Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2814/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części i poprzedzającą ją decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, art. 30
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - ref. staż. Małgorzata Skomiał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2014 r. nr [...] – w zakresie orzekającym o umorzeniu postępowania w zakresie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, 2. w pozostałym zakresie skargę oddala.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] umarzającą postępowanie z wniosku J.W. (dalej: "Skarżący") o umorzenie: składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek, należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, a także składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące 07/2012, 10/2013, ubezpieczenie zdrowotne za miesiące 02/2010, 07/2012, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2010-08/2010.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] kwietnia 2014 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w W. wpłynął wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 07/2012, 10/2013-02/2014, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2010, 03/2011-09/2011, 12/2011-05/2012, 07/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014 oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2010-08/2011, 12/201-05/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014.

Przedmiotowy wniosek obejmował zarówno należności z tytułu składek osobistych płatnika jak i należności z tytułu składek pracowniczych.

W motywach wniosku Skarżący powołał się na ciężką sytuację materialną spowodowaną złym stanem zdrowia.

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie - w oparciu o art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.; dalej: "u.s.u.s.") - w zakresie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek, - w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. - w zakresie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, a także w zakresie należności na: ubezpieczenia społeczne za okres 07/2012, 10/2013; ubezpieczenie zdrowotne za okres za okres 02/2010, 07/2012; Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2010-08/2010.

W piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. Skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją wcześniejsza decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie ZUS podkreślił, iż Skarżący prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą był zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych zarówno za siebie jak i za zatrudnionych pracowników. Płatnik składek zobowiązany jest obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Tymczasem w trakcie prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej obowiązek ten nie został wypełniony, w konsekwencji czego powstało zadłużenie obejmujące składki i odsetki.

Zdaniem ZUS, po dokonaniu rozliczenia, nie istnieją nieopłacone należności na ubezpieczenie społeczne za miesiące 07/2012, 10/2013, ubezpieczenie zdrowotne za miesiące 02/2010, 07/2012 oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2010-08/2010 w związku z czym zasadne było wydanie w I instancji rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania w tym zakresie. Również zasadne było wydanie decyzji o umorzeniu postępowania na podstawie art. 30 u.s.u.s. w przedmiocie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek, a także w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Organ wyjaśnił, że w u.s.u.s. zawarto dwa przepisy zezwalające na udzielenie ulgi, a mianowicie art. 28 ust. 3 i art. 28 ust. 3a uszczegółowiony w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365; dalej: rozporządzenie).

Przepis art. 28 wskazuje, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika składek (czyli składki za pracowników w części finansowanej przez pracodawcę) i na ubezpieczenie własne płatnika (osoby prowadzącej działalność) mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej nieściągalności w rozumieniu przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Natomiast wyjątek ustanowiony w art. 28 ust. 3a, przewidujący możliwość umarzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, ograniczony jest ustawowo do jednej tylko kategorii zadłużenia tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek czyli osób, które same płacą składki za swoje ubezpieczenie i są jednocześnie płatnikami i ubezpieczonymi.

W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpatrywanej sprawie nie ma zastosowania przesłanka wynikająca z art. 28 ust. 3a oraz rozporządzenia bowiem zakres podmiotowy tego przepisu nie dotyczy należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Ustawodawca ograniczył możliwość umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyłącznie do należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne ciążące na wnioskodawcy jako płatniku z tytułu jego osobistego ubezpieczenia, a nie ubezpieczenia pracowników. Skoro ustawodawca wyłączył możliwość umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na podstawie art. 28 ust. 3a, to ZUS nie mógł rozpatrywać wniosku w tym zakresie i zasadnym było umorzenie postępowania.

Organ stwierdził, że postępowanie było przeprowadzone z należytą starannością, materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący, a przy podejmowaniu rozstrzygnięcia ustosunkowano się do wszystkich okoliczności i zarzutów podniesionych przez wnioskodawcę.

W skardze J.W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W motywach skargi stwierdził, że wbrew stanowisku organu możliwe jest umorzenie w całości lub w części składek na podstawie art. 28 ust. 1 w zw. art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Na poparcie swojego stanowiska Skarżący przytoczył fragment uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 1071/11. Wskazał, że udowodnił wszystkie przesłanki wynikające z ustawy, na podstawie których organ mógł wydać pozytywną decyzję.

Skarżący stwierdził ponadto, że dwukrotnie przebyty udar spowodował nieodwracalne skutku dla jego zdrowia i ujawnił wady wrodzone. Jego choroba ma charakter przewlekły, w związku z czym stan jego zdrowa nie rokuje poprawy, co potwierdzają zaświadczenia wydane przez lekarzy na potrzeby Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Skarżący nie ma żadnego źródła dochodu, nie prowadzi działalności gospodarczej, jest bezrobotny i podejmuje działania celem uzyskania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto nie posiada on majątku w postaci mieszkania czy innych nieruchomości, obecnie zamieszkuje w lokalu, z którego ma zostać wyeksmitowany na podstawie wyroku Sądu Rejonowego dla [...] (wyrok z dnia [...] maja 2014 r., sygn. akt [...]). Skarżący zaznaczył, że dalsze prowadzenie egzekucji jest niecelowe, gdyż należne kwoty stały się nieściągalne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Oceniając wydane w sprawie decyzje, w kontekście powyższych kryteriów, Sąd stwierdził, że - w zakresie umorzenia postępowania co do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników (w części finansowanej przez pracodawcę) – wydane zostały z naruszeniem prawa, uzasadniającym ich uchylenie w powyższym zakresie. W pozostałym zakresie zaskarżona decyzja odpowiada prawu co skutkowało oddaleniem skargi w tym zakresie.

W art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. uregulowano instytucję fakultatywnego umorzenia należności z tytułu składek – tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W sposób szczegółowy zasady umarzania tych należności regulują przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1356). Zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.) gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli zabraknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego. Sprawa administracyjna jest więc bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego (vide: wyrok WSA w Białymstoku z 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 557/14, LEX nr 1513080)

Zdaniem Sądu organ orzekający prawidłowo przyjął, że powyższe przepisy (umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek) nie mają w ogóle zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Brak jakiejkolwiek podstawy prawnej do merytorycznego załatwienia sprawy, tj. umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, uzasadniał umorzenie postępowania w tym zakresie, jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu ZUS prawidłowo również umorzył postępowanie dotyczące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 07/2012, 10/2013, ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2010, 07/2012 oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2010-08/2010. Ustalenia organu o braku zaległości, w opłaceniu należności z tytułu powyższych składek, upoważniało organ do przyjęcia, że brak było przedmiotu postępowania administracyjnego, dotyczącego umorzenia należności z tytułu powyższych składek. Tym samym brak było sprawy administracyjnej, w której organ byłby władny do rozstrzygnięcia na podstawie przepisów prawa materialnego (art. 28 ust. 2 i ust. 3a oraz rozporządzenia) o żądaniu Skarżącego co do umorzenia należności z tytułu powyższych składek.

Sąd nie podzielił natomiast stanowiska organu w zakresie umorzenia postępowania w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez Skarżącego. Słusznie organ zauważył, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi podstawę do umorzenia wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, nie może stanowić zatem podstawy do rozpatrywania wniosku Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez pracodawcę. Nie oznacza to jednak, że postępowanie dotyczące przedmiotowych należności, jako bezprzedmiotowe, powinno zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że podstawą prawną merytorycznego rozpatrzenia żądania Skarżącego - w zakresie umorzenia powyższych należności - jest art. 28 ust. 2 u.s.u.s., który umożliwia umorzenie należności z tytułu składek w przypadkach ich trwałej nieściągalności, wymienionych enumeratywnie w ust. 3 art. 28 u.s.u.s.

W świetle powyższego, umorzenie postępowania w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez płatnika, nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego (art. 28 ust. 2 w związku z ust. 3 u.s.u.s.), które miało wpływ na wynik sprawy. Organ bezpodstawnie uznał, we wskazanym zakresie, że postępowanie z wniosku o umorzenie należności jest bezprzedmiotowe, a tym samym wadliwie zastosował art. 105 § 1 k.p.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną zaprezentowaną powyżej i merytorycznie rozpatrzy, na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., wniosek Skarżącego w zakresie żądania umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez płatnika.

Uwzględniając stwierdzone naruszenia prawa Sąd orzekł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., jak w pkt 1 sentencji wyroku. W pozostałym zakresie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku.