Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 250/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Dowódca Jednostki Wojskowej
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 54
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
Teza: Organ, ustalając okres naliczania kosztów kształcenia żołnierza ,poniesionych na utrzymanie i naukę w czasie studiów wyższych, podlegających zwrotowi, o których mowa w art. 54 ust. 1 ustawy o służbie żołnierzy zawodowych, powinien interpretować pojęcie "czas studiów" jako okras od immatrykulacji i złożenia ślubowania przez studenta do dnia złożenia przez studenta egzaminu dyplomowego.

TEZY

Organ, ustalając okres naliczania kosztów kształcenia żołnierza ,poniesionych na utrzymanie i naukę w czasie studiów wyższych, podlegających zwrotowi, o których mowa w art. 54 ust. 1 ustawy o służbie żołnierzy zawodowych, powinien interpretować pojęcie "czas studiów" jako okras od immatrykulacji i złożenia ślubowania przez studenta do dnia złożenia przez studenta egzaminu dyplomowego.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.), Sędzia NSA Henryk Ożóg, Protokolant Aleksandra Siwińska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 września 2009 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu Marii Walkiewicz sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia równowartości kosztów zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia, świadczeń związanych z nauką, dojazdu do miejsca pobierania nauki poniesionych w czasie studiów I. uchyla decyzję I i II instancji II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dowódca [...] Okręgu Wojskowego działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 17 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz na podstawie art. 54 ust. 1 i ust. 3-5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2007 r. w związku z art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1242), oraz na podstawie § 15, § 17 i § 18 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. Nr 135, poz. 1451) - po rozpatrzeniu odwołania T. Z. od decyzji Nr [...] z dnia [...] r. Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] w D. w sprawie ustalenia równowartości kosztów zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia, świadczeń związanych z nauką, dojazdu do miejsca pobierania nauki poniesionych w czasie studiów wymienionego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

T. Z. pełnił zawodową służbę wojskową w JW Nr [...] w D. na stanowisku Szef Sekcji – Lekarz. Zgodnie rozkazem personalnym Dyrektora Departamentu Kadr MON Nr [...] z dnia [...] r. żołnierz został zwolniony z zawodowej służby wojskowej w dniu 30 listopada 2008 r. - wskutek upływu okresu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez żołnierza zawodowego.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Dowódca JW Nr [...] w D. ustalił równowartość kosztów zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia oraz innych świadczeń poniesionych przez wojsko na utrzymanie i naukę T. Z. w czasie jego studiów w Wojskowej Akademii Medycznej w Ł. na kwotę 19.672,36 zł. W dniu 7 grudnia 2008 r. T. Z. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, domagając się jej uchylenia. W toku postępowania odwoławczego Dowódca [...] Okręgu Wojskowego ustalił, że organ I instancji nieprawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i z uwagi na powyższe wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] r., w której uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W dniu [...] r. Dowódca JW Nr [...] w D. wydał Decyzję Nr [...] w której ustalił dla T. Z. równowartość kosztów zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia, świadczeń związanych z nauką, dojazdu do miejsca pobierania nauki poniesionych w czasie studiów w okresie od 16 sierpnia 1999 r. do 30 września 2005 r. na kwotę 31.019,83 zł., do zwrotu której zobowiązał ww. w terminie 60 dni od dnia, w którym przedmiotowa decyzja stanie się ostateczna.

W odwołaniu od tej decyzji T. Z. domaga się jej uchylenia w całości. Strona podnosi zarzuty dotyczące ustalonego przez organ I instancji okresu studiów medycznych, jak również legalności i rzetelności sposobu naliczenia niektórych kosztów poniesionych w czasie studiów.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy obszernie przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy. T. Z. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej w dniu 30 listopada 2008 r. na podstawie rozkazu personalnego Nr [...] Dyrektora Departamentu Kadr MON z dnia [...] r., w oparciu o art. 111 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych tj. wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez żołnierza zawodowego.

Zgodnie z odpisem przebiegu służby wojskowej z akt personalnych żołnierza, organ ustalił, że w okresie od dnia 16 sierpnia 1999 r. do dnia 30 września 2002 r. skarżący studiował w Wojskowej Akademii Medycznej w Ł.. W okresie od dnia 1 października 2002 r. do dnia 30 września 2005 r. ww. kontynuował naukę słuchacza w Centrum Szkolenia Wojskowych Służb Medycznych (CSWSMed.). Zgodnie natomiast z dyplomem ukończenia studiów na Wydziale Wojskowo-Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Ł. ww. studiował w okresie od 24 września 1999 r. do 25 maja 2005 r.

Jak wynika z zapisów kontraktu na pełnienie służby stałej Nr [...], zawartego w dniu 9 sierpnia 2005 r., żołnierz ten pełnił służbę zawodową od dnia 1 października 2005 r., a zatem koszty poniesione przez resort obrony narodowej na naukę por. rez. T. Z. za okres nauki wykazane przez CSWSMed. w dokumencie "Równowartość faktycznie poniesionych kosztów w okresie nauki" z dnia 10 listopada 2005 r. wynoszą 39.531,88 zł., przy czym dotyczą one okresu od 1 października 2002 r. (w przypadku kosztów działu żywnościowego z poz. 1 tabeli jedynie od 1 stycznia 2003 r.) do dnia 30 września 2005 r.

Zgodnie z art. 54 ust. 1, 3-5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych żołnierz zawodowy będący absolwentem szkoły wojskowej i żołnierz skierowany na studia lub naukę oraz na staż naukowy lub kurs trwający ponad pięć miesięcy, który wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej lub został z niej zwolniony między innymi na podstawie art. 111 pkt 1 w okresie nieprzekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów, nauki, stażu lub kursu albo okresu pobierania stypendium, licząc od dnia ukończenia tych studiów, nauki, stażu lub kursu - jest zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę. Waloryzacja tych kosztów następuje corocznie w drodze pomnożenia ich równowartości na dzień ukończenia studiów lub nauki oraz stażu lub kursu przez średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, określony w ustawie budżetowej na dany rok. Decyzję o ustaleniu równowartości kosztów, odroczeniu terminu ich zwrotu lub rozłożeniu kosztów na raty wydaje dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową. Zwrot powyższych kosztów następuje w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowej, jaki żołnierzowi zawodowemu pozostał do odbycia.

Przepisy § 15 oraz §17 i § 18 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką ustalają między innymi, że koszty rzeczywiście poniesione w związku z nauką żołnierza zawodowego, o których mowa w art. 54 ust. 1 ustawy, obejmują koszty przypadające na jednego żołnierza szkolonego w zakresie zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia (w przypadku korzystania z bezpłatnego wyżywienia w czasie pobierania nauki), świadczeń związanych z nauką i dojazdu do miejsca pobierania nauki. Łączne rzeczywiste poniesione koszty, wynikające z ewidencji księgowej, przelicza się w odniesieniu do jednego kandydata na żołnierza zawodowego albo żołnierza zawodowego. Po ukończeniu studiów lub nauki oraz stażu lub kursu dane o równowartości kosztów zamieszcza się w aktach personalnych żołnierza zawodowego. Zwrot równowartości kosztów następuje na podstawie decyzji, w terminie do 60 dni od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna.

Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 176, poz. 1242), do spraw dotyczących kosztów nauki kandydatów na żołnierzy zawodowych i żołnierzy zawodowych w przypadku, gdy pobierali naukę przed dniem wejścia w życie ustawy, a zwolnienie ze służby nastąpiło po dniu wejścia w życie ustawy, do obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych przez wojsko na jego utrzymanie i naukę stosuje się przepisy dotychczasowe.

Mając na względzie powyższy stan faktyczny i prawny Dowódca [...] Okręgu Wojskowego ustalił, że okres całej nauki por. rez. T. Z. faktycznie wynosił 6 lat, 1 miesiąc i 15 dni (od 16 sierpnia 1999 r. do 30 września 2005 r.). Podwójny okres czasu trwania nauki wynosi więc 12 lat, 3 miesiące i 0 dni. Okres służby skarżącego od dnia ukończenia nauki w CSWSMed. do dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej wynosił 3 lata, 2 miesiące i 0 dni. Czas, jaki pozostał skarżącemu do odbycia zawodowej służby wojskowej zwalniający go z obowiązku zwrotu kosztów nauki wynosi, więc 9 lat, 1 miesiąc i 0 dni.

Średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem określony w ustawie budżetowej na dany rok wynosił:

- w 2006 roku 101,5 % - art. 28 ustawy budżetowej na 2006 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 244),

- w 2007 roku 101,9 % - art. 25 ustawy budżetowej na 2007 r. (Dz. U. Nr 15, poz. 90),

- w 2008 roku 102,3 % - art. 24 ustawy budżetowej na 2008 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 117).

Zgodnie z powyższymi ustaleniami, wyliczenie kosztów nauki podlegających zwrotowi w przypadku T. Z. przedstawia się następująco:

Równowartość

kosztów

poniesionych

na utrzymanie i

naukę na dzień

ukończenia

nauki tj.

30 września

2005 r.

(w zł.) |Średnioroczny

wskaźnik wzrostu cen

towarów i usług

konsumpcyjnych

ogółem określony w

ustawie budżetowej na

2006, 2007

i 2008 r.

(w%) |Równowartość

kosztów

poniesionych

na utrzymanie i

naukę po

waloryzacji za

2006, 2007

i 2008 r. /kol.

1 x kol. 2: 100/

(w zł.) |Okres pobierania

nauki

(w m-cach

i dniach) |Wymagany okres służby

po zakończeniu

nauki /kol. 4x2/ |Okres

pełnienia

służby

zawodowej

po zakończeniu

nauki

(w m-cach

i dniach) |Okres

pozostały do

odsłużenia po

ukończeniu

nauki

/kol. 5 - kol. 6/

(w m-cach

i dniach) |Równowartość kosztów

podlegających zwrotowi

/kol. 3 : kol. 5 x kol. 7/ | |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 | |39.531,88 | | | | | | | | | |2006-101,5% |40.124,86 | | | | | | | |2007-101,9% |40.887,23 | | | | | | | |2008- 102,3% |41.827,64 |6 lat, 1 m-c

i 15 dni (6x365 dni + 1x30 dni+ 15 dni 2.235 dni) |12 lat, 3 m-ce i0dni

(12x365 dni +3x30 dni

=4.470 dni) |3 lata,

2 m-ce

i0dni

(3x365 dni

+2x30 dni

= 1.155 dni) |9 lat,

1 m-c

i 0dni

(9x365 dni

+ 1x30 dni

=3.315 dni) |31.019,83 | |Dowódca [...] Okręgu Wojskowego odniósł się również do treści odwołania T. Z. i uznał, iż odwołanie to nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie organu odwoławczego nietrafne jest stanowisko odwołującego się, że organ I instancji błędnie ustalił okres naliczenia kosztów kształcenia, uznając za moment rozpoczęcia studiów datę 16 sierpnia 1999 r., zamiast 24 września 1999 r. i datę ich zakończenia, jako 30 września 2005 r. zamiast 25 maja 2005 r. Powyższa rozbieżność spowodowana jest faktem, iż daty wskazane przez organ I instancji wynikały z rozkazów ujętych w odpisie przebiegu służby wojskowej, a daty wskazywane przez odwołującego się żołnierza wynikają z dyplomu ukończenia studiów.

Stanowisko organu II instancji w tym względzie wynika z postanowień § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 z późn. zm.), który ustala, że czas trwania studiów i ich przebieg w wyższej szkole wojskowej określają plany studiów, programy kształcenia i regulamin studiów. Zgodnie natomiast z § 2 tego rozporządzenia, użyte w nim określenie szkoły wojskowej oznacza między innymi wyższą szkołę wojskową, przez którą rozumie się zarówno akademię wojskową, jak i wyższą szkołę oficerską. Tak, więc kandydat na żołnierza zawodowego kończąc akademię wojskową jest absolwentem szkoły wojskowej, przy czym czas trwania studiów tego kandydata nie może być utożsamiany jedynie z czasem pobieraniem nauki na danym kierunku uczelni (kształcącej również studentów cywilnych), gdyż wynika on z planów studiów zakładających również odpowiednie przeszkolenie wojskowe. W przypadku akademii wojskowych przeszkolenie to jest realizowane zarówno w okresie poprzedzającym odbywanie studiów na kierunku nauki, jak i po ich zakończeniu.

Podnoszenie przez skarżącego zarzutu, iż działanie organu I instancji polegające na wskazanym wyżej ustaleniu okresu naliczenia kosztów kształcenia stoi w sprzeczności ze stanowiskiem Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego zajętym w decyzji Nr [...] z dnia [...] r. uchylającej wcześniejszą decyzję, również nie znajduje uzasadnienia w świetle zapisów powyższej decyzji. Organ II instancji analizując, bowiem materiał dowodowy w części dotyczącej okresu nauki (odpis przebiegu służby i dyplom ukończenia studiów) ograniczył się jedynie do wskazania, iż organ I instancji nie wyjaśnił wszystkich wątpliwości w tym zakresie.

Dowódca [...] Okręgu Wojskowego zauważył jednocześnie, iż ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o utworzeniu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (Dz. U. z 2002 r. Nr 141, poz. 1184), w art. 1 i 3 ustalała, że z dniem 1 października 2002 r. tworzy się Uniwersytet Medyczny w Łodzi (będący uczelnią państwową) z Akademii Medycznej w Łodzi i Wojskowej Akademii Medycznej imienia Generała Dywizji Bolesława Szareckiego w Łodzi. Z dniem utworzenia Uniwersytetu zniesiona została Akademia Medyczna i Wojskowa Akademia Medyczna. Przypisy art. 6 i 7 tej ustawy przewidują między innymi, że z dniem utworzenia Uniwersytetu studenci Akademii Medycznej i słuchacze Wojskowej Akademii Medycznej stają się jego studentami. Słuchacze Wojskowej Akademii Medycznej, którzy stają się studentami Uniwersytetu, pełnią nadal czynną służbę wojskową w charakterze kandydatów na żołnierzy zawodowych. Ich stosunek służbowy i wynikające z niego prawa, obowiązki oraz odpowiedzialność dyscyplinarną określają przepisy odrębne. Minister Obrony Narodowej, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, corocznie ustala i przekazuje dotację na działalność dydaktyczną na kształcenie tych studentów.

Jak wynika z powyższych ustaleń, w okresie od dnia 1 października 2002 r. do dnia 30 września 2005 r. skarżący kontynuował studia na Uniwersytecie Medycznym w Ł. Realizowane one były w trakcie pełnienia czynnej służby wojskowej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego (słuchacza) w CSWSMed., utworzonym przez Ministra Obrony Narodowej w związku z likwidacją Wojskowej Akademii Medycznej w Ł.

Koszty działalności dydaktycznej ponoszone przez Uniwersytet Medyczny w Ł., przypadające na skarżącego, kryją się w dotacji przekazywanej dla tej uczelni. Koszty na utrzymanie i wyszkolenie wojskowe skarżącego, które za ten okres ponosił resort Obrony Narodowej zostały natomiast wykazane przez CSWSMed. we wspomnianym wyżej dokumencie z dnia 10 listopada 2005 r. zatytułowanym "Równowartość faktycznie poniesionych kosztów w okresie nauki". W stosunku do tego dokumentu T. Z. podniósł, że zawiera on błędy, gdyż w punkcie 1 tabeli (dział żywnościowy) wykazano, jako datę początkową, od której naliczano koszty dzień 1 stycznia 2003 r., natomiast w pozostałych działach kwoty kosztów naliczano od dnia 1 października 2002 r. Dalej skarżący podniósł, iż oszacowanie kosztów w ww. dokumencie zostało dokonane przez zespół powołany rozkazem Komendanta CSWSMed., z czego skarżący wywiódł, że łączne rzeczywiste poniesione koszty w okresie nauki nie były wyliczone na podstawie dokumentacji księgowej, a jedynie oszacowane na podstawie nie wskazanych dokumentów. Tym samym, jako niezgodne z postanowieniami §17 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką - nie mogą być podstawą nakładania zobowiązania.

Powyższe argumenty skarżącego Dowódca [...] Okręgu Wojskowego uznał za nietrafne, gdyż fakt wykazania w punkcie 1 tabeli (dział żywnościowy) kosztów jedynie od daty 1 stycznia 2003 r., a w pozostałych działach kosztów od dnia 1 października 2002 r. wynikał najprawdopodobniej z braku dokumentów księgowych, które można było wziąć pod uwagę przy ich naliczaniu. Powyższe, z uwagi na działanie zaniżające łączne wyliczenie kosztów poniesionych na kształcenie skarżącego, nie może stanowić o nieprawidłowości wyliczenia i obniżać wiarygodność tego dokumentu. W opinii organu II instancji powyższy fakt jest również niezbitym potwierdzeniem tego, że oszacowanie kosztów przez zespół powołany rozkazem Komendanta CSWSMed. dokonane zostało w prawidłowy sposób na podstawie dostępnej dokumentacji księgowej, zgodnie z zapisami §17 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu T. Z. wniósł o jej uchylenie w całości. Zdaniem skarżącego organ odwoławczy nieprawidłowo dokonał oceny stanu faktycznego i prawnego w sprawie. Wątpliwości skarżącego budzi sposób ustalenia okresu pobierania przez niego nauki. Organy orzekające w sprawie uznały, że za okres pobierania nauki w szkole wojskowej należy uznawać zapisy dokonane w rozkazach ujętych w odpisach przebiegu służby wojskowej, a nie z dyplomów ukończenia studiów. Tymczasem przepis art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wskazuje obowiązek zwrotu równowartości poniesionych kosztów: "...za okres studiów, nauki, stażu lub kursów..". Tym samym dokumentem potwierdzającym datę rozpoczęcia i zakończenia "studiów" powinien być dokument dotyczący przebiegu studiów - w tym wypadku - dyplom ukończenia, indeks i inne dokumenty uczelni wyższej.

W ocenie skarżącego Centrum Szkolenia Wojskowych Służb Medycznych powstałe po likwidacji Wojskowej Akademii Medycznej w Ł., nie jest szkołą wojskową, o której mowa w ustawie z dnia 27 lipca 2002 r. o utworzeniu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (Dz. U. z 2002 r. Nr 141, poz. 1184). Wobec powyższego nieuzasadnione jest żądanie zwrotu jakichkolwiek środków poniesionych na naukę w tym podmiocie, a tym bardziej określanie terminu pobierania nauki w szkole wojskowej w oparciu o terminy pozostawania słuchaczem CSWSMed. Zgodnie bowiem z art. 54 ustawy o o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych tylko wobec absolwenta szkoły wojskowej należy żądać zwrotu za naukę w szkole wojskowej. Nie wynika z tego jednak, iż istnieje obowiązek zwrotu jakichkolwiek kosztów poniesionych na kształcenie studenta tej szkoły poza nią nawet jeśli kształcenie to jest odbywane w tym samym czasie i jest powiązane z przyszłą wojskową służbą zawodową. Ponieważ od roku 2002 skarżący był studentem Uniwersytetu Medycznego, który na podstawie ustawy o utworzeniu pełnił rolę "szkoły wojskowej" to konieczności zwrotu powinny podlegać jedynie koszty związane z nauką, wyżywieniem, umundurowaniem, zakwaterowaniem oraz innymi świadczeniami związanymi ściśle z nauką na Uniwersytecie Medycznym. Tym samym koszt szkolenia wojskowego odbywanego w CSWSMed. nie powinien podlegać zwrotowi.

Skarżący podnosi także zarzut niewłaściwego wykazania przez organ sposobu naliczenia kosztów poniesionych na naukę. Zgodnie z przepisem § 17 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką, łączne rzeczywiste poniesione koszty wynikają z ewidencji księgowej, a więc powinny być oparte na dokumentach księgowych. Oszacowanie kosztów wskazuje natomiast, że nie były one wyliczone na podstawie dokumentacji księgowej, a jedynie oszacowane na podstawie niewskazanych dokumentów i tym samym nie powinny być podstawą nakładania na skarżącego zobowiązań finansowych. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie przedstawił ani nie przywołał żadnej dokumentacji, na podstawie której dokonano oszacowania kosztów, wskazał jedynie, że niejednolite okresy naliczania wynikają z braku kompletnej dokumentacji księgowej.

Skarżący zarzuca również, że do dnia złożenia skargi nie otrzymał wnioskowanego protokołu oszacowania rzeczywistych kosztów kształcenia kandydatów na żołnierzy zawodowych za okres od 1 października 2002 r. do 26 listopada 2005 r., zespołu powołanego rozkazem dziennym [...] Komendanta CSWSMed. Z dnia [...] r.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego wniósł o oddalenie skargi, albowiem decyzje organów wojskowych zostały wydane zgodnie z prawem.

Prokurator Prokuratury Apelacyjnej we Wrocławiu, uczestnicząca w rozprawie, wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, jako naruszających prawo. Prokurator poparła argumentację faktyczną i prawną zawartą w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy decyzja organu administracji publicznej jest słuszna, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji lub postanowienia, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające postawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem. W ocenie Sądu organy administracji wojskowej obu instancji dokonały wadliwej wykładni i niewłaściwie zastosowały przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy.

Skarżący nie kwestionuje - co do zasady - obowiązku zwrotu kosztów poniesionych przez organy wojskowe na jego utrzymanie i naukę w szkole wojskowej, lecz poddaje w wątpliwość sposób ustalenia przez organy administracji wojskowej okresu pobierania nauki (czasu trwania studiów) oraz legalność i rzetelność ustalenia równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką.

W pierwszym rzędzie należy stwierdzić, że stan prawny sprawy nie budzi wątpliwości. Organy orzekające prawidłowo przyjęły, że w sprawie będącej przedmiotem osądu zastosowanie winien mieć przepis art. 54 ust. 1, ust. 3-5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2007 r. w związku z art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1242) i rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. Nr 135, poz. 1451). Zgodnie bowiem z przepisem przejściowym art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, do spraw dotyczących kosztów nauki kandydatów na żołnierzy zawodowych i żołnierzy zawodowych, w przypadku gdy pobierali naukę przed dniem wejścia w życie ustawy, a zwolnienie ze służby nastąpiło po dniu wejścia w życie ustawy, do obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych przez wojsko na jego utrzymanie i naukę stosuje się przepisy dotychczasowe.

Dla nawiązania stosunku administracyjnoprawnego w zakresie ustalenia obowiązku zwrotu poniesionych kosztów i ich wysokości, a więc wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie zwrotu kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, konieczne jest zaistnienie elementów materialnoprawnych danej normy, będącej podstawą zwrotu. Decydująca jest zatem chwila spełnienia przesłanek obowiązującej w tym czasie regulacji. Innymi słowy, jeżeli przepisy prawa przewidują obowiązek zwrotu kosztów poniesionych w związku z edukowaniem żołnierza, jedynie spełnienie przesłanek materialnoprawnych danej normy wpłynie na jej stosowanie, jako obowiązującej w chwili ich spełnienia (jako normy prawnie relewantnej).

W myśl art. 54 ust. 1 ustawy pragmatycznej żołnierz zawodowy będący absolwentem szkoły wojskowej i żołnierz skierowany na studia lub naukę oraz na staż naukowy lub kurs trwający ponad pięć miesięcy, który wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej lub został z niej zwolniony na podstawie art. 111 pkt 1, 4, 6, 7, 9 lit. a oraz pkt 11-16, a także art. 112 pkt 1, w okresie nieprzekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów, nauki, stażu lub kursu albo okresu pobierania stypendium, licząc od dnia ukończenia tych studiów, nauki, stażu lub kursu - jest zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę, z zastrzeżeniem ust. 5 i 6.

Wymaga także podkreślenia, że przepis art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych zobowiązywał Ministra Obrony Narodowej do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowego sposobu ustalania m.in. równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę żołnierza zawodowego będącego absolwentem szkoły wojskowej, który wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej. Wykonując powyższą delegację ustawową Minister Obrony Narodowej wydał rozporządzenie wykonawcze z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. Nr 135, poz. 1451).

Sąd podziela zarzut strony skarżącej, co do wadliwego ustalenia stanu faktycznego przez organy administracji wojskowej obu instancji. W sprawie bezspornym jest, że skarżący został zwolniony z zawodowej służby wojskowej w dniu 30 listopada 2008 r. na podstawie rozkazu personalnego Nr [...] Dyrektora Departamentu Kadr MON z dnia [...] r. w oparciu o art. 111 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych tj. wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez żołnierza zawodowego. Do wypowiedzenia doszło w okresie nieprzekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania edukacji, licząc od dnia jej ukończenia. Zatem w świetle art. 54 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy pragmatycznej, powstał po stronie skarżącego obowiązek zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę.

Podstawowe znaczenie dla ustalenia wysokości kwoty zwrotu poniesionych przez wojsko kosztów związanych z zakwaterowaniem, wyżywieniem i umundurowaniem żołnierza w czasie jego studiów w szkole wojskowej, ma ustalenie okresu trwania studiów.

Z akt personalnych wynika, że w okresie od dnia 16 sierpnia 1999 r. do dnia 30 września 2002 r. skarżący studiował w Wojskowej Akademii Medycznej w Ł.. W okresie od dnia 1 października 2002 r. do dnia 30 września 2005 r. kontynuował naukę słuchacza w Centrum Szkolenia Wojskowych Służb Medycznych (CSWSMed.). Zgodnie natomiast z dyplomem ukończenia studiów na Wydziale Wojskowo-Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Ł. ww. studiował w okresie od 24 września 1999 r. do 25 maja 2005 r.

Organy obu instancji ustaliły, że okres całej nauki T. Z. faktycznie wynosił 6 lat, 1 miesiąc i 15 dni (od 16 sierpnia 1999 r. do 30 września 2005 r.). Podwójny okres czasu trwania nauki wynosi więc 12 lat, 3 miesiące i 0 dni. Okres służby skarżącego od dnia ukończenia nauki w CSWSMed. do dnia zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej wynosił 3 lata, 2 miesiące i 0 dni. Czas, jaki pozostał skarżącemu do odbycia zawodowej służby wojskowej zwalniający go z obowiązku zwrotu kosztów nauki wynosi, więc 9 lat, 1 miesiąc i 0 dni.

W ocenie Sądu organy administracji wojskowej błędnie ustaliły okres studiów skarżącego w szkole wojskowej, uznając za moment rozpoczęcia przez niego studiów datę 16 sierpnia 1999 r., zamiast 24 września 1999 r. i datę ich zakończenia, jako 30 września 2005 r. zamiast 25 maja 2005 r., co ma wpływ na wysokość kwoty, którą skarżący zobowiązany jest zwrócić.

Istotne znaczenie w procesie wykładni pojęcia "czas studiów", o którym mowa w art. 54 ust. 1 ustawy o służbie żołnierzy zawodowych, mają przepisy ustaw regulujących ustrój uczelni wyższych i status prawny studenta. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy z 31 marca 1965 r. o wyższym szkolnictwie wojskowym (tekst jedn. Dz. U. z 1992 r., nr 10, poz. 40 ze zm.), obowiązującej w czasie studiów skarżącego, "osoby przyjęte na studia stają się słuchaczami wyższej szkoły wojskowej z dniem immatrykulacji". Tak stanowi także obowiązująca ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.), która uchyliła moc obowiązującą ustawy o wyższym szkolnictwie zawodowym (art. 170: "osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni".). Natomiast datą ukończenia studiów jest data złożenia egzaminu dyplomowego, w przypadku kierunków lekarskiego data złożenia ostatniego wymaganego planem studiów egzaminu (art. 167 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym).

Powyższe wskazuje, że nie można zaakceptować stanowiska organów administracji wojskowej, które, na podstawie postanowień § 2 i § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 z późn. zm.) uznały, że czas trwania studiów skarżącego nie może być utożsamiany jedynie z czasem pobieraniem nauki na danym kierunku, gdyż wynika on z planów studiów zakładających również odpowiednie przeszkolenie wojskowe. W przypadku akademii wojskowych przeszkolenie to jest realizowane zarówno w okresie poprzedzającym odbywanie studiów na kierunku nauki, jak i po ich zakończeniu.

Skład orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że zakres pojęcia "czas trwania studiów" warunkujący ustalenie wysokości kosztów podlegających zwrotowi w związku z nauką i utrzymaniem, należy wykładać systemowo mając na względzie nie tylko postanowienia ustawy o służbie żołnierzy zawodowych, lecz także odpowiednio ustawy o wyższym szkolnictwie wojskowym i ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, a także mając na względzie regułę, że treść przepisów wykonawczych nie może mieć znaczenia przy interpretacji przepisów ustawy. Skoro ustawodawca wiąże skutki prawne od zaistnienia określonych okoliczności – faktów prawotwórczych, to należy dokonywać interpretacji tych faktów biorąc pod uwagę racjonalność prawodawcy i spójność systemu prawnego. Organ, ustalając okres naliczania kosztów kształcenia żołnierza poniesionych na utrzymanie i naukę w czasie studiów wyższych podlegających zwrotowi, o którym mowa w art. 54 ust. 1 ustawy o służbie żołnierzy zawodowych, powinien interpretować pojęcie "czas studiów", jako okres od dnia immatrykulacji i złożenia ślubowania przez studenta do dnia złożenia przez studenta egzaminu dyplomowego. Norm prawnych określających obowiązki obywatela wobec organów Państwa nie można wykładać w ten sposób, by wyprowadzać z nich wnioski, co do istnienia obowiązków dalej idących, niż wynikających z przepisów prawa powszechnie obowiązującego.

Sposób ustalania równowartości kosztów na utrzymanie i naukę żołnierza zawodowego podlegających zwrotowi regulują przepisy rozdziału 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. Nr 135, poz. 1451), określając w § 15, § 16 i § 17, że chodzi o koszty rzeczywiście poniesione w związku z nauką żołnierza w zakresie: zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia i innych świadczeń związanych z nauką. Jak wynika ze wskazanych unormowań, ustawodawca koszty związane z nauką żołnierza zawodowego dzieli na koszty rzeczywiście poniesione wynikające z ewidencji księgowej (§ 17 ust. 1 rozporządzenia) oraz koszty faktycznie poniesione w związku z nauką konkretnego żołnierza (§ 17 ust. 2 rozporządzenia).

Skarżący kwestionuje sposób naliczenia kosztów poniesionych na naukę. Zgodnie z przepisem § 17 rozporządzenia z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką, łączne rzeczywiste poniesione koszty wynikają z ewidencji księgowej, a więc powinny być oparte na dokumentach księgowych. Oszacowanie kosztów wskazuje natomiast, że nie były one wyliczone na podstawie dokumentacji księgowej, a jedynie oszacowane na podstawie niewskazanych dokumentów i tym samym nie powinny być podstawą nakładania na skarżącego zobowiązań finansowych.

Sąd podziela zarzut strony skarżącej, że łączne rzeczywiste poniesione koszty poniesione na naukę i utrzymanie, powinny być oparte wyłącznie na dokumentach księgowych. Przepisy § 17 rozporządzenia wyraźnie bowiem stanowią, iż koszty utrzymania i nauki muszą być kosztami rzeczywistymi, a więc kosztami udokumentowanymi, faktycznie poniesionymi i opartymi na dokumentacji księgowej. Wykluczają natomiast określenie kosztów utrzymania i nauki w drodze oszacowania na podstawie określonych dokumentów. Zgodnie z rozporządzeniem rzeczywiste poniesione koszty to koszty, które zostały poniesione w związku z kształceniem określonej grupy żołnierzy, w określonym czasie i zostały ujęte w ewidencji księgowej. Przelicza się je w odniesieniu do jednego kandydata na żołnierza zawodowego i w ten sposób uzyskuje się rzeczywiście poniesiony koszt związany z nauką, który faktycznie stanowi średnią rzeczywistych kosztów przypadających na każdego żołnierza (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wr 768/06). Przy czym ustalenia kosztów w drodze decyzji dokonuje dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz zawodowy pełni służbę wojskową, co wynika z art. 54 ust. 4 ustawy. Ustalając zatem stan faktyczny w sprawie organ wojskowy związany jest bezwzględnie zasadami ogólnymi przyjętymi w kodeksie postępowania administracyjnego (art. 7 k.p.a.), z których wynika obowiązek szczególnie starannego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W tym celu organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Realizacja zasady ogólnej prawdy obiektywnej musi znaleźć odbicie w uzasadnieniu faktycznym decyzji.

Oszacowanie części kosztów podlegających zwrotowi, jako niemające oparcia w prawie, nie może stanowić podstawy nakładania na skarżącego zobowiązań finansowych.

Sąd nie podziela natomiast zarzutu strony skarżącej, iż nie powinny podlegać zwrotowi koszty szkolenia wojskowego odbywanego w CSWSMed.

Centrum Szkolenia Wojskowych Służb Medycznych (CSWSMed.) to jest jednostka organizacyjna Ministra Obrony Narodowej, sformowana na podstawie decyzji Ministra z dnia 6 września 2002 r., podporządkowana Szefowi Inspektoratu Wojskowej Służby Zdrowia.

Ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o utworzeniu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (Dz. U. z 2002 r. Nr 141, poz. 1184), w art. 1 i 3 ustala, że z dniem 1 października 2002 r. tworzy się Uniwersytet Medyczny w Łodzi (będący uczelnią państwową) z Akademii Medycznej w Łodzi i Wojskowej Akademii Medycznej imienia Generała Dywizji Bolesława Szareckiego w Łodzi. Z dniem utworzenia Uniwersytetu zniesiona została Akademia Medyczna i Wojskowa Akademia Medyczna. Przypisy art. 6 i 7 tej ustawy przewidują między innymi, że z dniem utworzenia Uniwersytetu studenci Akademii Medycznej i słuchacze Wojskowej Akademii Medycznej stają się jego studentami. Słuchacze Wojskowej Akademii Medycznej, którzy stają się studentami Uniwersytetu, pełnią nadal czynną służbę wojskową w charakterze kandydatów na żołnierzy zawodowych. Ich stosunek służbowy i wynikające z niego prawa, obowiązki oraz odpowiedzialność dyscyplinarną określają przepisy odrębne. Minister Obrony Narodowej, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, corocznie ustala i przekazuje dotację na działalność dydaktyczną na kształcenie tych studentów.

Jak wynika z powyższego, skarżący kontynuował studia na Uniwersytecie Medycznym w Ł. Realizowane one były w trakcie pełnienia czynnej służby wojskowej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego (słuchacza) w CSWSMed., utworzonym przez Ministra Obrony Narodowej w związku z likwidacją Wojskowej Akademii Medycznej w Ł.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na wskazane uchybienia prawa, które uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji, Sąd stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Z uwagi na charakter sprawy - decyzja nakłada na skarżącego zobowiązanie finansowe - Sąd orzekał w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji (art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).