Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1908/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 i art. 77  w zw. z art. 80 w zw. z art. 10
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Mirosław Trzecki Protokolant Krystian Szpotański po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2018 r. sygn. akt VI SA/Wa 542/18 w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) nr (...) w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz K. W. 1257 (tysiąc dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej także: sąd I instancji, WSA) wyrokiem z 3 lipca 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 542/18, oddalił skargę K. W. (dalej także: skarżący) na decyzję Ministra Sprawiedliwości (dalej także: Minister, organ) z (...) stycznia 2018 r., nr (...), w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów adwokackich.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi K. W. na listę aplikantów adwokackich prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w W., dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w W. (dalej także: ORA) z (...) listopada 2017 r.

W uzasadnieniu decyzji Minister wyjaśnił, że skarżący na mocy uchwały nr (...) z (...) października 2017 r. uzyskał pozytywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, a następnie uchwałą z (...) listopada 2017 r. ORA wpisała skarżącego na listę aplikantów adwokackich Izby. Powyższa uchwała wraz z aktami osobowymi skarżącego, wpłynęła do Ministra w dniu (...) listopada 2017 r. Z oświadczenia skarżącego dołączonego do akt osobowych wynikało, że wobec niego toczy się postępowanie karne. Minister zwrócił do ORA nadesłane dokumenty w celu uzupełnienia akt o dokumentację wyjaśniającą okoliczności prowadzonego postępowania karnego, w szczególności o informację o stanie postępowania, w tym kwalifikację prawną zarzucanego czynu wraz ze wskazaniem sygnatury, pod którą prowadzone jest postępowanie karne oraz o dokumentację związaną z wniesionym przez skarżącego subsydiarnym aktem oskarżenia, w szczególności o stanie sprawy wraz ze wskazaniem sygnatury sprawy, a także o wyciąg z protokołu z posiedzenia ORA z dnia (...) listopada 2017 r., na którym podjęta została uchwała o wpisie zainteresowanego na listę aplikantów adwokackich. Powyższa uchwała ORA wraz z aktami osobowymi, po uzupełnieniu dokumentacji, wpłynęła do Ministra w dniu (...) grudnia 2017 r.

Minister stwierdził, że przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie toczy się postępowanie karne, w którym skarżący jest oskarżony o to, że słowami powszechnie uważanymi za obelżywe i wulgarne znieważył umundurowanych funkcjonariuszy Policji podczas i w związku z pełnieniem przez nich obowiązków służbowych, tj. o czyn z art. 226 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (dalej: k.k.) oraz o to, że naruszył nietykalność cielesną umundurowanego funkcjonariusza Policji w ten sposób, że szarpał go za mundur podczas pełnienia przez niego obowiązków służbowych, tj. o czyn z art. 222 § 1 k.k.

Wobec powyższego Minister ustalił, że skarżący spełnia przesłanki określone w art. 65 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2368 ze zm.; dalej: p.a.), jednakże nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 65 pkt 1 p.a. W ocenie Ministra, Okręgowa Rada Adwokacka w W., podejmując decyzję o wpisie skarżącego na listę aplikantów adwokackich - posiadając wiedzę o toczącym się postępowaniu - nie wzięła pod uwagę wszystkich przesłanek warunkujących możliwość wpisu na listę aplikantów.

Minister podniósł, że wniesienie aktu oskarżenia przeciwko K. W. jest skutkiem i wynikiem zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego uprawniającego do przyjęcia uzasadnionej tezy co do możliwości popełnienia przez niego przestępstwa - w tym przypadku umyślnego przestępstwa publicznoskargowego ściganego z urzędu zagrożonego karą pozbawienia wolności do lat 3. Do akt osobowych K. W. złożył oświadczenie, w którym wskazał, że jego pełnomocnik złożył do Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy subsydiarny akt oskarżenia przeciwko funkcjonariuszowi Policji o czyn z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Zarówno publicznoskargowy akt oskarżenia, jak i subsydiarny akt oskarżenia dotyczą tej samej spornej interwencji funkcjonariusza Policji i są bezpośrednio związane z jej skutkami. Zdaniem Ministra wpływ na ocenę postawy moralnej skarżącego w powyższej sprawie ma fakt prowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego.

Powyższą decyzję Ministra, skarżący zaskarżył do sądu I instancji, który stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia. WSA nie dopatrzył się w działaniu organu nieprawidłowości zarówno gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona argumentacja jest wyczerpująca. Sąd I instancji stwierdził, że podstawą materialnoprawną kwestionowanej decyzji jest art. 65 pkt 1 w związku z art. 75 ust. 2 p.a., zgodnie z którymi na listę aplikantów adwokackich może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. WSA stwierdził, że zwroty zawarte w omawianym przepisie, takie jak "nieskazitelny charakter" czy "rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu" należą do pojęć nieostrych i w istocie nie mogą być zdefiniowane w sposób jednoznaczny i abstrakcyjny. Odwołując się do przyjmowanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego znaczenia tych pojęć, WSA uznał, że dokonana tej sprawie ocena przez Ministra braku spełnienia tych cech przez skarżącego była prawidłowa.

Sąd I instancji nie podzielił także zarzutu naruszenia art. 69a ust. 1 w związku z art. 69a ust. 2 p.a., poprzez podpisanie przez organ sprzeciwu wobec wpisu skarżącego na listę radców prawnych dokonanego uchwałą ORA z dnia (...) listopada 2017 r. po upływie 30-dniowego terminu od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata w sytuacji, gdy brak było podstaw prawnych do przyjęcia, iż wniosek o wpis nie zawierał wszystkich wymaganych informacji lub dokumentów, a w konsekwencji brak było podstaw prawnych do wydłużenia tego terminu. WSA stwierdził, że wpis uważa się za dokonany, jeżeli Minister nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały z aktami osobowymi kandydata. Jeżeli zawarty w aktach osobowych wniosek o wpis nie zawiera wszystkich wymaganych informacji lub dokumentów, Minister zwraca uchwałę wraz z aktami osobowymi kandydata do właściwej rady okręgowej w celu uzupełnienia - wówczas bieg tego terminu liczy się od dnia ponownego doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi.

Sąd I instancji za nieprawidłowe uznał wywodzenie przez skarżącego z treści tego przepisu zakazu "wyjścia" poza materiały przedstawione, ewentualnie uzupełnione przez organ, który dokonał wpisu.

Sąd I instancji oddalił także wniosek skarżącego o przeprowadzenie wymienionych w skardze dowodów wskazując, że sąd administracyjny, co do zasady, nie przeprowadza postępowania dowodowego, ponieważ kontrolę legalności decyzji administracyjnej opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżone rozstrzygnięcie. Wyjątek od tej zasady zawiera art. 106 § 3 p.p.s.a., jednakże nie służy on do zwalczania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza. W ocenie WSA przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości.

Pismem z (...) sierpnia 2018 r., skarżący zaskarżył w całości powyższy wyrok sądu I instancji, któremu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. 2022r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.) zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

1. art. 1 § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. wskutek zaniechania dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rzetelnej i pełnej kontroli zgodności z prawem decyzji Ministra Sprawiedliwości, co skutkowało nieuwzględnieniem skargi K. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z (...) stycznia 2018 r. pomimo ujawnienia rażącego naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji, a mianowicie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. poprzez zaniechanie przez Ministra Sprawiedliwości zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w szczególności dotyczącego dotychczasowego trybu życia, zachowania i prezentowanej postawy przez K. W. i uniemożliwienie K. W. złożenie stosownych wniosków dowodowych i oświadczeń na etapie postępowania prowadzonego przez Ministra Sprawiedliwości, a tym samym pominięcie istotnych okoliczności związanych z dotychczasowym sposobem życia prywatnego i zawodowego K. W., w tym opinii i szacunku, którym cieszy się w środowisku akademickim oraz środowisku pracy, a nadto nieprawidłowe rozważenie okoliczności dotyczących prowadzonego przeciwko niemu postępowania karnego przy jednoczesnym nieuwzględnieniu okoliczności prowadzonego postępowania karnego dot. tego samego zdarzenia, w której K. W. przysługiwał status pokrzywdzonego, a nadto prezentowanej przez K. W. postawy przejawiającej się w ujawnieniu ORA w W. faktu prowadzenia postępowania karnego, podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał wątpliwości, iż dla oceny spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 65 pkt 1 p.a. konieczne jest uwzględnienie postawy kandydata na aplikanta adwokackiego w dłuższym okresie czasu, albowiem jak stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku "o posiadaniu ww. przymiotów (uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna) może świadczyć postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej również w dłuższym okresie czasu i do oceny tej są uprawnione organy właściwe w sprawie"; (zob. uzasadnienie wyroku z dn. 03.07.2018 str. 9);

2. art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niezasadne i nieuargumentowane oddalenie wniosków dowodowych i nieprzeprowadzenie dowodów z dokumentów, tj. opinii prof. dr hab. H. I. Uniwersytet (...), Dyrektora (...); opinii Marszałka Województwa M.; artykułu autorstwa K. W. i M. W.; zaproszenia K. Programu dot. współpracy regionów, podczas gdy ww. dowody z dokumentów zostały powołane w celu wykazania istnienia istotnych okoliczności o kluczowym znaczeniu dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a to wykazania, iż K. W. posiada cechy osobowościowe i intelektualne wymagane dla prawidłowego wypełniania obowiązków aplikanta adwokackiego i których przeprowadzenie w toku postępowania przed WSA w Warszawie było dopuszczalne i bezwzględnie konieczne dla dokonania prawidłowej oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości z uwagi na skierowany przeciwko decyzji Ministra Sprawiedliwości zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a poprzez w szczególności nieprzeprowadzenie pełnego i wszechstronnego postępowania dowodowego przez organ administracji i zaniechanie uwzględnienia przy ocenie spełnienia przesłanek z art. 65 pkt 1 p.a. dotychczasowego sposobu życia i prezentowanej przez K. W. postawy w dłuższym okresie czasu:

3. art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie wadliwej kontroli legalności decyzji Ministra Sprawiedliwości z (...) stycznia 2018 r. i jej nieuchylenie pomimo naruszenia przepisów prawa materialnego przez organ administracji - które to naruszenie zostało zaakceptowane i powielone przez WSA w Warszawie - poprzez dokonanie błędnej wykładni:

a) art. 65 pkt 1 p.a. polegającej na przyjęciu, że okoliczność wszczęcia i prowadzenia postępowania karnego przeciwko kandydatowi - które następnie zostało bezwarunkowo umorzone - stanowi samą w sobie, w każdym przypadku okoliczność tego rodzaju, że kandydat na aplikanta adwokackiego nie posiada cech nieskazitelnego charakteru i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu aplikanta adwokackiego, podczas gdy, na ocenę nieskazitelności charakteru składa się szereg czynników i przymiotów osobistych, takich jak uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czynny, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem i zachowanie kandydata na aplikanta adwokackiego w dłuższym okresie czasu, które to czynniki i przymioty mają charakter równoważny a w konsekwencji dawanie rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego jest wypadkową wszystkich wyżej wymienionych cech i dotychczasowego trybu żyda i zachowania kandydata na aplikanta adwokackiego;

b) art. 69 ust. 2 i art. 69a ust. 1 p.a. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że art. 69 ust. 2 p.a. upoważnia Ministra Sprawiedliwości do żądania uzupełnienia akt o jakiekolwiek dodatkowe informacje lub dokumenty, wedle uznania Ministra Sprawiedliwości, podczas gdy zgodnie z literalną wykładnią przepisu art. 69 ust. 2 p.a. skorzystanie przez Ministra Sprawiedliwości z uprawnienia, o którym mowa w ww. przepisie dotyczy tylko i wyłącznie sytuacji gdy akta przekazane przez Okręgową Radę Adwokacką zawierają braki w zakresie dokumentów i informacji, które były wymagane przy złożeniu wniosku o dokonanie wpisu na listę aplikantów adwokackich, a które zostały określone przez Okręgową Radę Adwokacką i były wystarczające i kompletne do dokonania oceny spełnienia przez kandydata przesłanek o których mowa w art. 65 p.a., albowiem uregulowane w ustawie prawo o adwokaturze uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do wkroczenia w konstytucyjne kompetencje organów samorządu zawodowego do sprawowania pieczy nad wykonywaniem zawodu nie może być interpretowane rozszerzająco, w tym przez umożliwienie Ministrowi nieuzasadnionego wydłużania terminu określonego w art. 69a ust. 1 p.a., co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, iż sprzeciw Ministra Sprawiedliwości wyrażony decyzją z dnia (...) stycznia 2018 r. został wydany z zachowaniem terminu materialnoprawnego do jego wyrażenia, podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny zobligowany był do uchylenia decyzji Ministra Sprawiedliwości z dn. (...) stycznia 2018 r. jako wydanej z uchybieniem terminu z art. 69a ust. 1 p.a.

Skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dn. (...) stycznia 2018 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenia kosztów postępowania za obie instancje i rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Nadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów z dokumentów: opinii prof. dr hab. H. I. oraz opinii Marszałka Województwa M. na okoliczność i w celu wykazania, iż skarżący posiada wszelkie cechy osobowościowe i intelektualne wymagane dla prawidłowego wypełniania obowiązków aplikanta adwokackiego, a jego cechy charakteru i dotychczasowa postawa wskazują, iż daje on rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków, a to wykazania, iż skarżący spełnia wymogi przewidziane przepisem art. 65 pkt 1 p.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżący przedstawił argumenty na poparcie zarzutów zawartych w petitum.

Pismem z (...) września 2018 r. organ odpowiedział na skargę kasacyjną wnosząc o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Pismem z (...) kwietnia 2022 r. skarżący przesłał replikę na odpowiedź Ministra Sprawiedliwości, w której podtrzymał zarzuty i argumentację zawarte w skardze kasacyjnej, a ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci: aktualnych danych o karalności skarżącego uzyskanych z Krajowego Rejestru Karnego z (...) kwietnia 2022 r., na okoliczność i w celu wykazania, że skarżący jest osobą niekaraną, a jego dotychczasowa postawa wskazuje, że daje on rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu; kopii uchwały nr (...) Rady Naukowej Instytutu (...) z (...) kwietnia 2019 r., na okoliczność i w celu wykazania, że został wszczęty przewód doktorski dla skarżącego, oraz że skarżący posiada predyspozycje intelektualne do pracy naukowej, co wskazuje, że posiada wszelkie cechy intelektualne wymagane dla prawidłowego wykonywania zawodu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarówno zarzuty naruszenia prawa procesowego, jak i prawa materialnego. Z zasady w takiej sytuacji rozpoznaniu podlegają zarzuty procesowe, jednakże w tej sprawie w pierwszej kolejności rozpoznania wymagał zarzut naruszenia prawa materialnego, bowiem od prawidłowej wykładni przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy zależał zakres postepowania wyjaśniającego, jakie należało przeprowadzić w tej sprawie.

Rozpoznając zatem w pierwszej kolejności zarzut materialnoprawny podniesiony w punkcie 3a petitum skargi kasacyjnej należy uznać, że trafnie wskazał skarżący kasacyjnie, że przepis ten nie może być rozumiany i stosowany w taki sposób, jak to miało miejsce w tej sprawie. Nie ma bowiem racji Minister, że samo wszczęcie postępowania karnego i wniesienie aktu oskarżenia do sądu jest okolicznością wystarczającą do oceny, że skarżący nie dawał rękojmi należytego wykonywania zawodu, gdyż nie był nieskazitelnego charakteru.

Podstawą materialnoprawną kwestionowanej decyzji jest art. 65 pkt 1 w związku z art. 75 ust. 2 p.a., zgodnie z którymi na listę aplikantów adwokackich może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Na rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu składają się zatem dwa elementy: cechy charakteru (nieskazitelny charakter) oraz dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem (aplikantem adwokackim). A zatem brak rękojmi należytego wykonywania zawodu jest skutkiem braku nieskazitelnego charakteru i oceny moralnej i etycznej dotychczasowego zachowania.

Zawarte w ustawie sformułowania "nieskazitelny charakter" i "rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu" należą do tzw. pojęć nieostrych, wymagają zatem każdorazowo wypełnienia ich treścią w procesie stosowania prawa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że "rękojmia" to uroczyste poręczenie, zagwarantowanie, zapewnienie. W orzecznictwie wskazuje się, że o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, uczynność, pracowitość, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia społecznego. Sformułowanie "dotychczasowe zachowanie" oznacza postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę aplikantów adwokackich do czasu wpisania na tę listę, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym gwarantującym właściwe wykonywanie zawodu do którego aplikuje kandydat. O posiadaniu tych przymiotów może świadczyć postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej, również w dłuższym okresie czasu.

Na pojęcie "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu" składa się zatem zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, które gwarantują, że z racji posiadanych cech i dotychczasowych zachowań zawód zaufania publicznego będzie wykonywany prawidłowo.

Biorąc pod uwagę przedstawione rozumienie przytoczonych przepisów trafnie wskazuje skarżący kasacyjnie, że w tej sprawie doszło do ich wadliwej wykładni, skoro samo wniesienie aktu oskarżenia zostało uznane za okoliczność automatycznie świadczącą o braku nieskazitelnego charakteru i w konsekwencji braku dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu (zarzut 3a petitum skargi kasacyjnej).

Obowiązujące przepisy w odniesieniu do adwokatów i aplikantów adwokackich nie przewidują automatyzmu w tym zakresie, który spotykany jest w niektórych innych regulacjach prawnych, np. w art. 39 ust. 2a ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji dotyczącym zawieszenia policjanta w czynnościach służbowych "(...) w razie wniesienia przeciwko policjantowi aktu oskarżenia określonego w art. 55 § 1 Kodeksu postępowania karnego". Odpowiednika takiej regulacji nie ma w ustawie Prawo o adwokaturze. Ustawodawca w art. 65 pkt 1 w związku z art. 75 ust. 2 p.a. poprzestaje na ogólnej przesłance dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, odnoszącej się do nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania. Nieprawidłowe było zatem takie rozumienie tych przepisów przez Ministra i Sąd, które oznaczało zastosowanie automatycznego skutku z powodu samego wniesienia aktu oskarżenia.

Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że w tej sprawie organ powinien był przeanalizować i uwzględnić wszystkie okoliczności stanu faktycznego dotyczące ustawowych przesłanek wskazanych w ustawie Prawo o adwokaturze, w tym okoliczności wynikające z przedkładanych przez stronę dokumentów dotyczących istnienia tych przesłanek. Z tego powodu za zasadne uznać należy sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. przeprowadzenia przez WSA wadliwej kontroli zaskarżonej decyzji poprzez zaakceptowanie naruszenia prawa procesowego przez organ. Nieprawidłowe było w tej sprawie ustalenie stanu faktycznego z pominięciem przy ustalaniu dawania rękojmi należytego całokształtu okoliczności sprawy, w tym dodatkowych dowodów, które skarżący zgłaszał w postępowaniu na okoliczność nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego postępowania. Ma zatem rację skarżący kasacyjnie, że w sprawie doszło do nieprawidłowego zaakceptowania przez Sąd naruszenia art. 7 i art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. (punkt 1 petitum skargi kasacyjnej).

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił natomiast, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., złożone przez skarżącego kasacyjnie na etapie postępowania kasacyjnego wnioski dowodowe o przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów. NSA uznał bowiem, że przeprowadzenie tych dowodów na etapie rozpoznawania skargi kasacyjnej nie było niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, tj. do dokonania kontroli legalności zaskarżonego wyroku Sądu I instancji. Prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od zasady, że sąd takiego postępowania nie prowadzi i jest możliwe jedynie wówczas, gdy bez tych dowodów nie jest możliwe dokonanie przez sąd kontroli legalności zaskarżonego aktu. Ponieważ taka sytuacja nie wystąpiła przed NSA, wniosek dowodowy został przez NSA oddalony.

Z tego samego powodu za nietrafny uznać należy zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 106 § 3 p.p.s.a. (punkt 2 petitum skargi kasacyjnej). Trafnie bowiem uznał Sąd, że przeprowadzenie na etapie postępowania przed sądem administracyjnym dodatkowych dowodów z dokumentów wnioskowanych przez stronę, nie było niezbędne do rozstrzygnięcia tej sprawy sądowoadministracyjnej, tj. do dokonania przez Sąd prawidłowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Ministra.

Nie ma też racji skarżący kasacyjnie, że Minister nie był uprawniony do zwrócenia się do organu samorządu zawodowego o uzupełnienie akt o żądane dokumenty oraz że był ograniczony wyłącznie do kontroli kompletności wniosku od strony formalnej i tylko w tym zakresie mógł domagać się uzupełnienia akt (punkt 3b petitum skargi kasacyjnej). Taki pogląd skarżącego kasacyjnie bezpodstawnie ograniczałby uprawnienia Ministra do kontroli rozstrzygnięć samorządu zawodowego, takie zaś ograniczenie nie wynika z obowiązujących przepisów. Minister wykonując swoje ustawowe zadania, powinien móc weryfikować każdy indywidualny przypadek, a do tego niezbędne jest dysponowanie przez niego pełną wiedzą co do okoliczności dotyczących danego przypadku.

Mając na uwadze fakt, że skarga kasacyjna zasadniczo okazała się zasadna, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości (pkt 1 sentencji wyroku NSA) oraz uchylił zaskarżoną decyzję Ministra (pkt 2 sentencji wyroku), działając na podstawie art. 188 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 1257 złotych tytułem kosztów postępowania sądowego (pkt 3 sentencji wyroku), na podstawie art. 200 w zw. z art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na kwotę tę składa się uiszczony wpis od skargi (200 zł), opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł), wynagrodzenie adwokata reprezentującego stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym (480 zł), opłata kancelaryjna za sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (100 zł), uiszczony wpis od skargi kasacyjnej (100 zł) oraz wynagrodzenie adwokata reprezentującego stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym w obu instancjach, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (360 zł).