Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 382/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 i 2, art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 10 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Bk 458/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Bk 458/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odmówił E. S. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.

We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zadeklarował, iż jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Pola uprawne są oddalone 13 km od zabudowań gospodarczych, co podnosi koszty produkcji rolnej. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS wydanym w marcu 2014 r. skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co zmusiło go do radykalnego ograniczenia produkcji. Zachodzi też konieczność wynajmowania pracowników do pracy w gospodarstwie. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha, stary drewniany dom o powierzchni 60 m² nie nadający się do zamieszkania oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Skarżący wskazał, że nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Jego źródłem utrzymania pozostaje renta w wysokości 473 zł miesięcznie, w maju 2014 r. w całości zajęta przez Urząd Skarbowy. Dodatkowo otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł rocznie oraz uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1.100 zł, a także otrzymał kwotę 1.033 zł tytułem dopłat bezpośrednich. Podał, że toczy się przeciwko niemu siedem postępowań egzekucyjnych. Jego aktualne zadłużenie to kwota 15.000 zł. W lutym 2015 r. skarżący przeszedł ostry zawał serca.

Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie.

W złożonym sprzeciwie skarżący zarzucił zlekceważenie faktu gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazał, że oświadczenie strony o jego sytuacji majątkowej budziło uzasadnione wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym, zwłaszcza w świetle dokumentów znajdujących się w aktach innych spraw E. S. zawisłych przed Sądem. Z dokumentów tych bowiem - których kserokopie dołączono do akt sprawy - wynikało, że T. M. uczestnik postępowania w sprawie ze skargi E. S. na decyzję w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki obiektu budowlanego spłacił skarżącemu z tytułu zniesienia współwłasności kwotę 121.000 zł, która została złożona do depozytu sądowego, gdyż skarżący nie chciał podać numeru konta bankowego. Powyższe zostało potwierdzone i doprecyzowane w nadesłanych przez Sąd Okręgowy w Ł. odpisach postanowień z dnia 9 stycznia 2013 r., 25 marca 2014 r. i 10 czerwca 2014 r., których wynikało, że Sąd Rejonowy w Z. VI Zamiejscowy Wydział Cywilny w W. przyznał T. M. na własność nieruchomość rolną o łącznej powierzchni 12.9590 ha i zasądził od niego na rzecz E. S. tytułem spłaty kwotę 121.779,25 zł. Ponadto, z informacji uzyskanej przez Sąd I instancji we wspomnianej sprawie II SA/Bk 736/13, a pochodzącej z Sądu Rejonowego w Z. VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego w W. wynikało, że zezwolono T. M. na złożenie do depozytu sądowego kwoty zasądzonej tytułem spłaty. W dniu 25 kwietnia 2014 r. została wpłacona do depozytu kwota 100.000,00 zł, a 25 czerwca 2014 r. kwota 17.779.25 zł. Z kwoty będącej w depozycie sądowym komornik dokonał zajęcia w wysokości 1.421,26 zł. Podkreślono, że w sprawie o sygn. II SAB/Bk 50/13 Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. złożył wniosek o cofnięcie prawa pomocy przyznanego E. S. w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z uzasadnienia tego wniosku wynikało, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni około 20 ha, składające się z gruntów o dobrej i bardzo dobrej jakości. Jest właścicielem kompletu maszyn rolniczych a oprócz dochodów z obsiewania zbożem posiadanych gruntów ornych uzyskuje również dochody z hodowli bydła.

Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji uznał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, albowiem zataił informację o uzyskanej spłacie, a dane przedstawione w rozpatrywanym wniosku były w ocenie Sądu I instancji niewiarygodne i z tego względu nie mogły stanowić podstawy do udzielania prawa pomocy.

Ustosunkowując się do twierdzeń skarżącego odnośnie do jego stanu zdrowia i braku zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, Sąd wskazał, że okoliczności te nie mogą mieć wpływu na zdolność skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał związku pomiędzy przebytą chorobą a ewentualnym pogorszeniem się sytuacji materialnej (nie przedstawił żadnych rachunków, które mogłyby świadczyć o zwiększonych wydatkach).

E. S. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:

1. jawną niechęć sądu rozpoznającego sprzeciw czego dowodem jest twierdzenie: "fakt przebycia ostrego zawału serca. Jest to okoliczność świadcząca złym stanie zdrowia a nie o złej sytuacji materialnej";

2. dowolną ocenę przedstawionych dowodów;

3. uznanie za dowód donosu Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W., który nie posiada żadnej wiedzy w tym zakresie.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, iż do dnia dzisiejszego nie otrzymał z wpłaconej do depozytu sądowego kwoty ani jednej złotówki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zgodzić się z dokonaną przez Sąd I instancji oceną sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, co znajduje swoje uzasadnienie w dokonanej przez Sąd I instancji analizie okoliczności sprawy oraz przekazanych przez Sądy powszechne orzeczeń, które miały bezpośredni wpływ na sytuację majątkową skarżącego w momencie kiedy składał oświadczenia na potrzeby przyznania prawa pomocy. Zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji miał posiadany przez skarżącego od dnia 25 kwietnia 2014 r. depozyt sądowy w kwocie 100.000,00 zł, uzupełniony w dniu 25 czerwca 2014 r., kwotą 17.779,25 zł. Zatem w dniu złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. 17 kwietnia 2015 r. skarżący mógł dysponować kwotą, która niewątpliwie umożliwiała pokrycie kosztów postępowania przez sądem. Warto zaznaczyć, że oceniając możliwości finansowe strony na potrzeby prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko to jakim majątkiem faktycznie i rzeczywiście dysponuje, ale także jakie ma on możliwości finansowe. Chodzi o to jakim majątkiem mógłby rzeczywiście dysponować gdyby wykorzystał możliwości finansowe, które posiada. Wskazanie posiadania, czy też możliwości posiadania tak znacznej kwoty powinna być zgłoszona Sądowi na etapie rozpoznawania wniosku o udzielenie prawa pomocy. Niewątpliwie skarżący zataił tę informację, a Sąd I instancji prawidłowo w wyniku podjętych czynności wyjaśniających utwierdził się w przekonaniu, że wiarygodność oświadczeń skarżącego co do jego stanu majątkowego zasadniczo odbiegała od przesłanek umożliwiających udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Oceniając zarzut strony, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego - składając wniosek o cofnięcie udzielonego skarżącemu prawa pomocy - uzasadnił to posiadanym przez skarżącego majątkiem i innymi niż ujawnione przez skarżącego dochody, bez wskazania dowodów na potwierdzenie podniesionych okoliczności należy podkreślić, że Sąd I instancji co prawda przywołał okoliczności wskazane w tym wniosku, ale miało to na celu potwierdzenie tezy, że skarżący zataił informacje mające znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że po weryfikacji oświadczeń skarżącego w zestawieniu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.