Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 947/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 c, art. 152;
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 24 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Barbara Koś ( spr.) WSA Tomasz Świstak Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] kwietnia 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r.; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P.:

1. na podstawie art. 28 ust. 1-3b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych odmówił A. R. umorzenia odsetek w kwocie [...] zł od nieuregulowanych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 06/1999-08/1999, 03/2000-12/2000 w kwocie [...] zł (odsetki naliczone na dzień wpływu wniosku, tj. 4 grudnia 2012 r.);

2. na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) odmówił A. R. umorzenia odsetek w kwocie [...] zł od nieuregulowanych składek za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł za okres 07/1999-08/1999 (odsetki naliczone na dzień wpływu wniosku, tj. 4 grudnia 2012 r.).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 4 grudnia 2012 r. wpłynął wniosek A. R. o umorzenie odsetek, który w odniesieniu do zaległości z tytułu odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne za okres 01/2001, 03/2001-12/2001 oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres 05/2001-12/2001, objętych decyzją nr [...] i nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r. zostanie rozpatrzony w odrębnym postępowaniu. W pozostałym zakresie, tj. w odniesieniu do zaległości z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 06/1999 do 12/2000 pismo zostało potraktowane jako nowy wniosek, który stanowi przedmiot niniejszej decyzji.

Wniosek został umotywowany wiekiem oraz brakiem środków, które pozwoliłyby na spłatę zadłużenia. W uzasadnieniu wniosku zobowiązany podniósł, że nie zgadza się z zadłużeniem, jednak nie jest w stanie udowodnić, że nie zalega ze składkami, bowiem nie posiada dowodów wpłaty. Nadto zobowiązany wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych upomniał się o zadłużenie dopiero po 10 latach.

Na podstawie posiadanej na dzień złożenia wniosku, tj. 4 grudnia 2012 r. dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej, Zakład ustalił wysokość zadłużenia zobowiązanego z tytułu nieuregulowanych składek na łączną kwotę [...] zł. Ponadto Zakład ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych, które wynoszą [...] zł. Jednocześnie Zakład ustalił wysokość zadłużenia zobowiązanego za okres wskazany we wniosku strony, tj. na ubezpieczenia społeczne:

- za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych) za okres 06/1999-08/1999, 03/2000-12/2000 w kwocie [...] zł, odsetki od powyższej zaległości liczone na dzień złożenia wniosku, tj. 4 grudnia 2012 roku w kwocie [...] zł;

- za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez płatnika składek) za okres 07/1999-08/1999, 06/2000 w kwocie [...] zł, odsetki od powyższej zaległości liczone na dzień złożenia wniosku, tj. 4 grudnia 2012 roku w kwocie [...] zł;

- za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek za okres 07/1999-08/1999 w kwocie [...] zł oraz odsetki liczone na dzień złożenia wniosku, tj. 4 grudnia 2012 roku w kwocie [...] zł.

Następnie organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3. W rozpatrywanej sprawie umorzenie zaległości w oparciu o przesłanki całkowitej nieściągalności dotyczą należności z tytułu odsetek w łącznej wysokości [...] zł. Po przeanalizowaniu okoliczności sprawy organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek określonych art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy. Wyjaśnił przy tym, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność określona w art. 28 ust. 3 pkt 1-4a u.s.u.s., gdyż wnioskodawca żyje (pkt 1), nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), jak również nie toczyło się wobec niego postępowanie likwidacyjne (pkt 4). Co do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy Zakład wyjaśnił, że wprawdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże nie stwierdzono braku majątku, z którego można egzekwować należności, bowiem zobowiązany posiada składnik majątkowy w postaci świadczenia emerytalnego. Ponadto aktualnie jest prowadzone administracyjne postępowanie egzekucyjne i do dnia wydania niniejszej decyzji organ egzekucyjny nie orzekł o bezskuteczności postępowania z uwagi na brak składników majątkowych należących do dłużnika. Mając powyższe na uwadze nie można stwierdzić zaistnienia przesłanki sformułowanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., jak również wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy).

Ponadto Zakład wskazał, że na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być przez Zakład w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w art. 28 ust. 3a określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w tym przepisie. Zakład wskazał, że umorzenie należności objęte zakresem zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. może dotyczyć zaległości w łącznej wysokości [...] zł.

Organ stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak również podstaw do umorzenia należności na podstawie powyższej regulacji. W odniesieniu do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (opłacenie należności z tytułu składek pozbawi dłużnika możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych) Zakład, badając obecną sytuację materialną wnioskodawcy ustalił, że jest on osobą w wieku [...] lat. Zgodnie z oświadczeniem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – C. R., która uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł do wypłaty. A. R. również pobiera świadczenie emerytalne. Wysokość jego świadczenia do wypłaty wynosi [...] zł. Zobowiązany wykreślił działalność gospodarczą z ewidencji z dniem [...].09.2011 r. Na podstawie złożonych przez zobowiązanego dokumentów ustalono, że miesięcznie koszty związane z utrzymaniem mieszkania kształtują się następująco:

- prąd - ok. [...] zł (faktura VAT na kwotę [...] zł za okres 10.08.2012-15.10.2012);

- gaz - ok. [...] zł (faktura VAT na kwotę [...] zł za okres 03.01.2012-13.09.2012);

- woda ok. [...] zł (faktura VAT na kwotę [...] zł za okres 30.06.2012-27.08.2012). Zatem łączna wysokość miesięcznych wydatków z tytułu opłat wynosi ok. [...] zł. Ponadto zobowiązany wskazał, że ponosi również wydatki związane z leczeniem w kwocie [...] zł. Zgodnie z oświadczeniem A. R. poza zadłużeniem w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych posiada zobowiązania z tytułu podatków, tj. podatek adiacencki z miesięczną ratą w wysokości [...] zł oraz podatek od nieruchomości w kwocie [...] zł. Z wyjaśnień zobowiązanego wynika, że majątek nieruchomy stanowi dom o powierzchni 200 m2 w P.

Mając na względzie powyższe ustalenia, organ uznał, że w przedmiotowej sprawie nie wykazano zaistnienia przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Na podstawie poczynionych w sprawie ustaleń Zakład nie stwierdził, by sytuacja materialna i finansowa zobowiązanego była trudna, bowiem osiągane środki finansowe pozwalają na zaspokojenie ponoszonych przez stronę wydatków. Wobec powyższego Zakład nie uznał również, by w przedmiotowej sprawie zachodziło trwałe zagrożenie dalszej egzystencji dłużnika. Podkreślił przy tym, że nie każde kłopoty finansowe strony mogą stanowić podstawę do umorzenia należności z tytułu składek. Jedynie trwała niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jest taką przesłanką. Instytucja umorzenia należności z tytułu składek została bowiem zarezerwowana dla sytuacji, w których z uwagi na stan zdrowia czy wiek dłużnik nawet potencjalnie nie ma szans na spłatę długu. Natomiast ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym.

W odniesieniu do § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia organ stwierdził, że obecna sytuacja materialna zobowiązanego jest wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej, czy też inne zdarzenia nadzwyczajne powodujące, że opłacenie należności mogłoby pozbawić wnioskodawcę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Zobowiązany nie prowadzi już działalności gospodarczej i również z tego względu brak możliwości umorzenia zadłużenia na podstawie tego przepisu.

Zdaniem Zakładu zobowiązany nie wykazał również zaistnienia przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia. Wprawdzie zobowiązany wykazał i udokumentował szereg dolegliwości zdrowotnych, jednakże stan zdrowia wnioskodawcy nie wpływa negatywnie na uzyskiwane przez niego dochody, bowiem wnioskodawca pobiera aktualnie świadczenie emerytalne w wysokości umożliwiającej uregulowanie należności choćby w dłuższym okresie czasu.

W wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. R. powtórzył stanowisko i argumentację przedstawione we wniosku o umorzenie należności.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...].

W uzasadnieniu Zakład podtrzymał ustalenia faktyczne przyjęte w decyzji z dnia [...] lutego 2013 r., z tym że uwzględnił, iż aktualnie skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, z którego prowadzona jest egzekucja, w wysokości [...] zł do wypłaty, zatem łączny dochód skarżącego i jego żony wynosi ok. [...] zł. Oceniając przesłanki umorzenia należności, Zakład ponownie nie stwierdził całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto podtrzymał stanowisko, że analiza ujawnionych wydatków (w niezmienionej wysokości) związanych z utrzymaniem wskazuje, że wnioskodawca wraz z żoną – pomimo prowadzonej egzekucji z emerytury – jest zdolny do pokrywania comiesięcznych zobowiązań, ponieważ strona nie wykazała żadnych trudności w tym zakresie. Okoliczności sprawy nie wskazują również, zdaniem organu, aby egzystencja rodziny wnioskodawcy była zagrożona poprzez niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W związku z powyższym organ nie stwierdził zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Ponadto podtrzymał stanowisko co do braku spełnienia przesłanek z § 3 pkt 2 i pkt 3 ww. rozporządzenia.

A. R. złożył skargę na powyższą decyzję.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przyjęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy przy tym podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak, że może być ona dowolna. Wynikająca z art. 7 Kpa zasada praworządności zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 Kpa – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 Kpa.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w świetle wyżej powołanej regulacji organ prawidłowo w ocenie Sądu rozpoznał wniosek skarżącego o umorzenie odsetek w zakresie odsetek od składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek (zarówno w części finansowanej przez tych ubezpieczonych, jak i w części finansowanej przez płatnika składek) na podstawie art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. (pomimo, że w sentencji decyzji wskazano art. 28 ust. 1-3b u.s.u.s., co w świetle uzasadnienia decyzji należało potraktować jako oczywistą omyłkę), a w zakresie odsetek od składek za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek zarówno na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Ten ostatni przepis może być bowiem podstawą umorzenia należności jedynie za ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie ulega przy tym wątpliwości, że przesłanki z pkt 1, 2 i 4 tego przepisu nie odnoszą się w ogóle do skarżącego, ponieważ zobowiązany żyje, nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości i nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne. Zakład nie stwierdził również pozostałych przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w powyższym przepisie, wskazując że wobec zobowiązanego jest prowadzona skutecznie egzekucja administracyjna ze świadczenia emerytalnego i dotąd nie stwierdzono jej bezskuteczności z uwagi na brak majątku. Z tego względu nie można również stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe nie było przy tym kwestionowane przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym ani sądowym.

Nie było również przedmiotem zastrzeżeń skarżącego i nie budzi wątpliwości Sądu stwierdzenie przez organ, że w niniejszej sprawie nie zaistniała także przesłanka umorzenia należności wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia, ponieważ skarżący nie powoływał się na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, a ponadto zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Nie budzi również zastrzeżeń Sądu stwierdzenie organu co do niezaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia ("istnieje przewlekła choroba zobowiązanego pozbawiająca go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności"), skoro – jak wskazał organ dochodem skarżącego, z którego zresztą prowadzona jest egzekucja administracyjna, jest emerytura skarżącego, a jednocześnie skarżący nie odwoływał się do powyższej przesłanki.

Nie do zaakceptowania w ocenie Sądu jest natomiast analiza okoliczności sprawy i ich ocena dokonane przez organ z punktu widzenia przesłanki umorzenia wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia ("opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych").

Należy bowiem zwrócić uwagę, że skarżący zarówno we wniosku o umorzenie należności, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nawiązywał do powyższej przesłanki, powołując się na swój podeszły wiek ([...] lat), stan zdrowia (liczne choroby) i niedostateczne dochody, które umożliwiłyby spłatę zaległości. Należy także zauważyć, że okoliczności tych – powołanych i udokumentowanych przez skarżącego, organ rentowy w istocie nie kwestionował. Ustalił, że dochody skarżącego i jego żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, z tytułu emerytur (po stosownym potrąceniu z emerytury skarżącego z tytułu prowadzonej egzekucji administracyjnej na rzecz ZUS) wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Jednocześnie organ przyjął, że udokumentowane przez skarżącego miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania (woda, prąd, gaz) wynoszą ok. [...] zł. Ponadto organ nie kwestionował deklarowanych przez skarżącego kosztów związanych z leczeniem – [...] zł, miesięcznej raty z tytułu "podatku adiacenckiego" – [...] zł oraz podatku od nieruchomości – [...] zł (rocznie). Organ nie wskazał jednak przy tym, jakie możliwości płatnicze skarżącego dostrzega w zakresie należności z tytułu odsetek, o których umorzenie skarżący się ubiegał w niniejszym postępowaniu przy powyższym zestawieniu osiąganych dochodów i uzasadnionych wydatków. Tymczasem należy zwrócić uwagę, że po odliczeniu ponoszonych wydatków skarżącemu i jego żonie pozostaje do dyspozycji kwota ok. [...] zł miesięcznie na 2 osoby. Zarówno dłużnik, jak i jego żona są przy tym osobami w podeszłym wieku i schorowanymi. Ze względu na wiek i stan zdrowia nie sposób przyjąć, aby mogli oni podjąć ewentualne zatrudnienie w celu zwiększenia dochodów z tytułu emerytur. Nie powinno także budzić wątpliwości, że w przypadku osób starszych i mających kłopoty ze zdrowiem należałoby uwzględnić zwiększone potrzeby nie tylko do co kosztów leczenia, ale i właściwego odżywiania. Jednocześnie tak ustaloną sytuację osobistą i materialną skarżącego i jego żony należało odnieść do konieczności uiszczenia objętych wnioskiem i będących przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie należności, do których zastosowanie znajduje omawiany § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, ale także z uwzględnieniem całości zadłużenia skarżącego z tytułu zaległych składek (należność główna, odsetki, koszty egzekucyjne i koszty upomnienia), które łącznie przekracza [...] zł. Wprawdzie sam skarżący domagał się umorzenia należności jedynie z tytułu odsetek, a jego wniosek w tym zakresie częściowo podlegał rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu. Ponadto omawiany § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia znajduje zastosowanie jedynie do należności dotyczących ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek. Jednakże przy rozważaniu przesłanki z tego przepisu w odniesieniu do należności, do których ma on zastosowanie, nie można pominąć pozostałych zobowiązań publicznoprawnych, do których ten przepis nie ma zastosowania, jako uzasadnionych i koniecznych wydatków, z których zobowiązany nie może być zwolniony nawet ze względu na wyjątkowo trudną sytuację osobistą i materialną. W tej sytuacji należało zatem rozważyć, czy wobec konieczności ponoszenia tych ostatnich należności, skarżący jest w stanie dodatkowo uiścić objęte wnioskiem należności, do których zastosowanie znajduje § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia i to bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, zważywszy że łącznie jego zadłużenie wobec ZUS przekracza [...] zł.

Należy przy tym zwrócić uwagę, że organ sam przyznał, że instytucja umorzenia należności jest przewidziana dla sytuacji, gdy ze względu na wiek lub stan zdrowia dłużnik nawet potencjalnie nie ma szans na spłatę zadłużenia. Jednocześnie jednak, pomimo stwierdzonego podeszłego wieku skarżącego, uniemożliwiającego uzyskiwanie ewentualnego dodatkowego dochodu, stanu zdrowia powodującego zwiększone wydatki oraz sytuacji materialnej, w której skarżącemu pozostaje do dyspozycji ok. [...] zł miesięcznie na 2 osoby, organ nie stwierdził zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, uznając, że skarżący nie wykazał, iż spłata należności może stanowić zagrożenie dla zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny. Takie stwierdzenie bez rozważenia wszystkich istotnych okoliczności w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącego w zakresie wyżej wskazanym, stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Jakkolwiek należy przyznać, że okoliczności przemawiające za umorzeniem należności zasadniczo powinna wykazać osoba ubiegająca się o zastosowanie tej ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych, jednakże nie zwalnia to organu administracji z obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy. W niniejszej sprawie zresztą materiał dowodowy sprawy był – zdaniem Sądu, wystarczający do ustalenia rzeczywistej sytuacji osobistej i materialnej skarżącego i jego rodziny, a tym samym oceny zaistnienia przesłanek umorzenia. W razie ewentualnej potrzeby organ mógł natomiast zwrócić się do strony o dodatkowe uzupełnienie wniosku czy dokumentacji.

Należy przy tym podkreślić, że – jak wykazano powyżej – decyzja w przedmiocie umorzenia jest decyzją uznaniową, co oznacza, że także w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ może, lecz nie musi umorzyć zaległości. W takiej jednak sytuacji – jak już zasygnalizowano w powyższej części rozważań, odmowa umorzenia należności musi być należycie uzasadniona. Nie wystarczy zatem powołanie się na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia i ogólnie pojęty interes społeczny wszystkich ubezpieczonych oraz obowiązek egzekwowania przez ZUS należności publicznoprawnych. W tej sytuacji konieczne jest zestawienie indywidualnego interesu ubezpieczonego domagającego się umorzenia należności oraz interesu publicznego i wykazania w konkretnej sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie prymatu tego drugiego interesu w stopniu uzasadniającym odstąpienie od zastosowania ulgi wobec osoby spełniającej przesłanki umorzenia, a więc znajdującej się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej. Zarówno poczynione przez organ ustalenia faktyczne, jak i ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak również motywy rozstrzygnięcia co do zastosowania bądź odmowy zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znaleźć pełny wyraz z uzasadnieniu decyzji.

Zważyć ponadto należy, że jakkolwiek w postępowaniu w przedmiocie zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych, w tym w postaci umorzenia zaległości, nie dokonuje się oceny zasadności istnienia zadłużenia, to jednak nie ulega wątpliwości, że wniosek o zastosowanie takiej ulgi podlega merytorycznemu rozpoznaniu tylko w odniesieniu do należności faktycznie istniejących, a więc m. in. nieprzedawnionych. Wprawdzie z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że wobec zobowiązanego prowadzona jest egzekucja zaległych składek, jednocześnie jednak organ nie wskazał, kiedy egzekucja została wszczęta, ewentualnie wcześniejszych okresów jej prowadzenia, czy też innych ewentualnych okresów zawieszenia czy przerwania biegu przedawnienia. Ma to zaś o tyle istotne znaczenie, że należności, których umorzenia domagał się skarżący, objęte zaskarżoną decyzją, dotyczą okresu 06.1999 – 12.2000, a więc mogły przynajmniej częściowo wygasnąć na skutek przedawnienia, chyba że nastąpiło zawieszenie bądź przerwanie biegu przedawnienia, co powinno zostać szczegółowo wykazane w treści decyzji, tym bardziej że skarżący zarówno we wniosku o umorzenie, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosił, że ZUS "upomniał się o zadłużenie dopiero po 10 latach", nawiązując w ten sposób do przedawnienia. Dodatkowo należy również zaznaczyć, że rozpoznanie wniosku o umorzenie powinno nastąpić w odniesieniu do należności objętych wnioskiem istniejących w chwili podejmowania rozstrzygnięcia przez organ. Stan zadłużenia objętego wnioskiem winien zatem zostać ustalony na dzień orzekania przez organ, a nie na dzień złożenia wniosku o umorzenie, jak to uczynił organ w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pomiędzy złożeniem wniosku o umorzenie a jego rozpoznaniem przez organ stan zadłużenia może ulec zmianie. Natomiast analiza przesłanek umorzenia winna odnosić się do zadłużenia istniejącego, a więc aktualnego w chwili podejmowania rozstrzygnięcia przez organ.

Powyższe oznacza, że w niniejszej sprawie nie został w sposób dostateczny i prawidłowy ustalony stan faktyczny w zakresie stanu zadłużenia objętego wnioskiem o umorzenie. Ponadto – jak wykazano powyżej, nie zostały wyczerpująco przeanalizowane istotne okoliczności sprawy z punktu widzenia przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Powyższe stanowi naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i oznacza, że odmowa umorzenia wnioskowanych należności była co najmniej przedwczesna.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania Sądu wynikające z powyższych rozważań zarówno co do konieczności prawidłowego ustalenia stanu należności objętych wnioskiem o umorzenie oraz rozważenia kwestii ewentualnego przedawnienia i w razie jego stwierdzenia umorzy postępowanie w stosownym zakresie, a co do nieprzedawnionych należności objętych wnioskiem dokona ponownego zbadania przesłanek umorzenia, ze szczególnym uwzględnieniem przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).