Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 572/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-09-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Włodarska sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Elżbieta Brandt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2015 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz skarżącego kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T., decyzją z dnia [...] marca 2015 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwaną dalej: "k.p.a.", w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1438) oraz § 2 ust. 1 pkt 3, i § 38 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.) i art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25, z 28.01.2011, str. 8), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego – T. B. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. Nr [...] z dnia [...].01.2015 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. Nr [...] z dnia [...].01.2015 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.

Organ odwoławczy, powyższe rozstrzygnięcie oparł o następujące ustalenia i rozważania:

W dniu 08.05.2009 r. do Biura Powiatowego ARiMR w T. wpłynął "Wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2009" skarżącego, w którym producent rolny ubiegał się o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych pakiet 1 rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1 zrównoważony system gospodarowanie do powierzchni 27,27 ha.

Składając wniosek producent rolny zobowiązał się do przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym przez okres 5 lat od dnia 01.03.2009 r. Po przeprowadzeniu wymaganych kontroli, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. w dniu [...].01.2010 r. wydał decyzję Nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości, tj. 9.637,20 zł z tytułu realizacji wariantu 1.1 do powierzchni 26,77 ha. Płatność została przekazana na rachunek bankowy skarżącego.

Dnia 05.05.2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR w T. wpłynął wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010 skarżącego, w którym producent rolny ubiegał się o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych - pakiet 1 rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1 zrównoważony system gospodarowanie do powierzchni 27,24 ha.

W dniu [...].12.2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. decyzją Nr [...] przyznał stronie płatności rolnośrodowiskowe w pomniejszonej wysokości, tj. 9.669,60 zł z tytułu realizacji: wariantu 1.1 do powierzchni 26,86 ha. Płatność została przekazana na rachunek bankowy producenta w dniu 07.01.2011 r.

W dniu 13.05.2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR w T. wpłynął wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 skarżącego. We wniosku tym producent rolny ubiegał się o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych - pakiet 1 rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1 zrównoważony system gospodarowanie do powierzchni 27,24 ha.

W dniu [...].01.2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. decyzją Nr [...] przyznał stronie płatności rolnośrodowiskowe w pomniejszonej wysokości, tj. 9.806,40 zł z tytułu realizacji: wariantu 1.1 do powierzchni 27,24 ha. Płatność została przekazana na rachunek bankowy producenta w dniu 24.02.2012 r.

W dniu 17.05.2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR w T. wpłynął wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 skarżącego. We wniosku tym producent rolny ubiegał się o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych - pakiet rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1 zrównoważony system gospodarowania do powierzchni 27,24 ha.

Po przeprowadzeniu wymaganych kontroli, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. w dniu [...].12.2012 r. wydał decyzję Nr [...], na mocy której przyznał skarżącemu płatności rolnośrodowiskowe w pomniejszonej wysokości - 9.557,35 zł, do powierzchni stwierdzonej podczas postępowania, tj. 27,09 ha, z uwzględnieniem pomniejszenia wynikającego ze złożenia wniosku po terminie. Płatność została przekazana na rachunek bankowy producenta w dniu 07.12.2012 r.

Skarżący złożył odwołanie od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR., nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją, negując stwierdzoną powierzchnią deklarowanych gruntów oraz wskazując na niesłuszne naliczenie sankcji za nieterminowe złożenie wniosku.

Decyzją Nr [...] z dnia [...].02.2013 r. organ odwoławczy uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. po powtórnym przeprowadzeniu postępowania wydał w dniu [...].04.2013 r. decyzję Nr [...], na mocy której przyznał stronie płatności rolnośrodowiskowe w pomniejszonej wysokości, tj. 9.752,40 zł, do powierzchni 27,09 ha. Płatność w wysokości 195,05 zł została przekazana na rachunek bankowy producenta w dniu 24.04.2013 r.

W dniu 05.04.2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR w T. wpłynął wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 skarżącego. We wniosku tym producent rolny ubiegał się o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych - pakiet 1 rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1 zrównoważony system gospodarowanie do powierzchni 27,24 ha.

W wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej wniosku stwierdzono nieprawidłowość, polegającą na wystąpieniu tylko dwóch grup roślin uprawnych w trakcie trwania 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach deklarowanego pakietu rolnictwo zrównoważone. We wskazanym okresie wnioskodawca na działce rolnej H, położonej na działce ewidencyjnej nr [...], deklarował w poszczególnych latach: w roku 2009, 2010 i 2013 zboża, w roku 2011 mieszankę strączkowo - zbożową a w roku 2012 mieszankę zbożową na powierzchni 3,76 ha i buraki na powierzchni 2,50 ha. Powyższe oznaczało, że na części działki o powierzchnio 3,76 ha w ciągu trwania zobowiązania uprawiane były rośliny tylko z dwóch grup roślin: zboża i mieszanka z co najmniej dwóch grup roślin. Ponadto na działce rolnej I, położonej na działce ewidencyjnej nr [...], deklarował w poszczególnych latach: w roku 2009, 2011 i 2013 zboża, w roku 2010 mieszankę z co najmniej dwóch grup roślin, a w roku 2012 mieszankę zbożową na powierzchni 0,20 ha i buraki na powierzchni 2,00 ha.

Po przeprowadzeniu wymaganych kontroli, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. w dniu [...].11.2013 r. wydał decyzję Nr [...], na mocy której przyznał stronie płatności rolnośrodowiskowe w pomniejszonej wysokości w kwocie 8.283,89 zł. Przedmiotowa decyzja została doręczona stronie za pośrednictwem Poczty Polskiej w dniu 28.11.2013 r. Strona nie wniosła od niej odwołania.

Z uwagi na fakt nie dotrzymania przez stronę obowiązku przestrzegania wymogu pakietu 1, polegającego na przestrzeganiu prawidłowego doboru i następstwa roślin, stosując w ciągu trwania uczestnictwa, co najmniej trzech gatunków roślin, każdej z innej grupy roślin z wyłączeniem roślin wieloletnich, pismem z dnia 15.01.2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. poinformował skarżącego o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Zawiadomieniem z dnia 24.03.2014 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych przyznanych stronie na podstawie decyzji Nr [...] z dnia [...].01.2011 i decyzji Nr [...] z dnia [...].04.2013 r. wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T.

W dniu [...].06.2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał decyzję Nr [...] na podstawie, której ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 2.736,92 zł.

We wniesionym od tej decyzji odwołaniu, skarżący wniósł jej o uchylenie jako decyzji wydanej bez uwzględnienia stanu faktycznego zasiewów na działkach objętych programem wieloletnim, do którego strona przystąpiła na w roku 2009, na warunkach wtedy obowiązujących. Strona podniosła, iż niezgodne z prawem jest uwzględnienie w wydanej decyzji i powoływanie się na przepis załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 i przyjęcie, że określone tam warunki obowiązują pięć lat wstecz. Odwołujący stwierdził, że jako strona umowy wieloletniej nie został powiadomiony o tej zmianie - w ostatnim roku, którego dotyczyła umowa. W ocenie strony takie jednostronna zmiana obowiązujących warunków umowy i zastosowanie prawa wstecz, nie może być powodem uznania naliczonych i przekazanych kwot jako nienależnych. Powyższe oznacza, że całkowicie niezasadne jest żądanie przez organ I instancji zwrotu kwoty 2.736,92 zł.

Rozpatrując odwołanie Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. uznał, że organ I instancji, wydając decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności przyjął błędne procentowe zmniejszenie płatności za rok 2011 i 2012. Procent zmniejszenia płatności do pakietu 1 w roku 2011 wyniósł 13,38 % a w roku 2012 14,61 %. Przy ustalaniu procentowego zmniejszenia płatności Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. nie wziął pod uwagę decyzji Nr [...] z dnia [...].11.2013 r. i zawartego w niej rozstrzygnięcia.

Tym samym w dniu [...].08.2014 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wydał decyzję Nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. w związku z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ II instancji, biorąc pod uwagę wskazania organu odwoławczego, wydał decyzję Nr [...] o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 2.730,10 zł.

We wniesionym od tej decyzji odwołaniu, skarżący wniósł jej o uchylenie jako decyzji wydanej w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny. Strona podniosła, że w kontroli administracyjnej, w której stwierdzono uchybienia na części działki H i I stanowiących 14,68% gruntów objętych zobowiązaniem całkowicie błędnie pominięto fakt, że faktycznie w trzecim roku uprawiane były buraki cukrowe, stanowiące zmianę w płodozmianie. Skarżący stwierdził, że z uwagi na stosowaną technologię uprawy, konieczne było zastosowanie ścieżek technologicznych nie obsianych burakami - w szczególności na początku i końcu pola, nawroty zestawu ciągnik i siewnik w czasie siewu i nawroty zestawu ciągnik i kombajn do zbioru buraków. Ponadto odwołujący oświadczył, że celem racjonalnego wykorzystania nieobsianej burakami części pola dokonano w tym miejscu przesiewu zbożem jarym, które było zebrane przed zbiorem buraków, aby ponownie udostępnić ścieżki technologiczne. Strona podniosła również, że niewłaściwy jest zarzut o przedeklarowaniu powierzchni na działce rolnej A.

Rozpatrując odwołanie Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. uznał, że organ I instancji, rozpatrując ponownie sprawę ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego nie wziął pod uwagę wskazań organu Ił instancji zawartych w decyzji kasacyjnej z dnia [...].08.2014 r. Wydając nową decyzję organ I instancji ponownie wyliczył stronie kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za rok 2011 i 2012, niezgodnie z zaleceniami Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T.

Tym samym w dniu [...].11.2014 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wydał decyzję Nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. w związku z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ II instancji, biorąc pod uwagę wskazania organu odwoławczego, wydał w dniu [...] stycznia 2015 r. decyzję Nr [...] o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 2.991,02 zł., zwaną dalej: "decyzja organu I instancji".

W złożonym odwołaniu od tej decyzji, skarżący wniósł o jej uchylenie, jako wydanej w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jednolity: Dz. U. 2014 r., poz. 1438), zwanej dalej "ustawą o agencji restrukturyzacji", Kierownik biura powiatowego Agencji, w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Wypłacone nienależnie skarżącemu środki publiczne za lata 2011 i 2012 z tytułu płatności rolnośrodowiskowych pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pktl i 2 lit. a ustawy o agencji restrukturyzacji.

Złożone przez stronę odwołanie od decyzji o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, nie zawiera żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

W przedmiotowym postępowaniu organ był zobowiązany do ustalenia, czy strona pobrała nienależne płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego. Podnoszone przez stronę w odwołaniu zarzuty, tj. nie uwzględnienie stanu faktycznego zasiewów na działkach objętych programem wieloletnim, do którego strona przystąpiła w roku 2009, dotyczą de facto postępowania o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2013 i stwierdzenia przez organ I instancji, iż producent rolny nie zachował prawidłowego doboru roślin na działkach rolnych H i I. Postępowanie w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2013 i wykrycie niedotrzymania zobowiązania poprzedzało postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie lub nadmiernie. Sprawa przyznania skarżącemu płatności rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości stanowiła przedmiot odrębnego postępowania, zakończonego wydaniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. decyzji Nr [...] z dnia [...].11.2013 r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości. Od przedmiotowej decyzji strona nie wniosła odwołania i stała się ona ostateczna. Zarzuty odwołującego należy więc traktować jako wyjaśnione, niemieszczące się w zakresie rozpoznania przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. w obecnym postępowaniu, a tym samym nie mające wpływu na wynik postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.

Płatność rolnośrodowiskowa na rok 2009, przyznana skarżącemu decyzją Nr [...] z dnia [...].01.2010 r., została przekazana na rachunek bankowy producenta w dniu 29.01.2010 r. W decyzji wskazano, iż terminem rozpoczęcia 5 - letniego okresu zobowiązania rolnośrodowiskowego jest dzień 01.03.2009 r. Strona składała wnioski kontynuacyjne w latach 2010-2013. Podczas weryfikacji wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 stwierdzono uchybienie w przestrzeganiu przez stronę wymogów dla pakietu 1 rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1 zrównoważony system gospodarowanie. Zgodnie z załącznikiem nr 3 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.) jednym z wymogów dla wnioskodawców realizujących przedmiotowy pakiet jest przestrzeganie prawidłowego doboru i następstwa roślin, stosując w ciągu trwania uczestnictwa, co najmniej trzech gatunków roślin, każdej z innej grupy roślin, z wyłączeniem roślin wieloletnich.

Z akt sprawy wynika, co jest bezsporne, że w roku 2013 podczas rozpatrywania wniosku o płatność stwierdzono nieprawidłowość, polegającą na wystąpieniu tylko dwóch grup roślin uprawnych w trakcie trwania 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach deklarowanego pakietu rolnictwo zrównoważone. We wskazanym okresie wnioskodawca na działce rolnej H, położonej na działce ewidencyjnej nr [...], deklarował w poszczególnych latach: w roku 2009, 2010 i 2013 zboża, w roku 2011 mieszankę strączkowo - zbożową a w roku 2012 mieszankę zbożową na powierzchni 3,76 ha i buraki na powierzchni 2,50 ha. Powyższe oznaczało, że na części działki o powierzchnio 3,76 ha w ciągu trwania zobowiązania uprawiane były rośliny tylko z dwóch grup roślin: zboża i mieszanka z co najmniej dwóch grup roślin. Ponadto na działce rolnej I, położonej na działce ewidencyjnej nr [...], deklarował w poszczególnych latach: w roku 2009, 2011 i 2013 zboża, w roku 2010 mieszankę z co najmniej dwóch grup roślin, a w roku 2012 mieszankę zbożową na powierzchni 0,20 ha i buraki na powierzchni 2,00 ha.

Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie dotrzymał zobowiązania do przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji - nie zachował prawidłowego doboru i następstwa roślin, stosując w ciągu trwania uczestnictwa, co najmniej trzech gatunków roślin, każdej z innej grupy roślin z wyłączeniem roślin wieloletnich.

Zgodnie § 38 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania ..Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów określonych w części I. Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone załącznika nr 3 do rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa dotycząca pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1 przysługuje w danym roku w wysokości zmniejszonej o tyle procent, ile odpowiada stosunkowi powierzchni gruntów ornych, na których stwierdzono to uchybienie, do powierzchni wszystkich gruntów ornych, na których powinny być przestrzegane te wymogi w ramach tego pakietu.

W roku 2011 skarżący otrzymał płatność do pakietu 1 - 27,24 ha w wysokości 9.806,40 zł, współczynnik zmniejszenia 13,38 %, w roku 2012 płatność została przyznana do pakietu 1 - 27,09 ha w wysokości 9.752,40 zł, współczynnik zmniejszenia 14,61 %, natomiast w roku 2013 płatność została przyznana do pakietu 1 - 26,97 ha w wysokości 9.709,20 zł, współczynnik zmniejszenia 14,68 %.

Na podstawie art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.01.2011 r. ze zm.), pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:

a) w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) oraz lit. b) ppkt (v) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub

b) kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.

W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Przepis ten sankcjonuje kwoty płatności wypłacone w latach poprzednich. Powyższy przepis stosowany jest do spraw od roku 2011, tj. od dnia wejścia w życie rozporządzenia Nr 65/2011.

Zastosowanie art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 oznacza, że w razie stwierdzenia po raz pierwszy nieprzestrzegania przez rolnika wymogu, oprócz zmniejszenia płatności w danym roku w części dotyczącej działek rolnych, na których uchybienie stwierdzono zastosowanie będzie miał zwrot płatności, w stosunku do płatności, które zostały wypłacone w poprzednich latach do tych działek rolnych z tytułu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, a w przypadku, gdy dane zmniejszenie stanowi % wartość, o taką wartość ustala się zmniejszenie płatności. W przypadku nie zachowania prawidłowego doboru i następstwa roślin, stosując w ciągu trwania uczestnictwa, co najmniej trzech gatunków roślin, każdej z innej grupy roślin z wyłączeniem roślin wieloletnich (nieprawidłowość SI), kwota do zwrotu będzie stanowić tyle procent, ile odpowiada stosunkowi powierzchni gruntów ornych, na których stwierdzono to uchybienie, do powierzchni wszystkich gruntów ornych, na których powinny być przestrzegane te wymogi w ramach tego pakietu uzyskanej w latach 2011/2012 (§ 38 ust. 3 pkt 2).

Reasumując organ I instancji ustalając kwotę nienależnie pobranych płatności za lata 2011 2012 prawidłowo zastosował dyspozycję przepisu art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Zgodnie z ww. przepisem okoliczność stwierdzenia braku przestrzegania wymogów w roku 2013 skutkuje obowiązkiem zwrotu przyznanych płatności począwszy od roku 2011, tj. roku, w którym zaczęło obowiązywać przedmiotowe rozporządzenie.

Natomiast przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 29 października 2009 r. i w art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Zgodnie z przywołanym przepisem obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: - płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, - błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Przesłanki te w sprawie nie zaszły.

Tym samym kwota płatności w wysokości: 2.991,02 zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 który stanowi, iż okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. Przy tym upływ terminu przedawnienia (uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia) następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia. W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej zawierający informacje o niedotrzymaniu zobowiązania został złożony przez stronę w Biurze Powiatowym ARiMR w T. w dniu 05.04.2013 r. co oznacza, że nie minął czteroletni okres na ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności.

Wobec powyższego płatność rolnośrodowiskowa za lata 2011 i 2012, uznana następnie za nienależnie pobraną podlega zwrotowi w wysokości 2.991,02 zł. Na powyższą kwotę składają się kwoty:

I. Z tytułu zmniejszenia powierzchni realizacji zobowiązania w ramach pakietu 1, w wariancie 1.1:

- za rok 2011: 0,27 ha x 360 zł/ha - 97,20 zł

- za rok 2012: 0,27 ha x 360 zł/ha - 97,20 zł Łącznie: 140,40 zł.

II. Z tytułu zastosowania art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r., w związku ze stwierdzonym brakiem realizacji wymogów szczegółowych. Łączne zmniejszenie płatności wyliczonej dla powierzchni stwierdzonej w pakiecie 1, w wariancie 1.1, spowodowane stwierdzeniem w roku 2013 uchybienia wobec wymogu opisanego kodem nieprawidłowości SI wyniosło 14,68 %.

Rok 2011:

- kwota płatności przyznana do pakietu 1, wariantu 1.1, pomniejszona z tytułu niedotrzymania zobowiązania 9.709,20 zł

- procent zmniejszenia płatności w 2013 r. - 14,68 %

- kwota do zwrotu za 2011 r. - 14,68 % z 9.709,20 zł = 1.425,31 zł;

Rok 2012:

- kwota płatności przyznana do pakietu 1, wariantu 1.1, pomniejszona z tytułu niedotrzymania zobowiązania - 9.709,20 zł

- procent zmniejszenia płatności w 2013 r. - 14,68 %

- kwota do zwrotu za 2012 r. - 14,68 % z 9.709,20 zł = 1.425,31 zł;

Łączna kwota zwrotu za rok 2011 i 2012 wynosi: 140,40 zl + 2.850,62 zł = 2.991,02 zł.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. w pełni podziela i przyjmuje za swoje ustalenia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. W rozpatrywanej sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności rolnośrodowiskowej w wysokością 1.522,51 zł przyznanej za rok 2011 oraz 1.468,51 zł przyznanej za rok 2012. Stwierdzić należy, iż każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 powołanego rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

W skardze złożonej do Sądu na powyższą decyzję, skarżący wniósł o jej uchylenie w całości, zarzucając, że została ona podjęta z rażącym naruszeniem prawa i nie uwzględniła argumentów podniesionych w odwołaniu strony z dnia 3 lutego 2015 r. oraz z dnia 14 lipca 2014 r.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje:

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", potwierdza, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, w sposób uzasadniający uchylenie decyzji organów obu instancji.

Na wstępie sprecyzowania wymaga, że postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją dotyczyło ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za rok 2011 i 2012. Zostało ono wszczęte na skutek ustalenia przez organ, że w roku 2013 skarżący, w ramach realizowania wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, nie zachował prawidłowego doboru i następstwa roślin, stosując w ciągu trwania uczestnictwa, co najmniej trzech gatunków roślin, każdej z innej grupy roślin z wyłączeniem roślin wieloletnich.

Postępowanie powadzone było w trybie art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy o agencji restrukturyzacji.

Należy zauważyć, że postępowanie, o którym mowa w art. 29 ust. 1 wskazanej ustawy, jest samodzielnym postępowaniem, w którym w drodze decyzji następuje ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Przedmiotem tego postępowania jest zbadanie, czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w tym przepisie. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, warunkiem koniecznym wydania w omawianym trybie decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków nie jest przy tym uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r., II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., II GSK 1518/11, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, zwanych "pomocą", mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego zobowiązania przez cały wymagany okres, jak zarzucają stronie organy.

Strona nie sprecyzowała bliżej zarzutu działania prawa wstecz. Trzeba jednak wyjaśnić, że w sprawie miały zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361, z późn. zm.), zwanego dalej: "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym z dnia 13 marca 2013 r." Do stanu faktycznego niniejszej sprawy nie ma bowiem zastosowania przepis § 46 tego aktu, który odsyła do stosowania przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 33, poz. 262, z późn. zm.), które obowiązywało do dnia 15 marca 2013 r., czyli do dnia wejścia w życie rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r. Należy bowiem mieć na względzie, że postępowanie w rozpoznawanej sprawie, jako odrębne od postępowania w sprawie przyznania pomocy, wszczęte zostało pod rządzami aktualnego rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r., które zgodnie z jego § 59 weszło w życie z dniem 15 marca 2013 r. Przepis § 46 tego rozporządzenia przewiduje natomiast stosowanie przepisów poprzednio obowiązującego rozporządzenia jedynie do przyznawania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowej w sprawach objętych postępowaniami wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia oraz zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie dotychczasowych przepisów, które zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia. W niniejszej sprawie żadna z tych okoliczności nie zaistniała.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 i pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r., koniecznymi warunkami przyznania płatności rolnośrodowiskowej - obok wymogów określonych w pkt 1 i 2 - jest realizacja przez rolnika 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L z 2005 r. nr 277, s. 1, z późn. zm.), zwanego nadal rozporządzeniem nr 1698/2005. Powyższe "zobowiązanie rolnośrodowiskowe", obejmuje wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej (pkt 3) oraz spełnienie warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określonych w rozporządzeniu. W przypadku przedmiotowej sprawy - Pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone.

Realizując 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe skarżący zobowiązany był do przestrzegania prawidłowego doboru i następstwa roślin, stosując w ciągu trwania uczestnictwa, co najmniej trzech gatunków roślin, każdej z innej grupy roślin z wyłączeniem roślin wieloletnich. W trakcie kontroli wniosku o przyznanie pomocy na rok 2013 stwierdzono jednak nieprawidłowość, polegającą na wystąpieniu tylko dwóch grup roślin uprawnych w trakcie trwania 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach deklarowanego pakietu rolnictwo zrównoważone. Stosownie do tego wskazać należy, że wywiązanie się przez skarżącego ze zobowiązania w roku 2011 i 2012. Wyjaśnić trzeba, że wywiązanie się z obowiązków przyjętych w ramach programu ocenia się w całym okresie 5-letniego zobowiązania, a stwierdzenie uchybień w realizacji tego programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania i powoduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za cały okres ich pobierania.

Zasada, zgodnie z którą, beneficjent zobowiązany jest do zwrotu nienależnie dokonanej płatności ustalona została w art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich. Przepis ten stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Słusznie zauważyły organy, że w myśl art. 18 ust. 1 zdanie drugie tego rozporządzenia, w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Uznać jednak należy, że wskazane regulacje mają charakter kompetencyjny i określają ogólne zasady, które nie są bezpośrednio stosowane do ustalenia nienależnie pobranych płatności, lecz podlegają implementacji do krajowego porządku prawnego, a więc wymagają szczegółowego uregulowania w przepisach krajowych. Wyrazem ich realizacji są przepisy ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, która w art. 1 pkt 2 wyraźnie stanowi, że określa warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy oraz pomocy technicznej w zakresie nieokreślonym w przepisach rozporządzenia nr 1698/2005 lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej. Na gruncie tej ustawy obowiązek zwrotu pobranych nienależnie płatności wynika wprost z art. 28 ust. 1, według którego pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z art. 29 ust. 1 omawianej ustawy, szczegółowe warunki i tryb zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem określa rozporządzenie rolnośrodowiskowe, które w § 39 określa sytuacje, kiedy płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi.

W świetle powyższego dostrzec trzeba, że zarówno ustawa, jak i wydane na jej podstawie rozporządzenie rolnośrodowiskowe z dnia 13 marca 2013 r., przewidują, stosownie do art. 5 i art. 18 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia nr 65/2011, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności. Obowiązek ten realizowany jest na zasadach określonych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym z dnia 13 marca 2013 r. Zgodnie z § 38 ust. 1 ww. rozporządzenia, jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1, płatność rolnośrodowiskowa dotycząca tego pakietu przysługuje w danym roku w wysokości zmniejszonej o tyle procent, ile odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni:

1) trwałych użytków zielonych, na których stwierdzono to uchybienie, do powierzchni wszystkich gruntów rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach tego pakietu, lub

2) gruntów ornych, na których stwierdzono to uchybienie, do powierzchni wszystkich gruntów ornych, na których powinny być przestrzegane te wymogi w ramach tego pakietu.

W ocenie Sądu powołany przepis stanowi podstawę zmniejszenia płatności, m.in. jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogu przestrzeganie prawidłowego doboru i następstwa roślin, ale jedynie w roku, w którym uchybienie to stwierdzono.

W niniejszej sprawie ustalono, że nieprawidłowość w tym zakresie zaistniała w roku 2013. Nie wskazano natomiast dowodów – poza deklaracjami strony - aby istniała ona w roku 2011 i 2012. Skoro w przedmiotowej sprawie, samoistną podstawą prawną rozstrzygnięcia nie może być przepis art. 18 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia Komisji nr 65/2011, z uwagi na to, iż stanowi normę kompetencyjną, upoważniającą państwo członkowskie do szczegółowej regulacji przesłanek, czy też przypadków zwrotu płatności rolnośrodowiskowej, która powinna uwzględniać rozmiar, zasięg i trwałość stwierdzonej niezgodności, czyli kryteria zdefiniowane w tym przepisie, to należy zwrócić uwagę na okoliczność, że szczegółowe przypadki zwrotu płatności rolnośrodowiskowej zostały uregulowane w § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., który to przepis w zaskarżonej decyzji nie został poddany analizie.

Nie kwestionując, co do zasady, obowiązku zwrotu przyznanych płatności w oparciu m.in. o art. 18 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 trzeba zaznaczyć, że przepis ten ma charakter ramowy i wymaga uszczegółowienia na gruncie przepisów prawa krajowego.

W związku z powyższym nie można automatycznie przy stwierdzeniu uchybień w zakresie przestrzegania wymagań w ramach poszczególnych pakietów i wariantów odnosić stwierdzonych uchybień do lat poprzednich, lecz należy zbadać, czy przepisy krajowe nakazują zwrot beneficjentom płatności i w jakich sytuacjach.

Sąd podziela pogląd wyrażony wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Wr 761/14, że sankcja, o której mowa w § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego możliwa jest do zastosowania jedynie w odniesieniu do tego roku, w którym działanie skarżącego wyczerpało znamiona deliktu administracyjnego, to jest, w którym stwierdzono uchybienie polegające na niezachowaniu wymogów dotyczących danego wariantu. Natomiast kwestia uznania płatności za nienależnie pobrane i ich zwrot w związku z ustaleniem, że beneficjent nie zachował w kolejnym roku, w stosunku do roku ich przyznania, określonych wymagań, podlegać powinna analizie w pierwszej kolejności w oparciu o regulację § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, której nie dokonano.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 oraz § 38 i § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, i art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.