Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 374/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1, art. 155
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Fornalik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2015 r. sprawy ze skargi A. K– D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

II SA/Po 374/15

UZASADNIENIE

Skarżąca A. K-D. (zwana dalej: Skarżącą) podczas jednego porodu w dniu art. [..] maja 2011r. urodziła dwoje dzieci M. D. i J. D.

Decyzją z dnia [..] października 2013r. nr [..] Burmistrz [..] przyznał A. K– D. w pkt 1 i 2 decyzji zasiłki rodzinne na dzieci J. i M. D. na okres od 1.11.2013r. do 31.10.2014r. w kwocie po 77 z ł miesięcznie na każde z dzieci i w pkt 3 decyzji dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w łącznej kwocie 400 zł miesięcznie na okres od dnia 1.11.2013r. do dnia 31.10.2014r. Decyzja stała się ostateczna.

Dnia [..].11.2014r. Skarżąca złożyła do Burmistrza [..] wniosek zatytułowany "o wznowienie postępowania administracyjnego i zmianę decyzji" . Wniosek dotyczył w/w decyzji z [..].10.2013r. i zmiana polegać miała na przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego na każde z dzieci w kwocie po 400 zł oraz dokonania wypłaty tego świadczenia z odsetkami. W uzasadnieniu powołała się na interpretację w zakresie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych dokonana przez NSA w wyroku z dnia 26 czerwca 2014r.

Postanowieniem z dnia [..] grudnia 2014r. ( bez numeru) Burmistrz [..] – na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i 8, art. 149 § 3 kpa odmówił wznowienia postępowania w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu w okresie korzystania z urlopu wychowawczego zakończonego ostateczną decyzją Burmistrza [..] nr [..] z dnia [..] października 2013r.

W uzasadnieniu podał, że brak jest podstaw do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 kpa. Zdaniem organu nowa wykładnia prawa, dokonana w orzecznictwie Sądu Najwyższego lub sądów administracyjnych albo w praktyce organów administracji publicznej nie stanowi przesłanki do wznowienia postępowania., w tym na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i 8 kpa.

Organ podał również, że nie zachodzą przyczyny nieważności decyzji z art. 156 kpa – decyzja nie została wydana bez podstawy prawnej ani z rażącym naruszeniem prawa. – nie ma rażącego naruszenia gdy w chwili wydania decyzji istniały rozbieżności w judykaturze.

Zażalenie (zatytułowane "odwołanie") od tej decyzji w terminie, dnia [..].12. 2014r, wniosła Skarżąca zarzucając powołanie się na niewłaściwe przepisy kpa, krzywdzące w ten sposób obywatela i stawiające pod znakiem zapytania dobrą wolę organu w niesieniu pomocy rodzinom potrzebującym. Domagała się uchylenia decyzji w całości i rozpatrzenia jej wedle właściwych odniesień do kpa i zatwierdzenie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym dla każdego z dzieci we wskazanym okresie, uregulowanie zaległej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu podała, że wniosek powinien być rozpatrzony w oparciu o art. 155 kpa uwzględniając również art. 7 i 8 kpa

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [..] lutego 2015r. Nr [..] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144, art. 145 § 1, art. 148, art. 149 kpa utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Burmistrza [..] z dnia [..] grudnia 2014r. (bez numeru).

W uzasadnieniu organ podał, że przedmiotem sprawy był wniosek strony, domagającej się weryfikacji decyzji ostatecznej w trybie wznowienia postępowania. Analizując treść przepisów regulujących tę materię organ uznał, że Skarżąca miała interes prawny do występowania z wnioskiem, bowiem była stroną wcześniej toczącego się postępowania. Organ podał, że strona we wniosku nie wskazała żadnej z podstaw wznowienia postępowania wskazanych w art. 145 § 1 kpa, nie wskazała też podstaw z art. 145 a kpa, a zatem merytoryczne rozpoznanie sprawy było niedopuszczalne. SKO podało, że organ I instancji wziął pod rozwagę ewentualne wystąpienie przesłanki z pkt 5 i 8, jednak nie dopatrzył się ich istnienia w niniejszej sprawie. Ocenę tej kwestii, szczegółowo uzasadnioną przez organ I instancji, w pełni podzielił. Kolegium podało, że wskazane przez stronę naruszenie prawa może być ewentualnie podstawą weryfikacji w/w decyzji w trybie stwierdzenia jej nieważności, jednak tylko wówczas, gdy naruszenie prawa będzie miało charakter rażący. Błędna interpretacja przepisów składających się na podstawę prawną nie mieści się w przesłankach nieważności decyzji, co wynika jednoznacznie z orzecznictwa. Kolegium wskazało na wyrażone przez NSA stanowisko, że jeżeli organy orzekające w trybie nadzoru odmiennie interpretują przepisy prawa i dochodzą do odmiennych wniosków, nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa przez zastosowanie jednej z tych interpretacji.

We wniesionej w terminie i formie prawem przewidzianej skardze na w/w postanowienie Skarżąca domagała się jego uchylenia lub zmiany. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

1. naruszenie art.145 § 1 pkt 8 kpa przez błędną interpretację tego przepisu polegającą na odmowie uznania, że w przedmiotowej sprawie występuje przesłanka do wznowienia postępowania polegająca na tym, że uchwała NSA z dnia 26 czerwca 2014r. (I OPS 15/13) ma taki skutek, że zmieniła ona całą wcześniejszą linię orzecznictwa sądów, na której opierał się organ wydając decyzję,

2. naruszenie art. 8 kpa przez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów władzy publicznej, gdyż wszelkie wątpliwości prawne są interpretowanie na niekorzyść strony skarżącej

W uzasadnieniu podała, że w przedmiotowej sprawie występuje przesłanka do wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 8 kpa. Gdyby bowiem organ dokonał interpretacji tego przepisu kierując się dyrektywami wyrażonymi w art. 8 kpa, to mógłby uznać, że w przedmiotowej sprawie występuje przesłanka do wznowienia postępowania. Skarżąca podała, że w chwili wydania decyzji w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych istniały poważne rozbieżności w orzecznictwie i występowały dwa różne nurty. Uchwała NSA z dnia 26 czerwca 2014r. (I OPS 15/13) zmieniła całą wcześniejszą, niekorzystną dla Skarżącej linię orzecznictwa sądów, na której opierał się Burmistrz [..] wydając decyzję ostateczną. Wobec powyższego, zdaniem Skarżącej można uznać, że uchwała NSA z dnia 26 czerwca 2014r. stanowi zmianę orzeczenia sądu, o którym mowa w dyspozycji normy określonej w art. 145 § 1 pkt 8 kpa, a tym samym występuje przesłanka do wznowienia postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] wniosło o oddalenie skargi. Podało, że sprawa dotyczyła rozstrzygnięcia wniosku strony domagającej się weryfikacji decyzji ostatecznej w trybie wznowienia postępowania. Zatem organy musiały w tym postępowaniu działać w oparciu o przepisy rozdz. 12 kpa. Organ nie miał podstaw do zmiany kwalifikacji prawnej wniosku strony. Weryfikacja decyzji w trybie art. 155 kpa, którą sugeruje strona w zażaleniu, wymaga złożenia odrębnego wniosku do organu I instancji i zbadania sprawy w tym trybie. Kolegium podtrzymało w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i podało, że powołana przez stronę uchwała nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie, wynikającej z art. 145 § 1 pkt 8 kpa, ponieważ pomiędzy tą decyzją a uchwałą NSA nie istnieje związek przyczynowy- akty te nie są od siebie zależne. Kolegium podało, ze ewentualna weryfikacja w/w decyzji mogłaby mieć miejsce w trybie odwoławczym. Kolegium prezentowało od dawna pogląd zgodny z przywołana uchwałą NSA. Jednak Skarżąca nie zainicjowała w stosownym terminie postępowania odwoławczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu w okresie korzystania z urlopu wychowawczego zakończonego ostateczną decyzją Burmistrza [..] z dnia [..] marca 2012 r.

Przesłanką wystąpienia przez Skarżącą z wnioskiem o "wznowienie postępowania administracyjnego i zmianę" decyzji Burmistrza [..] było podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 26 czerwca 2014 r. uchwały w poszerzonym składzie (sygn. akt I OPS 15/13). W związku z pojawiającymi się rozbieżnościami w orzecznictwie sądów administracyjnych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w niej, że "dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.), w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje do zasiłku rodzinnego na każde z tych dzieci". W uzasadnieniu tej uchwały NSA wyjaśnił, że nie można więc z przepisu, który określa okresy pobierania dodatku, w tym okres pobierania dodatku w razie sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu (art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy), wyprowadzać wniosku, że przepis ten ogranicza prawo do dodatku tylko do jednego dodatku przysługującego do zasiłku rodzinnego na jedno z dzieci, w sytuacji gdy każde z dzieci urodzonych podczas jednego porodu jest dzieckiem, na które przysługuje zasiłek rodzinny i które pozostaje pod faktyczną opieką osoby uprawnionej do urlopu wychowawczego, w okresie korzystania z tego urlopu. Nie sposób twierdzić, na podstawie art. 10 ustawy, że w takiej sytuacji należy wybrać jedno z dzieci, na które będzie przysługiwał ten dodatek do zasiłku rodzinnego na to dziecko. Podał również: Jeżeli osoba uprawniona korzysta z urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu i jeżeli każde z tych dzieci pozostaje pod jej faktyczną opieką, a na każde z nich przysługuje jej zasiłek rodzinny, to do każdego z tych zasiłków przysługuje dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, co wynika z art. 10 ust. 1 ustawy. Skoro ustawodawca, określając w art. 10 ust. 2 wysokość dodatku, nie zastrzegł, że osobie uprawnionej wypłaca się tylko jeden dodatek (analogicznie, jak to przewidywał art. 30a ust. 1 ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych co do przysługiwania zasiłku wychowawczego), to takie zastrzeżenie nie może być wyprowadzane ani z poprzedzającej obecne unormowania regulacji dotyczącej zasiłków wychowawczych, ani z przepisów regulujących inne dodatki do zasiłku rodzinnego, skoro każdy dodatek regulowany jest autonomicznie, ani też z unormowania dotyczącego okresu pobierania dodatku, który w przypadku sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu przedłużony został do 36 miesięcy.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w zacytowanej wyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2014 r. i wskazuje przy tym na tzw. ogólną moc wiążącą uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z art. 269 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem, że dopóki uchwała NSA nie zostanie zmieniona, żaden skład orzekający sądu administracyjnego nie może odmówić uwzględnienia dokonanej w niej wykładni w swoim orzeczeniu. Należy jednak zauważyć, że zasada ta dotyczy sądów administracyjnych, które kontrolują działalność orzeczniczą organów administracji publicznej. W ten sposób owa ogólna moc wiążąca uchwał NSA rozciąga się również na rozstrzygnięcia organów, które poddano kontroli sądowoadministracyjnej. Nie ma bowiem w zasadzie możliwości, by decyzja administracyjna poddana kontroli sądu administracyjnego, konkretyzująca normę prawną w sposób sprzeczny z aktualną i adekwatną uchwałą NSA, pozostała w obrocie prawnym. Z tych przyczyn Sąd nie widzi podstaw do wykazywania obecnie zasadności wykładni art. 10 ust. 1 u.ś.r., skoro zagadnienie to zostało w zasadzie wyczerpane w uzasadnieniu ww. uchwały NSA.

W stanie faktycznym sprawy uchwała powyższa ma zastosowanie, bowiem Skarżąca korzystała z urlopu wychowawczego i podczas jednego porodu urodziła dwoje dzieci, a przyznano jej tylko jeden dodatek. Burmistrz [..] w decyzji z dnia [..] października 2013 r. dokonał wykładni art. 10 ust. 1 u.ś.r. w sposób nieprawidłowy, dopuszczając się błędu będącego wynikiem oceny dokonywanej w związku ze zmianą linii orzecznictwa organu i odmiennego niż poprzednio kierunku wykładni przepisu.

Skarżąca domagając się uwzględnienia linii orzeczniczej wyrażonej w uchwale NSA z 26 czerwca 2014r. wskazanego art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2013r. o świadczeniach rodzinnych i wypłaty dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na każde z dzieci wniosek zatytułowała "wniosek o wznowienia postępowania administracyjnego i zmianę decyzji". To do organu należała prawidłowa kwalifikacja wniosku.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003r. w art. 31 wskazuje, że Jeżeli odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ustalenie ich wysokości były następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, wypłata świadczeń rodzinnych może nastąpić za 3 lata wstecz, licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu lub dnia wydania decyzji prostującej błąd z urzędu. Przepis ten jednak nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie albowiem zmiana wykładni prawa nie może stanowić twierdzenia, że decyzję wydano z błędem w rozumieniu w/w art. 31. Za błąd organu można uznać niezastosowanie istniejących regulacji prawnych lub oczywiście wadliwe ich zastosowanie, nie można natomiast zaliczyć do tej kategorii wadliwej wykładni wątpliwej normy prawnej, której znaczenie ustala dopiero Naczelny Sąd Administracyjny. Błędu organu nie można tak szeroko interpretować, by w jego ramach mieściły się także wadliwości legislacyjne i związane z nimi trudności interpretacyjne.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego w niniejszej sprawie orzeczenia stanowił przepis art. 145 § 1 K.p.a., zgodnie z którym przyczyną wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną mogą być okoliczności wymienione w art. 145 § 1 pkt. 1 – 8 oraz w art. 145a i art. 145b K.p.a. Wznowienie postępowania ma charakter wyjątku, godzi bowiem w zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wynikającą z art. 16 § 1 K.p.a. Wobec tego wykładnia przesłanek wznowienia winna mieć charakter zwężający.

Wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony (art. 147 K.p.a.). Zgodnie z art. 149 K.p.a. wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, które stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia sprawy (art. 149 § 1 i § 2 K.p.a.).

W toku prowadzonego w przedmiotowej sprawie postępowania organy administracji dokonały analizy podstaw wznowienia postępowania określonych w powołanych powyżej przepisach i słusznie przyjęły, że żadna z nich w niniejszej sprawie nie zachodzi. W niniejszej sprawie Skarżąca wskazywała bowiem na fakt podjęcia przez skład 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego wyżej opisanej uchwały z 26 czerwca 2014 r. w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego. Wskazana przez Skarżącą przesłanka wznowienia nie stanowi ujawnienia nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, ale już istniejących w dniu wydania kwestionowanej decyzji i nie znanych organowi orzekającemu w sprawie. Nie zaistniała zatem podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Prawidłowo organy oceniły również brak przesłanki wznowienia opisanej w pkt 8 art. 145 §1 k.p.a. dotyczącej zmiany wcześniej wydanej decyzji lub orzeczenia sądu. Podstawa ta zachodzi wtedy, gdy decyzja administracyjna została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Regulacja ta nawiązuje zatem do sytuacji, w której mamy do czynienia z ciągiem działań prawnych, gdzie jedna decyzja lub orzeczenie sądu stanowi podstawę do wydania drugiej (innej) decyzji. Należy przy tym zaznaczyć, że wydanie tej drugiej decyzji nie jest możliwe bez uprzedniego wydania decyzji pierwszej. Ponadto wcześniejsza decyzja może np. określać warunki wydania tej drugiej, z tego też względu może stanowić dla niej swoistą podstawę prawną. Mając powyższe na uwadze, przyjąć należy, że powyższa podstawa wznowienia, z uwagi na wydanie powołanej przez skarżącą uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, także nie zaistniała.

Nadto, z samego brzmienia pozostałych podstaw wskazanych w art. 145 § 1 pkt 1-4 i 6-7 K.p.a. wynika niespornie, że brak podstaw do wznowienia postępowania administracyjnego.

Zdaniem składu orzekającego wskazać należy, że organy pominęły to, że po zakończeniu postępowania wznowieniowego, które nie dało rezultatu uchylenia zaskarżonej decyzji, można domagać się uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 154 K.p.a., art. 155 K.p.a. czy art. 161 K.p.a. W orzecznictwie jednolite jest stanowisko, że uchylenie lub zmiana decyzji na podstawie art. 155 K.p.a. może nastąpić jedynie wówczas, gdy brak jest podstaw prawnych do jej uchylenia lub zmiany w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 K.p.a.) lub do stwierdzenia nieważności (art. 156 § 1 K.p.a.), co też organy oceniły i rozpatrzyły, dając wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Z treści wniosku skarżącej o wznowienie postępowania administracyjnego i zmianę decyzji z [..] października 2013r. i jeszcze bardziej precyzyjnie z treści zażalenia z [..] grudnia 2014 r. wynika tymczasem, że skarżąca wystąpiła również z wnioskiem o zmianę kwestionowanej decyzji z dnia [..] marca 2012 r. w trybie art. 155 K.p.a, czego organ nie wziął pod uwagę. Nie jest zatem tak jak wskazują organy, że po zakończeniu postępowania wznowieniowego Skarżąca dopiero ma wystąpić z kolejnym wnioskiem o zmianę decyzji na podstawie art. 155 K.p.a., gdyż taki wniosek skarżąca wyraźnie już złożyła. Organy winny, więc w tym trybie sprawę rozpoznać i rozstrzygnąć w oparciu o wszelkie zasady prawidłowego postępowania administracyjnego. To bowiem nie na Skarżącej a na organie ciąży obowiązek właściwej kwalifikacji złożonego wniosku (art. 9 kpa). Tak orzekł również tut Sąd w wyroku z dnia [..] lipca 2015r. (II SA/Po 372/15) dotyczącym tej samej Skarżącej i dodatku do zasiłku rodzinnego w okresie 1 marca 2012r. do 31 października 2012r.

Wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że na podstawie art. 155 K.p.a. można dokonać zmiany decyzji dotkniętych niekwalifikowanymi wadami lub decyzji prawidłowych. Ponadto, jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 339/10, Baza NSA, przepis ten otwiera - możliwość weryfikacji decyzji podjętych w wyniku wadliwej wykładni prawa materialnego lub decyzji wydanych w ramach norm prawa materialnego - norm uznaniowych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., I OSK 339/10, LEX nr 745219 i z dnia 26 listopada 2010 r., I OSK 164/10, LEX nr 745112). Stanowisko to należy w pełni zaakceptować.

Zgodnie z art. 155 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Z wykładni językowej tego przepisu wynika jednoznacznie, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję ostateczną, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki:

1. strona wyraziła zgodę na zmianę lub uchylenie decyzji,

2. decyzja ma walor ostateczności i na jej podstawie strona nabyła prawo,

3. przepisy szczególne nie sprzeciwiają się zmianie lub uchyleniu takiej decyzji,

4. za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

Postępowanie prowadzone w trybie powyższego przepisu ma za przedmiot ustalenie przesłanek wzruszenia obowiązującej decyzji, która może być najzupełniej prawidłowa pod względem prawnym albo też może być dotknięta wadami niekwalifikowanymi (a więc nie dającymi podstaw do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji).

W wyniku rozpoznania sprawy organ administracji decyzję ostateczną albo tylko zmienia, albo uchyla ją - usuwając z obrotu prawnego.

Przedmiotem postępowania wszczętego w trybie nadzwyczajnym w celu zmiany lub uchylenia decyzji na podstawie art. 155 k.p.a. jest ustalenie istnienia przesłanek zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, a więc jest to nowy przedmiot sprawy w stosunku do tego, którego dotyczyło postępowanie prowadzone wcześniej w trybie zwykłym.

Jednak postępowanie prowadzone w tym trybie nie może zmierzać do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy już ostatecznie zakończonej. Jest ono samodzielnym postępowaniem administracyjnym, a jego celem jest jedynie ustalenie, czy zachodzą przesłanki do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej określone w art. 155 k.p.a. i czy ewentualnemu uchyleniu lub zmianie nie sprzeciwiają się przepisy szczególne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 października 1995 r., sygn. III SA 27/95, LEX nr 26991; z dnia 13 sierpnia 1997 r., sygn. III SA 854/96, LEX nr 30615; z dnia 28 kwietnia 2000 r., sygn. I SA 819/99, LEX nr 55302; z dnia 2 czerwca 2000 r., sygn. III SA 1854/99, LEX nr 43956; z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. I OSK 586/06, LEX nr 320845; tak też B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. 12, Warszawa 2012, str. 607).

Zmiana decyzji ostatecznej na podstawie art. 155 k.p.a. może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy pierwotnej, przy uwzględnieniu normy prawa materialnego, w oparciu o którą tę decyzję pierwotną wydano. Prawna możliwość zastosowania trybu przewidzianego w tym przepisie uwarunkowana jest zatem prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego oraz z udziałem tych samych stron postępowania (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 28 marca 2013 r., sygn. II OSK 2325/11, LEX nr 1332683, oraz z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. I OSK 586/06, LEX nr 320845).

Na konieczność zindywidualizowania w konkretnej sprawie stosowania art. 155 k.p.a. wymagań interesu społecznego i słusznego interesu stron w odniesieniu do stanu faktycznego i prawnego sprawy zwraca się uwagę w tezie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2000 r., sygn. akt V SA 1346/99, LEGALIS. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 stycznia 1987 r., sygn. akt III SA/1048/86, ONSA 1987, Nr 2, poz. 50 - "ograniczenie się przez organ przy rozpoznawaniu sprawy w trybie art. 155 k.p.a. do wyłącznie do skontrolowania legalności decyzji objętej wnioskiem strony i zaniechanie rozpoznania sprawy w świetle przesłanek do zmiany lub uchylenia decyzji określonych w tym artykule stanowi naruszenie prawa".

Uwzględniając powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji publicznej winien uwzględniając wskazane w uzasadnieniu oceny podjąć działania w celu zapewnienia skarżącej możliwości skorzystania ze świadczeń rodzinnych w prawidłowej wysokości, uwzględniającej tezę uchwały NSA z dnia 26 czerwca 2014 r. w trybie art. 155 K.p.a., ze szczególnym uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej.