Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1218/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2023 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. Nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2, art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570), art. 17 ust. 1 pkt 1, pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), dalej "K.p.a."- utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...], znak: [...] o odmowie przyznania H. W. (dalej jako: "Skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem – T. W.

Organ I instancji stanowisko uzasadnił tym, że nie ustalono od kiedy istnieje niepełnosprawność podopiecznego oraz tym, że wnioskodawczyni ma prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, z której nie zrezygnowała, co stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia.

Skarżąca, działając przez pełnomocnika, złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie prawa materialnego:

-art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13;

-art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt 2/17.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., utrzymując w mocy decyzję organu I instancji uznało za uzasadniony pierwszy z zarzutów. Zdaniem organu II instancji, na gruncie obowiązujących przepisów, opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., mimo, że nie ustalono od kiedy istnieje niepełnosprawność podopiecznego. Stanowisko organ odwoławczy poparł pkt 2 sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13: "Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji". Kolegium wyjaśniło, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., jako niekonstytucyjny, nie może mieć zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. W takim bowiem zakresie Trybunał wprost stwierdził jego niekonstytucyjność. Kolegium stwierdziło, że Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie. Odwołująca nie powinna być bowiem traktowana gorzej niż osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnym dorosłym członkiem rodziny, nie tylko wówczas gdyby niepełnosprawność powstała w czasie gdy osoba ta nie spełniała określonych w ww. przepisie warunków, ale także gdy niepełnosprawność powstała po okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Organ odwoławczy nie uznał zasadności drugiego z zarzutów zbudowanego na negatywnej przesłance pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zdaniem organu II instancji, fakt pobierania przez Skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przyznanej decyzją ZUS, Oddział w B. z dnia [...] lipca 2020 r. znak: [...] , na okres od 1 lipca 2020 r. do 30 listopada 2022 r., ponieważ warunkiem niezbędnym do przyznania wnioskowanego przez Stronę świadczenia pielęgnacyjnego jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń, w celu zachowania zasady równości. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Kolegium wyjaśniło, że zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 53, dalej "u.e.r.FUS"), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury/renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. Kolegium uwzględniło to, że organ I instancji pismem z dnia 2 sierpnia 2022 r., wezwał stronę do złożenia m.in., decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zawieszeniu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, czego strona nie uczyniła, podkreślając brak takiej potrzeby. Kolegium powołało się na wyrok z 26 czerwca 2019r., sygn. SK 2/17, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem organu odwoławczego, istotę powyższego wyroku zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z 10 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 487/20, którego treść w szerokim zakresie organ odwoławczy przytoczył w uzasadnieniu decyzji. W wyroku tym NSA wyraził pogląd, że: "Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zwłaszcza jeżeli tego świadczenia nie pobierają". Ostatecznie Kolegium stwierdziło, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę/rentę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, to jest w niniejszej sprawie - renty z tytułu czasowej niezdolności do pracy.

Kolegium stanęło na stanowisku, że uchylenie decyzji o przyznaniu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, pozwoli organom orzekającym w sprawie na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, od miesiąca od którego decyzja o przyznaniu świadczenia zostanie uchylona.

Skarżąca działając przez pełnomocnika zaskarżyła w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Prezydenta Miasta B. znak [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, tj.:

a. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

b. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 r. sygn. akt. SK 2/17.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o:

1. rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.;

2. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania;

3. zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odniesieniu do pierwszego zarzutu pełnomocnik powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze wzglądu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Podał, że wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Ponadto zaznaczył, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia wejścia w życie i fakt ten nie został wzięty pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez organ I instancji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przełożyło się na ukształtowanie nowego stanu prawnego.

Odnośnie drugiego z zarzutów pełnomocnik Skarżącej wskazał, że w zakresie prawa skarżącej do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w związku z wyrokiem z dnia 26.06.2019 r. sygn. akt. SK 2/17 Trybunału Konstytucyjnego, uznać należy, że fakt pobierania tego świadczenia rentowego nie stanowi w obecnym stanie prawnym negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem TK stwierdzona została niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W punkcie II wyroku Trybunał orzekł utratę mocy obowiązującej tego przepisu we wskazanym wyżej zakresie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Wyrok opublikowany został w dniu 08.07.2019 r., a więc skutek derogacyjny wyroku nastąpił z dniem 09.01.2020 r. Od tego dnia przesłanka negatywna w postaci pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem pełnomocnika, w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających renty i emerytury wskazać należy, że pogląd ten (mianowicie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu prawa do renty lub emerytury) nie powinien mieć zastosowania w niniejszej sprawie w związku ze stwierdzeniem niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie wskazanym powyżej, ponieważ na ten moment nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Trybunał wskazał dodatkowo, że ustawa o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych reguluje przypadki, w których osoby uprawnione do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy podejmują zatrudnienie (gdyż generalnie są osobami zdolnymi do jego podjęcia, z tym, że w ograniczonym zakresie). Ustawa ta w Dziale VIII Rozdziale 2 określa możliwość zawieszenia i zmniejszenia pobieranego świadczenia.

Wobec powyższego, mając na uwadze derogacyjny skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz opisane regulacje stwierdzić należy, że uzależnianie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty przysługującej skarżącej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Pełnomocnik wskazał, że zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie uprawnień skarżącej w zakresie przychodów jakie może osiągać będąc do tej renty uprawnionym.

W zakresie zagadnienia kumulatywnego pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy pełnomocnik wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku również zwrócił uwagę na tę kwestię. Wskazano, że osoby częściowo niezdolne do pracy mogą podejmować zatrudnienie, zaś ustawodawca przewidział opisany powyżej system zmniejszania i zawieszania wypłaty renty w związku z podejmowaniem zatrudnienia i dochodami osiąganymi z tytułu tego zatrudnienia przez osoby pobierające rentę z tytuły częściowej niezdolności do pracy. Wobec powyższego Trybunał uwzględnił w swoim wyroku, że cechą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest możliwość łączenia jej pobierania oraz jednoczesnego uzyskiwania dochodów z innych źródeł do określonych ustawą kwot. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 08.12.2021r. sygn. akt II SA/Po 643/21). Zasadnym jest zatem uznanie, iż brak jest podstaw do nakazywania osobom spełniającym pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do wyboru między rentą a świadczeniem, jak to ma miejsce w przypadku osób uprawnionych do emerytury bądź innych rodzajów rent (tak m. in. WSA w Szczecinie w wyroku z 05.11.2020 sygn. akt II SA/Sz 443/22, WSA w Poznaniu w wyrokach z 15.07.2021 sygn. akt IV SA/Po 444/21, z 08.12.2021, sygn. akt II SA/Po 643/21, z 16.12.2021 sygn. akt II SA/Po 730/21).

Pełnomocnik powołał się na wyrok NSA z dnia 11.08.2022 sygn. akt I OSK 2052/21: "W obowiązujących w dacie wydawania zaskarżonej decyzji przepisach (mowa o ich literalnym brzmieniu), jak i aktualnie, brak jest regulacji, która odnosi się do osób spełniających przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, uzależniającej przyznanie im tego świadczenia od skutecznej rezygnacji z renty. Nie ma również regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia.

Wobec powyższego pełnomocnik wskazał, że fakt pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm. - dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona na podstawie akt przedmiotowej sprawy prowadzi do wniosku, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone orzeczenie nie narusza ani prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2022 r. [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...], znak: [...], mocą której odmówiono przyznania ww. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem – T. W.

W ocenie Sądu, nieuzasadniony jest pierwszy z zarzutów, zbudowany na naruszeniu przez organ art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że zarzut powyższy pełnomocnik skarżącej zawarł w odwołaniu od decyzji organu I instancji i zarzut ten został uwzględniony przez organ odwoławczy. Kolegium stanowisko wyraziło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Należy przypomnieć, że organ odwoławczy bada sprawę w pełnym zakresie i rozpoznaje ją od początku.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy prawidłowo nie podzielił stanowiska organu I instancji w zakresie zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z brakiem możliwości ustalenia początku niepełnosprawności u męża skarżącej. Kolegium wskazało, że zgodnie z pkt 2 sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13: "Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji".

Kolegium wypowiedziało się , że przepis ten, jako niekonstytucyjny, nie może mieć zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Organ odwoławczy stwierdził , że organ I instancji uwagę skupił wyłącznie na wskazaniu, że Strona nie spełnia warunku przyznania świadczenia, z powodu którego nie powinien mieć w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ jest niekonstytucyjny.

Co do zasady okoliczności, że Strona jest osobą, która rezygnuje z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wobec której na odwołującej spoczywa obowiązek alimentacyjny nie została zakwestionowana przez organ I instancji.

Prawidłowo Kolegium zajęło stanowisko w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie. Odwołująca nie powinna być bowiem traktowana gorzej niż osoby sprawujące opiekę nad niepełnosprawnym dorosłym członkiem rodziny, nie tylko wówczas gdyby niepełnosprawność powstała w czasie gdy osoba ta nie spełniała określonych w ww. przepisie warunków ale także gdy niepełnosprawność powstała po okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału w sprawie o sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r., sądy administracyjne orzekły o konieczności uchylenia decyzji odmawiających świadczenia m.in. w wyrokach takich jak: wyrok WSA w Warszawie z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14, wyrok WSA w Bydgoszczy z 1 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Bd 366/15 czy wyrok WSA w Olsztynie z 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15. Stanowisko to podzieliło również SKO w B. w niniejszej sprawie. Argumenty na poparcie tego stanowiska organ odwoławczy wywiódł z analizy art. 190 Konstytucji.

Natomiast przeszkodę w przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stanowiło ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń (art. 32 ust. 1 u.ś.r.).

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, OTK-A 2019, nr 36., uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zauważono tam, że "(...) wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (...)". Orzeczenie to zwraca więc uwagę na konieczność zapewnienia równych praw opiekunom osób niepełnosprawnych.

W tym miejscu Skład Sądu zwraca szczególną uwagę, że problem konstytucyjny dotyczył jednak sytuacji, kiedy niższe świadczenie rentowe eliminowało możliwość pobierania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego. Takie rozwiązanie ustawowe zostało zakwestionowane przez Trybunał.

W przedmiotowej sprawie sytuacja jest odmienna, ponieważ pełnomocnik w pismach procesowych i w skardze zgłosił, że renta skarżącej jest świadczeniem wyższym niż świadczenie pielęgnacyjne. Poza tym, Sąd stoi na stanowisku, że w powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny nie uznał, że można pobierać w pełnym zakresie oba świadczenia. TK w przywołanym orzeczeniu pisał: "Jednocześnie Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego (...). W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia."

Zatem, za prawidłową należy uznać tezę, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury, bądź renty, w wysokości niższej niż to świadczenie. Zasad równości nie będzie naruszona w sytuacji, gdy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego będzie pozbawiona osoba , która ma ustalone prawo do emerytury, bądź renty, w wysokości wyższej niż to świadczenie. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego niejednokrotnie wskazywano, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. np. wyrok TK z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt P 41/09, OTK-A 2011/3/25). Nadto, odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, OTK-A 2014/9/104, wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie opiekunów. W tym kontekście orzecznictwo sądowoadministracyjne różnie widziało kwestie sposobu rozwiązania ww. problemów. Ostatnia linia orzecznicza wskazuje, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, bądź rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, bądź renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 504, dalej u.e.r.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie takiego świadczenia społecznego eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że Skarżąca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przyznaną jej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w B. z [...] lipca 2020 r., znak: [...] , na okres od 1 lipca 2020 r. do 30 listopada 2022 r. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca złożyła [...] lipca 2022 r. Z powyższego wynika, że w przypadku braku zawieszenia przez Skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem, doprowadziłoby do zbiegu dwóch uprawnień jednocześnie: renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, przepisy prawa nie zezwalają na pobieranie świadczeń z dwóch powyżej wymienionych tytułów w jednym czasie.

Z akt sprawy wynika, że pismem z [...] sierpnia 2022 r. organ I instancji wezwał pełnomocnika skarżącej do złożenia decyzji ZUS o zawieszeniu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Pełnomocnik w piśmie z [...] sierpnia 2022 r. poinformował organ, że Skarżąca prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie zawiesi. Stanowisko pełnomocnik uzasadnił brakiem podstaw w przepisach prawa oraz naruszeniem interesu prawnego i ekonomicznego mocodawczyni. Pełnomocnik wskazał, że zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie uprawnień mocodawczyni w zakresie przychodów, jakie może osiągnąć będąc do tej renty uprawnionym. Pełnomocnik zwrócił uwagę na wyższą wysokość świadczeń z tytułu renty w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego. Pełnomocnik powyższe stanowisko o braku podstaw do zawieszenia renty podtrzymał również w skardze do Sądu.

Podstawę do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stanowiło nie to ,że ma ona przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy , lecz to, że pomimo wezwania przez organ (pismo z dnia [...] sierpnia 2022r.) do złożenia m.in., decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zawieszeniu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie uczyniła tego, podkreślając brak takiej potrzeby. Skarżąca działała w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika i powinna mieć świadomość przekazanego organowi oświadczenia.

W ocenie Sądu, skarżąca miała prawo wyboru jednego świadczenia przy zbiegu dwóch świadczeń:

- renty z tytułu niezdolności do pracy i jako osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny,

- uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem (orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności w aktach sprawy.

Organ odwoławczy zastosował się do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. , uznając że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia. Opierając się jednak na wykładni systemowej, Kolegium umożliwiło wnioskodawczyni dokonanie wyboru preferowanego świadczenia i pouczyło ją o możliwości wystąpienia do organu rentowego z wnioskiem o uchylenie decyzji w przedmiocie przyznania renty w trybie art. 155 k.p.a.

W ocenie Sądu, działanie Kolegium było prawidłowe. Obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko zgodnie z którym, osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego (por. wyroki NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 650/20 oraz z dnia 24 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1416/20 wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IVSA/Po 824/19, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19).

Organ odwoławczy, jako organ powołany do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, wychodząc z założenia, że przyznanie świadczenia jest w okolicznościach niniejszej sprawy możliwe, wezwał wnioskodawczynię do dokonania wyboru świadczenia, z uwagi na normę art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Skarżąca zaniechała rezygnacji z pobierania świadczenia w postaci renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wbrew stanowisku skarżącej wyrażonemu w toku postępowania administracyjnego, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione do świadczeń zarówno świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy jak i świadczenia pielęgnacyjnego.

Trybunał uznał, że zakwestionowany przepis jest wadliwy nie z uwagi na fakt, że osoba pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy powinna pobierać oba świadczenia - rentę i świadczenie pielęgnacyjne, lecz uznał, że osoba taka nie powinna być pozbawiona prawa do uzyskania świadczenia w wyższej wysokości, zaznaczając przy tym brak możliwości rozwiązania problemu przez wypłatę uprawnionemu świadczenia uzupełniającego. W orzecznictwie wskazano, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie powoduje skutku w postaci możliwości pobierania dwóch świadczeń jednocześnie z różnych systemów – ubezpieczenia społecznego oraz pomocy społecznej. W ramach ustawy o świadczeniach rodzinnych funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych.

Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, na mocy którego, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2023 r. poz. 208 ze zm.). zgodnie z którym, w razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty na podstawie ustawy, uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3 i 4 (ust. 1), natomiast w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeżeniem ust. 4 (ust. 2).

Mając na uwadze powyższe oraz ustawowy cel świadczenia pielęgnacyjnego jakim jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy zastosowaniu wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi, jest uznanie prawa do wyboru świadczenia także w sytuacji gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy .Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy może zatem zrealizować uprawnienie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego ZUS wniosku o zawieszenie prawa do renty ( por. wyrok NSA z 22.11.2022 r., I OSK 247/22, LEX nr 3484999).

Skarżąca pobiera świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy i nie wyraziła woli rezygnacji z tego świadczenia, co wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji nie narusza prawa materialnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).