Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 447/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 3 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Rz 447/10 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 3 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 447/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. oddalił wniosek A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej osoby na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za sierpień 2006 r.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest 17 decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. i suma wszystkich należnych opłat od skarg daje kwotę, której poniesienie narazi skarżącą i jej rodzinę na znaczny uszczerbek utrzymania, a nawet uniemożliwi zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwojgiem nieletnich dzieci. Zadeklarowane dochody rodziny to dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie ok. 1400 zł i renta męża – ok. 600 zł miesięcznie. Jako majątek skarżąca zadeklarowała mieszkanie o pow. 160 m², którego koszty utrzymania określiła na 600 zł miesięcznie, nieruchomość rolną o pow. 24,17 ha oraz maszyny rolnicze: ciągniki, suszarnie, kombajn, wagę samochodową. W uzupełnieniu wniosku strona podała, że posiada rozdzielność majątkową z mężem, zaś mąż jako własny majątek posiada nieruchomość rolną o pow. 2,5 ha. Na wezwanie skarżąca uzupełniła informacje o swoim stanie posiadania i podała, że za 2009 rok otrzymała dopłaty bezpośrednie w wysokości 335.208,00 zł, natomiast prowadzona przez nią działalność rolnicza do czerwca 2010 r. nie wygenerowała przychodu. Skarżąca na wezwanie przedłożyła także szereg rachunków za dostawę mediów, wyciągi z rachunków bankowych i zawierane umowy kredytowe oraz dokumentację finansową prowadzonej działalności gospodarczej.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, ustalony na podstawie oświadczeń zawartych w formularzu PPF, jak i dokumentów nadesłanych w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy obraz sytuacji majątkowej skarżącej nie pozwala na uznanie, że ciężar poniesienia koniecznych kosztów sądowych wpłynie negatywnie na poziom egzystencji rodziny skarżącej. Sąd wskazał, że skarżąca prowadzi w dużym rozmiarze działalność gospodarczą w zakresie produkcji rolnej, w jej dyspozycji pozostaje ok. 275 ha, posiada specjalistyczne maszyny umożliwiające samodzielne funkcjonowanie gospodarstwa. Działalność ta jest kredytowana, ale pomimo tego przynosi ona dochody i pozwala na spłacanie zaciągniętych zobowiązań, których średnia rata w miesiącu według oświadczeń skarżącej wynosi ok. 26.000 zł. Majątek skarżącej pozwala jej także na zaciąganie na bieżąco nowych zobowiązań, co potwierdzają znajdujące się w nadesłanych dokumentach umowy kredytowe z 10 czerwca i 8 czerwca 2010 r. na kwoty 135.725,25 zł i 98.340,10 zł z przeznaczeniem na sfinansowanie zakupu pojazdów marki Inna Inter Cars i refinansowanie kosztów zakupu pojazdu marki DAF. Skarżąca uzyskała także kredyt w kwocie 250.000 zł z przeznaczeniem na finansowanie bieżącej działalności gospodarczej (kredyt obrotowy). Jak podała skarżąca za bieżący 2010 rok nie otrzymała żadnych dopłat bezpośrednich, co nie jest równoznaczne z tym, że ich w ogóle nie uzyska. Natomiast za 2009 r. strona otrzymała dopłaty bezpośrednie w kwocie 335.208,21 zł. Sytuację skarżącej stabilizuje fakt, że Sąd wstrzymał wykonanie decyzji będących przedmiotem sporu pomiędzy skarżącą a Dyrektorem Izby Celnej w P., co tym samym eliminuje czasowo pewne zagrożenia i pozwala skarżącej funkcjonować. Z uwagi na zakończenie sezonu wegetacyjnego skarżąca będzie mogła spieniężyć zebrane płody rolne. Część zobowiązań, które skarżąca wykazała posiada odroczony termin płatności – do 2011 r., natomiast z przedłożonych deklaracji dla podatku od towarów i usług wynikają nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy (54.610 zł w maju 2010 r., 34.263 zł w kwietniu 2010 r., 18.287 zł w marcu 2010 r., 5.682 zł w lutym 2010 r., 2.986 zł w styczniu 2010 r.). Skarżąca posiada także spory majątek nieruchomy i cenne ruchomości (głównie maszyny i pojazdy). Mając powyższe ustalenia na uwadze, Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że w niniejszej sprawie z pewnością ciężar kosztów sądowych nie wpłynie negatywnie na poziom egzystencji skarżącej i jej rodziny, gdyż może być poniesiony kosztem wydatków pozostających bez znaczenia dla poziomu utrzymania koniecznego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, uiszczenie kosztów sądowych od wszystkich 17 wniesionych do sądu skarg w przedmiocie podatku akcyzowego, a w przyszłości niewykluczone, że dalszych opłat związanych np. opłaceniem wpisu od skargi kasacyjnej – nie wyrządzi uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla skarżącej i jej rodziny.

Na postanowienie Sądu pierwszej instancji A. M. złożyła zażalenie, zaskarżając nim jednocześnie również postanowienia WSA w R. odmawiające jej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wydane w sprawach o sygnaturach akt: I SA/Rz 448/10, I SA/Rz 449/10, I SA/Rz 450/10, I SA/Rz 451/10. Strona wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i udzielenie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Strona wnosząca zażalenie zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że skarżąca jest w stanie uiścić koszty sądowe, które w niniejszej sprawie wyniosą minimum 7300 zł, bez uszczerbku w koniecznym siebie utrzymaniu oraz że skarżąca mogła na zapłatę takiej kwoty się przygotować, pomimo iż jak wynika z przedstawionego przez nią oświadczenia o stanie majątkowym oraz dodatkowych dowodów na okoliczność ponoszonych wydatków, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu zażalenia strona wskazała, że w okresie od stycznia do czerwca 2010 r. jej działalność nie wygenerowała dochodu, zaś stan ten trwa nadal. Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł ponadto, że wysokość dopłat z Unii Europejskiej będzie niższa niż w zeszłym roku, przy większych kosztach prowadzonej działalności w roku bieżącym, zaś wynika to z faktu, że strona uprawia ok. 73 ha mniej niż w roku poprzednim, a ponadto – z bardzo złych warunków atmosferycznych, które sprawiły, że zbiory plonów były diametralnie niższe niż w latach ubiegłych. Strona oświadczyła, że w trzecim kwartale gospodarstwo sprzedało plony na około 292.329,00 zł, z czego skarżąca spłaciła zaległości za 2009 r. w firmie K. (101.164,24 zł) i firmie P. (92.448,25 zł), zaś z pozostałej części zapłaciła wynagrodzenia pracownikom i część bieżących opłat, raty i odsetki. Wskazała, że na dzień składania zażalenia posiada zaległości podatkowe (5.109,40 zł) oraz zaległości wobec kontrahentów (w sumie ponad 100.000 zł) oraz wydatki na paliwo, czynsz za grunty i inne drobniejsze zadłużenia. Zdaniem strony, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena dokumentów dotyczących rozliczeń finansowych była dowolna, bowiem Sąd stwierdza otrzymanie zwrotu VAT-u w łącznej kwocie ok. 116.000,00 zł, a jednocześnie nie dostrzega, że w tym samym okresie skarżąca poniosła stratę w wysokości 809.177,00 zł. Strona oświadczyła ponadto, że pogorszyła się jej sytuacja finansowa, bowiem w związku z zaskarżoną ostateczną decyzją Dyrektora Izby Celnej zostało wobec skarżącej wszczęte postępowanie egzekucyjne na łączną kwotę 250.000,00 zł, w ramach której zostały zajęte rachunki bankowe. Obecnie, mimo wstrzymania wykonalności decyzji będących przedmiotem sporu, strona wciąż ma zajęte rachunki bankowe, co uniemożliwia jej prowadzenie działalności. W związku z działaniami Dyrektora Izby Celnej, Bank [...] zapowiedział skarżącej, że nie odnowi jej kredytu w rachunku bieżącym, co pociąga za sobą konsekwencje polegające na natychmiastowej konieczności spłaty tego kredytu, przy braku możliwości otrzymania kolejnego. Wszystkie te okoliczności sprawiają, zdaniem strony, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną.

Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić w tym miejscu należy, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, treść dostępna na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że A. M. jest w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozmiary obrotów w ramach prowadzonej przez skarżącą działalności rolniczej (w szczególności otrzymane przez skarżącą w 2009 r. dopłaty bezpośrednie w kwocie 335.208,21 zł, kwota 292.329,00 zł uzyskana w trzecim kwartale 2010 r. ze sprzedaży plonów, kwota ok. 116.000,00 zł z tytułu zwrotu podatku od towarów i usług) wyłączają uznanie, że skarżąca nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia niewysokich wpisów od skargi. Wbrew bowiem twierdzeniom strony, w sześciu sprawach, do których odnosi się zażalenie, wysokość wpisów od skarg – z uwagi na ustaloną z urzędu przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie znajdujących się w tym Sądzie akt sprawy wartość przedmiotów zaskarżenia w większości z nich – nie przekroczy 1000 zł, a więc wyniesie znacznie mniej niż wskazywana przez stronę kwota 7300 zł. Co do pozostałych 12 spraw wnosząca zażalenie nie wykazała, czy i w jakiej wysokości opłaty sądowe obowiązana jest uiścić oraz czy w sprawach tych zostały złożone wnioski o przyznanie prawa pomocy i czy prawo pomocy zostało jej w tych sprawach przyznane.

Na ocenę sytuacji majątkowej skarżącej w kontekście obowiązku uiszczenia wpisów od skarg nie mają także wpływu podnoszone w zażaleniu okoliczności, że strona zobowiązana jest regulować znaczne zobowiązania finansowe wobec kontrahentów w ramach prowadzonej działalności rolniczej. Tego rodzaju wydatki nie są wydatkami koniecznymi dla utrzymania siebie i rodziny, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i nie ma powodów do traktowania ich z pierwszeństwem wobec ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, w tym uiszczenia wpisu sądowego od skargi.

Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jeśli zatem w toku postępowania sądowego zmieni się sytuacja majątkowa skarżącej, to może ona wystąpić z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.

Z powyższych względów, skoro zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.

-----------------------

5