Postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SPP/Go 41/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2019-05-14 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: SPP - Utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.
Powołane przepisy: article: art. 260 § 1 i § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SPP/Go 41/19 w sprawie ze skargi M.A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za styczeń 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Skarżący M.A. wniósł skargę kasacyjną od wyroku tut. Sądu z 7 listopada 2018 r. oddalającego jego skargę na postanowienie wskazane w sentencji niniejszego orzeczenia.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że wpis sądowy w niniejszej sprawie jest jednym z wielu wpisów sądowych w sprawach toczących się obecnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim. Jego rachunki bankowe oraz wierzytelności zostały zabezpieczone przez organy egzekucyjne. Ponadto organy podatkowe przedłużyły terminy zwrotów podatku VAT. Oświadczył nadto, że mieszka sam, nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani wierzytelności. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi dochód w wysokości 4.500 zł netto miesięcznie. Wśród stałych zobowiązań i wydatków wnioskodawca wskazał: kredyty 20.480 zł, leasingi 13.795,43 zł oraz 5.559,41 euro, umowy dzierżawy 3.744 zł, energia elektryczna 450 zł, wynajem mieszkania 600 zł, ubezpieczenia pojazdów 3.850 zł, wynagrodzenia 16.918,81 zł, składki ZUS 7.422 zł, PIT-R 921 zł, koszty rozmów telefonicznych 2.160 zł, inne 25.000 zł. Łącznie: 95.341,24 zł oraz 5.559,41 euro. Do wniosku dołączył zarządzenie zabezpieczenia następujących składników majątkowych wnioskodawcy: 8 ciągników siodłowych,

4 naczep, samochodu osobowego oraz samochodu dostawczego.

Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano go w sprawie I SPP/Go 37/19 do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji.

W odpowiedzi wnioskodawca poinformował, że nie jest żonaty. Z nadesłanej deklaracji podatkowej PIT-36L wynika, że w 2017 r. prowadzona przez niego działalność zanotowała 21.478.701,38 zł przychodu przy 21.406.724,83 zł kosztów jego uzyskania. Z kolei zgodnie z porównawczym rachunkiem zysków i strat za okres od [...] stycznia do [...] grudnia 2018 r. przychody tej działalność ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów wyniosły 29.982.730,41 zł przy kosztach działalności operacyjnej w wysokości 30.135.195,82 zł. Z kolei w styczniu oraz lutym 2019 r. wspomniane przychody wyniosły odpowiednio 2.137.236,29 zł i 1.871.662,60 zł, natomiast koszty 2.159.517,66 zł oraz 1.907.199,49 zł. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 z grudzień 2018 r., styczeń i luty 2019 r. wnioskodawca dokonał dostawy towarów i usług w łącznej kwocie odpowiednio 2.112.202 zł, 2.084.236 zł oraz 1.871.803 zł. Z kolei nabył towary i usługi o wartościach odpowiednio 2.538.279 zł, 1.683.342 zł oraz 1.881.617 zł. Analiza wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy wskazuje na wielomilionowe obroty jego działalności gospodarczej. Suma obciążeń jego rachunków bankowych prowadzonych w złotówkach (z wyłączeniem kwot przelewanych na własne rachunki) tylko w lutym 2019 r. wyniosła 2.443.887,61 zł. Z kolei uznania (z wyłączeniem kwot przelewanych z własnych rachunków) 2.452.166,31 zł. Suma środków finansowych zgromadzonych na wszystkich rachunkach bankowych wnioskodawcy na dzień [...] lutego 2019 r. wynosi 195.607,83 zł i 253,38 euro.

Postanowieniem z 4 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SPP/Go 41/19 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podkreślił, że M.A. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy łącznie w 32 sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wielkopolskim, a łączna kwota wpisów sądowych oraz opłat kancelaryjnych wymaganych dla dalszego prowadzenia wszystkich ww. postępowań sądowoadministracyjnych, na dzień wydawania postanowienia wynosiła 4.800 zł. Zestawienie tej kwoty z sumą środków dostępnych na rachunkach bankowych wnioskodawcy (195.607,83 zł, 253,38 euro) prowadzi do wniosku, zdaniem referendarza, że poniesienie kosztów sądowych nie uszczupli jego majątku.

Niezależnie od powyższego wyjaśnił, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z 27 listopada 2014 r. sygn. akt II FZ 1843/14, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie referendarza, przedstawiona przez skarżącego dokumentacja wskazująca wysokość przychodów jakie osiągnął w ostatnich trzech miesiącach oraz skala wydatków jakie ponosi w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, pozwala na ocenę, że stać go na opłacenie kosztów postępowania. Trudno bowiem uznać, że osoba przeznaczająca średnio 2.000.000 zł miesięcznie na zakup towarów i usług nie jest w stanie uiścić wpisów sądowych i opłat kancelaryjnych w łącznej wysokości 4.800 zł. Zaznaczył przy tym, że wspomniane wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są jedynie pozycjami księgowymi. Z rachunków bankowych wnioskodawcy wynika bowiem, że dysponuje on środkami finansowymi, dzięki którym na bieżąco reguluje należności cywilnoprawne, np. dokonuje zapłat za faktury, płaci odsetki kredytów i raty leasingowe, które nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Świadczy to również o tym, że pomimo zabezpieczenia tych rachunków przez organy egzekucyjne (jak skarżący podniósł w uzasadnieniu wniosku), w dniu otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu, skarżący mógł dysponować zgromadzonymi na nich środkami finansowymi w dowolny sposób. Ponadto, stosowanie do art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. - zwanej dalej "u.p.e.a."), w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej, a takimi wydatkami są koszty postępowań sądowych.

W sprzeciwie skarżący zarzucił naruszenie art. 246 §1 pkt 2 i art. 258 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej jako "P.p.s.a.") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania mu prawa pomocy, w sytuacji, gdy nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Natomiast zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata,

radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, następuje gdy osoba ta wykaże, że

nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 art. 246 § 1 P.p.s.a.).

Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z 8 lipca 2008r., sygn. akt I GZ 173/08). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą oświadczeń oraz lakonicznego sprzeciwu, Sąd stwierdził, iż brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Strona skarżąca nie wykazała bowiem w sposób dostateczny aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Odnosząc się do zawartego w sprzeciwie stwierdzenia skarżącego, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części, należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że zestawienie kwoty jaką skarżący jest zobowiązany uiścić z tytuły zainicjowanych postępowań sądowych z sumą środków dostępnych na rachunkach bankowych wnioskodawcy (195.607,83 zł, 253,38 euro) prowadzi do wniosku, że poniesienie kosztów sądowych nie uszczupli jego majątku. To, że rachunki zostały zabezpieczone przez organ egzekucyjny, nie oznacza, że zobowiązany został całkowicie pozbawiony niemożności rozporządzania zgromadzonymi na nich środkami. Treść art. 166a § 2 u.p.e.a. wskazuje bowiem, że w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Zobowiązany, chcąc uregulować ciążące na nim zobowiązania zabezpieczone przez organ egzekucyjny, może wystąpić do organu egzekucyjnego o wyrażenie zgody na wypłatę z zajętego rachunku bankowego. Poza tym, w niniejszej sprawie, co wynika z wyciągów rachunków bankowych, skarżący na bieżąco reguluje należności cywilnoprawne. Kwota transferów w dużym stopniu przekracza wysokość kosztów postępowania w sprawie.

Nie można również nie dostrzec, że nadesłane przez skarżącego dokumenty wskazują, że skarżący z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje milionowe przychody. Z analizy rachunku zysków i strat za okres od [...] stycznia do [...] grudnia 2018 r. wynika bowiem, że przychody z działalność ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów wyniosły 29.982.730,41 zł. W styczniu i lutym 2019 r. wyniosły z kolei odpowiednio 2.137.236,29 zł oraz 1.871.662,60 zł. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 za grudzień 2018 r., styczeń i luty 2019 r. skarżący nabył towary i usługi o wartościach odpowiednio 2.538.279 zł, 1.683.342 zł oraz 1.881.617 zł, dokonując zarazem dostawy towarów i usług w łącznej kwocie odpowiednio 2.112.202 zł, 2.084.236 zł oraz 1.871.803 zł.

Oczywiście, Sąd nie kwestionuje, że skarżący poniósł również znaczne koszty działalności. Z ww. rachunku zysków i strat za 2018 rok wynika, że koszty działalności operacyjnej wyniosły 30.135.195,82 zł. Sam fakt jednak prowadzenia działalności gospodarczej i ponoszenia z tego tytułu kosztów, nawet znacznych, nie jest przesłanką do przyznania prawa pomocy. Należy bowiem pamiętać, że miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (postanowienie NSA z 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, nawet strata która powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają natomiast z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Ta kategoria podatników bowiem ma do dyspozycji legalne instrumenty podatkowe, które pozwalają na równoważenie kosztów i przychodów w taki sposób, aby w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe (zob. postanowienia NSA z 5 września 2013 r. sygn. akt II OZ 707/13, z 25 września 2012r. sygn. akt I GZ 228/12). Skarżący w nadesłanym wniosku wskazał także na liczne zobowiązania, które posiada, w tym kredytowe czy też leasingowe. Należy jednak podkreślić, że w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania

cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, takimi jak koszty sądowe, bowiem spowodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa (postanowienie NSA z 28 września 2010 r., sygn. akt II OZ 908/10). Poza tym, już sam fakt udzielenia stronie przez banki kredytów wskazuje na korzystną sytuację finansową skarżącego. Nie ulega bowiem wątpliwości, że ta w procedurze udzielania kredytu jest szczególnie wnikliwie analizowana.

Końcowo należy zwrócić uwagę, że skarżący wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w sprawach o sygn. akt I SA/Go 382/18 i od I SA/Go 572/18 do I SA/Go 577/18 uiścił wymagany wpis sądowy, zaś w sprawach I SA/Go 572-577/18 dodatkowo opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku, co w ocenie Sądu, przeczy jego twierdzeniu zawartemu w sprzeciwie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. Biorąc również pod uwagę wysokość kosztów sądowych, które strona skarżąca będzie ewentualnie zobowiązana w przyszłości ponieść w sprawach zainicjowanych przed tut. Sądem (opłata kancelaryjna, wpis od skargi kasacyjnej), Sąd doszedł do przekonania, że nie znajduje się ona w sytuacji, która uprawniałaby do przyznania jej prawa pomocy.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.