Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 828/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7; art. 77; art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 8; art. 40; art. 41; art. 53a; art. 91
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia WSA Jerzy Drwal, Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] M. B. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

W dniu 21 kwietnia 2017r. Z. W. złożył wniosek o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na opłacenie rachunku za energię elektryczną w wysokości 80 zł, zakup lodówki i kupno słodyczy z oczekiwaniem 2 cukierków dziennie. Wskazał na " najście kolejne z Policją ( pomówienie) też zgłoszono do instytucji władczych IV RP. W dacie wizyty opuszczam miejsce zamieszkania z powodu zagrożeń kontaktu z psychozą".

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Wójta Gminy [...], decyzją z dnia [...]. odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego i przyznał specjalny zasiłek celowy w kwocie 50 zł na dofinansowanie zakupu słodyczy, lodówki i opłacenie energii elektrycznej. Organ ustalił, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, z żoną pozostaje w separacji. W budynku, w którym mieszka, zajmuje pokój i kuchnię, wspólnie z żoną użytkują przedpokój i łazienkę. Korzysta z kuchni węglowej, mieszkanie jest wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego, poza niesprawną lodówką i brakiem bojlera elektrycznego. Jest zdolny do samodzielnej obsługi, samodzielnie załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy, jeździ do lekarza. Jego dochodem jest emerytura w kwocie 949,44zł brutto ( 813,99 zł netto ). Powyższe ustalenia poczyniono na podstawie sporządzanych wcześniej wywiadów środowiskowych i wyjaśnień żony wnioskodawcy, wnioskodawca bowiem, mimo wcześniejszego zawiadomienia o terminie kolejnego wywiadu w dniu 15 maja 2017r. był w domu nieobecny. Organ wskazał, że zgodnie z art. 8 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, określonego dla osoby samotnie gospodarującej w kwocie 634 zł przy jednoczesnym spełnieniu przynajmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt. 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Za dochód stosowanie do art. 8 ust.3 ustawy uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca w którym wniosek został złożony bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczoną na rzecz innych osób. Uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód przekracza wspomniane kryterium uprawniające osobę samotnie gospodarującą do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zawracając jednak uwagę, że wnioskodawca otrzymuje emeryturę w faktycznej wysokości 576,63 zł, ponieważ w pozostałej części została zajęta przez komornika, organ uznał za zasadne przyznanie specjalnego zasiłku celowego w kwocie 50 złotych na dofinansowanie jego potrzeb. Organ zaznaczył, że pomoc społeczna nie jest instytucją refundującą całości wydatków ponoszonych przez osoby korzystające ze wsparcia, ale spełnia rolę jedynie wspomagającą, uzupełniającą własne możliwości osób ubiegających się o jej udzielenie. Wskazał ponadto, że nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich zgłaszanych potrzeb bytowych, a jedynie wspiera osoby i rodziny, które nie są wstanie zabezpieczyć swoich podstawowych potrzeb życiowych, biorąc pod uwagę również możliwości Ośrodka. Jego budżet na zasiłki celowe i pomocy w naturze na rok 2017 wynosi 46 400 złotych i jest niższy o niemal 20 000 w stosunku do roku 2016. Organ zaznaczył, że wnioskodawca od 1 stycznia 2017r. do kwietnia 2017r. otrzymał wsparcie z tytułu specjalnych zasiłków celowych i programu rządowego na zakup żywności w kwocie 2000zł.

Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Kolegium podzieliło zaprezentowane w decyzji stanowisko co do przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust.1 ustawy o pomocy społecznej. Za właściwe uznano także udzielenie pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego, który stosownie do art. 41 pkt.1 ustawy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W przypadku wnioskodawcy uwzględniono sytuację w jakiej się znajduje, a udzielone wsparcie jest adekwatne do możliwości organu, który musi udzielać pomocy jeszcze wielu innym osobom i rodzinom, często znajdującym się w jeszcze gorszej sytuacji. Kolegium zwróciło natomiast uwagę, że brak udziału w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym, mimo zawiadomienia o jego terminie, może zostać uznane za brak współpracy, co stanowi przesłankę odmowy udzielenia pomocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. W. uznał decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego za rażąco naruszającą prawo, wydaną na jego szkodę. Jego zdaniem niektórzy członkowie Samorządowego Kolegium Odwoławczego są stale wyznaczani do rozpatrywania jego spraw. Przekraczają swoje uprawnienia w zakresie oceny stanu jego zdrowia, wpisują do decyzji stany niezgodne z rzeczywistymi znanymi urzędu, jasno określonymi w dokumentach medycznych i jego oświadczeniach dotyczących warunków mieszkaniowych. Skarżący przekonywał, że sprawa jest załatwiona na podstawie aktualizacji wywiadu z wpisami pseudolekarzy i pseudourzędników. Dane do protokołu aktualizacji wywiadu wpisywane są przez pracowników socjalnych w biurze od lat na jego szkodę. Wskazał na znieważanie i zastraszanie, wizyty Policji.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze powtórzyło dotychczasową argumentacje i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: .

W myśl art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U z 2017r. poz. 1769 ) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kryterium dochodowego na osobę w rodzinie oraz rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zatem w świetle przytoczonego przepisu przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej co do zasady jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 9 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej w opisanej w tym przepisie sytuacji kryteria dochodowe ustala Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. W oparciu o wskazaną delegację ustawową wydane zostało znajdujące zastosowanie w sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058) zgodnie z którym kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi od dnia 1 października 2015r. r. kwotę 634 zł. Według niekwestionowanych w sprawie ustaleń skarżący uzyskuje dochód w wysokości 949,44 zł ( netto 813,99 zł ) przekracza zatem wspomniane kryterium uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Słusznie w tej sytuacji organy rozważyły możliwość udzielenia pomocy skarżącemu w oparciu o rozwiązanie przyjęte w art. 41 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Ze wspomnianego przepisu wynika jednoznacznie, że ustawodawca nie tylko ograniczył wysokość pomocy, która może być udzielona w formie nie podlegającego zwrotowi specjalnego zasiłku celowego, do kwoty odpowiadającej wysokości kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, ale również uzależnił jej przyznanie od wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera legalnej definicji szczególnie uzasadnionego przypadku. W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka ta zachodzi wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu faktycznego, pozwala jednoznacznie stwierdzić, że jest ona nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe oraz że nie wynika ze zdarzeń należących do czynności życia codziennego ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Przyznanie omawianego świadczenia wymaga zatem wyjątkowych, okazjonalnych okoliczności. Specjalny zasiłek celowy winien być zatem traktowany jako szczególna, doraźna pomoc udzielana podmiotom przekraczającym ustawowe kryteria dochodowe, w sytuacji, gdy nie jest możliwe uzyskanie przez nie niezbędnych środków w ramach własnych działań i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Ocenę czy w danej konkretnej sytuacji istnieją przesłanki pozwalające na uznanie jej za szczególnie uzasadniona pozostawiono organowi. Decydując się na udzielenie pomocy skarżącemu, mimo nie spełniania warunku dochodowego, wskazano na uzyskiwanie przez niego faktycznie niższego dochodu, co jest efektem zajęcia części emerytury przez komornika. Nie można natomiast zgodzić się ze skarżącym, według którego przyznane świadczenie jest za niskie. Decyzja w tym zakresie podejmowana jest na podstawie uznania administracyjnego, nie podlega zatem kontroli sądowej z punktu widzenia celowości, czy zasadności, natomiast sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. W tym przypadku nie ma podstaw do zarzucenia organowi przekroczenia granic uznania. Kwota przyznanego świadczenia opierała się zarówno na ocenie sytuacji materialnej oraz potrzeb wnioskodawcy, jak i własnych możliwości finansowych szczegółowo opisanych w decyzji. Zwrócono uwagę również na zakres już udzielonej pomocy i objęcie skarżącego stałą pomocą w różnych formach, tak pieniężnych jak i niepieniężnych. Podkreślić natomiast należy, że wysokość i zakres świadczeń z pomocy społecznej nie mogą być oparte na subiektywnych oczekiwaniach osób uprawnionych, zmierzających do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia nad nimi całkowitej opieki finansowej i życiowej. Jak zaznaczono w zaskarżonej decyzji pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wspomagającą osoby korzystające ze świadczeń w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).

Niezrozumiały jest zarzut skarżącego dotyczący wadliwego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 15 maja 2017r. Z akt jasno wynika, że pismem z 24 kwietnia 2017r. powiadomiono skarżącego o ustaleniu terminu wywiadu. Zawiadomienie odebrał 26 kwietnia 2017r., był zatem zobowiązany do udziału w przeprowadzanej czynności. Jeśli nie brał w niej udziału, nie jest jasne na jakich przesłankach opierał przekonanie o wadliwym wypełnieniu protokołu, tym bardziej, że biorąca udział w wywiadzie jego żona nie zgłaszała w tym zakresie żadnych uwag.. Rzeczywiście natomiast z protokołu wywiadu wynika, że część wywiadu została uzupełniona 22 maja 2017r., nie miało to jednak żadnego znaczenia dla sprawy. Dotyczyła ona bowiem oceny sytuacji skarżącego, wniosków pracownika socjalnego oraz planu i działań na jego rzecz. Jej podstawą była zaś dokonana 15 maja 2017r. aktualizacja sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej i zdrowotnej skarżącego, gdzie sformułowano także jego oczekiwania i potrzeby, opierając się na wyjaśnieniach T. W.. Ocena sytuacji skarżącego i ustalenie na tej podstawie planu pomocy mogła zatem zostać zamieszczona w protokole później.

Bezskuteczny jest zarzut dotyczący próby przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego 15 maja 2017r. w asyście funkcjonariuszy Policji. W wyroku z 24 sierpnia 2016r. ( I OSK 95/15 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych ) Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że nie stanowiło to obiektywnej przeszkody, uniemożliwiającej przeprowadzenia tej czynności, jak również nie była ona sprzeczna z przepisami prawa. Zdaniem sądu wprawdzie na pracownikach socjalnych organu pomocy społecznej ciąży obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub dokonania jego aktualizacji, ale trzeba mieć także na uwadze, że żaden z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie zakazuje asystowania funkcjonariuszom pracownikom socjalnym, którzy takiej czynności dokonują, zaś charakter zadań powierzonych funkcjonariuszom Policji może stanowić samodzielną podstawę wykonywania przez nich tego rodzaju czynności. Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 107 ust. 3a i 3b u.p.s., dodanym na mocy art. 1 pkt 20 lit. a) ustawy z dnia 5 sierpnia 2015r. r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U.2015 r. poz. 1310) - ustawodawca wprost usankcjonował możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w asyście funkcjonariusza Policji, obligując organy tej formacji do obowiązkowego jej udzielenia. Należy zatem uznać, że do tego czasu uczestnictwo funkcjonariuszy Policji przy dokonywaniu tego rodzaju czynności miało charakter dobrowolny. Zważywszy zaś na określone w ustawie z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji zadania tej formacji, polegające m. in. Na ochronie życia i zdrowia ludzi oraz mienia przed bezprawnymi zamachami naruszającymi te dobra, ochronie bezpieczeństwa i porządku publicznego, inicjowaniu i organizowaniu działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi oraz wykrywaniu przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców (art. 1), obecność funkcjonariuszy Policji przy dokonywaniu przez pracowników socjalnych czynności (przed znowelizowaniem ustawy o pomocy społecznej) mogła być uzasadniona. Sam zaś fakt przypisania przez ustawodawcę pracownikom socjalnym statusu funkcjonariuszy publicznych nie wyłączał możliwości wystąpienia sytuacji, w której, podczas wykonywanych przez nich czynności, pomoc udzielona im przez funkcjonariuszy Policji mogła okazać się niezbędna. Skoro skarżący zarzucał pracownikom socjalnym fałszowanie sporządzanych przez nich wywiadów środowiskowych, obecność funkcjonariuszy Policji przy dokonywaniu powyższej czynności leżała więc także w jego interesie.

Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r., poz. 1369) skargę należało oddalić. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 powyższej ustawy w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 4 ust. 1 i ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016r., poz. 1714 ). Jest to kwota 240 zł powiększona o kwotę podatku od towarów i usług, wyliczoną według stawki 23 %.