Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 363/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2017-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 a par. 1, art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 września 2017 r. sprawy ze skargi N. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

1. Naczelnika Miasta i Gminy J, ostateczną decyzją z dnia [...] września 1977 r. nr [...] orzekł o przejęcia z urzędu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 13,76 ha, położonego na terenie wsi K, gm. J.;

2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. utrzymało w mocy decyzję Kolegium z dnia [...] października 2007 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy J, z [...] września 1977 r. na wniosek N, W,

3. W skardze na tę decyzję do sądu administracyjnego skarżąca generalnie nie zgodziła się z przekazaniem przez jej ojca gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Opisała przy tym swój stan rodzinny i majątkowy, akcentując trudną sytuację, w jakiej się znajduje. Ustanowiony na jej rzecz pełnomocnik z urzędu, w piśmie z dnia [...] lipca 2008 r. uzupełnił skargę w ten sposób, że zaskarżonej decyzji SKO w Ł. zarzucił: 1) naruszenie art. 10 K.p.a. przez niezapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a także uniemożliwienie wypowiedzenia się stronom, co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji; 2) naruszenie art. 156 § 1 K.p.a., tj. wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, przez uznanie, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w J. z dnia [...] września 1977 r. nie daje podstaw do stwierdzenia jej nieważności, podczas gdy została wydana z naruszeniem art. 28 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. z 1974 r. nr 21, poz.117 i 118) oraz art. 21 Konstytucji RP, polegające na przejęciu nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego bez spłaty pieniężnej;

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku prawomocnym wyrokiem z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 26/08 oddalił skargę N. W. na powyższą decyzję SKO w Ł. z dnia [...] listopada 2007 r. (do wyroku nie zostało sporządzone uzasadnienie z uwagi na spóźniony wniosek w tym zakresie);

5. We wniosku z dnia [...] czerwca 2013 r. N. W. zwróciła się do SKO w Ł. o stwierdzenie nieważności decyzji tego organu z dnia [...] listopada 2007 r. Jako podstawę żądania wskazała art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. zarzucając organowi wydanie kwestionowanej decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości organu. Zdaniem skarżącej właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy J. z 1977 r., wydanej w przedmiocie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa za rentę, jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a nie SKO w Ł.

6. SKO w Ł., postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności swojej decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. Organ podał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku prawomocnym wyrokiem z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 26/08, oddalił skargę N. W. na decyzję SKO w Ł. z dnia [...] listopada 2007 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego. Zdaniem Kolegium, po wydaniu wyroku oddalającego skargę na decyzję, niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności, bowiem w postępowaniu sądowym sąd bada z urzędu, czy wystąpiły okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji.

7. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca powołała się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/2009, zauważając, że w razie oddalenia skargi prawomocnym wyrokiem, ustalenie, czy żądanie strony stwierdzenia nieważności decyzji poddanej ocenie sądu powinno zostać załatwione przez organ administracji publicznej rozstrzygnięciem podjętym na podstawie art. 158 § 1 K.p.a. w zw. z art. 156 § 1 K.p.a., czy też decyzją o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 K.p.a.), wymagało zbadania, co było przedmiotem rozstrzygnięcia. Niezbędne jest zatem, zdaniem skarżącej, stwierdzenie czy oddalenie skargi nastąpiło w wyniku rozważenia przez sąd administracyjny także okoliczności odpowiadających wskazanym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji przesłankom kwalifikującym do jej wzruszenia (art. 156 § 1 K.p.a.). Jeśli tak, wydany wyrok zamknie organowi administracji drogę do uruchomienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż wniesione żądanie wkraczałoby w zakres oceny objętej powagą rzeczy osądzonej (materii prawnej, co do której wiążąco wypowiedział się sąd formułując zwrot stosunkowy o zgodności z prawem zakwestionowanej decyzji). Możliwa jest wszakże i taka sytuacja, w której występujący z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji wskaże okoliczności, które nie były objęte orzeczeniem sądu.

8. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, SKO w Ł., postanowieniem z dnia [...] października 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy swoje rozstrzygnięcie. Kolegium stwierdziło, że wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 26/08, jest rezultatem stwierdzenia niewystępowania wad prawnych uzasadniających uchylenie decyzji albo stwierdzenie jej nieważności. Zatem kwestia kwalifikowanej wadliwości decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. została już prawomocnie rozstrzygnięta. Przedmiotem badania sądu były przesłanki nieważności, w tym kwestia właściwości organu, który wydał kontrolowaną przez sąd decyzję. Wyrok ten jest prawomocny, rodzi skutek powagi rzeczy osądzonej co do tego, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy J. z dnia [...] września 1977 r., nr [...], o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi K. gm. J., została wydana zgodnie z prawem, w tym, że nie jest dotknięta wadą nieważności. Prawomocne oddalenie przez Sąd skargi na decyzję oznacza, że sąd nie dopatrzył się także nieważności zaskarżonej decyzji, a tym samym, że kwestia ta była przedmiotem rozstrzygnięcia sądu (z trzema tylko wyjątkami - oddalenia skargi z powodu braku interesu prawnego skarżącego oraz w razie późniejszego ujawnienia, że sprawa administracyjna już poprzednio (przed orzeczeniem sądu) została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, a także w razie stwierdzenia nieważności decyzji, w oparciu o którą została wydana decyzja objęta rozstrzygnięciem sądu, które nie występują w tym przypadku). Prawomocne oddalenie skargi na decyzję (nie stwierdzenie jej nieważności) oznacza, że ani organ administracyjny, ani sąd administracyjny, nie kontrolują jej już ponownie w aspekcie zaistnienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 K.p.a. (poza wskazanymi wyżej trzema wyjątkami). Skoro postępowanie z przyczyn przedmiotowych nie może być wszczęte, stosownie do art. 61a § 1 K.p.a. należało wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Odnosząc się do powołanej przez stronę uchwały NSA z 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/09, Kolegium wskazało, że wprost dotyczy ona uruchamiania postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym, od której skarga została oddalona prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z tą uchwałą, fakt utrzymania w mocy takiej decyzji na skutek oddalenia na nią skargi przez sąd administracyjny, zamyka organom administracyjnym legitymowanym do uruchomienia nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności możliwość pozbawienia jej mocy wiążącej w tym trybie w takim zakresie, w jakim przyczyny tej wadliwości objęte zostały zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego.

9. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniosła N. W. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 156 § w zw. z art. 158 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji nie nadanie biegu sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji; 2) art. 170 P.p.s.a. w zw. z art. 171 P.p.s.a., poprzez uznanie, iż pomiędzy obecnie rozstrzyganym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, a tym zakończonym wyrokiem WSA w Białymstoku z dnia 18 września 2008 r. zachodzi tożsamość, podczas gdy obecny wniosek oparty jest na innej podstawie prawnej.

WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 1149/13, uchylił zaskarżone postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/2009. Zgodnie z tą uchwałą wniesienie do organu administracji żądania stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skarga została wcześniej oddalona prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, stwarza konieczność wstępnego zbadania przez ten organ przede wszystkim tego, czy nie zachodzi przedmiotowa przyczyna niedopuszczalności jego merytorycznego rozpoznania, łącząca się z faktem sformułowania przez sąd zwrotu stosunkowego o zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Dokonanie tego rodzaju ustalenia będzie na ogół wymagało zapoznania się z uzasadnieniem zapadłego wyroku, po to, by stwierdzić, czy składniki oceny prawnej sądu, mającej przymiot powagi rzeczy osądzonej, czynią żądanie niedopuszczalnym (stanowią przeszkodę prawną dla nadania mu dalszego biegu w celu wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 158 § 1 K.p.a.). Taka wstępna kwalifikacja żądania może napotykać zasadnicze trudności wówczas, gdy nie dojdzie do sporządzenia uzasadnienia wyroku, tak jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie. W tej sytuacji badanie będzie musiało ograniczyć się do analizy informacji dostępnych organowi administracji publicznej oraz przedstawionych przez wnoszącego żądanie, winno być jednak dokonane. Zgodnie z uchwałą, uwzględniająca ogół okoliczności konkretnego przypadku ocena dopuszczalności przeprowadzenia postępowania co do przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji znajdzie formalny wyraz albo w decyzji o odmowie wszczęcia tego postępowania, albo stworzy podstawę do wydania decyzji rozstrzygającej o zasadności wniesionego żądania.

Sąd przyjął, że żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie - ze względu na wydany uprzednio wyrok sądu - przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych wypadkach organ administracji publicznej jest obowiązany rozpoznać żądanie co do istoty, stosując art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 K.p.a. Stanowisko zajęte w sprawie przez Kolegium Sąd ocenił jako błędne, bazujące na niezasadnym założeniu, że skoro uzasadnienie wyroku w badanej sprawie nie było sporządzane, to automatycznie należy przyjąć, że postępowanie sądowe dotyczyło oceny zgodności z prawem decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnym, dotyczącym weryfikacji decyzji ostatecznej o przejęciu na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego. Skoro organ nie dysponował treścią uzasadnienia, które nie zostało sporządzone, to nie może się oprzeć na domniemaniu dokonania przez Sąd jakiejkolwiek kwalifikacji w przedmiocie dopuszczalności prowadzenia postępowania. Naruszony tym samym w sprawie został art. 156 § 1 K.p.a. w zw. z art. 158 § 1 K.p.a.

10. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną, do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosło SKO w Ł. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 1777/14, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. W uzasadnieniu wyroku Sąd ten wskazał, że odmowa wszczęcia postępowania nieważnościowego następuje na podstawie art. 61a K.p.a. w drodze postanowienia a nie decyzji, na które przysługuje zażalenie. Dalej wyjaśnił, że wadliwe jest także stanowisko, że w okolicznościach sprawy powinno dojść do ewentualnego rozważenia zastosowania art. 156 § 1 K.p.a. i możliwości wydania decyzji na podstawie art. 158 § 1 K.p.a., orzekającej w przedmiocie nieważności. Analizując zaś uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 7 grudnia 2009 r., sygn. I OPS 6/09, NSA stwierdził, że ocena, jakie okoliczności były przedmiotem kontroli sądu w postępowaniu zakończonym oddaleniem skargi na decyzję, objętą następnie wnioskiem o stwierdzenie jej nieważności, wymaga uwzględnienia obowiązków ciążących na sądzie administracyjnym, określonych w art. 134 P.p.s.a. Sąd ten rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Oznacza to obowiązek sądu zbadania legalności decyzji wedle stanu faktycznego i prawnego mającego w niej zastosowanie. Przepis art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. obliguje sąd do stwierdzenia nieważności kontrolowanego rozstrzygnięcia, jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości jest przesłanką nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. i niezależnie od zarzutów skargi sąd administracyjny kwestię właściwości obejmuje badaniem. Zakwestionowanie dokonania przez sąd kontroli w tym zakresie musiałoby oznaczać zakwestionowanie prawidłowości prawomocnego wyroku, do czego organ w trybie weryfikacji materiałów i informacji nie jest uprawniony.

Dalej NSA wyjaśnił, że oddalenie skargi na decyzję SKO z [...] listopada 2007 r. nie mogło także być następstwem braku legitymacji po stronie skarżącej. Decyzja ta rozstrzygała wszak wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji z 1977 r., zatem jako wnioskodawczyni skarżąca nie była pozbawiona legitymacji do wniesienia skargi na decyzję załatwiającą odmownie jej wniosek i do niej skierowaną. Nawet niedostateczne rozważenie przez Kolegium wskazanych kwestii w uzasadnieniach postanowień kontrolowanych przez Sąd I instancji nie uzasadniało przy tym uwzględnienia na nie skargi. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., sąd uwzględnia skargę jeśli stwierdzi naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji, nie będąc związany zarzutami skargi, również był zobligowany wziąć pod rozwagę z urzędu okoliczności faktyczne i prawne wynikające z akt sprawy. Brak dostatecznie wnikliwych analiz w postanowieniu Kolegium odmawiającym wszczęcia postępowania nieważnościowego nie mógł mieć zatem wpływu na wynik postępowania. W sprawie nie mogło dojść do merytorycznego badania przesłanki nieważności decyzji z [...] listopada 2007 r., polegającej na wydaniu tej decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, skoro skarga na tę decyzję została oddalona prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, a oddalenie nie było uzasadnione brakiem legitymacji strony skarżącej.

11. Po ponownym rozpoznaniu sprawy WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 560/15 oddalił skargę. Sąd, powołując się na związanie wyrokiem NSA stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy zasadnym jest twierdzenie, iż brak jest podstaw do kolejnego badania przesłanki nieważności decyzji z [...] listopada 2007 r., polegającej na wydaniu tej decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, skoro kwestia ta była już badana w postępowaniu sądowym zakończonym wydaniem prawomocnego wyroku z dnia 18 września 2008 r. w sprawie II SA/Bk 26/08. Nadto Sąd stwierdził, że po szczegółowej analizie zgromadzonego materiału dowodowego, stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyjęcia, aby decyzja SKO w Ł. z dnia [...] listopada 2007 r. dotknięta była którąkolwiek z pozostałych wad, o których mowa w art. 156 § 1 K.p.a., ani też, aby WSA w Białymstoku rozpoznając sprawę zakończoną wyrokiem z dnia 18 września 2008 r. o sygn. II SA/Bk 26/08, pozostawił poza oceną którąkolwiek z tych wad. Zauważono przy tym, że nawet skarżąca w niniejszej skardze nie twierdzi, aby poza zarzucaną przez nią obecnie wadą z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., wystąpiła jakakolwiek inna wada wskazana enumeratywnie w art. 156 § 1 K.p.a.

12. We wniosku z dnia [...] marca 2017 r. N. W. ponownie zwróciła się o stwierdzenie nieważności decyzji SKO w Ł. z dnia [...] listopada 2007 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy J. W uzasadnieniu wniosku jako podstawę żądania wskazała art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., zarzucając decyzjom SKO, że zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości organu. Powołując się na zmiany ustawowe wskazała, że organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W związku z tym SKO nie było uprawnione do wydania decyzji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy J. z dnia [...] września 1977 r.;

13. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji. W uzasadnieniu podano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku prawomocnym wyrokiem z dnia 18 września 2008 r. sygn. akt II SA/Bk 26/08 oddalił skargę N. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2007 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego. Postępowanie sądowe dotyczyło oceny zgodności z prawem decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnym, dotyczącym weryfikacji decyzji ostatecznej o przejęciu na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego. Oddalenie przez Sąd skargi nastąpiło więc w wyniku rozważenia przez Sąd okoliczności pod kątem występowania przesłanek kwalifikujących do wzruszenia tej decyzji. Rozpoznając skargę Sąd nie stwierdził, aby w wyniku wydania zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia [...] listopada 2007 r. doszło do naruszenia prawa, w tym przepisów o właściwości organu. Wyrok ten jest więc rezultatem stwierdzenia braku występowania wad prawnych uzasadniających uchylenie decyzji albo stwierdzenie jej nieważności. Zagadnienie co do wadliwości decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. zostało już prawomocnie rozstrzygnięte. Brak jest podstaw do kolejnego badania przesłanki nieważności tej decyzji polegającej na jej wydaniu z naruszeniem przepisów o właściwości, skoro ta kwestia była już badana w postępowaniu sądowym zakończonym prawomocnym wyrokiem. Prawomocne niestwierdzenie nieważności decyzji przez sąd administracyjny (oddalenie skargi na decyzję) oznacza, że sąd nie dopatrzył się nieważności zaskarżonej decyzji, a tym samym, że kwestia ta była przedmiotem rozstrzygnięcia sądu (z trzema tylko wyjątkami - oddalenia skargi z powodu braku interesu prawnego skarżącego oraz w razie późniejszego ujawnienia, że sprawa administracyjna już poprzednio przed orzeczeniem sądu) została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, a także w razie stwierdzenia nieważności decyzji, w oparciu o którą została wydana decyzja objęta rozstrzygnięciem sądu).

14. Z postanowieniem tym nie zgodziła się N. W. i złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, Podniosła, że SKO w Ł. w rażący sposób odebrało jej własność po zmarłych rodzicach i wniosła i przywrócenie jej tego prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Organ podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia. A mianowicie podano, że wyrokiem z dnia 18 września 2008 r. sygn. akt II SA/Bk 26/08 prawomocnie rozstrzygnięto, iż brak jest podstaw unieważnienia decyzji z dnia [...] listopada 2007 r.

15. Skargę na to postanowienie do sądu administracyjnego złożyła N. W. i podała, że nie zgadza się z tym postanowieniem, albowiem SKO w sposób rażący podeszło do sprawy. Nie sprawdziło czy w 1977 r. można było przekazać gospodarstwo na Skarb Państwa za rentę.

16. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie odpowiada przepisom prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] maja 2017 r., utrzymujące w mocy własne postanowienie z dnia [...] kwietnia 2017 r., odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Ł. z dnia [...] listopada 2007 r., utrzymującej w mocy decyzję Kolegium z dnia [...] października 2007 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy J. z [...] września 1977 r. nr [...] o przejęcia z urzędu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 13,76 ha, położonego na terenie wsi K. gm. J. A zatem przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego.

Wcześniej już przedmiotem kontroli Sądu była sama decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2007 r. odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego z 1977 r. Wyrokiem z dnia 18 września 2008 r. wydanym w sprawie II SA/Bk 26/08 oddalono skargę. Nadto kontroli Sądu podlegało już jedno postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 2007 r. A mianowicie wyrokiem z dnia 6 października 2015 r. wydanym w sprawie II SA/Bk 560/15 oddalono skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2013 r., utrzymujące w mocy postanowienie Kolegium z dnia [...] sierpnia 2013 r., odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2007 r.

Sąd podziela stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. zajęte w sprawie niniejszej, że brak było podstaw do wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2007 r., albowiem ocena jej legalności została dokonana w wyroku wydanym w sprawie II SA/Bk 26/08. Zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania w tym również postępowania nadzwyczajnego z uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przyjmuje się, że odmowa wszczęcia postępowania nieważnościowego, a zatem negatywna ocena możliwości prowadzenia tego nadzwyczajnego postępowania administracyjnego na wstępnym etapie badania wniosku strony poprzedzającym właściwe rozpoznanie sprawy może nastąpić nie tylko z przyczyn podmiotowych ale i przedmiotowych. Przyczyny podmiotowe odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego dotyczą np. sytuacji, gdy żądanie złoży podmiot niebędący stroną w sprawie lub strona niemająca zdolności do czynności prawnych, a działająca bez przedstawiciela ustawowego. Przesłanki przedmiotowe odnoszą się m.in. do przypadków, gdy organ działał w innej formie (np. umowy cywilnej) lub gdy sprawa nie jest jeszcze zakończona decyzją ostateczną oraz gdy żądanie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji zweryfikowanej już pod względem wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 K.p.a. inną decyzją ostateczną.

Podkreślić należy, że stosownie do art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany został pogląd, że decyzja organu administracji publicznej rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tegoż organu, jest dotknięta wadą w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., zaś strona nie może ponownie domagać się wszczęcia postępowania w tej sprawie z powołaniem się na inne przyczyny nieważności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2003 r., I SA 2038/01, publ. LEX nr 121768). Wszczęcie postępowania nieważnościowego w opisanym wyżej przypadku i wydanie nowej decyzji merytorycznie rozstrzygającej sprawę (odmawiającą stwierdzenia nieważności lub stwierdzającą nieważność) powodowałoby, że decyzja ta podlegałaby stwierdzeniu nieważności w oparciu o wskazany wyżej art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie wystąpiła opisana wyżej sytuacja, która obligowała organ do wydania odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z 1977 r. Bezspornym bowiem jest, że decyzja z dnia [...] października 2007 r. była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, który wyrokiem z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 26/08 oddalił skargę. Nadto w sprawie niniejszej, co już wskazano powyżej przedmiotem kontroli Sądu była także już jedna odmowa wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] października 2007 r. Również i w tej sprawie Sąd wyrokiem z dnia 6 października 2015 r., II SA/Bk 560/15 oddalił skargę.

Zatem, jeżeli już raz na żądanie skarżącej, wszczęto postępowanie nadzorcze i odmówiono stwierdzenia nieważności, nie można jeszcze raz domagać się wszczęcia postępowania w tej samej sprawie, chociażby strona skarżąca powoływała się na inne przyczyny nieważności. Ponowne postępowanie byłoby z góry bezprzedmiotowe dlatego, że ocena legalności mającej podlegać stwierdzeniu nieważności decyzji została dokonana poprzednio. Jeżeli zaś zostałoby wszczęte ponowne postępowanie nadzorcze przy czym zamiast odmowy wszczęcia tego postępowania wydano by nową decyzję nadzorczą, decyzja - niezależnie od sposobu rozstrzygnięcia, odmawiająca stwierdzenia nieważności lub stwierdzająca nieważność - byłaby obciążona wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. i sama podlegałaby stwierdzeniu nieważności.

Zaznaczyć należy, że sąd administracyjny, który nie jest związany zarzutami skargi w prawomocnym wyroku z dnia 6 października 2015 r., II SA/Bk 560/15 stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, aby decyzja SKO w Ł. z dnia [...] listopada 2007 r. dotknięta była którąkolwiek z wad, o których mowa w art. 156 § 1 K.p.a., w tym wadą dotyczącą naruszenia właściwości organu.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku.