Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 634/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-10-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67a § 1, art. 71a § 9, art. 71b, art. 81 § 4, art. 89 § 1, art. 89 § 2, art. 89 § 3, art. 91
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2021 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokości nieprzekazanej należności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] określające A Sp. z o.o. w C. wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty w wysokości [...] zł z tytułu zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanej firmy B Sp. z o.o.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle stanu faktycznego sprawy, w której Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] (działający uprzednio jako organ egzekucyjny) w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej - firmy B - zawiadomieniem z [...] maja 2016 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w firmie A. Jednocześnie organ wezwał dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności [...] maja 2016 r. Z uwagi na brak realizacji ww. zajęcia przez dłużnika zajętej wierzytelności organ kolejnym zawiadomieniem z [...] maja 2018 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej należnej firmie B od firmy A. Dłużnik zajętej wierzytelności odebrał ww. zawiadomienie 14 maja 2018 r.

Z akt sprawy wynika, że firma A dotychczas nie udzielił organowi egzekucyjnemu odpowiedzi na ww. zajęcia.

Mając na uwadze powyższe, pismem z 18 lutego 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] (któremu zostało przekazane do prowadzenia postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego - firmy B, na podstawie art. 71a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t.: Dz.U. z 2020.1427 ze zm. dalej u.p.e.a.) poinformował dłużnika zajętej wierzytelności o wszczęciu kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Upoważnienie doręczono stronie 12 marca 2020 r. Następnie przeprowadził w dniach: 12 marca 2020 r., 27 stycznia 2021 r. i 19 lutego 2021 r. kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego u dłużnika zajętej wierzytelności. Jak wynika z ustaleń, spółka dokonała zakupu towarów lub usług od zobowiązanej w okresie od 30 marca 2017 r. do 21 lutego 2019 r. Bezpodstawnie uchylała się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności pieniężnej i bez zgody organu egzekucyjnego po dokonaniu zajęcia wpłaciła zobowiązanej należności na łączną kwotę netto [...] zł. Działając zatem w oparciu o art. 71a §1 i § 9 u.p.e.a., postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. Naczelnik określił wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty na [...] zł.

W zażaleniu strona zarzuciła ww. rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

- art. 13 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, mimo że - w jej ocenie - spełniona została przesłanka ważnego interesu zobowiązanego/dłużnika, konieczna do zwolnienia środków pieniężnych uiszczonych przez firmę A na rzecz firmy B z przeznaczeniem na wynagrodzenia pracowników zatrudnionych przez ww. spółkę oraz na zobowiązania publicznoprawne związane z faktem zatrudniania pracowników przez tę spółkę,

- art. 81 § 4 u.p.e.a. poprzez brak zrozumienia przez organ egzekucyjny dla konieczności wypłat przez firmę B wynagrodzenia i uregulowania należności publicznoprawnych oraz możliwości zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. w sytuacji, gdy zobowiązana zwróciła się do strony z wnioskiem o dokonanie na jej rzecz wpłat środków pieniężnych związanych ze sprzedażą składników majątkowych należących do spółki, które według oświadczenia zarządu spółki miały być przeznaczone na wypłatę wynagrodzeń pracowniczych i związanych z nimi należności publicznoprawnych (takich jak zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki ZUS), bowiem analogicznie firma B np. w przypadku zapłaty należności za pośrednictwem banku, mogła wystąpić w trybie art. 81 u.p.e.a. do banku (bez zgody organu egzekucyjnego o wypłatę pracownikom wynagrodzenia za pracę i należności publicznoprawnych).

Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor IAS postanowieniem z [...] czerwca 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając rozstrzygnięcie, stwierdził, że w sprawie niewątpliwe doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania organowi egzekucyjnemu kwot zajętej wierzytelności.

Dyrektor IAS nie uznał złożonych przez stronę wyjaśnień za uzasadniające odstąpienie od realizacji zajęcia wierzytelności. Doręczone zawiadomienie o zajęciu posiadało bowiem prawidłowe pouczenie dłużnika zajętej wierzytelności o tym, jakie są jego obowiązki. To, że strona się z tym nie zgadza, nie oznacza, że nie jest zobowiązana działać zgodnie z przepisami prawa. Z chwilą zajęcia firma A stał się dłużnikiem zajętej wierzytelności, a jako dłużnik zajętej wierzytelności nie mógł samodzielnie rozporządzać zajętą wierzytelnością. Odnosząc się natomiast do naruszenia art. 13 u.p.e.a., Dyrektor wskazał, że zgodnie ww. przepisem uprawnionym do wniesienia wniosku o zwolnienie z egzekucji jest sam zobowiązany (firma B), a nie dłużnik zajętej wierzytelności (firma A). Z informacji uzyskanych od organu egzekucyjnego wynika, że zobowiązany nie złożył dotychczas takiego wniosku w Urzędzie Skarbowym. Ponadto Naczelnik nie jest uprawniony do wszczęcia takiego postępowania z urzędu (co również wynika wprost z przepisów). Nie może być zatem mowy o jakimkolwiek uchybieniu ze strony organu pierwszej instancji w tym zakresie.

W ocenie organu nie budzi też wątpliwości, że w myśl art. 81 § 4 u.p.e.a., wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Niemniej, wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Powyższy przepis zatem wprost wskazuje, co powinien uczynić zobowiązany, który chce przeznaczyć zajęte przez organ egzekucyjny środki na wynagrodzenia za pracę. Zatem jeżeli (jak twierdzi strona) firma B złożyła wniosek o kierowanie bezpośrednio do niej wpłat wynikających z wystawionych faktur za dokonaną sprzedaż, załączając listę płac lub inny wiarygodny dokument, to dłużnik zajętej wierzytelności nie mógł być jego wykonawcą, ponieważ ustawodawca przewidział taką kompetencję nie dla niego, lecz dla banku. Działanie dłużnika zajętej wierzytelności, polegające na wypłacie zobowiązanemu zajętych środków pieniężnych, stanowiło zatem naruszenie obowiązujących przepisów prawa.

W związku z powyższym Spółka nie wykazała bezpodstawnego zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. Uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych nie stoi na przeszkodzie wydaniu postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Skoro zatem strona, mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych i wobec uznania przez nią zajęcia, nie przekazała zajętych przez organ egzekucyjny środków, to wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 7la § 9 u.p.e.a przez organ egzekucyjny było w pełni zasadne.

W skardze na ww. postanowienie spółka, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

- art. 13 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, mimo iż spełniona została przesłanka ważnego interesu zobowiązanego/dłużnika oraz interesu społecznego, czyli firma B konieczna do zwolnienia środków pieniężnych uiszczonych przez zobowiązaną A na rzecz zobowiązanej z przeznaczeniem na wynagrodzenia pracowników zatrudnionych przez spółkę oraz na zobowiązania publicznoprawne związane z faktem zatrudnienia pracowników przez firme B.

- art. 81 § 4 u.p.e.a. poprzez brak zrozumienia przez organ egzekucyjny dla konieczności wypłat wynagrodzenia i uregulowania należności publicznoprawnych oraz, że okoliczność ta uzasadnia zastosowanie art. 13 § 1 u.p.e.a. w sytuacji, gdy zobowiązana zwróciła się do skarżącej z wnioskiem o dokonanie na jej rzecz wpłat środków pieniężnych związanych ze sprzedażą składników majątkowych, które wg oświadczenia zarządu firmy B miały być przeznaczone na wypłatę wynagrodzeń pracowniczych i związanych z nimi należności publicznoprawne (takich jak zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki ZUS), ponieważ analogicznie firma B np. w przypadku zapłaty należności za pośrednictwem banku mogła wystąpić w trybie art. 81 § 4 u.p.e.a. do banku (bez zgody organu egzekucyjnego o wypłatę pracownikom wynagrodzenia za pracę i należności publicznoprawnych).

Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.").

Istotą sporu jest ocena, czy w stanie faktycznym sprawy zaistniały przesłanki do wydania wobec skarżącej jako dłużnika zajętej wierzytelności postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty należności.

Na wstępie należy wskazać, że zajęcie egzekucyjne zdefiniowane w art. 1a pkt 18 u.p.e.a. stanowi czynność organu egzekucyjnego, na podstawie którego następuje odebranie zobowiązanemu swobody rozporządzania przysługującym mu prawem majątkowym.

Przepisem art. 89 i n. u.p.e.a. normodawca umożliwił przeprowadzenie egzekucji z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w art. 72-87 u.p.e.a. W myśl art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Oceny skuteczności doręczania zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej należy dokonywać według przepisów art. 39 i następnych k.p.a. Zajęcie z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy wierzytelności aktualnych jak również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Tak więc przepis ten umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia. Po prawidłowym zawiadomieniu dłużnika zajętej wierzytelności powstaje obowiązek złożenia przez niego oświadczenia, o którym mowa w art. 89 § 3 u.p.e.a., i ewentualnie nałożenie na niego kary pieniężnej za niewykonanie tego obowiązku (art. 168e u.p.e.a.).

Powołać w tym miejscu należy również art. 67a § 1 u.p.e.a. według którego organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia (m.in. wierzytelności) wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, a dłużnik jest zobligowany przekazać mu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności.

Art. 91 u.p.e.a. upoważnia natomiast organ egzekucyjny do zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b u.p.e.a., tj. możliwości ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., a którego przesłankami do jego wydania jest ustalenie w wyniku przeprowadzonej kontroli, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi zatem konsekwencję dokonania uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu w toku przeprowadzonej kontroli. W tym postanowieniu organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określa jego charakter i zakres. Przepis art. 71 § 9 u.p.e.a. stanowi prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności.

W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest, że zawiadomieniami z dnia [...] maja 2016 r. i [...] maja 2018 r. organ egzekucyjny dokonał skutecznych zajęć prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność spółki B (zobowiązana) należną od spółki A (dłużnik zajętej wierzytelności). Pisma te sporządzone zostały zgodnie ze wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów i dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2018 roku, poz. 1804) i zawierały stosownie do treści art. 67 § 2 pkt 8 u.p.e.a. pouczenia zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia. Pomimo zajęcia wierzytelności i otrzymania zawiadomień skarżąca nie realizowała ustawowego obowiązku. W związku z powyższym kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego organ dokonał 12 marca 2020 r., 27 stycznia 2021 r. i 19 lutego 2021 r. Jak ustalono w toku kontroli spółka w okresie od dnia 30 marca 2017 r. do dnia 21 lutego 2019 r. dokonywała zakupów towarów i usług od zobowiązanej, nie przekazała jednak na konto organu egzekucyjnego żadnej kwoty z tytułu zajęcia wierzytelności. Tym samym pomimo obowiązywania zajęcia wierzytelności – dokonywała płatności na rzecz kontrahenta, które powinny być przekazane do organu egzekucyjnego. Zasadnie zatem organ egzekucyjny uznał, że skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. i w konsekwencji zasadnie przyjął, że została spełniona przesłanka do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty.

Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu ww. przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). Okolicznością taką nie są natomiast wzajemne uzgodnienia zawarte między dłużnikiem a trzeciodłużnikiem w zakresie wypłaty pracownikom wynagrodzeń za prace i związanych z nimi należności publicznoprawnych. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może według własnego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności bądź ich uiszczeniu zobowiązanemu.

Chybiona jest też argumentacja spółki, że organ egzekucyjny powinien wziąć pod uwagę art. 13 u.p.e.a. Adresatem tej normy jest zobowiązany, a nie dłużnik zajętej wierzytelności.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 81 § 4 u.p.e.a., który stanowi, że wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz za zasadzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasadzone tytułem odszkodowania. Zatem przepis ten dotyczy egzekucji z rachunku bankowego, a nie egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych. Nie ma podstaw prawnych do zastosowania tego przepisu w drodze analogii w odniesieniu do innych środków egzekucyjnych. Brak zatem podstawy prawnej uprawniającej dłużnika zobowiązanego do podejmowania arbitralnej decyzji o wypłacie zobowiązanemu należności, pomimo ich zajęcia, w celu zaspokojenia roszczeń jego pracowników.

W związku z powyższym należy uznać, że przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające i zgromadzony materiał dowodowy wykazały, że skarżąca spółka uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności i nie wykazała żadnych okoliczności, które pozwoliłby na stwierdzenie, że to uchylanie się nie jest bezpodstawne. Wydanie zatem postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., przez organ egzekucyjny było zasadne.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) oddalił skargę.