Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 576/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 10 ust.1, art. 45 ust.1, art. 175 ust.1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 12 ust. 1 pkt 2, art. 12 ust. 2 pkt 1, pkt 2 i pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1268
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Protokolant Marta Gajowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty K. z dnia [...], nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz skarżącego T. P. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez T. P., reprezentowanego przez pełnomocnika - adwokata M. P., jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...] nr [...], w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wyrokiem z dnia [...] sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w K. [...] Wydział Karny uznał T. P. (dalej jako skarżący) za winnego popełnienia czynu polegającego na kierowaniu motocyklem znajdując się w stanie nietrzeźwości, tj. o przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. i na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzeczono wobec skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, tj. motocykli i motorowerów na okres czterech lat, zaliczając na podstawie art. 63 § 4 k.k., okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 7 sierpnia 2020 r. do dnia 29 października 2020 r. Powyższy wyrok uprawomocnił się 6 listopada 2020 r.

Starosta K., zawiadomiony o treści tego wyroku po jego uprawomocnieniu się, wszczął postępowanie administracyjne i skierował T. P. na badanie lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, na badanie psychologiczne w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami oraz na kurs reedukacyjny w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii.

Decyzje w tym przedmiocie wydano w dniu [...] i zostały one wykonane przez skarżącego pomiędzy 18 grudnia 2020 r. a 29 stycznia 2021 r.

Następnie, wnioskiem z dnia 29 stycznia 2021 r. skarżący wystąpił do Starosty K. o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii B.

Pismem z dnia 1 lutego 2021 r. Starosta K. zwrócił się do Sądu Rejonowego w K. [...] Wydział Karny o wskazanie kategorii prawa jazdy, na które obowiązuje zakaz. Wskazał, że skarżący posiada prawo jazdy kategorii B, które zostało zatrzymane postanowieniem Prokuratury Rejonowej w K. z dnia [...]., sygn. akt [...], za kierowanie motocyklem w stanie nietrzeźwości. Skarżący kierował motocyklem o pojemności 124,8 cm3 i mocy 8,7 kW, natomiast uprawnienie do kierowania motocyklem mieści się w kategorii B, która uprawnia do kierowania motocyklem o pojemności skokowej silnika nieprzekraczającej 125 cm3 i mocy nieprzekraczającej 11kW.

Udzielając odpowiedzi na powyższe pismo, Sąd Rejonowy w K. podał, iż konieczność wskazania kategorii prawa jazdy, na które obowiązuje zakaz nie jest określona normatywnie. Oba określania pojazdów występują w ustawie Prawo o ruchu drogowym, a ograniczenie prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, zgodnie z art. 42 § 2 k.k., może być dokonana przez wymiennie rodzaju, czy rodzajów pojazdów objętych zakazem. Ukształtowanie zakresu zakazu może zatem nastąpić przez węższe lub szersze wyróżnienie określonego rodzaju pojazdów, jak w zapadłym orzeczeniu, które należy wykonać w orzeczonym zakresie.

Z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania T. P., Starosta K., przy piśmie z dnia 23 marca 2021 r., przekazał wniosek skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii B wraz z aktami sprawy, Staroście K., jako organowi właściwemu.

Następnie, decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta K., działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1268, z późn. zm. - zwanej dalej u.k.p.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 - zwanej dalej k.p.a.), odmówił T. P. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. Dokonując oceny zasadności złożonego wniosku organ pierwszej instancji wskazał na treść art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., zgodnie z którym prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w okresie obowiązywania tego zakazu. Podkreślił, że rozwinięcie powyższego zakazu stanowi art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., zgodnie z którym określony w art. 12 ust. 1 pkt 2 zakaz wydania prawa jazdy osobie, w stosunku do której orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie jego obowiązywania - stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kat. B1 lub B w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A. Uwzględniając powyższe, organ stwierdził, że brak jest podstaw prawnych do dokonania zwrotu wnioskowanego prawa jazdy albowiem w dacie rozpoznania wniosku obowiązuje względem skarżącego prawomocny wyrok orzekający o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych - motocykli i motorowerów, stąd wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kategorii B wypełnia dyspozycję przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p.

Od powyższej decyzji T. P., reprezentowany przez pełnomocnika adwokata M. P., złożył odwołanie, nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem. W odwołaniu wskazał, że organ pierwszej instancji naruszył przepisy prawa i dokonał ich nieprawidłowej wykładni uznając, że w przypadku skarżącego nie powinno się odmawiać zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, przy czym zarzucił organowi pierwszej instancji niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy i prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa poprzez wydanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium, odwołując się do treści art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., stwierdziło, że orzeczony wobec T. P. prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K. [...] Wydział Karny z dnia [...], sygn. akt [...], zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, tj. motocykli i motorowerów na okres 4 lat, nie uprawniał organu pierwszej instancji do zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, a to z uwagi na treść art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., który ma charakter obligatoryjny. Nie zmienia tego również okoliczność, że zatrzymanie prawa jazdy skarżącemu dotyczyło kategorii B, a sądowy zakaz prowadzenia pojazdów odnosił się do motocykli i motorowerów, co wynika wprost z treści art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. W ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji dokonał prawidłowej analizy stanu faktycznego i nie mógł odstąpić od zastosowania przepisów nawet, jeśli w ocenie skarżącego są one niesłuszne i krzywdzące. Organ pierwszej instancji nie był również władny oceniać konstytucyjności przepisów prawa, albowiem dopóki one obowiązują organ zobligowany jest do ich stosowania. Równocześnie Kolegium nie zgodziło się ze skarżącym, że art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w związku z art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. ze względu na swoją treść zmierzają do "podwójnego" karania tego samego zachowania. Podkreśliło, że z uwagi na istotę ww. przepisów, a także ich umiejscowienie w systemie prawnym nie należy ich traktować w kategorii sankcji karnych. Przepisy te mają znaczenie zabezpieczające i zmierzają do czasowego niedopuszczania do ruchu drogowego osób, w przypadku których ze względu na ich dotychczasowe zachowanie istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo spowodowania zagrożenia dla innych jego uczestników, a nie samą w sobie dolegliwość dla strony. W odniesieniu do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji, zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a., rozważył okoliczności sprawy w całokształcie i właściwie się do nich odniósł. Nie naruszył również zasady zaufania do władzy publicznej i prowadził postępowanie zgodnie z zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Natomiast w odwołaniu nie wskazano, na jakiej podstawie uznano, że organ pierwszej instancji odstąpił od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Odnosząc się z kolei do wniosku o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, Kolegium stwierdziło, że w postępowaniu odwoławczym strona nie wykazała poniesienia kosztów, o których mowa w art. 263 i art. 56 k.p.a., stąd brak jest podstaw do orzekania o ich zwrocie.

W skardze na powyższą decyzję pełnomocniczka skarżącego zarzuciła zaskarżonej decyzji:

1) błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., polegające na odmowie zwrotu prawa jazdy kategorii B pomimo prawomocnego wyroku sądu karnego, na mocy którego skarżący nie został pobawiony prawa jazdy, lecz Sąd Rejonowy w K. [...] Wydział Karny wyrokiem z dnia [...], w sprawie o sygn. akt [...], na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w postaci motocykli i motorowerów na okres 4 lat;

2) naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. przez wydanie decyzji podważającej zaufanie do organów państwowych, polegające na odmowie zwrotu prawa jazdy pomimo wykazania niekonstytucyjności przepisu art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. wskazanej w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Po 1034/16, stwierdzającego, że powołane przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 25 października 2014 r. naruszają w sposób oczywisty art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP i uchylającego decyzję odmawiającą zwrotu prawa jazdy w sytuacji analogicznej jak sytuacja skarżącego oraz przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania z równoczesnym zobowiązaniem organu I instancji do pominięcia niekonstytucyjnego przepisu podczas konstruowania podstawy prawnej.

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocniczka skarżącego domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji i zobowiązania organu pierwszej instancji do zwrotu prawa jazdy oraz zasądzenia od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniosła, że wbrew twierdzeniu organów, zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A nie pozbawia prawa do uzyskania kategorii prawa jazdy B lub B1. W jej ocenie, stanowiące materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. są niezgodne z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim pozbawiają osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania konkretnymi rodzajami pojazdów prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Podniosła też, iż w pełni podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, zgodnie z którą wyrok sądu orzekający zakaz prowadzenia pojazdów nie podlega wykładni rozszerzającej. Natomiast w czasie obowiązywania środka karnego polegającego na zakazie prowadzenia pojazdów określonej kategorii, można korzystać z posiadanych wcześniej uprawnień innej kategorii lub ubiegać się o prawo jazdy innej kategorii. W dalszych motywach pełnomocniczka wskazała, że przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. jakkolwiek wprost stanowią jedynie o odmowie wydania (zwrotu) danej osobie dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami, dla kierowania którymi wymagana jest określona kategoria prawa jazdy, faktycznie ustanawiają swoistą sankcję administracyjną, polegającą na uniemożliwieniu osobie, co do której sąd powszechny orzekł zakaz kierowania pojazdami mechanicznymi określonego rodzaju, kierowania w ruchu na drogach publicznych oraz położonych w strefach zamieszkania i w strefach ruchu także pojazdami mechanicznymi innymi niż te, które objęte były orzeczonym przez sąd środkiem karnym, a de facto wszelkimi pojazdami mechanicznymi za wyjątkiem tych, dla których wymagana jest kategoria prawa jazdy T. Przepisy zawarte w art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. mają zatem zdecydowanie inny charakter od regulacji zawartej w art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., do której się odwołują, albowiem ten ostatni przepis nie wprowadza dla adresata tej normy jakichkolwiek dodatkowych dolegliwości, a jedynie stanowi o sposobie wykonania na gruncie przepisów prawa administracyjnego prawomocnego orzeczenia sądu karnego w zakresie wymierzonego środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Ustanowienie sankcji, o jakiej mowa w art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. w stosunku do osoby, która posiadała uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy określonych kategorii i w stosunku do której - tak jak w niniejszej sprawie - orzeczony został zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, mieszczący się jedynie częściowo w zakresie tychże kategorii i wprowadzenie w trybie administracyjnym swego rodzaju zakazu prowadzenia pojazdów obejmujących całościowo te kategorie - niewątpliwie narusza wskazane wyżej regulacje konstytucyjne. W szczególności narusza zasadę zakazu ponownego karania za to samo zdarzenie (ne bis in idem). Podwójne (wielokrotne) karanie tej samej osoby za ten sam czyn stanowi również naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na niepodporządkowanie się przez obywatela obowiązkowi prawnemu. Zgodnie z art. 4 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 22 listopada 1984 r., nikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu przed sądem tego samego państwa za przestępstwo, za które został uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem lub uniewinniony zgodnie z ustawą i zasadami postępowania karnego tego państwa. Podobne regulacje ustanawia art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP- Dz. U. z 1977 r. poz. 137), zgodnie z którym "nikt nie może być ponownie ścigany lub karany za przestępstwo, za które już raz został prawomocnie skazany lub uniewinniony zgodnie z ustawą i procedurą karną danego kraju". W konsekwencji, zarówno oparte na Konstytucji orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, jak i obowiązujące Polskę ww. akty prawa międzynarodowego przyjmują szerokie rozumienie zasady ne bis in idem - przy czym specyfika konstrukcji art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. sprowadza się do ustanowienia sankcji administracyjnej w postaci zakazu wydania bądź zwrotu dokumentu potwierdzającego uprawnienie w zakresie kierowania pojazdami określonych kategorii i co za tym idzie zakazu legalnego kierowania tymi pojazdami po drogach publicznych oraz położonych w strefach zamieszkania i w strefach ruchu - jednakże nie z tytułu zaistnienia określonego zdarzenia, czy też dopuszczenia się przez obywatela określonego w nim naruszenia prawa materialnego - lecz tylko i wyłącznie z uwagi na wydanie przez sąd powszechny orzeczenia obejmującego wymierzenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju. Zauważyła też pełnomocniczka, że środek karny zakazu prowadzenia pojazdów może być orzekany przez sądy powszechne na podstawie przepisów Kodeksu karnego (art. 42 k.k.), bądź Kodeksu wykroczeń (art. 29 k.w.) i w zależności od rodzaju popełnionego przez sprawcę czynu zabronionego pod groźbą kary jego orzeczenie może mieć charakter obligatoryjny (art. 42 § 1a, 2, 3 i 4 kk, art. 87 § 3 k.w.), lub fakultatywny (art. 42 § 1 k.k., art. 87 § 4 k.w.), przy czym może on obejmować zarówno zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, jak i pojazdów określonego rodzaju. Powyższe oznacza, że czyn obywatela wypełniający znamiona odpowiedniego przestępstwa lub wykroczenia podlega każdorazowo ocenie sądu powszechnego zarówno pod kątem tego, czy zachodzą przesłanki obligatoryjnego bądź fakultatywnego orzeczenia środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, jak i niezbędnego i ocenianego w połączeniu z pozostałymi orzekanymi przez sąd karami i środkami karnymi zakresu przedmiotowego i czasowo orzekanego zakazu. Dlatego wprowadzenie w art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. zasad dotyczących odmowy zwrotu (wydania) dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, a sprowadzających się do obligatoryjnego rozszerzenia zakresu dolegliwości poza granice określone prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego – zdaniem pełnomocniczki narusza zasadę zakazującą ponownego karania obywatela za ten sam czyn, za jaki wymierzona mu została już uprzednio kara przez sąd powszechny. W przedmiotowej sprawie wobec skarżącego orzeczono - za popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. - m.in. środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w postaci motocykli i motorowerów na okres czterech lat. Następnie w trybie sankcji administracyjnej, wymierzonej na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p., odmówiono skarżącemu zwrotu prawa jazdy kat. B. Zakres przedmiotowy orzeczonej w trybie administracyjnym odmowy zwrotu prawa jazdy jest zatem szerszy niż środek karny określony w wyroku skazującym.

Ponadto przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. narusza również zasadę prawidłowej legislacji i skutkuje ustanowieniem przepisów pozostających we wzajemnej sprzeczności i mogących wprowadzać obywateli w błąd co do ich sytuacji prawnej. Jak zauważyła, zarówno w art. 42 k.k., jak i w art. 29 k.w. prawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy w konkretnym stanie faktycznym należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, czy też z uwagi na ważkie - stwierdzone w konkretnej sprawie - okoliczności ograniczyć zakres tego zakazu. Sądy powszechne z takiej możliwości korzystają, wskazując, że z uwagi na ratio legis przepisu art. 42 § 2 k.k., w powiązaniu z okolicznościami sprawy, nie w każdej sprawie jest konieczne orzekanie zakazu w pełnym zakresie. Z taką konstrukcją uprawnień sądu współgra zakres uprawnień oskarżonego, który już po zapadnięciu wyroku w jego sprawie ocenia czy z wyrokiem tym - rozpatrywanym w jego całokształcie - się zgadza, czy też zamierza wywieść od niego apelację. Na te decyzje procesowe oskarżonego obywatela niewątpliwy wpływ ma zaś realna dolegliwość wymierzanej mu kary i środków karnych, w tym zarówno okres, jak i zakres orzekanego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, a przede wszystkim to czy jest to zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, czy też pojazdów określonego rodzaju. W sprawie skarżącego sąd karny zaaprobował wymierzenie mu środka karnego w wymiarze czterech lat zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w postaci motocykli i motorowerów. Natomiast nałożona na skarżącego sankcja administracyjna jest bardziej dolegliwa od sankcji karnej wymierzonej przez sąd powszechny. Regulacja zawarta w art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. narusza zatem także art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 oraz art. 175 ust. 1 Konstytucji RP. W art. 42 k.k. ustawodawca pozostawił orzekającemu w sprawie sądowi powszechnemu rozstrzygnięcie co do rodzaju (zakresu) pojazdów mechanicznych, których ma dotyczyć orzeczony zakaz prowadzenia. To zatem w sprawie karnej sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim wymiarze należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych i miarkuje zakres zastosowanego zakazu. W szczególności sądy powszechne badają motywację sprawcy, która towarzyszyła popełnieniu czynu zabronionego, za który można orzec zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, w tym badają, czym kierował się sprawca i czy w związku z całokształtem okoliczności istnieje prawdopodobieństwo, że podobnego zachowania oskarżony mógłby się dopuścić, prowadząc inny - niż tenże pojazd. Badanie to odbywa się w ramach kształtowania represji karnej z punktu widzenia prewencji szczególnej i ogólnej. Ukształtowane w ten sposób w wyroku środki karne uwzględniają obowiązek sądu karnego do wydania takiego orzeczenia, aby zapewniało w maksymalny możliwy sposób bezpieczeństwo ruchu drogowego. Natomiast wprowadzenie przez prawodawcę w art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. obligatoryjnego i nieprzewidującego jakichkolwiek wyjątków zakazu zwracania osobom, wobec których orzeczono środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, dokumentów potwierdzających posiadanie przez nich uprawnienia do kierowania innymi pojazdami, stanowi oczywiste naruszenie zasady podziału i równowagi władz, w tym władzy ustawodawczej i sądowniczej. Przyjęte w powołanym przepisie rozwiązanie godzi w autonomię sądu karnego w zakresie kształtowania represji karnej, tym bardziej, że kwestionowany przepis nie odnosi się do czynu kierującego, ale do wydanego wobec niego wyroku skazującego. W tym więc zakresie ustawa o kierujących pojazdami w sposób automatyczny rozszerza miarkowaną przez sąd powszechny represję karną. Poprzez wprowadzenie regulacji zawartej w art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p., ustawodawca dał wyraz braku zaufania do trafności orzeczeń podejmowanych przez sądy powszechne na podstawie art. 42 k.k. - przy czym uczynił to nie poprzez wprowadzenie odpowiednich zmian w prawie karnym materialnym polegających np. na wyłączeniu możliwości orzekania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju, lecz poprzez wprowadzenie odrębnej regulacji administracyjnoprawnej, de facto niweczącej treść orzeczenia wypracowanego przez sąd powszechny. W ten również sposób prawodawca naruszył wyrażoną w art. 10 ust. 1 Konstytucji RP zasadę podziału i równowagi władzy ustawodawczej i władzy sądowniczej, przyznając pierwszej z nich niczym nieuzasadnioną preferencję w rozstrzyganiu indywidualnych spraw konkretnych osób kosztem władzy sądowniczej. Powyższe stanowiło jednocześnie naruszenie wyrażonej w art. 175 ust. 1 Konstytucji RP zasady, iż to sądy sprawują wymiar sprawiedliwości, albowiem skutkowało oderwaniem dolegliwości faktycznie ponoszonych przez sprawcę czynu zabronionego od treści orzeczenia wydanego w jego sprawie przez sąd.

Reasumując, za sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego pełnomocniczka skarżącego uznała takie stanowienie prawa, gdy ustawodawca z jednej strony w przepisach Kodeksu karnego wprost wskazuje, że dolegliwość środka karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych może być ograniczona do pojazdów określonego rodzaju, a z drugiej w przepisach prawa administracyjnego wprowadza obligatoryjne i niedopuszczające jakichkolwiek wyjątków pozbawianie faktycznych uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi na drogach publicznych i położonych w strefach zamieszkania oraz w strefach ruchu. Poprzez takie stanowienie prawa ustawodawca pozbawia obywateli możliwości podejmowania przemyślanych, racjonalnych decyzji procesowych, mających wpływ na ich sytuację prawną. Ponadto art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. w odniesieniu do osób ubiegających się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kategorii uprzednio posiadanych, a nieobjętych orzeczonym środkiem karnym zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, czyni iluzorycznym prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji), albowiem z jednej strony faktycznie mechanicznie i bezrefleksyjnie zaostrza dolegliwość środka karnego wymierzanego przez sąd powszechny, a jednocześnie wyłącza to zaostrzenie spod jakiejkolwiek realnej kontroli sądowej, w tym kontroli sądu administracyjnego w zakresie proporcjonalności obostrzenia i co za tym idzie sprawiedliwości rozstrzygnięcia.

Powyższe uzasadnia stwierdzenie, że regulacje zawarte w art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. w zakresie, w jakim uniemożliwiają zwrócenie kierującemu prawa jazdy dotyczącego uprawnień do kierowania pojazdami, których nie objął środek karny orzeczony wobec tego kierującego przez sąd powszechny naruszają art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP i jako takie nie powinny być stosowane przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego o zwrot prawa jazdy kat. B.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., podtrzymując swoje stanowisko w sprawie, wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala zgodnie z art. 151 P.p.s.a.

Sposób rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny regulują dwa przepisy: art. 134 oraz art. 135 P.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w sprawie zastosowania. Przy czym, przeprowadzając kontrolę, sąd bierze pod uwagę stan faktyczny oraz stan prawny istniejący w momencie podejmowania przez organ administracji kontrolowanego aktu administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 135 P.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki (w odniesieniu do decyzji sankcję wzruszalności lub sankcję nieważności) w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kontrola przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych kryteriów, daje podstawę do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była możliwość zwrotu skarżącemu dokumentu prawa jazdy kategorii B w sytuacji, gdy prawomocnym wyrokiem sądu karnego orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia jedynie motocykli i motorowerów.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, nadal zwanej u.k.p., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2014 r., poz. 970), obowiązującym od dnia 25 października 2014 r.

Dalej zauważyć należy, iż stan faktyczny sprawy ustalony został przez organy administracji prawidłowo i jest niekwestionowany przez skarżącą. Jednocześnie także wykładnia językowa zastosowanych przez orzekające w sprawie organy przepisów art. 12 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 u.k.p.nie budzi wątpliwości.

W szczególności zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., prawo jazdy nie może być wydane bądź zwrócone osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p. wskazuje, że nie można wydać ani zwrócić prawa jazdy, ani przywrócić uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, zaś art. 12 ust. 2 pkt 3 u.k.p., że nie można wydać ani zwrócić prawa jazdy, ani przywrócić uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.

Mimo to Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji winny być uchylone, albowiem stanowiące materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 25 października 2014 r., a ustalonym ustawą z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami są ewidentnie niezgodne z Konstytucją RP w zakresie, w jakim pozbawiają osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.

Zauważyć w tym miejscu trzeba, że zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś w zgodnie z ust. 2 tego samego artykułu przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Z powyższego przepisu wynika ustrojowa zasada bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, która upoważnia sąd administracyjny do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w oczywistej sprzeczności z Konstytucją. Inaczej rzecz ujmując, jeżeli nie budzi wątpliwości brak zgodności określonych przepisów ustawy z Konstytucją, a niezgodność w omawianej materii ma charakter oczywisty, zachodzi podstawa do odmowy zastosowania przez Sąd w rozpatrywanej sprawie przepisów ustawy, bez potrzeby przedstawiania Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w tym zakresie. Z koniecznością odwołania się wprost do przepisów Konstytucji mamy do czynienia w niniejszej sprawie, albowiem art. 12 ust. 2 pkt 3 i 4 w brzmieniu ukształtowanym ustawą nowelizującą z dnia z dnia 26 czerwca 2014 r. w zakresie, w jakim pozbawia on osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest oczywiście niezgodny z przepisami art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Kompetencje starosty określone w przepisach u.k.p. sprowadzają się w istocie do czynności wykonawczych względem prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego. W ramach czynności wykonawczych organ administracji publicznej nie może dokonywać w istocie wykładni rozszerzającej prawomocnego orzeczenia sądu. Przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. może być wykonywany wyłącznie w zakresie obowiązującego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, orzeczonego prawomocnym wyrokiem. W niniejszej sprawie zakaz ten został orzeczony przez sąd karny w sposób bardzo precyzyjny i ograniczony jedynie do ściśle określonego rodzaju pojazdów mechanicznych typu motocykle i motorowery, który wprawdzie mieści się w kategorii prawa jazdy AM i B1, objętych przepisami ust. 2 pkt 1 i 2 omawianego przepisu, ale orzeczony zakaz prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego nie obejmował wymienionych kategorii prawa jazdy, tylko określone typy pojazdów mechanicznych. Uprawnienia w zakresie prawa jazdy wydawane są w określonych kategoriach, obejmujące określone co do rodzaju pojazdy, i tak są skonstruowane dokumenty potwierdzające prawo jazdy, co nie oznacza, że w przypadku orzeczenia zakazu sądowego na konkretny rodzaj pojazdu niemożliwe było określanie w ustawie, że zwrot prawa jazdy następuje z wyłączeniem uprawnienia na rodzaj pojazdu określony zakazem, orzeczonym prawomocnym wyrokiem sądu. Całkowite pozbawianie kierowcy uprawnień w zakresie prawa jazdy przez organ administracji, działający jako organ wykonawczy orzeczenia sądu karnego, w szerszym zakresie niż to orzekł sąd karny poprzez konkretny zakaz prowadzenia ściśle określonych pojazdów pozostawałoby w sprzeczności z zasadami konstytucyjnymi wyrażonymi w przepisach art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP (zob.: wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2021 roku, sygn. akt II GSK 264/21, CBOSA). Niewątpliwie wprowadzona omawianymi przepisami art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. zasada dotycząca odmowy zwrotu dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, a sprowadzająca się do obligatoryjnego rozszerzenia zakresu dolegliwości poza granice określone prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego narusza zasadę zakazującą ponownego karania obywatela za ten sam czyn, za jaki wymierzona mu została już uprzednio kara przez sąd powszechny (to jest zasadę ne bis in idem).

W tej sytuacji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a P.p.s.a., o czym orzekł w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania obejmujących wpis od skargi Sąd orzekł w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.