Postanowienie NSA, sygn. akt I FSK 724/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 272 par. 1, art. 280 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek (spr.) Sędziowie sędzia NSA Janusz Zubrzycki sędzia NSA Jan Grzęda Protokolant Dariusz Rosiak po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2006r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Aleksandry A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 października 2005 r. sygn. akt SA/Sz 1304/03 w sprawie ze skargi Aleksandry A. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie z jej skargi na decyzję Izby Skarbowej w S. z dnia 19 maja 2003 r. (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 1998 r. 1) oddala skargę kasacyjną; 2) przyznaje radcy prawnemu Przemysławowi G. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie kwotę 180 zł /sto osiemdziesiąt/ tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej Aleksandry A. jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 października 2005 r., którym na podstawie art. 280 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", odrzucono skargę strony o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie z jej skargi na decyzję Izby Skarbowej w S. z dnia 19 maja 2003 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 1998 r.

W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd przedstawił stan sprawy. Podał, że skarżąca w dniu 25 marca 2005 r. złożyła wniosek o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wymienionym wyżej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 grudnia 2004 r. Skarżąca podała, że w sprawie tej nie była należycie reprezentowana gdyż występowała bez radcy prawnego lub adwokata, a sama nie zna obowiązującego prawa, ani procedur sądowych. Podniosła ponadto, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2004 r. K 24/03 stwierdził niekonstytucyjność przepisów, na podstawie których organ podatkowy wydał zaskarżoną przez nią decyzję w przedmiocie podatku od towarów i usług. Powyższe okoliczności wskazane są w art. 271 pkt 2 i art. 272 par. 1 p.p.s.a. jako podstawy wznowienia postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, badając, stosownie do art. 280 par. 1 p.p.s.a. czy skarga opiera się na ustawowych podstawach wznowienia stwierdził, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom prawa /art. 271 do art. 274 p.p.s.a./ nie oznacza, że taka sytuacja występuje, jeżeli już z uzasadnienia tej skargi wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu.

Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie skarga nie opiera się na ustawowych przesłankach wznowienia.

Stwierdził bowiem, że nie wystąpiła podstawa z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. co do braku reprezentacji. W postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie ma obowiązku występowania za pośrednictwem zawodowego pełnomocnika /adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego/ Zatem okoliczność, że skarżąca pomimo prawidłowego zawiadomienia jej o terminie rozprawy nie wzięła w niej udziału, jak również z własnej woli nie wyznaczyła pełnomocnika do reprezentowania jej przed Sądem, a także nie zwróciła się z wnioskiem o ewentualne ustanowienie takiego pełnomocnika z urzędu nie uzasadnia wznowienia postępowania.

Odnośnie drugiej podstawy wznowienia /art. 272 p.p.s.a./ Sąd podniósł, że wskazany przez stronę wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 2004 r. nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Stwierdzono w nim bowiem niekonstytucyjność art. 32 ustawy z dnia 8 stycznia 2002 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 11 poz. 50 ze zm./, zwanej dalej w skrócie "ustawą o VAT" oraz par. 48 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 27 poz. 268 ze zm./, zwanego dalej w skrócie "rozporządzeniem z dnia 22 marca 2002 r.". Przepisy te nie były podstawą wydanego w sprawie wyroku z dnia 7 grudnia 2002 r., ani zaskarżonej decyzji.

W skardze kasacyjnej na to postanowienie, sporządzonej przez pełnomocnika z urzędu - radcę prawnego skarżąca zaskarżyła opisane wyżej postanowienie w całości. Zarzuciła temu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające w szczególności na uchybieniu:

1/ art. 272 par. 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie,

2/ art. 1 i art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" przez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przez organy administracyjne przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, polegającego na niepodjęciu przez organy administracji wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz dokonanie przez organ administracji dowolnych ustaleń.

W związku z tymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, ewentualnie o zmianę tego postanowienia i wznowienie postępowania, a także przyznanie zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. Ponadto pełnomocnik ustanowiony z urzędu wniósł o przyznanie kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów postępowania według norm przepisanych i oświadczył, że opłaty za czynności radcy prawnego w sprawie nie zostały mu zapłacone.

Uzasadniając wskazane podstawy kasacyjne skarżąca wywodziła, odnośnie zarzutu uchybienia art. 272 par. 1 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie w zaskarżonym postanowieniu, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 2004 r. K 24/03 jak najbardziej mógł mieć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Przedstawiła rozstrzygnięcie i zasadnicze motywy zawarte w uzasadnieniu tego wyroku. Podniosła, że w jej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę o wznowienie utrzymując tym samym w mocy decyzje wcześniejszych urzędów. Decyzje określające obowiązek zwrotu podatku od towarów i usług zostały wydane w związku z odrzuceniem faktur VAT z kontrolowanych podmiotów gospodarczych, które nie prowadziły rzetelnej ewidencji. O tym, że kontrahenci nie prowadzą w rzeczywistości działalności gospodarczej skarżąca dowiedziała się dopiero z kontroli dokonanej przez UKS. Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą na terenie całej Polski od 1995 r. do 2001 r. i współpracowała blisko ze 150 podmiotami gospodarczymi. O tym, że jedna z tych osób - Renata Ż. w rzeczywistości nie prowadziła działalności gospodarczej, a co za tym idzie również rzetelnej ewidencji, strona dowiedziała się dopiero z protokołu kontroli UKS. Oświadczenie złożone przez Renatę Ż., w których chciała przerzucić odpowiedzialność na skarżącą, było nieprawdziwe. Strona podniosła, że obowiązujące wówczas przepisy nie dawały podatnikowi możliwości kontrolowania jego dostawców. Z firmą Renaty Ż. skarżąca handlowała, tak jak z wielu innymi podmiotami i była przekonana, że rzetelnie prowadzi ona ewidencje i rozlicza się z podatków.

Skarżąca zwróciła uwagę, że na skutek wskazanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego począwszy od dnia 1 maja 2004 r. Minister Finansów uchylił w dotychczas obowiązującym rozporządzeniu zapis, z którego wynikało, że brak kopii faktury u dostawcy stanowi przeszkodę w odliczeniu podatku VAT przez nabywcę. Obecnie nie ma takiego rozwiązania. Mimo, że Wojewódzki Sąd Administracyjny i organy podatkowe utrzymywały, że to nie brak kopii faktury u jej wystawcy był przyczyną "odrzucenia" podatku VAT, zdaniem skarżącej, właśnie wystąpienie o potwierdzenie posiadania kopii faktury spowodowało ustalenie, że jej kontrahent nie prowadził działalności gospodarczej. Skarżąca zarzuciła organom, że nie przeprowadziły w tym zakresie wyczerpującego postępowania dowodowego, tylko oparły się na oświadczeniu R. Ż.. Podniosła również, że Sąd także oparł się na wadliwej opinii organów podatkowych i nie dążył do wyjaśnienia sprawy. Zdaniem skarżącej wyrok jest także wadliwy dlatego, że przyjęto w nim bez odpowiedniego wyjaśnienia, iż faktury potwierdzają czynności, które nie zostały dokonane. W ten sposób WSA naruszył art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. gdyż nie uwzględnił skargi mimo naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie zwrócił także uwagi na uchybienie przez organy zasadzie zaufania obywateli do organów Państwa i pogłębiania ich świadomości i kultury prawnej. W konsekwencji wadliwie przeprowadzonej kontroli doszło również do naruszenia przez Sąd art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Przede wszystkim należy zauważyć, że jej przedmiotem jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2005 r., w którym, na podstawie art. 280 par. 1 p.p.s.a. odrzucono skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 7 grudnia 2004 r., a nie ten wyrok. Dlatego też zarzuty przytoczone w pkt 2 podstaw kasacyjnych dotyczące naruszenia art. 1 i art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. /w uzasadnieniu strona nawiązuje do art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych/ nie mają uzasadnionych podstaw gdyż nie są adekwatne do przedmiotu skargi kasacyjnej. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na wadliwy sposób sformułowania tych zarzutów polegający na braku wskazania w nich, w powiązaniu z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., nieprawidłowo zastosowanych przez organy podatkowe przepisów postępowania podatkowego, których Sąd przy dokonywaniu kontroli zaskarżonego aktu nie zakwestionował. W takiej sytuacji nawet gdyby przedmiotem skargi kasacyjnej był wyrok WSA z dnia 7 grudnia 2004 r. to i tak nie mógłby zostać on poddany kontroli w takim zakresie, jak tego oczekuje skarżąca. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 par. 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., rozpoznaje bowiem skargę w granicach skargi kasacyjnej, z wyjątkiem przypadku nieważności postępowania. Dlatego też przesądzające znaczenie dla zakresu kontroli sprawowanej przez Sąd administracyjny drugiej instancji ma odpowiednie przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

W zaskarżonym postanowieniu Sąd administracyjny pierwszej instancji nie dokonywał oceny zgodności z prawem decyzji organów podatkowych. Tym samym nie mógł wydać rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., ani też tego przepisu naruszyć. Nie mógł też w tej sprawie naruszyć art. 1 p.p.s.a. bowiem ten przepis reguluje zakres przedmiotowy tej ustawy i definiuje pojęcie sprawy sądowoadministracyjnej. Sąd przeprowadził jedynie wstępne badanie skargi o wznowienie postępowania z punktu widzenia spełnienia warunków formalnych do jej rozpoznania /czy została wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia/, stąd też podstawą do wydania orzeczenia o odrzuceniu skargi był art. 280 par. 1 p.p.s.a.

Sąd nie naruszył również art. 272 par. 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że "Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie". Sąd nie mógł naruszyć tego przepisu w sposób wskazany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej gdyż podstawę do jego orzekania stanowią w zasadzie przepisy p.p.s.a., które określają sposób rozstrzygnięcia sprawy /w tym wypadku art. 151 p.p.s.a./, a te nie były przedmiotem wskazanego przez skarżącą orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Przepisy prawa materialnego na podstawie, których wydano zaskarżoną decyzję, które zresztą również nie były oceniane w tym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na co trafnie zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stanowiły podstawy orzeczenia sądu administracyjnego. Na marginesie można dodać, że par. 54 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym /Dz.U. nr 156 poz. 1024/, który znalazł zastosowanie w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją, która była przedmiotem oceny w wyroku WSA z dnia 7 grudnia 2004 r. był przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego pod kątem jego zgodności z Konstytucją. Wyrokiem z dnia 16 czerwca 1998 r. U 9/97 /OTK 1998 nr 4 poz. 51/ Trybunał stwierdził, że przepis ten nie jest niezgodny z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP. Orzeczenie to w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczne.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Podstawę określenia wysokości opłaty za czynności radcy prawnego ustanowionego w ramach prawa pomocy stanowi par. 15 i 16 oraz par. 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1349 ze zm./.