Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 660/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2016-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 122, art. 187 par. 1 , art. 188, art. 191
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 190
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 324 poz 23 art. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009 r. ustanawiające wspólnotowy system zwolnień celnych (wersja ujednolicona).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie SO del. do WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), NSA Mieczysław Markowski, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 września 2016 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w B. na rzecz skarżącego Z. J. kwotę 297 (dwieście dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia

[...] stycznia 2014 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] października 2013 r. nr [...], w której stwierdzono powstanie z mocy prawa długu celnego oraz określono Z. J. (dalej również jako "skarżący") wysokość należności celnych w odniesieniu do towarów ujętych w poz. 4 zgłoszenia celnego z [...] maja 2011 r. nr [...], dopuszczonych do obrotu z zastosowaniem zwolnienia z należności przywozowych.

Organy ustaliły, że w dniu [...] maja 2011 r. skarżący dokonał zgłoszenia celnego do procedury dopuszczenia do obrotu towaru w postaci rzeczy stanowiących mienie przesiedlenia, w tym "używanych przedmiotów osobistego użytku" (poz. 4 zgłoszenia celnego). Postanowieniem z [...] września 2013 r. Naczelnik Urzędu Celnego wszczął postępowanie celne w sprawie towaru ujętego w poz. 4 wspomnianego zgłoszenia celnego, zaś w dniu [...] września 2013 r. włączył do akt sprawy materiały zgromadzone w postępowaniu celnym i podatkowym dotyczącym towaru ujętego w poz. 1 - 3 tego samego zgłoszenia celnego wraz

z rozstrzygnięciami organów celnych (decyzja Naczelnika Urzędu Celnego z dnia

[...] listopada 2012 r. stwierdzająca powstanie z mocy prawa długu celnego

oraz określająca wysokość należności celnych, a także utrzymująca ją w mocy decyzja Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2013 r.) i kopią prawomocnego wyroku WSA w Białymstoku z dnia 12 czerwca 2013 r. o sygn. akt I SA/Bk 138/13 (oddalającego skargę Z. J.). Z materiałów tych wynikało,

że wraz ze zgłoszeniem celnym strona złożyła wniosek o zastosowanie zwolnienia od cła (na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych - Dz. Urz. UE L 324 z dnia 10 grudnia 2009 r., s. 23; dalej w skrócie jako "rozporządzenie nr 1186/2009"), zwolnienie z podatku od towarów i usług (na podstawie art. 47 ustawy z dnia

11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz. U. nr 54, poz. 535 ze zm.) oraz zwolnienie z podatku akcyzowego (na podstawie art. 112 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym - Dz. U. z 2009 r. nr 3, poz. 11 ze zm.). Do zgłoszenia celnego strona dołączyła dokumenty związane z jej pobytem w USA, jak: rachunki za telefon, komórkę, prąd, amerykańskie prawo jazdy, rozliczenia roczne podatku

w USA za 2010 r. Podczas przesłuchania w dniach [...] i [...] maja 2011 r. skarżący oświadczył m.in., że w USA przebywał przez 29 lat, do Polski przyjeżdżał

w okresach, kiedy w USA nie było pracy. W dniu [...] kwietnia 2011 r. zakończył swój pobyt w USA, gdzie uzyskał prawo do emerytury związkowej, a w wieku 62 lat będzie miał prawo do emerytury państwowej. W USA posiada dwurodzinny dom

z trawnikiem, a w Polsce ma dom przy ul. [...] w B., kupiony

w 1997 r., który wymaga remontu. Obecnie mieszka w tym domu, a do USA wróci tylko po to, aby sprzedać dom, co się odbędzie w 2011 r. W Polsce być może podejmie jakieś prace przy remontach.

W toku postępowania celnego zakończonego decyzjami z dnia [...] listopada 2012 r. i [...] lutego 2013 r., skontrolowanego następnie przez WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 12 czerwca 2013 r. organy celne ustaliły, że skarżący w dniu

[...] września 2011 r. wyjechał z Polski (informacja z Wydziału Granicznego P. Oddziału Straży Granicznej), a następnie w dniu [...] grudnia 2011 r. stawił się w Urzędzie Celnym, zaś w maju 2012 r. przebywał ponownie w USA (informacja z Posterunku Policji w S.).

W konsekwencji Naczelnik Urzędu Celnego uznał, że skarżący nie spełnił warunków skorzystania ze zwolnienia z należności celnych przywozowych i dlatego decyzją z dnia [...] października 2013 r. stwierdził powstanie z mocy prawa - na podstawie art. 204 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19 października 1992 r., s. 1 z późn. zm.) - długu celnego oraz określił wysokość należności celnych w odniesieniu do towarów ujętych w poz. 4 zgłoszenia celnego z [...] maja 2011 r., dopuszczonych do obrotu z zastosowaniem zwolnienia

z należności przywozowych. Zdaniem organu celnego, z całości materiału dowodowego sprawy wynika, że skarżący nie przeniósł swego miejsca zamieszkania z kraju trzeciego na obszar Wspólnoty, a zatem nie był uprawniony do skorzystania ze zwolnienia od cła na podstawie art. 3 rozporządzenia nr 1186/2009.

Stanowisko organu pierwszej instancji podzielił Dyrektor Izby Celnej w decyzji z [...] stycznia 2014 r. Organ odwoławczy nie uwzględnił przy tym wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu, wskazujących na potrzebę przesłuchania

w charakterze świadków M. P. i K. K. na okoliczność przesiedlenia się strony na terytorium Polski w maju 2011 r.

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku i podniósł zarzuty naruszenia:

1. przepisów prawa materialnego tj.: art. 3 rozporządzenia nr 1186/2009 oraz

art. 25 k.c. przez ich niezastosowanie w sprawie i przyjęcie, że skarżący nie posiadał od maja 2011 r. miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty, a tym samym nie doszło do przesiedlenia się skarżącego, w sytuacji, gdy zgromadzone w sprawie dowody i fakt przebywania skarżącego na terytorium Wspólnoty od kwietnia 2011 r. wskazują, że w sprawie mają zastosowanie przepisy dotyczące zwolnienia mienia przesiedlenia od należności celnych;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

a) art. 122, art. 123 § 1 art. 187 § 1 oraz art. 188 i art. 229 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm. - dalej: "o.p.") poprzez ich niezastosowanie i oddalenie wszystkich wniosków dowodowych skarżącego złożonych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji mimo, że zmierzały one do wykazania okoliczności, którą organ odwoławczy uznał w zaskarżonej decyzji za nieudowodnioną;

b) art. 191 o.p. poprzez jego niezastosowanie i brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego a także, oparcie rozstrzygnięcia w całości na materiale dowodowym zebranym w innych postępowaniach oraz pominięcie dowodów świadczących o przeniesieniu miejsca zamieszkania przez skarżącego na terytorium Wspólnoty w maju 2011 r. tj. zeznań świadków C. K. i Z. J.;

c) art. 122 oraz art. 187 § 1 o.p. poprzez ich niezastosowanie i ograniczenie postępowania do włączenia do akt sprawy materiału dowodowego zgromadzonego w innych postępowaniach dotyczących skarżącego,

w sytuacji, gdy skarżący wskazywał na konieczność uzupełnienia dowodów

z uwagi na nowe okoliczności sprawy rzutujące na ocenę zasadności zwolnienia mienia przesiedlenia z należności celnych.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Celnej na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 20 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Bk 94/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej

w B. z dnia [...] stycznia 2014 r.

Sąd pierwszej instancji uznał, że zebrany materiał dowodowy potwierdza ustalenia organów celnych, że w sprawie nie nastąpiło przeniesienie miejsca zamieszkania skarżącego z państwa trzeciego (USA) na obszar Wspólnoty. Od daty zadeklarowania przesiedlenia się na obszar Polski ([...] maja 2011 r.) skarżący przebywał bowiem w Polsce 4 miesiące (do [...] września 2011 r.) i następnie od [...] grudnia 2011 r. do [...] marca 2012 r., natomiast przez pozostały okres skarżący przebywał w USA, gdzie posiada trzyrodzinny dom, który - jak twierdził - jest wynajmowany. Zdaniem Sądu skarżący nadal posiada i zamieszkuje remontowany przez siebie dom w USA, mimo deklarowanego przesiedlenia się do Polski w dniu [...] maja 2011 r., a zatem nadal zasadniczym miejscem jego zamieszkania jest terytorium Stanów Zjednoczonych, mimo faktu posiadania przez niego domu kupionego w Polsce w 1997 r. Jedną z okoliczności wskazujących, że nie nastąpiło przeniesienie miejsca zamieszkania na obszar Wspólnoty w czasie zgłoszenia celnego jest przedłożony przez stronę dokument potwierdzający sprzedaż przez skarżącego jego nieruchomości dopiero w dniu [...] sierpnia 2013 r. Zdaniem WSA, skarżący nie przeniósł do Polski również swoich interesów gospodarczych, skoro nie uzyskiwał w Polsce dochodów, a z informacji uzyskanych z ZUS, KRUS i urzędu skarbowego wynikało, że nie figuruje jako osoba ubezpieczona ani płatnik składek na ubezpieczenie społeczne oraz nie figuruje w ewidencji podatników płacących podatek od towarów i usług. Centrum życiowe po zadeklarowaniu przesiedlenia

do Polski pozostało w USA, gdzie skarżący przebywał i gdzie osiągał dochody

z wynajmowania domu (co potwierdza dokument załączony do zgłoszenia celnego). W ocenie Sądu pierwszej instancji, do stwierdzenia, że skarżący przestał zamieszkiwać w USA i opuścił to państwo nie wystarczy fakt posiadania w Polsce miejsca zameldowania, przyjaciół czy rodzeństwa oraz przeniesienie do kraju osobistego mienia przesiedleńczego w postaci samochodu, motocykla i przyczepy oraz rzeczy użytku osobistego. Co najwyżej może to świadczyć o woli przeniesienia do Polski swojego centrum życiowego w bliżej nieokreślonym czasie. Sąd pierwszej stwierdził również, że materiał dowodowy został w sposób wyczerpujący zebrany

i rozpatrzony. Zostały przeprowadzone dowody z przesłuchań strony oraz świadków, a także uzyskano istotne informacje z wielu instytucji i organów państwowych. Organ celny słusznie uznał - powołując się na art. 188 o.p. - że w toku postępowania przed Naczelnikiem Urzędu Celnego dokonano wyczerpujących przesłuchań w zakresie tematów wskazanych we wnioskach dowodowych strony. Przesłuchano bowiem zarówno skarżącego, jak też osoby, które opiekowały się jego domem

w Białymstoku. Wniosek o przesłuchanie świadków nie został przez skarżącego

w żaden sposób uzasadniony, a także żadna z przesłuchanych osób nie wskazała na jakikolwiek związek M. P. i K. K. z niniejszą sprawą. Zdaniem Sądu, okoliczności pobytu skarżącego w USA, jak i dat jego przyjazdów do Polski w 2011 r. zostały dostatecznie wyjaśnione innymi dowodami.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył Z. J.

Wyrokiem z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GSK 1471/14 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna okazała się zasadna przede wszystkim odnośnie do zarzutów przeniesienia z zaskarżonych decyzji do wyroku Sądu uchybień art. 122, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 o.p Sąd kasacyjny uznał, że nie można odmówić racji stronie skarżącej, np. co do tego, że skoro sprawa niniejsza jest odrębną sprawą od innej, choćby podobnej sprawy, to organ nie może zaniechać przeprowadzania zgłaszanych w tym postępowaniu dowodów. Gdyby organ zamierzał opierać się na jednym i tym samym materiale dowodowym, to powinien był działać również w ramach jednej sprawy. Skoro jednak sprawa została podzielona, to znaczy, że organ wydzielił dwie różne sprawy, więc konsekwentnie do własnego stanowiska powinien tak je traktować, tj. jako różne sprawy, w miejsce rozstrzygania w jednej sprawie w oparciu tylko o akta i materiał dowodowy z innej sprawy. Sąd zdaje się traktować wyrok z dnia 12 czerwca 2013 r.

I SA/Bk 138/13 jako swego rodzaju prejudykat. W tym stanie rzeczy koniecznym było uchylenie zaskarżonego wyroku, a przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny przede wszystkim powinien mieć na względzie, że art. 187 § 1

i art. 191 o.p. nakazują uwzględnianie całego materiału dowodowego. Tym samym Sąd jeszcze raz winien ocenić trafność ustaleń organu na podstawie całego materiału dowodowego, tj. ocenić łączne występowanie takich okoliczności, jak przeniesienie na terytorium Polski istotnych składników majątku ruchomego – a w szczególności, czy mają one istotną wartość majątkową, czy raczej jest to wyraz przyzwyczajenia i sentymentu właściciela – i czy były one wykorzystywane dla własnych potrzeb jeszcze w kraju poprzedniego zamieszkania, utrzymywania się z emerytury (wg oświadczenia przeniesionej do polskiego banku), podjęcie renowacji własnego domu, ustanowienie i odświeżenie kontaktów w ramach lokalnej społeczności.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił podejścia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym zwolnienie przysługujące na podstawie art. 3 rozporządzenia nr 1186/2009 dotyczy nie tych osób, które są w trakcie przenoszenia swojego miejsca zamieszkania, ale tych osób, które już faktycznie przeniosły miejsce zamieszkania na obszar Wspólnoty i dopiero po tym fakcie (dokonanym) sprowadzają pozostawione w poprzednim miejscu zamieszkania mienie.

Sąd kasacyjny wyraził również pogląd, że "konwencja modelowa" nie może mieć bezpośredniego zastosowania, w szczególności do pierwszych czynności związanych przenoszeniem swojego miejsca zamieszkania lub gdy jest to czynność jednorazowa. Natomiast przenoszenie swojego miejsca zamieszkania może (ale nie musi) być zdarzeniem wieloczynnościowym i rozciągniętym w czasie. I być może w takiej to sytuacji można by pomocniczo odwoływać się do art. 4 konwencji modelowej i zawartego w niej trybu ustalania miejsca zamieszkania. Z akt sprawy niniejszej nie wynika jednak, aby można było mówić o takiej sytuacji w tym przypadku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji

nie wyjaśnił (podobnie jak organ) wielu istotnych i mających znaczenie dla rozstrzygnięcia kwestii. W konsekwencji Sąd kasacyjny nakazał przy ponownym rozpoznaniu sprawy wyjaśnienie niejasności szczegółowo wypunktowanych

w uzasadnieniu rozstrzygnięcia kasacyjnego – które nie pozwalają – jego zdaniem –na dostateczne przeprowadzenie kontroli instancyjnej – a także zbadanie, jakie okoliczności faktyczne i w oparciu o jakie dowody ustalił organ w odniesieniu do charakteru pobytu strony w USA po 26 maja 2011 r. i jaki był jej zamiar. Dopiero bowiem wtedy można przyjąć za poprawny wniosek, że skoro skarżący ma swoje centrum życiowe za granicą, to tym samym nie można przyjąć, że ma w Polsce miejsce stałego zamieszkania. Tymczasem w sprawie niniejszej podejście organu

(a za nim i Sądu) zdaje się sprowadzać do tego, że skoro organ (i Sąd) kwestionuje miejsce stałego zamieszkania w RP, to tym samym wyciąga się automatycznie wniosek, iż jest ono w USA. Takie podejście nie ma nic wspólnego z ustaleniem rzeczywistego miejsca stałego zamieszkania. Ponadto Sąd pierwszej instancji winien rozważyć prawidłowość przyjętych przez organ założeń, że jeżeli przesiedlający się do Polski amerykański emeryt nie jest płatnikiem podatku VAT i nie jest ubezpieczony w KRUS, to tym samym nie ma miejsca stałego zamieszkania w RP. Oczywiście, gdyby skarżący był płatnikiem VAT i był ubezpieczony w KRUS, to okoliczności te świadczyłyby o tym, iż tu jest jego centrum życiowe, jednakże nie wydaje się, aby można było przyjąć tezę przeciwną, tj. że ten kto nie jest płatnikiem VAT i nie jest ubezpieczony w KRUS, to tym samym nie ma w Polsce miejsca stałego pobytu. Podobnie Sąd powinien odnieść się do kwestii posiadania majątku za granicą przez osobę przesiedlającą się do kraju i wskazać argumentacje prawną oraz logiczną, na podstawie której organy powinny przyjmować, że dopiero wyzbycie się całego majątku położonego za granicą, czy też brak z niego dochodów, pozwalają przyjąć, że dana osoba przesiedliła się do Polski i ma tutaj miejsce stałego zamieszkania.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji nie może umknąć uwadze, że Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny

(art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.). W konsekwencji, ponownie orzekający w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, związany oceną prawną i oceną ustaleń faktycznych wyrażoną w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I GSK 1471/14, nie mógł kontrolować legalności zaskarżonej decyzji w oderwaniu od stanowiska Sądu kasacyjnego wyrażonego

w uzasadnieniu wskazanego wyroku.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że wydana ona została z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 122, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 o.p., w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.

Przed omówieniem istoty stwierdzonych naruszeń podkreślenia wymaga, że warunki pozwalające na zwolnienie z należności celnych przywozowych mienia osobistego przywożonego na obszar celny UE przez osoby fizyczne przesiedlające się z państw trzecich zostały określone w art. 3-11 cyt. wyżej rozporządzenia nr 1186/2009. Zgodnie z treścią art. 3 tego aktu unijnego, zwolnione z należności celnych przywozowych jest mienie osobiste przywożone przez osoby fizyczne, przenoszące swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty. Na gruncie tych uregulowań, zwolnienie od należności przywozowych mienia osobistego wymaga więc od osoby przesiedlającej się spełnienia podstawowego warunku, jakim jest fakt przeniesienia swojego stałego miejsca zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty. Dopiero stwierdzenie takiej okoliczności daje podstawę do zastosowania zwolnienia od należności celnych przywozowych. Analiza wymienionych regulacji daje podstawę do przyjęcia, że prawodawca łączy to pojęcie ze stałym zaprzestaniem zamieszkiwania w państwie trzecim i jego przeniesieniem na stałe na obszar celny Wspólnoty. Nie budzi przy tym wątpliwości, że przenoszenie miejsca zamieszkania może być procesem rozłożonym w czasie. Ważny jest przy tym efekt (realizacja) w postaci faktycznego przeniesieni miejsca zamieszkania, a nie sam zamiar.

Z uwagi na to, że w przepisach rozporządzenia nr 1186/2009 nie zdefiniowano pojęcia "miejsca zamieszkania" przy jego interpretacji posiłkowano się dotychczas regulacją zawartą w art. 4 pkt 2 Wspólnotowego Kodeksu Celnego i zapadłym na jego tle orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE. Przykładowo w sprawie

C-392/05 (opubl. LEX nr 258099), Trybunał stwierdził, że kryteria determinujące pojęcie miejsca stałego pobytu, dotyczą zarówno więzów zawodowych i osobistych danej osoby z określonym miejscem, jak i długości tych więzów, i tym samym winny być analizowane łącznie. Za miejsce stałego pobytu Trybunał uznał miejsce,

w którym zainteresowany ustanowił stałe centrum swych interesów. W sytuacji, gdy ocena ogólna powiązań zawodowych i osobistych nie wystarcza, to dla zlokalizowania stałego centrum interesów danej osoby, aby go określić, należy dać pierwszeństwo powiązaniom osobistym.

Odnotować też trzeba, że 27 kwietnia 2016 r. TSUE wydał wyrok w sprawie

C-528/14, gdzie stwierdził, że art. 3 rozporządzenia nr 1186/2009, należy interpretować w ten sposób, że dla celów stosowania tego artykułu dana osoba fizyczna nie może posiadać jednocześnie zwykłego miejsca zamieszkania

w państwie członkowskim i w państwie trzecim. W okolicznościach takich, jak te będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, w których zainteresowany ma w państwie trzecim więzi zarówno osobiste, jak też zawodowe, a w państwie członkowskim więzi osobiste, w celu ustalenia, czy miejsce zamieszkania zainteresowanego w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 1186/2009 znajduje się

w państwie trzecim, szczególną wagę w ramach ogólnej oceny istotnych okoliczności faktycznych należy przypisać czasowi trwania pobytu osoby zainteresowanej w tym państwie trzecim.

W wyroku tym Trybunał, odnosząc się do orzeczeń zapadłych w sprawach

C-262/99 i C-392/05 zauważył, że wynika z nich, iż pierwszeństwo dane powiązaniom osobistym opiera się na interpretacji pojęć art. 7 ust. 1 dyrektywy 83/182 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 83/183. Tymczasem rozporządzenie nr 1186/2009 nie zawiera przepisu, który odpowiadałby tym przepisom. Kontynuując wywód TSUE podkreślił, że owe dyrektywy dotyczą zwolnień podatkowych mających zastosowanie wewnątrz Unii, podczas gdy owo rozporządzenie odnosi się do zwolnień celnych mających zastosowanie do przywożonych do Unii towarów pochodzących z państw trzecich. W związku z tym cel owych dyrektyw jest różny od celu rozporządzenia nr 1186/2009. Z preambuł owych dyrektyw wynika bowiem, że ich celem jest wspieranie realizacji swobodnego przepływu osób w ramach Unii poprzez usuwanie przeszkód podatkowych w odniesieniu do przywozu do państw członkowskich majątku prywatnego i środków transportu znajdujących się w innym państwie członkowskim. Natomiast, jak wynika z motywu 3 owego rozporządzenia, jego celem jest udzielenie zwolnienia z należności celnych towarom przywożonym do Unii z państw trzecich, które zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. c) tego rozporządzenia nie mają charakteru wskazującego na to, że są przywożone w celach handlowych, bądź nie występują

we wskazującej na to ilości, jeżeli na mocy specjalnych warunków, na jakich towary są przywożone nie występuje zwyczajowa potrzeba ochrony gospodarki. W tych okolicznościach Trybunał uznał, że wykładni pojęcia "miejsca zamieszkania"

w rozumieniu art. 7 ust. 1 dyrektywy 83/182 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 83/183, wedle której wówczas gdy nie jest możliwe zlokalizowanie stałego centrum interesów danej osoby, należy dać pierwszeństwo powiązaniom osobistym, nie można zastosować

do pojęcia "miejsca zamieszkania" w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 1186/2009 (pkt 38 wyroku C-528/14). Z powyższego wynika, że za miejsce zamieszkania

w rozumieniu art. 3 rozporządzenia nr 1186/2009 uznać należy miejsce, w którym zainteresowany ustanowił stały ośrodek swych interesów. Jednocześnie Trybunał potwierdził, że dla celów ustalenia, czy owo miejsce zamieszkania znajduje się

w państwie trzecim dla celów zastosowania zwolnienia celnego przewidzianego w owym art. 3, należy wziąć pod uwagę wszystkie mające znaczenie okoliczności faktyczne, włącznie z okolicznościami wyliczonymi w sposób niewyczerpujący przez Trybunał w wyrokach C-262/99 oraz C-392/05, nie udzielając przy tym pierwszeństwa więzom osobistym (pkt 39 wyroku).

Analiza przytoczonych przez TSUE orzeczeń wskazuje przy tym, że okolicznościami jakie powinny być wzięte pod uwagę dla uznania miejsca zamieszkania za stałe centrum interesów danej osoby są w szczególności fizyczne przebywanie tej osoby i członków jej rodziny, posiadanie miejsca zamieszkania, miejsce, gdzie dzieci faktycznie chodzą do szkoły, miejsce działalności zawodowej, lokalizację interesów majątkowych, więzy administracyjne z władzami publicznymi

i organizacjami społecznymi, ponieważ elementy te oznaczają wolę tej osoby ustabilizowania miejsca pobytu, z racji trwałości, wynikającej z normalnych nawyków życiowych i rozwoju zwykłych relacji społecznych i zawodowych (pkt 57 wyroku

w sprawie C-392/05 i pkt 55 wyroku w sprawie C-262/99).

W świetle wyroku w sprawie C-528/14 nie zdezaktualizowały się zatem całkowicie tezy zawarte w przytoczonym na wstępie tej części rozważań orzeczenia wydanego w sprawie C-392/05.

Kolejnym elementem, na który trzeba zwrócić uwagę jest możliwość posiłkowania się w tej sprawie postanowieniami Modelowej Konwencji w sprawie podatku od dochodu i majątku. Wobec tego, że w przepisach rozporządzenia nr 1186/2009 nie zdefiniowano pojęcia "miejsca zamieszkania" posiłkowano się dotychczas, również art. 4 tej Konwencji.

Jak zaznaczył jednak Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie, Konwencja ta nie może mieć jednak bezpośredniego zastosowania,

w szczególności do pierwszych czynności związanych przenoszeniem swojego miejsca zamieszkania lub gdy jest to czynność jednorazowa. Postanowienia wspomnianej Konwencji, w szczególności dotyczące miejsca zamieszkania - art. 4, odnoszą się do oceny sytuacji, która już zaistniała w przeszłości, a zatem i zamiaru, który przez jakiś czas zrealizował się i trwał w przeszłości. Tymczasem przedmiotem regulacji art. 3 rozporządzenia nr 1186/2009 jest "mienie osobiste przywożone przez osoby fizyczne przenoszące swoje miejsce zamieszkania". Tak więc, w tym przypadku nie chodzi o zaszłość, czyli o to, jaki miał ktoś zamiar zamieszkiwania

w jakimś okresie w przeszłości, ale o to, jaki dana osoba ma zamiar w chwili obecnej, tj. w chwili gdy jest w trakcie przenoszenia swojego miejsca zamieszkania.

Przechodząc do dalszych rozważań podkreślenia wymaga, że ocenę, czy

w rozpatrywanym przypadku spełnione zostały – opisane w art. 3 rozporządzenia nr 1186/2009 – warunki do zwolnienia od należności przywozowych mienia osobistego, poprzedzać powinno postępowanie przeprowadzone w zgodzie z regułami zawartymi w Ordynacji podatkowej. To na organy nałożony został obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, czemu towarzyszy obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 122 i 187 § 1 o.p.). Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy jest nie tylko zebranie wszystkich istotnych dla sprawy dowodów, ale również ich prawidłowa ocena. Oceny tej organ powinien dokonać na podstawie własnej wiedzy oraz doświadczenia życiowego,

a o jej prawidłowości decyduje to, czy wyciągnięte przez organ wnioski mają logiczne uzasadnienie (art. 191 o.p.).

Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy uchybiły powyższym zasadom postępowania. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie jest kompletny, stąd jego ocena nosi znamiona dowolności.

Przede wszystkim organy oparły się w głównej mierze na materiałach zgromadzonych w innej sprawie, dotyczącej mienia przesiedlanego przez stronę

w tym samym dniu i objętego tym samym zgłoszeniem co mienie będące przedmiotem rozpatrzenia niniejszego przypadku. Okoliczność, że poprzednie rozstrzygnięcie jest ostateczne i prawomocne nie może mieć prostego przełożenia na przedmiotowy przypadek, sprowadzającego się do poprzestania w ramach obecnie prowadzonego postępowania głównie na dotychczas zebranych dowodach z innego, odrębnego postępowania. Taki sposób postępowania został skrytykowany

w powyższym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2016 r.

Trzeba zaznaczyć, że w sprawie tej skarżący zgłaszał organom potrzebę przeprowadzenia nowych dowodów, tj. przesłuchanie świadków. Odmowa uwzględnienia tych wniosków jest sprzeczna z art. 188 o.p. Jak wskazał Sąd kasacyjny w wydanym w tej sprawie wyroku, przepis ten stanowi wyraźnie, że żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. Wnioskowani przez stronę świadkowie mieli zeznawać na okoliczność przesiedlenia się skarżącego na terytorium RP w maju 2011 r. oraz faktu stałego jego miejsca zamieszkania

w B. Tymczasem organy nie wskazały, aby okoliczności te zostały stwierdzone wystarczająco innymi dowodami, lecz wręcz przeciwnie: przyjęły, że nie zostały wykazane. Organ nie wykazał, aby okoliczności mające być dowiedzione tymi dowodami – przesiedlenie się strony i stałe miejsce zamieszkania w B. – nie miały znaczenia dla sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził wprost, że takie podejście jest ewidentnie sprzeczne z treścią art. 188 o.p., który nakazuje dopuszczanie dowodów, gdy dana okoliczność – w sprawie niniejszej fakt przesiedlenia się już w maju 2011 r. i stałe zamieszkanie w B. – pozostaje w ocenie organu nieudowodniona. Trzeba podkreślić, że okoliczności, na które miały zostać przeprowadzone wnioskowane dowody mają znaczenie dla ustalenia więzów, jak też okoliczności faktycznych wyliczonych przykładowo w wyrokach TSUE

C-262/99 oraz C-392/05. Zgłoszone przez stronę wnioski dowodowe miały niewątpliwie na celu ustalenie stanu faktycznego. Na podstawie dotychczas zebranych dowodów organ nie mógł zatem dokonać niebudzącego wątpliwości ustalenia stanu faktycznego. Stąd dalsze prowadzenie postępowania było jak najbardziej pożądane.

Zauważenia ponadto wymaga, że przedmiotem oceny w tej sprawie były towary wymienione w poz. 4 zgłoszenia celnego z [...] maja 2011 r., tzn. używane przedmioty osobistego użytku. Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku jednoznacznie wypowiedział się, że organ nie wyjaśnił dlaczego ktoś, kto ma własny dom w Polsce, jest stale zameldowany i przywozi ze sobą z USA takie rzeczy jak np.: dwa łóżka, stół i cztery krzesła, dwie komody, to nie świadczy to tym, iż jest on

w trakcie przesiedlania się, lecz że "jedynie", czyli bez faktycznego przesiedlania się, wyraża on "wolę zakończenia stałego miejsca zamieszkania w państwie trzecim".

W świetle zebranych dowodów organ powinien ocenić łączne występowanie takich okoliczności, jak przeniesienie na terytorium Polski istotnych składników majątku ruchomego – a w szczególności, czy mają one istotną wartość majątkową, czy raczej jest to wyraz przyzwyczajenia i sentymentu właściciela – i czy były one wykorzystywane dla własnych potrzeb jeszcze w kraju poprzedniego zamieszkania, utrzymywania się z emerytury (wg oświadczenia przeniesionej do polskiego banku), podjęcie renowacji własnego domu, ustanowienie i odświeżenie kontaktów w ramach lokalnej społeczności. Dopiero łączne rozpatrzenie tych okoliczności da pełny obraz tego, czy nastąpiło przeniesienie miejsce zamieszkania skarżącego z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty.

Nie można również zaakceptować poglądu, że celem przeniesienia miejsca stałego zamieszkania do kraju wspólnotowego osoba przesiedlająca się powinna wyzbyć się całego majątku posiadanego, jak też świadczeń przysługujących jej

w państwie trzecim. Dlatego też nie może być przesądzająca okoliczność, że skoro skarżący nie sprzedał domu w USA, to tym samym nie przeniósł do Polski swojego miejsca zamieszkania. Okresowe przebywanie w USA mające na celu remont

i sprzedaż domu, nie oznacza, że centrum interesów skarżącego pozostało w tym kraju. Mając na uwadze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wydanym w tej sprawie wyroku należy zauważyć, że faktem powszechnie znanym jest, iż od czasu transformacji ustrojowej wielu Polaków ma majątek nieruchomy

za granicą, z którego czerpie stałe dochody i nigdy nie było to powodem do przyjęcia, iż nie w Polsce, ale tam gdzie znajduje się ten majątek jest ich miejsce zamieszkania. W świetle zebranych dowodów nie można zaakceptować stanowiska organu, że miejscem zamieszkania strony skarżącej są nadal Stany Zjednoczone. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku, organy nie wskazały na żadne ustalenia dotyczące dalszego istnienia stałego centrum interesów skarżącego w USA. Oprócz bezspornego faktu, że strona miała jeszcze przez jakiś czas dom

w USA i musiała go przed sprzedażą wyremontować, to brak jest wykazania, że pomimo przyjazdu do Polski strona wciąż ma w Stanach Zjednoczonych szereg powiązań zawodowych i osobistych (vide wyrok TSUE w sprawie C-392/05). Trzeba również przytoczyć kolejny fragment z uzasadnienia zapadłego w tej sprawie rozstrzygnięcia kasacyjnego, w którym Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że nie wyjaśnione zostało, co byłoby wystarczające do ustalenia, że strona ma miejsce zamieszkania w Polsce – bo tę okoliczność, a nie to gdzie przestała ona zamieszkiwać lub nie, należy badać. Powyższe uchybienie nabiera istotnego znaczenia, bowiem jak zaznaczył Sąd kasacyjny, wiadomo od początku, że strona jest emerytem, więc co do zasady nie prowadzi stałej działalności zarobkowej,

a także, oprócz tego, że w Polsce jest zameldowana, ma przyjaciół i rodzeństwo oraz przewiozła do Polski mienie przesiedleńcze, to jeszcze ma własny dom.

W analizowanym wyroku, którego tezami orzekający obecnie Sąd jest związany, Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wypowiedział się zatem na temat postępowania przeprowadzonego przez organy. Zdaniem Sądu kasacyjnego, podejście organu zdaje się sprowadzać do tego, że skoro organ kwestionuje miejsce stałego zamieszkania w RP, to tym samym wyciąga automatycznie wniosek, iż jest ono w USA. W ocenie Sądu kasacyjnego takie podejście nie ma nic wspólnego

z ustaleniem rzeczywistego miejsca stałego zamieszkania.

Wątpliwości budzi ponadto prawidłowość przyjętych przez organ założeń, że jeżeli przesiedlający się do Polski amerykański emeryt nie jest płatnikiem podatku VAT i nie jest ubezpieczony w KRUS, to tym samym nie ma miejsca stałego zamieszkania w RP. Okoliczność ta nie może sama w sobie świadczyć o tezie, że skarżący nie ma w Polsce miejsca stałego pobytu.

Podsumowując powyższe należy stwierdzić, że przeprowadzone w tej sprawie postępowanie obarczone jest istotnymi brakami. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, a dotychczasowa jego ocena jest powierzchowna i nie spełniająca wymagań stawianych przez art. 191 o.p. Stanowi to wystarczającą podstawę do wyeliminowania skarżonego rozstrzygnięcia

z obrotu prawnego.

Ponownie rozpatrując sprawę organ celny uwzględni stanowisko zawarte

w wyroku, wydanym na skutek ponownego rozpoznania sprawy po orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. I GSK 1471/14.

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie

o kosztach znalazło podstawę w art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ww. ustawy oraz § 6 pkt 2 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U.

z 2013 r. poz. 461) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).