Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 209/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV w dniu 21 października 2020 r. sprawy ze skargi A. S.-W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz radcy prawnego T. S. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

W dniu 25 listopada 2019 r. A. S.(dalej: strona, skarżąca) wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą E. S. (nazywanej dalej: siostrą skarżącej), urodzoną [...].

Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że siostra skarżącej posiada orzeczenia wydane przez Lekarza Orzecznika ZUS w L. z dnia 29 listopada 2011 r. stwierdzające niezdolność do samodzielnej egzystencji do dnia 31 grudnia 2015 r. oraz z dnia 11 grudnia 2018 r. stwierdzające dalszą niezdolność do samodzielnej egzystencji do dnia 31 grudnia 2023 r. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego na stałe przez Miejski Zespół do Spraw Orzeczenia o Niepełnosprawności w L. z dnia 13 lutego 2018 r. wynika, że również skarżąca uznana została za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim od dnia 1 stycznia 1995 r. Załączone do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zaświadczenie lekarza z Ośrodka Psychiatryczno-Psychologicznego w L. oraz karta informacyjna leczenia szpitalnego w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w L. potwierdzają, że siostra skarżącej posiada ograniczone zaburzenia urojeniowe, choruje na Zespół Parkinsona, upośledzenie umysłowe, niedoczynność tarczycy, niewydolność krążenia i nie jest w stanie wykonywać samodzielnie wielu czynności.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 19 listopada 2019 r. wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z mężem, córką oraz siostrą (nad którą sprawuje opiekę). Źródłem dochodu rodziny jest emerytura siostry skarżącej w wysokości 1.603,69 zł wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym oraz emerytura skarżącej w kwocie 1.253,70 zł. Małżonek skarżącej jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, natomiast córka uczy się wieczorowo w szkole policealnej i nie pracuje. Z ustaleń pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad wynika, że opieka nad siostrą skarżącej sprawowana jest prawidłowo - skarżąca bierze czynny udział w opiece, pielęgnacji, leczeniu i rehabilitacji siostry, w tym robieniu zakupów, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, ubieraniu, czynnościach higienicznych, korzystaniu z toalety, wykupywaniu i podawaniu leków. Powyższe ustalenia potwierdza wypełniona przez skarżącą ankieta.

Skarżąca w związku z opieką nad siostrą pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy, jednak decyzją z dnia 9 sierpnia 2016 r. nr [...] uchylono jej prawo do tego świadczenia z powodu nabycia z dniem 4 kwietnia 2016 r. prawa do emerytury.

Decyzją z dnia 8 sierpnia 2019 r. nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. udzielił skarżącej świadczenia w formie usług opiekuńczych na okres od 1 września 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. w ilości 8 godzin tygodniowo w dni robocze w zakresie: zabezpieczenia kontaktów z otoczeniem, pomocy w zaspokojeniu codziennych potrzeb życiowych, opieki higienicznej oraz pielęgnacji, a kolejną decyzją z dnia 23 grudnia 2019 r. nr [...] udzielił w/w świadczenia na okres od 1 stycznia 2020 r. do 31 maja 2020 r. w ilości 1 godziny dziennie w dni robocze w zakresie: opieki higienicznej, zapewnienia kontaktów z otoczeniem i pomocy w zaspokojeniu codziennych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia 27 stycznia 2020 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej: organ pierwszej instancji) - na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. dalej: u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) - odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą.

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych normujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, m.in. art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazujący krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a także art. 17 ust. 5 u.ś.r. normujący negatywne przesłanki przyznania tego świadczenia. Organ pierwszej instancji wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, iż siostra skarżącej wymaga pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego, ale nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotycząca daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W ocenie organu natomiast, na podstawie orzeczeń stwierdzających niezdolność do samodzielnej egzystencji siostry skarżącej z dnia 29 listopada 2011 r. i z dnia 11 grudnia 2018 r., nie da się ustalić daty powstania jej niepełnosprawności. Dodatkowo organ stwierdził, że biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., uznać należy, iż świadczenie pielęgnacyjne powinno być traktowane jako rekompensata za rezygnację z pracy, a nie zastępcze źródło dochodu. W konsekwencji, zdaniem organu pierwszej instancji, nabycie przez skarżącą z dniem 4 kwietnia 2016 r. prawa do emerytury wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na rzecz opieki nad siostrą.

W odwołaniu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku, zarzucając organowi pierwszej instancji:

1) dokonanie niekonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez poprzestanie na literalnym brzmieniu tego przepisu, z pominięciem wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej, a tym samym naruszenie konstytucyjnych zasad równości wobec prawa (art. 31 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielenia szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zd. drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69), a także art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez jego zastosowanie z pominięciem wyroku TK o sygn. akt K 38/13, czym organ naruszył art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) zastosowanie w sprawie uproszczonego postępowania dowodowego, a tym samym naruszenie naczelnych zasad wynikających z art. 7 k.p.a. (naruszenie zasady prawdy obiektywnej) i art. 77 k.p.a. (przez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, w szczególności brak dowodów na to, że niepełnosprawność siostry skarżącej powstała po ukończeniu 18. roku życia), a także naruszenie art. 81a k.p.a. przez jego nie zastosowanie;

3) przewlekłość prowadzonego postępowania, polegającą na niezasadnym przedłużeniu terminu wydania decyzji o 2 miesiące i 5 dni, pomimo, że strona nie została wezwana przez organ do uzupełnienia dowodów, ani nie brała czynnego udziału w dodatkowym postępowaniu wyjaśniającym.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 28 lutego 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium w pierwszej kolejności podkreśliło, że w zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji błędnie ocenił, iż w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka dotycząca wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, a więc, że nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy przypomniał, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. - w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ zaznaczył, że powyższy wyrok jest tzw. wyrokiem zakresowym, a więc powoduje konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku. W konsekwencji, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że pomimo iż w sprawie nie wystąpiła negatywna przesłanka dotycząca wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, to zebrany przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy był wystarczający do dokonania oceny spełnienia przez stronę pozostałych przesłanek niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia opiekuńczego. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skarżąca spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. należy do kręgu "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny", gdyż jest siostrą osoby wymagającej opieki, tj. krewną w drugim stopniu pokrewieństwa w linii bocznej. Ponadto nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, które mogłyby taką opiekę sprawować (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Organ pierwszej instancji słusznie też ocenił, że skarżąca sprawuje stałą i całodobową opiekę nad swoją siostrą, wobec czego w sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a wykonywaną przez nią opieką nad siostrą. W sprawie zaistniała jednak negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., gdyż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, którą nadal pobiera na podstawie decyzji ZUS z dnia 4 kwietnia 2016 r. nr ENP/15/019064417. W ocenie organu, treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. jednoznacznie wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które posiadają prawo do emerytury. Kolegium podzieliło w tym zakresie argumentację zawartą m.in. w wyrokach NSA z dnia 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18 oraz WSA w Bydgoszczy z dnia 10 września 2019 r. sygn. akt II SA/Bd 554/19 (dostępnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sądy te wyraziły pogląd, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. okoliczność, jaką jest ustalone dla opiekuna osoby niepełnosprawnej prawo do emerytury, uniemożliwia przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek części. Analizowany przepis jest bowiem sformułowany w sposób jasny i co istotne, nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego.

Kolegium nie podzieliło zarzutu odwołania, zgodnie z którym w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia zasady równości. Zdaniem organu odwoławczego, wsparciem, na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., ustawodawca objął osoby, które nie uzyskują żadnego dochodu, natomiast strona - w przeciwieństwie do tych osób - uzyskuje dochód w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. d) u.ś.r.

Powołując się na treść wyroku WSA w Gliwicach z dnia 9 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 969/19, Kolegium stwierdziło, że w obecnym stanie prawnym brak jest również regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (emerytury), kompensowania wysokości emerytury do kwoty świadczenia pielęgnacyjnego (jako świadczenia o wyższej wysokości), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia oraz regulacji wskazującej. Ustawodawca tworząc przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjął, że do świadczenia pielęgnacyjnego uprawniona jest osoba sprawująca opiekę, która nie ma ustalonego prawa do świadczenia z innego systemu zabezpieczenia społecznego. Nie można zatem pobierać jednocześnie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, tak jak nie można uzyskiwać dochodu z pracy zarobkowej i pobierać świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że skarżąca ma 64 lata, w związku z czym nie bez wpływu na prawo strony do wnioskowanego świadczenia pozostaje fakt, iż w 2016 r. osiągnęła ona wiek emerytalny. Organ wskazał, że pomimo iż ustawodawca wymieniając w art. 17 ust. 5 u.ś.r. negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wymienił kryterium wieku, to jednak nie można uznać, że ustawa kierowana jest do wszystkich niezatrudnionych osób, które opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego, nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej. Z tego też powodu, w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uprawnionemu, opłacana jest również składka na ubezpieczenie społeczne, a w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. ustawodawca przewidział, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba sprawująca opiekę ma prawo m.in. do emerytury. Zdaniem organu odwoławczego - powołującego się w tym zakresie na treść wyroku NSA z dnia 20 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 416/13 - nie można stwierdzić, że ustawodawca w celu ustalenia zdolności bądź niezdolności do pracy zarobkowej przy sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku. Brak takiego kryterium może doprowadzić bowiem do sytuacji, w której dojdzie do obejścia przepisów prawa, regulującego przyznawanie świadczeń emerytalnych. Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a będącej w wieku emerytalnym, w istocie rzeczy będzie pełnić funkcję nie tyle surogatu wynagrodzenia za pracę, a surogatu świadczenia emerytalnego. Gdyby zaś taka była intencja ustawodawcy, to wydaje się, że błędnym byłoby wprowadzanie zasady, że uprawnionemu do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, jest jednocześnie opłacana składka na ubezpieczenie społeczne.

Podsumowując Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wykluczająca możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, a ponadto w dniu występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia strona była już w wieku emerytalnym.

W ocenie organu odwoławczego, w sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a., gdyż przed wydaniem decyzji organ pierwszej instancji podjął wszelkie niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia, zebrał w sposób wyczerpujący i rozpatrzył materiał dowodowy wymagany dla rozstrzygnięcia sprawy oraz w należyty sposób uzasadnił zajęte stanowisko. Ponadto, w ocenie Kolegium, w rozpatrywanej sprawie nie mógł mieć zastosowania powołany przez stronę w odwołaniu art. 81 a k.p.a., ponieważ przedmiotem postępowania nie było nałożenie na stronę obowiązku, ani też ograniczenie lub odebranie jej uprawnienia, gdyż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało jej w ogóle przyznane. Organ odwoławczy nie dopatrzył się również w sprawie przewlekłości postępowania wskazując, że oceny spełnienia przez stronę przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dokonano po wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego oraz po dokładnym ustaleniu stanu faktycznego, co wymagało przedłużenia terminu do rozpoznania sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez nieprawidłową wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik sprawy oraz dokonanie niekonstytucyjnej wykładni przepisów:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez poprzestanie na literalnym brzmieniu tego przepisu, z pominięciem wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej, a tym samym naruszenie konstytucyjnych zasad równości wobec prawa (art. 31 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielenia szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zd. drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69),

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez jego zastosowanie z pominięciem wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, czym organ naruszył art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) zastosowanie uproszczonego postępowania dowodowego, a tym samym naruszenie naczelnych zasad wynikających z art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez:

- nie ustalenie wysokości świadczenia emerytalnego w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji nie ustalenie, czy różnica w wysokości tych świadczeń uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego choćby w części stanowiącej tą różnicę oraz nie uwzględnienie przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony;

- nie ustalenie momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i uznanie, bez udowodnienia tej okoliczności, że niepełnosprawność powstała po 18. roku życia;

- nie zastosowanie art. 81a k.p.a. przy ustalaniu momentu powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby wymagającej opieki i tym samym brak wydania rozstrzygnięcia na korzyść strony.

W uzasadnieniu skargi strona, powołując liczne orzeczenia sądów administracyjnych, wskazała, że - wbrew twierdzeniom Kolegium - przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w części pokrywającej różnicę pomiędzy pobieraną przez nią kwotą emerytury a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego. Przeciwna interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przeczy - zdaniem strony -konstytucyjnym zasadom równości wobec prawa, sprawiedliwości społecznej, obowiązku udzielenia szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej oraz społecznej i osobom niepełnosprawnym. Końcowo skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu, że w żaden sposób nie odniósł się do podniesionego przez nią w odwołaniu zarzutu naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów prawa procesowego wskazując jedynie, że przed wydaniem decyzji podjęto wszelkie niezbędne czynności do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia, co zdaniem strony, jest niezgodne z prawdą.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w pełni stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 3 lipca 2020 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił swój udział w niniejszym postępowaniu oraz wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji RPO zarzucił naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegającą na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz norm wyrażonych w art. 32 ust. 1 w zw. z art. 2, art. 69, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP i w art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 13 grudnia 2006 r., ratyfikowanej przez RP w dniu 6 września 20102 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169 ze zm.);

- przyjęciu, że posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek części, podczas gdy wykładnia systemowa, funkcjonalna i celowościowa wskazanej normy prowadzi do wniosku, że określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej prawo do emerytury nie pozbawia jej całkowicie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale wyłącznie do wysokości pobieranej emerytury.

W ocenie RPO, dokonana przez organy obu instancji interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. - sprowadzająca się w istocie do poprzestania na literalnym brzmieniu przepisu - jest wadliwa, brak jest bowiem podstaw do uznania, że skarżąca pomimo sprawowania od wielu lat opieki nad niepełnosprawną siostrą nie może uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy pobieraną emeryturą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. W stanie faktycznym niniejszej sprawy nieodzowna była zatem weryfikacja rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w oparciu o reguły wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. Zdaniem RPO, dokonana przez organy wykładnia językowa w/w przepisu, której wynikiem jest uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, prowadzi do sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi wynikającymi z art. 71 ust. 1 zd. drugie w zw. z zasadą sprawiedliwości społecznej wywodzoną z art. 2 oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

RPO zaznaczył, że do roku 2014 regulacja zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie różnicowała opiekunów osób niepełnosprawnych w sposób istotny w wymiarze finansowym, jednak od 2015 r. sytuacja ta uległa zmianie, co w nowych realiach powoduje, że aktualnie pozbawienie strony pobierającej emeryturę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości znacząco wyższej, w sytuacji gdy rezygnuje ona z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad siostrą niezdolną do samodzielnej egzystencji, musi nasuwać poważne wątpliwości. RPO podkreślił, że przepisy u.ś.r. nie zawierają i nigdy nie zawierały regulacji, które uniemożliwiałyby dalsze pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę, która ukończyła określony wiek. Samo ukończenie 60 lat, które uprawnia kobietę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne do złożenia wniosku o emeryturę, nie może bowiem powodować utraty prawa do tego świadczenia. Także żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie nakazuje osobie otrzymującej świadczenie pielęgnacyjne złożenia wniosku o emeryturę, a tym samym organ wypłacający takie świadczenie nie ma prawa wymagać od osoby je otrzymującej, aby zrezygnowała z niego i wystąpiła do organu emerytalno-rentowego z wnioskiem o emeryturę.

Zdaniem RPO, realizacją zasad mających jednocześnie oparcie w art. 71 ust. 1 zd. drugie w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP jest pomniejszenie wypłacanego świadczenia pielęgnacyjnego o wartość pobieranej emerytury. Dokonana w ten sposób wykładnia 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. odpowiada standardom konstytucyjnym. Brak jest natomiast racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w sytuacji gdy świadczenie to jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Reasumując RPO wskazał, że sam fakt uzyskania przez skarżącą świadczenia emerytalnego nie mógł mieć ostatecznego znaczenia dla oceny jej wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w tym znaczeniu, że nie mógł przesądzać o niemożności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w ogóle.

W piśmie z dnia 6 sierpnia 2020 r. pełnomocnik strony skarżącej zgodził się w całości ze stanowiskiem RPO wyrażonym w piśmie z dnia 3 lipca 2020 r. Jednocześnie pełnomocnik wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz o przyznanie mu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t .j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W sprawie bezspornym jest, że skarżąca sprawuje stałą, całodobową opiekę nad siostrą, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Nie ulega również wątpliwości, że skarżąca spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. należy do kręgu "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny", gdyż jest siostrą osoby wymagającej opieki, tj. krewną w drugim stopniu pokrewieństwa w linii bocznej, a brak jest innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, które mogłyby taką opiekę sprawować. Istota sporu koncentruje się natomiast wokół oceny, czy organy orzekające w sprawie, bazując wyłącznie na wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zasadnie przyjęły, że fakt otrzymywania przez stronę emerytury wyklucza możliwość ubiegania się przez nią o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Gwoli wyjaśnienia wskazać można, że przywoływany powyżej przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. - w części objętej sporem - początkowo był interpretowany przez sądy administracyjne w sposób zbieżny z poglądem jaki organ zawarł w zaskarżonej decyzji, jednakże od przeszło roku w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaczęło dominować stanowisko o potrzebie uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Sprowadza się ono ogólnie do zaaprobowania twierdzenia, iż co prawda proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać, gdyż zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej. W tym kontekście dowodzi się, że przy uwzględnieniu kontekstu historycznego pojawienia się przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zdekodowanie w obecnych realiach znaczenia tegoż przepisu, jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie emerytalne znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej, funkcjonalnej oraz wykładni prokonstytucyjnej.

Należy dostrzec, że konieczność weryfikacji jasnych wydawałoby się rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w oparciu o reguły wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej wynika ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Kiedy ustawodawca uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie i była to kwota niższa niż ówczesna wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i od 2019 r. jest już niemal dwukrotnie wyższe od najniższej emerytury (wysokość świadczenia pielęgnacyjnego - 1583 zł, wysokość najniższej emerytury - 878 zł). Podobnej skali dysproporcje utrzymały się w 2020 r., gdyż świadczenie pielęgnacyjne wynosi obecnie 1830 zł, zaś najniższa gwarantowana emerytura, renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, czy renta rodzina wynosi 1200 zł. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Zmiana realiów uzasadnia, w ocenie Sądu, odstąpienie od wyników wykładni językowej na rzecz dyrektywy wykładni systemowej, funkcjonalnej i prokonstytucyjnej.

Zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Przestawioną powyżej prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ust.1 pkt 5 lit. a) u.ś.r. przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w licznych wyrokach, w tym zwłaszcza w wyrokach: z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 757/19, z dnia 14 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 3425/18, z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20 i z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, a także zaprezentowały ją wojewódzkie sądy administracyjne w Gliwicach w wyrokach: z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 950/19, z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 1035/19 i z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 1234/19, w Krakowie w wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 137/19, w Łodzi w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 653/19, w Gorzowie Wielkopolskim w wyrokach: z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II SA/Go 521/19 i z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Go 774/19, w Olsztynie w wyroku z dnia 5 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 714/19, w Rzeszowie w wyroku z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 828/19, a także tutejszy Sąd w wyroku z dnia 15 października 2020 r. sygn. akt IV SA/Wr 222/20 (wszystkie wyroki dostępne w centralnej bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd nie znalazł racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w sytuacji, gdy świadczenie to jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2392/19, że proces "wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust.1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Egzegeza tego przepisu musi być bowiem zgodna z innymi normami systemu prawa. Ustalenie jego znaczenia musi także uwzględniać jego cel i rolę społeczną, którą winien on pełnić. Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone prawo do emerytury w chwili wejścia w życie u.ś.r. było uzasadnione, gdyż ówczesna wysokość tego świadczenia była niższa od najniższej emerytury. Tym samym osoba pobierająca emeryturę nie ponosiła straty finansowej pobierając emeryturę. Odwrócenie relacji ekonomicznych świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury musi wiązać się z realizacją celu tego przepisu i nie może stawiać osoby pobierającej emeryturę w sytuacji ekonomicznie gorszej niż byłaby wówczas, gdyby nie posiadała ustalonego prawa do emerytury".

W nawiązaniu do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., formułującego normatywne podstawy nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, należy wskazać, że z omawianego przepisu wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. W istocie bowiem celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód jaki przynosi praca zarobkowa, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną. Zarówno osoba wykonująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też zajmujący się innym członkiem rodziny, względem którego ciąży na wykonującym czynności pielęgnacyjne obowiązek alimentacyjny, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku, z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia (por. Katarzyna Małysa-Sulińska, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, LEX 2015).

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku tutejszego Sądu z dnia 15 października 2020 r. sygn. akt IV SA/Wr 222/20, zgodnie z którym osiągnięcie wieku emerytalnego i pobieranie świadczenia emerytalnego nie wyklucza uprawnionego z rynku pracy. Uposażony z tytułu emerytury może przecież podjąć pracę zarobkową, co jest zresztą stosunkowo częstym zjawiskiem. Z tego powodu Sąd nie znajduje argumentów, dla których świadczenie pielęgnacyjne, postrzegane jako rekompensata dochodu z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, nie miałaby przysługiwać osobom z uprawnieniami emerytalnymi, które mogą jeszcze faktycznie świadczyć pracę. Błędna jest zatem argumentacja organu odwoławczego zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z którą skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tego powodu, że w dniu złożenia wniosku o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia, strona była już w wieku emerytalnym.

W ocenie Sądu jednak, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej oraz ze stanowiskiem Rzecznika Praw Obywatelskich zaprezentowanym w piśmie z dnia 3 lipca 2020 r. co do proponowanego sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalnego polegającego na przyjęciu, że osobie posiadającej uprawnienie do emerytury należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym. Zdaniem Sądu orzekającego, prawidłowe rozwiązanie tej kwestii można znaleźć w stanowisku wyrażonym w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19 oraz z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. W tej sytuacji właściwszym rozwiązaniem jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór taki może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2018, poz. 1270, dalej u.e.r.f.u.s.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.

Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Nadto, zgodnie z art. 79 a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

W niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia pomimo, że w jej przypadku otrzymywane świadczenie emerytalne jest mniej korzystne niż świadczenie pielęgnacyjne (w pełnej wysokości). Organy nie poinformowały strony o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Skutkowało to przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Mając na uwadze przedstawioną argumentację, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, doszedł do przekonania, że organy obu instancji dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy powinny zastosować się do przedstawionej oceny prawnej. Po dokonaniu kompletnych ustaleń faktycznych, organy powinny przeprowadzić prokonstytucyjną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., pozwalającą na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). W tym kontekście organy administracji publicznej obowiązane są ocenić spełnienie przez skarżącą przesłanek otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego oraz podjąć kroki procesowe mające na celu zapobieżenie kumulacji świadczenia pielęgnacyjnego (w przypadku spełnienia przesłanek do jego przyznania) oraz świadczenia emerytalnego.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku.

O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w związku z § 2 i § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 68). Obejmują one kwotę 240 zł, podwyższoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług (łącznie 295,20 zł).