Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1978/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1  pkt lit c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 107 § 1, art. 268 a
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi F. sp. z o. o. w W. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2013 r.; 2. zasądza od Ministra Rozwoju na rzecz skarżącego F. sp. z o. o. w W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki decyzją z [...] czerwca 2014 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] grudnia 2013 r. nr [...], która orzekł: o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1949 r. nr [...] w zakresie dotyczącym przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa F., oraz o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] czerwca 1959 r. nr [...] o zatwierdzeniu protokołu zdawczo odbiorczego ww. przedsiębiorstwa.

Decyzja Ministra Gospodarki wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstwa z [...] lutego 1947 r.- opublikowanego w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...], poz. [...] z [...] marca 1947 r. – umieszczono przedsiębiorstwo F. w wykazie przedsiębiorstw przeznaczonych do nacjonalizacji. Przedsiębiorstwo to po zmianie nazwy funkcjonowało pod firmą "F." spółka z o.o. w P. i w dalszej części uzasadnienia przywoływane będzie jako "F.".

W związku ze zgłoszonymi przez F. zarzutami, Wojewódzka Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw, postanowieniem z [...] lipca 1947 r. orzekła o skreśleniu ww. przedsiębiorstwa z wykazu, powołując się na niespełnienie kryterium z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.; dalej: "ustawa nacjonalizacyjna"), tj. zdolności zatrudnienia przy produkcji więcej niż 50 pracowników na jedną zmianę. Podejmując postanowienie Wojewódzka Komisja odwoływała się do opinii biegłego - inżyniera S. i wyjaśnień inspektorów Okręgowego Zjednoczenia Wytwórni Materiałów Budowlanych w W.. Wedle biegłego w przedsiębiorstwie była możliwość zatrudnienia 34 osób, a według inspektorów 44. Przy czym tak biegły jak i inspektorzy formułując swoje stanowiska nie uwzględniali możliwości wykorzystywania przy produkcji jednej z dwóch wanien do produkcji papy ze względu na jej stan techniczny, a to z tego względu, że jej uruchomienie wymagałoby de facto zakupienia nowej.

Od powyższego postanowienia zostały wniesione do Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw odwołania Okręgowego Zjednoczenia Wytwórni Materiałów Budowlanych w W. oraz Urzędu Wojewódzkiego [...], w których kwestionowano ustalenia co do faktycznej liczby osób możliwych do zatrudnienia w przedsiębiorstwie. Okręgowe Zjednoczenie Wytwórni Materiałów Budowlanych powoływało się przy tym na faktyczne zatrudnienie w lutym 1946 r. w F. 79 osób, co miało wynikać z deklaracji przedsiębiorstwa przy nabywaniu kart rejestracyjnych.

Postanowieniem z [...] listopada 1947 r. Główna Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw nie uwzględniła odwołań i zatwierdziła postanowienie z [...] lipca 1947 r.

W tym stanie rzeczy Minister Odbudowy, działając w trybie § 61 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62 ze zm.), wniósł do Głównej Komisji o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na zaświadczenie z Urzędu Rewizyjnego z [...] grudnia 1947 r. wskazujące, że przedsiębiorstwo F. przy nabywaniu kart rejestracyjnych na prowadzenie przemysłu w lutym 1946 r. deklarowało większą niż 50 liczbę pracowników (79 osób, w tym 64 pracowników fizycznych).

Postanowieniem z [...] stycznia 1949 r. Główna Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw (po uprzednim uchyleniu własnego postanowienia z [...] listopada

1947 r.) zmieniła postanowienie Wojewódzkiej Komisji z [...] lipca 1947 r. oraz zadecydowała o przedstawieniu Ministrowi Przemysłu i Handlu wniosku o przejęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa na rzecz Państwa na podstawie art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. W uzasadnieniu tegoż postanowienia Komisja powołała się na sporządzone [...] stycznia 1949 r. opinie biegłych, w których ustalono zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie na 54 osoby.

Orzeczeniem Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1949 r. nr 71 (MP. Nr A-15, poz. 212) orzeczono o przejęciu ww. przedsiębiorstwa wraz całym jego majątkiem ruchomym i nieruchomym na własność Państwa za odszkodowaniem. Następnie Minister ów wyznaczył [...] lutego 1949 r. jako właściwą do objęcia w posiadanie przedsiębiorstwa [...] Dyrekcję Przemysłu Miejscowego w P.. Objęcie w posiadanie poszczególnych składników przedsiębiorstwa odbyło się za protokołem zdawczo-odbiorczym z [...] sierpnia 1949 r.

Do protokołu zgłosili uwagi i zarzuty współwłaściciel przejmowanego przedsiębiorstwa oraz firma "C.".

Orzeczeniem z [...] czerwca 1959 r. Przewodniczący Komitetu Drobnej Wytwórczości, działając na podstawie § 75a rozporządzenie z 30 stycznia 1947 r. i art. 8 ust. 2 ustawy o Komitecie Drobnej Wytwórczości (Dz.U. z 1958r. Nr 45, poz. 225) zatwierdził powyższy protokół zdawczo-odbiorczy stwierdzając, że składniki w nim wymienione z wyłączeniem form drukarskich i innych uwidocznionych pod poz. 6 załącznika nr [...] do protokołu należących do firmy "C.", a także pomieszczeń znajdujących się w budynku przy ul. [...] w Warszawie, stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa. Organ podał przy tym, że nie mógł uwzględnić wniosku E. B. o zwrot maszyn do asfaltowania dróg, gdyż stanowią one integralną część przedsiębiorstwa. Jeśli zaś chodzi o maszyny nabyte od firmy "C." to brak dowodów ich kupna. Teren ogrodu, którego wyłączenia ww. się domagał, jest zaś w ocenie organu nierozerwalnie związany z przedsiębiorstwem. Na jego terenie znajduje się służąca fabryce podstacja elektryczna z kablami. Z owoców w ogrodzie korzystają z kolei urządzenia socjalne fabryki, tj. stołówka. W budynku mieszkalnym znajdującym się na tym gruncie zamieszkuje zaś 7 rodzin pracowniczych.

Pismem z 26.11.2012 r. doprecyzowanym 2.01.2013 r. F. wniosła o stwierdzenie nieważności zarówno orzeczenia nacjonalizacyjnego z [...] lutego 1949 r. jak też orzeczenia z [...] czerwca 1959 r. zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa.

W efekcie rozpoznania powyższego wniosku Minister Gospodarki decyzją z [...] grudnia 2013 r., odmówił stwierdzenia nieważności obydwu orzeczeń, nie dopatrując się w nich kwalifikowanych wad prawnych, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a.

W motywach powyższego rozstrzygnięcia, Minister przedstawił przebieg postępowania. Wskazał na niepełną zachowana dokumentację z postępowania nacjonalizacyjnego. Niemniej analizując zachowane dokumenty wywodził, że potwierdzają one, iż na dzień 5 lutego 1946 r. (data wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej) zatrudnienie w przedsiębiorstwie na jedną zmianę wynosiło powyżej 50 pracowników. Potwierdzeniem tego jest w jego ocenie zaświadczenie Urzędu Rewizyjnego z [...] grudnia 1947 r. wskazujące, że podłóg deklaracji z [...] lutego 1946 r. nr karty [...] w przedsiębiorstwie zatrudnionych było 64 pracowników fizycznych, 14 pracowników umysłowych i 1 kierownik. Skoro zatem przedsiębiorstwo posiadało rzeczywistą zdolność zatrudnienia przekraczającą kryterium upaństwowienia, wskazane w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej (ponad 50 pracowników) brak jest podstaw, by dopatrywać się w orzeczeniu o przejęciu tegoż przedsiębiorstwa rażącego naruszenia prawa.

W odniesieniu do orzeczenia zatwierdzającego protokół, Minister wskazywał na jego prawnoprocesowy charakter. Odnosząc się z kolei do podnoszonego przez inicjatora postępowania argumentu, że nieruchomość na której przedsiębiorstwo zostało zorganizowane nie należała do spółki, ale jej wspólnika (co potwierdzać ma zaświadczenie Sądu Powiatowego dla [...] z [...] lutego 1957 r. nr [...], z którego wynika że właścicielem nieruchomości przy ul. [...] w P. był E. B.), organ zwracał uwagę, że w protokole nie wskazywano numerów ksiąg wieczystej, którymi objęta była nieruchomość, wskazując jednocześnie na jej przynależność do przedsiębiorstwa, a spółka tego nie kwestionowała. Zauważał jednocześnie, że sam fakt ujawnienie w księdze wieczystej wspólnika spółki jako właściciela nieruchomości, nie przesądza o tym, że do niego, a nie spółki ona w rzeczywistości należała. Mogła wszak być wniesiona do spółki aportem, a jedynie tego faktu nie odnotowano w księdze. Sama spółka nie przedstawiła zaś ani umów spółki, ani zmian tych umów czy innych dokumentów, które by mogły prowadzić do odmiennych ustaleń.

Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie F. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z [...] czerwca 2014 r. Minister Gospodarki utrzymał swoją poprzednią decyzję w mocy podtrzymując zawartą w nim argumentację. Odnosząc się zaś do podniesionych zarzutów wskazujących na brak w orzeczeniu nacjonalizacyjnym precyzyjnej podstawy prawnej (tj. konkretnego punktu z przywoływanego w niej art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej), Minister zauważył, że nieprecyzyjne przywołanie podstawy prawnej, która to podstawa w rzeczywistości istnieje nie stanowi rażącego naruszenia prawa i nie przesądza o zaistnieniu wady z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie zgodził się także z odwołującym, że brak jest jakiegokolwiek dowodu wskazującego na zatrudnienie w przedsiębiorstwie ponad 50 osób. Powołał się w tym kontekście na zaświadczenie Urzędu Rewizyjnego z [...] grudnia 1947 r. i załącznik nr [...] do protokołu zdawczo-odbiorczego, gdzie podawano, że 18 marca 1949 r. przedsiębiorstwo zatrudniało 9 pracowników umysłowych i 64 fizycznych. Organ jednocześnie zwrócił uwagę, że ze względu na niepełny materiał archiwalny, nie może ocenić opinii biegłego S. (zachowany został jedynie jej fragment), choćby pod kątem tego czy wskazuje ona stan zamaszynowania, ciąg technologiczny i przyporządkowanie poszczególnych pracowników do czynności w procesie produkcyjnym. W konsekwencji nie istnieje także możliwość oceny pierwotnego postanowienia Wojewódzkiej Komisji o skreśleniu przedsiębiorstwa z wykazu. Pozostałe dokumenty, nie mogą być natomiast uznane za w pełni wiarygodne, gdyż są sporządzane na potrzeby postępowania przez podmioty zainteresowane określonym jego wynikiem.

Za niecelowe organ uznawała powoływanie biegłego, w sytuacji, gdy na podstawie dokumentów archiwalnych (wprawdzie niekompletnych) jest w stanie dokonać ustaleń co do zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie.

Za niezasadny również zarzut naruszenia art. 107 § 1 k.p.a., który to zarzut skarżący uzasadniał brakiem wykazania umocowania dla osoby, która decyzję podpisała do dokonania tego rodzaju czynności. Minister odwołał się przy tym do regulacji z art. 286a k.p.a., oraz zawartą przy podpisie adnotację, że podpisujący decyzję działał z upoważnienia Ministra. Odnosząc się natomiast do zarzutu braku zbadania przez czy rozporządzenie wykonawcze do ustawy nacjonalizacyjnej wydane zostało zgodnie z delegacją ustawową, Minister zauważył, że kompetencja do oceny z tego punktu widzenia aktów normatywnych należy do Trybunału Konstytucyjnego, a nie organu administracji publicznej, który stosuje prawo.

Na powyższą decyzję F. spółka z o.o. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie:

-art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej i § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. poprzez przyjęcie, że nacjonalizacja przedsiębiorstwa nastąpiła zgodnie z prawem, mimo braku dowodu na spełnienie przesłanek do nacjonalizacji w dniu 5 lutego 1946 r., a także zatwierdzenia protokołu przejęcia przez organ ku temu nieuprawniony,

-art. 107 § 1 k.p.a., poprzez brak wykazania uprawnienia do podpisania zaskarżonej decyzji,

--art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jednostronne uzasadnienie decyzji bez skomentowania dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, świadczących za zatrudnieniem w dniu nacjonalizacji mniej niż 50 pracowników, a przyjęcie za wiarygodnych ustaleń dokonanych pod koniec 1947 r., zawartych w oświadczeniu Urzędu Rewizyjnego bez żadnej realnej podstawy, a także pominięcie zarzutu o obowiązku wskazania konkretnej podstawy nacjonalizacji, a nie ogólnego zapisu.

-art. 7w zw. z art. 77, art.. 6, art. 8 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego oraz pominięcie możliwości powołania biegłego w przypadku konieczności zasięgnięcia wiadomości specjalnych oraz pominięcie niezależnych i wiarygodnych dowodów świadczących o zatrudnieniu mniej niż 50 pracowników na zmianę (opinii biegłego inż. S., opinii inspektorów Zjednoczenia, Orzeczenia Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia z [...] lipca 1947 r., pisma Ministerstwa Odbudowy z [...] listopada 1946 r. o rezygnacji z przejęcia przedsiębiorstwa, pisma Ministerstwa Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1949 z informacją, że Centralny Zarząd Przemysłu Miejscowego w dniu [...] lutego 1949 r. zrezygnował z przejęcia fabryki), a oparcie się na oświadczeniach i zaświadczeniach organów wydanych bez żadnej podstawy faktycznej. Istotne było przy tym zdaniem strony skarżącej, pominięcie Zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] lutego 1950 r. o ustanowieniu zarządu państwowego i powierzeniu go Warszawskiej Dyrekcji Przemysłu Miejskiego, co umożliwiło dowolne zarządzanie przedsiębiorstwem, w tym tworzenie nowych miejsc pracy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, F. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji jak też uchylenie poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z [...] grudnia 2013 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik organu złożył do akt odpisy upoważnień udzielonych na podstawie art. 268a k.p.a., osobom, które podpisały z upoważnienia Ministra kwestionowane decyzje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty uznać należy za trafne.

Zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki wydana została w następstwie postępowania nieważnościowego (nadzorczego) przeprowadzonego na podstawie art. 156 § 1 i n. k.p.a., którego przedmiotem były dwa orzeczenia tworzące akt nacjonalizacyjny przedsiębiorstwa pn. "F." spółka z o.o. w P.: orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1949 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa oraz orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] czerwca 1959 r. nr [...] o zatwierdzeniu protokołu zdawczo odbiorczego tego przedsiębiorstwa.

Na wstępie zauważyć więc należy, że postępowanie nadzorcze choć różni się od postępowania zwykłego przedmiotem postępowania – nie rozstrzyga się w nim istoty sprawy administracyjnej zakończonej w trybie zwykłym, ale jedynie poddaje kontroli wydane w tym trybie rozstrzygnięcie pod kontem kwalifikowanych wad prawnych z art. 156 § 1 k.p.a. - to jednak podlega takim samym regułom procesowym. W związku z tym znajduje w nim także zastosowanie uregulowana w art. 7, a rozwinięta w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej zobligowane są do podejmowania z urzędu jak też na wniosek strony wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, co przejawia się w obowiązku zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego tak aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością. Godzi się jednocześnie zwrócić uwagę, że co prawda w postępowaniu nieważnościowym regułą jest nieprzeprowadzenia nowych dowodów na okoliczność mające znaczenia dla rozpoznania sprawy meriti, to jednak w przypadku spraw o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych – a z taką mamy do czynienia w niniejszej sprawie – w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowano stanowisko, iż dopuszczalne jest w nich, a niekiedy wręcz zalecane dokonywanie ustaleń co do istnienia przesłanek nacjonalizacji w drodze opinii biegłego (tytułem przykładu można tu przywołać wyroki WSA w Warszawie z dnia 8 października 2010r., sygn. akt IV SA/Wa 1381/10, z dnia 14 lipca 2011r., sygn. akt IV SA/Wa 841/11, wyrok NSA z dnia 18 maja 2011r. sygn., akt I OSK 1090/10, dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOiS).

Materialnoprawną podstawą nacjonalizacji F. spółka z o.o. stanowił art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) przywoływanej dalej: "ustawa nacjonalizacyjna", wedle którego za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa nie wymienione pod lit. A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Kluczowym zatem dla oceny legalności podjętego w tym przedmiocie orzeczenia było ustalenie, czy na datę wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej (5 lutego 1946 r.) istotnie przedsiębiorstwo owo miało zdolność zatrudnienia - w warunkach o których wyżej mowa – powyżej 50 osób.

Z akt sprawy wynika, że podstawowym dowodem, w oparciu o który Główna Komisja ds. Upaństwowienia, a w ślad za nią Minister Przemysłu i Handlu, stwierdzili zaistnienie powyższej przesłanki była opinia trzech biegłych z [...] stycznia 1949 r., w której miano ustalić zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie na 54 osoby (vide uzasadnienie postanowienia Komisji z [...] stycznia 1949 r., k. 13 akt administracyjnych). Opinia ta jednak się nie zachowała. Ustalenia w niej zawarte sprzeczne były natomiast z uprzednio wyrażanym w tym względzie stanowiskiem zawartym w opiniach biegłego – inż. S. oraz lustratorów Okręgowego Zjednoczenia Wytwórni Materiałów Budowlanych w W., które legły u podstaw podjęcia przez Wojewódzką Komisję ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw postanowienia z [...] lipca 1947 r. o skreśleniu przedsiębiorstwa z wykazu przedsiębiorstw przeznaczonych do nacjonalizacji, gdzie zdolność tę wskazywano odpowiednio na poziomach 34 i 44 osoby. (k. 161 akt administracyjnych).

Wobec tak zasadniczych rozbieżności ocen co do możliwości zatrudnieniowych przedsiębiorstwa formułowanych już na etapie rozstrzygania o nacjonalizacji oraz niezachowania kompletnych akt z tego postępowania, ustalenie obecnie jak obiektywnie możliwości te się przedstawiały na datę wejścia w życie ustawy z 3 stycznia 1946 r. nie było możliwe bez sięgnięcia do opinii sporządzonej przez podmiot dysponujący w tym zakresie stosowną wiedzą fachową, powołany przez organ na zasadzie art. 84 § 1 k.p.a. Z przeprowadzenia takiego dowodu Minister Gospodarki jednak zrezygnował uznając, iż wystraczającym dla rekonstrukcji w tym zakresie elementów stanu faktycznego, a w dalszej kolejności oceny legalności orzeczenia [...] lutego 1949 r. jest zachowany w aktach materiał archiwalny. Tenże natomiast miał jego zdaniem potwierdzać spełnienie kryterium z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Jako kluczowy w tym aspekcie Minister powołał dowód z zaświadczenie Urzędu Rewizyjnego z [...] grudnia 1947 r., stwierdzającego, że w lutym 1946 r. w przedsiębiorstwie zatrudnionych było 79 osób, w tym 64 osoby fizyczne.

Z oceną Ministra nie można się jednak zgodzić. Przede wszystkim opiera się ono na niezrozumiałym w świetle treści normatywnej art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej założeniu, że ujęta w niej "zdolność zatrudnienia jest wartością co najwyżej równą faktycznemu zatrudnieniu lub wyższą" (por. str. 11 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Tymczasem tego rodzaju założenie byłoby uprawnione, ale jedynie wówczas gdyby je odnieść do możliwości zatrudniania przez przedsiębiorstwo w ogóle, a nie jak ma to miejsce w przypadku objętym ww. unormowaniem. do zatrudniania "przy produkcji na jedną zmianę".

Z samej treści powyższego zaświadczenia w żaden sposób nie wynika natomiast by wszystkie osoby, na które pobrano w lutym 1946 r. karty rejestracyjne pracowników były w przedsiębiorstwie zatrudnione przy produkcji. Nie wynika to także z pozostałych zgromadzonych w aktach dokumentów archiwalnych. Z oświadczeń składanych przez reprezentującego spółkę pełnomocnika, zawartych w załączniku do protokołu rozprawy z [...] listopada 1947 r. (k. 148 akt administracyjnych) - których prawdziwości w toku postępowania nie podważano - wynika wręcz, że w przedsiębiorstwie braci B. zatrudniane były obok pracowników produkcji także inne osoby, jak choćby sprzedawcy, pracownicy ochrony, kuchni itp. Warto także zauważyć, że z wyjaśnień owego pełnomocnika wynika, iż nie wszystkie osoby zostały wówczas zatrudnione ze względu na realne zapotrzebowanie przedsiębiorstwa, gdyż część z nich zatrudniono kierując się względami humanitarnymi i chęcią zapewnienia miejsca pracy byłym pracownikom spółki po ich powrocie z obozów czy z zagranicy. W tej zaś sytuacji ogólna liczba faktycznie zatrudnionych w nacjonalizowanym przedsiębiorstwie (potwierdzona ww. zaświadczeniem, jak też wskazywana przez pełnomocnika spółki w załączniku do protokołu z 1947 r.) , w żadnym razie nie mogła być automatycznie utożsamiana z liczbą osób zatrudnionych w warunkach, o których stanowi art. 3 ust. 1 lit. B ustawy. Bez znaczenia dla sprawy był również przywoływany przez ministra stan zatrudnienia w przedsiębiorstwie istniejący na w dniu [...] marca 1949 r. (dokumentowany załącznikiem do protokołu zdawczo-odbiorczego). Poza sporem jest wszak, że "zdolność zatrudnienia", w rozumieniu powyższego przepisu, rozumieć należy jako obiektywnie istniejącą w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej możliwość zatrudnienia pracowników ocenioną zgodnie z istniejącym wówczas potencjałem produkcyjnym przedsiębiorstwa. Odwoływanie się zatem li tylko do ilości pobranych przez przedsiębiorcę kart rejestracyjnych pracowników, jak też ilości osób jaka trzy lata po wejściu w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. była zatrudniona w przedsiębiorstwie dla oceny przesłanki nacjonalizacyjnej nie mogło mieć istotnego znaczenia. Potwierdza to także pośrednio sposób działania Głównej Komisja ds. Upaństwowienie Przedsiębiorstw, która dokumentu owego nie uznawała za miarodajny dla zasadności nacjonalizacji, choć niewątpliwie był on jej znany, gdyż powoływał się nań Minister Odbudowy wnioskując [...] stycznia 1948 r. do Komisji o ponowne rozpatrzenie na posiedzeniu plenarnym sprawy nacjonalizacji F. (k. 143 akt administracyjnych). Celem ustalenia zaistnienia przesłanek nacjonalizacji powołała ona wszak trzech biegłych.

W tej sytuacji opieranie się wyłącznie na niekompletnej archiwalnej dokumentacji, bez sięgnięcia po dowód z opinii biegłego, dysponującego odpowiednią wiedzą fachową o funkcjonowaniu tego rodzaju przedsiębiorstw i technologicznych aspektach prowadzonej przez nie produkcji, było w ocenie Sądu nie wystarczające dla prawidłowej rekonstrukcji istniejących na dzień 5 lutego 1946 r. relewantnych okoliczności stanu faktycznego, a tym samym dokonywania jego subsumcji do norm prawa materialnego i dokonywania w tym kontekście oceny zgodności z prawem podjętego przez Ministra Przemysłu i Handlu orzeczenia z [...] lutego 1949 r. Godzi się wszak zauważyć, że o ile dokumenty zgromadzone w aktach mogą do pewnego stopnia umożliwić odtworzenia stanu wyposażenia przedsiębiorstwa na datę wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, czy stanu technicznego zlokalizowanych w nim urządzeń, to jednak wnioskowanie na ich podstawie o składzie osobowym jaki przy tego rodzaju wyposażeniu może być przy realizacji produkcji osiągnięty, wymaga odwołania się do wiadomości specjalnych. Takowymi zaś organ administracji publicznej nie dysponuje.

Formułowanie zatem w takich uwarunkowaniach faktyczno-prawnych kategorycznego stanowiska o nieobarczeniu kontrolowanego orzeczenia wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest co najmniej przedwczesne i nosi znamiona arbitralności, naruszając tym samym art. 80 k.p.a. Uzasadnia także ocenę, iż samo postępowania poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji zostało przez organ nadzoru przeprowadzone z istotnym naruszenie zasad przewidzianych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a., co prowadzić musi do jej uchylenia jak też uchylenie obarczonej tożsamymi wadami poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z [...] grudnia 2013 r.

Sąd nie podziela natomiast zarzutu wydania przez organ nieuprawniony drugiego z kontrolowanych przez Ministra orzeczeń, tj. orzeczenia o Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z [...] czerwca 1959 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego ww. przedsiębiorstwa. Wprawdzie rację ma skarżący, że wydanie tego rodzaju orzeczeń, zgodnie z § 75a ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62 ze zm.), należy do kompetencji właściwego ministra. Godzi się jednak zauważyć, że w dacie podejmowania powyższego orzeczenia obowiązywała ustawa z dnia 2 lipca 1958 r. o Komitecie Drobnej Wytwórczości (Dz.U. Nr 45, poz. 225), którą zniesiony został urząd Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła - który byłby ministrem właściwym w sprawie – a jego uprawnienia przejął Komitet Drobnej Wytwórczości (art. 8 ust. 2 ustawy). Było on więc niewątpliwie organem uprawnionym do podjęcia w sprawie orzeczenia, a podnoszone w tym aspekcie zarzuty skargi nie mają usprawiedliwionych podstaw. Zważywszy jednak na związanie bytu prawnego tego orzeczenia z funkcjonowaniem w obrocie prawnym orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, Sąd za zasadne uznał także uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej tegoż orzeczenia.

Chybiony jest również zarzut podpisania zaskarżonej decyzji jak też poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z [...] grudnia 2013 r. przez osoby ku temu nie uprawnione. Podpisujący decyzje (odpowiednio: B. Ł. oraz M. S.) wprost zaznaczyły, że działają z upoważnienia Ministra, oznaczyły także zajmowane stanowiska służbowe wypełniając tym samym dyspozycje normy prawnej z art. 107 § 1 k.p.a. Ich umocowanie do działania w imieniu organu potwierdzają złożone na rozprawie odpisy upoważnień udzielone na podstawie art. 268a k.p.a., który to przepis reguluje tzw. instytucję przedstawicielstwa administracyjnego, służącą dekoncentracji zadań realizowanych przez organ administracji publicznej. Zasadniczą funkcją tego unormowania jest stworzenie prawnych możliwości, aby nie tylko sam piastun funkcji organu, czyli osoba, którą powołano na dane stanowisko, ale także wyznaczony przez niego pracownik urzędu przydanego temu organowi do pomocy był umocowany do wykorzystania kompetencji organu. W konsekwencji podpisanie decyzji przez osobą upoważnioną w tym trybie, z zaznaczeniem, że działa ona z upoważnienia organu (tu Ministra Gospodarki), wywołuje taki sam skutek prawny jak by decyzję tą podpisał piastun organu. Brak jest więc podstaw do podważania z tego punktu widzenia legalności wydanych w postępowaniu nadzorczym decyzji Ministra.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania – obejmujących zwrot uiszczonego wpisu od skargi oraz kosztów zastępstwa procesowego - orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 2 ust. 2 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).

Rozpoznając ponownie sprawę organ powoła biegłego celem sporządzenia opinii w zakresie zdolności zatrudnienia na jedną zmianę przy produkcji pracowników w znacjonalizowanym przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r. Umożliwi stronom zapoznanie się z tą opinią i dokona jej oceny w aspekcie pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie. W zależności zaś od poczynionych w tym zakresie ustaleń stanu faktycznego podejmie stosowne rozstrzygnięcie, którego treści skład orzekający obecnie nie przesądza.