Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 120/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c, art. 174, art. 183 § 1, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 61 § 1, art. 145 § 1 pkt. 4, art. 147, art. 156 § 1 pkt. 2, art. 158 § 2, art. 160 § 4, art. 161 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 48 , art. 49, art. 51, art. 52
journal: Dz.U. 1982 nr 40 poz 268
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek Tomasz Zbrojewski (spr.) Protokolant Magdalena Cieślak po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 1658/07 w sprawie ze skargi S. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 listopada 2007 r. o sygn. akt IV SA/Wa 1658/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, na mocy art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...], którą odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia [...], zmienionej decyzją z dnia [...].

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podał, iż w piśmie z dnia [...] S. L. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia [...], którą na podstawie art. 58 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 z późn. zm.) orzeczono o przejęciu na własność Skarbu Państwa w zamian za emeryturę gospodarstwa rolnego J. i A. małż. K., o powierzchni [...] ha, położonego we wsiach D. i W. - Z..

Decyzją z dnia [...] Wojewoda Ł. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy B..

W wyniku rozpoznania odwołania S. L., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...], uchylił decyzję Wojewody Ł. w całości i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia [...].

Z kolei decyzją z dnia [...] Minister Rolnictwa, na podstawie art. 156 § 1, art. 157 i 158 kpa, stwierdził nieważność swojej decyzji z dnia [...]., jak również uchylonej nią decyzji Wojewody Ł. z dnia [...], uznając, iż organem właściwym do orzekania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy B. był właściwy minister, a nie wojewoda.

Dokonując oceny kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z dnia [...] podkreślił, iż przedstawione przez S. L. zarzuty, iż przedmiotowe gospodarstwo rolne zostało przekazane na Skarb Państwa z pominięciem jego osoby jako następcy, nie mogą stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż są to przesłanki wznowienia postępowania, o których mowa w art. 145 kpa. Również fakt wymienienia w kontrolowanej decyzji jako osoby przekazującej gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa obok A. K. jej męża, J. K., pomimo że z aktu własności ziemi wynika, iż właścicielem przedmiotowych gruntów była tylko A. K., nie stanowi w ocenie organu rażącego naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności decyzji. Minister podkreślił, iż przepis art. 156 kpa nie służy do usuwania drobnych uchybień, ale do eliminacji z obrotu prawnego rozstrzygnięć dotkniętych jedynie ciężką wadą powodującą sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Celem przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie kontrolowanej decyzji było uzyskanie przez uprawnioną świadczenia emerytalnego, a fakt, iż J. K. został wymieniony w decyzji nie ma znaczenia dla stanu prawnego w tej sprawie. Zdaniem organu, gdyby w decyzji Naczelnika Gminy B., jako osoba przekazująca gospodarstwo rolne wymieniona byłaby tylko A. K., rozstrzygnięcie byłoby takie samo.

Utrzymując w mocy własne rozstrzygnięcie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odnosząc się do zarzutu skarżącego, podnoszonego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, sprowadzającego się do błędnej interpretacji przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, wskazał, iż zarówno skarżący, jak i jego żona J. L. w dniu przekazywania gospodarstwa rolnego przez A. K. na Skarb Państwa w zamian za emeryturę nie spełniali przesłanek wynikających z art. 160 kc, koniecznych do tego, aby być jej następcami prawnymi. Ponadto organ ponownie podkreślił, iż S. L. niezasadnie utożsamia przesłanki zastosowania art. 145 § 1 pkt 4 kpa z przesłankami, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Okoliczność uzasadniająca wznowienie postępowania nie może bowiem stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. L. zarzucił naruszenie art. 48 ust. 1 - 3 , art. 49 ust. 1 - 4, art. 51 i art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz art. 160 § 1 pkt 1 i 2 kc w związku z § 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych. Ponadto wskazał na naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego z urzędu, jak również do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył na wstępie, ze skarżący, począwszy od [...], kiedy to wystąpił z wnioskiem do Urzędu Rejonowego w B. o przekazanie na jego rzecz działki leśnej nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej we wsi E., obręb D., wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przejętego na wniosek J. i A. małż. K. na własność Skarbu Państwa w zamian za emeryturę, podejmuje czynności mające na celu wzruszenie tejże decyzji. Temu celowi służyć miało również złożenie wniosku z dnia [...] o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...].

Sąd podkreślił, iż skarżący na rozprawie podniósł co prawda, że wniosek ten obejmował żądanie uchylenia decyzji Naczelnika Gminy B. w trybie art. 138 kpa, jednak organ prawidłowo przyjął, że intencją wnioskodawcy było wzruszenie kwestionowanej decyzji w postępowaniu nieważnościowym, bowiem skarżący wskazał na wydanie decyzji w warunkach, o których mowa w art. 156 § 1 kpa.

Sąd zwrócił uwagę, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jak nowe postępowanie w sprawie i toczy się według przepisów art. 157 kpa. Zadaniem organu prowadzącego postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji jest jej ocena pod względem kwalifikowanej niezgodności z prawem. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane jak ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną.

Sąd podzielił stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, iż okoliczności przytaczane przez skarżącego, dotyczące pominięcia go, jako następcy uprawnionego do przejęcia tego gospodarstwa rolnego, stanowią przesłanki wznowienia postępowania, o których mowa w art. 145 kpa. Zdaniem składu orzekającego, organ prawidłowo również ocenił, iż nie stanowi wady kwalifikowanej uchybienie, polegające na wskazaniu jako właścicieli przedmiotowego gospodarstwa J. i A. małż. K., pomimo iż z aktu własności ziemi wynika, że właścicielem gospodarstwa była tylko A. K.. Wymienienie w decyzji J. K. nie ma bowiem istotnego znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia zawartego w decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego.

Skarżący, podważając stwierdzenie organu, iż A. K. przekazała gospodarstwo za emeryturę, przyznał w skardze, iż siostra przekazała je na Skarb Państwa, bez żadnych warunków i żądań, ponieważ mąż jej uchylał się od pracy w tymże gospodarstwie. Zatem skarżący sam potwierdził, że zamiarem właścicielki przedmiotowego gospodarstwa było jego przekazanie na Skarb Państwa.

Sąd zauważył, iż zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin następcami rolnika przekazującego gospodarstwo rolne mogły być osoby enumeratywnie wymienione i spełniające warunki wymagane dla nabycia własności nieruchomości rolnej. A. K. przekazując swoje gospodarstwo w zamian za emeryturę nie wskazała swego brata -S. L., jako następcy pracującego w gospodarstwie rolnym. W świetle powyższych ustaleń Sąd uznał, iż organ prawidłowo nie dopatrzył się kwalifikowanego, rażącego naruszenia prawa, które nakazywałoby wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. W ocenie Sądu organ nadzoru dokonał wszechstronnej analizy wszystkich istotnych w sprawie okoliczności, jak również ustosunkował się do zarzutów wnioskodawcy postępowania nieważnościowego i prawidłowo uznał, że kontrolowana decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

W skardze kasacyjnej S. L. podniósł zarzuty:

1) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.

a) art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez pominięcie w treści tego przepisu, na stronie 4 uzasadnienia wyroku zdania: "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości"; pominięcie tego zapisu obraża porządek prawny i elementarne poczucie sprawiedliwości, a uzasadnienie wyroku stanowi opis zdarzeń i nie ma nic wspólnego z wymiarem sprawiedliwości;

b) art. 48 ust. 1-3, art. 49 ust. 1-4, art. 51 i art. 52 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin, do których żaden organ administracji publicznej od [...] się nie zastosował, powodując, iż wszystkie wydane decyzje są nieważne jako wydane z rażącym naruszeniem prawa;

2) naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), tj.:

a) art. 156 § 1 pkt 2 kpa, gdyż proste zastosowanie przepisów art. 48 ust. 1-3, art. 49 ust. 1-4, art. 51 i art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin wskazuje, że następcą uprawnionym do gospodarstwa rolnego był skarżący, nie zaś Skarb Państwa;

b) art. 161 § 1 kpa, zgodnie z którym wniosek z dnia [...] jest wnioskiem o uchylenie decyzji z dnia [...], nie zaś wnioskiem o stwierdzenie nieważności;

c) art. 160 § 4 kpa, gdyż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydaje nieważne decyzje i narusza obowiązującego prawo;

d) art. 145 i art. 147 kpa, gdyż zarówno organ nadzorczy, jaki WSA powołują się na przesłanki wznowienia postępowania, o których mowa w art. 145 kpa; organ nadzorczy stawia znak równości między rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa a art. 145 § 1 pkt 4 w przedmiocie przyczyn, które uniemożliwiły skarżącemu wzięcie udziału w postępowaniu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podkreślił, iż nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym z uwagi na fakt, iż Naczelnik Gminy B. nie przestrzegał przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych.

Powołując takie zarzuty w ramach podstaw kasacyjnych skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] i przekazanie organowi do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie od Ministra Rolnictwa na rzecz skarżącego kwoty 1200 złotych tytułem zwrotu poniesionych przez skarżącego od [...] roku do chwili obecnej kosztów sądowych z winy organu nadzorczego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej ogranicza zatem zakres rozstrzygania i zobowiązuje wyłącznie do oceny zarzutów w niej zawartych. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, jak również brania pod uwagę innych uchybień, aniżeli wskazane przez wnoszącego skargę kasacyjną.

Przede wszystkim zauważyć należy, iż rozpoznawana skarga kasacyjna zawiera zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak też przepisów prawa materialnego. W takiej sytuacji obowiązkiem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutu naruszenia norm proceduralnych. Analiza ich prowadzi jednakże do wniosku, iż nie mogą one spowodować skutku w postaci uwzględnienia skargi kasacyjnej.

W ramach podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. autor skargi kasacyjnej wskazał na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 161 § 1 kpa, art. 160 § 4 kpa oraz art. 145, art. 147 i art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 161 § 1 kpa, należy zauważyć, iż zgodnie z jego treścią minister może uchylić lub zmienić w niezbędnym zakresie każdą decyzję ostateczną, jeżeli w inny sposób nie można usunąć stanu zagrożenia życiu lub zdrowiu ludzkiemu albo zapobiec poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa.

W ocenie skarżącego powyższy przepis został naruszony na skutek potraktowania pisma z dnia [...] jako żądania stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...], nie zaś jako żądania uchylenia decyzji ostatecznej w wynikającym z art. 161 § 1 kpa trybie. Tak sformułowanego zarzutu skargi kasacyjnej nie sposób jednak podzielić.

Wymaga bowiem podkreślenia, iż przepis art. 161 § kpa stanowi podstawę wydania decyzji przez właściwy organ w oparciu o określone przesłanki. Jego naruszenie może zatem co do zasady nastąpić poprzez wydanie decyzji, mimo ze przesłanki nie ziściły się bądź też niewydanie decyzji przy ich występowaniu. Tymczasem przepis art. 161 § 1 kpa nie znajdował zastosowania w sprawie, zatem zarzut jego naruszenia nie może być uwzględniony. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że chcąc zarzucić nadanie błędnego charakteru procesowego wnioskowi strony, autor skargi kasacyjnej winien był wystąpić z zarzutem naruszenia art. 7 w związku z art. 61 § 1 kpa, które odnosić się mogą do błędów poczynionych przy ustalaniu charakteru pisma wszczynającego postępowanie administracyjne.

Nie można tracić z pola widzenia i tej okoliczności, iż w toku postępowania, wywołanego pismem z dnia [...], S. L. składał, pozostające ze sobą w sprzeczności, oświadczenia dotyczące przedmiotu żądania. O ile bowiem w skardze kasacyjnej strona podniosła, iż intencją jej było uchylenie decyzji w trybie art. 161 § 1 kpa, to na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 7 listopada 2007 roku skarżący oświadczył, iż wniosek jego zmierzał do uchylenia decyzji w trybie art. 138 kpa w części dotyczącej działki leśnej o powierzchni [...] ha [...] arów. Ponadto skarżący uznając, iż wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych czyni niemożliwym stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] i żądając uznania jej za wydaną z naruszeniem prawa, nie dostrzega, iż stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 158 § 2 kpa może nastąpić wyłącznie w trybie postępowania nieważnościowego przy wystąpieniu przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa.

Jeśli idzie natomiast o zarzut naruszenia art. 160 § 4 kpa, należy ponownie zwrócić uwagę, iż przepis ten nie znajdował w sprawie zastosowania, zatem zarzut jego naruszenia, czy to poprzez błędną wykładnię czy też niewłaściwe zastosowanie nie może być skutecznie postawiony. Obowiązujące do dnia 31 sierpnia 2004 roku przepisy art. 160 kpa regulowały bowiem kwestie odszkodowawcze za szkodę poniesioną wskutek wydania decyzji dotkniętych wadą nieważności, które to sprawy objęte były odrębnym postępowaniem. Tymczasem przedmiotem postępowania kontrolowanego przez Sąd I instancji była odmowa stwierdzenia nieważności decyzji, nie zaś odszkodowanie za poniesioną szkodę. Na marginesie wypada dodać, iż przepisy art. 160 kpa utraciły moc z dniem 1 września 2004 roku na podstawie art. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.Nr 162, poz. 1692).

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 4, art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 147 kpa, z racji tego, że sprawa toczyła się w trybie postępowania nieważnościowego, został on oceniony w powiązaniu z zarzutami dotyczącymi naruszenia przepisów prawa materialnego.

Otóż, w ramach podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna wskazuje na naruszenie art. 48 ust. 1-3, art. 49 ust. 1-4, art. 51 i art. 52 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin (Dz.U.Nr 40, poz. 268 z późn. zm.).

Z uwagi na fakt, iż rozpoznawana przez Sąd I instancji sprawa prowadzona była w trybie nadzwyczajnym, jakim jest stwierdzenie istnienia bądź braku przesłanek wskazujących na to, że kontrolowana w tym postępowaniu decyzja dotknięta jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, konsekwencją powyższego musi być stwierdzenie, iż podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty mogą być rozważane jedynie w zakresie, który nie dotyczy meritum sprawy administracyjnej, a jedynie oceny, czy zachodzi przesłanka nieważności wskazana w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

I tak, w pierwszej kolejności wypada zauważyć, iż zarzut skargi kasacyjnej sprowadza się do tego, iż S. L. został pominięty jako następca rolnika w zakończonym decyzją Naczelnika Gminy B. z dnia [...] postępowaniu o przejęcie gospodarstwa rolnego przez Państwo. De facto zatem, podstawę żądania stwierdzenia nieważności stanowiło pozbawienie skarżącego udziału w toczącym się postępowaniu. Zdaniem skarżącego brak udziału w postępowaniu spowodowany był niezastosowaniem przez organy administracji przepisów art. 48 - 49 i art. 51 - 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin i nieuznanie go za następcę A. K.

Punkt wyjścia dla rozważań w powyższym zakresie stanowić będzie wskazanie, iż materialnoprawną podstawą decyzji z dnia [...] był przepis art. 51 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin, zgodnie z którym w przypadku braku następcy lub gdy następca nie spełnia warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego albo odmówił jego przejęcia, gospodarstwo rolne na wniosek rolnika przejmuje Państwo. Nie sposób jest zarzucić rażącego naruszenia tego przepisu, gdyż został on prawidłowo zastosowany na tle ustalonego stanu faktycznego. Mianowicie, w toku postępowania w sposób zgodny ze wskazaniem A. K. ustalono krąg następców prawnych, a oświadczenia złożone przez następców: W. K., J. K. i M. K., przesądzały o braku woli przejęcia gospodarstwa rolnego i zgodzie na jego przekazanie na rzecz Skarbu Państwa. Uprawnione zatem stało się przejęcie gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa, na podstawie art. 51 cytowanej ustawy, co zresztą nastąpiło na wyraźny i uzasadniony wniosek jego właścicielki.

Okoliczność, iż przy ustalaniu kręgu podmiotów, którym przypisać można by status następcy nie wzięto pod uwagę osoby S. L., nie może być rozpatrywana w kategoriach wady, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, mogącej skutkować nieważnością podjętej decyzji. Zarzut pozbawienia udziału w postępowaniu administracyjnym może być bowiem rozpoznawany wyłącznie na gruncie przesłanek wznowienia postępowania, tj. przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie przyjmuje się, iż okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania nie mogą stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji. Pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu administracyjnym powoduje zaistnienie podstawy wznowienia postępowania i nie może być jednocześnie uznane za wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Przyjęcie odmiennego poglądu mogłoby bowiem prowadzić między innymi do prób obejścia ustalonego w art. 148 kpa terminu do wniesienia żądania wznowienia postępowania (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 sierpnia 2001 r. o sygn. akt I SA 343/01, publ. LEX 55741 czy z dnia 5 marca 1998 r. o sygn. akt IV SA 988/97, publ. LEX 45673).

Ponadto, nie został prawidłowo sformułowany zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Wskazanie na gruncie kontrolowanego postępowania nieważnościowego, iż określona okoliczność stanowi przesłankę wznowienia postępowania, nie zaś stwierdzenia nieważności nie stanowi procesu stosowania art. 145 kpa, a jak już wspomniano wcześniej nie znajduje uzasadnienia powołanie się na naruszenia przepisu, który nie był stosowany. Powyższe dotyczy również art. 147 kpa dotyczącego sposobu wznowienia postępowania. Na marginesie zauważyć należy, że wznowienie postępowania w oparciu o przesłankę zawartą w przepisie art. 145 § 1, pkt 4 kpa możliwe jest wyłącznie na wniosek strony - art. 147 kpa. Zrzut zawarty w skardze, że organy od [...]r. nie wznowiły postępowania z urzędu, nie znajduje żadnego uzasadnienia prawnego.

W świetle powyższego uznać należ, iż brak udziału skarżącego w postępowaniu w charakterze następcy prawnego rolnika nie może być rozpatrywany w kontekście naruszenia przepisu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, przez co zarzut naruszenia wskazanych przepisów nie może zostać uznany za usprawiedliwiony.

Tym samym kwestia posiadania przymiotu następcy w postępowaniu o przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa nie podlega rozważaniu w kategoriach rażącego naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin, a zwłaszcza art. 48 ust. 1 i 3 oraz art. 51 ustawy. W konsekwencji uznać należy, iż brak było podstaw, by w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczętym w oparciu o zarzut skarżącego, iż był on pozbawiony udziału w postępowaniu, rozstrzygać o jego statusie jako następcy prawnego rolnika.

Ubocznie zauważyć należy, iż zgodnie z obowiązującym na dzień wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego art. 48 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin, następca rolnika powinien spełniać warunki wymagane dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności, określone w Kodeksie cywilnym (...). Stosownie zaś do art. 160 kc własność nieruchomości rolnej lub jej części może być przeniesiona na rzecz osoby fizycznej tylko wtedy, gdy nabywca stale pracuje w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej albo ma kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Bezspornym jest, iż S. L. nie spełniał warunku stałej pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż zatrudniony był w latach [...]- [...] w Kombinacie Budowy [...]. Brzmienie art. 160 § 1 pkt 1 kc, w którym ustawodawca posłużył się zwrotem "stale pracuje" nie pozwala na przyjęcie, iż warunek pracy w gospodarstwie rolnym odnosić się może do poświadczonej przez Urząd Gminy w B. pracy w gospodarstwie w latach [...]- [...], czy też prowadzenia uprawy porzeczek, na który to fakt powołuje się skarżący. Nie można bowiem traktować tych zdarzeń w kategoriach stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżący nie posiada również kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego, wymaganych przepisem art. 160 § 1 pkt 2 kc, pod pojęciem których rozumie się - zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U.Nr 19, poz. 86 z późn. zm.) - ukończenie szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego lub uzyskanie tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych.

Odnosząc się na koniec, do zgłoszonego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), w ślad za poglądem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2007 r. o sygn. akt II FSK 1047/06 wypada zauważyć, iż przepis ten nie jest przepisem prawa materialnego, lecz regulacją o charakterze ustrojowym, a zatem proceduralnym. Przepis ten sąd mógłby naruszyć tylko wtedy, gdyby skargi w ogóle nie rozpoznał bądź uczynił to z uwzględnieniem kryteriów innych niż zawarte w § 2.

W konsekwencji postać, jaką przybrało zdaniem autora skargi kasacyjnej naruszenie powołanego przepisu, tj. pominięcie fragmentu przepisu oraz skutek, jaki wywołało, czyli obraza porządku prawnego i elementarnego poczucia sprawiedliwości nie stanowią usprawiedliwionej prawnie podstawy skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.