Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SO/Ol 27/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-04-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 245 § 3, art. 246§ 1 pkt 2, art. 255, art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak – Sikora po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku A. Z. o wymierzenie grzywny Poczcie Polskiej S.A. Centrum Poczty Polskiej Oddziałowi Rejonowemu w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. WSA/pos.1- sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

A. Z.wnioskiem z dnia 17 listopada 2011 r. na podstawie art. 55 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o wymierzenie Poczcie Polskiej S.A. Centrum Poczty Polskiej Oddział Rejonowy grzywny w wymiarze do jej górnej granicy o jakiej mowa w art. 156 § 6 wskazanej ustawy, tj. w kwocie 31.029,60 zł.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. Do jego majątku należą mieszkanie o powierzchni 36m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,59ha. Wnioskodawca nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Podniósł, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłków. Nie pobiera pożytków z tytułu posiadania nieruchomości rolnej. Ponadto wskazał, iż środki finansowe na jego koncie zostały zablokowane przez komornika. Do przedmiotowego wniosku wnioskodawca załączył zaświadczenie potwierdzające, że został zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, historię rachunku bankowego oraz wydruk z tego rachunku wskazujący wysokość zablokowanych środków oraz zawiadomienia o jego zajęciu i zakazie wypłat.

Pismem z dnia 19 grudnia 2011 r. wnioskodawca został wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania:

1. oświadczenia wskazującego wysokość wszelkich środków pieniężnych uzyskanych w okresie od 1 stycznia 2011 r. do dnia odbioru niniejszego wezwania ze wskazaniem daty ich uzyskania, wysokości oraz tytułu ich uzyskania (w przypadku wpływów z tytułu refundacji kosztów, wskazać należy dodatkowo źródło sfinansowania refundowanych wydatków), wszystkie kategorie ponoszonych wydatków (wyżywienie, opłaty ze wskazaniem jakie, itd.) oraz przybliżoną miesięczną wysokość każdego z nich, skąd pochodziły środki pieniężne, czy uprawiane są wszystkie trzy działki, o łącznej powierzchni 0,59ha;

2. wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres od 5 października 2011 r. do dnia odbioru niniejszego wezwania;

3. kopii aktów notarialnych nabycia mieszkania oraz nieruchomości rolnych (dopuszczalne jest jedynie usunięcie danych zbywcy).

W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie wnioskodawca w piśmie z dnia 9 stycznia 2012 r. stwierdził, iż "przedłożył już oświadczenia i dokumenty źródłowe o stanie majątku, rodziny i finansów i to niektóre za okres znacznie przekraczający uprawnienie do jego żądania, a niektóre z informacjami wybiegającymi też poza zakres możliwości ich żądania". Jednocześnie wnioskodawca uznał, iż działania referendarzy sądowych narażają go na niepotrzebne koszty, są nieuprawnione i niepotrzebne, gdyż zmierzają do powielania przedłożonych już informacji i przedłużania sprawy, podczas gdy powinny być brane pod uwagę z urzędu. Odnosząc się do poszczególnych punktów wezwania, powołał się na fakt złożenia już uprzednio oświadczeń i dokumentów w żądanym zakresie. Dodał, iż przedkłada tylko wpłaty za okres od końca listopada do dnia niniejszego pisma w postaci jednej wpłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, gdyż innych wpływów nie było, a stan wszystkich środków na rachunku na dzień niniejszego pisma to kwota 10,51 zł. Podał, iż nie zawsze ponosił refundowane koszty, gdyż co do zasady korzystał z okazyjnych darmowych przejazdów, a te które musiał ponieść, uiścił ze zgromadzonych na koncie oszczędności. Wyjaśniał również, iż nieruchomości rolne są liche i o małym areale, zatem nie wszystkie dają się użytkować tak aby poczyniony na nie nakład się zwrócił. Dlatego też nie użytkuje ich w całości. W kwestii aktów notarialnych wnioskodawca stwierdził, że już takowe przedłożył i jego zdaniem, informacje z nich usunięte nie mają żadnego wpływu na zasadność wniosku o prawo pomocy.

Postanowieniem z dnia 24 lutego 2012 r., sygn. akt II SO/Ol 27/11, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, iż w myśl obowiązujących przepisów przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się ona w sytuacji uzasadniającej jego przyznanie. Wskazano, iż w niniejszej sprawie, w celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, został on wezwany do przedłożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych oraz pouczony, iż niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Ponadto w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy włączono: wniosek wnioskodawcy z dnia 18 sierpnia 2009 r. o przyznanie prawa pomocy, złożony w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 523/09; wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 października 2011 r. i odpowiedź wnioskodawcy z dnia 17 listopada 2011 r. wraz z załącznikami ze sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 33/11; sprzeciw wnioskodawcy z dnia 9 stycznia 2012 r. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy ze sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 33/11 oraz wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres od dnia 4 października 2011 r. do dnia 7 lutego 2012 r., stanowiący załącznik do jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożony w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 92/11. Opierając się na informacjach zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowym oświadczeniu i dokumentach źródłowych złożonych w niniejszej sprawie, a także przekazanych przez wnioskodawcę w toku innych prowadzonych przed niego spraw sądowych, uznać należy, wbrew jego stanowisku, iż nie wykazał on w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, bowiem nie jest możliwa ocena jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.

A. Z. i wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, żądając jego zmiany i przyznania mu prawa pomocy lub ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o wnioskowanym prawie pomocy. Skarżący zarzucił naruszenie art. 245 § 3, art. 246 § 1, art.258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Podniósł, iż nie przyznano mu wnioskowanego prawa pomocy, mimo iż wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, gdyż nie posiada stałych dochodów ani żadnych oszczędności lub przedmiotów wartościowych. Zaznaczył przy tym, że spełnił warunki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ubiega się jednak wyłącznie o przyznanie tego prawa w zakresie częściowym. Ponadto nie wzięto pod uwagę faktu, iż skarżący złożył wnioski o ustanowienie adwokata w kilkudziesięciu sprawach, w których zamierza wnieść skargi kasacyjne do NSA od niekorzystnych orzeczeń tut. Sądu. W ocenie A. Z. odmowa przyznania przedmiotowego uprawnienia była nieobiektywna. Według wymienionego referendarz sądowy celowo stosowała wykładnię przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, aby ograniczyć skarżącemu konstytucyjne prawo do sądu, a przy tym jednego dnia rozpoznała 17 wniosków skarżącego, tym samym przedmiotowy wniosek oceniał przez pryzmat wcześniej rozpoznanej sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270), zwanej w dalszej części p.p.s.a, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11).

Wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu

(art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. W przypadku gdy oświadczenie strony zawarte w tym wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości możliwe jest wezwanie wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednakże, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę.

W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Winien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i załączonych do niego kopii dokumentów wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, jak również nie otrzymuje innych świadczeń z tego tytułu, nie ubiegał się też o świadczenia z pomocy społecznej. Wnioskodawca wykazał, że jest właścicielem mieszkania o pow. 36m² i nieruchomości rolnej o pow. 0,59ha. Nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych, a zgromadzone na rachunku bankowym środki finansowe w kwocie 1.286,64 zł zostały bezterminowo zablokowane przez komornika.

Powyższe dane, zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do oceny, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Z tych też względów został on wezwany, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do przedłożenia oświadczenia wskazującego wysokość wszelkich środków pieniężnych uzyskanych w okresie od 1 stycznia 2011 r. do dnia odbioru niniejszego wezwania ze wskazaniem daty ich uzyskania, wysokości oraz tytułu ich uzyskania, wszystkie kategorie ponoszonych wydatków oraz przybliżoną miesięczną wysokość każdego z nich, skąd pochodziły środki pieniężne, czy uprawiane są wszystkie trzy działki, o łącznej powierzchni 0,59ha, a także wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres od 5 października 2011 r. do dnia odbioru niniejszego wezwania oraz kopii aktów notarialnych nabycia mieszkania oraz nieruchomości rolnych.

Odpowiadając na powyższe wezwanie referendarza sądowego, skarżący odesłał do uprzednio złożonych wyjaśnień i dowodów. Należy jednak zauważyć, że składając pisma dowodowe i oświadczenia w innych sprawach o przyznanie prawa pomocy (m.in. o sygn. akt: II SA/Ol 701/11, II SA/Ol 703/11, II SA/Ol 704/11, II SA/Ol 705/11, II SA/Ol 706/11), skarżący również nie udzielił pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej wysokości i źródeł uzyskiwanego przez niego dochodu oraz rodzaju i wysokości ponoszonych stałych wydatków. Ponadto ze złożonych w tych postępowaniach kopii aktów notarialnych z dni: 15 czerwca 2004 r., 21 września 2005 r. i 13 sierpnia 2010 r. (z których treści skarżący usunął niemal wszystkie dane), nie wynikało, jakie jest przeznaczenie trzech działek, o łącznej powierzchni 0,59ha, ani jaka była cena zakupu (wartość) tych gruntów i mieszkania. Dodać należy, że powyższą ocenę podzielił NSA, który postanowieniami z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 156/12, I OZ 157/12, I OZ 158/12, I OZ 159/12 i I OZ 160/12, oddalił zażalenia skarżącego na postanowienia tutejszego Sądu wydane w sprawach o wskazanych wyżej sygnaturach.

Uwzględniając udzielone przez skarżącego w niniejszej sprawie informacje oraz dane zawarte w oświadczeniach dokumentach uprzednio złożonych przez skarżącego, należy stwierdzić, że również w niniejszej sprawie nie wykazał on, jakimi środkami pieniężnymi rzeczywiście dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Ponadto nie wskazał źródeł środków pieniężnych wydatkowanych na zakup mieszkania w 2010 r., a także zaniechał przedłożenia kopii aktów notarialnych nabycia mieszkania i trzech nieruchomości.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że wezwanie z dnia 19 grudnia 2011 r. nie zostało przez skarżącego wypełnione w sposób należyty, gdyż nie przesłał on wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń, a przekazane do oceny Sądu pisma i wyjaśnienia nie wskazują jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Podkreślenia natomiast wymaga, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06). Dodać również trzeba, że wnosząc sprzeciw skarżący także nie przedłożył żądanych oświadczeń i dokumentów.

Złożone w niniejszej sprawie oświadczenia skarżącego, wbrew stanowisku wyrażonemu w sprzeciwie, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Skoro zaś skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby te okoliczności w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został zatem uzupełniony w sposób prawidłowy, a niewykonanie wezwanie Sądu z dnia 19 grudnia 2011 r. uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji materialnej i zdolności finansowych skarżącego. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna mieć natomiast świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży więc w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżący uchylił się od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dowodów, gdyż przedłożył do oceny Sądu jedynie wybrane informacje i dokumenty, to winien był liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 744/09, LEX nr 552404 oraz powołane wyżej postanowienie z dnia 16 marca 2012r.)

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie art. 45 ust. 1 Konstytucji, wyjaśnić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy należy zatem uwzględnić zarówno zasadę zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania jak i zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych, gdyż przyznanie prawa pomocy jest jednoznaczne z przerzuceniem tego ciężaru na budżet Państwa. Dostrzec jednakże trzeba, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ograniczenie to nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (por. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10).

Należy również podkreślić, że wielość spraw prowadzonych przed sądem i zamiar wniesienia skarg kasacyjnych w kilkudziesięciu sprawach, nie może być odrębną podstawą przyznania prawa pomocy, niezależną od sytuacji materialnej wnioskodawcy. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak

w sentencji.