Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 762/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 157 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska, Sędzia NSA Anna Lech, Sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1831/09 w sprawie ze skargi F. P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz F. P. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Wyrokiem z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1831/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi F. P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...].

Wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy.

Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., Minister Gospodarki, powołując się na art. 157 § 3 w związku z art. 107 § 1 K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku F. P., odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1962 r., znak: [...], w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa: Młyn Elektryczny – wł. P. W., S. Z., J. F., P. H. – I., ul. [...]. W uzasadnieniu Minister wskazał, że wnioskodawca powołał się na decyzję z dnia [...] lutego 2009 r., znak: [...], którą Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] marca 1955 r. nr [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Młyn Elektryczny wł. P. W., S. Z., J. F., P. H., położonym w I., przy ul. [...]. Minister Gospodarki przytoczył wskazanie wnioskodawcy, według którego decyzja ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stanowi podstawę wydania przez Ministra Gospodarki rozstrzygnięcia w przedmiocie legalności decyzji z dnia [...] marca 1962 r., na zasadzie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 K.p.a. Nawiązując do pojęcia strony postępowania, sformułowanego w art. 28 K.p.a., Minister stwierdził, że o istnieniu interesu prawnego w omawianym przypadku będzie można mówić tylko wtedy, gdy wskazane zostanie, iż poprzednikom prawnym wnioskodawcy, tj. P. W., S. Z., J. F., P. H., przysługiwało określone uprawnienie w stosunku do przedmiotowego mienia, tj. prawo własności. Zdaniem Ministra, prawo to może zostać udowodnione tylko i wyłącznie poprzez wskazanie tytułu własności, zarówno do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, jak i nieruchomości, na której było ono zorganizowane. Wnioskodawca wykazał następstwo prawne po w/w osobach oraz to, że byli oni właścicielami znacjonalizowanej wraz z przedsiębiorstwem nieruchomości. Nie przedłożył natomiast dokumentów, które potwierdzałyby prawo własności jego poprzedników prawnych do wskazanego przedsiębiorstwa. Brak było podstaw do uznania przez organ, że w/w przedsiębiorstwo stanowiło, w dniu wydania wskazanego w sentencji orzeczenia, własność poprzedników prawnych wnioskodawcy. Tym samym, w ocenie Ministra, wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego do występowania w sprawie, jako strona żądająca wszczęcia postępowania "nieważnościowego". Zachodzą więc przesłanki do wydania decyzji w oparciu o art. 157 § 3 K.p.a., o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy F. P. stwierdził, ze jest synem i następcą prawnym W. P., współwłaściciela [...] młyna elektrycznego. Podniósł, że prawo własności do przedsiębiorstwa pod nazwą Młyn elektryczny wł. P. W., S. Z., J. F., P. H.– I., ul. [...], wynika z załączonych do wniosku aktów notarialnych. Ponadto, z treści decyzji Komitetu Drobnej Wytwórczości wynika, iż młyn działał pod firmą, w której znajdowały się nazwiska jego ojca oraz jego krewnych. Niezależnie od tego, wnioskodawca przedłożył kolejne dokumenty: orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1962 r., odpis protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] stycznia 1955 r., odpis ekspertyzy szacunkowej do protokołu przejęcia młyna z dnia [...] stycznia 1955 r., adresowanej do W. P. i protokół z przebiegu czynności związanych z wprowadzeniem zarządcy państwowego z dnia [...] marca 1955 r., wraz z załącznikami. Zdaniem wnioskodawcy, wskazane dokumenty w sposób wyraźny wskazują właścicieli czynnego przedsiębiorstwa, zarówno na dzień wprowadzenia przymusowego zarządu państwowego, jak i na dzień wydania orzeczenia w sprawie przejścia przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Ponownie rozpatrując sprawę, Minister podtrzymał stanowisko zajęte w pierwszej decyzji. Argumentował, że zgodnie z art. 9 ust.2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz.37), orzeczenie ministra, stwierdzające przejście przedsiębiorstwa na własność państwa, stanowiło jedynie podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych, rejestrach handlowych i innych rejestrach publicznych przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa oraz prawa rzeczowych stanowiących składniki majątkowe przejętego przedsiębiorstwa. Nie może być ono zatem dokumentem potwierdzającym, kto i w jakiej formie prowadził to przedsiębiorstwo w chwili ustanowienia nad nim przymusowego zarządu państwowego. Dokumentami potwierdzającymi prawo własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa mogą być tylko i wyłącznie: odpis z rejestru handlowego, karty rejestracyjne lub zgłoszenie przemysłu, zaświadczenia właściwych organów państwowych, umowy kupna-sprzedaży czy dzierżawy przedsiębiorstwa. Dokumentów takich wnioskodawca nie złożył, nie wykazał więc swego interesu prawnego do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie F. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zarzucił obrazę prawa procesowego, tj. art. 80 K.p.a. w związku z art. 76 § 1 K.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie w sprawie, które przejawia się w dokonaniu niewłaściwej oceny dokumentów dołączonych do akt, odmowie uznania za wiarygodne niebudzących wątpliwości aktów notarialnych, decyzji administracyjnych i protokołów przejęcia, które zostały dołączone do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nadto zarzucił obrazę przepisów postępowania w zakresie określonym normami zawartymi w art. 7, 8 i 77 K.p.a., które mogły mieć wpływ na treść zaskarżonej decyzji, poprzez niedopełnienie przez Ministra Gospodarki obowiązku pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, a szczególnie sposobu stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa Młyn Elektryczny wł. P. W., S. Z., J. F., P. H. – I., ul. [...] oraz całkowicie dowolną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Zaakcentował, że generalnie w postępowaniu administracyjnym wszystkie dowody mają równą moc dowodową, ale dokument urzędowy jakim jest orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1962 r., korzysta z domniemania zgodności z prawdą, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Także protokół zdawczo-odbiorczy oraz protokół z przebiegu czynności związanych z wprowadzeniem zarządcy państwowego wskazują ojca skarżącego jako właściciela przedsiębiorstwa.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Skarga została rozpatrzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż skarżący udokumentował następstwo prawne po W. P., Z. S., F. J. oraz H. P. Nadto, co nie jest kwestionowane przez Ministra Gospodarki, przed przejściem na własność Skarbu Państwa nieruchomości, na której działał młyn elektryczny, jej właścicielami byli poprzednicy prawni F. P. Wskazane zaś przez skarżącego dokumenty, a także inne znajdujące się w aktach sprawy dowody, wykazują, że przedmiotowe przedsiębiorstwo do czasu jego znacjonalizowania było własnością poprzedników prawnych skarżącego. Sąd pierwszej instancji powołał się na orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1962 r., protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] stycznia 1955 r., protokół z czynności wprowadzenia zarządcy państwowego z dnia [...] marca 1955 r., załączniki nr 1 i 2 do protokołu z dnia [...] marca 1955 r., ekspertyzę szacunkową rzeczoznawcy z dnia [...] stycznia 1955 r. oraz zgłoszenie Rejonowego Przedsiębiorstwa Młynów Gospodarczych w M. z dnia [...] grudnia 1961 r. Według Sądu, skarżący wykazał, że ma interes prawny w stwierdzeniu nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1962 r. w sprawie przejścia Przedsiębiorstwa Młyn Elektryczny na własność Państwa, a więc przysługuje mu przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w dalszym postępowaniu Minister powinien ocenić, czy w stosunku do kwestionowanego orzeczenia zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności.

W skardze kasacyjnej Minister Gospodarki zaskarżył wyrok w całości. Wniósł o uchylenie w całości wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1831/09 i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 157 § 3 K.p.a. w związku z art. 28 K.p.a., polegające na błędnym przyjęciu, że F. P. jest stroną postępowania, pomimo tego, iż skarżący nie wykazał, że jego poprzednicy prawni byli właścicielami przedsiębiorstwa: Młyn elektryczny wł. P. W., S. Z., J. F., P. H. – I., ul. [...], w czasie dokonania jego nacjonalizacji i na tę okoliczność nie przedłożył żadnych dowodów, co w sposób istotny wpłynęło na wynik sprawy. Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że organ wydając decyzje uchybił procedurze, gdyż wezwał wnioskodawcę do wykazania prawa własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających to prawo. Minister przytoczył fragment uzasadnienia zaskarżonego wyroku: "Nie można podzielić stanowiska Ministra Gospodarki, że dokumentami potwierdzającymi prawo własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa mogą być wyłącznie: odpis z rejestru handlowego, karty rejestracyjnej lub zgłoszenia przemysłu, zaświadczenia właściwych organów państwowych, umowy sprzedaży, czy też dzierżawy przedsiębiorstwa". Minister kontynuując zarzut wywodził, że żądanie przez organ przedłożenia przez wnioskodawcę dokumentów potwierdzających prawo własności do przedsiębiorstwa, w tym zaświadczenia właściwych organów państwowych, było tym bardziej uzasadnione, iż rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 lipca 1927 r. o izbach przemysłowo-handlowych (Dz. U. R.P. Nr 67, poz.591), jak również rozporządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 15 listopada 1947 r. wydane w porozumieniu z Ministrami: Administracji Publicznej, Ziem Odzyskanych, Sprawiedliwości, Zdrowia, Odbudowy oraz Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie zawiadomień o prowadzeniu przemysłu i wykonywaniu niektórych zajęć zarobkowych, nakładały obowiązek zawiadamiania o prowadzeniu przedsiębiorstwa, w tym przedmiotowego Młyna elektrycznego.

b) Naruszenie przepisu art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. poprzez przekroczenie granic kontroli działalności administracji publicznej oraz wskazań co do dalszego postępowania. Naruszenie to nastąpiło w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, poprzez arbitralne przyjęcie przez Sąd, że "W ocenie Sądu, wskazane przez F. P. dokumenty, a także inne, znajdujące się w aktach dowody, w istocie dowodzą, że przedmiotowe przedsiębiorstwo do czasu jego znacjonalizowania było własnością W. P., Z. S., F. J. i H. P.". Jak również "Biorąc zatem pod uwagę opisaną wyżej dokumentację, która znajduje się w aktach sprawy oraz mając na względzie poczynione uwagi odnośnie do rozumienia pojęcia przedsiębiorstwa i możliwości jego zbycia należy, że F. P. wykazał, iż ma interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1962 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa: Młyn Elektryczny wł. P. W., S. Z., J. F., P. H. –I., ul. [...]. Tym samym skarżący wykazał, że przysługuje mu przymiot strony w postępowaniu wszczętym o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia", co w sposób istotny wpłynęło na wynik sprawy.

W części skargi kasacyjnej określonej jako uzasadnienie, Minister streścił przebieg postępowania administracyjnego oraz sądowego, powtórzył stwierdzenia stanowiące zarzuty skargi kasacyjnej oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Powołując się stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 28 listopada 2008 r., sygn. akt II OSK 1469/07, Minister stwierdził, ze sąd I instancji nie wyjaśnia okoliczności faktycznych i nie podejmuje w tym celu czynności procesowych. Nie dokonuje sam żadnych ustaleń, a możliwość przeprowadzenia dowodów ograniczona jest do dowodu uzupełniającego z dokumentów. Rolą sądu jest sprawdzenie, czy organy administracji zrobiły to należycie w toku postępowania. W przypadku stwierdzenia, że okoliczności faktyczne sprawy nie zostały należycie wyjaśnione, a mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd ten zaskarżone rozstrzygnięcie organów uchyla. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, naruszenia przepisów postępowania przez Sąd pierwszej instancji miały istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem prawidłowe zastosowanie tychże przepisów skutkowałoby odmiennym rozstrzygnięciem Sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należało zatem ograniczyć się do zarzutów skargi kasacyjnej.

Przed odniesieniem do zarzutów zauważyć trzeba, iż z art. 176 P.p.s.a. wynika nakaz takiego konstruowania skargi kasacyjnej, aby przytoczona podstawa kasacyjna i jej uzasadnienie stanowiły odrębne części pisma procesowego. Z treści skargi kasacyjnej powinno wyraźnie wynikać, czy analizowana wypowiedź stanowi podstawę kasacji, czy jej uzasadnienie. Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna zawiera fragmenty uzasadnienia zgłoszonych podstaw w części pisma zawierającego zarzuty, a więc w podstawach kasacji, przy czym niezależnie od tego, w piśmie wyodrębniono element określony jako uzasadnienie. Uchybienie to nie uniemożliwia jednak merytorycznej oceny podniesionych zarzutów.

Najpierw skonstatować należy, iż zarzut błędnego uznania wnioskodawcy za stronę w rozumieniu art. 28 K.p.a. jest zarzutem materialnoprawnym (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 634/06, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 325255). Konsekwencją materialnej oceny o braku interesu prawnego jest odmowa wszczęcia postępowania podejmowana w oparciu o art. 157 § 3 K.p.a. O ile zatem błędna byłaby dokonana przez Sąd pierwszej instancji kwalifikacja wnioskodawcy jako podmiotu mającego przymiot strony, to jako naruszenie prawa procesowego należałoby ocenić uchylenie zaskarżonym wyrokiem decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżony wyrok nie narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 157 § 3 K.p.a. Sąd trafnie ocenił, że nie było podstaw podmiotowych do odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego. Jako wadliwe uznał przede wszystkim naruszenie przez Ministra norm regulujących postępowanie dowodowe, tj. art. 75 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, według którego Minister bezpodstawnie zdyskwalifikował przedłożone przez wnioskodawcę dowody oraz dowody znajdujące się w aktach sprawy oraz bezpodstawnie przypisał znaczenie przesądzające dokumentom przez siebie wskazanym. Wreszcie, co niemniej ważne, bezpodstawnie uznał, że przedłożenie dowodów z rejestrów obciąża wnioskodawcę. W rezultacie doszło do sytuacji, w której organ odmówił wiarygodności szeregu dowodom pozytywnie wskazującym na tytuł własności poprzedników prawnych wnioskodawcy do przedsiębiorstwa i uznał, że jedynie inne dowody, których treści nie ustalił, obciążając wnioskodawcę obowiązkiem przedłożenia tych dowodów, będą mogły wykazać tytuł własności do przedsiębiorstwa. Nie było zatem nawet konfrontacji mocy dowodowej różnych dowodów. Odmowa wiarygodności była w tej sytuacji rażąco dowolna – oczywiście sprzeczna z wyrażoną w art. 80 K.p.a. zasadą swobodnej oceny materiału dowodowego. Zaskarżony wyrok słusznie wyeliminował decyzje odmowne Ministra również z tego powodu, iż opierały się one na istnieniu jedynie po stronie wnioskodawcy obowiązku przedłożenia dowodów dotyczących istotnej okoliczności materialnej – tytułu własności do przedsiębiorstwa. Założenie to skutkowało naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., których dyspozycje nakładają na organ administracyjny obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Nie negując obowiązków stron w tym zakresie zaakcentować trzeba, iż żaden przepis ogólnej procedury administracyjnej nie zwalnia organu całkowicie z obowiązku zbierania materiału dowodowego i obarczania tym obowiązkiem całkowicie strony postępowania. Stanowiska Ministra nie można zaaprobować tym bardziej, ze przepis art. 15 ust.1 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz.37 ze zm.) ustanowił domniemanie, że właścicielem przedsiębiorstwa jest osoba, która prowadziła je we własnym imieniu, przed ustanowieniem zarządu państwowego. W niekwestionowanym stanie faktycznym niniejszej sprawy, obalenie tego domniemania należy do Ministra, który kwestionuje tytuł prawny do przedsiębiorstwa osób prowadzących to przedsiębiorstwo przed ustanowieniem zarządu państwowego. Odnotować trzeba, że rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 lipca 1927 r. o izbach przemysłowo-handlowych (Dz. U. Nr 67, poz.591), z którego przepisów Minister wywodził obowiązek udokumentowania własności przedsiębiorstwa w szczególny sposób, niezależnie od trafności tego stanowiska, utraciło moc na mocy art. 10 ustawy z dnia 7 marca 1950 r. o Centralnym Urzędzie Drobnej Wytwórczości (Dz. U. Nr 10, poz.104), z dniem 30 marca 1950 r. Ponadto, z art. 13 § 1 i następnych przepisów Działu II rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks Handlowy, nie wynika nadrzędna moc wpisu do rejestru w zakresie ustalania tytułu własności do przedsiębiorstwa. To samo dotyczy przepisów dekretu Rady Ministrów z dnia 28 października 1947 r. w sprawie obowiązku zawiadamiania o prowadzeniu przemysłu i wykonywaniu niektórych zajęć zarobkowych (Dz. U. Nr 66, poz.403) oraz, wydanego w oparciu o art. 3 tego dekretu, rozporządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 15 listopada 1947 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami: Administracji Publicznej, Ziem Odzyskanych, Sprawiedliwości, Zdrowia, Odbudowy oraz Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie zawiadomień o prowadzeniu przemysłu i wykonywaniu niektórych zajęć zarobkowych (Dz. U. Nr 71, poz.442). Minister nie wskazał przepisu dekretu lub rozporządzenia, z którego wynikałaby szczególna moc dowodowa dokumentów uzyskanych w trybie zawiadomienia o prowadzeniu przemysłu. Analiza tych przepisów prowadzi do wniosku, ze przepisów takich w tych aktach normatywnych nie było. Jedynym dokumentem będącym efektem omawianego trybu było zaświadczenie o wykonaniu obowiązku zgłoszenia, wynikającego z art. 1 dekretu, wydawane na podstawie § 8 w/w rozporządzenia. Obowiązek zawiadomienia o prowadzeniu przemysłu lub wykonywaniu innych zajęć zarobkowych, w myśl art. 1 ust.1 dekretu, dotyczył zaś stanu z dnia 1 sierpnia 1947 r., przy czym w stosunku do osób, które rozpoczęły prowadzenie przemysłu lub wykonywanie innych zajęć zarobkowych – także stanu od dnia 2 sierpnia 1947 r. do dnia wejścia w życie dekretu, tj. do dnia 30 października 1947 r. (art. 1 ust.3 dekretu). Zgodnie z art. 15 ust.1 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, istotny co do ustalenia własności przedsiębiorstwa, jest stan przed ustanowieniem zarządu państwowego. Ustanowienie zarządu państwowego nad Młynem Elektrycznym nastąpiło na mocy zarządzenia Ministra Skupu z dnia 10 marca 1955 r. Zaświadczenie wskazujące na prowadzenie przedsiębiorstwa w 1947 r. nie jest, w tej sytuacji, nie tylko dowodem o szczególnej mocy, ale nie jest nawet dowodem bezpośrednim co do ustalanej okoliczności.

W tym kontekście nie tylko prawem, ale także obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było ustalenie, czy stwierdzone uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zbadania, czy taki ewentualny wpływ miał miejsce, wymaga hipoteza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Skoro uchybienia skutkowały wadliwym ustaleniem okoliczności istotnej z punktu widzenia prawa materialnego, polegającym na przyjęciu, iż poprzednicy prawni nie byli właścicielami przedsiębiorstwa, to miało to istotny wpływ na wynik sprawy. Doprowadziło do oceny o braku interesu prawnego wnioskodawcy, a w konsekwencji do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Przyjęcie stanowiska o istnieniu interesu prawnego wnioskodawcy skutkowałoby merytorycznym rozpatrzeniem podania, a nie odmową wszczęcia postępowania nadzorczego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granic kontroli sądowej zaskarżonej decyzji. Ustalenie stanu faktycznego należy do organu administracji prowadzącego postępowanie zakończone decyzją zaskarżoną do sądu. Obowiązkiem sądu pierwszej instancji jest natomiast zbadanie, czy organ ten, dokonując ustalenia stanu faktycznego, nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy oraz zajęcie stanowiska co do tego, jaki stan faktyczny został przez sąd przyjęty. Zajęcie stanowiska co stanu faktycznego (wyeksponowanie, opisanie) przyjętego przez sąd jest niezbędne również wtedy, gdy sąd uchylając zaskarżoną decyzję, uznaje ustalony przez organ stan faktyczny tylko w części za wadliwy. Obowiązek wyeksponowania przyjętego przez sąd pierwszej instancji stanu faktycznego wynika z przepisów art. 141 § 4 oraz art. 188 zdanie ostatnie P.p.s.a. (patrz: uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSA i wsa 2010/3/39; wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 672/09, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 597768).

Obowiązek zawarcia w wyroku uwzględniającym skargę oceny prawnej i wskazań co dalszego postępowania wynika wprost z przepisu art. 153 P.p.s.a. Uznanie przez Sąd pierwszej instancji, iż skarżący ma interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego jest wyrażeniem oceny prawnej. Ocena ta, jakkolwiek wiążąca, nie stanowi rozstrzygnięcia o zasadności wniosku, nie jest rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej. Podkreślił to Sąd pierwszej instancji, wskazując, iż po zwrocie akt sprawy, obowiązkiem Ministra będzie przeprowadzenie postępowania służącego ocenie, czy w stosunku do kwestionowanego orzeczenia zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności. Niezależnie od tej oceny, będącej efektem ustalenia, że poprzednicy skarżącego byli właścicielami nieruchomości i przedsiębiorstwa na niej działającego, zauważyć warto, że interes prawny wnioskodawcy może być wywodzony z samego tylko tytułu własności do nieruchomości przysługującego poprzednikom prawnym wnioskodawcy. W myśl art. 40 § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks Handlowy (Dz. U. Nr 57, poz.502), obowiązującego w dacie wydania orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa Młyn Elektryczny wł. P. W., S. Z., J. F., P. H., nieruchomości wchodziły w skład przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości. Orzeczenie nacjonalizacyjne wywoływało skutek nie tylko w zakresie prawa do prowadzenia przedsiębiorstwa, ale także skutki cywilnoprawne odnoszące się do nieruchomości wchodzących w skład nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Dotychczasowy właściciel z chwilą przejścia przedsiębiorstwa na rzecz Państwa tracił tytuł własności do nieruchomości wchodzących w skład przedsiębiorstwa i uprawnienia właścicielskie z tego tytułu wynikające. Wynika to z przepisów art. 9 ust.1 i 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Skoro zatem poprzednicy prawni wnioskodawcy byli właścicielami nieruchomości wchodzącej w skład przedsiębiorstwa Młyn Elektryczny, to orzeczenie o przejściu tego Przedsiębiorstwa na własność Państwa skutkowało także utratą przezeń tytułu własności do nieruchomości. Już z tego powodu, niezależnie od względów przywołanych wyżej, a dotyczących dysponowania przez poprzedników prawnych wnioskodawcy tytułem własności do Przedsiębiorstwa, należy zaakceptować stanowisko Sądu pierwszej instancji o posiadaniu przez wnioskodawcę interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Warto skonstatować, że w dotychczasowym orzecznictwie nie zakwestionowano interesu prawnego, wynikającego z tytułu własności do nieruchomości objętej orzeczeniem nacjonalizacyjnym, w postępowaniach zmierzających do stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych, wydawanych na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz.17 ze zm.) - patrz: wyrok NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 189/07, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 453389; uchwała NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07, ONSA i wsa 2008/1/5.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego oparto o art. 204 pkt 2 P.p.s.a.