Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 865/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 3, art. 4, art. 7 pkt 5, art. 8, art. 39
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 10 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 10 lipca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 18 maja 2017 r., którą organ odmówił M. J. przyznania zasiłku celowego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 18 maja 2017 r. (nr [...]) Prezydent Miasta - działając na podstawie art. 3 ust. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm. – dalej "u.p.s."), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23), po ponownym rozpatrzeniu wniosku z dnia 4 stycznia 2017 r. - odmówił M. J. przyznania zasiłku celowego na ogrzewanie mieszkania, instalację grzewczą, remont mieszkania, zakup energii i leków.

W uzasadnieniu organ wskazał, że po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w dniu 10 stycznia 2017 r. M. J. (dalej: "strona", "skarżąca") otrzymała pomoc finansową w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w wys. 200 zł. Strona odwołała się od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Ponownie analizując sytuację w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 kwietnia 2017 r. strona napisała, że prosi o obiady abonamentowe, do czego MOPR przychylił się i otrzymała ona oczekiwaną pomoc. Również podniosła, że piece akumulacyjne w jej mieszkaniu nie działają od 2001 r. i oczekuje prawidłowej instalacji grzewczej. Potrzebuje remontu mieszkania oraz środków na zakup energii i leków. W trakcie wywiadu środowiskowego wzięto pod uwagę wydatki strony, jakie ponosi na ogrzanie mieszkania, wody oraz leki, pomimo że nie udokumentowała ponoszonych kosztów. Wskazano, że biorąc pod uwagę okres zimowy inną decyzją przyznano stronie kwotę 200 zł na zakup żywności. Ustalono również, że ponoszenie kosztów bieżących następuje z otrzymywanego zasiłku stałego, a koszty mieszkaniowe są pokrywane w całości z dodatku mieszkaniowego. Otrzymywana pomoc w formie finansowej zapewnia zabezpieczenie niezbędnych potrzeb strony.

W tej sytuacji organ nie dostrzegł potrzeby przyznania dodatkowej pomocy finansowej stronie, ponieważ jest ona zaopatrzona w kompleksową pomoc w formach przewidzianych zgodnie z ustawą o pomocy społecznej i możliwościami finansowymi ośrodka pomocy. Organ wyjaśnił, że środki finansowe, którymi dysponuje ośrodek nie mogą zapewniać wszystkich potrzeb klientów w pełnym zakresie i w pełnej wysokości, mają charakter wspomagający i uzupełniający. Ponadto stwierdzono, że wskazywane przez stronę bierność i bagatelizowanie jej problemu przez organ pomocy społecznej nie znajduje uzasadnienia, gdyż pomoc stronie udzielana jest wielotorowo, zarówno w formie finansowej (zasiłek stały), który służy do zaspokojenia bieżących potrzeb (opłaty, leki), świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności, jak i w formie artykułów żywnościowych. Jest ona objęta wsparciem ze strony MOPR, a także Urzędu Miejskiego (dodatki mieszkaniowe i energetyczne) i Banku Żywności. Ponadto od maja 2017 r. otrzymała dodatkową pomoc w postaci obiadów w barze "Koziołek Matołek". Organ podkreślił także, że strona w okresie zimowym została zaopatrzona w grzejnik elektryczny, który otrzymała nieodpłatnie.

Organ zwrócił również uwagę na fakt, że MOPR zwrócił się pisemnie do PGM celem uzyskania możliwości remontu w mieszkaniu strony, a ponadto wyjaśnił, że strona była obejmowana wielokrotnie pomocą finansową na dokonanie drobnych remontów, jednak nigdy nie wykorzystała przeznaczonych zasiłków z pomocy społecznej na wskazane cele. Wskazano, że PGM zaplanowało remont mieszkania strony od stycznia 2017 r., jednak z powodu nieudostępniania lokalu przez zainteresowaną, nie rozpoczęły się żadne prace remontowe. Mieszkanie jest w złym stanie technicznym z powodu wieloletnich zaniedbań. Do dnia wydania decyzji strona pomimo pisemnego poinformowania jej o zaplanowanym wykonaniu robót, a także wielokrotnego informowania podczas wywiadu przez pracownika socjalnego, nie udostępniła mieszkania pracownikom remontowym z PGM celem przeprowadzenia napraw w lokalu. Strona nie zgłosiła się do PGM celem umówienia terminu rozpoczęcia remontu - strona nadal oczekuje ze strony MOPR pomocy w kwestii złego stanu technicznego mieszkania, jednocześnie uniemożliwia przeprowadzenie remontu.

Organ wskazał, że dokonał wszelkich starań w celu poprawy sytuacji bytowej strony, wykonując szereg działań wspierających oraz w formie finansowej i rzeczowej w celu zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb. Biorąc pod uwagę powyższe uznał, że brak jest podstaw do przyznania pomocy wnioskowanej przez stronę w podaniu z dnia 4 stycznia 2017 r. oraz w trakcie przeprowadzania wywiadu w dniu 20 kwietnia 2017 r.

Strona odwołała się od decyzji podnosząc, że jest bezsilna i osamotniona w swoich działaniach a urzędy nie chcą jej pomóc.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 lipca 2017 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że w dniu 4 stycznia 2017 r. strona zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. o udzielenie pomocy finansowej wskazując, iż jej sytuacja nie uległa poprawie i od dłuższego czasu choruje przebywając w zimnym mieszkaniu bez ogrzewania. W związku z tym organ decyzją z dnia 13 stycznia 2017 r. przyznał stronie świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w miesiącu styczniu 2017 r. w wysokości 200 zł jednorazowo.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 lutego 2017 r. (nr [...]) uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozstrzygnięcia wskazując, że organ nie wyjaśnił rzeczywistej woli strony, dokonał swobodnej kwalifikacji przedmiotu żądania wszczęcia postępowania i określił przedmiot postępowania - rodzaj wnioskowanej przez stronę pomocy według własnego uznania, kwalifikując je jako wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" i przyznając tym samym pomoc z urzędu. Tymczasem z wniosku strony nie wynikało, żeby oczekiwała pomocy finansowej w zakresie zakupu żywności. Ponadto zakres wskazanych potrzeb przez wnioskodawczynię był szerszy i odnosił się do pomocy finansowej w zakresie zakupu leków, czy też potrzeb związanych z użytkowaniem mieszkania (ogrzewania mieszkania oraz energii). W ocenie Kolegium organ niższej instancji winien określić w sposób precyzyjny jakiego charakteru pomocy odwołująca oczekuje i w tym zakresie podjąć właściwe działania.

W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy została wydana powyższa decyzja Prezydenta Miasta z dnia 18 maja 2017 r.

Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 39 u.p.s. decyzja o przyznaniu prawa do zasiłku celowego jest wydawana w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku nawet wystąpienia przesłanek ich przyznania. Z treści art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., jak i z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynika, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 643 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15, wśród których jest m.in. niepełnosprawność i długotrwała choroba, bezdomność, ubóstwo. Strona spełnia te przesłanki do przyznania zasiłku celowego.

Z akt sprawy wynika, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w 2-pokojowym mieszkaniu komunalnym. Sytuacja rodzinna, materialna i zdrowotna nie uległa zmianie. Od dłuższego czasu strona jest bierna zawodowo, osiągnęła wiek emerytalny i ZUS przyznał jej emeryturę od 17 czerwca 2015 r. O fakcie przyznania emerytury organ I instancji dowiedział się dopiero w 2017 r., gdy wystąpił o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. Z pisma ZUS wynika, że aktualna wysokość świadczenia emerytalnego - w miesiącu kwietniu 2017 r. wynosi 7,54 zł netto.

Organ stwierdził, że źródłem utrzymania strony od wielu lat są środki uzyskiwane w ramach pomocy społecznej. Strona otrzymuje zasiłek stały w wysokości 432,32 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 113,00 zł, dodatek energetyczny w wysokości 11,29 zł, co stanowi jej dochód w łącznej wysokości 556,61 zł.

Z powodu trudnej sytuacji bytowej i zdrowotnej strona korzysta z dodatkowych form pomocy z ośrodka, tj. ze świadczeń pieniężnych na zakup żywności oraz produktów żywnościowych, natomiast pracownik socjalny stwierdził, że ma ona zapewnione potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem tj. zakupem żywności, zakupem leków i innych niezbędnych potrzeb.

Zdaniem organu spełnienie kryterium dochodowego oraz zaistnienie elementu wymienionego w art. 7 ust. 5 u.p.s. nie oznacza po stronie organu automatycznego obowiązku przyznania odwołującej pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek czy też nie w pełnym zakresie, zostanie automatycznie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy. Ponadto organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy społecznej w Polsce dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia.

Kolegium uznało, że organ niższej instancji prawidłowo ustalił sytuację dochodową, osobistą, zdrowotną i mieszkaniową strony, a następnie precyzyjnie przedstawił zarówno możliwości finansowe organu (m.in. ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w okresie od stycznia 2017 r. do czerwca 2017 r. organ dysponuje). W sposób jak najbardziej uzasadniony wzięto także pod uwagę zakres wszystkich świadczeń przyznanych wnioskodawcom z pomocy społecznej w I półroczu 2017 r. Z nadesłanej informacji organu I instancji wynika na realizację zadań własnych gminy ośrodek pomocy społecznej dysponuje łączną kwota na rok 2017 w wysokości 4.302.015,00 zł. Kwota ta jest przeznaczona na realizację wszystkich zadań własnych z pomocy społecznej, w tym: zasiłki celowe, sprawienie pogrzebu, jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, zdarzenia losowe, sytuacja kryzysowa, specjalne zasiłki celowe, pomoc rzeczowa, wypoczynek letni oraz zapewnienie schronienia. Wyjaśniono, że pomoc w formie zasiłków celowych w okresie od stycznia 2017 r. do czerwca 2017 r. przyznano 330 rodzinom na łączną kwotę 72.238,81 zł i tak: w styczniu 2017 r. - wypłacono zasiłki dla 53 rodzin na łączną kwotę 11.522,30 zł; w lutym 2017 r. - wypłacono zasiłki dla 64 rodzin na łączną kwotę 12.098,82 zł; w marcu 2017 r. - wypłacono zasiłki dla 63 rodzin na łączną kwotę 16.682,70 zł; w kwietniu 2017 r.- wypłacono zasiłki dla 57 rodzin na łączna kwotę 11.308,08 zł; w maju 2017 r. - wypłacono zasiłki celowe dla 50 rodzin na łączną kwotę 11.516,15 zł; w czerwcu 2017 r. - wypłacono zasiłki dla 49 rodzin na łączną kwotę 45.110,76 zł.

Organ podkreślił, że z przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika, że pomocy społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne zasoby i możliwości. Wspiera ona osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, przy czym każda osoba i rodzina korzystająca z pomocy społecznej obowiązana jest także do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W tym zakresie organ zwrócił uwagę, że stosownie do art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Oznacza to, że osoba wnioskująca zobligowania jest do pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej między innymi poprzez współpracę z organem. Jeżeli zaś osoba nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje przesłanka niezbędna do objęcia jej pomocą ze środków publicznych. Celem pomocy społecznej nie jest bowiem utrzymywanie na koszt podatnika takich osób, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji życiowej, ani też wyręczanie go z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji. Pomoc społeczna nie polega na stałym dostarczaniu środków utrzymania.

Organ wskazał, że z ustalonych okoliczności sprawy bezspornie wynika, iż strona nie współpracuje z organem pomocowym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji. Asumptem do przyjęcia takiej tezy był fakt, iż wnioskodawczyni do dnia wydania zaskarżonej decyzji pomimo pisemnego poinformowania jej o zaplanowanym wykonaniu prac remontowych przez Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej w S., a także wielokrotnego informowania jej przez pracownika socjalnego podczas wywiadu środowiskowego, nie udostępniła mieszkania pracownikom remontowym Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej w S. celem przeprowadzenia napraw w lokalu mieszkalnym. Mimo, że nadal oczekuje pomocy w kwestii złego stanu technicznego mieszkania, to jednocześnie uniemożliwia przeprowadzenie remontu.

W ocenie Kolegium zgłoszona w tym zakresie odwołującej propozycja przeprowadzenia remontu mieszkania była rozsądna i uzasadniona. Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej w S. zobowiązało się do przeprowadzenia remontu mieszkania, naprawy przewodów kominowych, naprawy tynków i podsadzek, a nawet wymiany okien począwszy od stycznia 2017 r., tymczasem strona bez uzasadnionej przyczyny nie wyraziła chęci współpracy w tym zakresie wykazując bierność i bagatelizowanie jej problemu i nie potrafiła wskazać powodu nie udostępnienia swojego mieszkania w celu dokonania prac remontowych.

Organ zaznaczył, że ustawa o pomocy społecznej zakłada, iż zadaniem organów pomocy społecznej nie jest trwałe wyręczanie strony w zaspokajaniu jej potrzeb bytowych, ale udzielanie jej pomocy po to, aby jak najszybciej była w stanie potrzeby te zaspakajać samodzielnie, co wymaga aktywnej współpracy osoby zainteresowanej.

Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej I instancji wskazujące na bierność i bagatelizowanie problemu przez stronę i niedające uzasadnienia do udzielania dalszej pomocy finansowej. Fakt, że sytuacja życiowa jest trudna nie zwalnia strony od podejmowania czynności wskazanych w ustawie, w tym do współdziałania z organem w celu podjęcia działań mogących poprawić jej sytuację bytową i materialną.

Organ wskazał także, że dokonując takiego rozstrzygnięcia, nie bez znaczenia jest również okoliczność, że strona regularnie korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej i objęta jest kompleksową, systematyczną i ciągłą pomocą. Jej sytuacja materialna i życiowa jest znana pracownikom tego organu jak i pracownikom socjalnym ośrodka. Co istotne, na przestrzeni wielu lat stronie udzielana była wszechstronna pomoc, m.in. w postaci zasiłków okresowych, zasiłków stałych (organ wyliczył jakie świadczenia były przyznawane stronie na przestrzeni ostatnich lat).

M. J. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wskazując, że świadczenia pochodzące ze środków państwowych mają inne zadanie i są przeznaczone na zakup posiłków i żywności i w tym celu powstał wieloletni program "Pomoc Państwa", a gmina przywłaszcza te pieniądze i rozdaje na własne zadania subwencje Państwa. Dalej, skarżąca opisała zdarzenia datowane na sierpień i wrzesień 2017 r. związane m.in. z przeprowadzonym wywiadem środowiskowym i wydaniem nowej decyzji z dnia 7 września 2017 r. (nr [...]) przyznającej z "Pomocy Państwa" w miesiącu wrześniu 400 zł jednorazowo, wskazując, że w podaniu prosiła o pomoc jeszcze w miesiącu sierpniu. Wskazała, że występuje o świadczenia z pomocy społecznej, gdyż zmusza ją do tego trudna sytuacja bytowa i mieszkaniowa. Dodała, że jej mieszkanie jest w trakcie remontu, na który nie ma środków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sprawa dotyczy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 lipca 2017 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 18 maja 2017 r. w sprawie odmowy przyznania skarżącej zasiłku celowego na zakup leków, ogrzewania mieszkania oraz energię elektryczną.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm. – dalej jako: "u.p.s.").

W myśl art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1), który – zgodnie z ust. 2 - może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Przedmiotowa regulacja oznacza, że zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę zwrotu: "(...) może być przyznany (...)". Natomiast z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 3 u.p.s. wynika, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

W przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, tj. czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza natomiast zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji. Kontrola sprowadza się w tym przypadku do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 1054/16 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek czy też nie w pełnym zakresie, zostanie uwzględniony przez organ pomocy społecznej, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych danego organu udzielającego pomocy.

Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy z art. 39 u.p.s. nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Oceniając sytuację materialną danej osoby, organ może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza (por. wyroki NSA: z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2696/14; z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2261/15; z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt I OSK 404/15 - orzeczenia dostępne j.w.). Ponadto obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej jest współdziałanie w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.), a brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia - art. 11 ust. 2 u.p.s. (por. wyrok WSA z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Po 871/17, LEX nr 2412505).

W ocenie Sądu słusznie zatem w niniejszej sprawie organy wskazały na - wynikający z ustawy o pomocy społecznej - obowiązek współpracy z pracownikiem ośrodka pomocy społecznej oraz na konsekwencję braku tej współpracy, która z zasady, uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanej pomocy. Nie ulega też wątpliwości, ze organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy społecznej w Polsce dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym jest bowiem, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. W tej sytuacji organ pomocy społecznej nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń jedynie w wysokości oczekiwanej przez te osoby.

W niniejszej sprawie faktem jest, że skarżąca spełnia kryteria przyznania przedmiotowego świadczenia określone w art. 7 pkt 5 i art. 8 u.p.s. (okoliczność upoważniająca do przyznania świadczenia przyznania oraz kryterium dochodowe). Okoliczności te same w sobie nie obligowały organów do przyznania zasiłku celowego, które w tym celu musiały rozważyć całościowo sytuację skarżącej, biorąc pod uwagę już udzielaną skarżącej pomoc, a także zakres współpracy skarżącej z pracownikami organu oraz możliwości finansowe ośrodka.

Mając to na uwadze w ocenie Sądu organy orzekające poddały ocenie wszystkie okoliczności od jakich uzależnione mogło być udzielenie skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na sygnalizowane potrzeby (tj. koszty zakupu leków, ogrzewania mieszkania oraz energii elektrycznej), uwzględniając przy tym wskazane wyżej kryteria dotyczące możliwości przyznania pomocy finansowej. Organy wydając rozstrzygnięcia przedstawiły zarówno ich możliwości finansowe (wskazując m.in. na ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie dysponował organ I instancji wraz ze wskazaniem ilości osób korzystających z pomocy społecznej tego organu), jak również - w sposób jak najbardziej uzasadniony - zwróciły uwagę na fakt, że skarżąca także należy do beneficjentów pomocy społecznej i korzysta regularnie ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej. Wskazano, że koszty związane z opłaceniem mieszkania pokrywane są w całości z otrzymywanego dodatku mieszkaniowego i energetycznego (co było objęte zakresem wnioskowego świadczenia). W obszernym uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił natomiast z jakich form pomocy i w jakiej wysokości korzystała dotychczas i nadal korzysta skarżąca. Organ podkreślił, że w ocenie pracownika socjalnego skarżąca ma zapewnione potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem, tj. zakupem żywności, zakupem leków i innych niezbędnych potrzeb.

Warto zauważyć, że organy orzekające zgodnie utrzymują, iż skarżąca nie współpracuje z organami pomocy społecznej, nie wykorzystuje wszystkich oferowanych jej możliwości i nie dokumentuje wydatków na które powywołuje się we wnioskach o świadczenia. Wskazano, że pomoc skarżącej jest udzielana wielotorowo, zarówno w formie finansowej (m.in. zasiłek stały, świadczenia pieniężne na zakup żywności) oraz w formie rzeczowej, jak obiady czy grzejnik elektryczny, natomiast Przedsiębiorstwo Gospodarki Mieszkaniowej w porozumieniu z organem zaplanowało remont mieszkania zajmowanego przez skarżącą.

W odniesieniu do treści skargi Sąd pragnie zwrócić uwagę, że wniosek skarżącej z dnia 4 stycznia 2017 r. dotyczył miesiąca stycznia 2017 r., dlatego sygnalizowane przez skarżącą zdarzenia datowane na sierpień i wrzesień 2017 r. (związane m.in. z przeprowadzonym wywiadem środowiskowym i wydaniem nowej decyzji z dnia 7 września 2017 r. przyznającej skarżącej pomoc na wrzesień a nie także na sierpień), nie mogły mieć znaczenia dla oceny zgodności z prawem kontrolowanej przez Sąd w niniejszym postępowaniu decyzji organów rozpoznających i oceniających wniosek o przyznanie skarżącej pomocy w miesiącu styczniu 2017 r.

W ocenie Sądu kontrolowana decyzja została należycie uzasadniona a organy nie naruszyły granicy uznania administracyjnego odmawiając przyznania zasiłku celowego. Organom orzekającym w sprawie nie można postawić zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. W wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, jak również prawidłowej ich oceny. Organy zgromadziły istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniły mając na uwadze całokształt zebranego w sprawie materiału. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o odmowie przyznania zasiłku decydowała obiektywna ocena sytuacji życiowej skarżącej, jej postawa w odniesieniu do współdziałania z organem w działaniach mających na celu rozwiązywanie jej trudnej sytuacji życiowej, jak również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargę.