Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1330/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pawłowska Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M. O. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach 2-4 września 2020 r. z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenie wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach 2 – 4 września 2020 r. (dalej: "Komisja II stopnia", "Komisja") uchwałą z [...] lutego 2021 r. nr [...], na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2020 r. poz. 1192, dalej: "P.n.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm., dalej: "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania M. O. (dalej: "Zdająca", "Skarżąca"), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z [...] października 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w P. (dalej: "Komisja Egzaminacyjna") w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

W zaskarżonej uchwale, Komisja wyjaśniła, że Zdająca z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę niedostateczną, z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę bardzo dobrą natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę bardzo dobrą. Ponieważ zgodnie z treścią art. 74 f § 1 P.n., pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną Komisja Egzaminacyjna stwierdziła w ww. uchwale z [...] października 2020 r., że Strona uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Powyższą uchwałę I instancji Zdająca zaskarżyła odwołaniem, w którym zakwestionował ocenę z pierwszego projektu aktu notarialnego.

Komisja II stopnia rozpoznając odwołanie od uchwały I instancji stwierdziła, że projekt aktu notarialnego sporządzony przez Zdającą jest obarczony istotnymi wadami, w tym takimi, które powodują jego nieważność. Komisja podkreśliła, że Strona w istotny sposób zmieniła stan faktyczny podany w zadaniu egzaminacyjnym. Zgodnie bowiem z jego treścią A. K. prowadzi gospodarstwo rolne "wyłącznie" na terenie gminy wiejskiej [...]. Natomiast w pracy znalazło się stwierdzenie, że w skład gospodarstwa A. K. wchodzi również działka ewidencyjna o powierzchni 2 ha, położona w [...], na terenie gminy miejskiej [...]. Komisja wyjaśniła, że zdający mieli uprawnienie i obowiązek uzupełnienia stanu faktycznego o brakujące elementy, nie mogli jednak wprowadzać do zadania faktów, które stałyby w sprzeczności z jego treścią. Strona w swojej pracy, w sprzeczności z treścią zadania dodała do gospodarstwa rolnego A. K., nieruchomość znajdującą się na terenie gminy miejsca jej zamieszkania.

Jako najistotniejszą jednak wadę pracy Strony, Komisja wskazała, uznanie przez Zdającą, A. K. za rolnika indywidualnego. W pracy wskazano bowiem, że od 2017 r. osobiście prowadzi ona jedno gospodarstwo role, które miało się znajdować, na skutek wadliwie zmienionego stanu faktycznego, również w gminie miejsca jej zamieszkania. Ponadto od pięciu lat mieszka w [...]. Zgodnie natomiast z treścią art. 6 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego warunkiem uznania za rolnika indywidualnego jest nie tylko pięcioletnie zamieszkiwanie na terenie gminy, gdzie położone jest gospodarstwo, ale również co najmniej pięcioletnie jego prowadzenie. Tym samym mimo zmiany stanu fatycznego, Zdająca, jak wskazała Komisja, wadliwie zakwalifikowała A. K. jako rolnika indywidualnego i w następstwie tego nie ujęła w treści aktu notarialnego zgody Dyrektora KOWR na nabycie przedmiotowej nieruchomości, czym naruszyła art. 6 ust. 1 i art. 2a ust. 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, czego konsekwencją jest zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, nieważność zaprojektowanej umowy zamiany. Komisja nie podzieliła argumentacji Zdającej, że powyższe wady są omyłkami usprawiedliwionymi stresem egzaminacyjnym i pośpiechem wywołanym obszernością zadania egzaminacyjnego. Komisja podkreśliła, że analiza treści kazusu egzaminacyjnego była jednym z najistotniejszych elementów pracy poprzedzającej sporządzanie projektu aktu notarialnego, a uchybienia w tym zakresie mogą skutkować poważnymi konsekwencjami, a nawet mogą prowadzić do nieważności aktu notarialnego. Pominięcie słowa "wyłącznie" i dodanie innej jeszcze nieruchomości spoza gminy oznaczonej w kazusie należy, zdaniem Komisji, właśnie do tej kategorii błędów.

Wymieniając pozostałe wady projektu sporządzonego przez Stronę, Komisja wskazała na brak: kompletnych pouczeń, wskazania sposobu, wysokości i podstawy prawnej pobrania opłaty sądowej od wniosków wieczystoksięgowych, wskazania podstawy prawnej pobrania podatku od czynności cywilnoprawnych, wskazania podstawy prawnej pobrania taksy notarialnej. Komisja dodała, że Zdająca w swej pracy pominęła zaświadczenie o złożeniu przyrzeczenia przez opiekuna prawnego małoletniego. W odwołaniu wskazano, że było to wynikiem omyłki pisarskiej w nazwisku, bowiem w pracy uwzględniono okoliczność przedłożenia przedmiotowego zaświadczenia, jednak dotyczyło ono M. N., a nie M. R.. Przyjmując to wyjaśnienie Strony, Komisja zauważyła, że taka omyłka w akcie notarialnym mogłaby mieć poważne praktyczne konsekwencje, a bez wątpienia świadczy negatywnie o staranności samej pracy egzaminacyjnej. Komisja zwróciła również uwagę, że Zdająca wadliwie wskazała na zaświadczenie Sądu Okręgowego podczas gdy właściwy jest w tym zakresie Sąd Rejonowy.

Komisja następnie uznała cały szereg zarzutów odwołania, przyznając rację Skarżącej i uznając niezasadność wytkniętych przez egzaminatorów uchybień w pracy Strony. Komisja jednak uznała, że popełnione w pracy egzaminacyjnej powyższe błędy, muszą skutkować oceną niedostateczną.

Pismem z 30 marca 2021 r. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji II stopnia, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie oraz o zobowiązanie Komisji Egzaminacyjnej do podjęcia terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia wyroku Sądu wydanego w niniejszej sprawie uchwały zmieniającej uchwałę nr [...] z [...] października 2020 r. i stwierdzenie, że Skarżąca uzyskała pozytywny wynik z egzaminu notarialnego, a także o zasądzenie od Komisji na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej uchwale Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 74d § 3 pkt 1 P.n., poprzez utrzymanie w mocy uchwały I instancji mimo iż Komisja I stopnia dokonała oceny pracy Skarżącej z pierwszego dnia egzaminu jako niedostatecznej z pominięciem gradacji ocen wynikającej z ww. przepisu, mimo iż zdecydowana większość tej pracy spełniała wymogi określone w "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Kwalifikacyjnej do zadania polegającego na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego w dniu [...] września 2020 r.", co winno skutkować oceną tej pracy na poziomie co najmniej dostatecznym,

2) art. 74 § 3 P.n., poprzez utrzymanie w mocy uchwały Komisji I stopnia mimo iż z okoliczności sprawy - w szczególności z treści rozwiązań zadań egzaminacyjnych przygotowanych przez Skarżącą - wynika, iż jest ona przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza,

3) art. 74e § 2 P.n., poprzez utrzymanie w mocy uchwały Komisji I stopnia mimo, iż Komisja ta dokonała oceny pracy Skarżącej z pierwszego dnia egzaminu jako niedostatecznej w sytuacji, w której projekt aktu notarialnego przygotowany przez Skarżącą spełniał wymogi przewidziane w tym przepisie,

4) art. 80 § 4 P.n., poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że wskazanie przez Skarżącą w projekcie aktu notarialnego, że zaświadczenie o złożeniu przyrzeczenia przez opiekuna prawnego małoletniego dotyczyło M. R. zamiast M. N. mogłoby mieć poważne praktyczne konsekwencje, podczas gdy w rzeczywistości tego typu omyłki pisarskie mogą być sprostowane na mocy ww. przepisu,

5) art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., poprzez dowolną ocenę dowodu - projektu aktu notarialnego przygotowanego przez Skarżącą pierwszego dnia egzaminu notarialnego i uznanie, że: a) w pracy egzaminacyjnej Skarżąca popełniła błędy, które skutkować muszą oceną niedostateczną, podczas gdy w rzeczywistości Skarżąca nie popełniła takich błędów, b) projekt aktu notarialnego sporządzony przez Skarżącą jest obarczony istotnymi wadami w tym takimi, które powodują jego nieważność, podczas gdy w rzeczywistości praca Skarżącej zawiera maksymalnie jeden taki błąd (przy czym nie należy traktować go jako błąd przy stanie faktycznym przyjętym przez Skarżącą),

6) art. 7 K.p.a. i błędy w ustaleniach faktycznych polegające na: a) uznaniu przez organ, że Skarżąca pominęła w swej pracy zaświadczenie o złożeniu przyrzeczenia przez opiekuna prawnego małoletniego, podczas gdy Skarżąca zawarła w swej pracy informację o ww. zaświadczeniu, z tym zastrzeżeniem, że zawiera ono oczywistą omyłkę pisarską w nazwisku osoby, której zaświadczenie dotyczy, b) pominięciu przez organ, że modyfikacja stanu faktycznego zadania dokonana przez Skarżącą spowodowała w istocie utrudnienie zadania egzaminacyjnego, c) pominięciu przez organ, iż modyfikacja stanu faktycznego zadania dokonana przez Skarżącą była konsekwentna i znalazła wyraz w treści całego projektu aktu notarialnego, d) pominięciu przez organ, że w stanie faktycznym przyjętym przez Skarżącą za podstawę sporządzenia projektu aktu notarialnego, projekt aktu notarialnego zawierał wszystkie przewidziane prawem elementy i czynność dokonana na podstawie tego projektu byłaby ważna i skuteczna, e) pominięciu przez organ, że błąd skutkujący oceną niedostateczną pracy Skarżącej nie wynikał z braku wiedzy Skarżącej, a wszystkie przepisy prawa w danym stanie faktycznym zostały zastosowane przez Skarżącą prawidłowo, f) pominięciu przez organ, że zadanie egzaminacyjne było złożone, a Komisja egzaminacyjna przy dokonywaniu ocen nie wzięła pod uwagę czasochłonności, rozbudowania i wielowątkowości zadania.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że nie kwestionuje wystąpienia ww. błędów w jej pracy egzaminacyjnej jednak nie są to błędy o takim ciężarze gatunkowym, który uzasadniałby ocenę niedostateczną.

Zdaniem Skarżącej, jej praca jest w zdecydowanej większości poprawna zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym. Nie wydaje się więc w tym stanie rzeczy zasadna ocena niedostateczna pracy Skarżącej w pięciostopniowej skali ocen. W kontekście powyższego Skarżąca dodatkowo podkreśliła, iż wskazany błąd (uznanie A. K. za rolnika indywidualnego), nie wynikał z braku merytorycznej wiedzy Skarżącej. Skarżąca podkreśliła, że jej błąd wynikał z omyłkowej nieprawidłowej interpretacji treści zadania egzaminacyjnego – stanu faktycznego uznając, że stawająca A. K. posiada status rolnika indywidualnego, ponieważ (wbrew treści zadania egzaminacyjnego) (1) zamieszkuje w na terenie gminy położenia nieruchomości rolnej oraz (2) prowadzi gospodarstwo rolne od co najmniej 5 lat. Jednocześnie oczywiste jest jednak, że ww. błędy powstały na skutek pośpiechu przy wykonywaniu zadania oraz ewidentnej omyłki rachunkowej przez uznanie, że od 2017 roku minęło 5 lat.

Skarżąca dodała, że w praktyce błąd w interpretacji stanu faktycznego sprawy zostałby przez Skarżąca zweryfikowany i doprecyzowany najpóźniej przy odczytaniu aktu notarialnego, a przed jego przyjęciem i podpisaniem, co stanowi konieczny i nieodzowny element sporządzania aktu notarialnego potwierdzonego ostatnimi słowami aktu: akt ten oczytano, przyjęto i podpisano, a którego brakuje w realiach egzaminu. Zdaniem Skarżącej, zasady doświadczenia życiowego i praktyka wykonywania zawodów prawniczych nakazują przyjąć domniemanie graniczące z pewnością, że taki błąd w ustaleniach faktycznych jak popełniony przez Skarżącą zostałby zweryfikowany przed przystąpieniem do czynności notarialnej podczas rozmowy z klientem i w konsekwencji nie wpłynąłby na jej skuteczność. Skarżąca podkreśliła, że w stanie faktycznym ustalonym przez Skarżącą, przy uwzględnieniu oczywistości omyłki rachunkowej, dokonała ona prawidłowej subsumpcji przepisów prawa, w szczególności nie wymagała od strony czynności notarialnej przedłożenia decyzji na nabycie nieruchomości wydanej przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa; Skarżąca prawidłowo zastosowała więc przepisy ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego. Błędem o dużo większym ciężarze gatunkowym, jak wskazała Skarżąca, byłoby wymaganie ww. decyzji w sytuacji, w której nabywca nieruchomości rolnej jest, zgodnie z ustalonym stanem faktycznym, rolnikiem w rozumieniu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego i dopiero taki błąd świadczyłby o nieznajomości przepisów tej ustawy. Zdaniem Skarżącej okoliczności te świadczą o wysokiej merytorycznej wiedzy Skarżącej w zakresie przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.

Odnośnie zaświadczenia dotyczącego M. N., a nie M. R., Skarżąca stwierdziła, że stanowiło to omyłkę pisarską i podkreśliła, że jest jednak mało prawdopodobne, by w rzeczywistości omyłka taka miała "poważne praktyczne konsekwencje", a to z uwagi na treść art. 80 § 4 zd. 1 P.n., na podstawie którego omyłka ta mogłaby zostać sprostowana.

Skarżąca stwierdziła, że za błąd powodujący nieważność czynności notarialnej mógłby zostać uznany wyłącznie błąd zmiany stanu faktycznego zadania egzaminacyjnego i uznanie, że A. K. posiada status rolnika indywidualnego. Natomiast ani brak kompletnych pouczeń, ani omyłka pisarska w nazwisku nie powodują nieważności sporządzonego aktu notarialnego. Skarżąca podkreśliła więc, że uznanie przez organ, że praca Skarżącej zawiera istotne wady powodujące nieważność aktu notarialnego nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała nie narusza przepisów prawa dając podstawy do jej uchylenia.

Zgodnie z art. 74f § 1 P.n., pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną.

W niniejszej sprawie Skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego, ponieważ z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę niedostateczną. W tym też zakresie Skarżąca wniosła odwołanie od uchwały I instancji, którą Komisja II stopnia utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałą.

Jak wynika z art. 74 § 3 P.n., egzamin notarialny polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Podkreślenia przy tym wymaga, że wymogi stawiane kandydatom na notariusza powinny być wysokie, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, art. 2 § 2 P.n.).

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 maja 2014 r. sygn. akt II GSK 293/13, liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji. Jedną z tych ustaw jest Prawo o notariacie. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia, potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji, nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. Bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. Wszystkie przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może zatem cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.

Zgodnie z art. 74e § 2 P.n., oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Wystawiają oni oceny cząstkowe z pisemnym uzasadnieniem.

W ocenie Sądu, Komisja II stopnia dokonała prawidłowej, ponownej oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącej w postaci pierwszego projektu aktu notarialnego, uwzgledniającej powyższe kryteria oceny oraz wysokie wymogi stawiane kandydatom na notariusza uzasadnione celem zapewnienia wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Komisja II stopnia, oceniając ponownie pracę Skarżącej miała zatem podstawy do utrzymania w mocy uchwałę I instancji. Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej Skarżącej, przy wskazaniu prawidłowych jej elementów, jak również błędów w niej zawartych, których waga i ilość, pomimo uwzględnieniu przez Komisję szeregu zarzutów odwołania Skarżącej, zaważyła o niedostatecznej ocenie z pierwszego projektu aktu notarialnego sporządzonego przez Skarżącą i negatywnym wyniku egzaminu notarialnego.

Komisja słusznie wskazała, że Skarżąca w istotny sposób zmieniła stan faktyczny podany w zadaniu egzaminacyjnym wskazując, że w skład prowadzonego przez A. K. gospodarstwa rolnego wchodzi również działka ewidencyjna o powierzchni 2 ha, położona w [...], na terenie gminy miejskiej [...] podczas, gdy zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego A. K. prowadzi gospodarstwo rolne "wyłącznie" na terenie gminy wiejskiej [...]. Komisja słusznie wskazała, że zmiana ta nie stanowiła uprawnionego uzupełnienia stanu faktycznego o brakujące elementy, lecz zmianę treści zadania egzaminacyjnego. Sąd też zgadza się z oceną powyższej zmiany stanu faktycznego dokonaną przez Komisję, która wskazał, że umiejętność analizy stanów faktycznych, zwłaszcza w ich najistotniejszym zakresie, należy do podstawowych elementów pracy notariusza, a uchybienia w tym zakresie mogą skutkować poważnymi konsekwencjami, a nawet mogą prowadzić do nieważności aktu notarialnego. Sąd zgadza się ze stanowiskiem Komisji, że w stanie faktycznym ze spornego zadania egzaminacyjnego, pominięcie słowa "wyłącznie" w opisie położenia gruntów, na których A. K. prowadzi gospodarstwo rolne i dodanie innej jeszcze nieruchomości spoza gminy oznaczonej w kazusie, jest błędem tej kategorii.

Komisja wskazała na jeszcze jeden błąd, który niewątpliwie skutkował nieważnością sporządzonego przez Skarżącą projektu umowy zamiany. Skarżąca bowiem mimo zmiany stanu fatycznego, wadliwie zakwalifikowała A. K. jako rolnika indywidualnego. Jak wynika bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, warunkiem uznania za rolnika indywidualnego jest nie tylko pięcioletnie zamieszkiwanie na terenie gminy, gdzie położone jest gospodarstwo rolne, który to wymóg został spełniony na skutek zmiany przez Skarżącą stanu faktycznego, ale również co najmniej pięcioletnie jego prowadzenie. Tymczasem z treści zadania egzaminacyjnego, jak również z treści sporządzonego projektu aktu notarialnego wynika, że A. K. prowadzi gospodarstwo rolne od 2017 r. W efekcie wadliwego uznania A. K. za rolnika indywidualnego Skarżąca nie ujęła w treści aktu notarialnego zgody Dyrektora KOWR na nabycie nieruchomości z zadania egzaminacyjnego, czym naruszyła art. 6 ust. 1 i art. 2a ust. 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego i czego konsekwencją jest zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, nieważność zaprojektowanej umowy zamiany.

Odnosząc się do argumentacji Skarżącej w tym zakresie, która zresztą nie kwestionuje powyższych błędów, lecz ich wagę – wskazując, że zmiana stanu faktycznego jest wynikiem omyłki w interpretacji stanu faktycznego i jest błędem weryfikowalnym podczas odczytywania aktu notarialnego, a uznanie A. K. za rolnika indywidualnego jest wynikiem omyłki rachunkowej wynikającej z przyjęcia, że od 2017 r. do 2021 r. upłynęło pięć lat – nie można zgodzić się ze stanowiskiem Skarżącej, że uznanie przez organ, że praca Skarżącej zawiera istotne wady powodujące nieważność aktu notarialnego nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Podkreślenie w tym miejscy wymaga, że sama Skarżąca zaprzecza temu stwierdzeniu, twierdząc jednocześnie, że za błąd powodujący nieważność czynności notarialnej mógłby zostać uznany wyłącznie błąd zmiany stanu faktycznego zadania egzaminacyjnego i uznanie, że A. K. posiada status rolnika indywidualnego. Należy zauważyć przy tym, że Komisja słusznie stwierdziła, że błąd polegający na zmianie stanu faktycznego, polegający na wskazaniu w akcie notarialnym nieruchomości rolnej, której strona zawieranej umowy zamiany w ogóle nie posiada, może prowadzić do nieważności aktu notarialnego, jest to bowiem, jak wskazała Skarżąca błąd, który może zostać zweryfikowany podczas odczytywania aktu notarialnego. Błąd natomiast polegający na uznaniu A. K. za rolnika indywidualnego i w efekcie brak ujęcia w treści aktu notarialnego zgody Dyrektora KOWR na nabycie nieruchomości z zadania egzaminacyjnego, jest błędem, który w świetle art. 9 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, skutkuje nieważnością zaprojektowanej umowy zamiany. Dlatego w ocenie Sądu, niezależnie od tego, że jeden z powyższych błędów w praktyce mógłby zostać zweryfikowany, Komisja prawidłowo stwierdziła, że projekt aktu notarialnego sporządzony przez Skarżącą jest obarczony istotnymi wadami, w tym takimi, które powodują jego nieważność. Wskazania wymaga, że w warunkach egzaminacyjnych ocenie komisji obu instancji podlega wyłącznie treść sporządzonej przez zdających pracy egzaminacyjnej i wyłącznie na tej podstawie dokonywana jest/i może być, ocena czy zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Okoliczność, że dany błąd może zostać w praktyce zweryfikowany, w okolicznościach egzaminu aplikanckiego ma drugorzędne znaczenie, a w niniejszej sprawie mógł skutkować tym, że błędu, który mógł prowadzić do nieważności aktu notarialnego Komisja nie uznała za błąd dyskwalifikujący pracę Skarżącej (choć Komisja nie wyjaśnia tej kwestii w zaskarżonej uchwale).

W ocenie Sądu, wagi powyższych błędów nie zmienia fakt, ze zgodnie z wyjaśnieniami Skarżącej doszło do nich na skutek dwóch omyłek, skoro obie skutkują wadami sporządzonego aktu notarialnego prowadzącymi do jego nieważności.

Trudno też przyjąć argumentację Skarżącej, że skoro Skarżąca uznała, że A. K. jest rolnikiem indywidualnym, to prawidłowo nie wymagała od strony czynności notarialnej decyzji dyrektora KOWR, co świadczy o wysokiej merytorycznej wiedzy Skarżącej w zakresie przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, a błędem o dużo większym ciężarze gatunkowym byłoby wymaganie ww. decyzji dyrektora KOWR. Skarżąca bowiem wymaga, aby Komisja za walor pracy egzaminacyjnej niwelujący dwa poważne błędy skutkujące wadami sporządzonego aktu notarialnego prowadzącymi do jego nieważności, uznała, że Skarżąca prawidłowo nie wymagała od strony czynności notarialnej decyzji dyrektora KOWR, przy czym, co wymaga podkreślenia, Skarżąca nie wymagała tej decyzji w wyniku błędnego uznania, że A. K. jest rolnikiem indywidualnym, a więc w wyniku popełnienia ww. błędów prowadzących do nieważności sporządzonego aktu notarialnego.

W ocenie Sądu, Komisja prawidłowo również wytknęła szereg dodatkowych mankamentów pracy Skarżącej, tj. brak: kompletnych pouczeń, wskazania sposobu, wysokości i podstawy prawnej pobrania opłaty sądowej od wniosków wieczystoksięgowych, wskazania podstawy prawnej pobrania podatku od czynności cywilnoprawnych, wskazania podstawy prawnej pobrania taksy notarialnej, a ponadto pominięcie zaświadczenia o złożeniu przyrzeczenia przez M. R. opiekuna prawnego małoletniego (Skarżąca wskazała na przyrzeczenie złożone przez M. N.) oraz wadliwe wskazanie w tej kwestii na zaświadczenie wydane przez Sąd Okręgowy podczas gdy właściwy jest w tym zakresie Sąd Rejonowy. Zauważenia wymaga, że Komisja wskazując, że omyłka pisarska w kwestii przyrzeczenia złożonego przez M. N. zamiast M. R., mogłaby mieć poważne praktyczne konsekwencje, jednak wszystkie powyższe błędy zaliczyła do mniej znaczących, niż zmiana stanu faktycznego z zadania egzaminacyjnego oraz uznanie, że A. K. jest rolnikiem indywidualnym.

W świetle powyższego, Sąd stwierdza, że niezasadny jest zarzut skargi dotyczący naruszenia przez Komisję art. 74e § 2 P.n., poprzez utrzymanie w mocy uchwały Komisji I stopnia mimo, iż projekt aktu notarialnego przygotowany przez Skarżącą spełniał wymogi przewidziane w tym przepisie. Popełnione przez Skarżącą błędy omówione szczegółowo przez Komisję, pomimo przyznania racji Skarżącej w wielu podniesionych przez nią kwestiach w odwołaniu od uchwały I instancji, nie pozwalają uznać, że Skarżąca w poprawny sposób zaproponowała rozstrzygniecie problemu stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Skarżąca nie spełniła zatem wymogów przewidzianych w powyższym przepisie. Tymczasem praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 P.n., a więc musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem, co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca zasadniczo powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę.

Niezasadny jest również zarzut skargi dotyczący naruszenia przez Komisję art. 80 § 4 P.n., poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że wskazanie przez Skarżącą w projekcie aktu notarialnego, że zaświadczenie o złożeniu przyrzeczenia przez opiekuna prawnego małoletniego dotyczyło M. R. zamiast M. N. mogłoby mieć poważne praktyczne konsekwencje, podczas gdy w rzeczywistości tego typu omyłki pisarskie mogą być sprostowane na mocy ww. przepisu. Jak zostało to już powyżej wyjaśnione w warunkach egzaminacyjnych ocenie dokonywanej przez komisje obu instancji podlega wyłącznie treść sporządzonej przez zdających pracy egzaminacyjnej i wyłącznie na tej podstawie dokonywana jest, ocena czy zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Okoliczność, że dany błąd może zostać w praktyce zweryfikowany, w okolicznościach egzaminu aplikanckiego ma drugorzędne znaczenie, istotna jest natomiast waga popełnionego błędu w kontekście skutków prawnych jakie mogą wynikać z jego popełnienia. Komisja nie zaliczyła powyższego błędu do błędów najistotniejszych pracy egzaminacyjnej Skarżącej.

Za niezasadny należy uznać także zarzut skargi dotyczący naruszenia przez Komisję art. 74 § 3 P.n., poprzez utrzymanie w mocy uchwały Komisji I stopnia mimo iż z okoliczności sprawy - w szczególności z treści rozwiązań zadań egzaminacyjnych przygotowanych przez Skarżącą - wynika, iż jest ona przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Z powyższego przepisu wynika, że egzamin notarialny polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, jednak jak wynika z art. 74f § 1 P.n., pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, nie natomiast, jeżeli średnia ze wszystkich części egzaminu notarialnego daje ocenę pozytywną. Komisja szczegółowo i wnikliwie wyjaśniła w zaskarżonej uchwale dlaczego zasadna jest ocena niedostateczna z pierwszego aktu notarialnego sporządzonego przez Skarżącą. Sąd zgadza się ze stanowiskiem Komisji, co zostało wyjaśnione powyżej. W tej sytuacji nie można uznać, że Skarżąca wykazała że jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Sąd uznał, za niezasadny zarzut skargi dotyczący naruszenia przez Komisję art. 74d § 3 pkt 1 P.n., poprzez utrzymanie w mocy uchwały I instancji mimo iż Komisja I stopnia dokonała oceny pracy Skarżącej z pierwszego dnia egzaminu jako niedostatecznej z pominięciem gradacji ocen wynikającej z ww. przepisu, mimo iż zdecydowana większość tej pracy spełniała wymogi określone w "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Kwalifikacyjnej do zadania polegającego na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego w dniu [...] września 2020 r.", co winno skutkować oceną tej pracy na poziomie co najmniej dostatecznym.

Biorąc pod uwagę wszystkie mankamenty wymienione i opisane przez Komisję, trudno zgodzić się ze Skarżącą, że Komisja pominęła kwestię gradacji ocen. Sąd stwierdza, że powyżej wymienione błędy zawarte w sporządzonym przez Skarżącą w ramach zadania egzaminacyjnego projekcie aktu notarialnego wskazują, że dokonana przez Komisję ocena pracy Skarżącej znajdowała uzasadnione podstawy w wadliwych rozwiązaniach zaproponowanych przez Skarżącą. W konsekwencji, praca Skarżącej z tej części egzaminu nie spełniła kryteriów określonych w art. 74e § 2 P.n., w szczególności Skarżąca nie zaproponowała w poprawny sposób rozstrzygnięcia problemu stanowiącego zadanie egzaminacyjne.

Sąd stwierdza, że niezasadne są również zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Komisję przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W ocenie Sądu, Komisja dokonała prawidłowej analizy pracy Skarżącej. Organ dokładnie i w sposób wyczerpujący wyjaśnił swoje stanowisko, uzasadniając uzyskanie przez Skarżącą oceny negatywnej z egzaminu notarialnego, czyniąc zadość wymogom art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego Komisja prawidłowo przyjęły w sprawie, że z powodu uchybień, których dopuściła się Skarżąca na etapie sporządzania projektu pierwszego aktu notarialnego, nie może uzyskać oceny pozytywnej, co Sąd poddał analizie powyżej. Zaskarżona uchwała została uzasadniona zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a. Uchwała zawiera omówienie tak pozytywnych, jak i negatywnych elementów pracy Skarżącej z wyjaśnieniem, dlaczego ilość i waga stwierdzonych mankamentów nie pozwoliły na uwzględnienie odwołania i zmianę niedostatecznej oceny z projektu pierwszego aktu notarialnego, a w konsekwencji na zmianę negatywnego wyniku egzaminu notarialnego. W ocenie Sądu, ilość i charakter popełnionych błędów uzasadniały w sposób wystarczający utrzymanie oceny niedostatecznej i tym samym stwierdzenie negatywnego wyniku egzaminu notarialnego.

Sąd nie stwierdził w niniejszej sprawie naruszenia przez Komisję II stopnia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie uchwały wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawa, zostały wyjaśnione motywy rozstrzygnięcia. Zaskarżona uchwała została wydana w oparciu o całokształt materiału dowodowego, mającego znaczenie w niniejszej sprawie, a organ odniósł się do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.

Niniejszy wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz związanych z nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, ze zm.), dodanego na podstawie art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. poz. 875) zmieniającej wyżej wymieniona ustawę z dniem 16 maja 2020 r.