Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 433/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędziowie Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędzia WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 października 2021 r. sprawy ze skargi B.L. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] Minister Finansów stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa [...] ([...]) udziału w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], dawniej oznaczonej [...] ciąg dalszy KW [...], do którego uprzednio uprawnieni byli: J. L., A. K., R. L. (indywidualnie oraz jako opiekun: B. L.(1) i B. L.(2) w udziale [...] każdy.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Minister Finansów w dniu [...] grudnia 2013 r. wszczął z urzędu postępowanie

administracyjne w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu

w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65 - zwanej dalej ustawą z 1968 r.), w stosunku do nieruchomości położonej w [...], ul. [...], dawniej oznaczonej Lwh [...] ciąg dalszy KW [...], w związku z przyznaniem odszkodowania:

- J. L. - za utratę [...] udziału,

- A. K. - za utratę [...] udziału,

- R. L. na jej rzecz, oraz jako opiekunowi małoletnich (wówczas) dzieci:

B. L.(1) oraz B. L.(2) - za utratę [...] udziału, w prawie własności ww. nieruchomości na mocy układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych podpisanym w dniu 16 lipca 1960 r., który w tym samym dniu wszedł w życie (zwanego dalej Układem).

W toku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, że J. L. lub jego ewentualni następcy prawni nie posiadają interesu prawnego uzasadniającego udział w postępowaniu administracyjnym. J. L. złożył w dniu [...] lipca 1965 r. oświadczenie o przelaniu na rząd Polski praw m.in. do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Zatem udział w nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] z uwagi na opisany stan prawny, nie może wchodzić w skład mienia J. L.. Zdaniem Ministra, czynności prawne podjęte na podstawie ustawy z 1968 r. w związku z Układem dotyczyły bowiem tylko majątku J. L.. Utrata prawa własności przez spadkodawcę składników mienia objętych orzeczeniami Komisji nie narusza praw spadkobierców, albowiem zostały one zrekompensowane w postaci odszkodowania i tym samym wyłączone z masy spadkowej pozostawionej po ww. zmarłym.

Natomiast w dokumentacji amerykańskiej brak jest oświadczeń A. K. i R. L. o przelaniu na rząd Polski praw do tej nieruchomości. Zatem skoro brak jest dowodów świadczących o tym, że A. K. oraz R. L. (w imieniu swoim oraz swoich małoletnich dzieci B. L.(1) i B. L.(2), które były przez nią reprezentowane w postępowaniu przed Komisją) przelały na rzecz Rządu Polskiego wszelkie prawa i tytuły do przedmiotowej nieruchomości w związku z przyznanym odszkodowaniem, organ stwierdził, że występuje po stronie ich spadkobierców interes prawny uzasadniający udział w niniejszym postępowaniu administracyjnym.

W świetle powyższego organ stwierdził także, że interes prawny w niniejszym postępowaniu posiada również syn A. i A. K. – S. K..

W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki wskazane w przepisach ustawy z 1968 r., warunkujące przejście nieruchomości. W ocenie organu J. L., A. K. i R. L. (w imieniu własnym oraz imieniu swoich małoletnich dzieci B. i B. L.) wystąpili do władz Stanów Zjednoczonych Ameryki z roszczeniami o odszkodowanie za utratę prawa własności m.in. przedmiotowej nieruchomości. Za utracone udziały m.in. w przedmiotowej nieruchomości ww. otrzymali odszkodowanie od Komisji. W ocenie Komisji utrata prawa własności tej nieruchomości przez ww. beneficjentów Układu nastąpiła w dniu 1stycznia 1956 r., w związku z objęciem przedmiotowej nieruchomości dyspozycją ww. art. 34 Dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich z dnia 8 marca 1946 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 87). Ponadto Komisja wskazała, że ww. wnioskodawcy utracili możliwość korzystania i użytkowania m.in. przedmiotową nieruchomości "(...) w rozumieniu art. 2 punkt b) Układu w sprawie roszczeń wobec Polski z 1960 r, dn. 12 lutego 1959 r., wraz z datą wejścia w życie Dekretu z dn, 30 stycznia 1959 r. (Dz. U. z 1959 r. nr 10, poz. 59). (...) "

Zatem, mając powyższe na uwadze, Minister Finansów stwierdził, że utrata przez

ww. wnioskodawców prawa własności do omawianej nieruchomości, stanowiła tytuł objęty

treścią art. II Układu. Implikacją tego jest, że prawo własności nieruchomości podlegało przejściu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych tj. na podstawie Układu. W związku z powyższym Minister Finansów obowiązany jest jedynie do stwierdzenia faktu zastosowania postanowień Układu do prawa własności nieruchomości wskazanej w treści decyzji władz amerykańskich oraz do odpowiedniego określenia tego prawa w decyzji deklaratoryjnej.

Minister Finansów, odnosząc się do drugiej przesłanki, wynikającej z ustawy z 1968 r. stwierdził że prawo własności nieruchomości było ustanowione na rzecz obywateli państwa obcego (USA), J. L., A. K., R. L. oraz jej małoletnich (wówczas) dzieci: B. L.(1) i B. L.(2). Oznacza to stwierdzenie przez organy władzy Stanów Zjednoczonych Ameryki zgodności roszczenia z postanowieniami Układu, w tym posiadanie obywatelstwa przez wnioskodawców.

Reasumując, w ocenie Ministra Finansów w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki wydania decyli stwierdzającej przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa, na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust 2 ustawy z 1968 r.

Skargę na decyzję Ministra Finansów do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł B. L.(2). W skardze zarzucił, że decyzja Ministerstwa Finansów Rzeczpospolitej Polskiej jest wydana z naruszeniem prawa materialnego, spowodowanym błędnymi interpretacjami i niewłaściwym zastosowaniem. Złożył również wniosek o unieważnienie decyzji i przyznanie odszkodowania za wszystkie nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. dalej ppsa) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych kryteriów, skargę należy uznać za bezzasadną.

Podstawę prawną kontrolowanej decyzji Ministra Finansów stanowi ustawa z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych ( Dz.U. Nr 12 poz. 65, dalej zwana Układem). Przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Zgodnie z art. 2 tej ustawy, wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Po myśli art. 5 ust. 2, ustawę stosuje się również do nieruchomości oraz prawa, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy.

Układ stworzył podstawę do dochodzenia i zaspokojenia także i takich żądań, których w ogóle nie uregulowały obowiązujące wówczas w Polsce przepisy prawne. Układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie.

W orzecznictwie administracyjnym ugruntowany jest pogląd, że Układ z 1960 r. jest umową międzynarodową. Oceny charakteru i skutków stosowania powyższego układu, dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wydanego w składzie siedmiu sędziów z dnia 17 maja 1999 r. sygn. OSA 2/98 (ONSA 1999/4/110). W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wymieniony układ jest umową międzynarodową, która stanowiła podstawę do zaspokojenia roszczeń obywateli amerykańskich z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia, praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia, nie był natomiast podstawą do przeniesienia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Taką podstawę stanowią przepisy wskazanej wyżej ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny układ przyznawał, regulował i zaspokajał samoistnie prawo do odszkodowania dla obywateli amerykańskich niezależnie od tego, jak uprawnienia osób, których mienie zostało przejęte przez państwo, było uregulowane w ustawodawstwie polskim. W świetle postanowień układu rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel amerykański, powołując się na układ, wystąpił o odszkodowanie i czy odszkodowanie to otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie umowy międzynarodowej w rozumieniu art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ten pogląd i zaprezentowaną wyżej argumentację, znajdującą zastosowanie również do oceny okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.

W następstwie jej rozpoznania organ trafnie ustalił, że J. L., A. K. i R. L. (w imieniu własnym oraz imieniu swoich małoletnich dzieci B. i B. L.) Komisja Stanów Zjednoczonych do Spraw Roszczeń Zagranicznych przyznała "Zmienionym Postanowieniem Wstępnym" z dnia [...] maja 1965 r., " Drugą Zmienioną Decyzją Prawomocną" z [...] marca 1966 r., " Zmienioną Decyzją Prawomocną" z [...] marca 1966 r. odszkodowania m.in. za udziały w nieruchomości zlokalizowanej przy ul. [...]. Komisja uznała bowiem, że ww. wnioskodawcy będący obywatelami amerykańskimi faktycznie utracili tą nieruchomość całkowicie i w sposób ostateczny.

Zauważyć także należy, że układ z dnia 16 lipca 1960 r. wraz z załącznikiem oraz protokół z dnia 29 listopada 1960 r. sporządzony do tego układu nakładały na stronę amerykańską i polską określone obowiązki (art. V układu). Układ regulował zaspokojenie roszczeń obywateli amerykańskich do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie tego układu - art. 1 lit. A. Roszczeniami tymi były m.in. roszczenia obywateli amerykańskich z tytułu przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane - art. 1 lit. b. Zawarty 16 lipca 1960 r. układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych został podpisany przez pełnomocnych przedstawicieli (ministrów reprezentujących strony układu) i nie zawierał warunku ratyfikacji tej umowy - w art. VIII przewidywał, iż wchodzi w życie z dniem jego podpisania; został wykonany przez stronę polską - drugiej stronie układu przekazano określone kwoty w celu wypłaty odszkodowań, o których mowa w układzie.

Podkreślenia wymaga, że to strona amerykańska była uprawniona do uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie. Stanowisko powyższe zostało potwierdzone w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98, 19 października 2006 r., sygn. akt I OSK 367/05, 29 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 826/07, 3 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1445/09, 18 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 475/11, 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1132/08, 29 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 769/11, 15 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1448/12, 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2160/14, a także postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SK 31/99).

Komisja w trakcie postępowania stwierdziła, jaka jest wartość przejętych nieruchomości od ww. wnioskodawców ( w tym także udziału w nieruchomości położonej przy ul. [...]), wskazała jakie są to kwoty w ww. decyzjach i takie kwoty zostały wypłacone wnioskodawcom. Kwoty te nie zostały zakwestionowane i uwzględniały wartość majątku objętego wnioskiem. Zapłata zaś wskazanej kwoty spowodowała zwolnienie Rządu Polskiego oraz polskie osoby fizyczne i prawne od wszystkich zobowiązań objętych powołanym Układem (art. IV Układu).

Zdaniem Sądu fakt przyznania J. L., A. K. i R. L. (w imieniu własnym oraz imieniu swoich małoletnich dzieci B. i B. L.) odszkodowania za określone w powołanym orzeczeniu mienie dowodzi, że udowodnili oni przed Komisją istnienie przesłanek wynikających z zawartego Układu, w tym zarówno kwestie obywatelstwa, jak i swoich praw do nieruchomości. Sprawy te nie mogły być obecnie przedmiotem samodzielnych ustaleń Ministra Finansów.

Skoro zaś tylko strona amerykańska była uprawniona do uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie to dopóki w obiegu prawnym pozostaje powołane wyżej orzeczenia Komisji, to brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do badania przez Ministra Finansów przed wydaniem decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie układu kwestii ostatecznie ustalonych już przez właściwe organy amerykańskie. Zakres deklaratoryjnego stwierdzenia w decyzji Ministra o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie umowy międzynarodowej ogranicza się wyłącznie do kwestii ustalenia, że zostały spełnione określone przesłanki na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Wydanie takiego orzeczenia oznacza, że po stronie osoby otrzymującej odszkodowanie (a następnie jej spadkobierców) następowała utrata praw do tego mienia i wszelkich roszczeń z nim związanych na przyszłość, w tym także żądania ponownego ustalenia wysokości odszkodowania.

W świetle powyższych rozważań Sąd orzekający uznał, że Minister dokonał prawidłowej wykładni art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, przyjmując, że decyzje organu (o przyznaniu odszkodowaniu wydana przez Komisję do spraw Uregulowania Roszczeń Zagranicznych) stanowiły wystarczającą podstawę do wydania przez Ministra Finansów decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych i prawidłowo zastosował te przepisy w realiach niniejszej sprawy. Ustalony w prawidłowo przeprowadzonym przez Ministra postępowaniu stan faktyczny sprawy znajduje pełne odzwierciedlenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).