Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 4296/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(8) ust. 1, 9 i 12, art. 36(6) ust. 1, art. 36(4) ust. 1, art. 36(5), art. 36(8)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi M.C. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] -[...] marca 2014 r. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] października 2014 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. (dalej jako Komisja II Stopnia), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania M. C. od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w [...], utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego

w 2014 r. z siedzibą w [...] uchwałą nr [...]z dnia [...]kwietnia 2014 r. stwierdziła, że M. C. (dalej skarżący) uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Projekt apelacji został jednolicie oceniony na ocenę niedostateczną przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów,

Pierwszy z egzaminatorów (radca prawny [...]) stwierdziła w protokole, iż:

1. W zakresie zachowania wymogów formalnych: zarzuty w petitum apelacji zostały sformułowane bardzo ogólnie, w paru miejscach wywody nie zostały dokończone.

2. W zakresie prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji: autor pracy nie zauważył szeregu uchybień sądu, mających istotny wpływ na treść orzeczenia (wpływających istotnie na wysokość roszczenia dochodzonego od PZU) polegających na zasądzeniu przez sąd na rzecz powoda kwoty odszkodowania na datę 8 września 2011 r., zamiast na datę 22 luty 2012 r. (na datę zbycia pojazdu), a także zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie

z rzeczy od ubezpieczyciela od daty 4 listopada 201 lr, w sytuacji gdy był on we władaniu pojazdu dopiero od 23 grudnia 2014 r. Apelujący błędnie przyjął,

w świetle okoliczności faktycznych sprawy, iż ubezpieczyciel jest właścicielem pojazdu. Bezpodstawnie powołał naruszenie art. 169 k.c. i kwestionował ustalenia postępowania karnego. Zarzut naruszenia art. 224 § 2 k.c. również nie zostałby przez sąd odwoławczy uwzględniony, albowiem skarżący

w uzasadnieniu zarzutu wskazuje, iż ubezpieczyciel jest właścicielem pojazdu

- a nie jego posiadaczem. Również pozostałe zarzuty, naruszenia art. 471 k.c.

i 475 § 2 k.c. nie zasługują na uwzględnienie albowiem poza powołaniem tych przepisów. Zdający nie uzasadnił w swej pracy, z jakich przyczyn przepisy te zostały przez sąd naruszone.

3. W zakresie poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje: brak podniesienia istotnych zarzutów rzutujących na wysokość zasądzonego przez sąd roszczenia. Brak odniesienia się do nieprawidłowo zasądzonych kosztów procesu w I instancji poprzez obciążenie Pozwanego całością kosztów w sytuacji gdy powództwo zostało uwzględnione jedynie w części (art. 98 k.p.c., 100 k.p.c.).

4. Praca została oceniona, jako mało staranna, zawierajaca drobne błędy.

Drugi z egzaminujących (sędzia [...]) stwierdziła, iż

1. W zakresie zachowania wymogów formalnych: apelacja spełniała częściowo wymogi art. 368 § 1 k.p.c. zawierała wszystkie niezbędne elementy konstrukcyjne (zakres zaskarżenia, zarzuty, uzasadnienie niektórych zarzutów, wniosek apelacji). Niepotrzebne adresy stron i pełnomocników - art. 126 § 2 k.p.c, brak wskazania nazwiska pełnomocnika powoda. Nie było potrzeby wskazywania wpz, gdyż przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna - art. 1261 § 1 k.p.c., art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. i art. 19 k.p.c. Ponadto nieprawidłowa jego wysokość - ponad kwotę zasądzoną od pozwanego. Nieprawidłowy zakres zaskarżenia zaskarżono wyrok w całości, a więc również w części oddalającej powództwo (brak gravamen). Należy wskazywać jednostkę redakcyjną powołanego przepisu art. 233 k.p.c. i 169 k.c. (odpowiednio § 1 i § 2). Ponadto nie może naruszyć sąd art. 233 § 1 przez niewłaściwe zastosowanie. Nieprawidłowa konstrukcja zarzutów naruszenia art. 140 k.c. i 471 k.c. - "poprzez błędne przyjęcie". Naruszenie prawa materialnego może polegać na błędnym zrozumieniu normy prawnej – naruszenie prawa przez błędną wykładnię, czy też błędnym przyjęciu lub zaprzeczeniu związku jaki zachodzi między faktem ustalonym w procesie a normą prawną - naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie tzw. błąd subsumcji.

2. W zakresie prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji: brak w uzasadnieniu apelacji jakiegokolwiek wywodu prawnego, co uniemożliwia zbadanie umiejętności interpretacji przepisów prawa materialnego. Zarzut 1 - niezasadny, błędna konstrukcja. Postawienie zarzutu obrazy art. 233 § 1 k.p.c. nic może polegać na zaprezentowaniu przez skarżącego stanu faktycznego przyjętego przez niego na podstawie własnej oceny dowodów. Skarżący może posługując się wyłącznie argumentami jurydycznymi wykazywać, że sąd I instancji rażąco naruszył ustanowione w przepisie zasady oceny wiarygodności i mocy dowodów i że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Brak jest podstaw do kwestionowania zeznań świadka ty i ko na tej podstawie, że jest on znajomym powoda. Zarzut 2 nietrafny, brak uzasadnienia. Zarzut 3 brak uzasadnienia. Zarzut 4 niezasadny pozwany nie był właścicielem pojazdu. Zarzuty 5 i 6 brak uzasadnienia. Nietrafne komentarze, apelacja nigdy nie będzie pierwszym pismem w sprawie.

3. W zakresie poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje: częściowo zgodne z interesem klienta, ponieważ zasadne było wniesienie apelacji. Zakres zaskarżenia nie jest zgodny z interesem klienta, ponieważ apelacja nie zostanie uwzględniona w całości, co narazi go na koszty procesu w postępowaniu apelacyjnym - przegra w ponad 50 %.

4. Egzaminator język, styl i staranność pracy ocenił, jako mierne, bowiem praca nie zawierała przemyślanej koncepcji, była chaotyczna. Fakt, że zdający wskazał przepisy prawa wymienione w opisie istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa cywilnego nie był wystarczający do dokonania pozytywnej oceny pracy, ponieważ żaden z zarzutów nie został prawidłowo sformułowany i uzasadniony.

Skarżący w złożonym odwołaniu wniósł o pozytywne rozpatrzenie odwołania poprzez uchylenie zaskarżonej uchwały, zmianę oceny cząstkowej z zadania

z drugiej części egzaminu radcowskiego z zakresu prawa cywilnego na ocenę pozytywną oraz o podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wyniku egzaminu radcowskiego:

Zaskarżonej uchwale zarzucił

I. naruszenie przepisów proceduralnych, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania, tj.

a/ art. 7, art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokonanie wnikliwej

i całościowej oceny pracy zdającego oraz pominięcie przy ocenie pracy zdającego

z zakresu prawa cywilnego wszystkich pozytywnych aspektów jego pracy, pomimo braku jakichkolwiek przepisów prawa, wskazujących kryteria oceny, które stałyby na przeszkodzie ustaleniu oceny pozytywnej w wyniku, czego nie uwzględniono interesu zdającego, polegającego na ustaleniu pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego;

b/ art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia, tj. opinii niedostatecznej oceny cząstkowej z prawa cywilnego, stanowiącej integralną część uchwały o ustaleniu oceny z egzaminu radcowskiego, polegające na sformułowaniu w uzasadnieniu oceny pracy przez egzaminatora - [...]tezy, iż zdający nie odniósł się do nieprawidłowo zasądzonych kosztów procesu, podczas, gdy - wbrew twierdzeniu egzaminatora - zdający zaskarżając wyrok sądu I instancji w całości, zaskarżył zawarte w wyroku postanowienie w przedmiocie kosztów;

c/ naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia, tj. opinii niedostatecznej oceny cząstkowej z prawa cywilnego, stanowiącej integralną część uchwały w przedmiocie oceny z egzaminu radcowskiego, polegające na przyjęciu, iż żaden z zarzutów apelacji zdającego nie został prawidłowo sformułowany i uzasadniony, podczas gdy przepisy, których naruszenie wskazał

w swej pracy zdający w przeważającej mierze są zbieżne z przepisami wymienionymi w opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania

z zakresu prawa cywilnego (zwanym dalej opisem istotnych zagadnień albo wytycznymi).

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

a/ nieprawidłowe ustalenie oceny cząstkowej z zakresu prawa cywilnego wystawionej wbrew dyspozycji art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych i w konsekwencji niesłuszne podjedzie uchwały o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego, pomimo spełniania przez zdającego z zakresu prawa cywilnego warunków do wystawienia mu oceny pozytywnej, z uwagi na fakt, że zdający wybrał prawidłowy sposób rozwiązania zadania, sporządzając apelację, która czyni zadość wymogom formalnym, przewidzianym dla tego rodzaju pisma, oparta jest na zarzutach dopuszczalnych na gruncie przepisów prawa i orzecznictwa, a zatem zdający posiada przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego,

b/ art. 363 ust. 10 ustawy o radcach prawnych - poprzez jego niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie zadania z zakresu prawa cywilnego pełnej skali ocen i ustalenie oceny niedostatecznej, pomimo, iż w świetle wymienionej w tym przepisie skali ocen, stwierdzone w apelacji uchybienia nie dawały podstaw do wystawienia jej oceny niedostatecznej. Praca zdającego spełnia, bowiem wymogi formalne apelacji oraz prezentuje poprawny sposób rozwiązania zadania;

c/ art. 365 ust. 1 ustawy o radcach prawnych - poprzez bezpodstawne i arbitralne przyjęcie, iż analiza sporządzonej przez zdającego apelacji z zakresu prawa cywilnego upoważnia do wniosku, iż zdający nie legitymuje się należytym przygotowaniem prawnym do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy sposób rozwiązania zadania z prawa cywilnego, przemawia za tym, iż zdający jest przygotowany do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego;

d/ art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez uznanie, iż zdający nie posiada umiejętności zastosowania przepisów prawa i ich interpretacji, podczas gdy rozwiązanie zaproponowane przez zdającego jest prawidłowe, zgodne z opisem istotnych zagadnień, a także judykaturą i doktryną prawa. Zdający sporządził skuteczną apelację, spełniającą wymogi formalne, w której sformułował trafne zarzuty;

e/ art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez bezzasadne przyjęcie do oceny pracy z zakresu prawa cywilnego dodatkowego kryterium, nie wskazanego

w ustawie o radcach prawnych tj. kryterium języka, staranności pracy i stylu będących indywidualną cechą każdego człowieka;

f/ art. 3 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez oparcie ocen cząstkowych zadania z prawa cywilnego wyłącznie na opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego i potraktowanie tego opisu, jako dokumentu zawierającego wiążące Komisję wytyczne kreujące kryteria oceny,

a tym samym stworzenie, bez żadnej podstawy prawnej, odmiennych od ustawowych zasad oceny prac;

g/ art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, polegających na przyjęciu przez egzaminator [...], że zdający w swojej pracy kwestionował ustalenia postępowania karnego, podczas gdy ich nie kwestionował, jak również błędne przyjęcie, że zarzut postawiony przez zdającego naruszenia przez Sąd I instancji art. 224 § 2 k.c., nie zostałby przez sąd odwoławczy uwzględniony, albowiem skarżący w uzasadnieniu wskazuje, iż ubezpieczyciel jest właścicielem pojazdu, a nie jego posiadaczem. Jest to błędne ustalenie egzaminatora, niezgodne z prawem oraz utrwalonym orzecznictwem, potwierdzonym Uchwałą Sądu Najwyższego 7 sędziów - zasada prawna z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07 Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia;

h/ art. 36 ust. 3 ustawy o radcach prawnych przez egzaminator sędziego [...] poprzez sformułowanie lakonicznego uzasadnienia oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego, uniemożliwiającego sprawdzenie poprawności toku rozumowania egzaminatora oraz poczynienie przez tego egzaminatora błędnych twierdzeń, jakoby zdający nie wskazał nazwiska pełnomocnika powoda, podczas gdy, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż zdający

w petitum apelacji wskazał nazwisko pełnomocnika powoda;

i/ naruszenie art. 36 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, iż apelacja zdającego nie zabezpiecza w należyty sposób interesów pozwanego, podczas gdy zdający sporządził skuteczną apelację, która czyniła zadość wymogom formalnym stawianym temu środkowi zaskarżenia, sformułował wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku kwestionując w całości zasądzenie świadczenia na rzecz powoda i wnosząc o oddalenie powództwa, a zatem zdający działał na korzyść reprezentowanej strony. Apelacja zdającego zabezpieczała w należyty sposób interes mocodawcy.

W uzasadnieniu uchwały z dnia [...] października 2015 r. Komisja II Stopnia wyjaśniła, że ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku. W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości którą na gruncie regulacji egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego. Mając na względzie powyższe wskazano najważniejsze mankamenty pracy skarżącego, a mianowicie:

1. nieprawidłowy zakres zaskarżenia - zaskarżono wyrok w całości, a więc również w części oddalającej powództwo (brak gravamen), co jest działaniem na niekorzyść reprezentowanej strony,

2. większość zarzutów została sformułowana w sposób niewłaściwy, nieprawidłowo sformułowany (zarzuty dotyczące naruszenia art. 140, 471 k.c., jak również art. 233 k.p.c.),

3. niekompletność zarzutów (zarzuty naruszenia art. 169 k.c. oraz art.475 § 2 k.p.c., część zarzutów nie została w ogóle uzasadniona),

4. nie postawiono kompleksowego zarzutu błędnej oceny dowodów

i sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego,

5. treść samych zarzutów w powiązaniu z uzasadnieniem nie tworzy jednej spójnej koncepcji apelacji,

6. braki we wskazaniu konkretnych jednostek poszczególnych przepisów, chaotyczność apelacji oraz jej niestaranności.

Mając powyższe na względzie, Komisja II Stopnia wskazała, że stosownie do art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, oceny rozwiązania każdego z zadań egzaminu radcowskiego dokonuje się biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa

i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje.

Zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie apelacji w taki sposób (w szczególności pod względem formalnym), aby w jak najszerszym zakresie zabezpieczyć interes reprezentowanej strony, samo zaś sporządzenie apelacji, która nie podlega odrzuceniu, nie wystarcza do uznania, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzamin radcowski ma za zadanie zweryfikować znajomość przez zdających przepisów prawa, w tym również prawa materialnego.

Samo złożenie apelacji od wyroku sądu I instancji, która spełnia wymogi formalne i której może zostać nadany bieg, w praktyce może odnieść pożądany skutek. Niemniej jednak takie działanie jest niewystarczające w warunkach egzaminu radcowskiego. Komisja egzaminacyjna musi, bowiem mieć możliwość dokonania rzetelnej oceny pracy osoby zdającej i zweryfikowania jej umiejętności do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Pismem z [...] listopada 2014 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia z dnia [...] października 2014 r. i zaskarżając ją wcałości, wniósł o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania

Skarżonej uchwale zarzucił. naruszenie:

1. naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a/ art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez niewykorzystanie pozostawionej do dyspozycji Komisji pełnej skali ocen przy ocenie przedmiotowej apelacji, niezbadanie w sposób wszechstronny i dokładny sprawy przed podjęciem uchwały i dokonanie niewłaściwej powtórnej oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego, przeprowadzonej ponownie w sposób zero-jedynkowy, a co za tym idzie nieprawidłowe ustalenie oceny cząstkowej z zakresu prawa cywilnego wystawionej wbrew dyspozycji art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych i w konsekwencji niesłuszne podjęcie uchwały o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego, pomimo spełniania przez prace skarżącego z zakresu prawa cywilnego warunków do wystawienia oceny pozytywnej;

b/ art. 364 ust. 1 o radcach prawnych - poprzez bezpodstawne i arbitralne przyjęcie, iż analiza odwołania oraz sporządzona przez skarżącego apelacja upoważnia do wniosku, iż skarżący nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy prawidłowa analiza jego zadania z zakresu prawa cywilnego, z uwzględnieniem szeregu pozytywnych argumentów jego pracy (co wykazał w uzasadnieniu odwołania od uchwały Komisji), zwłaszcza faktu, iż skarżący właściwie rozwiązał zadanie egzaminacyjne składając apelację, a nie opinię, apelacja skarżącego spełniała warunki formalne konieczne dla jej rozpoznania, a zakres zaskarżenia i wnioski apelacji były zbieżne, apelacja wskazywała zakres zaskarżenia i zarzuty umożliwiające Sądowi Odwoławczemu weryfikacją zaskarżonego wyroku oraz dążyła do jak najpełniejszego zabezpieczenia interesu strony;

c/ art. 364 ust. 10 w związku z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez pominięcie wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie ocen płaszczyzn z zakresu prawa cywilnego pełnej skali ocen i ustalenie oceny niedostatecznej, pomimo iż w świetle wymienionej w tym przepisie skali ocen, stwierdzone w apelacji uchybienia nie dawały podstaw do wystawienia oceny niedostatecznej; Komisja II stopnia nie uwzględniła pełnej skali ocen oraz nieadekwatnie wystawiła oceną negatywną, w stosunku do ilości ocen w skali pięciostopniowej; przy czym organ nie wyjaśnił, jakie elementy praca powinna spełniał na ocenę pozytywną, a tego oczekiwał skarżący,

2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj

a/ art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, polegające na braku w decyzji rzetelnego uzasadnienia w zakresie uznania administracyjnego, na skutek braku wyjaśnień w uzasadnieniu faktycznym oceny pracy skarżącego, co miało wpływ na wynik sprawy i skutkowało przekroczeniem zasad uznania administracyjnego;

b/ art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez wydanie decyzji, której uzasadnienie ogranicza się do opisu przebiegu dotychczasowego postępowania i przytoczenia przepisów prawa bez dokonania ich subsumcji wymaganej dla przedstawienia uzasadnienia oraz zaniechanie rozważenia zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu;

c/ art.7, art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, nieuzasadnienie uchwały w sposób właściwy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez dokonanie niesprawiedliwej, nazbyt surowej oceny pracy pisemnej z prawa cywilnego, bez wyraźnego wskazania i uzasadnienia przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów skarżącego zawartych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, w szczególności zarzutów dotyczących braku zastosowania przez Komisję gradacji ocen, z uwzględnieniem której uchybienia pracy skarżącego powinny być oceniane; Komisja nie wyjaśniła skarżącemu w czym przejawiała się jej gradacja ocen, ani nie wykazała, dlaczego apelacja skarżącego nie zasługiwała choćby na oceną dostateczną;

d/ art. 7, art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 K.p.a., polegające na braku rzetelnego i obiektywnego sprawdzenia przygotowania skarżącego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego poprzez:

- nieuwzględnienie faktu, iż praca skarżącego została sporządzona w znacznej części w sposób prawidłowy, co pozwala na jej rozpoznanie przez Sąd Odwoławczy

i znaczne obniżenie wysokości zasądzonego od strony świadczenia;

- nieuwzględnienia słusznego interesu obywatela, o którym mowa w art.7 k.p.a.,

a w tym wypadku interesu skarżącego, polegającego na ustaleniu pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego, a tym samym umożliwieniu jak najszybszego rozpoczęcia wykonywania zawodu zaufania publicznego, poprzez nieuwzględnienie wszystkich pozytywnych aspektów pracy skarżącego, które dokładnie przedstawił on w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej;

- braku dostatecznego uzasadnienia dlaczego praca skarżącego nie zasługuje nawet na najniższą oceną pozytywną w świetle szerokiej skali ocen, podczas gdy większość zarzutów sporządzonej przez skarżącego apelacji postawiona jest prawidłowo, w tym zarzuty najistotniejsze wg zespołu Ministerstwa Sprawiedliwości

z punktu widzenia interesów reprezentowanej przez skarżącego strony.

W uzasadnieniu skarżący podjął polemikę z treścią zaskarżonej uchwały, stwierdzając, że w oparciu o ustawowe kryteria Komisja II Stopnia winna zweryfikować, czy obrana przez zdającego (skarżącego) droga może doprowadzić do założonego celu tj. sporządzenia skutecznej apelacji, której skutkiem będzie uchylenie niekorzystnego dla klienta skarżonego wyroku. Tymczasem zdaniem skarżącego, Komisja II Stopnia nie uwzględniła i nie uzasadniła w wystarczającym stopniu wszystkich ustawowych kryteriów oceny prac egzaminacyjnych. W opinii skarżącego, interes strony był należycie zabezpieczony, zatem niezasadnie organ przyjął, że zaskarżając wyrok w całości, skarżący naraził klienta na dodatkowe koszty. W praktyce – jak wywiódł skarżący - apelacja sporządzona przez niego doprowadziłaby do znacznego obniżenia wysokości zasadzonej kwoty, a nadto, wobec zaskarżenia wyroku w całości doprowadziłaby do weryfikacji orzeczenia pod kątem zasądzonych odsetek.

W dalszej części skarżący podniósł, że Komisja II Stopnia nie odniosła się należycie do szeregu merytorycznych argumentów przytoczonych przez skarżącego w odwołaniu, wskazujących na jego przygotowanie do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Reasumując skarżący wskazał, że popełnione przez niego uchybienia nie były tak dużej wagi, ażeby dyskwalifikować jego pracę i degradować ją do oceny niedostatecznej. Komisja II Stopnia winna była zastosować właściwą gradację ocen, czego w obu instancjach nie uczyniono.

W odpowiedzi na skargę, Komisja II Stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując wcześniej zajęte stanowisko, podnosząc również, że zaproponowany przez skarżącego sposób rozwiązania zadania z prawa cywilnego nie spełnił

w dostateczny sposób kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, który wymienia kilka kryteriów, które brane są pod uwagę przy ocenie prac. Wszystkie kryteria wymienione we wskazanej normie miały swoje znaczenie przy ocenie pracy i wedle nich dokonywana była ocena pracy skarżącego. Ponadto, ocen została ustalona prawidłowo, została w sposób należyty uzasadniona i mimo swojej surowości nie narusza ona zasady swobodnej oceny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, sądowo-administracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu radcowskiego, sprawowana jest - pod względem zgodności z prawem - wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i przebiega w trzech płaszczyznach, tj.: oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; dochowania wymaganej prawem procedury; respektowania reguł kompetencji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 stycznia 2006 r. sygn. akt I GSK 1421/05, www.orzeczenia.nas.gov.pl). Rola sądu administracyjnego sprowadza się więc do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie.

Inaczej mówiąc, Sąd administracyjny nie jest kolejną komisją egzaminacyjną lecz ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu (uchwały komisji), lecz nie zastępuje Komisji w jej czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy oraz rozpatrując ją w świetle przedmiotowych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie jest uzasadniona, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania egzaminacyjnego nie doszło do istotnego naruszenia prawa, które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] kwietnia 2014 r.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany

w przepisach art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 września 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2013 poz. 1115), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. I tak, pierwsza część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Druga część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Trzecia część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Czwarta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego, polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w przypadku uznania, że brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Z kolei piąta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki polegającego na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego

z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ustawy

o radcach prawnych. I tak, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego.

Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 366 ust. 1).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 ustawy o radcach prawnych), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 ustawy o radcach prawnych).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 489/11 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne

w rozumieniu tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2013 r. poz. 1209 ze zm., dalej "rozporządzenie").

Zgodnie z § 5 pkt 3 tegoż rozporządzenia, przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Jednocześnie wskazać należy że Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie wypowiadał się w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu zawodowego (radcowskiego, adwokackiego), w tym również w kwestii oceny pracy

z części od drugiej do piątej takiego egzaminu. Przykładowo w wyroku z dnia 27 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1959/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m. in. że:

- uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego nie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego, lecz należy ją zakwalifikować do grupy decyzji związanych;

- nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) - d) ustawy o radcach prawnych, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną;

- dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Z kolei w wyrokach z 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1037/12 oraz z 10 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1340/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że gdy proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu strony reprezentowanej przez zdającego egzamin to nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem zdający egzamin reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (wszystkie wymienione wyroki dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela powyższe poglądy.

W związku z zarzutami naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mającymi istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. Sąd w pierwszej kolejności zbadał czy

w istocie organowi można zarzucić brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie wzięcia pod uwagę istotnych okoliczności.

Zdaniem Sądu, zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie. Komisja II Stopnia jako organ odwoławczy w sprawie, oparła się na materiale dowodowym, jaki stanowił materiał zgromadzony przed Komisją Egzaminacyjną I Stopnia oraz o ustalenia własne.

Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały Komisji II Stopnia wynika, że zgromadzone w sprawie dowody zostały poddane wszechstronnej analizie i ocenie.

Komisja II Stopnia odniosła się do zarzutów podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej I Stopnia czemu dała wyraz

uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącego, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6).

Komisja II Stopnia szczegółowo wywiodła, że do najistotniejszych uchybień zdającego oraz braków sporządzonej przez niego apelacji należy zaliczyć:

1. nieprawidłowy zakres zaskarżenia - zaskarżono wyrok w całości, a więc również w części oddalającej powództwo (brak gravamen), co jest działaniem na niekorzyść reprezentowanej strony,

2. większość zarzutów została sformułowana w sposób niewłaściwy, nieprawidłowo sformułowany (zarzuty dotyczące naruszenia art. 140, 471 k.c., jak również art. 233 k.p.c.),

3. niekompletność zarzutów (zarzuty naruszenia art. 169 k.c. oraz art.475 § 2 k.p.c., część zarzutów nie została w ogóle uzasadniona),

4. nie postawiono kompleksowego zarzutu błędnej oceny dowodów

i sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego,

5. treść samych zarzutów w powiązaniu z uzasadnieniem nie tworzy jednej spójnej koncepcji apelacji,

6. braki we wskazaniu konkretnych jednostek poszczególnych przepisów, chaotyczność apelacji oraz jej niestaranności.

Komisja II Stopnia wskazała jednocześnie, że na korzyść zdającego można zaliczyć sporządzenie apelacji, a nie opinii prawnej o braku podstaw do jej wnoszenia.

Nie dokonując oceny pracy skarżącego, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski Komisji (w części zasadniczej pokrywające się

z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącego. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania

z prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych apelacji, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje.

Komisja II Stopnia wywiodła, że samo sporządzenie apelacji, która nie podlega odrzuceniu nie wystarcza do uznania w warunkach egzaminu radcowskiego, iż skarżący jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. Również korzystne dla reprezentowanej strony określenie wartości przedmiotu zaskarżenia nie może stanowić o zabezpieczeniu interesu tej strony, bowiem dopiero trafnie podniesione i uzasadnione zarzuty mogą przesądzić

o sukcesie tego środka odwoławczego.

W ocenie Sądu, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności.

Podkreślić trzeba, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa cywilnego, do dostrzeżenia

i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego.

Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji II Stopnia podlegają wszystkie bez wyjątku elementy pracy zdających. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych. Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu

w sprawach o przestępstwa skarbowe (art. 4 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne

i procesowe (art. 7 ustawy o radcach prawnych). Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2 ustawy o radcach prawnych).

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydata zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącego apelacji uzasadniała otrzymaną przez niego ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego). Podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Z uwagi na potencjalną możliwość różnego aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań prac pisemnych ustawodawca nie wprowadził wzorca ocen a jedynie kryteria oceny tych prac, które zostały określone w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych i które muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzaminatorzy dokonując oceny pracy z poszczególnych części egzaminu kierują się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy, natomiast tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Na marginesie rozważań, odnosząc się do podnoszonych w skardze kwestii związanych z tzw. "wytycznymi", Sądy zwraca uwagę na fakt, że tzw. "opis istotnych zagadnień", tworzony dla zadań z części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego (gdzie wymagane jest sporządzenie pisma procesowego albo opinii prawnej na podstawie określonego kazusu), nie tworzy nowych kryteriów ocen, lecz służy wyłącznie egzaminatorom i komisjom egzaminacyjnym jako model standardowego rozwiązania. Poprawne rozwiązanie każdego zadania egzaminacyjnego zawiera

w sobie szereg obiektywnie powtarzalnych problemów, które każdy profesjonalny pełnomocnik (w tym wypadku zarówno egzaminatorzy, jak i egzaminowani) powinien móc dostrzec i należycie uzasadniając podnieść. Na tej właśnie płaszczyźnie należy ocenić charakter "opisu istotnych zagadnień". Inaczej mówiąc, "opis istotnych zagadnień" jest jedynie wzorem poprawnego rozwiązania zadania, zawierającym pewne standardowe oczekiwania fachowości profesjonalnego pełnomocnika. Ocena zaś prac egzaminacyjnych, w tym również w odniesieniu do skarżącego, jest dokonywana przez pryzmat przesłanek wymienionych w art. 365 ust. 2 ustawy

o radcach prawnych, tj. przez pryzmat zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Reasumując stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd

z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu, skargę należało oddalić.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.