Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1705/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5  ust. 1  pkt 1,  art. 11  ust. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2014 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Starosty [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz skarżącego Skarbu Państwa - Starosty [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Wójta gminy B. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uchyliła decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [...], stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez gminę B., prawa własności nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] położonych w obrębie ewidencyjnym [...] i odmówiła stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę B. prawa własności tych nieruchomości.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wojewoda [...], powołując się na przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32, poz. 191, ze zm.) wszczął z urzędu postępowanie w sprawie potwierdzenia nabycia przez gminę B. (w decyzji błędnie podano gminę C.) z mocy prawa własności opisanych wyżej nieruchomości. W toku postępowania organ ustalił, że wnioskowane nieruchomości od początku założenia ewidencji gruntów i budynków należały do Skarbu Państwa we władaniu Wojewódzkiego Zarządu [...] w [...]. Z informacji udzielonych przez Starostę [...] wynikało, że zapis Wojewódzkiego Zarządu [...] w [...], jako władającego przedmiotowymi nieruchomościami miał charakter techniczno – porządkowy i brak było dokumentów potwierdzających ten zapis. Ponadto zarówno [...] Zarząd [...], jak i jednostka będąca poprzednikiem prawnym, nie władały w żaden sposób przedmiotowymi nieruchomościami. W związku z powyższym Wojewoda [...] uznał, że w rozpoznawanej przez niego sprawie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej i decyzją z dnia z [...] października 2011 r. nr [...], organ ten stwierdził nabycie z mocy prawa przez gminę B., prawa własności nieruchomości, oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] położonych w obrębie ewidencyjnym [...].

Od powyższej decyzji Wóit Gminy B. wniósł odwołanie do Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej.

W toku postępowania odwoławczego Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa analizując stanowisko organu pierwszej instancji co do odmowy komunalizacji wskazała, że sporne działki nie przekazane w zarząd przed 27 maja 1990 r., w trybie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 99) innym niż państwo państwowym osobom prawnym, stanowiły w świetle art. 6 ust. 1 tej ustawy mienie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 – 3 ustawy komunalizacyjnej. Komisja wskazała, że żadne zadania z zakresu melioracji wodnych nie przeszły z dniem 27 maja 1990 r., na gminy i dlatego wszystkie sporne działki służyły faktycznie i bezpośrednio zarówno przed dniem 27 maja 1990 r. jak i po tym dniu realizowaniu zadań publicznych właściwych w tym zakresie ponadpaństwowych organów administracji rządowej. W ocenie Komisji powyższe okoliczności wskazują, że przedmiotowe nieruchomości były wyłączone z komunalizacji następującej z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Zdaniem organu drugiej instancji dodatkową przesłanką dowodzącą braku podstaw komunalizacji przedmiotowych nieruchomości są również wpisy w ewidencji gruntów, z których wynika, że przed wejściem w życie ustawy komunalizacyjnej znajdowały się one w faktycznym i bezpośrednim władaniu ponadpaństwowego, a nie podstawowego organu administracji publicznej. Organ odwoławczy zaakcentował również, że z treści przepisów komunalizacyjnych wynika, że do gmin nie przeszły z dniem 27 maja 1990 r. żadne obowiązki z zakresu melioracji wodnych.

Reasumując Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznała, że wbrew stanowisku Wojewody [...] przedmiotowe działki, położone pod wodami powierzchniowymi, służące w dniu 27 maja 1990 r., faktycznie i bezpośrednio wykonywaniu zadań publicznych ponadpaństwowych organów administracji rządowej, podlegały komunalizacji na podstawie przepisu art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

W związku z powyższym Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją dnia [...] października 2011 r. nr [...] uchyliła decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r., stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez gminę B., prawa własności nieruchomości, oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...], położonych w obrębie ewidencyjnym [...] i odmówiła stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę B. prawa własności tych nieruchomości.

Na powyższą decyzję Starosta [...] wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania. Skarżący zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawy o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez przyjęcie, że sporne działki stanowiły w dniu 27 maja 1990 r. mienie Skarbu Państwa znajdujące się we władaniu Wojewódzkiego Zarządu [...] w [...] – Rejonowy Oddział w G., co stanowiło w ocenie organu, wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r.

Wydanemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił dokonanie przez organ błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, gdyż w jego ocenie brzmienie tego przepisu oznacza, że komunalizacji z mocy prawa podlega mienie bez względu na to jak zostało ono nazwane geodezyjnie. Skarżący zauważył, że wpisy w ewidencji gruntów oznaczeń nieruchomości mają wyłącznie charakter informacyjny. Dlatego też zapis dotyczący władania spornymi działkami przez Zarząd [...] w [...] – Rejonowy Oddział w G. miał charakter wyłącznie techniczno – porządkowy i brak jest w zasobie geodezyjnym prowadzonym w Starostwie jakichkolwiek dokumentów potwierdzających przedmiotowy zapis, jak i dokumentów, na podstawie których wpis ten został wykreślony. Starosta [...] wskazał również, że z uwagi na okoliczność, że przedmiotowe nieruchomości stanowią rowy, wystąpiono do Wojewódzkiego Zarządu [...] w [...] o wydanie stosownej opinii. Z informacji przekazanych przez Zarząd wynika jednoznacznie, że przedmiotowe nieruchomości stanowią urządzenia melioracji wodnych szczegółowych i są one zbędne do wykonywania zadań statutowych wynikających z jego działalności oraz, że ani on ani jednostka będąca jego poprzednikiem prawnym nie władała w żaden sposób przedmiotowymi nieruchomościami.

Reasumując skarżący wskazał, że skoro brak jest jakichkolwiek dowodów świadczących o posiadaniu tytułu prawnego przez do Wojewódzkiego Zarządu [...] w [...], to mieniem zarządzał z mocy prawa terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego, a z dniem 27 maja 1990 r., gmina.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie i podtrzymała stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepis ten stanowi, że składniki mienia owgólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3 nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Organ odwoławczy uznał, że przepis ten ma zastosowanie w sprawie, ponieważ objęte decyzją działki gruntu służyły wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organu administracji rządowej stopnia ponadpodstawowego, a takie mienie jest wyłączone z komunalizacji z mocy prawa. Taki stan faktyczny został przez organ ustalony tylko na podstawie wypisów z rejestru gruntów, w których wpisano, że mienie to stanowi własność Skarbu Państwa i nie pozostawały w zarządzie innych niż państwo państwowych osób prawnych, we władaniu wojewódzkiego Zarządu [...] w [...]. Należy przy tym stwierdzić, że wpis w ewidencji gruntów jest wprawdzie dowodem, ale wpis taki ma jedynie charakter informacyjny i nie może stanowić wyłącznego dowodu dla tak istotnych ustaleń. Komunalizacja z mocy prawa mienia ogólnonarodowego w oparciu o przepis art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. oznacza przejście z dniem wejścia w życie tej ustawy tj. 27 maja 1990 r. własności mienia ogólnonarodowego na właściwą gminę. Orzekając o komunalizacji z mocy ustawy organ obowiązany jest więc badać czy mienie, które podlegać ma komunalizacji stanowi własność Skarbu Państwa oraz czy należało ono w omawianym czasie do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Jeżeli ustalenia organu w tym zakresie są pozytywne to organ obowiązany jest następnie zbadać czy w stosunku do takiego mienia przepisy ustawy nie przewidują wyłączenia z komunalizacji w szczególności, czy nie zachodzą przesłanki tego wyłączenia określone w art. 11 ust. 1 ustawy. Wprawdzie prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że pojęcie "służenie" wykonywaniu zadań publicznych, użyte w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. oznacza stan faktyczny, a nie tytuł prawny. Rację ma także skarżący powołując w uzasadnieniu skargi, że pojęcie "należenie do" użyte w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy oznacza stan prawny. Jednakże aby można było mówić o wystąpieniu przesłanek wyłączenia mienia z komunalizacji określonych w art. 11 ust. 1 pkt 1 to najpierw należy ustalić czy przedmiotowe mienie spełnia przesłanki określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy gdyż przepis art. 11 ust. 1 pkt 1 dotyczy mienia, które spełnia warunki określone w art. 5 ust. 1 pkt 1. Organ odwoławczy w sposób niewątpliwy ustalił tylko to, że przedmiotowe mienie w dacie 27 maja 1990 r. stanowiło własność Skarbu Państwa. Pozostałe ustalenia są dowolne i nie znajdują potwierdzenia w materiale dokumentacyjnym. Z tego względu zaskarżona decyzja zapadła bez należytego wyjaśnienia istoty sprawy a więc z naruszeniem przepisów art. 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa, a rozstrzygnięcie zawarte w tej decyzji jest co najmniej przedwczesne.

Tak więc organ winien ustalić, w pierwszej kolejności, czy przedmiotowe mienie, które stanowiło własność Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r. należało w tym dniu do podmiotów wskazanych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. czyli, czy podmiotom tym przysługiwał tytuł prawny do tego mienia. Takich ustaleń brak jest w sprawie. Jest bezsporne, że na gruntach stanowiących to mienie znajdowały się rowy melioracyjne, które zgodnie z przepisami ustawy, wówczas obowiązującej - z 24 października 1974 r. - Prawo wodne (Dz. U. nr 38, poz. 230, ze zm.) - zaliczone były do urządzeń melioracji wodnych szczegółowych (art. 91 ust. 4 pkt 1). Zgodnie zaś z treścią art. 92 ust. 1 tej ustawy urządzenia melioracji wodnych szczegółowych na gruntach stanowiących własność Państwa są wykonywane i utrzymywane na koszt Państwa. Natomiast art. 97 ust. 1 ustawy – Prawo wodne stanowił, że utrzymanie i eksploatacja urządzeń melioracji wodnych szczegółowych należy do zainteresowanych właścicieli nieruchomości, a jeżeli są położone na terenie działania spółki wodnej, ich utrzymanie i eksploatacja należy do spółki.

Tak więc po ustaleniu stanu prawnego przedmiotowego mienia i gdyby te ustalenia potwierdziły, że mienie to spełnia przesłanki do komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. organ rozważy czy zachodzi przesłanka wyłączenia z komunalizacji określona w art. 11 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. W tym celu konieczne jest ustalenie stanu faktycznego tego mienia w dacie 27 maja 1990 r., a szczególnie, czy sposób korzystania z mienia łączył się z wykonywaniem zadań publicznych faktycznie i bezpośrednio przez podmioty wskazane w tym przepisie. Samo wpisanie w ewidencji gruntów jako władającego Wojewódzkiemu Zarządowi [...] w [...]- Rejonowy Oddział w G. nie oznacza samo przez się, że podmiot ten faktycznie wykonywał zadania publiczne w stosunku do tego mienia. Nie jest bowiem nawet wiadome na jakiej podstawie dokonano wpisu o takiej treści. Przypisywanie faktycznego władztwa temu podmiotowi jest wątpliwe z tego względu, że występując o dokonanie zmian w ewidencji gruntów poprzez wykreślenie jako władającego podał, że zarówno obecnie, jako samorządowa jednostka organizacyjna podporządkowana Marszałkowi Województwa [...], jak i wcześniej jako państwowa jednostka organizacyjna, nie wykonywał żadnych praw właścicielskich ani nie władał w inny sposób rowami jako urządzeniami szczegółowymi melioracji . Wprawdzie wystąpienie tej jednostki o zmiany w ewidencji gruntów miało miejsce już po 27 maja 1990 r., nie mniej odnosi się również do wcześniejszego okresu, co organ orzekający w sprawie komunalizacji winien wziąć pod uwagę przy ocenie stanu faktycznego skomunalizowanego mienia.

Dokonanie ustaleń w sposób wskazany w niniejszym uzasadnieniu pozwoli organowi na zgodne z prawem rozstrzygnięcie w kwestii komunalizacji przedmiotowego mienia.

Na marginesie odnieść się wypada do uregulowań ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne Dz.U. nr 38 poz. 230. Ówcześnie i obecnie obowiązujące brzmienie tekstu ustawy zakładało w art. 2, że powierzchniowe wody stojące oraz wody w studniach i rowach stanowią własność właścicieli gruntów, na których się znajdują. Z treści powyższego przepisu wynika, że ustawodawca przyjął koncepcję mieszaną, mianowicie właściciela określonej w art. 2 wody powierzchniowej stojącej w rozumieniu art. 6 ust.3 pkt 2 ustawy oraz wody w studni i w rowie ustala się po uprzednim ustaleniu właściciela gruntu, na którym lub w którym dana woda się znajduje. Natomiast inaczej kształtuje się wzajemny stosunek własności wody i gruntu określony w art. 4. Własności państwowej nie stanowią zatem tylko grunty znajdujące się pod wodami płynącymi w rowach usytuowanych na gruntach stanowiących własność indywidualną lub spółdzielczą, natomiast wszystkie pozostałe grunty pod wodami płynącymi stanowią własność Państwa. W zakresie kwestii związanej z zadaniami z zakresu melioracji wodnych podkreślenia wymaga, że poza sporem pozostaje okoliczność, że niniejsza sprawa dotyczy urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, których wykonanie i utrzymanie należy do właścicieli tych gruntów.

Z powyższych względów Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 i art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.