Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1483/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: § 17 ust. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2004 nr 174 poz 1809
law: Rozporządzenie Rady Ministtrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 19
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Stukan - Pytlowany (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz Protokolant Marta Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 25 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 lutego 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 759/10 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 759/10, oddalił skargę J. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, z następującym uzasadnieniem.

Wnioskiem z dnia 2 stycznia 2006 r., złożonym w Biurze Powiatowym ARiMR w J., J. M. (dalej: skarżący) zwrócił się o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt.

Decyzją z [...] lipca 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. przyznał wnioskodawcy płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w kwocie 15.097,50 zł. W decyzji wskazano, iż we wniosku producent zwrócił się o przyznanie dopłat z tytułu realizacji pakietu K01 – ochrona gleb i wód, w wariantach: międzyplon ozimy na powierzchni 18,55 ha oraz międzyplon ścierniskowy na powierzchni 8,70 ha.

W dniu 13 maja 2007 r. J. M. złożył wniosek kontynuacyjny na rok 2007 z deklaracją pakietu K01 – ochrona gleb i wód, w wariantach K01b – międzyplon ozimy na powierzchni 19.28 ha oraz K01c – międzyplon ścierniskowy na powierzchni 3,55 ha. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. w dniu 22 stycznia 2008 r. wydał decyzję o przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na łączną kwotę 12.835,60 zł.

Następnie w dniu 15 maja 2008 r. J. M. złożył wniosek kontynuacyjny na rok 2008, z deklaracją pakietu K01 – ochrona gleb i wód, w wariantach K01b – międzyplon ozimy na powierzchni 15,23 ha oraz K01c – międzyplon ścierniskowy na powierzchni 6,53 ha.

W dniu 21 lipca 2008 r. w gospodarstwie wnioskodawcy odbyła się kontrola na miejscu, która stwierdziła nieprawidłowości mające wpływ na wysokość przyznanej pomocy. W związku z powyższym wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych wnioskodawcy na podstawie decyzji z dnia [...] lipca 2006 r. i [...] stycznia 2008 r. W zawiadomieniu o wszczęciu postępowania wnioskodawca został pouczony o prawie do czynnego udziału w postępowaniu.

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności za lata 2006 i 2007 z tytułu wspierania przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w łącznej kwocie 10.336,20 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że strona zobowiązała się do realizacji programu rolnośrodowiskowego w zakresie pakietu K01 – ochrona gleb i wód. W ramach realizowanych wariantów K01b międzyplon ozimy i K01c międzyplon ścierniskowy producent nie dotrzymał jednak warunków przeorania poplonu na działkach ewidencyjnych nr 294 oraz 163/31 i 163/18.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy stwierdzając następnie, że skarżący zobowiązał się do realizacji pakietu K01 - wariant K01b międzyplon ozimy na działce ewidencyjnej nr 294 o powierzchni 6,82 ha oraz międzyplon ścierniskowy na działkach ewidencyjnych nr 163/31 o po wierzchni 1,15 ha i nr 163/18 o powierzchni 0,29 ha.

Organ wyjaśnił, że realizacja pakietu K01 polega między innymi na tym, że po roślinie uprawianej w międzyplonie, a w następnym roku w plonie głównym nie może być uprawiana ta sama roślina lub jej forma jara. Na działkach ewidencyjnych na których realizowany jest ten pakiet następuje więc pewna ustalona przemienność prowadzenia upraw zgodnie z zasadami agrotechnicznymi.

We wniosku kontynuacyjnym producent rolny na działce ewidencyjnej nr 294 o powierzchni 10 ha zadeklarował w plonie głównym żyto ozime i rzepak ozimy, a w poplonie rzepak ozimy. W strukturze upraw nie dokonano w ogóle siewu rośliny jarej. W ocenie Prezesa ARiMR oznacza to, że skarżący nie wykonał podstawowego obowiązku dotyczącego pakietu K01, czyli przemienności prowadzonej uprawy – po przeoraniu poplonu posianego w roku poprzedzającym posianie uprawy jarej w plonie głównym, a następnie znowu poplonu, jak również nie dostosował prowadzenia upraw do przeorania poplonów. Zatem skarżący zobowiązany jest do zwrotu pobranych płatności przyznanych do działki ewidencyjnej nr 294 do powierzchni 6,82 ha użytków rolnych na rok 2006.

Ponadto producent zadeklarował we wniosku na działce ewidencyjnej nr 294 o powierzchni 10,00 ha w plonie głównym rzepak ozimy, zatem ponownie nie dotrzymał warunku prowadzenia przemienności siewu po odmianie ozimej odmiany jarej jak również przeorania poplonów. Dlatego też zobowiązany jest do zwrotu pobranych środków finansowych przyznanych do powierzchni 10,00 ha na rok 2007.

Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że producent nie zrealizował pakietu K01 na działkach ewidencyjnych nr 163/31 i 163/18 bowiem we wniosku zadeklarował na tych działkach pszenicę ozimą, a w poplonie gorczycę, podczas gdy kontrola na miejscu wykazała żyto ozime. Na wymienionych działkach brak było zatem odmiany jarej. Dlatego strona zobowiązana jest do zwrotu płatności otrzymanej na rok 2007 na ww. działki ewidencyjne.

W ocenie organu pomyłka wnioskodawcy nie stanowi przesłanki wymienionej w art. 39 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), która powoduje, że zwrot płatności nie jest wymagany.

Organ wskazał również rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 marca 2007 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielenia pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 46, poz. 302, dalej: rozporządzenie z dnia 14 marca 2007 r.) stanowiące w § 1 pkt 8, iż w załączniku nr 1 w części II w ust. 5 pkt 2 dodaje się lit. g w brzmieniu "po roślinie uprawianej w międzyplonie, a w następnym roku w plonie głównym, nie może być uprawiana ta sama roślina lub jej forma jara" weszło w życie z dniem 15 marca 2007 r. i nie daje uprawnienia w przedmiocie zwrotu kwot, co do spraw z 2006.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że nie jest zasadna grupa zarzutów skarżącego, która zmierza do zakwestionowania stanu faktycznego przyjętego w decyzjach. Skarżący wskazywał w skardze, że omyłkowo zadeklarował we wniosku z 15 maja 2007 r. na działce 294 rzepak ozimy, w rzeczywistości obsiewając ww. działkę rzepakiem jarym, w natomiast w międzyplonie było żyto, a nie rzepak ozimy, z kolei w zakresie działek 163/18 i 163/31 niesłusznie nie przyjęto jego wyjaśnień, w których wskazywał, że doszło do pomyłki w zakresie podziału na działki rolne, w związku z tym na działce 163/18 nie rosło żyto, ale mieszanka zbóż jara, a żyto ozime rosło na działkach 163/31 i 163/19 zgodnie z planem. Zdaniem skarżącego prowadząc duże gospodarstwo, obejmujące kilkanaście działek ewidencyjnych, na których uprawia wiele odmian roślin i mając dużo obowiązków nie miał on możliwości skorygowania błędu, czy złożenia wyjaśnień aż do momentu poinformowania go o tym. W związku z tym organ winien zastosować w stosunku do niego art. 19 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w Rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w Rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. UE. L. Nr 141 z 30 kwietnia 2004 r., str. 18., dalej: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004). Do zarzutu ewentualnego zastosowania art. 19 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 organ ustosunkował się w odpowiedzi na skargę, skarżący w postępowaniu administracyjnym nie podnosił tego zarzutu – we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazywał tylko, że się pomylił, co organ rozpatrzył pod kątem spełnienia się przesłanek z art. 39 ust. 1 rozporządzenia komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), nie znajdując podstaw do jego zastosowania.

Jeśli chodzi natomiast o zarzut niezastosowania art. 19 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, to zdaniem Sądu przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie z nim wniosek pomocowy może być skorygowany w każdym momencie po jego złożeniu (z zastrzeżeniem art. 11 i 18), w przypadku, gdy właściwe władze wykryją oczywiste błędy. Organ w odpowiedzi na skargę słusznie podniósł, że błędnego zadeklarowania upraw we wniosku nie sposób uznać za błąd oczywisty. Rozbieżności miedzy uprawami zadeklarowanymi we wnioskach o przyznanie płatności, a rzeczywistymi uprawami prowadzonymi na gruncie oraz pomyłki w zakresie numerów działek, podziału działek ewidencyjnych na działki rolne nie mogą być uznane za oczywiste błędy, gdyż dotyczą one istotnych elementów stanu faktycznego, od których zależy stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki do przyznania określonej płatności. Na podstawie § 17 ust. 1 pkt 1 lit. a i c porządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809, ze zm., dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe) płatność rolnośrodowiskowa podlega wstrzymaniu i zwrotowi, jeśli producent rolny nie realizuje pakietu objętego wnioskiem oraz zmniejszył powierzchnię gruntów rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem. Zdaniem Sądu przepis ten był wystarczającą podstawą prawną dla ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2006 i 2007 – w zakresie działki nr 294 oraz co do działek nr 163/31 i 163/18 za rok 2007, które to płatności były przyznane decyzjami 7 lipca 2006 r. i z 22 stycznia 2008 r., bez wcześniejszego wzruszania tych decyzji. Wypłacone nienależnie skarżącemu środki finansowe z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt pochodzą ze środków Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.). Prezes ARiMR słusznie więc, po zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącemu w związku z realizowaniem przedsięwzięć rolnośrodowiskowych wydał w dniu [...] marca 2009 r. decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.

Zdaniem Sądu nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego – § 1 pkt 8 oraz § 2 i § 3 rozporządzenia z dnia 14 marca 2007 r. w związku z częścią II ust. 5 pkt 2 warianty K01b i K01c załącznika nr 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz związany z tym zarzut naruszenia zasady, że prawo nie działa wstecz. Zarzuty te nie są zasadne, gdyż przepisy załącznika nr 1 w wersji zmienionej ww. rozporządzeniem z dnia 14 marca 2007 r. nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Skargą kasacyjną J. M. zaskarżył powyższe orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności:

a) § 1 pkt 8 oraz § 2 i § 3 rozporządzenia z dnia 14 marca 2007 r. w związku z częścią II ust. 5 pkt 2 warianty K01b i K01c załącznika nr 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez błędne przyjęcie, iż przepisy załącznika nr 1 w wersji zmienionej rozporządzeniem z dnia 14 marca 2007 r. nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia w sprawie.

b) § 17 ust. 1 pkt 1 lit. a i c rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez błędne przyjęcie, iż słusznie Prezes ARiMR wydał w dniu [...] mara 2009 r. decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w sytuacji pełnej realizacji pakietu objętego wnioskiem zgodnie z zaleceniami,

c) art. 19, 22 i 24 Rozporządzenia Rady (WE) nr 796/2004 poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, iż błędne zadeklarowanie upraw we wniosku nie stanowi błędu oczywistego.

2. naruszenie przepisów postępowania, w tym w szczególności:

a) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego. Sąd nie dostrzegł, że materiał ten mógłby zostać uzupełniony o przesłuchanie H. P. i A. S., na okoliczność wyjaśnienia czy na działkach nr 294, 163/31 i 163/18 rosła właściwa odmiana roślin i czy w rzeczywistości doszło do pomyłki przy składaniu deklaracji przez skarżącego. Brak jest wyjaśnienia przyczyn nieprzesłuchania osób, które widziały jakie rośliny były uprawiane na wskazanych działkach.

b) art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. wobec braku ustosunkowania się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które pozwoliłoby dokonać oceny zasadności zapadłego wyroku w zakresie powołanych podstaw zaskarżenia. Kontrola działalności administracji okazała się być w tym zakresie niepełna, gdyż nie wykazano, dlaczego zarzuty skarżącego okazały się być bezzasadne ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia, iż Sąd I instancji nie znalazł podstaw do stwierdzenia takich naruszeń. Tego typu naruszenie przepisów postępowania ogranicza również kontrolę instancyjną Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie dając poznać przesłanek, jakimi kierował się Sąd I instancji przy uznaniu niezasadności podstaw zaskarżenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący zawarł argumenty na poparcie powyższych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Nie stwierdzając wystąpienia przesłanek określonych w przepisie § 2 art. 183 p.p.s.a., skutkujących nieważnością postępowania, kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku może być więc dokonana wyłącznie w zakresie zdeterminowanym podstawami wskazanymi w skardze kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności ocenie podlegają zarzuty, odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania. Zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być bowiem rozpatrywane przez Naczelny Sąd Administracyjny dopiero wtedy, gdy stan faktyczny sprawy – stanowiący podstawę wydanego wyroku – został ustalony prawidłowo, bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W zarzutach dotyczących naruszenia przepisów postępowania strona skarżąca zarzuciła naruszenie przez Sąd I instancji art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. należy zauważyć, że przepis ten zawiera normę o charakterze ustrojowym, a nie procesowym, bowiem stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Do naruszenia wskazanego przepisu mogłoby dojść wówczas, gdyby sąd administracyjny odmówił rozpoznania skargi mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych, aniżeli zgodność zaskarżonego aktu z obowiązującym prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie, a tego skarga kasacyjna nie zarzuca. Sąd I instancji dokonał oceny, czy organy administracji w toku postępowania nie dopuściły się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy i zastosował środek przewidziany w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, nie oznacza naruszenia tego przepisu. Dlatego zarzut naruszenia omawianego przepisu nie może prowadzić do zamierzonego przez wnoszącego skargę kasacyjną skutku.

Skarga kasacyjna zarzuca nadto Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy przyjął, że skarżący nienależnie pobrał płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt, gdyż nie realizował pakietu objętego wnioskiem, tj. nie dostosował prowadzenia upraw do konieczności przeorania poplonów, który to warunek jest podstawowy przy realizacji pakietu K 01 ochrona gleb i wód, czym spowodował zmniejszenie powierzchni użytków rolnych, na których miał realizować przyjęty do realizacji pakiet.

Zarzut naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. skarżący skoncentrował wokół niezebrania przez organy administracji w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i niedokonania oceny na podstawie jego całokształtu, Chodzi o to, że zdaniem skarżącego gdyby nie doszło do tych naruszeń i organ przeprowadził dowód z zeznań świadków pomagających prowadzić gospodarstwo skarżącego, rozwiałoby to wątpliwości czy na kwestionowanych działkach rosła właściwa odmiana roślin. Ponadto jasne byłoby, że prawdziwe były wyjaśnienia skarżącego o omyłkowym wypełnieniu wniosku, a w konsekwencji błędne zadeklarowanie upraw uznanoby za błąd oczywisty uzasadniający zastosowanie art. 19 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo przyjął za podstawę wyroku ustalenia poczynione przez organy administracji, na podstawie analizy wniosków skarżącego za lata 2006, 2007, 2008 i wyników z kontroli na miejscu, dotyczące nierealizowania przez skarżącego podstawowego obowiązku pakietu K 01 stosowania przemienności upraw, polegającego na przeoraniu poplonu, które to ustalenia zostały dokonane bez naruszenia przepisów postępowania.

Z wymienionych dokumentów, stanowiących materiał dowodowy w sprawie, jednoznacznie wynika, że wprawdzie skarżący zobowiązał się w roku 2006 do realizacji programu rolnośrodowiskowego w zakresie pakietu K 01, co do działki nr 294 miał być to wariant K 01 b – międzyplon ozimy, a co do działek nr 163/31 i 163/18 – międzyplon ścierniskowy, których podstawowym warunkiem zrealizowania było dotrzymanie warunku przemienności siewu – po odmianie ozimej, odmiany jarej, a także przeorania poplonów (ust. 5 pkt. 2 lit. d i lit. e załącznika nr 1 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego), to jednak nie dokonywał on na wskazanych działkach przemienności upraw polegającej na przeoraniu poplonu posianego w roku poprzedzającym, tj. nie dokonywał siewu rośliny jarej na działce nr 294, a na działkach nr 163/31 i 163/18 nie dotrzymał wymogu przeorania poplonów.

Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej ustaleń tych nie mogłyby podważyć późniejsze zeznania świadków na okoliczność odmiany roślin rosnących na kwestionowanych działkach, bowiem przy konfrontacji takiego ewentualnego dowodu z dokumentem urzędowym, jakim jest protokół z kontroli na miejscu, stwierdzający na gruncie ornym inne uprawy niż zadeklarowane we wnioskach o przyznanie płatności, zebrany materiał dowodowy nadal nie budziłby wątpliwości, co do występującej na kontrolowanych działkach rzeczywistej odmiany upraw.

Nie można też przyjąć, że skarżący będący producentem rolnym, któremu warunki realizowania wariantów K 01b i K 01c określonych w przepisach rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz jego załącznika nr 1 powinny być znane, ubiegający się o przyznanie omawianej płatności, omyłkowo deklarował we wniosku o przyznanie płatności i wnioskach kontynuacyjnych uprawy niezgodnie z warunkami realizowania tych wariantów. Skarżący bowiem we wniosku o przyznanie płatności oświadczył, że znane są mu zasady i tryb realizacji tego programu oraz, że świadomy jest skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego. Ponadto nie można przyjąć, że producent rolny prowadzący duże gospodarstwo rolne nie odróżnia odmian upraw, zasad przemienności siewu, przeorania poplonów, a o tym świadczyłaby omyłka w wypełnianiu wniosków.

W konsekwencji nieusprawiedliwione jest twierdzenie skarżącego, że materiał dowody mógłby został uzupełniony w zakresie wskazanym w skardze kasacyjnej i że uzupełnienie to miałoby wpływ na wynik sprawy. Zatem zarzuty naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów kodeku postępowania administracyjnego nie mają usprawiedliwionych podstaw, a w konsekwencji nie doszło do naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Nieusprawiedliwiony jest też zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzucając naruszenie tego przepisu skarżący twierdził, że Sąd I instancji nie ustosunkował się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, co – jego zdaniem – nie pozwala dokonać oceny zasadności wyroku w zakresie powołanych podstaw zaskarżenia.

Odnosząc się do tak postawionego zarzutu należy zgodzić się ze skarżącym, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., kiedy uzasadnienie jest sporządzone w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku. W takim bowiem przypadku wadliwość uzasadnienia wyroku może być uznana za naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji przedstawił w nim bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazał z jakich przyczyn prawnych skarga została oddalona, odniósł się też do zarzutów skargi wyjaśniając między innymi, że nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Okoliczność zaś, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie analizowało szczegółowo wszystkich zarzutów naruszenia przepisów postępowania podniesionych w skardze może stanowić naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., ale tylko w sytuacji wykazania wpływu tego konkretnego uchybienia procesowego na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I GSK 1172/09), czego skarżący jednak nie zarzuca. W związku z powyższym konfrontując treść art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz wskazany jego kierunek wykładni z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji, według Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw aby uznać, że uzasadnienie to nie spełnia określonych wskazanym przepisem, wymogów konstrukcyjnej i merytorycznej poprawności. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, Sąd I instancji prawidłowo realizował obowiązek kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, odniósł się do istotnych w sprawie kwestii dotyczących zarówno sfery faktów, jak i sfery prawa materialnego i procesowego, a jak już Sąd odwoławczy zauważył, uzasadnienie to poddaje się kontroli instancyjnej.

Skarga kasacyjna podnosi też zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.

W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do zarzutu naruszenia § 1 pkt 8 oraz § 2 i § 3 rozporządzenia z dnia 14 marca 2007 r. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, iż przepisy załącznika w wersji zmienionej tym rozporządzeniem nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia.

Skarżący w uzasadnieniu tego zarzutu podniósł, że wbrew ustaleniom Sądu I instancji zarówno w podstawie prawnej i uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2009 r. oraz uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2010 r. organ administracji powołał się na przepisy załącznika nr 1 w wersji zmienionej rozporządzeniem z dnia 14 marca 2007 r. czym naruszył zasadę nie działania prawa wstecz. Rozporządzenie to weszło w życie dopiero 15 marca 2007 r. i skarżący nie miał obowiązku realizować warunku prowadzenia upraw określonego w wersji zmienionej tym rozporządzeniem.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że norma prawa materialnego może stanowić podstawę kasacyjną, jeżeli pozostaje w bezpośrednim związku z wynikiem sprawy. Wywodzący się z niej zarzut naruszenia konkretnego przepisu, może doprowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej gdy miało ono wpływ na rozstrzygniecie, to jest jeśli na skutek błędnej wykładni lub niewłaściwego jego zastosowania zaskarżone orzeczenie nie odpowiada prawu (por. wyrok SN z 7 marca 2002 r., sygn. akt II CK 727/99 niepubl.).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy sytuacja taka nie zachodzi. Wprawdzie należy przyznać rację skarżącemu, że przepisy załącznika nr 1 w wersji zmienionej rozporządzeniem z dnia 14 marca 2007 r. zostały przywołane w decyzji organu I instancji, jednak nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia. Natomiast przywołanie przez organ II instancji, w uzasadnieniu decyzji przepisów załącznika nr 1 w tej znowelizowanej wersji, miało jedynie na celu wyjaśnienie stronie, że data wejścia rozporządzenia z dnia 14 marca 2007 r. nie miała znaczenia w sprawie. Zdaniem organu w stanie faktycznym sprawy, podstawą dla ustalenia kwoty zwrotu było niedostosowanie przez skarżącego prowadzenia upraw do konieczności przemienności siewu i przeorania poplonów.

Zatem Sąd I instancji nie naruszył prawa stwierdzając, że przepisy załącznika nr 1 w wersji zmienionej rozporządzeniem z dnia 14 marca 2007 r. nie stanowiły podstawy prawnej rozstrzygnięcia organów administracji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzenie to jest w pełni uzasadnione poczynionymi w sprawie ustaleniami faktycznymi i znajduje podstawę prawną w pierwotnym brzmieniu rozporządzenia rolnośrodowiskowego i jego załącznika nr 1 (ust. 5 pkt 2 lit. d i e) określającego podstawowe warunki realizowania wariantów K 01b i K 01c. Zatem warunki te były znane skarżącemu w chwili podejmowania zobowiązania z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w styczniu 2006 r. i powinien do nich się stosować.

Nieusprawiedliwiony też jest zarzut naruszenia § 17 ust. 1 pkt 1 lit. a i c rozporządzenia rolnośrodowiskowego, przez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, iż słusznie Prezes ARiMR wydał zaskarżoną decyzję w sytuacji pełnej realizacji pakietu.

Należy na wstępie zauważyć, że tak sformułowany zarzut sprowadza się do zarzutu niewłaściwego zastosowania, bowiem dotyczy kwestii prawidłowego lub nie odniesienia normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego i poddania tego stanu faktycznego ocenie prawnej na podstawie treści normy prawnej.

Przepis § 17 ust. 1 pkt 1 lit. a - c rozporządzenia rolnośrodowiskowego określa przyczyny, które powodują wstrzymanie i zwrot płatności rolnośrodowiskowej. Sytuacja taka zachodzi, gdy producent rolny nie realizuje pakietu objętego wnioskiem (lit. a), gdy zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem (lit. c).

Ze stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, który nie został skutecznie podważony skargą kasacyjną wynika bezspornie, że producent rolny nie realizował w latach 2006 i 2007 pakietu K 01 objętego wnioskiem na działce ewidencyjnej nr 294, a w roku 2007 na działkach ewidencyjnych nr 163/31 i nr 163/18. Nie stosował na przedmiotowych działkach przemienności upraw, przeorania międzyplonów, zgodnie z zasadami agrotechnicznymi. Tym samym skarżący zmniejszył powierzchnie użytków rolnych, na których powinien być realizowany program w zakresie wariantu K 01 b i K01c. Zatem w stanie faktycznym sprawy spełniona została dyspozycja przepisu § 17 ust. 1 pkt 1 lit. a i lit. c rozporządzenia rolnośrodowiskowego i Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że przepis ten stanowił podstawę prawną dla ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Nieusprawiedliwiony też jest zarzut naruszenia art. 19, art. 22 i art. 24 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, iż błędnie zadeklarowanie upraw we wniosku, nie stanowi błędu oczywistego.

Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że błędnego zadeklarowania upraw we wniosku nie sposób uznać za błąd oczywisty rozumieniu art. 19 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, gdyż rozbieżności między uprawami zadeklarowanymi we wnioskach o przyznanie płatności, a rzeczywistymi uprawami prowadzonymi na gruncie nie mogą być uznane za oczywiste błędy, gdyż dotyczą istotnych elementów stanu faktycznego, od których zależy stwierdzenie czy spełnione są warunki do przyznania płatności. Wbrew stanowisku skarżącego przywołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku orzecznictwo mimo, że nie odwołuje się bezpośrednio do błędu co do rodzaju upraw, znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, bowiem sądy administracyjne co do zasady stoją na stanowisku, że błędem oczywistym nie może być inny opis stanu faktycznego.

Z zarzutem naruszenia art. 19 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 powiązany jest zarzut naruszenia art. 22 i 24 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Pierwszy z tych przepisów reguluje kwestie wycofania wniosków pomocowych, a drugi kontroli krzyżowych. Przepisy te nie były stosowane w sprawie, a zatem Sąd I instancji nie mógł ich naruszyć.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.