Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 787/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części i poprzedzającą ją decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 2-3, art. 6
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Michał Sowiński, Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Protokolant Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2009 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. [...] w częściach dotyczących odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] czerwca 1952 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego Przedsiębiorstwa pn. [...] – D., pow. C.; 2. oddala skargę w pozostałym zakresie; 3. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącej D. B. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2008 r., którą odmówiono stwierdzenia nieważności:

- orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...]lutego 1948 r. o przejęciu

przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn.

D.

- orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] czerwca 1952 r.,

wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania

Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. D.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Podaniem z dnia 7 września 1990 r. A. K. i H. P. -sukcesorki M. K. (dawnej współwłaścicielki wymienionego w sentencji niniejszej decyzji przedsiębiorstwa i nieruchomości, na której ono funkcjonowało), zwróciły się do Ministra Przemysłu o zwrot znacjonalizowanego mienia.

Pismem z dnia 25 września 1990 r. organ wezwał H. P. do uzupełnienia braków formalnych przedmiotowego wniosku w zakresie zarówno podmiotowym, jak i przedmiotowym.

Braki te ostatecznie zostały uzupełnione dopiero we wniosku D. B. z dnia 4 października 2002 r. (sukcesorka A. K.), która zwróciła się o "odszkodowanie za zabrane w drodze nacjonalizacji obiekty wymienione w moim piśmie z dnia 28 sierpnia 2002 r. pod aspektem art. 156 kpa". Wskazała również, iż "O. w 2/3 własność inż. L. K. przejęta została na własność Państwa, na podstawie orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948r. - Monitor Polski Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1948r., pozycja 224. O. Sp. Akcyjna, w 2/3 udział miał inż. L. K., została przejęta na własność Państwa na podstawie orzeczenia Nr [...] z dnia [...] czerwca 1948r. opublikowanego w Monitorze Polskim Nr [...], pozycja 358". Organ wszczął postępowanie nieważnościowe, z tymże jednak podanie, w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizujących przedsiębiorstwo pn. O. Spółka Akcyjna, zostało wyodrębnione do innego postępowania.

Organ uznał, iż obok D. B., interes do występowania w niniejszym postępowaniu w charakterze stron mają ponadto: W. P., A. P. i P. P. - sukcesorzy H. P., M. C. - następca prawny K. C. - drugiego współwłaściciela znacjonalizowanego mienia, zastępowany przez adwokata J. W., a także sukcesorzy, trzeciego wspólnika ww. spółki jawnej –A. K., za których działa kurator – W. O.

Na podstawie zgromadzonych akt sprawy ustalono, iż w dniu 3 kwietnia 1923 r., rozpoczęła swoją działalności spółka jawna handlowa, pod firmą: D., której wspólnikami byli L. K. i K.C. W roku 1938, do ww. spółki jawnej przystąpił, jako osobiście odpowiedzialny wspólnik – A.K. Następnie, w związku ze śmiercią L. K. w miejsce zmarłego wspólnika wstąpiła jako jawny wspólnik M. K., wobec czego zmieniono również nazwę firmy na: D. Po skonfiskowaniu fabryki przez okupanta niemieckiego, po raz kolejny zmieniono nazwę przedmiotowego przedsiębiorstwa na: D.

W dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm., dalej: ustawa nacjonalizacyjna), tj. 5 lutego 1946 r., przedsiębiorstwo pn. D., pow. C. stanowiło własność spółki jawnej, której wspólnikami byli: M. K. - wdowa po L. K., K. C. oraz spadkobiercy A. K.

Z kolei, nieruchomość gruntowa, złożona z działek: Nr [...] o pow. [...] m2, Nr [...] o pow. [...] m i Nr [...] o pow. [...] m2, zapisanych w księdze wieczystej [...], tom [...], wykaz [...] (dawniej tom I, wykaz L. 20) oraz działek: Nr [...]o pow. [...]m2 i Nr [...] o pow. [...] m2, zapisanych w księdze wieczystej D., tom [...], wykaz [...], na której usytuowane było ww. przedsiębiorstwo, stanowiła własność M. K. w 2/3 części (w ramach sukcesji po L. K.) oraz K. C. w 1/3 części.

Aktem notarialnym z dnia [...]listopada 1946 r., sporządzona została umowa darowizny, mocą której M. K., jako jedyna spadkobierczyni zmarłego w dniu L. darowała: 7/12 idealnych części (w stosunku do całości) ww. nieruchomości - córce A.K. oraz 1/12 idealnej części (w stosunku do całości) przedmiotowej nieruchomości - synowej H. P.

Mocą zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w P. z dnia [...] października 1946 r., przedsiębiorstwo pn. D., pow. C., zostało umieszczone w piątym wykazie przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, ogłoszonym w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...], poz. 236 z dnia [...] listopada 1946 r.

Przedmiotowe postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte w dniu 8 listopada 1946 r., tj. w ustawowym terminie, zakreślonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, w brzmieniu nadanym mu przez art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ww. ustawy (Dz. U. z 1946 r. Nr 105, poz. 661), czyli przed dniem 31 marca 1947 r.

W dniu [...] lutego 1948 r. Minister Przemysłu i Handlu, na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt d i § 71 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., wydał orzeczenie Nr [...], na mocy którego przejęto na własność Państwa m. in. przedsiębiorstwo pn. D., pow. C.

Jednocześnie - stosownie do treści uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w P. z dnia [...] maja 1947 r. - na mocy ww. orzeczenia spod upaństwowienia wyłączone zostały:

1) pas pola za parkanem fabrycznym, parcele katastralne [...],[...] i [...]obszar ok. [...] ha, mający swoje oparcie z jednej strony o rzekę N. a z drugiej o szosę D.

2) dom mieszkalny z ogrodem, stanowiący część parcel katastralnych nr [...],[...],[...] obszar ok. [...]ha

3) pastwisko nad N. na wysokości powyższego pola i ogrodu, stanowiące część parceli katastralnej nr [...] obszar ok. [...] ha.

W ramach postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji administracyjnej konieczne było ustalenie zaistnienia kryteriów upaństwowienia, wskazanych w przepisach ustawy nacjonalizacyjnej.

Materialno-prawną podstawą ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1947 r. był art. 3 ust. 1 lit. B i ust. 5 oraz 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej. Zgodnie z ww. art. 3 ust. 1 lit. B, Państwo przejmowało przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod lit. A, jeżeli są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż 50 pracowników.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym stwierdza: "Dolną granicę zdolności zatrudnienia przewidzianą w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R. P. Nr 3, poz. 17) podwyższa się w następujących rodzajach przedsiębiorstw:

A. 1) w odlewniach żelaza (...) do 100 pracowników na jedną zmianę".

Z przepisów tych wynika jednoznacznie, że na własność Państwa mogły zostać przejęte przedsiębiorstwa - odlewnie żelaza, które w dniu wejścia w życie ww. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., tj. w dniu 5 lutego 1946 r. posiadały zdolność zatrudnienia powyżej 100 pracowników na jedną zmianę.

W toku postępowania wyjaśniającego, jedynym pozyskanym dokumentem archiwalnym wskazującym pośrednio na zdolność zatrudnienia przedmiotowej odlewni żelaza nieprzekraczającą kryterium ustawowego (tj. poniżej 100 pracowników), jest pismo A.K., H. P. i K. C. z dnia 27 listopada 1946 r. skierowane do Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw.

Z kolei dokumentami wskazującymi pośrednio lub bezpośrednio na zdolność zatrudnienia przekraczającą kryterium ustawowe (tj. powyżej 100 pracowników), są: formularz ogólny Izby Przemysłowo - Handlowej z dnia [...] lutego 1939 r., "dane szacunkowe przedsiębiorstwa" z dnia 1 marca 1945 r. (bez wskazania podmiotu sporządzającego), kwestionariusz nr [...] sporządzony w dniu [...] maja 1946 r. przez zarządcę państwowego - [...] Zjednoczenie Przemysłu Odlewniczego w K., kwestionariusz nr [...] (bez daty) sporządzony przez Izbę Przemysłowo-Handlową, kwestionariusz (bez wskazania numeru, daty oraz podmiotu go sporządzającego), gdzie w rubryce dotyczącej ilości pracowników, których przedsiębiorstwo zdolne jest zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę, wskazano, iż przedsiębiorstwo to zatrudnia obecnie 197 pracowników.

Kolejnym istotnym dowodem , zdaniem organu, jest opinia dr inż. W.T. rzeczoznawcy dyplomowanego Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich NOT z dnia [...] sierpnia 2004 r., sporządzona na zlecenie organu orzekającego. Biegły stwierdził, że na podstawie wykazu maszyn i urządzeń technicznych według stanu przejętego w dniu 16 lutego 1945 r. przez Zarząd Państwowy, określonego w załączniku Nr 2 do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] marca 1949 r. obliczono liczbę pracowników przedsiębiorstwa, którzy powinni być zatrudnieni w lutym 1946 r., w "normalnym toku produkcji, a w szczególności zgodnie z zasadami techniki byli potrzebni dla obsłużenia maszyn i urządzeń technicznych przedsiębiorstwa", na jedną zmianę roboczą, która wyniosła 165 pracowników na jednej zmianie roboczej.

W odniesieniu do pisma A. K., H. P. i K. C. z dnia 27 listopada 1946 r., skierowanego do Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw, organ stwierdził, że dokumentowi temu nie można przypisać pełnej wartości dowodowej, a to z uwagi na fakt, iż jego treść wskazuje na faktyczne zatrudnienie w przedmiotowej odlewni, a nie na zdolność zatrudnienia w niej. Podkreślił, że ze swojej istoty zdolność zatrudnienia jest wartością co najwyżej równą faktycznemu zatrudnieniu lub wyższą, w żadnym wypadku jednak rzeczywista zdolność zatrudnienia nie może być niższa niż stan faktyczny zatrudnienia w danym okresie. W związku z tym, zawarte w tym dokumencie dane odnośnie zatrudnienia już tylko na tej podstawie, nie mogą stanowić wiarygodnego materiału dowodowego, któryby w sposób pełny i bezsporny pozwolił ustalić przez organ orzekający, czy organy nacjonalizacyjne prawidłowo uznały, że zostało spełnione kryterium upaństwowienia wobec ww. przedsiębiorstwa, wskazane w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Ponadto wielkość zatrudnienia zawarta w ww. piśmie nie została poparta logicznymi, opartymi na rzeczywistym stanie zamaszynowienia, wyliczeniami, tym bardziej gdy się zważy, iż sami wnioskodawcy wskazują iż nie mieli oni "możności sprawdzenia dokładnego stanu rzeczy, gdyż fabryka jest pod zarządem państwowym". Jest również oczywiste, że osoby te będąc zainteresowane uniemożliwieniem upaństwowienia fabryki, zgłaszały zarzuty zgodne ze swoim interesem. W dokumentacji brak jest jednak dowodów potwierdzających ich ówczesne, subiektywne twierdzenia.

Odnośnie formularza Izby Przemysłowo –Handlowej z dnia [...]lutego 1939 r. to, w ocenie organu, dokument ten nie ma pełnej wartości dowodowej, albowiem odnosi się do okresu o prawie sześć lat odległego od daty wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.

Niepełną wartość dowodową posiada także dokument - "dane szacunkowe przedsiębiorstwa", w którym podano faktyczne zatrudnienie w przedsiębiorstwie, a co do zdolności zatrudnienia stwierdzono jedynie, że zebranie załogi dla uruchomienia fabryki, ewentualnie w zmniejszonym zakresie nie nastręczyłoby większych trudności, nie wskazano jednak, nawet w przybliżeniu jaka liczba pracowników mogła być zatrudniona w omawianej odlewni na jedną zmianę. Wartość dowodową tego dokumentu obniża ponadto fakt, że dotyczył on stanu ww. przedsiębiorstwa w dniu 1 marca 1945 r., a nie w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. w dniu 5 lutego 1946 r.

W ocenie organu nie zasługują na walor wiarygodności również kwestionariusze z dnia [...] maja 1946 r. oraz nr [...] (bez daty), ponieważ nie przedstawiają one wystarczającej wartości dowodowej, bowiem dowody te zostały sporządzone w toku wstępnego "kwalifikowania" ww. przedsiębiorstwa do postępowania nacjonalizacyjnego przez podmioty zainteresowane jego upaństwowieniem i na jego potrzeby. Dokumenty te podają, iż przedmiotowe przedsiębiorstwo zdolne jest zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę odpowiednio ok. 150 i 170 osób, jednakże nie wiadomo skąd ta wielkość wynika, nie została ona poparta logicznym, opartym na rzeczywistym stanie zamaszynowienia wyliczeniem, ani nie wiadomo z jakiego dokładnie okresu pochodzą te dane Ponadto nie ma pewności, czy autorzy tych dokumentów posiadali stosowne uprawnienia w zakresie określania zdolności zatrudnienia w omawianej odlewni żelaza.

Jeszcze mniejszą wartość dowodową posiada kolejny kwestionariusz (bez wskazania numeru, daty oraz podmiotu go sporządzającego), gdyż dane w nim zawarte, odnoszą się wyłącznie do faktycznego zatrudnienia w przedmiotowej odlewni wynoszącego 197 pracowników, nie zaś do zdolności zatrudnienia, a na podstawie samych danych dotyczących faktycznego zatrudnienia, nie jest możliwe ustalenie rzeczywistej zdolności zatrudnienia.

Analizując z kolei opinię dr inż. W.T. organ uznał, iż ma ona charakter szczegółowy, pełny i profesjonalny, oparta została na faktycznie istniejącym stanie przedsiębiorstwa w dniu [...] lutego 1946 r., a ponadto nie zawiera wewnętrznych sprzeczności i niespójności oraz jest jasna, co do wniosków końcowych. Ponadto wnioski końcowe tej opinii znajdują potwierdzenie w archiwalnym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Organ orzekający zaliczył zatem ww. ekspertyzę do materiału dowodowego przyjmując, jak stwierdzono w konkluzji tej ekspertyzy, że wg stanu na dzień [...] lutego 1946 r. zdolność zatrudnienia ww. odlewni, na jedną zmianę roboczą przy produkcji, w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa, wynosiła - 155 pracowników, po odjęciu doliczonych przez ww. biegłego 10 pracowników administracyjnych.

W tej sytuacji organ uznał, że całokształt dokumentacji odnoszącej się do zdolności zatrudnienia w przedmiotowej odlewni i waga dowodowa poszczególnych dokumentów potwierdza zdecydowanie, że jego zdolność zatrudnienia w dniu [...] lutego 1946 r. przekraczała 100 pracowników na jedną zmianę.

Integralną częścią pierwotnego orzeczenia o przejęciu na własność Państwa było orzeczenie właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego wydane stosownie do przepisów § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa.

Minister Przemysłu Maszynowego, działając w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał takie orzeczenie w dniu [...] czerwca 1952 r. ustalając, że składniki majątkowe, objęte protokołem zdawczo-odbiorczym, sporządzonym w dniu [...] marca 1949 r. przez O., stanowią część składową przedsiębiorstwa pn. D., pow. C. i przechodzą na własność Państwa. Dodatkowo, w treści uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia wskazano, iż "nie podlegają przejęciu na własność Państwa:

1) pas pola za parkanem fabrycznym, parcele katastralne [...],[...] i [...]obszar ok. [...] ha, mający swoje oparcie z jednej strony o rzekę N. a z drugiej o szosę D.

2) dom mieszkalny z ogrodem, stanowiący część parcel katastralnych nr [...],[...],[...]obszar ok. [...]ha.

3) pastwisko nad N. na wysokości powyższego pola i ogrodu, stanowiące część parceli katastralnej nr [...]obszar ok. [...]ha".

Tym samym ww. protokół zdawczo-odbiorczy stał się integralną częścią orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...]lutego 1948 r. Na jego podstawie na własność Państwa wraz z omawianym przedsiębiorstwem przeszła, jako jego integralna część, nieruchomość stanowiąca własność M. K. i K. C., oznaczona jako parcela nr [...] o pow. [...]m2, nr [...]o pow. [...] m2 i nr [...]o pow. [...] m2 (zapisana w księdze wieczystej D., tom [...], karta [...]) oraz parcela nr [...]o pow. [...] m2 i nr [...]o pow. [...] m2 (zapisana w księdze wieczystej D., tom [...], wykaz L. [...]).

Skoro stwierdzono, że ww. orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...]lutego 1948 r. zostało wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa, to skutki jego wydania rozciągają się również i na orzeczenie Ministra Przemysłu Maszynowego wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...]czerwca 1952 r., w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. D., pow. C.

Podstawę prawną orzeczenia z dnia [...] czerwca 1952 r. stanowił § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Istotne zatem, przy dokonywaniu oceny wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki rażącego naruszenia prawa, jest pojęcie nacjonalizowanego przedsiębiorstwa i określenie, co wchodzi w jego skład.

Art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej wskazywał, że przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami, wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone.

Mając na uwadze treść ww. przepisu należy przyjąć, że ustawa nacjonalizacyjna posługiwała się pojęciem przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym.

W tym stanie rzeczy, przedmiotem oceny dokonywanej przez organ orzekający w aspekcie wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki art. 156 § 1 pkt 2 Kpa nie jest sama okoliczność, że mienie nieruchome, objęte protokołem zdawczo-odbiorczym stanowiło własność osób trzecich, lecz czy można je uznać za "włączone do składników przedsiębiorstwa przed dniem wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej" oraz za niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania.

Protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] marca 1949 r., a zwłaszcza jego załącznik Nr 1 wskazuje, iż w skład przejmowanego przedsiębiorstwa wchodzą: z nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej D., tom [...], karta [...]parcele nr: [...],[...]i [...] o łącznej powierzchni [...]m2 oraz nieruchomość zapisana w księdze wieczystej D., tom [...], karta [...], składająca się z parcel nr: [...]i [...]o łącznej powierzchni [...]m2 - stanowiące własność spadkobierców L. K. Na własność Państwa przeszedł też cały park maszynowy przedmiotowej odlewni.

Odnosząc się do kwestii spełniania przez zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy wymogu wynikającego z § 75 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego, stwierdzić należy, iż protokół zdawczo-odbiorczy dnia [...] marca 1949 r. zawierał wprawdzie szczegółowe wymienienie składników majątkowych przedsiębiorstwa, będących własnością osób trzecich, nie zawierał jednak informacji "skąd, kiedy i na jakiej zasadzie składniki te zostały do przedsiębiorstwa wniesione". Nie można jednakże uznać, iż brak ten należy zakwalifikować, jako kwalifikowaną wadliwość w postaci rażącego naruszenia prawa zaskarżonego orzeczenia, tym bardziej, że postępowanie wyjaśniające wykazało, iż omawiane nieruchomości stanowiły integralny składnik ww. odlewni, niezbędny do jej prawidłowego funkcjonowania, w dniu [...] lutego 1946 r. Fakt, że przedmiotowe stanowiło własność spółki osobowej, nie uprawnia, w opinii organu, tezy, że nieruchomości, na których było ono zorganizowane, stanowiły odrębny - pod względem własnościowym - składnik majątkowy. Potwierdzeniem tego stanu rzeczy jest chociażby wpis w Dziale IV księgi wieczystej D., tom [...], wykaz L. [...], zgodnie z którym na przedmiotowych nieruchomościach ustanowiona została hipoteka na rzecz Banku Zachodniego Spółki Akcyjnej Oddział w P. "celem zabezpieczenia tegoż Banku wszelkich dalszych pretensji do firmy D. w P.". Tym samym bezsprzeczne jest, iż przedmiotowe nieruchomości - zwłaszcza wobec niewykazania przez uprawnionych, zarówno w trakcie postępowania nacjonalizacyjnego, jak również w trakcie obecnie prowadzonego postępowania nieważnościowego, ich stanu faktycznego i prawnego - zostały wniesione aportem do przedmiotowej spółki i od tej pory stanowiły jej wyłączną własność.

Niemniej jednak, w celu rozwiania jakichkolwiek wątpliwości w powyższym zakresie, na zlecenie organu orzekającego sporządzona została przez mgr inż. W. Z. - biegłego sądowego w dziedzinie geodezji i kartografii Sądu Okręgowego w P. ekspertyza z dnia 25 września 2007 r. Według niej "przedmiotowa nieruchomość składająca się w dniu nacjonalizacji z pięciu parcel katastralnych, stanowiła wraz z usytuowanymi na nich budynkami nierozerwalną i zorganizowaną całość jako przedsiębiorstwo produkcyjne". Powyższe ustalenia ww. biegłego, potwierdziło również Starostwo Powiatowe w C. w treści pisma z dnia 5 października 2007 r.

W związku z powyższym organ stwierdził, iż bez włączenia całości omawianej zabudowanej budynkami nieruchomości fabrycznej o pow. [...] m2 do przedsiębiorstwa produkcja nie byłaby w ogóle możliwa. Przedmiotowa nieruchomość jako integralny składnik majątkowy przedsiębiorstwa była zatem bez wątpienia niezbędna dla jego prawidłowego funkcjonowania i potrzeb produkcyjnych.

Również i ujęty w ww. protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...] marca 1949 r. cały park maszynowy, w tym maszyny, urządzenia i inne ruchomości, pozostające w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. 5 lutego 1946 r. na wyposażeniu ww. odlewni, stanowił nierozerwalną część tego przedsiębiorstwa i był niezbędny dla jego prawidłowego funkcjonowania, co wynikało z charakteru produkcji ww. zakładu.

Rozpoznając sprawę ponownie w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Minister podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2008 r.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku organ wskazał, iż w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne. Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on takie stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Zatem, inicjatywa dowodowa musi być w tym zakresie przejawiana nie tylko przez organ, ale przede wszystkim przez stronę. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ze strony organu orzekającego podjęte zostały wszelkie możliwe czynności poszukiwawcze dokumentów archiwalnych. W szczególności organ zwracał się do Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego w P. oraz Sądu Rejonowego w T. Wydział zamiejscowy w C., jak również do poszczególnych uczestników prowadzonego w niniejsze sprawie postępowania wyjaśniającego, o odszukanie i udostępnienie niezbędnych dla sprawy dokumentów. Ponadto, z uwagi na okoliczność, iż zebrany w sprawie materiał archiwalny, nie był - zdaniem organu orzekającego - wystarczający do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, zarówno w odniesieniu do okoliczności faktycznych, jak i prawnych przedmiotowej sprawy, Minister Gospodarki dopuścił dodatkowo dowody z opinii biegłych specjalistów, opracowane na podstawie posiadanych akt archiwalnych sprawy.

Minister nie podzielił także stanowiska strony, iż "w rozpatrywanej sprawie niewątpliwie wystąpiły elementy obligatoryjnego przeprowadzenia rozprawy administracyjnej (...). Przepisy prawa materialnego, mające zastosowanie w sprawie, nie obligują organu do przeprowadzenia rozprawy, zwłaszcza, gdy dotychczas zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, a strony nie wnosiły do niego zarzutów.

Odnosząc się zaś do kolejnego zarzutu, jakoby stronom nie zapewniono czynnego udziału w każdym stadium postępowania i nie umożliwiono im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, organ wskazał, że zarzut ten nie znajduje jakiegokolwiek potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym i stoi w oczywistej sprzeczności z rzeczywistym stanem rzeczy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D.B. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2009 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] października 2008 r. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 7, 10 § 1, 77 § 1 oraz 89 § 2 kpa poprzez ich niezastosowanie.

W uzasadnieniu wyjaśniono, iż w postępowaniu administracyjnym nie znajduje zastosowania zasada wynikająca z art. 6 kc, albowiem w myśl art. 77 § 1 kpa to na organie ciąży obowiązek zgromadzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Jest to warunek nieodzowny dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie skarżącego organ ze swoich obowiązków w tej materii się nie wywiązał. Nie podjęto żadnych działań mających na celu pozyskanie dodatkowej dokumentacji archiwalnej czy powołanie świadków. Ograniczono się do powołania biegłego i na podstawie jego opinii wydano rozstrzygnięcie.

Strona skarżąca podniosła także, iż zgodnie z art. 89 organ jest zobowiązany do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w określonych w nim przypadkach. W niniejszej sprawie wystąpiły elementy obligatoryjnego przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, a mianowicie zachodziła potrzebna uzgodnienia spornych interesów stron, a w sprawie występował biegły, któremu strona nie mogła zadać pytań czy żądać wyjaśnień. Tym samym organ naruszył art. 10 kpa niezapewniając stronie czynnego udziału w postępowaniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów

administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.dalej także: P.p.s.a.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z innych przyczyny niż w niej wskazane. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] października 2008 r. w częściach dotyczących odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] czerwca 1952 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego Przedsiębiorstwa PN. D., poz. C., zostały wydane z naruszeniem prawa, tj. art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się wg przepisów art. 157 kpa.

Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest zatem ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), lub spełnienia innych przesłanek określonych w art. 156 § 1 kpa. Postępowanie takie – o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7 marca 1996 r. (IIIARN 70/95 OSNP 1996/18/258), w którym stwierdził, że postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy.

Zagadnienie rażącego naruszenia prawa było również wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ostatecznie utrwalił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja (m.in. orzeczenie NSA z 9 lutego 2005 r. OSK 1134/04 Lex 165717 ).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, że oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszająca prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.

W innym miejscu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził natomiast, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą (wyrok z 30 marca 2004 r. IVSA 3763/03 Lex 156952).

Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji jest zatem wyjątkiem od obowiązującej w postępowaniu administracyjnym wyrażonej w art. 16 kpa zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące, ani - tym bardziej - uznawanie za naruszające prawo w sytuacji - gdzie nie jest wyjaśnione, czy do naruszenia prawa w ogóle doszło.

W konsekwencji takiego stanowiska w orzecznictwie sądowoadministracyjnymi utrwalił się pogląd, że dla ustalenia czy kontrolowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa nie wystarczy stwierdzenie, że dokonano błędnej wykładni prawa, ale niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny (tak m.in. WSA w Warszawie wyrok z dnia 4 marca 2004 r. IVSA 3121/02 Lex 156916).

Przedmiotem kontroli z punktu widzenia przesłanek wymienionych w art. 156 kpa w niniejszej sprawie były orzeczenia:

- orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu

przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn.

D., pow. C.,

- orzeczenie Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] czerwca 1952 r.,

wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania

Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. D., pow. C.

Podstawą prawną wydania w/w orzeczeń były przepisy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 dalej: ustawa nacjonalizacyjna). Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone.

W art. 2 i w art. 3 powołanej ustawy wyszczególniono natomiast przedsiębiorstwa podlegające przejęciu na rzecz Państwa.

Analizując normatywna treść powołanych wyżej przepisów stwierdzić, iż w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07 (ONSAiWSA z 2008 r. Nr 1, poz. 5), według którego: "Przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17, ze zm.) w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej."

W rozpatrywanej sprawie organ uznał, iż zasadnie przejęto (tj. w zgodnie z w/w przepisami) na własność Państwa wraz z omawianym przedsiębiorstwem - jako jego integralną część - nieruchomość stanowiącą własność M.K. i K. C., oznaczoną jako parcela nr [...]o pow. [...]m2, nr [...]o pow. [...] m2 i nr [...]o pow. [...] m2 (zapisana w księdze wieczystej D., tom [...], karta [...]) oraz parcela nr [...]o pow. [...]m2 i nr [...]o pow. [...]m2 (zapisana w księdze wieczystej D., tom [...], wykaz L. [...]).

Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, a także z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazane nieruchomości gruntowe nie stanowiły własności znacjonalizowanego przedsiębiorstwa lecz stanowiły własność osób trzecich tj. wspólników spółki jawnej pn. D., pow. C. Trzeba pamiętać, iż spółka jawna jest odrębnym podmiotem od jej wspólników (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2003 r. IV CK 13/03, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2005 r. II CK 320/05).

Ustawa nacjonalizacyjna nie zawierała własnej definicji przedsiębiorstwa, chociaż w art. 6 ust. 1 zawierała przepis mówiący o tym, co przechodzi "na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego" w ramach nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Przepis ten został niewątpliwie zredagowany na podstawie art. 40 Kodeksu handlowego (rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Dz. U. RP Nr 57 poz. 502), który określał, jakie składniki przedsiębiorstwa, kiedy i w jakim zakresie przechodzą na nabywcę w przypadku zbycia przedsiębiorstwa. Zbycie przedsiębiorstwa i nacjonalizacja przedsiębiorstwa, odnosiły w sferze skutków ten sam efekt - powodowały zmianę właściciela przedsiębiorstwa. Z powyższych względów, dokonując wykładni przepisów ustawy nacjonalizacyjnej, w przypadku wątpliwości należy posiłkowo odwoływać się do przepisów Kodeksu handlowego czy też innych aktów prawnych obowiązujących w tamtym okresie. Do skutecznego przeniesienia własności przedsiębiorstwa i dalszego jego funkcjonowania, nie jest wcale niezbędne przeniesienie na nowego właściciela własności wszystkich składników przedsiębiorstwa. Zresztą, jak to wynika z brzmienia art. 40 par. 1 pkt 3 Kodeksu handlowego, czego również nie wyklucza brzmienie art. 6. ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, przeniesienie własności przedsiębiorstwa może oznaczać jednocześnie przeniesienie prawa własności nieruchomości i ruchomości wchodzących w skład przedsiębiorstwa tylko wtedy, gdy te należą do przedsiębiorstwa. W przeciwnym razie, jeżeli nieruchomości i ruchomości nie stanowią własności przedsiębiorstwa, a są jedynie w jego użytkowaniu, mogą przejść do dyspozycji nowego właściciela przedsiębiorstwa tylko w takim zakresie prawa, w jakim służyły poprzedniemu właścicielowi, oczywiście nie bez wiedzy i zgody właścicieli tych nieruchomości i ruchomości. Jak wynika z powołanego przepisu nieruchomości i ruchomości nie należące do przedsiębiorstwa nie stanowiły jego składników, w związku z czym nie mogły być zbyte łącznie z przedsiębiorstwem jako zorganizowaną całością.

Powyższe oznacza, iż orzeczenie Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] czerwca 1952 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. D., pow. C., zostało wydane z naruszeniem art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Jakkolwiek orzeczenie to wydane zostało na podstawie §75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62, ze zm.), będącym aktem wykonawczym do ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, to jednak nie mogło ono dotyczyć tych nieruchomości, które w świetle art. 6 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. nie wchodziły w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Zatwierdzenie protokołu zdawczo-odbiorczego znacjonalizowanego przedsiębiorstwa nie mogło bowiem obejmować tych składników majątkowych, z których znacjonalizowane przedsiębiorstwo korzystało, ale które stanowiły własność innych podmiotów.

Nacjonalizacja, jako akt skierowany do właściciela przedsiębiorstwa, nie mogła powodować jednocześnie wywłaszczenia nieruchomości osób trzecich, gdyż byłoby to sprzeczne z celami ustawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2001 r. IV SA 1246/99). Przejęcie w drodze nacjonalizacji przedsiębiorstw miało spowodować utworzenie sektora przemysłu państwowego w zakresie podstawowych gałęzi gospodarki narodowej i dalsze funkcjonowanie tych przedsiębiorstw już jako państwowych. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, przepisy ustawy nacjonalizacyjnej nie dają podstaw do twierdzenia, że przejęcie na własność Państwa przedsiębiorstwa powodowało automatycznie również przejęcie na własność nieruchomości związanych funkcjonalnie z przedsiębiorstwem, stanowiących jednak własność osób trzecich, które w żaden sposób nie były objęte tą ustawą. Przejęcie przez Państwo przedsiębiorstwa skutkowało odjęciem prawa do przedsiębiorstwa dotychczasowemu właścicielowi i dla dalszego funkcjonowania przedsiębiorstwa nie było konieczne zawłaszczanie praw osób trzecich, jakie im służyły w stosunku do nieruchomości, będących funkcjonalnie związanych z tym przedsiębiorstwem.

Sąd rozpoznający sprawę niniejszą podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej zawsze skutkuje koniecznością stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej protokół zdawczo - odbiorczy, natomiast nie istnieje zależność odwrotna. Stwierdzenie nieważności protokołu zdawczo - odbiorczego może, ale nie musi prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej.

Stąd też Sąd ograniczył się w swoim rozstrzygnięciu do uchylenia zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] października 2008 r. w częściach dotyczących odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] czerwca 1952 r., wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. D., pow. C.

W pozostałym zakresie Sąd skargę oddalił, albowiem w decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. D., pow. C., Sąd nie stwierdził tego rodzaju uchybień, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji w tejże części. Stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości - potwierdza, że zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r. przekraczała 100 pracowników na jedną zmianę. Jednocześnie zgromadzone przez organ akta sprawy nie pozwalają uznać, iż naruszone zostały art. 7 i 77 § 1 kpa. Należy podzielić stanowisko organu, iż obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Zatem, inicjatywa dowodowa musi być w tym zakresie przejawiana nie tylko przez organ, ale również przez stronę.

W myśl art. 89 § 2 kpa organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. Skoro w niniejszej sprawie organ umożliwił stronom zapoznanie się z ekspertyzą mgr. inż. W. Z., a skarżąca nie kwestionowała wcześniej jej treści (zarzut ten został przedstawiony dopiero w skardze), to trudno przyjąć aby przeprowadzenie rozprawy mogłoby być potrzebne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ocena konieczności przeprowadzenia rozprawy, za wyjątkiem, gdy obowiązek ten wynika z przepisu prawa, należy do samego organu. Stanowisko takie jest prezentowane w doktrynie postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku, natomiast w pozostałym zakresie oddalono skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (pkt 2). O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ orzekający uwzględni wykładnię art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku i jej wpływ na zakres stosowania §75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa.

.