Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1645/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183, 184, 209 i 210, 250, 258-261
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3 pkt 1, 6 ust. 1 pkt 1 lit. c i e, art. 7 pkt 1 oraz art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
article: art. 7, 75, 77 , 84 par. 1, 85 par. 1 i 107 par. 1, 138 par. 1, 105 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska /spr./ Sędzia NSA Iwona Bogucka Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 891/13 w sprawie ze skargi E. D. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 891/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. D. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2013 r. znak: [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., znak: [...] działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c i e, art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r., Nr 162, poz. 1568 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania E. D. – uchylił decyzję Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] czerwca 2012 r., znak: [...] w części umarzającej postępowanie administracyjne i w tym zakresie orzekł:

-o niewpisaniu do rejestru zabytków powierzchni działek o numerach ewidencyjnych: [...] wraz z istniejącymi na ich terenie obiektami budowlanymi oraz

-o niewpisaniu do rejestru zabytków części powierzchni dziatek o numerach ewidencyjnych: [...] z wyjątkiem obiektów budowlanych i części działek znajdujących się w obrysie murów obiektów wpisanych do rejestru zabytków przedmiotową decyzją;

-w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] czerwca 2012 r., znak: [...].

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2013 r. złożyła E. D.

Skarżąca wniosła o unieważnienie zaskarżonej decyzji i uchylenie wszystkich wcześniej wydanych decyzji organu pierwszej i drugiej instancji; o umorzenie prowadzonego postępowania i uchylenie wydanych postanowień w sprawie wpisania do rejestru zabytków obiektów wchodzących w skład zespołu zabudowy [...]; dopuszczenie jako dowodu wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach prowadzonego postępowania przez organ pierwszej i drugiej instancji oraz wniesionej do WSA w Warszawie skargi sygn. akt VII SA/Wa 1895/12 mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie wniesionej niniejszej skargi, oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając skargę za niezasadną wskazał, że prawidłowo organ odwoławczy skorzystał z uprawnień nadanych mu przepisem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i skorygował wadę decyzji organu pierwszej instancji polegającą na umorzeniu postępowania w części dotyczącej działek i zabudowań, które nie podlegały w jego ocenie konieczności objęcia ich ochroną konserwatorską, a więc wpisowi do rejestru.

Jedynym przepisem, który pozwala organowi na umorzenie postępowania jest art. 105 § 1 k.p.a. Organ pierwszej instancji winien był sprawę rozpoznać merytorycznie i orzec o niewpisywaniu do rejestru zabytków określonej części zabytkowego zespołu zabudowy [...] i działek na których ta cześć się znajduje. W sprawie nie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania, organ miał podstawy zarówno prawne, jak i faktyczne do orzekania, a skoro analizował cały zespół dawnej zabudowy [...] (dawna niemiecka nazwa [...]), to w odniesieniu do części, która w jego ocenie nie podlega ochronie konserwatorskiej również winien był się wypowiedzieć merytorycznie. Co do rozpatrzenia odwołania prawidłowo zrobił Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego i wyeliminował wadę decyzji organu pierwszej instancji, orzekając w tym zakresie o niewpisaniu części działek i znajdujących się na nich części obiektów nie posiadających wartości kwalifikujących je do objęcia ochroną prawną.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy: art. 6 ust. 1 pkt 1 lit c i e, art. 7 ust. 1, a także art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

A zatem, zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1 list c i e ochronie i opiece podlegają m.in. dzieła architektury i budownictwa oraz obiekty techniki, a zwłaszcza kopalnie, huty, elektrownie i inne zakłady przemysłowe, bez względu na stan ich zachowania. Stosownie zaś do treści art. 7 ust. 1 cyt. ustawy formą ochrony zabytków jest wpis do rejestru zabytków. Z kolei stosownie do art. 9 ust. 1 cyt. ustawy do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy.

Z wykładni literalnej przepisu art. 6 ust. 1 pkt 1 wynika wprost, że zły stan zachowania obiektu zabytkowego (np. stan techniczny budynku) nie uniemożliwia objęcia go ochroną, jeżeli nadal spełnia on przesłanki z art. 3 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym zabytek - to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Organy dokonały prawidłowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, słusznie uznając, że obiekty wchodzące w skład zespołu zabudowy [...] (dawna niemiecka nazwa [...]): 1) hala produkcyjna nr 1, wraz z piecem i kominem przemysłowym; 2) hala produkcyjna nr 2; 3) budynek administracyjny; 4) rampa przeładunkowa; 5) 2 kominy przemysłowe; 6) budynek dawnej siłowni energetycznej; 7) budynek administracyjno-socjalny; 8) portale ceramiczne i obramienia okienne w budynku zlokalizowane na dz. nr ewid. [...], są zabytkiem w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W tej sytuacji prawidłowym było objęcie ochroną konserwatorską poprzez wpisanie ww. obiektów do rejestru zabytków, a brak było podstaw do zanegowania wartości historycznej zespołu zabudowy [...].

Organy ochrony zabytków są władne i kompetentne do dokonywania oceny obiektu pod względem posiadanych przez niego wartości artystycznych, historycznych i naukowych. W tej sprawie, organy w obszernych uzasadnieniach swoich decyzji wykazały w sposób przekonujący wartość historyczną i artystyczną zespołu zabudowy [...]. Ww. wpisane do rejestru zabytków obiekty stanowią cenny element zabytkowy w krajobrazie kulturowym [...] oraz zespole zabudowy zakładów, przedstawiający istotne wartości historyczne, artystyczne oraz naukowe. Objęte niniejszym wpisem do rejestru zabytków budynki zachowały praktycznie niezmienioną architektonicznie bryłę oraz układ kompozycyjny elewacji, w związku z tym zostały objęte ochroną konserwatorską w obrębie bryły, elewacji wraz z detalem architektonicznym. Ponadto, objęte niniejszym wpisem hale i kominy pełnią rolę dominant architektonicznych wśród zabudowy zakładu przemysłowego. Pełną ochroną konserwatorską został objęty budynek administracyjny, którego układ przestrzenny wnętrz nie uległ zasadniczym przekształceniom. Przedmiotowe obiekty stanowią najważniejsze i najbardziej reprezentacyjne elementy w zespole zabudowy dawnych [...]. Analizując walory poszczególnych obiektów należy wziąć pod uwagę również wartość całego zespołu w skali lokalnej, gdyż w [...] przemysł ceramiczny decydował o kierunku rozwoju miejscowości, wpływał na układ przestrzenny, zmieniał panoramę, ale również kształtował architekturę tego terenu. Zakład produkujący cegły, dachówki, kształtki ceramiczne, detale architektoniczne, stymulował okoliczne budownictwo w zakresie stosowanych materiałów i form, odpowiadając na panujące w architekturze trendy. Dawne zakłady ceramiczne stanowią cenny element zabytkowy w krajobrazie kulturowym miejscowości, przedstawiający istotne wartości historyczne, artystyczne oraz naukowe. Dzieła sztuki budowlanej przywołujące procesy technologiczne realizowane w fabryce, jak również asortyment produkowanych wyrobów ceramicznych stanowią świadectwa minionej epoki, których zachowanie leży w interesie społecznym. Należy wziąć pod uwagę również wartość zespołu dawnych zakładów ceramicznych w [...] w skali regionu, gdyż stanowią one istotny element w krajobrazie poprzemysłowym dzisiejszego województwa lubuskiego, w odniesieniu do innych tego typu zakładów, których szczególnym obszarem aktywności były obecne powiaty żarski i żagański, gdzie zasoby naturalne w postaci pokładów gliny pozwalały na produkcję ceramiki.

Ustalając granice wpisu do rejestru zabytków obiektów wchodzących w skład zespołu zabudowy dawnych [...] (dawna niemiecka nazwa [...]) w miejscowości [...], organy wzięły pod uwagę przede wszystkim: historyczny obszar zakładów - czytelny na mapie topograficznej z 1940 r. ([...]), stan zachowania obiektów oraz opracowanie dr hab. prof. nadzw. S. J. pt. [...]. Uwzględniono również czytelność układu kompozycyjnego obiektów wchodzących w skład zespołu. Przy wyznaczaniu obiektów objętych wpisem do rejestru kierowano się względami merytorycznymi, koniecznością zachowania spójności założenia, stąd przeprowadzenie granic zgodnie z istniejącym obrysem murów odwodowych obiektów oraz najcenniejszych detali architektonicznych. Ponadto przeprowadzono analizę wartościującą w celu wyznaczenia obiektów przedstawiających najwyższe wartości naukowe, historyczne i artystyczne. Ustalono, że dawne [...] (dawna niemiecka nazwa [...]) zajmują obszar mniejszy niż wskazuje mapa z 1940 r. W związku z powyższym zdecydowano o objęciu wpisem jedynie obiektów, które przetrwały do dziś w możliwie niezmienionej formie i mimo zniszczeń zachowały wartość zabytkowe.

Zespół budynków stanowiący bardzo atrakcyjne pod względem budowlanym, architektonicznym oraz historycznym, a wchodzących w skład zespołu dawnych [...] należało wpisać do rejestru zabytków celem jego ochrony i zachowania w jak najlepszym stanie dla celów historycznych, naukowych i artystycznych. Znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja, w oparciu o którą organy obu instancji orzekły o wpisie zabytku do rejestru jest kompletna i wystarczająca do wydania decyzji o takiej treści. Organy przeprowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 84 § 1, art. 85 § 1 oraz art. 107 § 1 k.p.a., a zarzuty stawiane pod tym kątem są bezpodstawne. Strony były informowane na każdym etapie postępowania o jego przebiegu, pełnomocnik E. D. skorzystała z możliwości zapoznania się z aktami sprawy, nie wnosząc jednak uwag do tego materiału. Organ zebrał materiał dowodowy w sposób nie budzący wątpliwości, przeprowadził wizję (art. 85 § 1 k.p.a.), tam gdzie wymagane są wiadomości specjalne (art. 84 § 1 k.p.a.) skorzystał z powołanej opinii profesora tej dziedziny, jako dowód dopuścił także mapy, wyrysy i wypisy z rejestru gruntów i wypisy z ksiąg wieczystych (art. 75 § 1 k.p.a.), a następnie w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.) rozpatrzył tak zebrany materiał dowodowy, zaś wnioski, konkluzje oraz odniesienie do podstawy prawnej znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.), któremu również nie można zarzucić uchybień.

Wpis do rejestru następuje nie z uwagi na opłacalność tego dokonania, a z uwagi na walory naukowe, historyczne i artystyczne danego obiektu lub zespołu obiektów architektoniczno-budowlaych. Dlatego też przesłanki ekonomiczne nie są brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o wpisie zabytku z rejestru lub nie. Celem priorytetowym ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami jest bowiem ochrona i zachowanie materialnego dziedzictwa kulturowego, konserwacja i rewaloryzacja zabytków oraz udostępnianie zabytków na cele publiczne.

Organy wyjaśniły i uzasadniły przyczyny dokonania wpisu do rejestru zabytków przedmiotowego zespołu zabudowy [...]. Tym samym, Sąd nie stwierdza, aby przy wydaniu zaskarżonej decyzji nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego bądź postępowania administracyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniosła skarżąca i zaskarżając je w całości zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 ppsa w zw. z art. 134 § 1 ppsa w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483 z późn. zm.) przez: nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów podniesionych w skardze oraz piśmie skarżącej z dnia 30 grudnia 2013 roku, a dotyczących wartości historycznej, artystycznej i naukowej obiektów wchodzących w skład zespołu zabudowy dawnych [...] w miejscowości [...]: [...] w sytuacji, gdy Sąd winien w uzasadnieniu wyroku przedstawić zarzuty skargi i stanowisko w przedmiocie tych zarzutów i stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia;

- ograniczenie części dyspozytywnej uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zasadzie do powtórzenia wybranych fragmentów uzasadnień decyzji organów obu instancji, podczas gdy obowiązkiem Sądu jest szczegółowe i precyzyjne wskazanie, jakie ustalenia zasługują na akceptację a jakie nie i dlaczego, jak również omówienie przyczyn nieuwzględnienia argumentów podnoszonych przez skarżącą;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 133 § 1 zd. pierwsze ppsa w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4, art. 78 § 1 art. 80, art. 84 § 1 oraz art. 107 § 1 i 3, art. 113 § 1 kpa przez:

nieuwzględnienie skargi pomimo tego, że organ nie wykazał i nie uzasadnił w sposób logiczny i przekonujący, że przedmiotowe nieruchomości spełniają przesłanki do objęcia ich wpisem do rejestru zabytków, w szczególności nie przeprowadził dowodu z opinii biegłego na okoliczność wartości historycznej, artystycznej i naukowej tych nieruchomości, posługując się przy wydawaniu decyzji wyłącznie dokumentem zatytułowanym: "[...]" w sytuacji, gdy brak jest informacji o dacie jego sporządzenia, zaś podpis pod nim zamieszczony uniemożliwia zidentyfikowanie osoby, właściwości i kompetencji autora;

- nieuwzględnienie skargi, pomimo braku rozważenia słusznego interesu strony;

- nieuwzględnienie skargi, pomimo braku zupełności materiału dowodowego, w tym braku dowodów stwierdzających wartości historyczne, naukowe i artystyczne obiektów oraz zaniechania dokonania oceny i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, chociaż decyzja o ochronie prawnozabytkowej musi być poparta jednoznacznym materiałem dowodowym;

- nieuwzględnienie skargi pomimo tego, że organ pierwszej instancji za podstawę wydanej decyzji wskazał nieistniejący przepis prawa;

3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa i art. 135 ppsa w zw. z art. 85 § 1 kpa i art. 68 § 1 kpa ze względu na fakt, że oględziny z dnia [...] kwietnia 2009 roku przeprowadzono jedynie "z zewnątrz" obiektów, co w oczywisty sposób uniemożliwia dokonanie wiarygodnej oceny wartości zabytkowych i stanu technicznego obiektów, zaś protokół z oględzin nie zawiera ustaleń świadczących o takich właściwościach, chociaż w świetle przepisów ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2003 nr 162 poz. 1568 z późn. zm.) powyższe ustalenie ma znaczenie kluczowe;

które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie objęcia wpisem do rejestru zabytków obiektów niespełniających przesłanek z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2003 nr 162 poz. 1568 z późn. zm.), co winno skutkować uchyleniem decyzji organów obu instancji.

4. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c i e. art. 7 pkt 1 oraz art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2003 nr 162 poz. 1568 z późn. zm.) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że podlega wpisaniu do rejestru zabytków województwa lubuskiego zabytek nieruchomy w postaci: obiektów wchodzących w skład zespołu zabudowy dawnych [...] chociaż decyzja o wpisie nie została poprzedzona wnikliwą analizą zasadności takiego wpisu, jednocześnie przy braku ustalenia, że zaistniały przesłanki uzasadniające wpis do rejestru zabytków, tj. że ww. obiekty posiadają wartości historyczne, naukowe i artystyczne.

Powołując się na powyższe wniesiono o uchylenie ww. wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych i przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które wg. oświadczenia nie zostały zapłacone nawet w części.

W uzasadnieniu wskazano, że ogólnikowe stwierdzenie, iż organy przeprowadziły postępowanie zgodnie z przepisami kpa, nie wypełnia obowiązku merytorycznego rozpoznania skargi. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku skupia się natomiast w obszernej części na kwestii, która nie była przedmiotem skargi, a mianowicie prawidłowości korekty decyzji pierwszoinstancyjnej w zakresie umorzenia postępowania. Okoliczność ta ma znaczenie w kontekście przyczyn odmowy objęcia wpisem do rejestru zabytków rzeczy, znajdujących się na tym samym obszarze co nieruchomości i budynki, będące przedmiotem własności skarżącej, wobec których dokonano wpisu. Organ tym samym nie wyjaśnił przesłanek, zmierzających do objęcia ochroną wyłącznie obiektów należących do skarżącej. Sąd uznał, że organ prawidłowo dopuścił dowód z opinii biegłego (art. 84 § 1 kpa). Analiza akt przekonuje jednak, że dowód taki nie został przeprowadzony, a dopuszczono jedynie dowód z dokumentu, wpisanie do rejestru zabytków musi być poparte jednoznacznym materiałem dowodowym - w tym przypadku opiniami biegłych w rozumieniu art. 84 kpa, ponieważ ustalenie czy nieruchomość spełnia cechy zabytku, stanowi "wiadomości specjalne" w rozumieniu art. 84 § 1 kpa. W tym stanie pozostaje jedynie domniemywać, że jedynym źródłem informacji o stanie i wartościach/walorach przedmiotowych obiektów były artykuły prasowe znajdujące się w aktach organu administracji, które nie mają waloru środka dowodowego. Zgodnie z art. 7 kpa organ administracji publicznej zobowiązany jest do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu nie tylko interesu społecznego, ale i słusznego interesu strony Organ odwoławczy nie poddał-weryfikacji ani wartości historycznej, ani wartości artystycznej i naukowej przedmiotowych nieruchomości zgodnie ze stanem na dzień 1 lutego 2013 roku. Skutkiem tego jest uznanie, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie zbadał, czy pomiędzy wydaniem obu decyzji nie zaszły w omawianym kompleksie nieruchomości żadne zmiany, wykluczające ich objęcie wpisem do rejestru zabytków. Takie stanowisko przekonuje, że zaskarżona decyzja narusza art. 15 kpa, który to ustanawia zasadę dwuinstancyjności postępowania. Obowiązek przestrzegania przez organ owej zasady oznacza, że sprawa administracyjna powinna być dwukrotnie rozpatrzona i rozstrzygnięta. organ pierwszej instancji wskazał - jako podstawę prawną wydanej decyzji - art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, podczas gdy ustawa ta nie zawiera owego przepisu. Według oceny skarżącej, uchybienie w tym przedmiocie nie może być objęte trybem sprostowania, a w konsekwencji błędnie wydana decyzja powinna zostać uchylona. Elementarnym wymogiem do podjęcia decyzji na podstawie przepisów art. 3 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c i e, art. 7 pkt 1 oraz art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami jest nie tylko jednoznaczne wskazanie, co jest przedmiotem ochrony prawnozabytkowej, ale także podanie powodów, które taką kwalifikacje uzasadniają poprzedzone wnikliwą analizą stanu faktycznego w oparciu o materiał dowodowy zebrany w sposób wyczerpujący, zgodnie z zasadą zupełności postępowania dowodowego. W ocenie skarżącej w sprawie niniejszej doszło do niewłaściwego zastosowania powołanych przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przez uznanie, że podlega wpisaniu do rejestru zabytków województwa lubuskiego zabytek nieruchomy, chociaż decyzja o wpisie nie została poprzedzona wnikliwą analizą zasadności takiego wpisu, przy braku ustalenia, że zaistniały przesłanki uzasadniające wpis do rejestru zabytków, tj. że ww. obiekty posiadają wartości historyczne, naukowe i artystyczne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji, które okazały się nieusprawiedliwione.

Kwestią o podstawowym znaczeniu w niniejszej sprawie była odpowiedź na pytanie, czy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie w istocie pozwalał na wpisanie do rejestru zabytków województwa lubuskiego zabytek nieruchomy w postaci: obiektów wchodzących w skład zespołu zabudowy dawnych [...]. Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej sprowadzały się w zasadzie do zakwestionowania zupełności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wskazano na wadliwości, o których mowa w art. 174 pkt.1 jak i 2 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności zbadano zarzut naruszenia prawa materialnego tj art. 3 pkt 1, 6 ust. 1 pkt 1 lit. c i e, art. 7 pkt 1 oraz art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, którą skarżąca kasacyjnie upatruje w błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu poprzez przyjęcie, że były podstawy wpisania do rejestru zabytków mimo, iż decyzja o wpisie nie została poprzedzona wnikliwą analizą zasadności takiego wpisu, jednocześnie przy braku ustalenia, że zaistniały przesłanki uzasadniające wpis do rejestru zabytków, tj. że obiekty posiadają wartości historyczne, naukowe i artystyczne.

Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalność tak sformułowanego zarzutu. W istocie bowiem odniesiono zarzut naruszenia prawa

materialnego do wadliwych ustaleń faktycznych. tymczasem jeżeli ustalenia faktyczne były błędne to nie można formułować zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, tylko zwalczać błędne ustalenia właściwymi zarzutami naruszenia prawa procesowego. Naruszenie prawa materialnego nie może polegać na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu.

Odnosząc się zaś do zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego wskazać należało za sądem I instancji , iż stanowiąca podstawę dla ustalenia stanu faktycznego, znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja jest kompletna i wystarczająca do wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków.

Za niezasadne uznać należało podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty kwestionujące przeprowadzenie przez organy postępowania w zgodzie z przepisami art. 6, 7, 8, 75, 77 § 1, 80, 84 § 1, 85 § 1 kpa. Strony były bowiem informowane na każdym etapie postępowania o jego przebiegu, zapoznawały się z aktami. Organ zbierając materiał dowodowy przeprowadził oględziny, skorzystał z opinii rzeczoznawcy, sprawa wymagała w istocie wiadomości specjalnych. Rzeczoznawca uczestniczył w oględzinach, w aktach znajduje się protokół z tej czynności, materiał zdjęciowy obrazujący będące przedmiotem badania budynki. Pisemna opinia rzeczoznawcy zatytułowana "[...]" zawiera analizę wartościującą obiektów, najcenniejszych detali, która wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie pozwalała na przyjęcie iż objęte wpisem obiekty, stanowiące część dawnych [...] przedstawiają najwyższe wartości naukowe, historyczne i artystyczne. Brak daty na dokumencie opinii w żaden sposób nie wpływa na prawidłowość oceny dokonanej przez rzeczoznawcę. Nieczytelny podpis nie uniemożliwia identyfikacji autora, skoro w dokumencie znajdują się dane w postaci imienia, nazwiska, tytułu naukowego, sporządzającego ekspertyzę. Nie budzi wątpliwości NSA, ze biegły posiadał aktualną wiedzę na temat przedmiotu objętego badaniem. Jak wynika ze znajdującego się w aktach protokołu oględzin dr hab. S. J. był obecny na oględzinach. W aktach znajduje się ponadto materia zdjęciowy, obrazujący stan ocenianych obiektów. W opinii wyszczególniono wykaz bibliografii, z której czerpał rzeczoznawca. Biegły został powołany przez Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze na mocy postanowienia z dnia [...] maja 2009 r., orzeczenie to znajduje się w aktach administracyjnych na stronie 150. Nie budzi wątpliwości także zasób wiedzy rzeczoznawcy, który jest z wykształcenia historykiem techniki, pracownikiem naukowym Politechniki Wrocławskiej.

Jako dowód dopuszczono również mapy, wyrysy i wypisy z rejestru gruntów i wypisy z ksiąg wieczystych. Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie kontrolowany sąd nie dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. regulacji tej nie można interpretować w ten sposób, ze sąd ma obowiązek odnieść się do każdego z argumentów mających w ocenie strony świadczyć o zasadności zarzutu. Wystarczy, że z wywodów sądu wynika dlaczego nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze. Uzasadnienie odnosi się do przyjętych przez biegłego wartości przemawiających za wpisem do rejestru zabytków obiektów wchodzących w skład [...].

Stan zachowania obiektów nie przemawia przeciwko ochronie, zgodnie bowiem z przepisem art. 6 ust. 1 pkt 1 lit c i e ustawy o ochronie zabytków ochronie i opiece podlegają wymienione w przepisie zabytki nieruchome bez względu na stan ich zachowania. Wpisem objęto wyłącznie te obiekty, które przetrwały do dzisiejszego dnia w możliwie niezmienionej formie i pomimo niekwestionowanych zniszczeń zachowały wartości zabytkowe. Omyłka polegająca na wadliwym wskazaniu w decyzji organu I instancji jednostki redakcyjnej jednego z przepisów, nie ma wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Kontrolowany wyrok zapadł w zgodzie z art. 133§1 p.p.s.a.

Zarzut naruszenia art. 15 kpa nie mógł również podważyć oceny prawidłowości decyzji odwoławczej. Konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez organ II instancji nie oznacza konieczności powtórzenia czynności dowodowych przeprowadzonych przez organ. Decyzje organów obu instancji nie naruszają art. 11, 107§ 1 i 3 kpa.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Odnosząc się do żądania dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu wskazać należy, że przepisy art. 209 i 210 ustawy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258-261 tej ustawy. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.