Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 833/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3 a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak, Protokolant Starszy referent Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2016 r. w Radomiu sprawy ze skargi A. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2015 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako "ZUS", "Zakład" lub "organ") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej jako "K.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121; dalej: "u.s.u.s."), utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2015 r., [...] w sprawie odmowy umorzenia A. L. (dalej jako "wnioskodawca" lub "skarżący") należności w łącznej kwocie [...] zł z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne własne za okres 02/1998 r. - 11/1998r.

U podstaw wydanego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia:

W dniu [...] marca 2015 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu składek za okres do 1998 r. Skarżący wskazał m.in. że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w związku z występującą konkurencją na rynku z branży obrotu nieruchomościami i spadkiem zainteresowania obrotem nieruchomościami. Nadto podniósł, że ze względu na duże zadłużenie wobec ZUS, stan majątkowy (nie posiada majątku) oraz sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić wszystkich należności, ponieważ zapłata pozbawiłaby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jego rodziny. Jednocześnie skarżący zauważył, że roszczenie uległo przedawnieniu.

Decyzją z dnia [...] maja 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a oraz art. 32 u.s.u.s., odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne własne za okres 02/1998 r. - 11/1998 r. w łącznej kwocie [...] zł obejmującej: składki - [...] zł oraz odsetki liczone na dzień 31 marca 2015 r. – [...] zł. Uzasadniając organ przytoczył brzmienie art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. wskazując, że decyzja Zakładu w sprawie umorzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że wystąpienie przesłanek, o których mowa w ww. przepisach nie stwarza po stronie ZUS obowiązku umorzenia zadłużenia.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że wnioskodawca z dniem [...] sierpnia 2014 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z tytułu której wykazał: za 2012 r. stratę w wysokości [...] zł; za 2013r. dochód w wysokości [...] zł, za 2014 r. stratę w wysokości [...] zł. Posiada zaległości z tytułu podatku VAT za lata 2002-2010 w kwocie [...] zł + % oraz z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. w kwocie [...] zł + %. Obecnie nie figuruje jako osoba ubezpieczona, wykonuje prace dorywcze nieudokumentowane. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie z żoną, z którą od 1995 r. posiada rozdzielność majątkową (na podstawie systemu informatycznego ZUS ustalono, że jego małżonka figuruje jako osoba ubezpieczona) oraz z synem, który prowadzi własną działalność gospodarczą. Wykazał koszty utrzymania w kwocie [...] zł oraz przedstawił swoją sytuację zdrowotną (podwyższone ciśnienie, arytmia serca, objawy cukrzycy i miażdżycy oraz zwyrodnienie kręgosłupa), w związku z czym ponosi miesięczne koszty leczenia na kwotę [...] zł. Wnioskodawca nie korzysta ze świadczeń realizowanych przez MOPS w [...], nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości, podatku rolnego, leśnego, podatku rolnego z gospodarstw rolnych oraz podatku od środków transportowych, nie figuruje w Ewidencji Gruntów i Budynków m. [...] oraz jako podmiot w bazie danych ewidencji gruntów i budynków na terenie powiatu [...] ani też w Centralnej Ewidencji Pojazdów. W stosunku do zaległości za 1998 r. organ prowadzi wobec wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika I Urzędu Skarbowego w [...].

Organ wskazał, że umorzenie należności na podstawie przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 1 - 6, jest możliwe m.in. w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Tymczasem skarżący jedynie zawiesił działalność gospodarczą, którą zamierza wznowić od [...] września 2015 r. oraz prowadzone postępowanie przez Naczelnika I US w [...] nie zostało zakończone stwierdzeniem faktu nieściągalności.

W związku z powyższym oraz na podstawie całości zgromadzonego materiału dowodowego uznano, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Nadto nawet jeśli występuje któraś z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieją jeszcze jakiekolwiek możliwości ich wyegzekwowania.

Zdaniem organu, wobec wnioskodawcy nie zachodzi obecnie kryterium ważnego interesu osoby zobowiązanej (o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Nie można stwierdzić, że zachodzi kryterium ubóstwa, ponieważ nie są znane dochody członków rodziny skarżącego oraz jego dochody z tytułu z prac dorywczych. Organ zauważył także, iż wnioskodawca wskazał wprawdzie, że posiada rozdzielność majątkową z żoną, jednak wraz z małżonką, która uzyskuje dochody z wynagrodzenia prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Nadto trudności finansowe skarżącego nie mają charakteru stałego i pogłębiającego się, ponieważ, jak wskazał, obecnie wykonuje prace dorywcze nieudokumentowane a od [...] września 2015 r. zamierza wznowić działalność gospodarczą.

Organ uznał również, iż wnioskodawca nie wykazał i nie udokumentował, że choroba lub opieka nad członkami najbliższej rodziny uniemożliwiają, bądź w znacznym stopniu ograniczają, pozyskiwanie niezbędnych do spłaty zadłużenia środków. Wobec skarżącego nie zachodzą także przesłanki zdarzeń losowych oraz klęsk żywiołowych, które doprowadziłyby do pogorszenia się jego sytuacji finansowej. Nadto nie zachodzi przesłanka interesu publicznego, ponieważ skarżący nie korzysta ze świadczeń MOPS w [...].

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że w dniu [...] kwietnia 2015 r. skarżący zawarł umowę ratalną na należności niepodlegające umorzeniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), po spłacie których umorzeniu będzie podlegała kwota [...]zł.

Jednocześnie organ wskazał, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne za okres od lutego 1998 r. r. do listopada 1998 r. (objęte tytułami wykonawczymi: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]) nie uległy przedawnieniu, bowiem prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w administracji, a ww. tytuły wykonawcze wystawione zostały w okresie od [...] kwietnia 1998 r. do [...] czerwca 1999 r. Organ wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne w myśl art. 24 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. spowodowało przerwanie biegu terminu przedawnienia dla przedmiotowych składek i wydłużyło okres ich przedawnienia do 10 lat. Wskutek podjętych działań na dzień [...] stycznia 2003 r. należności za okres do [...] grudnia 1998 r. nie uległy przedawnieniu. Z uwagi, iż Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] nadal prowadzi przeciwko skarżącemu postępowanie egzekucyjne, to zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia [...] stycznia 2003 r. do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego organ wskazał, że Zakład nadal będzie kontynuował postępowanie zmierzające do wyegzekwowania zaległych składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł m.in., że Zakład nieprawidłowo zinterpretował całość sprawy i źle ustosunkował się do okresu przedawnienia. Zauważył, że zarówno ZUS, jak i Naczelnik US oraz komornik sądowy potwierdzili brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Skarżący podkreślił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie i nie będzie mógł w ogóle opłacić należności sprzed prawie 17 lat, gdyż pociągnęłoby to ciężkie skutki dla niego i rodziny. Pozbawiłoby to możliwości zaspokojenia niezbędnych usprawiedliwionych potrzeb życiowych. Jednocześnie wskazał, że pogarsza się stan jego zdrowia, co nie pozwala w pełni poświęcić się pracy, a to powoduje większe przerwy i korzystanie z większego odpoczynku. W związku z powyższym skarżący nie widzi możliwości wznowienia działalności gospodarczej od [...] września 2015 r. gdyż w tym momencie zostałby uruchomiony cały system egzekucyjny przeciwko niemu, co paraliżowałoby normalne prowadzenie biznesu.

W ocenie skarżącego, wysokie koszty prowadzenia działalności gospodarczej, środki na życie, wizyty lekarskie i lekarstwa stwarzają, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej i w tym przypadku są podstawy do umorzenia zaległych składek (w tym odsetek) na rzecz ZUS. Nadto naliczone odsetki są świadczeniem okresowym i ulegają przedawnieniu zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2014 r. (sygn. akt I CSK 197/13).

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, ZUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2015 r. Organ wskazał, że kwestia umorzenia należności z tytułu składek została uregulowana w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek i odsetek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie należności z tytułu składek jest więc możliwe w ściśle określonych sytuacjach wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6, przy czym decyzja Zakładu w sprawie umorzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że wystąpienie przesłanek, o których mowa w ww. przepisach, nie stwarza po jego stronie obowiązku umorzenia zadłużenia.

Organ powtórzył ustalenia dokonane na etapie postępowania wyjaśniającego (str. 1-2 niniejszego uzasadnienia). Podtrzymał także stanowisko dotyczące kwestii braku przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne własne za okres od 02/1998 r. do 11/1998 r. w kwocie [...] zł. Zauważył, że Naczelnik [...] US w [...] nadal prowadzi postępowanie egzekucyjne, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w okresie [...].04.1998 r. – [...].06.1999 r., a zatem zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia [...] stycznia 2003 r. do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie wskazał, iż odsetki naliczane przez Zakład są na podstawie ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja Podatkowa wobec powyższego wyrok Sądu Najwyższego (sygn. Akt I CSK 197/13) nie ma zastosowania. A zatem, w ocenie organu, zadłużenie jest nadal wymagalne i nie przedawniło się. Jednocześnie w sprawie nie został stwierdzony fakt całkowitej nieściągalności z uwagi na to, że postępowanie egzekucyjne nie zostało ostatecznie zakończone. Wobec tego organ uznał, że sprawa skarżącego nie wyczerpuje przesłanek do umorzenia wnioskowanych należności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Jednocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zauważył, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie argumentacji o stałym pogarszaniu się jego stanu zdrowia. Podkreślił, że rozpoczynając działalność gospodarczą skarżący podjął się prowadzić ją na własny rachunek i ryzyko, z czym wiąże się odpowiedzialność za sposób prowadzenia firmy i jej finanse. Ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej nie powinno być przenoszone na ZUS. W ocenie organu rezygnacja z dochodzenia wykonania przez skarżącego obowiązku musi być rozpatrywana z punku widzenia równości i powszechności opłacania składek, zatem nawet ustalenie przez Zakład, że istnieją przyczyny, które uzasadniałyby umorzenie należności, jakkolwiek stanowią one przesłankę konieczną dla rozważenia możliwości umorzenia, nie zobowiązują Zakładu do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony.

Oceniając zgromadzoną dokumentację organ uznał, że sytuacja finansowa nie wyczerpuje przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Jednocześnie Zakład stwierdził, że jednorazowa spłata zadłużenia pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki finansowe dla skarżącego i jego rodziny, jednak możliwa jest spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu, tj. w układzie ratalnym na dogodnych dla skarżącego warunkach, tak jak to jest z należnościami z tytułu składek za lata 2004 - 2014, które skarżący spłaca w ratach.

Konkludując organ wskazał, że nie zaistniały nowe okoliczności mające wpływ na zmianę decyzji z dnia [...] maja 2015 r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za okres do 1998 r.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący, który pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. złożył skargę na ostateczne w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnioskując o jego uchylenie. Uzasadniając wskazał, że zarówno jego wniosek z [...] marca 2015 r., jak i późniejsze są właściwie umotywowane i udokumentowane, tym samym wyczerpane są przesłanki z art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s., a łączna kwota należności [...] zł winna być umorzona. Zdaniem skarżącego, organ zamiast umorzyć składki i odsetki, w sytuacji braku majątku oraz funduszy, a także w sytuacji zawieszonej od ponad roku działalności gospodarczej, korzystając z niedoskonałości prawa sztucznie przedłuża dochodzenie kwot i z długu "zrobił" dług wieczny, nigdy się nie przedawniający.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując co do zasady argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Zgodnie jednak z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Na wstępie należy wyjaśnić, że przedmiotem oceny Sądu w toku niniejszego postępowania jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą organ ten utrzymał w mocy własną decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Skarga analizowana stosownie do wskazanych wyżej kryteriów zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Legalność decyzji administracyjnej oznacza bowiem nie tylko jej zgodność z prawem materialnym, ale również z przepisami postępowania.

Podstawę materialnoprawną do wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowił art. 28 ust. 1 - 3a u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 ww. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności zostały wskazane w ust. 3 art. 28, a wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że tylko zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie okoliczności pozwala na uznanie, iż w stosunku do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o ten przepis.

Należy przyznać rację organowi, że zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek stwarza jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Konstrukcja art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparta jest bowiem na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w tym zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości. Oznacza to, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnianych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy z kolei delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Orzekając w oparciu o powołane wyżej przepisy organ ma obowiązek zebrania w wyczerpujący sposób materiału dowodowego w sprawie, a następnie szczególnie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i jego rzetelnej oceny, bowiem również w tym przypadku decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności z tytułu składek, nawet wówczas, gdy ustalone zostanie stwierdzenie istnienia okoliczności wskazanych w powołanym wyżej przepisie. W żadnym razie bowiem ustalenie takie nie obliguje organu do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek.

Uznaniowy charakter decyzji zobowiązuje organ nie tylko, jak wskazano wyżej, do szczególnie wnikliwej oceny stanu sprawy, ale również uzasadnienia swojego stanowiska w sposób kompleksowy, co umożliwi Sądowi ocenę czy w danym przypadku nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Sąd administracyjny ocenia zaś, czy w prawidłowy sposób zostało przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne, w tym czy w wyczerpujący sposób zebrano materiał dowodowy w sprawie, a następnie dokonano jego wszechstronnej oceny.

Należy wskazać, że zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia należności spoczywa na zobowiązanym. Nie zwalnia to jednak organu administracji od obowiązku wyjaśnienia zasadności złożonego wniosku wówczas, gdy strona sama nie przedłożyła dostatecznych dowodów potwierdzających jej trudną sytuację materialną. W orzecznictwie przyjmuje się, że przerzucenie ciężaru dowodu w tym zakresie na stronę zobowiązaną nie zwalnia organu z obowiązku określonego w art. 7 K.p.a., który to obowiązek będzie wypełniony wówczas, gdy strona zostanie wezwana do wskazania dodatkowych dowodów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2070/06, opubl. Lex 328921).

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organ - pomimo ciążącego na nim takiego obowiązku - nie zebrał i nie rozpatrzył w wyczerpujący sposób materiału dowodowego, co mogło mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Przede wszystkim organ nie przedstawił Sądowi całości akt niniejszej sprawy. Przekazane Sądowi akta administracyjne nie zawierają podstawowych dokumentów, na które powołuje się organ w swoich decyzjach. Takim dowodem niewątpliwie jest oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej. Powoływane przez organ okoliczności dotyczące ustalonej w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego nie znajdują odzwierciedlenia w przekazanych Sądowi aktach. W aktach administracyjnych niniejszej sprawy brak jest też dowodów potwierdzających prowadzone przeciwko skarżącemu postępowanie egzekucyjne, które to spowodowało przerwanie biegu terminu przedawnienia dla spornych składek i wydłużenie okresu ich przedawnienia do 10 lat. Jest to zaś bardzo istotne bowiem według skarżącego przedmiotowe należności są przedawnione.

Brak powyższych dowodów oznacza, że Sąd nie ma możliwości weryfikacji ustaleń organu w kontekście podnoszonych przez skarżącego zarzutów. Wyjaśnić zaś należy, że sąd administracyjny zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy, co oznacza zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach (por. wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2015 r. sygn. akt I GSK 1377/13 LEX nr 17730008). Sąd nie tworzy stanu faktycznego sprawy lecz ocenia legalność zaskarżonej decyzji na podstawie stanu ustalonego przez organ.

Takie działanie organu musi skutkować stwierdzeniem, że przy wydaniu jego rozstrzygnięć doszło jednak do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Decyzje zostały bowiem wydane bez należytego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. odnoszących się do zasad prowadzenia postępowania dowodowego. W konsekwencji powyższego decyzje organu naruszają również art. 11 K.p.a. (zasada przekonywania) oraz art. 107 § 3 K.p.a. (uzasadnienie decyzji) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy zaś zauważyć, że ocena istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości z tytułu składek, powinna być dokonana według stanu z chwili rozstrzygania. Organ miał zaś obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia aktualnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego oraz ustalenia, czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić egzystencji skarżącego i jego rodziny.

Stosownie do art. 7 K.p.a. - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji.

Oceniając sprawę w kontekście zebranego w sprawie w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja nie mogą zostać uznane za odpowiadające prawu. Reasumując - Sąd stwierdził, że organ zaniechał podjęcia wszelkich kroków zmierzających do zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego pozwalającego na wszechstronną ocenę sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego. W konsekwencji, ustalenia faktyczne oparte na niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym materiale dowodowym, należy traktować jako dowolne.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 K.p.a.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ mając na uwadze powyższe wskazania Sądu przede wszystkim zgromadzi w wyczerpujący sposób materiał dowodowy niezbędny do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a dopiero na jego podstawie przeprowadzi po raz kolejny, tym razem zgodnie z ww. przepisami K.p.a. postępowanie wyjaśniające. Dopiero bowiem dokonanie powyższego umożliwi Sądowi prawidłową ocenę, czy skarżący spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Dokonując ponownie ustaleń, organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, art. 10, art. 77, art. 80 i art. 81 K.p.a. i ocenić wynik postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości czy przewidywań dotyczących przyszłości. Następnie organ winien wydać rozstrzygnięcie w sprawie, mając na uwadze w szczególności art. 107 § 3 K.p.a.

Wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania - w ocenie Sądu - mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego też uzasadniają uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzekł, jak w sentencji.