której przebywała M. K. zapewniała jej nieodpłatnie pełne utrzymanie w myśl art. 10 ust. 2 pkt 1) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Na brak wyjaśnienia powyższych okoliczności wskazywał już organ II instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia 30 listopada 2012 r., nr [...]. W związku z tym, nakazał organowi I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy ustalić, czy Ośrodek, w którym została umieszczona małoletnia M. K. jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie w rozumieniu art. 2 pkt 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a jeżeli tak, to od jakiej daty została ona w tej instytucji umieszczona.

Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji nie wykonał poprawnie tych zaleceń. Pismem z dnia 27 lutego 2013 r. zwrócił się do Domu Dziecka "A" w [...] o udzielenie informacji od kiedy M. K. przebywała w Domu Dziecka, czy ośrodek ten jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie oraz czy A. G. ponosiła koszty utrzymania dziecka w okresie kiedy przebywało w powyższej placówce. Po uzyskaniu odpowiedzi organ I instancji nie zweryfikował otrzymanych wiadomości z już posiadaną dokumentacją w sprawie, która ewidentnie wskazywała na inny stan faktyczny niż ten, opisany w uzyskanej odpowiedzi.

Ponadto organ I instancji wskazał, że A. G. poinformowała go o umieszczeniu dziecka w placówce. Zgodnie z poglądami zacytowanymi wyżej w wyroku WSA w Poznaniu, świadczenie nienależnie pobrane istnieje wtedy, gdy osoba świadomie zaniechała udzielenia informacji wywierających wpływ na prawo do świadczenia.

Tym samym organ I instancji opierając się na błędnie ustalonym stanie faktycznym sprawy, podjął decyzję w dniu 18 marca 2013 r., o nr [...], o ustaleniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 lipca 2012 r. do 31 lipca 2012 r., jako nienależnie pobranych i określił ich wysokość na kwotę 400 zł.

Reasumując należy stwierdzić, że przy podjęciu powyższej decyzji, organ I instancji nie poczynił we wskazanym powyżej zakresie żadnych ustaleń i rozważań, a tym samym nie wyjaśnił istotnych kwestii związanych z faktycznym miejscem pobytu małoletniej M. K. w lipcu 2012 r. Wskazane wadliwości decyzji przesądzają o konieczności jej uchylenia z uwagi na naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.

W ponownym postępowaniu organ powinien dokonać wyczerpujących rozważań w podniesionym zakresie, z odwołaniem się do sytuacji skarżącej. Ponadto powinien mieć na uwadze, że celem świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest pokrycie części wydatków, gdy stan rodziny nie pozwala jej na samodzielne zaspokojenie potrzeb (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 26 października 2010 r. w sprawie II SA/Bd 963/10). Organ winien pamiętać, że urlopowanie dziecka w placówce nie oznacza, że nie przysługuje mu świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kontekście jego celu – ma ono bowiem częściowo pokrywać wydatki na utrzymanie dziecka w miejscu jego faktycznego przebywania (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008 r. w sprawie I OSK 526/07). Zatem faktyczny pobyt dziecka w domu uzasadnia przyznanie świadczeń za ten czas, skoro wówczas wydatki ponosi rodzic dziecka (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 3 czerwca 2014 r. w sprawie II SA/Bd 422/14).

Konsekwencją uchylenia przez Sąd decyzji organu I instancji z dnia 18 marca 2013 r., nr [...], jest uchylenie także zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 16 grudnia 2013 r., nr [...], i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z dnia 25 kwietnia 2013 r., nr [...], zobowiązującej skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na wstępie niniejszego uzasadnienia wywiedziono, że obowiązek zwrotu świadczenia ma charakter następczy i uzależniony jest od wcześniejszego ustalenia, że wypłacone osobie uprawnionej świadczenie jest nienależnie pobrane. Skoro w rozpoznawanej sprawie doszło do sytuacji, w której niniejszym wyrokiem Sądu uchylono rozstrzygnięcie, do którego odwoływały się decyzje objęte skargą w postępowaniu sądowym, to zaszła konieczność uchylenia także tych decyzji. W konsekwencji należało uznać, że zapadłe w sprawie decyzje organów obu instancji, które zostały oparte na decyzji niezgodnej z prawem (bo uwzględniała stan faktyczny wynikający z ostatecznej decyzji, zakwestionowanej przez Sąd), podjęto z naruszeniem art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji oparto o przepis art. 152 P.p.s.a.