Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 68/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 ut 1
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Janina Antosiewicz, Sędzia NSA Anna Lech, Sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz (spr.), Protokolant asystent sędziego Piotr Baryga, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 721/10 w sprawie ze skargi L. E. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz L. E. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 721/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi L. E., na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...].

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Decyzją z dnia [...] maja 1993 roku, Nr [...] Minister Przemysłu i Handlu, po rozpoznaniu wniosku L. E., odmówił stwierdzenia nieważności:

1) orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa: [...] i S-ka Ż.;

2) orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: [...] i S-ka w Ż.

W uzasadnieniu decyzji Minister Przemysłu i Handlu stwierdził, że przedmiotowa fabryka stanowiła przedsiębiorstwo spółki jawnej działającej pod firmą [...] i S-ka z siedzibą w Ż., wspólnikami której byli Z. B., J. B. i A. K. Orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. przedsiębiorstwo spółki zostało przejęte na własność Państwa na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3 poz.17). Art. 3 powołanej ustawy w literze B stanowił, że Państwo przejmuje na własność przedsiębiorstwa przemysłowe o zdolności zatrudnienia wyższej niż 50 pracowników na jedną zmianę. Orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa ogłoszone zostało w Monitorze Polskim Nr 44 z dnia 30 kwietnia 1948 r. W wykonaniu tego orzeczenia, w dniu [...] maja 1949 r., sporządzony został protokół zdawczo-odbiorczy ustalający składniki majątkowe przejmowanego wraz z przedsiębiorstwem mienia. Wraz z przedsiębiorstwem na własność Państwa przeszło jego mienie ruchome oraz nieruchomości objęte załącznikami Nr 1, 2 i 3 do powołanego protokołu tj. nieruchomość objęta Iwh [...] składająca się z działek oznaczonych liczbą katastralną [...],[...] i [...], nieruchomość objęta Iwh [...] składająca się z działek oznaczonych liczbą katastralną [...] i [...], nieruchomość objęta Iwh [...] składająca się z działek oznaczonych liczbą katastralną [...],[...],[...] oraz nieruchomość objęta Iwh [...] składająca się z działek oznaczonych liczbą katastralną [...],[...],[...] i [...]. Z wyjaśnień Urzędu Rejonowego w Ż. wynika, że objęta wnioskiem o wszczęcie postępowania nieruchomość objęta Iwh [...] gminy katastralnej Z. nie była przejęta na własność Państwa i nadal stanowi własność osób fizycznych. Została ona zidentyfikowana przez tamtejszy Urząd jako ulica P. biegnąca obok [...] Zakładów [...]. Natomiast objęta wnioskiem nieruchomość Iwh [...], posiadanie której przywrócono wnioskodawczyni postanowieniem Sądu Grodzkiego w Ż. z dnia [...] listopada 1945 r., sygn. akt [...], została ujęta w powołanym protokole zdawczo-odbiorczym. Znajdujący się na nieruchomości budynek związany był bezpośrednio z przedsiębiorstwem, gdyż sutereny przeznaczone były na działalność stolarni, parter domu na biuro, zaś na piętrze i poddaszu były mieszkania zajmowane przez pracowników. W związku z tym, zdaniem Ministra, prawidłowe jest ustalenie, że dom ten był integralnie związany z przedsiębiorstwem. Powołany protokół zdawczo-odbiorczy zatwierdzony został orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r., wydanym w porozumieniu z Przewodniczącym Komisji Planowania Gospodarczego. Wobec stwierdzenia prawidłowości ustalenia składników majątkowych przejętego przedsiębiorstwa, zdaniem Ministra uznać należy, że powołane w pkt 2 sentencji orzeczenie wydane było zgodnie z ówcześnie obowiązującym prawem.

Pismem z dnia [...] czerwca 2004 r. L. E. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1993 r., Nr [...], podnosząc zarzut, iż wydana została ona z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Wnioskodawczyni podniosła, że na mocy postanowienia Sądu Grodzkiego w Ż., sygn. akt [...] z dnia [...] listopada 1945 roku Z. L. B. została wprowadzona w posiadanie realności Lwh. [...] ks. Gr.gm. kat. Z. wraz z domem dwupiętrowym, czynszowym na tej realności stojącym, z wyłączeniem tej części parceli, na której stał komin fabryki, magazyn i kotłownia. Z postanowienia tego wynika, że przedstawiciele znajdującej się pod przymusowym zarządem przedwojennej firmy [...] i S-ka w Ż. zastrzegli sobie prawo wynajmu od Z. L. B. części domu na mieszkania prywatne dla urzędników i biura firmy na co matka wnioskodawczyni wyraziła zgodę. Prawo korzystania z pomieszczeń w prywatnym domu nie może być podstawą uznania, że budynek był bezpośrednio związany z przedsiębiorstwem i stanowił jego integralną część. Tymczasem przejmując na własność Państwa przedsiębiorstwo [...] i S-ka Ż. do majątku Spółki zaliczono prywatną własność matki wspólników przedsiębiorstwa objętą lwh [...] Z. Do dnia [...] kwietnia 1963 r. w Lwh [...] Z. J. vel P. H. B. była ujawniona, jako wyłączna właścicielka. Tym samym, zdaniem wnioskodawczyni, decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1993 r., odmawiająca stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r., Nr [...], oraz Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r., w części dotyczącej nieruchomości ujawnionej w Iwh [...] Z., w sposób rażący naruszyła prawo.

Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., Nr [...], Minister Gospodarki odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1993 roku, Nr [...], w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa: [...] i Ska w Ż., w części dotyczącej zabudowanej parceli nr [...], ujawnionej w księdze wieczystej Lwh. [...] gminy katastralnej Z. Minister Gospodarki stwierdził, że przez rażące naruszenie prawa należy rozumieć sytuację, gdy w stanie prawnym nie budzącym wątpliwości, co do jego rozumienia, wydaje się decyzję, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów. Zdaniem Ministra Gospodarki, Minister Przemysłu i Handlu, podejmując skarżone rozstrzygnięcie z dnia [...] maja 1993 r., dokonał oceny, czy Minister Przemysłu Lekkiego wydając orzeczenie z dnia [...] lipca 1950 r., w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa [...] i Ska w Ż., prawidłowo zastosował przepisy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. nr 3, poz. 17 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 roku w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62). Minister Przemysłu i Handlu, podejmując rozstrzygnięcie z dnia 17 maja 1993 r., na podstawie całokształtu materiału dowodowego ustalił, że Minister Przemysłu Lekkiego prawidłowo uznał przedmiotową nieruchomość za integralną część przedsiębiorstwa, gdyż znajdujący się na nieruchomości budynek związany był bezpośrednio z przedsiębiorstwem. Minister Gospodarki stwierdził, że wydając rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie nie bada, czy Minister Przemysłu Lekkiego wydając orzeczenie z dnia [...] lipca 1950 r. prawidłowo zastosował przepisy ustawy nacjonalizacyjnej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, gdyż tego dokonał Minister Przemysłu i Handlu, podejmując rozstrzygnięcie z dnia [...] maja 1993 r. Przedmiotem oceny Ministra Gospodarki, w świetle art. 156 K.p.a., jest wyłącznie ostateczna decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1993 r. Według Ministra Gospodarki, w decyzji Ministra Przemysłu i Handlu nie zachodzi oczywista sprzeczność pomiędzy normą prawną a treścią rozstrzygnięcia. Treść decyzji nie przeciwstawia się przepisom, na podstawie których została wydana. Brak zatem podstaw do stwierdzenia, że przy wydawaniu tej decyzji doszło do rażącego naruszenia prawa. W ocenie Ministra Gospodarki, treść wniosku nieważnościowego, uzupełnionego pismem z dnia [...] listopada 2008 r., dotycząca spełnienia przez ww. nieruchomość przesłanki jej upaństwowienia, mogłyby stanowić argument w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: [...] i Ska w Ż. To postępowanie zakończyło się już jednak decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1993 r. Powtórna ocena prawidłowości upaństwowienia przedmiotowej nieruchomości, zdaniem Ministra Gospodarki, stanowiłaby wykroczenie poza zakres przedmiotu oceny decyzji z dnia [...] maja 1993 r., a w konsekwencji byłaby także naruszeniem zasady powagi rzeczy osądzonej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L. E. zarzuciła decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z [...] maja 1993 r., rażące naruszenie prawa. Wywodziła, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania nie powinna być zaliczona do majątku przedsiębiorstwa. Część domu została wynajęta na mieszkania pracowników i biura Firmy. Nieruchomość ta nie stanowiła integralnej części. Zaliczenie prywatnej nieruchomości w skład majątku przedsiębiorstwa było, jej zdaniem, bezprawne.

Decyzją z dnia [...] lutego 2010 roku, Nr [...], Minister Gospodarki utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2009 r., podtrzymując zawarte w niej stanowisko.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła L. E. podnosząc zarzuty:

1. naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1993 r.,

2. naruszenia art. 7 K.p.a. i 77 K.p.a. poprzez brak ustalenia jakie konkretnie prawo przysługiwało znacjonalizowanemu przedsiębiorstwu w stosunku do zabudowanej parceli nr [...], obj. Lwh [...], kat. Z., oraz w stosunku do znajdującego się na niej budynku, a także jego poszczególnych części,

3. naruszenia art. 12 K.p.a. poprzez brak wnikliwego rozpoznania sprawy,

4. naruszenia art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej przez ich niezastosowanie przy ocenie prawidłowości zastosowania prawa przy wydawaniu decyzji z dnia [...] maja 1993 r.,

5. naruszenia § 75 ust. 1 lit. c, e i f rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. poprzez jego niezastosowanie pomimo tego, że przewidują one, iż składnikiem przedsiębiorstwa mogą być różne prawa przysługujące przedsiębiorstwu podlegającemu nacjonalizacji,

6. naruszenia art. 10 K.p.a. przez brak zapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się, co do postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Ocenie podlegała decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji. Dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji konieczne jest zatem dokonanie oceny, czy organ administracji dokonujący oceny orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r. zasadnie uznał, iż orzeczenia te nie naruszają prawa. Pogląd skarżącej, iż w związku z dokonaniem nacjonalizacji przedsiębiorstwa, nie było dopuszczalne przejęcie na własność Państwa nieruchomości, która nie była własnością tego przedsiębiorstwa, Sąd pierwszej instancji uznał za zasadny. Obszernie cytując tezę i uzasadnienie uchwały NSA, z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07, Sąd wyraził pogląd, że treść art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej nie daje podstaw do stwierdzenia, że Państwo staje się także właścicielem tych nieruchomości, do których właściciel przedsiębiorstwa (kupiec, przedsiębiorca) nabył określone prawa wynikające ze stosunku najmu czy dzierżawy albo które posiadł bez tytułu prawnego. Składników majątkowych należących do osób trzecich, wchodzących w skład przedsiębiorstwa, Państwo nie mogło znacjonalizować, natomiast wchodziło w prawa przedsiębiorcy do tych składników w takim zakresie, w jakim przysługiwały one właścicielowi znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Państwo bowiem stawało się na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej właścicielem przedsiębiorstwa jako odrębnego przedmiotu, a nie każdego ze składników przedsiębiorstwa z osobna. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, stanowisko to ma zastosowanie również w rozpoznawanej sprawie. Sąd wskazał, że w decyzji z dnia [...] maja 1993 r. Minister Przemysłu i Handlu uznał, że w wyniku nacjonalizacji przedsiębiorstwa na własność Państwa mogła przejść nieruchomość, której to przedsiębiorstwo nie było właścicielem. Tymczasem przejęcie na własność takiej nieruchomości rażąco naruszało art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy. Znacjonalizowanemu przedsiębiorstwu [...] i Ska w Ż. przysługiwało jedynie prawo najmu pomieszczeń w budynku znajdującym się na nieruchomości Lwh [...] Z. i w wyniku nacjonalizacji na rzecz Państwa mogło przejść wyłącznie prawo najmu.

Według Sądu pierwszej instancji, odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r., w części dotyczącej nieruchomości Lwh [...] Z., w sytuacji, gdy orzeczenia te w tej części rażąco naruszały art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, rażąco naruszała art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Z kolei, odmowa stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji w części rażąco naruszającej prawo narusza art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe zastosowanie tego przepisu doprowadziłoby bowiem, zdaniem Sądu, do uwzględnienia wniosku skarżącej, o ile oczywiście nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne. Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

W skardze kasacyjnej Minister Gospodarki zaskarżył wyrok w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Zarzucił

Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 P.p.s.a.. w związku z art. 153 P.p.s.a. poprzez przekroczenie granic niniejszej sprawy i uczynienie przedmiotem postępowania także decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1993 r., znak: [...], w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego, z dnia [...] lipca 1950 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: [...] i S-ka w Ż., w części dotyczącej zabudowanej parceli nr [...], ujawnionej w księdze wieczystej Lwh [...], gminy katastralnej Z., a tym samym zawarcie w zaskarżonym wyroku oceny prawnej wkraczającej w sprawę inną w stosunku do tej, która została wyznaczona ramami zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki, tym bardziej, że wszystkie wskazane przez Sąd I instancji okoliczności i oceny prawne – istotne w ocenie Sądu – miałyby znaczenie przy rozpoznawaniu ewentualnej skargi (która nigdy nie została wniesiona do sadu administracyjnego) na w/w decyzję z dnia [...] maja 1993 r., co w konsekwencji doprowadziło Sąd do stwierdzenia, ze skoro w/w decyzja z dnia [...] maja 1993 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ nie stwierdzała wydania z rażącym naruszeniem prawa w/w orzeczenia nacjonalizacyjnego w części dotyczącej w/w nieruchomości, to również decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2010 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] listopada 2009 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy Minister Gospodarki niesłusznie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1993 r., w części dotyczącej niestwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lipca 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: [...] i Ska w Ż., w części dotyczącej zabudowanej parceli nr [...], ujawnionej w księdze wieczystej Lwh [...], gminy katastralnej Z., podczas gdy Minister Gospodarki nie miał podstaw do stwierdzenia nieważności w/w decyzji z dnia [...] maja 1993 r., ponieważ zmiana wykładni art. 2 ust.1 w związku z art. 6 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz.17 ze zm.), w wyniku podjęcia przez NSA uchwały z dnia 7 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07, nie mogła stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności w/w decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1993 r., wydanej również w postępowaniu o stwierdzenie nieważności innej decyzji (a nie w postępowaniu zwykłym) przy zastosowaniu odmiennej, ale również w pewnych okresach czasu aktualnej, wykładni w/w przepisów ustawy nacjonalizacyjnej,

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zastosowanie odmiennej wykładni prawa – niż obowiązująca w dacie wydawania decyzji w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji – może stanowić przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., podczas gdy niejednolita na przestrzeni kilkudziesięciu lat wykładnia przepisów prawa nie może uzasadniać stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 2 ust.1 w związku z art. 6 ust.1 ustawy nacjonalizacyjnej, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przejęcie przez Państwo przedsiębiorstw na podstawie powyższych przepisów nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie stanowiła własności przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej, podczas gdy z powyższych przepisów wynika, że na ich podstawie na własność Państwa przechodziło przedsiębiorstwo jako całość bez względu na to, czyją dany składnik majątkowy stanowił własność, jeśli składnik ten był niezbędny do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną L. E. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej Ministra. W jej ocenie, nie występują podstawy zaskarżenia podane w skardze kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należało zatem ograniczyć się do zarzutów skargi kasacyjnej.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez przekroczenie granic sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie opowiada się za wyrażonym w orzecznictwie poglądem, według którego decyzja organu administracji odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej jedną z wad określonych w art. 156 § 1 K.p.a. jest nieważna z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. (patrz: wyrok NSA z dnia 27 września 1984 r., sygn. akt II SA 824/84, niepublikowany, treść [w:] Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Pogląd ten nie jest kwestionowany w doktrynie (patrz: Małgorzata Jaśkowska [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel "Komentarz aktualizowany do art. 158 Kodeksu postępowania administracyjnego", LEX 2011, teza 12; Krzysztof Sobieralski "Nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego", PRESSCOM Wrocław 2009, s. 151). W konsekwencji trzeba przyjąć, że Sąd pierwszej instancji, kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej miał obowiązek, wynikający z art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zbadania, czy decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1993 r., w części odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego co do zabudowanej parceli nr [...], ujawnionej w księdze wieczystej Lwh [...], gminy katastralnej Z., nie jest obarczona wadą w postaci rażącego naruszenia prawa.

Nie jest zasadny zarzut proceduralny naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez przyjęcie, że Minister Gospodarki niesłusznie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1993 r., ponieważ zmiana wykładni art. 2 ust.1 w związku z art. 6 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz.17 ze zm.) nie mogła stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności. To samo odnosi się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. polegającą na przyjęciu, że zastosowanie odmiennej wykładni prawa może stanowić przesłankę stwierdzenia nieważności. Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów zauważyć trzeba najpierw, iż rzeczywiście teza o rażącym naruszeniu prawa nie może opierać się o zmianę w wykładni, do której doszło po wydaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania nadzorczego (por. Janusz Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", C. H. Beck 2011, s. 629-630). Do takiej kategorii naruszeń prawa nie można jednak zaliczyć oczywistej sprzeczności między rozstrzygnięciem sprawy a treścią przepisu, nawet jeśli ta oczywista sprzeczność jest efektem zbyt prostej, płytkiej wykładni przepisu (por. J. Borkowski, op. cit. s. 631). Zdaniem składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie, orzeczenia nacjonalizacyjne polegające na przejęciu na własność Państwa, w ramach przejęcia przedsiębiorstwa, prawa własności majątku nieruchomego stanowiącego własność osoby trzeciej, zamiast prawa obligacyjnego na tej rzeczy, którym dysponowało przedsiębiorstwo, było oczywiście sprzeczne z treścią art. 6 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarko narodowej (Dz. U. Nr 3, poz.17 ze zm.). Orzeczenia te nie tylko nie uwzględniały brzmienia art. 40 § 1 Kodeksu handlowego, ale także abstrahowały od ustanowionego w art. 6 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. podziału składników przedsiębiorstwa na: nieruchomy i ruchomy majątek oraz wszelkie prawa. Nadto, oceniając stosowanie aktu normatywnego umożliwiającego najdalej idącą formę ingerencji w prawo własności, poprzez pozbawienie tego prawa, zwrócić należy uwagę na konieczność zachowania standardów ochrony prawa własności w odniesieniu do stanów faktycznych i prawnych niepodlegających działaniu aktów normatywnych pozbawiających prawa własności, w tym przypadku aktów nacjonalizacyjnych. Naruszenie tych standardów jest rażącym naruszeniem prawa (por. Małgorzata Jaśkowska, op. cit., Komentarz do art. 156 K.p.a. III. Przesłanki stwierdzenia nieważności. C. Rażące naruszenie prawa. Pkt 6; wyrok NSA z dnia 1 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1442/08, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 552311; wyrok NSA z dnia 9 września 1998 r., sygn. akt II SA 1249/97, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 41819).

Już z powyższych uwag wynika, że nie jest usprawiedliwiona także materialna podstawa skargi kasacyjnej. Przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 3 ust.1 B w związku z art. 6 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz.17 ze zm.), nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej (por. uchwała NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07, ONSA i wsa 2008/1/5). Przedmiotem przejęcia było w tym przypadku, jak wynika z art. 6 ust.1 omawianej ustawy, prawo najmu pomieszczeń należących do spornej nieruchomości, stanowiącej własność osoby trzeciej (por. Przemysław Florianowicz-Błachut, Marcin Wiącek, glosa do uchwały NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07, Państwo i Prawo 2009/3/136).

W związku z przywołaniem w podstawie proceduralnej i materialnej skargi kasacyjnej przepisu art. 2 ust.1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, odnotować trzeba, iż rzeczywista podstawą orzeczeń nacjonalizacyjnych podjętych wobec przedsiębiorstwa [...] i S-ka w Ż. był przepis art. 3 ust.1 B tej ustawy, a nie art. 2 ust.1. Tego rodzaju niedokładność podstaw skargi kasacyjnej nie uniemożliwiała jednak merytorycznego odniesienia się do zarzutów skargi kasacyjnej.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto o art. 204 pkt 2 P.p.s.a.