Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 829/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Prezes Głównego Urzędu Ceł
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie NSA Maria Lorych - Olszanowska WSA Beata Sokołowska (spr) Protokolant: sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu w dniu 02 marca 2005 r. sprawy ze skargi 1. Spółki "A" 2. R.K. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych; I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżących: R.K. i Spółki "A" solidarnie kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ B. Sokołowska /-/ W. Długaszewska /-/ M. Lorych-Olszanowska


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku nr [...] Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] roku nr [...].

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że pismem z dnia [...] roku Spółka "A" wystąpiła do Dyrektora Urzędu Celnego z wnioskiem o zwrot cła importowego pobranego w związku z przywozem na polski obszar celny towaru w postaci puree brzoskwiniowego, według JDA SAD nr [...] z dnia [...] roku, zużytego następnie do wyrobu towarów (maggi pomarańczowo-brzoskwiniowa), wywiezionych za granicę na podstawie JDA/SAD (22 sztuki) w okresie od [...] r. do [...] r.

Decyzją z dnia [...] roku nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego odmówił Spółce zwrotu cła w kwocie [...] złotych stwierdzając, że wniosek o zwrot cła złożony został po 30-dniowym terminie przewidzianym do jego wniesienia.

Pismem z dnia [...] roku, uzupełnionym pismem z dnia [...] roku R.K. prowadzącą Biuro Usługowo-Handlowe odwołała się od powyższej decyzji twierdząc, że na podstawie umowy cywilno - prawnej z dnia [...] roku o przelew wierzytelności, zawartej ze Spółką "A" jest podmiotem uprawnionym do złożenia odwołania.

Odwołująca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie cła zgodnie z wnioskiem z dnia [...] roku. Zarzuciła decyzji organu I instancji naruszenie prawa materialnego - art. 80 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo celne poprzez uznanie za przyczyną odmowy zwrotu cła naruszenie przez stronę terminu do złożenia wniosku. Według R.K. art. 80 ust. 2 ustawy Prawo celne zawierający delegację ustawową dla Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą do określenia w drodze rozporządzenia trybu zwrotu należności celnych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą, stanowi kompetencję do określenia jedynie trybu zwrotu tych należności. Odwołująca podniosła, że w tej sytuacji ograniczenie uprawnienia podmiotu do zwrotu cła poprzez wprowadzenie 30-dniowego terminu do złożenia wniosku o zwrot cła i to pod rygorem utraty uprawnienia, jest niedopuszczalną ingerencją organu stanowiącego akty wykonawcze w materię materialno-prawną zastrzeżoną dla ustawodawcy wobec braku odpowiedniej delegacji ustawowej. Zdaniem strony, rozporządzenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą jest nieobowiązujące w części, w jakiej wykracza poza ustawowe upoważnienie.

Postanowieniem z dnia [...] roku nr [...] Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, że powyższe odwołanie jest niedopuszczalne, ponieważ Biuro Usługowo-Handlowe R.K. nie jest podmiotem uprawnionym do wniesienia odwołania.

R.K. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia postanowienia z dnia [...] roku.

Wyrokiem z dnia [...] roku sygn. akt [...] Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie wskazując na naruszenie art. 134 kpa i 28 kpa.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że istnienie interesu prawnego należy badać w toku postępowania administracyjnego w danej sprawie i odnieść się do tej kwestii w decyzji rozstrzygającej sprawę, gdyż nie ma podstaw do rozstrzygnięcia, czy dany podmiot jest stroną postępowania w odrębnym akcie administracyjnym.

Dnia [...] roku Syndyk Masy Upadłości Spółka "A" J.K. udzielił pełnomocnictwa R.K. do zastępowania go we wszystkich sprawach związanych z dochodzeniem należności celnych spółki "A" w upadłości i jednocześnie potwierdził, że wszystkie czynności dokonane przed organami celnymi przez R.K. były dokonane w imieniu Spółki "A" w upadłości.

Prezes Głównego Urzędu Ceł, mając na uwadze powyższe, rozpatrzył odwołanie z dnia [...] roku, uzupełnione przez pełnomocnika radcą prawnego B.F. pismem z dnia [...] roku i opisaną wyżej zaskarżoną decyzją z dnia [...] roku na podstawie: art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 80 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 roku Prawo celne (Dz. U. z 1994 r., Nr 71, poz. 312 ze zmianami), rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 19 czerwca 1996 r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wymienionych w obrocie towarowym z zagranicą (Dz. U. Nr 71 poz. 344 z późn. zmianami) w zw. z art. 289 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 roku - Kodeks celny (Dz. U. Nr 23 poz. 117 z późn. zmianami) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając swe stanowisko Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, że organy administracyjne zobowiązane są do wydawania rozstrzygnięć na podstawie obowiązujących przepisów prawnych, to jest nie mogą pominąć danego aktu wykonawczego. Dlatego rozporządzenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 19 czerwca 1996 roku w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą, które było aktem obowiązującym w dniu wydania decyzji z dnia [...] roku stanowiło podstawę do jej wydania.

Spółka "A" oraz R.K. - reprezentowani przez pełnomocnika radcą prawnego B.F. zaskarżyły powyższą decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Urzędu Celnego oraz zasądzenia od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa prawnego oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że zgodnie z art. 80 ust. 1 Prawa celnego warunkami koniecznymi i wystarczającymi do ubiegania się o zwrot cła w tym trybie jest wystąpienie następujących okoliczności:

- należności celne pobrano od towarów przywiezionych z zagranicy

- wyżej wymienione towary zużyte zostały przy wyrobie towarów

wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą

- o zwrot cła wystąpi producent towarów wywiezionych.

Te wymogi zostały przez Spółkę "A" spełnione, co powinno skutkować zwrotem cła. Wprowadzając natomiast, rozporządzeniem z dnia [...] roku, nie przewidziane ustawowo ograniczenie uprawnienia strony do wystąpienia z wnioskiem o zwrot cła w trybie powołanego art. 80 ust. 1 Prawa celnego, w postaci zakreślenia 30-dniowego terminu na wystąpienie z takim wnioskiem, Minister przekroczył granice delegacji ustawowej. Przepis wykonawczy nie mógł ustanawiać terminu, po upływie którego nie można wystąpić o zwrot cła, ponieważ przepis ustawy upoważnił Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą do określenia jedynie trybu zwrotu należności celnych. Stąd też zdaniem skarżących, § 2 powyższego rozporządzenia należy uznać za nieobowiązujący, a określony w nim termin za niewiążący.

Dla poparcia argumentacji zawartej w skardze pełnomocnik Spółki "A" i R.K. powołał się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego uchylające decyzje Prezesa Głównego Urzędu Ceł, zapadłe w sprawach o analogicznym stanie faktycznym.

Ponadto wskazano, że skarżąca R.K. wywodzi swój interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu z łączącego ją z spółką "A" stosunku prawnego, który powstał na skutek zawarcia umowy z dnia [...] r. o przeniesienie wierzytelności celnych. Na mocy tej umowy przysługująca Spółce przedmiotowa w niniejszej sprawie wierzytelność o zwrot należności celnych objęta wnioskiem z dnia [...] roku została przeniesiona na R.K.

Według skarżącej art. 22 Konstytucji RP daje wyraz zasadzie wolności gospodarczej, w myśl której w ramach działalności gospodarczej wszystko, co nie jest zakazane przez normę rangi ustawowej, jest dozwolone. Nie istnieje ustawowy zakaz obrotu wierzytelnościami o zwrot należności celnych, co powoduje konieczność przyjęcia dopuszczalności przeniesienia w drodze umowy prawa do zwrotu tych należności na podmiot inny niż pierwotnie uprawniony. Podkreślono też, że przedmiotowe wierzytelności to wierzytelności pieniężne, a obrót wierzytelnościami pieniężnymi w obecnej rzeczywistości społeczno - gospodarczej to normalna praktyka wśród przedsiębiorców.

Dodatkowo podano w skardze, że wobec spółki "A" ukończono wprawdzie w dniu [...] roku postępowanie upadłościowe, ale Spółka nie została dotychczas prawomocnie wykreślona z rejestru handlowego, a więc uznać należy, że Spółka "A" zachowała zdolność występowania w postępowaniach przed organami administracji oraz przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej odrzucenie.

W uzasadnieniu podniósł, że jego zdaniem, wobec ukończenia postępowania upadłościowego ustał byt prawny Spółki, która była stroną postępowania celnego dotyczącego zwrotu należności celnych. Skoro więc skarga została wniesiona w imieniu nieistniejącego już podmiotu to podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] roku, sygn. akt [...] po rozpoznaniu skargi Spółki "A" w P. i R.K. oddalił skargę R.K. i odrzucił skargę Spółki "A".

Oddalając skargę Sąd uznał, że na podstawie umowy z dnia [...] roku o przelew wierzytelności skarżąca R.K. nie nabyła prawa do żądania zwrotu cła, albowiem przepisy ustawy - Prawo celne ani innych ustaw nie wyposażyły podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą w prawo dokonywania sprzedaży zobowiązań celnych, czy sprzedaży uprawnienia do występowania o zwrot cła. Stosunek prawny na tle tego zobowiązania publiczno - prawnego nie jest bowiem kształtowany przez jego strony, lecz bezpośrednio w samej ustawie, a więc nie zależy on, tak jak w prawie cywilnym, od woli podmiotu uprawnionego tego stosunku, lecz od treści norm prawnych zawartych w ustawie. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego cło utożsamiane z podatkiem, będąc zobowiązaniem publicznoprawnym, nie może być także w zakresie uprawnienia do żądania jego zwrotu przedmiotem obrotu cywilnoprawnego.

Niezależnie od tego Sąd stwierdził, że brak podstaw do żądania zwrotu cła przez R.K. wynika z faktu, że nie była ona producentem wymienionych towarów i podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą, a w efekcie nie znajduje w stosunku do niej zastosowania art. 80 ust. 1 ustawy - Prawo celne, jako podstawa zwrotu pobranego uprzednio cła.

Sąd podkreślił też, że zakres przedmiotowy przepisu art. 80 ust. 1 omawianej ustawy nie odpowiada stanowi faktycznemu sprawy, gdyż przepis ten stanowi o surowcach, materiałach, półfabrykatach lub elementach kooperacyjnych zużytych przy wyrobie towarów. Skoro skarżąca R.K. nie jest producentem, to nie zużyła importowanych materiałów do wyrobu towaru, a stosowanie wykładni rozszerzającej nie jest dopuszczalne, zwłaszcza, że stanowi on wyjątek od zasady ustalonej w art. 4 ust. 1 Prawa celnego, zgodnie z którą przywóz towarów z zagranicy podlega cłu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę Spółki "A" jako niedopuszczalną, ponieważ uznał, że została wniesiona przez nieuprawniony podmiot. Sąd stwierdził, że jedną z przyczyn powodujących rozwiązanie spółki w świetle art. 262 pkt 3 k.h. jest ogłoszenie upadłości, z tym zastrzeżeniem, że rozwiązanie następuje dopiero po ukończeniu postępowania upadłościowego (art. 278 k.h.). Z rozwiązaniem spółki łączy się wykreślenie jej z rejestru handlowego, spółka traci osobowość prawną i przestaje istnieć jako podmiot prawny (uchwała SN z dnia 25 maja 1995 r. III CZP 64/95 OSNC 1995/11/150 lex nr 4247). Powołał się również na aktualny, w jego ocenie, pogląd M. Allerhandą wyrażony [w]: "Kodeks Handlowy - spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" t. 2, wyd. Park, uwaga 1 do art. 278 str. 140, że w takim przypadku przepis art. 278 kh nie wymagał dla rozwiązania spółki wykreślenia jej z rejestru handlowego. Wpis o wykreśleniu nie miał znaczenia konstytutywnego, lecz jedynie deklaratywne.

Wreszcie w uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że uznał za prawidłowe zastosowanie w sprawie przepisów ustawy - Prawo celne (art. 289 kodeksu celnego) i przepisów o trybie zwrotu, w tym znaczeniu, że jeżeli wniosek o zwrot cła został złożony organowi celnemu po 1 stycznia 1998 roku, to podstawą prawną zwrotu cła pobranego od towarów dopuszczalnych do obrotu na polskim obszarze celnym na podstawie ustawy Prawo celne stanowi rozporządzenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 19 czerwca 1996 r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą (Dz. U. Nr 71 poz. 314 ze zm.).

Spółka "A" oraz R.K., reprezentowani przez działającego w ich imieniu radcę prawnego B.F., wnieśli skargę kasacyjną od powyższego wyroku na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270). Skarżący zarzucili zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego: art. 2, 20 i 22 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, art. 80 ust. 1 ustawy - Prawo celne z 1989 roku, art. 58 ust. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 277 k.h. i wnieśli na podstawie art. 188 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o uchylenie wyroku, rozpoznanie skargi oraz o orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ celny na rzecz R.K. lub Spółki "A" cła w kwocie [...] zł i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Odnośnie skargi kasacyjnej wniesionej w imieniu R.K. autor kasacji zarzucił, że naruszenie wskazanych w podstawie kasacji przepisów Konstytucji RP nastąpiło poprzez: bezpodstawne ograniczenie wolności działalności gospodarczej podmiotów gospodarczych i innych osób, pomimo dopuszczalności takiego ograniczenia tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes społeczny, ograniczenie polegające na przyjęciu szczególnej wykładni stosowania prawa w dziedzinie zobowiązań publicznoprawnych, opartej na regule "dozwolone jest tylko to co prawo przewiduje", preferującej bezpodstawne wzbogacenie Skarbu Państwa kosztem innych osób fizycznych i podmiotów gospodarczych i bezpodstawne przyjęcie niemożności dokonania cesji wierzytelności o zwrot cła.

Naruszenie zaś przepisu art. 80 ust. 1 ustawy - Prawo celne nastąpiło, zdaniem pełnomocnika skarżących, poprzez bezpodstawne przyjęcie, że R.K. w świetle umowy cesji wierzytelności nie wstąpiła skutecznie w uprawnienia cedenta - producenta towarów - do żądania zwrotu cła.

Autor kasacji podniósł, że dotychczasowe stanowisko doktryny i judykatury dotyczące autonomiczności i partykularyzmu sfery zobowiązań publicznoprawnych w świetle unormowań konstytucyjnych i ustawowych należy jednak uznać za niesłuszne, gdyż narusza ono konstytucyjne zasady ochrony swobody działalności gospodarczej, własności prywatnej i praw majątkowych oraz przede wszystkim przeczy zasadom demokratycznego państwa prawa i zasadom sprawiedliwości społecznej.

W przypadku skargi kasacyjnej wniesionej w imieniu spółki "A" zarzucono, że naruszenie przepisu art. 277 k.h. nastąpiło poprzez bezpodstawne uznanie, że spółka z o.o. traci byt prawny po ukończeniu postępowania upadłościowego, lecz przed wykreśleniem z rejestru handlowego, co spowodowało odrzucenie skargi z naruszeniem przepisu art. 58 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Autor skargi kasacyjnej zwrócił także uwagę na to, że na podmiotach gospodarczych nie tylko ciążą obowiązki publiczno-prawne, ale w przypadkach wskazanych w ustawach mają one też określone uprawnienia (np. prawo do żądania zwrotu cła). Podkreślił, że spółka "A" złożyła wniosek o zwrot cła dnia [...] r. będąc już wówczas w trudnej sytuacji finansowej. Bezprawna przewlekłość postępowania celnego spowodowała, że przed wydaniem decyzji ogłoszona została upadłość Spółki. Jeszcze jednak przed ogłoszeniem upadłości Spółka skutecznie zbyła wierzytelność celną skarżącej R.K., która wstąpiła do postępowania celnego w charakterze strony. Według autora kasacji żadna z ustaw odnoszących się do zobowiązań publicznoprawnych nie wprowadza ograniczeń w stosowaniu instytucji cywilnoprawnych, takich chociażby jak cesja wierzytelności podatkowej lub celnej. Stąd też skarżąca R.K. będąc cesjonariuszem umowy z dnia [...] roku skutecznie wstąpiła w uprawnienia cedenta do żądania zwrotu cła.

W skardze kasacyjnej wskazano również, że wobec stanowiska organów celnych, odmawiającego R.K. przymiotu strony, do postępowania celnego z ostrożności procesowej przyłączyła się też Spółka udzielając skarżącej pełnomocnictwa do reprezentowania jej prawa w tym postępowaniu (pełnomocnictwo udzielone przez Syndyka Masy Upadłości dnia [...] roku).

Autor kasacji nie zgodził się także ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że dla rozwiązania spółki z o.o. nie jest wymagane jej wykreślenie z rejestru handlowego. Wskazał, że w innym komentarzu (Kodeks Handlowy - Komentarz - Wydawnictwo Prawnicze PWN - Warszawa 1998 pod redakcją Kazimierza Kruczalaka str. 358 teza 3) jest odmienny pogląd od poglądu M. Allerhanda, na który powoływał się Sąd.

Podniesiono też, że zgodnie z obowiązującym przepisem art. 272 k.s.h. rozwiązanie spółki następuje z chwilą jej wykreślenia z rejestru. Stanowisko takie umacnia dodatkowo regulacja zawarta w art. 273 k.s.h., a odmienna interpretacja tych przepisów i w konsekwencji odrzucenie skargi Spółki "A" narusza art. 58 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 277 k.h.

W skardze kasacyjnej podkreślono również, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd w ogóle nie odniósł się do kwestii braku podstawy prawnej do odmowy zwrotu cła przez organ celny z powodu naruszenia terminu do złożenia wniosku. W części tej skarżący w całości podtrzymali swoje dotychczasowe stanowisko, które nie powinno w ich ocenie budzić wątpliwości prawnych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu wskazał między innymi, że ustawa z 28 grudnia 1989 roku - Prawo celne nie przewidywała przeniesienia uprawnień i obowiązków celnych. Wobec tego próba cesji na ówczesnej płaszczyźnie celnej była nieskuteczna.

Dyrektor Izby Celnej podał także, że w stanie prawnym przedmiotowej sprawy już samo ogłoszenie upadłości przesądzało o utracie bytu prawnego spółki kapitałowej. Nie było potrzebne wykreślenie z rejestru, wpis sądowy miał charakter deklaratywny.

Wyrokiem z dnia [...] roku sygn. akt [...] Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej R.K. oraz Spółki "A" w P. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnymi oraz zasądził od Dyrektora Izby Celnej na rzecz R.K. i spółki "A" w P. solidarnie kwotę [...],- zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że nie podzielił stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odnośnie autonomii prawa celnego w takim pojęciu, jakie zostało przedstawione w zaskarżonym wyroku. Nie ulega bowiem wątpliwości, że prawo celne wchodzi w zakres konstytucyjnego systemu prawa, składającego się z elementów wzajemnie ze sobą powiązanych. Na podstawie tych różnorodnych powiązań formułuje się zasadę spójności albo jednolitości systemu prawa. Sąd zwrócił uwagę na to, że poszczególne dziedziny prawa różnią się oczywiście między sobą przedmiotem regulacji, ale te odmienności nie mają jednak nic wspólnego z autonomią dziedzin prawa. Dalej wskazał, że przytoczone w podstawie kasacji przepisy Konstytucji RP statuują zasadę społecznej gospodarki rynkowej i zasadę wolności działalności gospodarczej. Ta ostatnia zasada gwarantuje natomiast wszystkim podmiotom swobodę działalności gospodarczej, a ograniczenia tej działalności są dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. W świetle tej zasady przyjęta w zaskarżonym wyroku wykładnia stosowania prawa w dziedzinie zobowiązań publicznoprawnych oparta na regule "dozwolone jest tylko to co prawo przewiduje" nie jest właściwa. W uzasadnieniu wyroku podkreślono też, że Sąd I instancji nie uwzględnił konstytucyjnej zasady swobody działalności gospodarczej mającej także zastosowanie w stosunkach zobowiązaniowych i całkowicie pominął treść art. 509 k.c. przy ocenie skuteczności prawnej przelewu wierzytelności celnej. Będąca przedmiotem sporu wierzytelność o zwrot cła nie miała charakteru osobistego, w związku z tym jej przelew byłby niedopuszczalny w przypadku, gdyby pozostawał w sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne. Żaden przepis tej ustawy, a więc i art. 80 ust. 1 nie zakazuje przelewu wierzytelności, której przedmiotem jest zwrot cła. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanie w powołanym przepisie producenta jako podmiotu uprawnionego do żądania zwrotu cła nie jest tożsame z zakazem zbycia przez ten podmiot wierzytelności na rzecz osoby trzeciej.

W związku z powyższym uzasadniona jest konkluzja, że przepisy ustawy - Prawo celne nie zawierały normy zakazującej dokonanie przez producenta przelewu na osobę trzecią przysługującej producentowi w stosunku do organu celnego wierzytelności o zwrot należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy w postaci surowców, materiałów, półfabrykatów lub elementów kooperacyjnych zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych za granicę.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uzasadniona jest także kasacja wniesiona przez Spółkę "A". Odrzucenie przez Sąd I instancji skargi wniesionej przez tę Spółkę na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł nastąpiło bowiem z naruszeniem art. 58 1 pkt 5 ustawy procesowej. Sąd I instancji błędnie bowiem przyjął, że Spółka ta po ukończeniu postępowania upadłościowego ulega rozwiązaniu i przestała istnieć jako podmiot. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że odnośnie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością chwilą utraty zdolności prawnej i sądowej jest wykreślenie spółki z rejestru handlowego. Stwierdził, że jeśli utrata zdolności prawnej i zdolności sądowej miałaby nastąpić w innej chwili niezbędny byłby wyraźny przepis normujący taką sytuację i powołał się na postanowienie SN z dnia 9 września 1999 r. I CKN 982/98 OSNC 1999/7-8/142.

Podkreślił, że normy takiej nie zawiera powołany w zaskarżonym wyroku art. 278 § 1 k.h., zgodnie z którym w przypadku upadłości spółki rozwiązanie następuje dopiero po ukończeniu postępowania upadłościowego. Postępowanie upadłościowe zastępuje likwidację spółki, stąd tak jak w odniesieniu do likwidacji dopiero wykreślenie spółki z rejestru handlowego powoduje ustanie jej bytu prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny stanął więc na stanowisku, że pomimo zakończenia postępowania upadłościowego Spółki "A" postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] r. sygn. akt [...], skoro Spółka ta nie została wykreślona z rejestru handlowego, to tym samym nie przestała istnieć jako podmiot prawny i nie utraciła zdolności sądowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że kontrola sądów administracyjnych ogranicza się do zbadania, czy organy administracji, w przedmiotowej sprawie organy celne, naruszyły prawo.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie, zgodnie z art. 190 cytowanej ustawy Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W uzasadnieniu cytowanego wyroku z dnia [...] roku - sygn. akt [...] Naczelny Sąd Administracyjny uznając za zasadną skargę kasacyjną skarżących stwierdził, że przelew wierzytelności o zwrot cła byłby niedopuszczalny tylko wtedy, gdyby pozostawał w sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne. Żaden zaś przepis tej ustawy nie zakazuje przelewu wierzytelności, której przedmiotem jest zwrot należności celnych. Wskazanie natomiast producenta jako podmiotu uprawnionego do żądania zwrotu cła nie może być utożsamiane z zakazem zbycia przez ten podmiot wierzytelności na rzecz osoby trzeciej.

Wobec powyższego należy przyjąć, że R.K. na podstawie umowy cywilnoprawnej z dnia [...] r. zawartej z Spółką "A" skutecznie nabyła przedmiotową wierzytelność o zwrot cła importowego - uiszczonego przez Spółkę w związku z przywozem w 1997 r. na polski obszar celny puree brzoskwiniowego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził też, że skoro Spółka "A", pomimo ukończenia postępowania upadłościowego, nie została prawomocnie wykreślona z rejestru handlowego, to nie utraciła swego bytu prawnego, a więc i przymiotu strony w niniejszym postępowaniu.

Ponadto wskazał, że Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku nie odniósł się do zarzutów kwestionujących zasadność odmowy zwrotu cła ze względu na złożenie wniosku o jego zwrot po upływie terminu określonego w rozporządzeniu Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 19 czerwca 1996 r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę ponownie będąc związany stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego skoncentrował się na wyjaśnieniu tego, czy organy celne, odmawiając zwrotu należności celnych objętych wnioskiem z dnia [...] roku, skierowanym do Dyrektora Urzędu Celnego, działały zgodnie z prawem.

W pełni uzasadniony okazał się zarzut pełnomocnika skarżących dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 roku - Prawo celne (tekst jednolity Dz. U. z 1994 roku, Nr 71, poz. 312 z późniejszymi zmianami) należności celne pobrane od towarów przywiezionych z zagranicy w postaci surowców, półfabrykatów lub elementów kooperacyjnych, zużytych przy wyrobie towarów wymienionych w obrocie towarowym z zagranicą zwraca się producentowi tych towarów w terminie 30 dni od dnia wywozu.

Słusznie więc w skardze wskazano, że przepis ten określa warunki konieczne i zarazem wystarczające do ubiegania się o zwrot cła w tym trybie.

Art. 80 ust. 2 powołanej ustawy zawierał upoważnienie dla Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą do określenia w drodze rozporządzenia trybu zwrotu należności celnych od towarów określonych w ust. 1 tego artykułu.

Minister Współpracy Gospodarczej z Zagranicą w rozporządzeniu z dnia 19 czerwca 1996 r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą (Dz. U. Nr 71, poz. 344 z p/późniejszymi zmianami) zamieścił przepis zobowiązujący producenta towarów do złożenia wniosku o zwrot cła w terminie nie późniejszym niż w ciągu 30 dni od dnia wywozu towaru.

Przepis ustawy upoważnił Ministra jedynie do określenia trybu zwrotu należności celnych. Przepis wykonawczy mógł więc regulować zasady postępowania organów celnych w zakresie zwrotu tych należności, a nie mógł ustanawiać dodatkowych obowiązków dla podmiotów, które ubiegały się o zwrot cła. Tym bardziej Minister Współpracy Gospodarczej z Zagranicą nie był upoważniony do ustanawiania terminu, po upływie którego nie można wystąpić o zwrot należności celnych.

Rozporządzenie może być bowiem wydane wyłącznie na podstawie kompetencji prawodawczej udzielonej przez ustawę i nie może wykraczać poza ramy wskazane w normie kompetencyjnej (tu: art. 80 ust. 2 ustawy Prawo celne).

Rozważając zatem zagadnienie, czy przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji określały termin, w którym producent winien złożyć wniosek o zwrot cła należy mieć na uwadze jedynie przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne.

Analiza przepisów tej ustawy prowadzi zaś do wniosku, że ustawodawca takiego terminu nie określił. Z wykładni językowej art. 80 ust. 1 cytowanej ustawy wynika jedynie obowiązek nałożony na organ celny polegający na zwrocie należności celnych w terminie 30 dni od dnia wywozu towarów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] r. w sprawie [...] a mianowicie, że wniosek o zwrot cła może być złożony nawet po upływie terminu 30 dni od dnia wywozu towaru. Jednocześnie Sąd nie zgadza się z poglądem wyrażonym w tej kwestii w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 roku sygn. akt III AZP 10/93 (OSNC 1994/4/78).

Przepis art. 80 ust. 1 Prawa celnego nie ograniczał przecież w czasie praw podmiotu uprawnionego, który zamierzał złożyć wniosek o zwrot należności celnych. Organy celne powinny więc jedynie ustalić, czy zostały spełnione przesłanki zwrotu cła importowego zapłaconego za puree brzoskwiniowe, określone w art. 80 ust. 1 omawianej ustawy, a w szczególności, czy wykazano, że ten towar został zużyty do wyrobu maggi pomarańczowo-brzoskwiniowej wywiezionej następnie poza polski obszar celny.

Przyjmując natomiast, że ustawa określa termin do złożenia wniosku o zwrot cła organy celne dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Organ ponownie rozpoznający sprawę weźmie pod uwagę powyższe oraz to, że R.K. w oparciu o umowę z dnia [...] roku skutecznie nabyła od spółki "A" wierzytelność dotyczącą zwrotu przedmiotowego cła.

Jednocześnie organy celne winny mieć na względzie zmianę stanu prawnego wprowadzoną przepisami ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68 poz. 623).

W tej sytuacji Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] roku orzekając na mocy art. 145 § 1 pkt 1a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach postanowiono zgodnie z art. 200 i 202 § 2 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w z art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271) i § 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1995 r. w sprawie wpisu od skarg na decyzje administracyjne oraz inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej (Dz. U. Nr 117 poz. 563 ze zm.) oraz § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz. U. Nr 163 poz., 1348 ze zm.).

O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ B . Sokołowska /-/ W. Długaszewska /-/ M. Lorych -Olszanowska