Postanowienie NSA, sygn. akt I FSK 233/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Pełnomocnik procesowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Skierowano pytanie prawne do Składu Siedmiu Sędziów
Powołane przepisy: article: art. 250, art. 187 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Marciniak, Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Danuta Oleś, Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 31 sierpnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 1240/10 w sprawie ze skargi W. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 12 sierpnia 2010 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj - październik 2005 r. i maj 2007 r. p o s t a n a w i a: 1. Na podstawie art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przedstawić zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Czy do przyznania wynagrodzenia pełnomocnika za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, o którym mowa w art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) ma zastosowanie art. 207 § 2 tej ustawy?" 2. Odroczyć rozpoznanie sprawy do czasu wyjaśnienia powyższego zagadnienia prawnego.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym wyrokiem z 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1240/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę W. sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 12 sierpnia 2010 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od maja do października 2005 r. i maj 2007 r. oraz zasądził od Skarbu Państwa na rzecz doradcy podatkowego koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu.

2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. decyzją z 18 lutego 2010 r. określił spółce zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za wymienione okresy rozliczeniowe. Skarżąca zaniżyła bowiem podatek należny stosując nieprawidłową stawkę VAT w odniesieniu do zadeklarowanej sprzedaży eksportowej telefonów komórkowych na Ukrainę. Na fakturach sprzedaży i dokumentach SAD były wyszczególnione podmioty: K. W., S. A., P. M., K. W., G. A., S. A, T. R., P.E. "M.". Organ podatkowy pierwszej instancji w oparciu o dokumenty źródłowe, informacje otrzymane od polskiej administracji celnej, Straży Granicznej, administracji Ukrainy oraz wynikające z przesłuchań świadków i z przesłuchania strony doszedł do wniosku, że podmioty te nie uczestniczyły w przypisanych im zdarzeniach gospodarczych. Towar wydany z magazynu strony wraz z dokumentami SAD strona przedkładała do odprawy celnej, korzystając z usług firmy spedycyjnej, odprawiony towar odbierali A. Y. lub O. L., którzy przewozili go na Ukrainę, dalej losy towaru są nieznane. Dokumenty SAD z potwierdzonym przez graniczny urząd celny wywozem wysyłano do skarżącej. Strona nie posiada żadnych dowodów potwierdzających, że wskazani przez nią nabywcy stali się dysponentami towaru sprzedanego przez spółkę. W przypadku transakcji wykazanych na fakturach sprzedaży wystawionych przez spółkę dla tych podmiotów organ pierwszej instancji uznał, że nieprawidłowo została zastosowana stawka VAT 0 % na skutek nieuzasadnionego uznania, że sprzedaż ta jest eksportem towarów w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. nr 54, poz. 535 ze zm.; dalej u.p.t.u.).

Na skutek wniesionego odwołania Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z 12 sierpnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W jego ocenie brak było dowodów wskazujących, że nabywcami towarów były podmioty, których dane zostały wskazane przez stronę na fakturach VAT i dokumentach SAD. Skoro zatem transakcje te nie spełniają definicji eksportu towarów, to organ uznał, że strona dokonała sprzedaży krajowej opodatkowanej zgodnie z art. 41 ust. 1 u.p.t.u. stawką VAT 22 %.

W kwestii informacji pozyskanych od władz podatkowych Ukrainy wskazano, że organ podatkowy pierwszej instancji nie oparł swojego rozstrzygnięcia wyłącznie na tych informacjach, lecz przede wszystkim na innych dowodach, które nie potwierdzają, aby nabywcami telefonów komórkowych były podmioty wskazane na zakwestionowanych fakturach sprzedaży.

3. W skardze na decyzję ostateczną spółka zarzuciła dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, w tym także w oparciu o dowody zebrane niezgodnie z obowiązującą Rzeczpospolitą Polskę umową międzynarodową. Skarga została następnie uzupełniona o zarzuty naruszenia art. 120, art. 121 § 1, art. 180 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm.).

4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest bezzasadna.

5.1. Sąd ten podzielił stanowisko organów podatkowych, że strona nie spełniła warunków do zakwalifikowania spornych transakcji jako eksportu towarów. Podmioty wymienione na fakturach i dokumentach SAD nie mogły dokonać wywozu towarów poza granice polsko-ukraińską, co potwierdziła sama skarżąca, wskazując, że towar przekazywała innym osobom. Również informacje ze Straży Granicznej nie potwierdzają okoliczności przekraczania granicy przez te podmioty. Zdaniem WSA trudno jest również uznać, że wywóz towarów nastąpił na rzecz wskazanych nabywców, skoro strona nie dysponuje żadnymi dowodami na to, że osoby, którym wydała towar, działały na rzecz nabywców towaru. Pomocniczymi dowodami są informacje uzyskane od administracji podatkowej Ukrainy, które wskazują na niemożność odszukania tych podmiotów z uwagi na nieścisłe dane wykazane na fakturach VAT, jak też wprost stwierdzające, że podmioty te nie dokonywały transakcji ze skarżącą.

5.2. W ocenie Sądu pierwszej instancji zarzuty naruszenia art. 120, art. 121 § 1 w zw. z art. 181 i art. 191 Ordynacji podatkowej okazały się bezzasadne. Organy podatkowe przeprowadziły postępowanie podatkowe i wykorzystały wszelkie możliwości dowodowe w celu wyjaśnienia okoliczności sprawy. Poczynione wnioski zaś znajdują odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym sprawy. Obowiązek spełnienia warunków dla eksportu towarów spoczywa jednak na stronie. Nie wystarczy samo udowodnienie, że kontrahenci ukraińscy mają siedzibę pod adresami wskazanymi na fakturze. Zdaniem WSA przedstawione dopiero na etapie postępowania sądowo-administracyjnego przez stronę listy przewozowe nie mają wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji. Tym bardziej, że listy te nie zawierają okoliczności, które zmieniłyby kwalifikację prawną spornych transakcji.

5.3. Sąd pierwszej instancji nie podzielił zarzutu skargi co do tego, że dokumenty przesłane przez Państwową Administrację Podatkową Ukrainy nie mogą stanowić dowodów w sprawie, bowiem uzyskane zostały na podstawie Konwencji zawartej między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą w dniu 12 stycznia 1993 r. w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku (Dz. U. z 1994 r. nr 63, poz. 269 ze zm.), która nie dotyczy VAT. Okoliczności te bowiem nie dyskwalifikują owych dowodów w niniejszym postępowaniu, gdyż nie dotyczą w żadnej mierze zasad opodatkowania, a jedynie kwestii istnienia określonego podmiotu. Informacje takie mogą być wymieniane w trybie pomocy prawnej między państwami bez powoływania się na tę Konwencję. Stosownie bowiem do art. 7a ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r. nr 8, poz. 65 ze zm.; dalej u.k.s.) organy kontroli skarbowej współpracują i współdziałają z innymi organami i instytucjami państwowymi oraz zagranicznymi, w tym z organami odpowiedzialnymi za ochronę interesów finansowych Unii Europejskiej, a także z organizacjami międzynarodowymi w zakresie niezbędnym dla realizacji zadań ustawowych.

5.4. W kwestii podstawy materialnoprawnej WSA wskazał, że art. 2 pkt 8 w zw. z art. 41 ust. 4-9 i 11 u.p.t.u. stanowi implementację art. 15 pkt 1 VI Dyrektywy VAT, a następnie art. 146 ust. 1 lit. a Dyrektywy 2006/112/WE dotyczących zwolnienia od podatku VAT eksportu towarów poza terytorium Wspólnoty. Przepisy unijne przyznają państwom członkowskim pewną swobodę w kształtowaniu tych zwolnień poprzez wprowadzenie odpowiednich środków i procedur administracyjnych ukierunkowanych na osiągnięcie celów wyraźnie wskazanych w dyrektywach VAT tzn. zapewnienia prawidłowego i prostego stosowania tych zwolnień oraz zapobieżenia wszelkim możliwym przypadkom uchylania się od opodatkowania, unikania opodatkowania i nadużyć. W Polsce wprowadzono stawkę VAT 0 % w stosunku do tych czynności w miejsce zwolnienia z prawem do odliczenia. WSA omówił też przykładowe orzecznictwo TSUE w tym zakresie i na tej podstawie stwierdził, że zastosowanie zwolnienia z prawem do odliczenia (zastosowanie stawki 0 % VAT) w eksporcie towarów zależy również od dobrej wiary podatnika. Podatnik będzie miał zatem prawo do skorzystania z opodatkowania eksportu towarów stawką 0 % VAT nawet wówczas, gdy nie spełnił wszystkich warunków zwolnienia, o ile jako dostawca towarów przedsięwziął wszystkie środki, których zastosowania można od niego racjonalnie żądać w celu zagwarantowania, by dokonywane przez niego czynności nie prowadziły do udziału w oszustwie podatkowym, unikania czy uchylania się od opodatkowania.

5.5. Na gruncie niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że stronie skarżącej trudno jest przypisać cechę sumiennego przedsiębiorcy. Spółka wystawiała faktury VAT i dokumenty SAD w oparciu o dane przedstawiane przez podmioty, które nie miały umocowania do działania w imieniu nabywców. Wykazywane dane były danymi niekompletnymi. Okoliczności dokonywania spornych transakcji, takie jak: uzyskiwanie danych nabywców na telefon, płatności gotówką lub poprzez konta bankowe innych podmiotów, brak wiedzy na temat osób wykonujących transport czy osób nabywców nie pozwalają stwierdzić, że strona dokonała należytej staranności realizując sporne transakcje. Strona nie przyczyniła się zresztą do wykazania swojej dobrej wiary. Takim dowodem zaś nie mogą być artykuły prasowe na temat uchylania się obywateli Ukrainy od zapłaty VAT i cła. Brak możliwości stwierdzenia rzeczywistych nabywców towarów powoduje zaś, że w ocenie WSA zasadnie organy podatkowe opodatkowały sporne transakcje jako sprzedaż krajową. Transakcje te nie spełniły bowiem definicji eksportu towarów przewidzianej w art. 2 pkt 8 u.p.t.u.

6. Spółka zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów, mające istotny wpływ na jego wynik:

1) art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2012 r. poz. 1270; dalej p.p.s.a.) przez niewyjaśnienie w całości motywów rozstrzygnięcia;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.:

a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187, art. 188, art. 191 i art. 194 § 2 Ordynacji podatkowej przez sprzeczność istotnych ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, nieuwzględnienie istotnych wniosków dowodowych, wykorzystanie dowodów uzyskanych niezgodnie z prawem;

b. w zw. z art. 7a u.k.s. przez przyjęcie, że stanowi on podstawę do uzyskania od obcej administracji podatkowej informacji stanowiących dowód w sprawie;

3) poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 2 pkt 8 u.p.t.u. oraz

4) błędną wykładnię art. 41 u.p.t.u.;

5) art. 15 ust. 1 VI Dyrektywy VAT w zw. z art. 2 I Dyrektywy VAT w odniesieniu do decyzji za maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2005 r. oraz art. 146 ust. 1 lit. b w zw. z art. 1 ust. 2 Dyrektywy 2006/112/WE w odniesieniu do decyzji za maj 2007 r.;

6) art. 250 p.p.s.a. w zw. z art. 41b ust. 1 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2011 r., nr 41, poz. 213) w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. nr 31, poz. 153).

7. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, w ramach, której zawarte zostało zażalenie na postanowienie przyznające pełnomocnikowi ustawionemu dla strony w ramach pomocy prawnej wynagrodzenie w zmniejszonej wysokości, powziął wątpliwości wyrażone w treści uchwały.

8. Nie ulega wątpliwości to, że ustanowienie dla strony pełnomocnika profesjonalnego mieści się w ramach prawa pomocy. Prawo pomocy obejmuje bowiem ze względu na treść art. 244 § 1 p.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata , radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy stosownie do treści § 2 art. 244 p.p.s.a. jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Ustanowienie dla strony pełnomocnika w ramach prawa pomocy skutkuje tym, że to nie strona, a Skarb Państwa ponosi koszty związane z występowaniem tego pełnomocnika w imieniu strony. Obowiązki i uprawnienia takiego pełnomocnika nie różnią się więc od obowiązków i uprawnień pełnomocnika działającego w sprawie z wyboru. Takiego bowiem pełnomocnika ze względu na regulacje korporacyjne odnoszące się do tych pełnomocników dotyczą też obowiązki i uprawnienia z nich wynikające. Różnica między pełnomocnikiem z wyboru, a pełnomocnikiem ustanowionym z urzędu sprowadza się do tego, od kogo ten pełnomocnik otrzymuje wynagrodzenie za zastępstwo strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Stosownie do treści art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Tymi przepisami są Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. z 2002.163.1348, z 2003.97.887, z 2003.212.2073, z 2005.41.392, z 2005.219.1872, z 2012.150), z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. z 2002.163.1349, z 2003.97.888, z 2003.212.2074, z 2005.41.339., z 2005.219.1873, z 2012..149), z 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. 2011.31.153), z 22 grudnia 2003 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych ( Dz. U. z 2003.212.2076, z 2011.64.337). We wspomnianych wyżej rozporządzeniach poza rozporządzeniem dotyczącym rzeczników patentowych w ich § 2 ust. 1 zawarty został zapis w myśl, którego zasądzając wynagrodzenie pełnomocnikowi sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy tegoż pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Zapis ten jest dopełnieniem regulacji zawartej w art. 207 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którą w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. W piśmiennictwie przyjmuje się, że na podstawie tych przepisów sąd działa w sposób uznaniowy dokonując na tle konkretnej sprawy oceny , czy istnieją okoliczności pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części ( vide B. Dauter, B. Gruszczyński, A Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LEX, wydanie 4, s. 643). . Skoro przepisy te pozwalają na miarkowanie, a nawet na odstąpienie w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w tym także wynagrodzenia należnego profesjonalnemu pełnomocnikowi, to powstaje pytanie, czy zasady te odnoszą się także do pełnomocników ustanowionych z urzędu, których sytuacja prawna tym się jedynie różni, że to nie strona, czy strona przeciwna ponosi koszty związane z jej udziałem, a koszty te ponosi Skarb Państwa.

9. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieją różnice stanowisk co do możliwości miarkowania, czy też odstąpienia od przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu dla strony w ramach prawa pomocy ( wszystkie wskazane niżej orzeczenia NSA dostępne na stronie internetowej NSA).

10. W pierwszej grupie tych orzeczeń przyjmuje się, że sam fakt świadczenia pomocy prawnej nie może stanowić samodzielnej podstawy do otrzymania pełnego wynagrodzenia. W wyroku z 20 grudnia 2006 r. sygn. akt I FSK 854/05 NSA miarkując wynagrodzenie przyznane pełnomocnikowi z urzędu stwierdził, że sam fakt świadczenia pomocy prawnej z urzędu nie może stanowić samodzielnej podstawy do otrzymania pełnego wynagrodzenia z tego tytułu. Pomoc ta powinna być bowiem udzielona zgodnie z wymaganiami stawianymi profesjonaliście w zakresie chociażby umiejętności prawidłowego sformułowania zarzutów kasacyjnych. Sąd ten stwierdził też, że nie bez znaczenia dla przyznania tego wynagrodzenia jest sporządzenie w kilkunastu sprawach jednobrzmiących skarg kasacyjnych. Podobne stanowisko wyrażone zostało w wyroku z 25 września 2009 r. sygn. akt I FSK 643/08, jak też w sprawach dotyczących tego samego podatnika na przykład I FSK 1956/11, I FSK 2135/11, I FSK 16/12. Jako podstawę zmniejszenia wynagrodzenia sprawach tych wskazano art. 207 § 2 p.p.s.a. Także w wyroku z 8 stycznia 2010 r. sygn. akt I FSK 1648/08 NSA uznał za dopuszczalne zmniejszenie wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu. Sąd ten wskazał na treść art. 250 p.p.s.a. zgodnie, z którym wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Według tego Sądu wprowadzenie zewnętrznego odesłania do odrębnych przepisów oznacza, że art. 250 p.p.s.a. nie stanowi uregulowania pełnego. Stąd konieczne jest sięgnięcie do przepisów zawartych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jedna z zasad, do których odsyła art. 250 p.p.s.a., zawarta została w § 2 ust. 1 rozporządzenia. Z przepisu tego wynika, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Sąd ten zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych i literaturze przedmiotu z treści ww. przepisów wywodzi się, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93; postanowienie NSA z 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 835/07 oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek: Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Wobec tego zdaniem tego Sądu postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Podobny pogląd wyrażony został w postanowieniu NSA z 16 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 143/10 NSA.

Stanowisko, że czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu nie uzasadniają przyznania mu kosztów nie opłaconej pomocy prawnej prezentowane jest też w orzecznictwie Sądu Najwyższego ( vide postanowienia Sądu Najwyższego z 12 lutego 1999 r. sygn. akt II CKN 341/98, OSNC 1999/6/123 i z 18 marca 1999 r. sygn. akt I CKN 1046/97, OSNC 1999/10/178).

11. Odmienne natomiast stanowisko zaprezentowane zostało w postanowieniach NSA z 13 lipca 2011 r. sygn. akt I FZ 75/11 , z 8 listopada 2011 r. sygn. akt I FZ 350/11 i z 12 lipca 2004 r. sygn. akt FSK 1187/04. W dwóch pierwszych wskazanych postanowieniach stwierdzono, że wynagrodzenie doradcy podatkowego określone w § 3 wskazanego wyżej rozporządzenia z 2011 r, uznać należy za wynagrodzenie minimalne, które przy zasądzaniu przez sąd kosztów zastępstwa prawnego nie poddają się obniżeniu według reguł przewidzianych w § 2 ust. 1 tego rozporządzenia. Nie ma bowiem żadnych usprawiedliwionych racji przemawiających za tym, aby tylko z uwagi na nieposłużenie się zwrotem "stawki minimalne", jak uczyniono to w przepisach dotyczących kosztów zasądzanych adwokatom, radcom prawnym i rzecznikom patentowym, przymiotu tego nie nadawać. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu w zakresie należnej za tę pomoc opłaty ustalane są przez odwołanie się do kwot wynagrodzenia określonych w § 3 ze wskazaniem tylko ich górnej granicy na poziomie 150 % tych kwot. Ta sama zasada dotyczy zasądzania na podstawie § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2011 r. opłaty z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę prawnego z urzędu. W konsekwencji w postanowieniach tych uznano, że miarkowanie takich kosztów znajduje zastosowanie w ramach ustalenia wynagrodzenia w przedziale między wynagrodzeniem minimalnym, a wynagrodzeniem na poziomie 150% tegoż wynagrodzenia minimalnego. W pierwszym z tych postanowień NSA wskazał na podobne stanowisko zawarte w postanowieniu NSA z 11 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 177/08 oraz w uchwale Sądu Najwyższego z 24 lipca 2009 r. sygn. akt I PZP 3/09 OSNP 2010/7-8/83.

12. Z kolei w uchwale z 8 marca 2012 r. sygn. akt III CZP 2/12 ( OSNC 2012/115) Sąd Najwyższy uznając, że przyznane adwokatowi ustanowionemu z urzędu od Skarbu Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej obejmują opłatę nie niższą od właściwych stawek minimalnych opłat za czynności adwokackie przewidzianych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. stwierdził jednocześnie w uzasadnieniu tej uchwały że zasada ta nie dotyczy sytuacji, w której pomoc prawna została udzielona niezgodnie z zasadami profesjonalizmu.

13. Wskazane wyżej rozbieżności w orzecznictwie co do możliwości miarkowania, czy też braku przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu skłoniły Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający zażalenie pełnomocnika na postanowienie dotyczące przyznania temu pełnomocnikowi wynagrodzenia do wystąpienia z wskazanym wyżej pytaniem prawnym do składu powiększonego NSA na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a. Podstawą do takiego wystąpienia jest bowiem także pojawienie się w danej kwestii prawnej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych ( vide B. Dauter , B. Gruszczyński, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz s . 577 i n.).