Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2071/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1, art. 49 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 710
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
article: art. 3 ust. 1, art. 6
journal: Dz.U. 1994 nr 85 poz 388
law: Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Asesor WSA Elżbieta Granatowska (spr.), , Protokolant sekr. sąd. Hubert Dobrowolski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2021 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej [...] przy ul. [...] w K. na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] września 2021 r. znak [...] w przedmiocie nakazu przeprowadzenia robót budowlanych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej [...] przy ul. [...] w K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., [...] Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania Wspólnoty Mieszkaniowej [...] przy ul. G. w K., od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2021 r., znak: [...], wydanej w przedmiocie nakazu przeprowadzenia robót budowlanych w budynku południowej oficyny kamienicy przy ul. G. w K., wpisanym do rejestru zabytków decyzją [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] lipca 2018 r., pod numerem [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków, pod numerem [...], budynek południowej oficyny kamienicy przy ul. G. w K., położony na działce nr ew. [...] obr. [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2018 r., znak: [...], a wyrokiem z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 178/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. S. – Ł. i S. O. – Ł. na tę decyzję (wyrok nieprawomocny).

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków, decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] nakazał Wspólnocie Mieszkaniowej [...] przy ul. G. w K. przeprowadzenie robót budowlanych przy częściach wspólnych budynku oficyny, a ponadto nakazał A. S., M. S. i A. D.-D. wykonanie robót budowlanych w obrębie lokalu użytkowego [...] w tym budynku, jak również nakazał W. S.-Ł. i S. O.-Ł. wykonanie robót budowlanych w obrębie lokalu użytkowego [...] w tym budynku.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w jednym postępowaniu administracyjnym organ I instancji połączył w istocie trzy różne sprawy administracyjne i wydał jedną decyzję, w której nałożył odrębne obowiązki na trzy grupy adresatów: Wspólnotę Mieszkaniową przy ul. G. w K., sprawującą zarząd nieruchomością wspólną oraz na właścicieli lokali [...] i [...]. Minister podkreślił, że decyzja nakładająca obowiązek przeprowadzenia robót budowlanych w odniesieniu do części wspólnej budynku nie dotyczy praw i obowiązków właścicieli poszczególnych lokali, a zatem nie dotyczy ich interesu prawnego. Podmioty te nie posiadają przymiotu stron takiego postępowania. Minister wskazał, że niniejsze postępowanie administracyjne dotyczy trzech odrębnych spraw administracyjnych, które powinny zostać rozstrzygnięte trzema decyzjami, po ponownym ustaleniu stanu prawnego poszczególnych lokali oraz zakresu robót koniecznych do wykonania ze względu na zagrożenie zniszczenia tego zabytku.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2021 r., [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków nakazał Wspólnocie Mieszkaniowej [...] przy ul. G. w K. przeprowadzenie robót budowlanych przy częściach wspólnych budynku południowej oficyny kamienicy przy ul. G. w K., polegających na:

- odtworzeniu konstrukcji dachu poprzez jej wymianę na drewnianą;

- wymianie pokrycia dachu na dachówkę ceramiczną, zakładkową;

- wykonaniu obróbek blacharskich, rynien i rur spustowych;

- wykonaniu izolacji poziomej fundamentów;

- osuszeniu i wzmocnieniu sklepień nad lokalami [...] i [...] poprzez uzupełnienie pęknięć i ubytków oraz częściowe przemurowanie sklepienia nad lokalem [...];

- osuszeniu i wzmocnieniu ścian konstrukcyjnych poprzez ich częściowe przemurowanie wraz z uzupełnieniem zapraw i tynków wapiennych;

- wykonaniu remontu konserwatorsko-budowlanego elewacji frontowej, w oparciu o wcześniej opracowany program prac konserwatorskich.

Termin wykonania nakazu wyznaczono do dnia 31 grudnia 2022 r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Od tej decyzji odwołała się Wspólnota Mieszkaniowa [...] przy ul. G. w K., podnosząc, że organ nie miał podstaw do wydania decyzji w trybie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ponieważ zniszczenie zabytku już nastąpiło, a obiekt budowlany jest w takim stanie, że grozi zawaleniem, zaś poszczególne jego elementy utraciły wartości zabytkowe.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2021 r. Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru zabytków, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. Właściwość rzeczowa organu konserwatorskiego w rozpatrywanej sprawie wynika z faktu, iż decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków, pod numerem [...], budynek południowej oficyny kamienicy przy ul. G. w K., położony na działce nr ew. [...] obr. [...]. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono m.in., że budynek oficyny południowej jest budynkiem murowanym, parterowym, podpiwniczonym. Ściany o zróżnicowanej konstrukcji, ceglane z użyciem kamienia łamanego w partii piwnic. Piwnice nakryte sklepieniami kolebkowymi, ceglanymi. Sklepienia na gurtach wspartych na przyściennych filarach. W części południowej zachowane lunety pierwotnych okienek piwnicznych. W części zachodniej płyta żelbetowa i współcześnie wykonane betonowe schody. Komory piwniczne przedzielone ściankami wykonanymi z cegły maszynowej. Dno piwnicy z wylewką betonową. Pomieszczenia parteru nakryte sklepieniami kolebkowymi z lunetami oraz sklepieniem krzyżowym w południowej części osi zachodniej. Budynek nakryty dachem pulpitowym, krytym dachówką ceramiczną. Elewacja północna od strony podwórka jednokondygnacyjna, tynkowana, czteroosiowa, o nieregularnym rozstawie osi. W osiach wtórnie przebite prostokątne otwory okienne i drzwiowe. Całość zwieńczona skromnym gzymsem podokapowym. Elewacja bezstylowa, pozbawiona elementów dekoracyjnych i podziałów architektonicznych. Stolarka okienna i drzwiowa zniszczona, zachowana częściowo. Okna krosnowe, drzwi płycinowe z lat 60. XX w. Jak wyjaśniono, budynek oficyny południowej znajduje się w bardzo złym stanie technicznym. Ze względu na stan techniczny oficyna została wyłączona z użytkowania. Opracowane w toku tego postępowania ekspertyzy potwierdzają awaryjny stan obiektu i zagrożenie katastrofą budowlaną. Liczne prześwity i ubytki pokrycia dachu, korozja i uszkodzenia rur spustowych i rynien powodują ciągle zalewanie wnętrza oraz elewacji. Na skutek zawilgocenia tynki wewnętrzne uległy odparzeniom. Na ścianach, na dużych płaszczyznach powstały ubytki i spękania tynków. Do najpoważniejszych uszkodzeń, mających wpływ na stabilność konstrukcji, należy uszkodzenie sklepienia nad parterem w pomieszczeniu po stronie wschodniej. Sklepienie zostało doraźnie zabezpieczone.

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2018 r., a wyrokiem z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 178/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na ww. orzeczenie organu drugiej instancji (wyrok nieprawomocny).

Organ wskazał, że dla nieruchomości nr ew. [...] przy ul. G. w K., na której położona jest kamienica z oficyną, prowadzona jest księga wieczysta nr [...], z której wynika, że jest ona własnością wspólnoty mieszkaniowej. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 2 marca 2018 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków przeprowadził kontrolę, podczas której dokonano oględzin południowej oficyny kamienicy przy ul. G. w K. Ustalono wówczas m.in. że pokrycie dachu jest uszkodzone i nieszczelne, ściana frontowa jest zawilgocona i zagrzybiona, rynny i rury spustowe są skorodowane i nieszczelne, przez co wody opadowe nie są prawidłowo odprowadzane, skutkiem czego na murach kamienic sąsiednich widoczne są zniszczenia. Na zachowanym fragmentarycznie licu muru budynku występują spękania i odparzenia tynku. W odkrytych, ceglanych partiach murów występują zwietrzenia, zawilgocenie i ubytki cegieł. Piwnice są częściowo zagruzowane. Na ścianach i sklepieniach widoczne są liczne zawilgocenia. Na skutek działania wody tynki i spoiny kamiennych i ceglanych ścian uległy wypłukaniu. W lokalu [...] stwierdzono uszkodzenie sklepienia, polegające na wypłukaniu zaprawy i obluzowaniu konstrukcji wraz z ubytkami cegieł. Sklepienie to, ze względu na awaryjny stan, zostało prowizorycznie podstemplowane. Uszkodzenia sklepienia oraz elewacji frontowej są skutkiem nieszczelności pokrycia dachu, złego stanu technicznego obróbek blacharskich oraz braku izolacji przeciwwilgociowej.

Następnie, w dniu 2 lipca 2020 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków przeprowadził oględziny zabytkowego budynku oficyny kamienicy przy ul. G. w K., podczas których potwierdzono katastrofalny stan obiektu i realne zagrożenie zawaleniem się części naziemnych, zwłaszcza połaci dachu, sklepień nad lokalem [...] oraz ściany frontowej. Jak stwierdzono w protokole, dokonane dotychczas doraźne formy zabezpieczenia budynku, jak np. przykrycie dachu folią czy też prowizoryczne podstemplowanie stropu nad parterem w lokalu [...], zawiodły i nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, co więcej folia powoduje dodatkowe zawilgocenie i zagrzybienie ściany frontowej. Podczas oględzin wykonano dokumentację fotograficzną, potwierdzającą stan faktyczny.

W świetle dokonanych ustaleń organ I instancji miał uzasadnione podstawy do wydania decyzji nakazującej podjęcie określonych działań przy zabytku, gdyż jego aktualny stan zachowania grozi całkowitą degradacją autentycznej struktury. Analiza stanu faktycznego wykazuje, że obiekt ten ulega postępującemu zniszczeniu m.in. ze względu na bardzo osłabioną konstrukcję, jak również przez brak zabezpieczeń przed działaniem wilgoci w strukturze poszczególnych elementów konstrukcji. Awaryjny stan zachowania budynku wymaga podjęcia natychmiastowego remontu, pozwalającego na znaczną poprawę stanu technicznego elementów konstrukcyjnych, stanowiących części wspólne nieruchomości, takich jak konstrukcja i pokrycie dachu, sklepienia, fundamenty oraz ściany nośne, w tym elewacja frontowa oraz ściana między lokalami parteru.

W ocenie organu odwoławczego, zakres prac nakazanych w wydanym orzeczeniu nie narusza dyspozycji zawartej w art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Rodzaj nałożonych na stronę obowiązków mieści się bowiem w definicji robót budowlanych (art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 4 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - Dz. U. 2020 poz. 1333 ze zm.). Wydany nakaz podyktowany był koniecznością zabezpieczenia przed całkowitym zniszczeniem zabytkowego budynku południowej oficyny kamienicy przy ul. G. w K., posiadającej znaczne wartości historyczne i naukowe. Organ podkreślił, że nośnikiem wartości zabytkowych przedmiotowego budynku jest jego autentyczna substancja budowlana, obrazująca historyczne nawarstwienia materiałów oraz technik budowlanych na przestrzeni od XIV do XX w. Ponadto, wobec wczesnej proweniencji najstarszych partii murów, budynek ten jest ściśle związany z historią sposobu zagospodarowania posesji przy ul. G., a tym samym stanowi relikt korespondujący z przemianami architektonicznymi i przestrzennymi historycznego centrum K. Omawiany budynek, wyłączając hipotezy związane z osobą W. S., stanowi tym samym przyczynek do badań w zakresie historii miasta oraz jego rozwoju przestrzennego i społecznego.

Organy ochrony zabytków już w momencie wpisu do rejestru zabytków były świadome, iż budynek oficyny znajduje się w stanie zagrożenia katastrofą budowlaną i że jego degradacja postępuje. Wydany nakaz umożliwi natomiast zachowanie dla przyszłych pokoleń tego obiektu, objętego ochroną poprzez wpis do rejestru zabytków, zaś jego wykonanie przez Wspólnotę Mieszkaniową [...] przy ul. G. w K. jest absolutnie konieczne. Pozostawienie budynku w obecnym stanie narażałoby go na wystąpienie katastrofy budowlanej, a zarazem mogłoby prowadzić do degradacji jego chronionych prawem wartości.

W odniesieniu do treści odwołania organ stwierdził, że zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy pozwalał na wydanie decyzji przez organ specjalistyczny, jakim jest [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków, bez konieczności zasięgania wiadomości specjalnych. Organ I instancji już w toku postępowania w sprawie wpisu tego zabytku do rejestru dogłębnie badał kwestie możliwości jego zachowania i remontu. Celem niniejszego postępowania jest natomiast wyłącznie określenie zakresu niezbędnych do wykonania czynności, w celu realizacji, określonego w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, imperatywu ochrony zabytków niezależnie od ich stanu zachowania. Z uwagi na powyższe, obowiązkiem organu I instancji było wskazanie w wydanej decyzji podstawowych działań, jakie należy niezwłocznie wykonać przy zabytku, tak aby wyeliminować zagrożenie dla jego wartości chronionych prawem, a zarazem zminimalizować zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego.

Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 5 pkt 2, 3, 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczenie go i utrzymanie w jak najlepszym stanie, w celu trwałego zachowania jego wartości, jest obowiązkiem właściciela zabytku, niezależnie od stanu zachowania tego zabytku (art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy).

Organ stwierdził, że przepis art. 49 ust. 1 ww. ustawy w sposób szczegółowy reguluje kwestie podmiotów, jakie mogą zostać zobowiązane do wykonania nakazu określonego w decyzji organu ochrony zabytków poprzez zawarcie warunku posiadania tytułu prawnego do zabytkowej nieruchomości. W niniejszej sprawie tytułem prawnym - wynikającym z prawa własności - do zabytkowego budynku przy ul. G. w K. (kamienica z oficyną) dysponuje Wspólnota Mieszkaniowa [...] przy ul. G. w K. (jako ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład tej nieruchomości). Wspólnota mieszkaniowa, jako jest jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, może być adresatem obowiązków określonych w decyzji, wydanej na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy. Organ I instancji prawidłowo ustalił, że wszystkie wymagające remontu części oficyny, takie jak dach, fundamenty, ściany nośne, w tym elewacja frontowa i ściana nośna między lokalami [...] i [...] oraz sklepienia nad parterem, stanowią części wspólne budynku, za które odpowiedzialność ponosi Wspólnota. Po przeanalizowaniu argumentacji organu, przedstawionej w zaskarżonej decyzji, którą organ II instancji w pełni podziela, stwierdzono, że adresat nakazu został prawidłowo określony.

Reasumując, w ocenie organu odwoławczego postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Organ pierwszej instancji, działając zgodnie z przepisem art. 80 k.p.a., dokonał analizy dowodów zgromadzonych w aktach sprawy, co pozwoliło mu na sformułowanie w sentencji decyzji podstawowego zakresu robót remontowych, których wykonanie jest niezbędne ze względu na występujące zagrożenie zniszczeniem przedmiotowego zabytku. Ponadto, strona została skutecznie powiadomiona o wszczęciu postępowania w sprawie wydania nakazu, jak również o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz składania wniosków i zastrzeżeń w tej sprawie. Jednocześnie uznano, że organ określił zasadny termin wykonania nakazanych prac, podyktowany aktualnym stanem zachowania przedmiotowego budynku oraz koniecznością podjęcia jak najszybszej ingerencji.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Wspólnota Mieszkaniowa [...] przy ul. G. w K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w całości i zarzucając organowi naruszenie:

1) art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 282 ze zm., dalej jako: "ustawa o ochronie zabytków") poprzez skierowanie decyzji do Wspólnoty Mieszkaniowej, która nie jest stroną w sprawie i nie może być adresatem obowiązków orzekanych na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków;

2) art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków poprzez wydanie decyzji nakazującej przeprowadzenie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku, mimo że jest to faktycznie i obiektywnie niemożliwe (zniszczenie zabytku już nastąpiło, a obiekt budowlany jest w takim stanie, że grozi zawaleniem, zaś poszczególne jego elementy utraciły wartości zabytkowe), a przeprowadzenie takich robót zagrażałoby zdrowiu oraz życiu ludzkiemu;

3) art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków poprzez wydanie decyzji nakazującej przeprowadzenie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku, mimo że wydanie takiej decyzji byłoby możliwe w przypadku zagrożenia zniszczenia lub uszkodzenia zabytku, a nie w sytuacji, gdy zniszczenie lub uszkodzenie już wystąpiło;

4) art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków poprzez nieprawidłowe ustalenie, że zobowiązanym do przeprowadzenia prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku jest Wspólnota Mieszkaniowa, a nie właściciele lokali znajdujących się w oficynie południowej, jako osoby fizyczne posiadające tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności;

5) art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków poprzez uznanie, że dla wydanie decyzji nakazującej przeprowadzenie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku - wystarczające i najbardziej istotne jest wpisanie nieruchomości do rejestru zabytków, a także że wydanie decyzji o wpisaniu nieruchomości do rejestru zabytków implikuje wydanie decyzji o nakazaniu przeprowadzenia prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku;

6) art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i wydanie rozstrzygnięcia dowolnego, nieuzasadnionego;

7) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności przedmiotowej sprawy, a także naruszenie zasady prawdy materialnej i jej gwarancji;

8) art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodniej oceny dowodów, polegające na rozstrzygnięciu sprawy bez wnikliwej i merytorycznej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także dowolną analizę okoliczności istotnych dla prawidłowego załatwienia sprawy;

9) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do organów władzy publicznej;

10) art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. niewyczerpujące i niejasne uzasadnienie skarżonej decyzji oraz nieprzekonywające wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się wydając rozstrzygnięcie.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W wypadku uznania przez Sąd, że decyzja została skierowana do podmiotu niebędącego stroną w sprawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., wniesiono o stwierdzenie nieważności całości decyzji organów obu instancji, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej Wspólnoty wskazał, że organ stwierdził, że tytułem prawnym, wynikającym z prawa własności, do zabytkowego budynku przy ul. G. w K. dysponuje Wspólnota Mieszkaniowa [...] przy ul. G. w K. (jako ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład tej nieruchomości), a także Wspólnota Mieszkaniowa może być adresatem decyzji wydanej na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. W ocenie strony skarżącej, zaskakujące jest skierowanie zaskarżonej decyzji do Wspólnoty Mieszkaniowej G. w K., a nie np. do właścicieli lokali znajdujących się w oficynie południowej, jako osób fizycznych posiadających tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności. Zastosowany w sprawie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków nie może być podstawą nałożenia obowiązków w przedmiotowej sprawie na Wspólnotę Mieszkaniową. Możliwość nałożenia tych obowiązków na Wspólnotę Mieszkaniową wymagałaby interwencji ustawodawcy i zmiany prawa. Wspólnota Mieszkaniowa nie jest osobą fizyczną posiadającą tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru; jak również nie jest jednostką organizacyjną posiadającą tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 1910 ze zm., dalej jako: "ustawa o własności lokali") ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, tworzy wspólnotę mieszkaniową. Wspólnota mieszkaniowa może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozwana. Co więcej, Wspólnota nie jest właścicielem, użytkownikiem wieczystym, trwałym zarządcą, podmiotem dysponującym ograniczonym prawem rzeczowym, stroną stosunku zobowiązaniowego z których mógłby wynikać tytuł prawny do korzystania z budynku oficyny południowe przy ul. G. w K. Skarżąca nie jest właścicielem części wspólnych nieruchomości przy ul. G. w K., w szczególności części wspólnych oficyny południowej. Wspólnota, na podstawie ustawy, sprawuje pieczę nad częściami wspólnymi nieruchomości, lecz nie jest to trwały zarząd, stosunek zobowiązaniowy, ani tym bardziej tytuł wynikający z prawa własności. W księdze wieczystej nieruchomości (oficyny południowej) skarżący nie jest wskazany jako właściciel. Nie ma więc w ustawie o ochronie zabytków podstawy prawnej uprawniającej do nałożenia na Wspólnotę Mieszkaniową obowiązków określonych w przedmiotowych decyzjach. W związku z tym, zaskarżona decyzja (jak również poprzedzająca ją decyzja) zostały skierowane do podmiotu, który nie jest stroną w sprawie.

Strona skarżąca podniosła, że stan budynku oficyny południowej przy ul. G. w K. jest katastrofalny. Zgodnie z niekwestionowanym poglądem, brak jest podstaw do zastosowania art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków w przypadku, gdy zniszczenie zabytku już nastąpiło, a obiekt budowlany jest w takim stanie, że grozi zawaleniem, zaś poszczególne jego elementy utraciły wartości zabytkowe, co potwierdza opinia konstrukcyjno-budowlana dotycząca oceny zagrożenia budynku oficyny przy ul. G. na zabytkową zabudowę przyległą z dnia 12 listopada 2015 r. autorstwa dr inż. W. B. oraz dr inż. S. K. oraz opinia o stanie technicznym budynku oficyny przy ul. G. w aspekcie występujących uszkodzeń, zagrożeń oraz wpływu na zabytkową zabudowę przyległą z czerwca 2016 r., autorstwa mgr inż. L. S. W związku z powyższym, nie jest możliwe nałożenie obowiązków na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, w przypadku, gdy obiekt budowlany jest w stanie katastrofalnym, ponieważ - zgodnie z treścią ustawy - zasadne jest określanie konieczności dokonania prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku (przesłanka ustawowa). Skoro zabytek jest już zniszczony lub istotnie uszkodzony, co nie ulega wątpliwości, zgodnie z ustaleniami organów i wydanymi opiniami (w tym prywatnymi) organy nie powinny wydać wskazanych decyzji. Taka możliwość była wcześniej (kilkanaście lub kilkadziesiąt lat temu), gdy stan nieruchomości był dużo lepszy.

W skardze podniesiono ponadto, że znaczna część obowiązków określonych w decyzji z dnia [...] marca 2021 r. nie jest konkretna i precyzyjna. W szczególności w rozstrzygnięciu nie ma odpowiedzi na następujące pytania: w jaki sposób odtworzyć konstrukcję dachu, na czym ma polegać odtworzenie konstrukcji dachu poprzez jej wymianę na drewnianą, w jaki sposób i z jakich materiałów wykonać obróbki blacharskie, czy obróbki blacharskie powinny dotyczyć tylko rynien i rur spustowych, czy też innych elementów, które fundamenty powinny podlegać izolacji poziomej, w jaki sposób dokonać tej izolacji poziomej, w jaki sposób mają być uzupełnione pęknięcia i ubytki w sklepieniu nad lokalami [...] i [...], w jaki sposób ma nastąpić przemurowanie ścian konstrukcyjnych, czy tylko remont konserwatorsko-budowlany elewacji frontowej ma nastąpić w oparciu o program prac konserwatorskich? Rozstrzygnięcie organu I instancji nie jest precyzyjne, konkretne oraz wyczerpujące. Organ II instancji w ogóle nie odniósł się do tego zarzutu, sformułowanego już w odwołaniu. Poza tym, co najmniej zastanawiające jest dlaczego, organy objęły decyzją jedynie części wspólne lokali [...] i [...], natomiast pominęły w decyzjach substancję samych tych lokali, której stan jest również katastrofalny.

Pełnomocnik Wspólnoty podniósł, iż lektura uzasadnienia skarżonej decyzji wskazuje, że organ II instancji nie wydał zaskarżonej decyzji na podstawie przesłanek określonych w ustawie o ochronie zabytków, lecz zasadniczo uczynił podstawą rozstrzygnięcia fakt, że wcześniej została wydana (nieprawomocna na tę chwilę) decyzja o wpisie oficyny południowej do rejestru zabytków. Natomiast, organy powinny zanalizować spełnienie/brak spełnienia przesłanek wydania decyzji określonych wart. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, a nie formułować wniosku, że skoro wydano decyzję o wpisie do rejestru zabytków, to implikuje wydanie rozstrzygnięcia na podstawie wspomnianego przepisu.

W ocenie strony skarżącej, w tej sprawie powinien zostać powołany dowód z opinii biegłego na okoliczność niemożliwości przeprowadzenia prac konserwatorskich lub robót budowlanych w budynku oficyny południowej, stanu technicznego budynku w kontekście możliwości przeprowadzenia prac konserwatorskich lub robót budowlanych; zniszczenia zabytku w postaci oficyny południowej, groźby zawalenia zabytku, utracenia wartości zabytkowych przez oficynę południową przy ul. G. w K. Zasadnicza część tych zagadnień nie była do tej pory oceniana przez biegłych. Organ II instancji stwierdził, że organy ochrony konserwatorskiej są wyspecjalizowane i nie ma koniczności przeprowadzania dowodu z opinii biegłego, a obok tego czyni ustalenia na podstawie opinii biegłych wydanych w innych postępowaniach, które były skrajnie odmienne. Organ II instancji nie wskazał nawet na jakiej opinii, którego biegłego, z jakiego postępowania opiera swoje ustalenia.

W skardze podniesiono ponadto, że trudno zorientować się także, jakie podmioty zostały uznane za strony przedmiotowego postępowania. Zaskarżona decyzja została skierowana do wiadomości określonych podmiotów, bez rozstrzygnięcia czy dysponują one interesem prawnym w przedmiotowej sprawie. Nie wiadomo także, dlaczego decyzja została skierowana do S. O.-Ł., a nie do B. O.-Ł. (który dysponuje prawem własności większości lokalu w nieruchomości przy ul. G. w K.). Te uchybienia formalne również potwierdzają niezgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Organ II instancji w ogóle nie odniósł się do tego zarzutu, sformułowanego już w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 26 listopada 2021 r. pełnomocnik Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. G. w K. wskazał na potwierdzoną przez specjalistów niewykonalność techniczną nałożonych obowiązków, tj. w zakresie wykonania izolacji poziomej fundamentów budynku z uwagi na położenie obiektu między innymi budynkami. Wniósł ponadto o zastosowanie art. 152 § 1 p.p.s.a. w przypadku uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2019 poz. 2325 – zwanej dalej "p.p.s.a.") sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] września 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2021 r., którą organ, działając na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2021 r., poz. 710 ze zm., dalej jako: "u.o.z.") nakazał Wspólnocie Mieszkaniowej [...] przy ul. G. w K. przeprowadzenie robót budowlanych przy częściach wspólnych budynku południowej oficyny kamienicy przy ul. G. w K., polegających na: odtworzeniu konstrukcji dachu poprzez jej wymianę na drewnianą, wymianie pokrycia dachu na dachówkę ceramiczną, zakładkową, wykonaniu obróbek blacharskich, rynien i rur spustowych, wykonaniu izolacji poziomej fundamentów, osuszeniu i wzmocnieniu sklepień nad lokalami [...] i [...] poprzez uzupełnienie pęknięć i ubytków oraz częściowe przemurowanie sklepienia nad lokalem [...], osuszeniu i wzmocnieniu ścian konstrukcyjnych poprzez ich częściowe przemurowanie wraz z uzupełnieniem zapraw i tynków wapiennych, wykonaniu remontu konserwatorsko-budowlanego elewacji frontowej, w oparciu o wcześniej opracowany program prac konserwatorskich. Termin wykonania nakazu wyznaczono do dnia 31 grudnia 2022 r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W skardze zarzucono przede wszystkim naruszenie przez organy obu instancji przepisów postępowania, tj. art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. art. 49 ust. 1 u.o.z. poprzez skierowanie decyzji do Wspólnoty Mieszkaniowej, która – w ocenie strony skarżącej - nie mogła być jej adresatem. W sprawie bezsporne jest, że pod względem przedmiotowym nałożony na Wspólnotę obowiązek dotyczy części wspólnych budynku (dachu, rynień, fundamentów, sklepienia nad lokalami [...] i [...], ścian konstrukcyjnych, elewacji frontowej). Potwierdza to również treść znajdującego się w aktach sprawy postanowienia Sądu Okręgowego w K. Wydział II Cywilny-Odwoławczy z dnia [...] lipca 2009 r., sygn. akt [...] (pkt 1.II) wydanego w sprawie o zniesienie współwłasności, którym Sąd ustalił, że na nieruchomość wspólną składają się m.in. działka nr [...], ściany konstrukcyjne budynku i dachu, elewacje, piony kominowe i wentylacyjne. Strona skarżąca kwestionuje natomiast fakt skierowania przez organ I instancji decyzji do Wspólnoty ze względu na to, że Wspólnota nie posiada tytułu prawnego do korzystania z zabytku, o którym mowa w art. 49 ust. 1 u.o.z., gdyż nie jest właścicielem nieruchomości. Przepis ten stanowi, że wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku.

W ocenie Sądu, organy orzekające w tej sprawie prawidłowo przyjęły, że Wspólnota Mieszkaniowa może być adresatem obowiązków nałożonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2021 r., poz. 1048 ze zm.) ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, tworzy wspólnotę mieszkaniową. Wspólnota mieszkaniowa może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozwana. W literaturze wskazuje się, że ustawodawca wyposażył ogół właścicieli, których lokale (wyodrębnione i niewyodrębnione) wchodzą w skład określonej nieruchomości, w znaczną samodzielność organizacyjną i prawną. Nie przyznał tak powstającemu (...) podmiotowi osobowości prawnej; niemniej jednak ma on zdolność prawną i zdolność sądową (może pozywać i być pozywany) oraz dysponuje swoim majątkiem. (...) Wspólnota mieszkaniowa zarządza wspólnym majątkiem właścicieli lokali (nieruchomością wspólną), nabywa prawa i zaciąga zobowiązania. Ogół praw majątkowych wspólnoty jest "odrębnym majątkiem" członków wspólnoty, którzy zarządzają nim w umownym lub ustawowych reżimach zarządzania, a ich odpowiedzialność za zobowiązania nie ma charakteru solidarnego (por. art. 370 k.c.), lecz ograniczona została wysokością udziałów w nieruchomości wspólnej (R. Dziczek, Własność lokali. Komentarz. Wzory pozwów i wniosków sądowych, wyd. VIII, komentarz do art. 6 ustawy o własności lokali, WKP 2021). Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o własności lokali nieruchomość wspólną stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali. Podmiotem uprawnionym z mocy ustawy do zarządzania nieruchomością wspólną w imieniu właścicieli wyodrębnionych lokali jest właśnie wspólnota mieszkaniowa. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że wspólnota mieszkaniowa może być adresatem decyzji nakazującej wykonanie określonych robót budowlanych dotyczących części wspólnych budynku wydanej na podstawie art. 66 ust. 1 w zw. z art. 61 Prawa budowlanego (por. przykładowo wyrok NSA z 17 listopada 2020 r., II OSK 2041/20, wyrok NSA z 28 marca 2017 r., II OSK 1929/15, z wyrok NSA z 7 września 2016 r., II OSK 466/15, wszystkie orzeczenia publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, organy prawidłowo więc uznały, że wspólnota mieszkaniowa może być adresatem decyzji wydanej na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z., jeżeli nałożone przez wojewódzkiego konserwatora zabytków obowiązki dotyczą nieruchomości wspólnej. Właścicielowi lokalu przysługuje udział w nieruchomości wspólnej jako prawo związane z własnością lokali (art. 3 ust. 1 ustawy o własności lokali). Nieruchomość wspólna jest więc współwłasnością właścicieli lokali (współwłasność przymusowa), lecz z mocy ustawy wspólnota mieszkaniowa zarządza nieruchomością wspólną i ma obowiązek utrzymywania jej w stanie niepogorszonym, a więc na tę jednostkę organizacyjną, której ustawodawca przyznał zdolność prawną, mogą zostać nałożone obowiązki administracyjnoprawne wykonania prac konserwatorskich lub robót budowlanych w odniesieniu do części wspólnych budynku. Podobny pogląd wyrażany był w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok WSA w Warszawie z 22 stycznia 2014 r., VII SA/Wa 476/13, wyrok WSA w Warszawie z 21 września 2016 r., VII SA/Wa 2474/15).

W związku z powyższym, Sąd uznał za nieuzasadniony zarzut skargi naruszenia przez organy art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. art. 49 ust. 1 u.o.z. poprzez skierowanie decyzji do Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. G. w K. jako podmiotu niebędącego stroną w sprawie. Nieuzasadniony jest, w ocenie Sądu, również zarzut naruszenia art. 49 ust. 1 u.o.z. poprzez nieprawidłowe ustalenie, że zobowiązanym do przeprowadzenia prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku jest Wspólnota Mieszkaniowa, a nie właściciele lokali znajdujących się w oficynie południowej. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wyrażone w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej z dnia [...] grudnia 2019 r., że na właścicieli poszczególnych lokali może być nałożony obowiązek na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z., ale tylko w odniesieniu do tych części budynku, które stanowią ich odrębną własność, natomiast co do części wspólnych budynku adresatem nakazu konserwatorskiego powinna być Wspólnota Mieszkaniowa.

W ocenie Sądu, niezasadny jest zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organy trybu prowadzenia tego postępowania i zastosowania w przedmiotowym stanie faktycznym art. 49 ust. 1 u.o.z. Celem zastosowania tego przepisu i nakazania wykonania prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku jest zapobieżenie zniszczeniu lub istotnemu uszkodzeniu zabytku. Zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 3 pkt 6 u.o.z., prace konserwatorskie to działania mające na celu zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku, zahamowanie procesów jego destrukcji oraz dokumentowanie tych działań. Przez roboty budowlane należy natomiast rozumieć budowę, a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego (zob. art. 3 pkt 7 Prawa budowlanego w zw. z art. 3 pkt 8 u.o.z.). Nie można zapominać, że – zgodnie z art. 6 ust. 1 u.o.z. -zabytki podlegają ochronie i opiece, bez względu na stan zachowania. W tej sprawie nie budzi wątpliwości, że budynek oficyny południowej znajduje się w bardzo złym stanie technicznym, co zostało potwierdzone już w decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2018 r., utrzymującej w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] lipca 2018 r. o wpisie do rejestru zabytków budynku południowej oficyny kamienicy przy ul. G. w K. Decyzje organów konserwatorskich wydane w tej sprawie są następstwem objęcia tego budynku ochroną poprzez wpis do rejestru zabytków, a nałożone na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z. obowiązki mają na celu zapobiec całkowitemu zniszczeniu tego zabytkowego budynku. Jak wskazał Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, pozostawienie tego budynku w obecnym stanie narażałoby go na wystąpienie katastrofy budowlanej i mogłoby prowadzić do degradacji chronionych prawem wartości. Do skargi załączone zostały opinie prywatne ekspertów: Ekspertyza konstrukcyjno-budowlaną dotycząca oceny bezpieczeństwa budynku oficyny przy ul. G. w K. i skali jej oddziaływania na zabytkowe budynki sąsiednie, autorstwa prof. S. K., Opinia konstrukcyjno-budowlana dotycząca oceny zagrożenia budynku przy ul. G. w K. na zabytkową zabudowę przyległą z dnia 12 listopada 2015 r., autorstwa dr inż. W. B. i prof. S. K., Opinia o stanie technicznym budynku oficyny przy ul. G. w aspekcie występujących uszkodzeń, zagrożeń oraz wpływu na zabytkową zabudowę przyległą, autorstwa mgr inż. L. S. z czerwca 2016 r., w których wskazuje się na katastrofalny stan budynku oficyny południowej i konieczność jego rozbiórki. Ekspertyzy te były już przedmiotem oceny organów w postępowaniu dotyczącym wpisu przedmiotowego budynku do rejestru zabytków zakończonego decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2018 r., lecz organy uznały, że istnieją podstawy faktyczne do objęcia ochroną tego budynku poprzez wpis do rejestru zabytków. Strona skarżąca, starając się wykazać konieczność rozbiórki tego budynku, podważa w istocie zasadność jego wpisu do rejestru, który nastąpił nie tak dawno, bo około 3 lata przed wydaniem zaskarżonej decyzji w tej sprawie (decyzja [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] lipca 2018 r.). Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że bardzo zły stan techniczny budynku nie uniemożliwia organowi konserwatorskiemu wydania decyzji na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z. nakazującej przeprowadzenie robót budowlanych i prac konserwatorskich, które mają na celu jego zachowanie.

Podkreślić należy, iż Sąd nie kwestionuje samej zasadności nałożenia na Wspólnotę określonych obowiązków w celu zapobieżenia degradacji tego zabytku, lecz w niniejszym postępowaniu rolą organów było precyzyjne określenie możliwych do wykonania pod względem technicznym prac konserwatorskich lub robót budowlanych, które ma wykonać Wspólnota w odniesieniu do części wspólnych budynku oficyny południowej. Nałożone decyzją organu I instancji z dnia [...] marca 2021 r. obowiązki dotyczą: odtworzenia konstrukcji dachu poprzez jej wymianę na drewnianą, wymiany pokrycia dachu na dachówkę ceramiczną, zakładkową, wykonania obróbek blacharskich, rynien i rur spustowych, wykonania izolacji poziomej fundamentów, osuszenia i wzmocnienia sklepień nad lokalami [...] i [...] poprzez uzupełnienie pęknięć i ubytków oraz częściowe przemurowanie sklepienia nad lokalem [...], osuszenia i wzmocnienia ścian konstrukcyjnych poprzez ich częściowe przemurowanie wraz z uzupełnieniem zapraw i tynków wapiennych, wykonania remontu konserwatorsko-budowlanego elewacji frontowej, w oparciu o wcześniej opracowany program prac konserwatorskich. Na rozprawie w dniu 26 listopada 2021 r. pełnomocnik Wspólnoty wskazał na potwierdzoną przez specjalistów niewykonalność techniczną nałożonych obowiązków, tj. w zakresie wykonania izolacji poziomej fundamentów budynku z uwagi na położenie obiektu między innymi budynkami. W tym zakresie Sąd uznał, że organ powinien ponownie przeprowadzić postępowanie wyjaśniające na podstawie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i w oparciu o dostępne środki dowodowe ustalić czy nałożone na Wspólnotę obowiązki są możliwe do wykonania ze względów technicznych. Jeżeli organ uzna, że obowiązek kwestionowany przez stronę skarżącą jest technicznie wykonalny, powinno to znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Strona skarżąca podniosła w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności przedmiotowej sprawy, w szczególności zakresu koniecznych robót oraz rozstrzygnięcie sprawy bez wnikliwej i merytorycznej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Strona wskazała na potrzebę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność, m.in. niemożliwości przeprowadzenia robót budowlanych w przedmiotowym budynku. Organ odwoławczy w sposób ogólny stwierdził, że organy konserwatorskie w oparciu o specjalistyczną wiedzę nie miały obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w tym zakresie, lecz nie odniósł się do zarzutów odwołania dotyczących technicznej niemożliwości wykonania nakazanych obowiązków. W tym zakresie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. niewyczerpujące uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Co do zasady należy zgodzić się w twierdzeniem Ministra, że wojewódzki konserwator zabytków ma wyspecjalizowane służby, które są w stanie samodzielnie ocenić okoliczności faktyczne danej sprawy pod względem spełnienia przesłanek ustawowych do nałożenia na właściciela zabytku określonych obowiązków i określenia ich zakresu. Jednak organy powinny nakładać na adresata decyzji wydanej na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z. precyzyjnie określone obowiązki, których wykonanie jest możliwe pod względem technicznym. Ponownie rozpoznając tę sprawę, organ powinien więc ocenić, w oparciu o posiadaną wiedzę i doświadczenie, czy istnieje techniczna możliwość wykonania prac i robót budowlanych wymienionych w decyzji organu I instancji, w szczególności prac polegających na wykonaniu izolacji fundamentów tego budynku, który przylega do innych budynków, ewentualnie dopuścić dowód z opinii biegłego na tę okoliczność.

W odniesieniu do terminu wykonania przedmiotowych obowiązków, Sąd uznał, że wyznaczony przez organ I instancji w decyzji z dnia [...] marca 2021 r. termin do dnia 31 grudnia 2022 r. był terminem odpowiednim, zazwyczaj stosowanym w tego rodzaju sprawach, uzasadnionym złym stanem technicznym budynku, lecz w związku z uchyleniem zaskarżonej decyzji, w zależności od czasu trwania postępowania, organ odwoławczy powinien rozważyć ewentualne przedłużenie tego terminu.

W odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego ustalenia przez organ kręgu stron tego postępowania, wskazać należy, iż stroną postępowania w tej sprawie była Wspólnota Mieszkaniowa Nieruchomości przy ul. G. w K. Z załączonej do skargi uchwały nr [...] Wspólnoty Mieszkaniowej [...] z dnia [...] lutego 2021 r. wynika, że członkami Wspólnoty są: B. O.-Ł. (94% udziałów), W. S.-Ł. (3% udziałów), A. S. (2,85 % udziałów) oraz A. D.-D. (0,15 % udziałów). Fakt doręczenia decyzji do wiadomości członkom Wspólnoty (ich pełnomocnikom) nie stanowił naruszenia prawa, które mogłoby stanowić samoistną podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W odniesieniu do wniosku o zastosowanie w tej sprawie art. 152 § 1 p.p.s.a. i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wskazać należy, iż zgodnie z tym przepisem w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej. Wstrzymanie wykonania decyzji uchylonej przez sąd następuje więc z mocy prawa.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę, organ odwoławczy powinien zastosować się do powyższych wskazań w zakresie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do technicznej możliwości wykonania nałożonych obowiązków, w szczególności w zakresie wykonania izolacji poziomej fundamentów budynku oficyny południowej.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na koszty te składają się wpis od skargi (200 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) oraz koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).