Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 754/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 922 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2021 r. sprawy ze skargi H.P. na decyzję Dowódcy [...] z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dowódcy [...] z dnia [...] r., Nr [...], II. zasądza od Dowódcy [...] na rzecz strony skarżącej H.P. kwotę 200 zł (dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...] Dowódca [...] po rozpatrzeniu odwołania H.P. utrzymał w mocy decyzję Dowódcy [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie z wniosku skarżącej o wypłatę należności pieniężnych w związku ze śmiercią żołnierza zawodowego.

Decyzja ta zapadła w następującym stanie sprawy. Dnia 18 czerwca 2020 r. H.P. złożyła wniosek o wypłaty należności finansowych po zmarłym w dniu [...] kwietnia 2020 r. żołnierzu zawodowym por. K.J.. We wniosku wskazała, że jest jedynym spadkobiercą zmarłego. Do wniosku załączyła akt poświadczenia dziedziczenia, z którego wynikało, że z mocy ustawy nabyła w całości spadek po zmarłym jako zstępna dziadków spadkodawcy.

Po przeprowadzeniu postępowania Dowódca [...] umorzył postępowanie w sprawie. W motywach tego rozstrzygnięcia organ I instancji powołał się na art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.) i wskazał, że zgodnie z art. 98 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz. U. z 2020, poz. 860; dalej s.w.z.z.) w razie śmierci żołnierza zawodowego odprawa pośmiertna przysługuje małżonkowi, a w razie braku małżonka - kolejno: dzieciom, rodzicom, dziadkom, wnukom, albo rodzeństwu. W przepisie tym i zawartym w nim katalogu osób uprawnionych brak jest zstępnych dziadków żołnierza. Dlatego też w ocenie organu wnioskodawczyni nie posiada legitymacji do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze strony, a tym samym należało umorzyć postępowanie administracyjne w sprawie.

2. W odwołaniu skarżąca podniosła, że jej wniosek dotyczył wszystkich należności finansowych po zmarłym stanowiących prawa majątkowe podlegające dziedziczeniu i nie został załatwiony w całości.

3. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Dowódca [...] wskazał, że materialnoprawną podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 98 ust. 2 s.w.z.z., który ściśle określa krąg osób uprawnionych do otrzymania należności pieniężnych po zmarłym żołnierzu zawodowym. Podał również, że zgodnie z art. 922 § 2 kodeksu cywilnego nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby, co, zdaniem organu, wskazuje na to, że należności związane ze śmiercią żołnierza zawodowego nie wchodzą w skład spadku. Skoro postępowanie zostało wszczęte przez osobę nie uprawnioną do otrzymania należności, było ono bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu.

4. W skardze wniesionej do tutejszego sądu z zachowaniem terminu H.P. zarzuciła decyzji:

1) naruszenie art. 28 k.p.a. przez błędne uznanie, że nie jest stroną postępowania;

2) naruszenie art. 922 kodeksu cywilnego w związku z art. 98 s.w.z.z. przez błędne uznanie, że należności pieniężne żołnierza istniejące w chwili jego śmierci nie są należnościami cywilnoprawnymi i nie wchodzą w skład spadku po zmarłym żołnierzu;

3) naruszenie art. 21 ust. 1 oraz art. 64 § 1 i § 2 Konstytucji RP przez pozbawienie skarżącej należności pieniężnych przypadających jej z tytułu dziedziczenia w przypadku śmierci żołnierza zawodowego.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie poniesionych kosztów sądowych. W uzasadnieniu skargi rozwinęła zarzuty podnosząc, że przepisy art. 98 s.w.z.z. nie zostały zharmonizowane z regulacjami spadkowymi, tak jak np. art. 631 kodeksu pracy, a rozstrzygnięcie organu ogranicza konstytucyjne prawo strony do dziedziczenia.

5. Odpowiadając na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji i wniósł o oddalenie skargi podkreślając, że należności, których dotyczy sprawa nie są należnościami żołnierza zawodowego, które wypracował w związku z okresem swojej służby, ale należnościami, które przysługują tylko i wyłącznie wskazanym w art. 98 s.w.z.z. członkom rodziny zmarłego żołnierza. Z tych powodów powoływanie się art. 631 kodeksu pracy jest niewłaściwe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Sąd nie jest przy tym związany wnioskami i zarzutami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Sprawa została rozpoznana, po zawiadomieniu stron i umożliwieniu im wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem orzeczenia na posiedzeniu niejawnym, zarządzonym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).

7. Odnosząc się do pełnego kontekstu prawnego sprawy wskazać należy, że spadek to ogół praw i obowiązków należących do spadkodawcy w chwili jego śmierci i przechodzących na jego następców prawnych. Co do zasady dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki o charakterze majątkowym i nieosobistym. Ponieważ dziedziczenie ma charakter uniwersalny i podlega ochronie konstytucyjnej zakres przedmiotowy prawa do spadku jest szerszy i obejmuje również prawa majątkowe nie mające stricte charakteru cywilnego. Taka szeroka gwarancja i ochrona prawa do dziedziczenia znajduje oparcie w normach Konstytucji RP. Zgodnie bowiem z jej art. 21 ust. 1 Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia. Z kolei art. 64 ust. 1 Konstytucji stanowi, że każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia.

Konstytucja nie definiuje pojęcia innego (niż własność) prawa majątkowego i nie ogranicza jego zakresu przedmiotowego. Choć pojęcie to zaczerpnięto z cywilistyki nie oznacza to, że chodzi w nim tylko o prawa ściśle cywilne lub też podlegające wyłącznie regulacji prawa prywatnego. Za prawa majątkowe uznaje się bowiem wszystkie prawa mające wartość majątkową mogące stanowić składnik majątku jednostki lub służyć realizowaniu jej interesów (por. L. Garlicki, S. Jarosz-Żukowska Sylwia w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, M. Zubik, LEX, tezy do art. 64 oraz powołane tam wyroki Trybunału Konstytucyjnego). Z tych względów uznaje się, że konstytucyjna ochrona praw majątkowych nie ogranicza się tylko do katalogu praw przewidzianych w kodeksie cywilnym (szerzej prawie prywatnym), ale również do praw mogących być przedmiotem odrębnych regulacji prawnych (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., K 8/10, pkt III.13.4.3). Potwierdza to judykatura i orzecznictwo zaliczając do praw podlegających dziedziczeniu również prawa majątkowe podlegające innym regulacjom, w szczególności prawu pracy lub ustawom regulującym stosunki zbliżone do stosunków pracy (por. E. Skowrońska-Bocian, J. Wierciński Jacek, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom VI. Spadki, red. J. Gudowski, LEX, tezy do art. 922).

8. Sukcesja określonych praw majątkowych może być przedmiotem regulacji szczególnej. Zasada ta znajduje wsparcie w art. 922 § 2 kodeku cywilnego, zgodnie z którym nie należą do (ogólnego) spadku prawa, które z chwilą śmierci spadkodawcy przechodzą na oznaczone osoby. Do takich odrębnych regulacji zalicza się przepisy prawa pracy – art. 631 § 2 kodeksu pracy (prawa majątkowe ze stosunku pracy) i art. 93 § 1 - § 7 kodeksu pracy (odprawa pośmiertna) oraz wzorowane na prawie pracy regulacje zawarte w tzw. pragmatykach służbowych, w tym w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych dotyczące praw majątkowych wymienionych w art. 73 ust. 2 i art. 98 ust. 1 s.w.z.z.

Te uregulowania nie mogą jednak być rozpatrywane z pominięciem gwarancji konstytucyjnych. Generalną zasadą sukcesji praw majątkowych szczególnych (praw wynikających ze stosunku pracy i stosunków służbowych) nie jest bowiem wyłączenie sukcesji, lecz wprowadzenie preferencji dla najbliższych członków rodziny przez wyznaczenie kolejności uprawnionych. Prawa te, zgodnie z przepisami szczególnymi przechodzą bowiem w pierwszej kolejności na oznaczone w ustawie osoby (por. 631 § 2 zdanie 1 i art. 93 § 4 pkt 1 i 2 kodeksu pracy oraz art. 73 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 oraz art. 98 ust. 2 s.w.z.z.). Takie rozwiązanie znajduje uzasadnienie historyczne i genetyczne głównie w tym, że celem odprawy pośmiertnej i innych świadczeń wypłacanych w razie śmierci pracownika lub osoby pozostającej w stosunku służbowym jest zapewnienie rodzinie osoby zmarłej środków finansowych w ciężkiej dla nich sytuacji życiowej (por. M. Gersdorf, M. Raczkowski, K. Rączka, Kodeks pracy. Komentarz, tezy do art. 93, SIP LEX, także P. Walorska, Staż pracy, Rozdział 3, LEX).

9. Kwestia wprowadzenia takiego uprzywilejowania i szczególnych, innych niż przewidziane prawem spadkowym zasad sukcesji, nie budzi zastrzeżeń i znajduje oparcie w genezie świadczeń wypłacanych w razie śmierci zatrudnionego członka rodziny. Problem dotyczy jednak tego co się dzieje w przypadku braku osób uprawnionych na podstawie przepisów szczególnych (czy w takiej sytuacji powstałe z momentem śmierci spadkodawcy prawa majątkowe wywodzone ze stosunku zatrudnienia pracy, służby, itd. przechodzą na spadkobierców na zasadach ogólnych).

W świetle zasad i normatywów konstytucyjnych odpowiedź powinna być twierdząca. Kwestię tę dookreślają również ustawy, ale niestety nie jest to praktyka konsekwentnie stosowana we wszystkich regulacjach. Rozwiązanie zgodne z konstytucyjną ochroną dziedziczenia praw majątkowych zawiera przepis art. 631 § 2 zd. 2 kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem w razie braku osób uprawnionych do nabycia prawa, o których mowa w zdaniu 1 art. 631 § 2 - prawa majątkowe ze stosunku pracy wchodzą w skład spadku i przechodzą na spadkobierców na zasadach ogólnych. Podobnie w wielu innych aktach prawnych, dotyczących szczególnych stosunków zatrudnienia lub wykonywania funkcji publicznej funkcjonują rozwiązania podobne, odwołujące się do prawa pracy i zawierające klauzulę przewidzianą art. 631 § 2 zd. 2 kodeksu pracy (por. przykładowo art. 39 ust. 2 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, tekst jedn. Dz.U z 2018 r., poz. 1799 oraz art. 101 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. z 2020 r., poz. 2072).

Zastrzeżenia takiego, jak w zdaniu drugim art. 631 § 2 kodeksu pracy nie zawiera ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. To zaś zdaniem organu świadczy o tym, że regulacja dotycząca kręgu osób uprawnionych wskazanych w art. 98 ust. 2 s.w.z.z. jest kompletna i nie może być uzupełniana (tzw. zasada numerus clausus). Zdaniem sądu taka wykładnia jest zbyt wąska i prowadzi do rezultatu, którego nie można zaakceptować ze względów aksjologicznych. Brak wyraźnej regulacji prawnej zawartej w pragmatyce nie jest bowiem przeszkodą do uznania praw podmiotowych spadkobierców, gdyż prawo do dziedziczenia znajduje oparcie konstytucyjne. Za taką interpretacją przemawia art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, który stwierdza, że wszystkie prawa majątkowe muszą podlegać ochronie prawnej. Z tego przepisu wyprowadza się nie tylko powinność pozytywnego ustanowienia przepisów i procedur udzielających ochrony prawnej prawom majątkowym, ale także obowiązek negatywny - powstrzymania się od przyjmowania regulacji, które owe prawa mogłyby pozbawić ochrony prawnej lub też ochronę tę ograniczać (por. P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, LEX, tezy do art. 64 ust. 2 i powołane tam poglądy.

10. Podkreślić należy, że punktem odniesienia potrzeby ochrony rozważanego prawa majątkowego powinna być zasada "równa ochrona prawna w ramach tych samych kategorii praw" (por. L. Garlicki, S. Jarosz-Żukowska Sylwia w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, M. Zubik, LEX, tezy do art. 64 i powołane tam wyroki Trybunału Konstytucyjnego). Zasada ta dotyczy przy tym nie tylko ustawodawcy w zakresie jego kompetencji prawodawczych, ale również praworządnych organów i sądów, których obowiązkiem jest dbałość o to, by zasada równości była zachowana i przestrzegana w sferze stosowania prawa. To, że stosunek służbowy, jako szczególny stosunek prawny łączący osoby zatrudnione z państwem, podlegający z reguły regulacjom administracyjnoprawnym, nie jest tożsamy ze stosunkiem pracy nie ma znaczenia dla istoty i przedmiotu rozważanych w sprawie praw majątkowych. Cele i funkcje świadczeń pieniężnych, wypłacanych najbliższym zmarłego pracownika lub śmierci osoby zatrudnionej w ramach stosunku służbowego, są bowiem takie same.

Odprawa pośmiertna i inne świadczenia przysługujące uprawnionym w razie śmierci zatrudnionego, bez względu na typ danego stosunku prawnego, zaliczają się bowiem do tej samej kategorii praw majątkowych, tym bardziej, że skutki wygaśnięcia stosunku służbowego z powodu śmierci funkcjonariusza ocenia się zasadniczo tak samo jak prawne następstwa śmierci pracownika i ustania stosunku pracy (por. I. Sierpowska, Śmierć w ujęciu prawa administracyjnego, Warszawa 2020, rozdział 2, punkt 2.2. i powołane tam poglądy).

11. Dlatego dla zakresu ochrony dziedziczenia prawa majątkowego nie ma znaczenia, czy prawo to powstaje w razie śmierci pracownika, żołnierza, czy jakiegoś innego funkcjonariusza służb publicznych. Rodzaj stosunku zatrudnienia w odniesieniu do konstytucyjne chronionego prawa do dziedziczenia praw majątkowych po zmarłym nie może bowiem stawiać w gorszej sytuacji jego spadkobierców. Przyjęcie stanowiska prezentowanego przez organy powadziłoby do niedozwolonego zróżnicowania sytuacji spadkobierców, mimo tego, że charakter przedmiotowego prawa majątkowego jest taki sam, jak świadczenia wypłacanego w razie śmierci pracownika lub innych osób, w których regulacja prawna jest wyraźnie regulowana w ustawach szczególnych. Różnicowałoby to również w sposób nieakceptowalny sytuację podmiotów zobowiązanych w zależności od tego, czy są oni pracodawcami czy organami państwowymi, których łączył ze zmarłym stosunek pracy albo stosunek służbowy (sytuacja pracodawców byłaby ewidentnie gorsza).

12. Za takim stanowiskiem przemawia również argument z porównania pragmatyk pod względem standardów ochrony prawa do dziedziczenia. Mianowicie rozwiązanie identyczne lub bardzo zbliżone (w zasadzie tożsame tylko inaczej sformułowane) do art. 98 ust. 2 s.w.z.z. znajdują się w przepisach:

- art. 116 ustawy z dnia z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 360),

- art. 120 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 305),

- art. 100 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1123),

- art. 91 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o służbie funkcjonariuszy Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego (Dz.U. z 2020 r., poz. 1221),

- art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1921),

- art. 131 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 27),

- art. 101 ust. 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (tekst jedn. Dz.U. z 2020, poz. 848). W tych ustawach nie ma wyraźnego uregulowania sytuacji braku osób uprzywilejowanych, co mogłoby wskazywać na szczególną regulację stosunków służbowych.

Jednak w art. 251 ust. 5 ustawy o z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2020 r. poz. 505) znajduje się postanowienie, zgodnie z którym w przypadku nieujawnienia osób, o których mowa w ust. 1-3 (czyli członków rodziny powołanych w pierwszej kolejności do otrzymania świadczeń pośmiertnych, świadczenia te wchodzą w skład masy spadkowej). Również w art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 885) - w razie śmierci osoby podlegającej kwalifikacji wojskowej odbywającej służbę zastępczą członkom jej rodziny przysługuje odprawa pośmiertna na zasadach przewidzianych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (co oznacza również zastosowanie art. 631 § 2 zd. 2 kodeksu pracy).

13. O ile zatem organ próbuje, choć dla sądu są to argumenty zdecydowanie nie wystarczające, wywodzić brak uprawnień skarżącej z faktu, że pragmatyka żołnierzy zawodowych nie zawiera wyraźnej regulacji prawnej, a stosunek służbowy żołnierza nie jest tym samym co stosunek pracy, to nie da się racjonalnie tego stanowiska obronić na tle innych ustaw regulujących szczególne stosunki zatrudnienia, w tym klasyczne stosunki służbowe, jak w przypadku funkcjonariuszy służb Krajowej Administracji Skarbowej. Pogląd, że zakres prawa do dziedziczenia praw majątkowych w przypadku śmierci żołnierza zawodowego jest mniejszy, niż w przypadku śmierci funkcjonariusza służby skarbowej lub osoby odbywającej zastępczą służbę wojskową byłby ewidentnie niezgodny z konstytucyjnie chronionym zasadami ochrony dziedziczenia i równości prawa do sukcesji tych samych kategorii praw majątkowych. Milczenie ustawodawcy (jak w przypadku ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) w perspektywie podanych argumentów należy zatem odczytać nie jako wyłączenie (odebranie) prawa do sukcesji generalnej w braku osób korzystających z pierwszeństwa tylko za brak regulacji szczególnej, którą należy uzupełnić pozytywną regulacją ogólną czyli art. 922 § 1 kodeksu cywilnego). Takiego zakazu bowiem ustawa szczególna wprost nie zawiera, a pogląd organu jest tylko jedną z dwóch możliwych wykładni, w tym przypadku wykładni, która dla sądu jest słabsza argumentacyjnie i niespójna aksjologicznie.

Przyjęta w niniejszym orzeczeniu wykładnia ma zatem charakter prokonstytucyjny, dopełniający pozytywnie zakres uregulowania przewidzianego służbową pragmatyką. Nie jest to więc wykładnia contra legem, ani też wykładnia, której skutkiem jest zakwestionowanie art. 98 ust. 2 s.w.z.z. wprowadzającego regułę pierwszeństwa sukcesji, tylko wykładnia uznająca, że brak wyraźnego uregulowania sytuacji braku osób uprawnionych do otrzymywania świadczeń pośmiertnych w pierwszej kolejności, a więc wskazanych w art. 98 ust. 2 s.w.z.z. prawo do świadczeń pośmiertnych podlega dziedziczeniu na zasadach ogólnych. Z tych względów przyjąć należy, że w braku osób powołanych do pierwszeństwa w sukcesji praw majątkowych po zmarłym żołnierzu zawodowym, a wymienionych w art. 98 ust. 2 s.w.z.z., prawa te nabywają na zasadach ogólnych spadkobiercy zmarłego, którzy legitymują się prawem do spadku. W niniejszej sprawie osobą taką jest wyłącznie skarżąca, a jej tytuł do dziedziczenia został jednoznacznie wykazany.

14. Odnosząc się w szerszym aspekcie do powyższych konstatacji wskazać należy, że różnica stanowisk między organami a sądem sprowadza się w istocie do doktrynalnej różnicy w postrzeganiu współczesnego systemu prawa. Dla organu system prawa pozytywnego jest tworem zamkniętym, ściśle sformalizowanym i charakteryzującym się kompletnością i pełnością regulacji normodawczych, w którym podmioty stosujące prawo nie wychodzą poza ramy legalizmu i oczekują wyraźnego "rozkazu" od prawodawcy. Jest to dla sądu nieaktualny obraz prawa pozytywnego. Współczesne systemy prawne mają bowiem charakter otwarty, cechujący się wielością źródeł i dynamiką ze wszystkim tego konsekwencjami, jak choćby pogarszającą się jakością prawa stanowionego (tekstów prawnych). Taka sytuacja, w aspekcie współczesnych standardów dotyczących sytuacji prawnej jednostki wobec państwa i ochrony jej praw obywatelskich i praw podmiotowych, wymuszać musi zdecydowanie większy aktywizm w procesie wykładni oraz stosowania prawa i wartościującą, krytyczną postawę interpretatorów wobec tekstów prawnych. Dlatego to, co dla organu jest argumentem za opcją numerus clausus czyli brak wyraźnej regulacji szczególnej braku uprawnionych do sukcesji, w optyce prokonstytucyjnej, dla sądu jest punktem wyjścia do dopełniania treści przepisów prawa pozytywnego w drodze wykładni funkcjonalnej, opartej na normach konstytucyjnych i wspomaganej odwołaniami do innych regulacji prawnych spełniających standardy konstytucyjne, a dotyczących praw tej samej kategorii.

15. Stwierdzając błędną wykładnię art. 73 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 oraz art. 98 ust. 1 s.w.z.z. w zw. z art. 922 § 1 i 2 kodeksu cywilnego w zw. z art. 21 ust. 1 i 64 ust. 1 Konstytucji RP należało uznać, że to naruszenie prawa materialnego miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). Organy dopuściły się w sprawie również istotnego naruszenia przepisów postępowania. Z treści wniosku, co podkreślała skarżąca w odwołaniu wynika, że jego przedmiotem były "należności finansowe" przypadające jej po zmarłym żołnierzu zawodowym, do których to swoje prawa wywodzi z tytułu spadkobrania ustawowego, a nie tylko odprawa pośmiertna. Z treści obu decyzji wynika, że organy odmawiając uwzględnienia wniosku uznały, że zastosowanie w sprawie znajduje przepis szczególny art. 98 s.w.z.z. regulujący prawo do odprawy pośmiertnej. Zakres wniosku był jednak szerszy i organy nie odniosły się wyraźnie do tego, czy zakres rozstrzygnięcia dotyczy całego żądania strony, czy tylko odprawy (z uzasadnienia obu decyzji wynika, że rozważana była jedynie odprawa, a więc tylko jednej z należności, o których mowa jest w ustawie i powoływanych przez organ przepisach). Brak odniesienia się do całego żądania wniosku, a na poziomie drugiej instancji również do zarzut odwołania należy uznać za naruszenie przepisów postępowania to jest art. 7, art. 8, art. 10 ust. 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 mające wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Ze względu na istotę i zakres naruszenia konieczne było również uchylenie decyzji poprzedzającej zaskarżony akt (art. 135 p.p.s.a.). O kosztach postępowania sądowego należnych stronie orzeczono zaś na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 p.p.s.a.

16. W ponowionym postępowaniu organy będą związane przedstawioną wyżej oceną prawną i wskazaniami dotyczącymi konieczności ustalenia, jakie to prawa majątkowe wynikające ze stosunku służbowego zaktualizowały się z chwilą śmierci żołnierza zawodowego, a następnie zastosują przepisy prawa materialnego pragmatyki służbowej z uwzględnieniem, że w braku osób wymienionych w art. 98 ust. 2 s.w.z.z., prawa ta nabyła na zasadach ogólnych skarżąca (art. 153 p.p.s.a.).