Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 571/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 73 ust. 1,2,3a, i  ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 2, art. 21 ust. 2, art. 31 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 lipca 2012r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia [...]., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", oraz art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania I. S. od decyzji Starosty z dnia [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, odmawiającej wypłacenia I. S. odszkodowania za część działki nr [...]o powierzchni [...]ha, położonej w obrębie [...]miasta, zajętej pod drogę publiczną kategorii wojewódzkiej, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i odmówił ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania na rzecz I. S. za prawo własności nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...]o pow. [...]ha, położoną w obrębie ewidencyjnym [...]m. [...], która z dniem [...]r. z mocy prawa przeszła na własność Powiatu.

W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że Starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia [...], odmówił wypłacenia I. S. odszkodowania za część działki nr [...]o powierzchni [...]ha, położonej w obrębie [...]miasta, zajętej pod drogę publiczną kategorii wojewódzkiej. Decyzja została opatrzona datą [...]r., jednakże z jej treści i okoliczności wynika, iż de facto została wydana w dniu [...]r.

W odwołaniu od tej decyzji I. S. zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, powołując się na okoliczność, iż za grunt przejęty z mocy prawa pod drogę publiczną, ani jej rodzice, ani ona, nie otrzymali dotychczas odszkodowania.

Organ odwoławczy ustalił, iż postanowieniem z dnia [...]r. Wojewoda przekazał Staroście według właściwości, podanie I. S. z dnia [...]r. o ustalenie wysokości odszkodowania za część działki nr [...]o powierzchni [...]ha z obrębu ewidencyjnego [...]m. [...], zajętej pod drogę publiczną - ulicę [...].

Na podstawie informacji udzielonej przez Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych organ I instancji ustalił, że na dzień 31.12.1998 r. właścicielem działki nr [...], zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...], był B. B., syn J. i M.. Stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w Gryficach z dnia 18.09.2007 r., sygn. akt I Ns 364/07, spadek po B. B., zmarłym w dniu [...]r., na podstawie testamentu notarialnego z dnia [...]r.,nabyła w całości I. S., córka B. i M..

Geodeta, w piśmie z dnia [...]r. podał, że do dnia [...]r. do Starostwa nie wpłynął wniosek B. B. ani jego córki – I. S. o ustalenie odszkodowania w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną za działkę nr [...]o pow. [...]ha z obrębu [...]m. [...], z której wydzielono działki o numerach: [...]. Poinformował również, że

w Starostwie nie toczyły się i nie toczą inne postępowania administracyjne dotyczące nieruchomości, które należały do B. B., a po jego śmierci do I. S., w przedmiocie przejęcia tych nieruchomości na cel publiczny i ustalenie za nie odszkodowania.

W oparciu o powyższe, Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, decyzją z dnia [...], odmówił wypłacenia I. S. odszkodowania za część działki nr [...]o pow. [...]ha z obrębu [...]miasta

Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania I. S., decyzją z dnia [...]r., nr [...], uchylił w całości decyzję Starosty z dnia [...]r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Postanowieniem z dnia [...]r., nr [...], Starosta zawiesił postępowanie w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania na rzecz I. S.. Następnie, po rozpatrzeniu zażalenia I. S. z dnia [...]r., Wojewoda postanowieniem z dnia [...], uchylił postanowienie Starosty z dnia [...]i przekazał sprawę zawieszenia postępowania do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W konsekwencji, Starosta w dniu [...]r. ponownie wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania na rzecz I. S. i postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Wojewodę (postanowienie z dnia [...]r.).

Następnie, Wojewoda, działając na podstawie art. 73 ust. 1 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, decyzją z dnia [...]., stwierdził nabycie przez Powiat, z mocy prawa, z dniem [...]r., prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną - ulicę [...]- działki nr [...]ha, położonej w obrębie ewidencyjnym [...]miasta. Granice nowo powstałej działki określiła dołączona do decyzji mapa z projektem podziału nieruchomości, wpisana do ewidencji zasobu powiatowego w dniu [...]r., [...]. Decyzja Wojewody stała się ostateczna w dniu [...]r.

Po otrzymaniu tej decyzji Starosta podjął zawieszone postępowanie

i wydał decyzję z dnia [...], odmawiającą wypłacenia I. S. odszkodowania za część działki nr [...]ha, położonej w obrębie [...]miasta, zajętej pod drogę publiczną kategorii wojewódzkiej.

Wojewoda przypomniał, że wniesienie przez stronę odwołania oznacza, że organ odwoławczy zyskuje uprawnienie do ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, bez ograniczania się do zarzutów zawartych

w odwołaniu.

Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia

13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nieruchomości pozostające w dniu [...]r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 01.01.1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Stosownie do art. 73 ust. 2 powołanej ustawy, odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, wypłaca: gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu [...]r. drogami gminnymi; Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg. W myśl art. 73 ust. 4 tej ustawy, odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, ustalane i wypłacane jest według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia [...]r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

W ocenie organu odwoławczego, z powołanych przepisów wynika, iż właściciel nieruchomości, która z dniem [...]r. przeszła, w trybie art. 73 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, z mocy prawa na własność powiatu, mógł w terminie do dnia [...]r. złożyć wniosek o ustalenie stosownego odszkodowania za tę nieruchomość.

Z akt sprawy wynika, iż B. B., który był właścicielem działki nr [...]do dnia [...]r., nie złożył wniosku o ustalenie wysokości odszkodowania za część działki nr [...]zajętą pod drogę publiczną - ulicę [...]. Również I. S., która jest spadkobierczynią B. B. i właścicielką tej nieruchomości od dnia jego śmierci, nie przedłożyła, w tym terminie, stosownego wniosku do Starosty.

Wniosek I. S. o ustalenie odszkodowania wpłynął do Urzędu Wojewódzkiego w dniu [...]r., a został nadany w polskiej placówce pocztowej w dniu [...]r., zatem po terminie wskazanym wprost w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy. Stąd roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania na rzecz I. S. wygasło.

W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego i ustalonego stanu faktycznego, Wojewoda uznał za zasadną odmowę ustalenia odszkodowania na rzecz I. S. za prawo własności nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...]o pow. ha, położoną w obrębie ewidencyjnym [...]m., która z dniem [...]r., z mocy prawa, przeszła na własność Powiatu.

Wojewoda zauważył jednak, że organ I instancji sformułował treść rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji w ten sposób, że "odmówił wypłacenia I.S. odszkodowania za część działki nr [...]ha, położonej

w obrębie [...]miasta, zajętej pod drogę publiczną kategorii wojewódzkiej". Takie sformułowanie osnowy decyzji, w jego ocenie, jest oczywiście wadliwe. W wyroku z dnia 30.06.1998 r., sygn. akt I SA/Ld 1478/96, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "rozstrzygnięcie decyzji musi być sformułowane w sposób jasny i precyzyjny, a nie pośrednio wynikać z uzasadnienia decyzji". Tymczasem w treści rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji nie podano numeru działki, która przeszła z mocy prawa na rzecz Powiatu, a za utratę której mogłoby ewentualnie przysługiwać odszkodowanie. Informacja taka wynika dopiero z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Co więcej, organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji wskazał również, że odszkodowanie nie należy się za "część działki (...) zajętej pod drogę publiczną kategorii wojewódzkiej".

Tymczasem, według stanu na dzień [...]r., część dawnej działki nr [...], stanowiąca ulicę [...]i odpowiadająca w chwili obecnej położeniu działki nr [...]ha, należała do kategorii dróg powiatowych i uchwałą

nr XIII/96/99 Rady Miejskiej w Trzebiatowie z dnia 21.10.1999 r. w sprawie wyrażenia opinii o ustanowieniu kategorii i przebiegu dróg powiatowych oraz na podstawie Załącznika nr 1 do tej uchwały, stanowiącego wykaz ulic powiatowych w m. [...], została zaliczona do kategorii ulic powiatowych, nie leżących w ciągach dróg powiatowych.

Zdaniem organu odwoławczego, wskazane nieścisłości wymagały zmiany, stąd stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., Wojewoda wydał decyzję, w której uchylił zaskarżoną decyzję w całości i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez I. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zdaniem skarżącej, przez ponad 30 lat administracja Gminy oraz Powiat nie podjęli żadnych czynności zmierzających do wyszacowania i wypłaty odszkodowania czy też przyznania działki zamiennej. Przez te lata nie została też podjęta decyzja w sprawie przejęcia działki. Według I. S., odebranie działki "na publiczne dobro" nie zwalnia Powiatu od zapłacenia za tę działkę ( nr [..]).

W ocenie skarżącej, pozbawienie jej praw do działki i odszkodowania za nią nastąpiło z naruszeniem konstytucyjnego prawa ochrony własności.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U.

z 2012 r. , poz.270).

Do ziszczenia się prawa podmiotowego do odszkodowania za odjęte prawo własności, możliwego do realizacji - nie na zasadach ogólnych prawa cywilnego - ale na drodze postępowania administracyjnego dochodzi tylko wtedy, kiedy istnieje materialna norma prawa administracyjnego stanowiąca podstawę żądania odszkodowania.

Przedmiotem kontroli sądu jest ostateczna decyzja Wojewody z dnia [...]r. uchylająca decyzję Starosty i odmawiająca ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania na rzecz I. S. za prawo własności nieruchomości, stanowiącej działkę nr [...]ha, położoną w obrębie ewidencyjnym [...]m. [...]która z dniem [...]r. z mocy prawa przeszła na własność Powiatu - wydana na podstawie art. 73ust.1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.).

Zgodnie z wymienionym wyżej art. 73 ust. 1, 2 i 4 ww. ustawy, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie to wypłaca gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, a Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg. Odszkodowanie to ustalane i wypłacane jest według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia [...]r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Jak wynika z zacytowanego art. 73 ust. 4 ww. ustawy, postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za wymienione w nim nieruchomości, może zostać wszczęte i toczy się wyłącznie na wniosek właściciela nieruchomości, czyli na żądanie strony uprawnionej do uzyskania odszkodowania. Wniosek winien zostać złożony w określonym w tym przepisie terminie. Ustawodawca ograniczył w czasie możliwość złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania, ustalając termin do jego złożenia na okres pomiędzy dniem 1 stycznia 2001 r. a 31 grudnia 2005 r. Zachowanie powyższego terminu jest tym samym warunkiem merytorycznego rozpoznania wniosku, ponieważ po jego upływie roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasa. Wygaśnięcie roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania oznacza, że następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia przez stronę. Art. 73 ust. 4 ustawy jest przepisem prawa materialnego. Nie stosuje się do niego instytucji przywrócenia terminu (art. 58 K.p.a.), która jest instytucją procesową i ma zastosowanie wyłącznie do terminów dokonania czynności procesowych.

Należy podnieść i to, że Trybunał Konstytucyjny kilkakrotnie badał zgodność

z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ograniczenia terminu do skutecznego złożenia wniosku w sprawie ustalenia odszkodowania i nie zakwestionował zgodności z Konstytucją ww. przepisów. Trybunał kontrolując konstytucyjność art. 73 ust. 4 w wyroku z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt K 20/09

(OTK-A 2011/4/35, LEX 824247) uznał, że przepis ten jest zgodny z art. 21 ust. 2

w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Trybunału wskazanie terminu zawitego, przy zachowaniu odpowiedniego vacatio legis, nie może zostać uznane za nadmierne obciążenie. Każdy bowiem właściciel nieruchomości zajętej pod drogę publiczną powinien we własnym zakresie zadbać o swoje interesy. Trybunał stwierdził, że stworzenie szczególnej procedury wywłaszczeniowej w odniesieniu do takich nieruchomości było rozwiązaniem legitymowanym w demokratycznym państwie prawnym, gdyż służyło realizacji

i zabezpieczeniu dobra wspólnego. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że wprowadzenie pięcioletniego okresu, w którym możliwe było dochodzenie roszczenia odszkodowawczego, przy jednoczesnych minimalnych wymogach proceduralnych, nie niweczy istoty prawa do słusznego odszkodowania. Kształtując taki a nie inny sposób dochodzenia roszczenia odszkodowawczego ustawodawca po pierwsze - odsunął w czasie możliwość jego zgłoszenia dając uprawnionym podmiotom dwa lata na uzyskanie informacji o przyjętym rozwiązaniu legislacyjnym i przygotowanie niezbędnych dokumentów, a po drugie - wyznaczył stosunkowo długi - bo pięcioletni termin na wystąpienie z wnioskiem o odszkodowanie. Konkludując Trybunał stwierdził, że art. 73 ust. 4 jest zgodny z zasadą dopuszczalnych i proporcjonalnych ograniczeń konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia (patrz: wyrok NSA z dnia 15.03.2012 sygn. akt I OSK 393/11, dostępny w internecie ).

Wniosek I. S. o ustalenie odszkodowania wpłynął do Urzędu Wojewódzkiego w dniu[...]r., a został nadany w polskiej placówce pocztowej w dniu [...]r., zatem po terminie wskazanym wprost w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy. Ustalenia tego skarżąca nie kwestionuje.

W tej sytuacji jeszcze raz należy podnieść, że wyraźne brzmienie art. 73 ust.4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną wskazuje, że wniosek o odszkodowanie może być skutecznie złożony tylko w terminie, wprost wskazanym przez ustawę. Skutkiem nie złożenia wniosku w okresie pomiędzy 1 stycznia 2001 r. a dnia 31 grudnia 2005 r. jest wygaśnięcie roszczenia. Z faktem upływu określonego czasu ustawodawca powiązał skutek w postaci braku roszczenia o odszkodowanie. Roszczenie przestaje przy tym przysługiwać niezależnie od tego, z jakiego powodu uprawniona osoba nie złożyła stosownego wniosku.

W tym stanie rzeczy, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a wydane w sprawie decyzje są zgodne z prawem i dlatego też, Wojewódzki Sąd Administracyjny

, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.