Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2255/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 18 lutego 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Stahl sędzia NSA Jerzy Stelmasiak /spr./ sędzia del. WSA Mariola Kowalska Protokolant starszy asystent sędziego Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 604/12 w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu wody na gruncie oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 22 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M.C. (dalej jako "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z [...] lutego 2012 r. w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu wody na gruncie.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Wójt Gminy Mszana Dolna decyzją z [...] listopada 2011 r. nakazał skarżącej przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie poprzez oczyszczenie rowu z blokujących swobodny spływ wody kamieni, gruzu oraz popiołu, wsypanych do rowu na nieruchomości - działce ewidencyjnej nr [1], stanowiącej własność skarżącej, przy granicy wspólnej z nieruchomością nr [2]. Wójt nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 29 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.),

Postępowanie wszczęto na wniosek J.S., w którym jako przyczynę naruszenia stanu wody na nieruchomości nr [1], powodującej szkodliwe oddziaływanie wód na grunt wnioskodawcy wskazano zasypanie przez skarżącą rowu na nieruchomości nr [1] kamieniami, gruzem oraz popiołem. Organ I instancji przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania, stwierdzając, że dwukrotnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchylało decyzję Wójta Gminy Mszana Dolna w sprawie (decyzje z [...] sierpnia 2010 r. oraz z [...] kwietnia 2011 r.). Organ I instancji wskazał, że w sprawie została przeprowadzona rozprawa administracyjna oraz oględziny. Podczas oględzin stwierdzono, że na działce nr [2], przy granicy z nieruchomością skarżącej, powstało rozlewisko wody. Woda w rozlewisku była przezroczysta, zaś w kilku mniejszych wgłębieniach była częściowo zanieczyszczona wskutek gnicia trawy. Organ I instancji stwierdził również, że fundamenty oraz ściany budynku gospodarczego na nieruchomości J.S. były zamoknięte. Ustalono, że na nieruchomości skarżącej, przy granicy z nieruchomością nr [2] istniejący rów był zasypany kamieniami, gruzem oraz popiołem, na długości około 4 m. Płot przy wylocie drenów kamionkowych z nieruchomości nr [2] był obłożony od strony nieruchomości nr [1] blachą oraz siatką, tworząc zaporę dla wypływającej wody. Pozostały odcinek rowu na nieruchomości nr [1] był przykryty deskami o przekroju 50 mm. Organ I instancji stwierdził, iż przepust oraz rów przebiegające poniżej nieruchomości nr [1] były drożne.

Równocześnie organ I instancji ustalił, że skarżąca zakupiła działki nr [1] i [4] w 2007 r. Przed zasypaniem rowu na działce nr [1] woda na gruncie spływała od źródła na nieruchomości nr 6231 drenami kamionkowymi, po nieruchomości nr [2] do granicy z nieruchomością nr [1], a następnie do rowu na działce skarżącej wypływała z wylotu rury, usytuowanej na nieruchomości nr [2], przy granicy wspólnej z nieruchomością nr [1]. Ustalono, że w 2008 r. skarżąca naruszyła stan wody na gruncie przez zasypanie przy granicy z nieruchomością nr [2] rowu kamieniami, gruzem i popiołem, na długości ok. 2,5 m, co spowodowało blokowanie swobodnego spływu wody z wylotu drenażu do rowu i powstanie na nieruchomości nr [2] rozlewiska wody. Dodatkowo w 2011 r. skarżąca obłożyła płot w miejscu zasypanego rowu siatką i blachą falistą, przez co podniósł się poziom wody w rozlewisku na nieruchomości nr [2]. Wskutek powstania rozlewiska przy budynku gospodarczym nasiąknięty wodą grunt zmienił się w grzęzawisko, a fundamenty oraz ściany budynku gospodarczego uległy namoknięciu. Ponadto namoknięciu ulega również nieruchomość skarżącej. Organ I instancji ustalił, że przed zmianą stanu wody na nieruchomości nr [1], woda z wylotu drenów kamionkowych usytuowanego przy granicy wspólnej nieruchomości nr [2] i [1] spływała do rowu przebiegającego po nieruchomości [1] stanowiącej własność skarżącej i po gruntach niżej położonych do potoku Kasiczanka.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca.

Decyzją z [...] lutego 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo dokonał ustaleń stanu faktycznego. Organ odwoławczy wskazał, że istniejący stan na nieruchomościach nr 6231 i [2], do czasu dokonania przez skarżącą wskazanych wyżej działań, nie był od kilkudziesięciu lat zmieniany. Skarżąca zakupiła działki nr [1] i [4] w 2007 r., a następnie w 2008 r., co sama przyznała, zasypała istniejący na jej nieruchomości rów (przy granicy z nieruchomością nr [2]) kamieniami, gruzem i popiołem.

Organ odwoławczy podkreślił, że organ I instancji prawidłowo dokonał niezbędnych ustaleń. Ustalił, jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, kto jest sprawcą tej zmiany i na czym ona polegała, czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty i na czym ten szkodliwy wpływ polega, a więc, czy pomiędzy zmianą i stwierdzoną lub wysoce prawdopodobną szkodą zachodzi adekwatny związek przyczynowy, a także, kto posiada interes prawny w tym postępowaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wyjaśniło też, że zarzuty skarżącej dotyczące wydania nakazu zaprzestania odprowadzania wód przez J.S. z działek nr [2] oraz [3], stanowiącej własność T. i A.S., nie były przedmiotem postępowania i nie miały wpływu ocenę działań skarżącej. Także kwestia ewentualnych zanieczyszczeń spływających do poidła odwołującej się może być przedmiotem innego postępowania w oparciu o przepisy prawa.

Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Oddalając skargę Sąd I instancji wyjaśnił, że przesłanką zastosowania art. 29 ustawy Prawo wodne, jest spowodowanie zmiany stanu wód na gruncie oraz wynikająca z tego szkoda dla gruntów sąsiednich. Ustalenie, czy zachodzą podstawy do zastosowania tego przepisu, następuje w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez właściwe organy administracyjne.

Pierwszym celem postępowania wyjaśniającego powinno być ustalenie, czy na danym gruncie doszło do zmiany stanu wód i na czym ta zmiana polega. W ocenie Sądu I instancji, przedstawione przez organ I instancji okoliczności, ustalone na podstawie całokształtu materiału dowodowego, dawały organowi jednoznaczne podstawy do uznania, że na działce nr [1] doszło do zmiany stosunków wodnych, która to zmiana spowodowała szkody na działce nr [2]. To zaś stanowiło podstawę do nałożenia na skarżącą obowiązków na podstawie art. 29 Prawa wodnego, ponieważ to skarżąca swoim działaniem (zasypanie rowu na długości ok. 2,5 m kamieniami, gruzem i popiołem oraz obłożeniem płotu w miejscu zasypanego rowu siatką i blachą falistą) spowodowała blokowanie swobodnego spływu wody z wylotu drenażu do rowu, w wyniku czego powstały szkody na działce nr [2].

Zdaniem Sądu I instancji, nietrafne są zarzuty skargi wskazujące na niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, ponieważ w kontrolowanym postępowaniu ustalono wszystkie istotne okoliczności, czyli rodzaj i wykonawcę prac na gruncie oraz stan istniejący przed i po wykonaniu prac. Wnioski wyciągnięte przez organy z dokonanych ustaleń nie budzą wątpliwości, ponieważ są logiczne i oparte na zasadach doświadczenia życiowego.

Sąd I instancji wyjaśnił, że często niezbędnym środkiem dowodowym w sprawach o naruszenie stosunków wodnych jest opinia biegłego, ponieważ w tego rodzaju sprawach dla dokonania właściwych ustaleń konieczne jest posiadanie wiadomości specjalnych w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego nie jest jednak w tego rodzaju sprawach obowiązkowe, ponieważ to organ prowadzący postępowanie decyduje, czy w danym przypadku konieczne jest skorzystanie z opinii osoby dysponującej specjalistyczną wiedzą. Brak przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego podlega oczywiście ocenie pod kątem tego, czy organy wyjaśniły wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności. W kontrolowanym postępowaniu, zdaniem Sądu I instancji, nie było konieczności sporządzania opinii biegłego, ponieważ całokształt materiału dowodowego (oględziny, zeznania świadków) pozwalał na ustalenie, że zasypanie przez skarżącą odcinka rowu, którym spływały wody z sąsiednich działek, skutkowało zmianą stosunków wodnych na gruntach sąsiednich ze szkodą dla tych gruntów. W ocenie Sądu I instancji, przy prawidłowym dokonaniu ustaleń faktycznych, w kontrolowanym postępowaniu nie było konieczne odwoływanie się do wiadomości specjalnych posiadanych przez biegłego, ponieważ nie są one konieczne do stwierdzenia, czy zmiana przepustowości rowu spowoduje podniesienie poziomu wody i tworzenie się rozlewiska. Takie ustalenie mogło być dokonane przez organ przy wykorzystaniu zasad logicznego rozumowania i ogólnie dostępnej wiedzy.

Zdaniem Sądu I instancji, analiza akt administracyjnych przemawia za tym, że organy podjęły odpowiednie działania w celu ustalenia, czy istniały podstawy do nałożenia na skarżącą obowiązków na podstawie art. 29 Prawa wodnego, zgromadziły materiał dowodowy i na jego podstawie wyciągnęły prawidłowe wnioski. W konsekwencji za niezasadny Sąd I instancji uznał zarzut skargi naruszenia art. 29 Prawa wodnego. W ocenie Sądu I instancji, nie można również zarzucić organom naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ rozstrzygnięcia zawierały wszystkie wymagane tym przepisem elementy.

Skarżąca wniosło skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Po pierwsze, należy stwierdzić, że chybiony jest zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że tego rodzaju zarzut kasacyjny w świetle art. 176 p.p.s.a. powinien zostać powiązany z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy p.p.s.a., ponieważ sąd administracyjny nie stosuje przepisów k.p.a. tylko kontroluje ich zastosowanie przez właściwe organy. Ponadto, w tej sprawie, wbrew powyższym zarzutom kasacyjnym Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli stanu faktycznego ustalonego prawidłowo przez właściwe organy. Wynika z niego jednoznacznie, w szczególności z przeprowadzonych oględzin i rozprawy administracyjnej, że skarżąca dokonała zmiany stanu wody na gruncie, o której stanowi art. 29 ust. 1 i 3 cyt. ustawy Prawo wodne. W świetle dyspozycji art. 29 ust. 1 tejże ustawy, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy Prawo wodne nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a w szczególności kierunku odpływu będącej na jego gruncie wody opadowej, jak i kierunku jej odpływu ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz odprowadzać wód i ścieków na grunty sąsiednie. Ponadto gdy spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3), co właśnie wystąpiło w tej sprawie. Nie budzi bowiem żadnej wątpliwości, w świetle ustalonego przez właściwe organy stanu faktycznego w tej sprawie, że skarżąca w 2008 r. zasypała na długości ok. 2,5 m rów przy granicy z działką nr [2] kamieniami, gruzem i popiołem, zaś w 2011 r. obłożyła płot w miejscu zasypanego rowu siatką i blachą falistą (karta nr 46 akt administracyjnych organu I instancji). Ponadto przed zasypaniem rowu na działce nr [1] woda na gruncie spływała od źródła na działce nr [1] drenami kamionkowymi, po działce nr [2] do granicy z działką nr [1], a następnie do rowu na działce skarżącej wypływała z wylotu rury, będącego na działce nr [2], przy granicy wspólnej z nieruchomością nr [1]. Z kolei z przeprowadzonych oględzin wynika, jednoznacznie, że na nieruchomości należącej do państwa S., a więc na działce nr [2], przy granicy z działką skarżącej (działka nr [1]), powstało rozlewisko wody, zaś fundamenty oraz ściany budynku gospodarczego na nieruchomości państwa S. były zamoknięte. Doprowadziło to do powstania rozlewiska przy budynku gospodarczym, zaś na nasiąkniętym wodą gruncie powstało grzęzawisko, a namoknięciu uległa nawet działka będąca własnością skarżącej.

Po drugie, biorąc pod uwagę powyższe okoliczności prawne i faktyczne jest oczywiste, że na działce nr [1] wystąpiła zmiana stosunków wodnych, która spowodowała szkody na działce nr [2], co z kolei wypełniło dyspozycję art. 29 ust. 1 i 3 ustawy Prawo wodne. Wynika to z tego, że skarżąca powodując zasypanie rowu na długości około 2,5 m kamieniami, gruzem i popiołem oraz obłożeniem płotu w miejscu zasypanego rowu siatką i blachą falistą w istocie spowodowała blokowanie swobodnego spływu wody z wylotu drenażu do rowu, w wyniku czego powstały szkody na działce nr [2]. Dlatego też w tym postępowaniu, co Sąd I instancji także zasadnie stwierdził, nie były wymagane wiadomości specjalne związane z obowiązkiem powołania biegłego przez właściwy organ I instancji w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., jak i w tego rodzaju sprawach nie jest oczywiście przez ustawę Prawo wodne wymagane obligatoryjne powołanie biegłego. Natomiast strona skarżąca nie przedstawiła żadnego kontrdowodu w tym zakresie, który w jakimkolwiek stopniu podważył ustalenia dokonane przez właściwe w tej sprawie organy. Ponadto słusznie Sąd I instancji orzekł, że uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie wymagane elementy w rozumieniu art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych względów i na podstawie art. 184 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 461), pełnomocnik powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.