Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1135/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-07-22 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy - PoPPSA
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 10
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1312
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Specjalista Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2019 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych na skutek skargi kasacyjnej Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 marca 2019r. sygn. akt III SA/Gl 1135/18 1) uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 marca 2019 r. - sygn. akt III SA/Gl 1135/18; 2) uchyla zaskarżoną decyzję; 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.- dalej zwana: k.p.a.), art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 r. poz. 2137 ze zm. - dalej zwana: ustawa o ARiMR), art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1312 ze zm. – dalej zwana: ustawa o płatnościach), Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C., po rozpatrzeniu odwołania M.M. (dalej zwany: strona, skarżący) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. z [...] r. nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Ze stanu sprawy wynika, że wnioskiem złożonym [...] r. do Biura Powiatowego ARiMR skarżący wystąpił o przyznanie płatności na rok 2017, tj.: jednolitej płatności obszarowej, płatności na zazielenienie, płatności dodatkowej, płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno. W sekcji VII. wniosku "Oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych" zadeklarował powierzchnię oraz dane ewidencyjne działek do płatności. W sekcji VIII. wniosku zamieścił oświadczenie o sposobie wykorzystania działek rolnych. Do wniosku załączył materiały graficzne dotyczące zgłoszonych do dopłat gruntów, a także oświadczenie o powierzchni obszarów proekologicznych.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR po rozpatrzeniu wniosku przyznał płatności na 2017 r., w tym:

1. jednolitą płatność obszarową w wysokości [...] zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę [...] zł ze względu na:

- stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia,

- zastosowanie współczynnika korygującego.

2. płatność za zazielenienie w wysokości [...] zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę [...] zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego.

3. płatność redystrybucyjną w wysokości [...] zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę [...] zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego.

4. płatność do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno w wysokości [...] zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę [...] zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego.

Ponadto określił kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że do jednolitej płatności obszarowej wnioskodawca zadeklarował we wniosku działki rolne o powierzchni 104,76 ha. Była to powierzchnia deklarowana kwalifikowana do jednolitej płatności obszarowej. Tymczasem powierzchnia dziatek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania wyniosła 97,52 ha, a ustalona została w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia (UE) z 17 grudnia 2013 r. nr 1306/2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej (Dz. Urz. UE L 347, s. 549), tj. na podstawie ortobazy.

Dalej organ powołał art. 19a ust. 1 rozporządzenia (UE) z 11 marca 2014 r. nr 640/2014 uzupełniającego rozporządzenie (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 191, s.48), według którego, jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną (kwalifikowaną) we wniosku, a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3% lub 2 ha, wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o 1,5-krotność stwierdzonej różnicy. Dodatkowo kara administracyjna nie może przekroczyć 100 % kwot wyliczanych w oparciu o obszar zgłoszony. Jednakże w przypadku, gdy na beneficjenta nie była jeszcze nałożona kara administracyjna za zawyżenie deklaracji do tego konkretnego systemu pomocy lub środka wsparcia, kara administracyjna o której mowa powyżej jest pomniejszana o 50%, jeżeli różnica między obszarem zgłoszonym, a obszarem zatwierdzonym nie przekracza 10% obszaru zatwierdzonego.

W przypadku wnioskodawcy wyliczona procentowa różnica między powierzchnią deklarowaną kwalifikowaną działek rolnych, a powierzchnią stwierdzoną w toku postępowania, wyniosła 7,42%, natomiast różnica między powierzchnią deklarowaną (kwalifikowaną), a stwierdzoną wyniosła 7,24 ha. W tej sytuacji organ wskazał, że zastosował zmniejszenie kary administracyjnej o powierzchnię 5,4300 ha, co po przeliczeniu przez stawkę płatności dało kwotę [...] zł. W konsekwencji organ dokonał zmniejszenia powierzchni do dopłat o 5,43 ha, co dało zatwierdzoną do jednolitej płatności obszarowej powierzchnię 92,0900 ha.

Przy stawce jednolitej płatności obszarowej do 1 ha w 2017 r. wynoszącej 461,55 zł, określonej w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 października 2017r. w sprawie stawki jednolitej płatności obszarowej za 2017 r. (Dz. U. poz. 1887) początkowa kwota jednolitej płatności obszarowej wyniosła [...] zł. Kwota ta została pomniejszona ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego, na podstawie art. 8 rozporządzenia (UE) z 17 grudnia 2013 r. nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347, s. 608), tj. przy zastosowaniu współczynnika korygującego wynoszącego 1,388149 %. Uwzględniając regulacje art. 6 ust. 2 lit. c rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) z 17 lipca 2014 r. nr 809/2014 (Dz. Urz. UE L 227, s. 69) oraz art. 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) z 11 marca 2014 r. Nr 639/2014 (Dz. Urz. UE L 181, s. 1), proporcjonalna kwota pomniejszenia wyniosła [...] zł i o tę kwotę została pomniejszona jednolita płatność obszarowa. A zatem kwota przyznanej jednolitej płatności obszarowej po uwzględnieniu wszystkich pomniejszeń wyniosła [...] zł.

W przypadku płatność za zazielenienie organ wyjaśnił, że przysługuje ona rolnikowi, który spełnia minimalne wymagania do otrzymania płatności bezpośrednich, a mianowicie jeżeli rolnik przestrzega praktyk korzystnych dla klimatu i środowiska polegających na dywersyfikacji upraw, utrzymywaniu trwałych użytków zielonych oraz utrzymywaniu obszarów proekologicznych lub praktyk równoważnych. Jednakże, stosownie do art. 23 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 640/2014, jeżeli obszar zgłoszony do jednolitej płatność obszarowej przekracza obszar zatwierdzony, do obliczania płatności za zazielenienie, stosuje się obszar zatwierdzony. W przypadku skarżącego, jak wskazał organ, stwierdzona w toku postępowania powierzchnia działek rolnych do jednolitej płatności obszarowej wynosiła 97,52 ha, a zatem ta powierzchnia stanowi podstawę do przyznania płatności za zazielenienie. Uwzględniając stawkę płatności za zazielenienie do 1 ha w 2017 r. określoną w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 października 2017 r. w sprawie stawki płatności za zazielenienie za 2017 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1894) w wysokości 309,77 zł, początkowa kwota płatności wyniosła [...] zł. Kwota ta została pomniejszona ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego, stosownie do art. 8 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013. Współczynnik ten ma zastosowanie w przypadku, gdy łączna kwota płatności bezpośrednich finansowanych z budżetu wspólnotowego w danym roku jest wyższa od równowartości 2.000 euro, przeliczonej na złote. Kwotę płatności zmniejsza się w wyniku zastosowania współczynnika korygującego o 1,388149 %. W przypadku stosowania współczynnika korygującego, każda płatność bezpośrednia (finansowana z budżetu wspólnotowego) jest zmniejszana proporcjonalnie do udziału tej płatności w całkowitej kwocie wszystkich płatności bezpośrednich. W przypadku skarżącego proporcjonalna kwota pomniejszenia przypadająca dla płatności za zazielenienie wyniosła [...] zł, stąd kwota przyznanej płatności po uwzględnieniu wszystkich pomniejszeń wyniosła [...] zł.

W odniesieniu do płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) organ wskazał, że przysługuje ona rolnikowi, który spełnia minimalne wymagania dla przyznania płatności bezpośrednich. Jest ona przyznawana rolnikowi, jeżeli łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do jednolitej płatności obszarowej będących w posiadaniu tego rolnika jest większa niż 3 ha. Płatność dodatkowa przysługuje do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do jednolitej płatności obszarowej będących w posiadaniu rolnika nie większej niż 30 ha oraz pomniejszonej o 3 ha. Tym samym płatność ta może być przyznana maksymalnie do 27 ha. Powierzchnia działek rolnych zadeklarowana przez skarżącego we wniosku wynosiła 104,76 ha, natomiast powierzchnia deklarowana kwalifikowana do płatności 104,76 ha. Zgodnie z art 18 ust 3 rozporządzenia (UE) nr 640/2014, jeżeli obszar zgłoszony w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej przekracza limit wyznaczony przez państwo członkowskie, obszar zgłoszony do płatności dodatkowej zmniejsza się do tego limitu. W tej sytuacji powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku postępowania wynosiła 30 ha, a do dopłat mogła zostać przyjęta powierzchnia 27 ha. Uwzględniając stawkę płatności dodatkowej do 1 ha uprawy w 2017 r. określoną w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 października 2017r. w sprawie stawki płatności dodatkowej za 2017 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1895) w wysokości 177,02 zł, początkowa kwota płatności wyniosła [...] zł i została pomniejszona ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego w wysokości 1,388149 %, na podstawie art. 8 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013. Proporcjonalna kwota pomniejszenia w przypadku skarżącego wyniosła [...] zł. W efekcie kwota przyznanej płatności dodatkowej po uwzględnieniu wszystkich pomniejszeń wyniosła [...] zł.

W przypadku płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno organ wyjaśnił, że przysługuje ona rolnikowi, który spełnia warunki, o których mowa w art. 7 i 8 ustawy o płatnościach. Powierzchnia działek rolnych zadeklarowana we wniosku do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno wynosiła 4,33 ha i była zgodna z powierzchnią stwierdzoną w toku postępowania. Uwzględniając stawkę płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno do 1 ha w 2017 r. określoną w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 października 2017r. w sprawie stawek płatności związanych do powierzchni upraw za 2017 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 1893) wynoszącą 606,52 zł, początkowa kwota płatności wyniosła [...] zł. Kwota ta została pomniejszona ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego w wysokości 1,388149%. Proporcjonalna kwota pomniejszenia w przypadku skarżącego wyniosła [...] zł, stąd kwota przyznanej płatności po uwzględnieniu wszystkich pomniejszeń wyniosła [...] zł.

Dalej organ stwierdził, powołując się na art. 26 ust. 5 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, że przyznanie płatności na rok 2017 oraz kwoty przyznanych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego objęte zostały zmniejszeniem wynoszącym [...] zł z uwagi na rygory dyscypliny finansowej, o których mowa m.in. w tym rozporządzeniu.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że niezgodność w powierzchni zadeklarowanej i przyjętej w toku postępowania dotyczy działki, co do której powierzchnia prawidłowa wynosi 0,06 ha, a we wniosku wpisano 6,00 ha. Błąd powstał poprzez przestawienie cyfr i nie był zamierzonym działaniem. Dodał, że wniosek został wypełniony przez pracownika ODR w N. i był tam sprawdzany.

Zaskarżoną decyzją Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu, na wstępie powołał przepisy regulujące tryb i warunki przyznawania przedmiotowej płatności. Przedstawił też sposób wyliczenia dopłat oraz ich korekt dokonany przez organ I instancji. Dalej podniósł, że zasadniczy spór sprowadzał się do ustalenia kwestii stanu posiadania działek rolnych zadeklarowanych do płatności we wniosku o przyznanie płatności na rok 2017.

Dyrektor ARiMR podkreślił, że składając wniosek o płatność to wnioskodawca decyduje o zakresie wnioskowania i nie ma tu znaczenia czy dany wniosek beneficjent wypełnia sam, czy korzysta z pomocy osób trzecich. To rolnik składając wniosek o przyznanie płatności czytelnym podpisem potwierdza prawdziwość podanych danych.

Dalej organ odwoławczy podkreślił, iż zgodnie z art. 4 rozporządzenia (UE) nr 809/2014 wnioski o przyznanie płatności i dokumenty uzupełniające złożone przez rolnika mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem że beneficjent działał w dobrej wierze. Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach uzupełniających składanych przez rolnika wraz z wnioskiem. W przypadku skarżącego weryfikacja wniosku nie wykazała błędów oczywistych. Deklarowana powierzchnia działki nr [...] (część SS1) wynosiła 6,00 ha. Cała powierzchnia dziatki ewidencyjnej nr [...] wynosi dokładnie 6,00 ha. Można więc było domniemywać, iż wnioskodawca świadomie deklaruje całą posiadaną powierzchnię.

W konsekwencji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji.

W skardze skarżący podniósł, że błąd w powierzchni działki powstał poprzez przestawienie cyfr i nie był działaniem celowym. Skarżący jest bowiem świadomy, że przy rozpatrywaniu wniosku dane te są sprawdzane. Dodał, że wniosek został wypełniony przez pracownika ODR w N. i był weryfikowany przy jego składaniu. Podkreślił, że powierzchnia ewidencyjna działki jest tylko jedna i wynosi 0,06 ha. Inna podana powierzchnia jest błędem oczywistym. Jak dalej argumentował skarżący, każdy wnioskodawca wie, że nie ma sensu wpisywania powierzchni ewidencyjnej we wniosku większej niż jest w rzeczywistości, ponieważ kontrola to wykaże i jest to nielogiczne. Nadmienił, że co roku otrzymuje mapki działek rolnych, jednak w roku 2017 nie dostał mapki [...] , obręb T., przez co ponosi stratę finansową. Dodał też, że tuż przed złożeniem wniosku o dopłaty uległ ciężkiemu wypadkowi przy pracy w gospodarstwie rolnym i dlatego pracownik ODR wypisał wniosek, a wnioskodawca jedynie podpisał.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wyrokiem z 13 marca 2019 r. sygn. III SA/Gl 1135/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując w szczególności, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Organ nie wyjaśnił dlaczego odrzucił twierdzenia strony, nie podał dlaczego nie dał wiary przedłożonym przez niego dokumentom. Uchybił przez to zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego i ustosunkowanie się do zarzutów i twierdzeń stron. Naruszenie to mało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w konsekwencji błędnie poczynionych (z uchybieniem procedury) ustaleń stanu faktycznego nie było podstaw do zastosowania powołanego w sprawie przepisu prawa materialnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie wskazania Sądu co do oceny zebranego materiału dowodowego i konieczności należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik organu, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej zwana: p.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób wadliwy, co uniemożliwiło ustalenie przesłanek, którymi kierował się sąd pierwszej instancji podejmując zaskarżone orzeczenie. W konsekwencji wniósł, na podstawie art. 179a p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie na podstawie art. 185 p.p.s.a. o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie podniósł, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku, pomimo przywołania we wstępnej części zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I Instancji, odnosi się do stanu faktycznego zupełnie odmiennego niż w przedmiotowej sprawie. Mowa w nim bowiem o wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2016, podczas gdy zaskarżona decyzja dotyczyła wniosku złożonego w roku 2017. Ponadto Sąd rozważał kwestię kontroli krzyżowej, która w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Tak sporządzone uzasadnienie narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku WSA powinno dać możliwość ustalić tok rozumowania Sądu. W niniejszej sprawie jest to niemożliwe. Uzasadnienie nie pozwala bowiem jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując zaskarżone orzeczenie. Nie zawiera stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia. Uchybienie Sądu I Instancji jest oczywiste, a jego charakter przemawia za zasadnością skargi kasacyjnej.

Odpis skargi kasacyjnej doręczono stronie, jednak nie zajęła ona żadnego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.

Powołany przepis art. 179a ustawy zawiera dwie przesłanki. Sąd I instancji może bowiem stwierdzić, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Oczywiste jest, że spójnik "albo" wyraża alternatywę rozłączną. Zatem przesłanki unormowane w art. 179a są od siebie niezależne i stosuje się je rozłącznie. Wystarczy, aby ziściła się tylko jedna z nich. Powyższa regulacja wprowadza wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej i podyktowana została względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd pierwszej instancji może zatem uchylić własne, zaskarżone orzeczenie, bez przesyłania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, zaistniała okoliczność uzasadniająca zastosowanie art. 179a p.p.s.a., tj. wystąpiła druga z powołanych przesłanek. Przy analizie skargi kasacyjnej Sąd doszedł bowiem do przekonania, że uzasadnienie wyroku nie daje możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia, nie pozwala ustalić przesłanek, jakimi kierował się Sąd, podejmując zaskarżone orzeczenie. Niewątpliwie treść uzasadnienia powinna umożliwić prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie sądu pierwszej instancji obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, aby istniało uzasadnione przeświadczenie, że zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie całości sprawy i że wszystkie wątpliwości zostały wyjaśnione. Tymczasem w tym przypadku uzasadnienie wyroku nie zawiera ustaleń i oceny o zgodności lub niezgodności z prawem zaskarżonego aktu, bowiem w istocie sformułowane zostało bez odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego tej sprawy. W konsekwencji nie zrekonstruowano w nim przebiegu operacji logicznej, której rezultatem byłoby przyjęcie konkretnego kierunku interpretacji i zastosowania konkretnych przepisów prawa w okolicznościach konkretnego stanu faktycznego tej sprawy. Uzasadnienie wyroku uchylającego decyzję administracyjną pozbawione jest informacji o przesłankach tego rozstrzygnięcia, a organ administracji nie uzyskał wskazań co do kierunku dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego. Wszystko to stanowi o naruszeniu prawa (art. 141 § 4 p.p.s.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przesądza też o tym, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyrok na podstawie art. 179a p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę wskazać trzeba, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Stosując przedstawione kryteria oceny Sąd w pierwszej kolejności ocenił prawidłowość zastosowania przy załatwianiu sprawy przepisów postępowania administracyjnego, bowiem przepisy te rzutują na prawidłowość ustalonego stanu faktycznego. Tylko należycie ustalony stan faktyczny sprawy pozwala na zastosowanie konkretnych norm prawa materialnego. Powyższe podlega kontroli sądowoadministracyjnej.

Przeprowadzona w tym zakresie kontrola wykazała konieczność zastosowania w niniejszej sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., według którego decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej w mocy decyzji organu pierwszej instancji, Sąd stwierdził, że zostały one podjęte z naruszeniem prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Potwierdza to zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, z którego wynika, że opisane wyżej decyzje wydane zostały z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 9, art. 10 § 1 k.p.a.

Na organie administracji ciąży obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w każdej fazie postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Niewątpliwie czynny udział w postępowaniu zapewnia stronie postępowania wpływ na jak najbardziej dokładne ustalenie, a także zweryfikowanie stanu faktycznego, a tym samym na jak najbardziej właściwe zastosowanie określonej normy prawa materialnego.

W myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Tak więc organ winien udzielać stronie informacji zarówno o stanie faktycznym, z którego ustaleniem wiążą się określone następstwa prawne korzystne lub niekorzystne dla strony, a także informować ją o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z przepisów prawa procesowego, których realizacja będzie miała wpływ na wynik sprawy.

Wyrażona z kolei w art. 7 k.p.a. zasada kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa w postępowaniu oraz zasada prawdy obiektywnej zobowiązuje organy do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy zarówno przy uwzględnieniu interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli.

W myśl zasady ustalonej w art. 8 k.p.a., organy administracji zobowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Nabiera ona szczególnego znaczenia w przypadku podejmowania przez organy negatywnych dla strony rozstrzygnięć.

Szczególne znaczenie ma tutaj prawo do czynnego udziału, w każdym stadium postępowania ustanowione w art. 10 § 1 k.p.a., zawierającym naczelną zasadę postępowania administracyjnego. Realizacja tej zasady następuje przez zagwarantowanie stronie udziału przy czynnościach postępowania i nakłada na organ obowiązek poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i w konsekwencji o możliwości wypowiedzenia się co do okoliczności wskazanych w tym artykule. Sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi o ten moment postępowania, w którym organ administracji publicznej, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia. Należy wskazać, że możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji stanowi dla strony w zasadzie ostatnią szansę na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska, ewentualnie na korektę lub uzupełnienie wcześniej zgłaszanych dowodów czy wniosków lub oświadczeń. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, a także obowiązek wstrzymania się od wydania decyzji do czasu złożenia tego oświadczenia bądź upływu wyznaczonego terminu. Odstępstwo od tej zasady możliwe jest tylko w szczególnych przypadkach (por. art. 10 § 2 k.p.a.), przy czym zgodnie z art. 10 § 3 k.p.a. przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 art. 10 k.p.a., organ obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy w drodze adnotacji, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym wydanie decyzji organu I instancji, ale także organu II instancji, niewątpliwie naruszone zostały wskazane wyżej zasady postępowania administracyjnego.

Nie budzi wątpliwości, że uchybienie organu uniemożliwiło skarżącemu dokonanie konkretnych czynności procesowych. Wyrażona w art. 10 § 1 k.p.a. zasada czynnego udziału w postępowaniu obliguje organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie własnych interesów. Wydając decyzję bez doręczenia skarżącemu zawiadomienia w trybie art. 10 § 1 k.p.a., organ I instancji uniemożliwił mu złożenie końcowego oświadczenia i wypowiedzenie się co do zebranych materiałów i dowodów, ewentualnie korekty wniosku w zakresie m.in. zgłoszonej powierzchni do dopłat. Wadliwość powyższa nie została także usunięta przez organ odwoławczy, co w rezultacie uniemożliwiło przynajmniej częściową konwalidację wcześniejszych nieprawidłowości.

Organy nie zapewniły więc stronie prawa czynnego udziału w postępowaniu, pozbawiając skarżącego możliwości skorygowania popełnionych błędów.

Podkreślić należy, że postępowanie administracyjne opiera się na zasadzie skargowości i oficjalności działania. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia przepisów art. 10 § 1 w powiązaniu z art. 7 i art. 9 k.p.a., przez co strona skarżąca, w efekcie pominięcia przysługującego jej uprawnienia do czynnego udziału w postępowaniu, została pozbawiona możliwości ewentualnego skorygowania wniosku, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Powyższe czyni przedwczesną kontrolę zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego.

Konkludując należy wskazać, że legalność decyzji administracyjnej wymaga jej zgodności nie tylko z prawem materialnym, lecz także z przepisami postępowania administracyjnego. Wydanie decyzji administracyjnych - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, z naruszeniem wymogów prawa procesowego, zwłaszcza art. 10 § 1 k.p.a., poprzez niezapewnienie stronie udziału w postępowaniu administracyjnym, skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu jest obowiązkiem organu. Natomiast to, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa pozostaje wyłącznie w jej uznaniu. Rzeczą organu było umożliwienie tego skarżącej, czego organy w niniejszej sprawie nie uczyniły. W związku z tym wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań i sprowadzają się do konieczności zrealizowania zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania wskazanych w punkcie 3 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 203 p.p.s.a. Sąd uznał za zasadne zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym postępowania wywołanego wniesioną skargą kasacyjną. Na wysokość tych kosztów składa się uiszczony przez stronę skarżącą wpis od skargi w kwocie 200 zł, skompensowany wniesioną przez kasatora opłatą w kwocie 100 zł.