Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SAB/Wr 63/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6036 Inne sprawy dotyczące dróg publicznych
659
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: *Stwierdzono przewlekłość prowadzonego postępowania administracyjnego
Powołane przepisy: article: art. 37 par. 1 i 2,  art. 38
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 149 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art.  ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 179 poz 1843
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki
article: art. 130 a,  art. 130a  ust. 1 i 2,  art. 130a  ust. 5f, 6, 6e
journal: Dz.U. 2012 poz 1137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
article: art. 102 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała, Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca), Sędzia WSA Marcin Miemiec, Protokolant Katarzyna Jastrzębska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 listopada 2013 r. sprawy ze skargi T. W. na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Starostę O. w przedmiocie należności za przechowywanie pojazdu I. stwierdza przewlekłość postępowania i zobowiązuje Starostę O. do wydania postanowienia w sprawie należności za przechowywanie pojazdu - w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; II. stwierdza, że przewlekłość postępowania nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. oddala dalej idącą skargę; IV. zasądza od Starosty O. na rzecz skarżącego 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w sprawie jest skarga T. W. (prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A", z siedzibą w S. (dalej skarżacy), wyznaczonego zarządzeniami Starosty O. jako jednostka, która usuwa z drogi pojazdy i prowadzi parking strzeżony dla pojazdów usuniętych w trybie art. 130a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym) na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starostę O. w sprawie przyznania należności za przechowywanie pojazdu.

Policja zleciła w dniu [...] lipca 2007 r. usunięcie z drogi samochodu osobowego [...] (nr rej. [...]), wskutek czego pojazd ten został umieszczony na wyznaczonym przez Starostę O. parkingu strzeżonym (prowadzonym przez skarżącego), do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. ([...]) Sąd Rejonowy w O. orzekł o przepadku tego pojazdu na rzecz Powiatu O.

W dniu [...] listopada 2012 r. strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie należności za holowanie i przechowywanie wspomnianego samochodu. W grudniu tego samego roku skarżący został wezwany do przedstawienia szczegółowej kalkulacji żądanych należności. Kalkulacja została przedstawiona Staroście w dniu [...] grudnia 2012 r. (sama kalkulacja została opatrzona datą [...] grudnia 2012 r.). Skarżący pismem z [...] marca 2012 r. złożył zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze – postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. ([...]) – uznało zażalenie strony na przewlekłe prowadzenie przez Starostę O. postępowania w sprawie przyznania należności za przechowywanie auta na parkingu strzeżonym za uzasadnione i zobowiązało ten organ "do podjęcia czynności w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszego rozstrzygnięcia".

W piśmie z dnia [...] lipca 2013 r. skarżący zawarł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na przewlekłe prowadzenie przez Starostę O. postępowania w sprawie należności za przechowywanie pojazdu, wnosząc o:

• wyznaczenie Staroście O. czternastodniowego terminu na merytoryczne rozpatrzenie sprawy;

• stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa;

• zobowiązanie Starosty O. do ukarania dyscyplinarnego pracowników winnych niezałatwienia sprawy w terminie;

• zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa przez profesjonalnego pełnomocnika.

W odpowiedzi na skargę Starosta Powiatu O. wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I.

Wniesiona przez skarżącego skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Starosty O. należy do właściwości sądów administracyjnych, jako że sprawowana przez te sądy kontrola działalności administracji publicznej według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 i art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej, skrótowo, jako "p.p.s.a.") obejmuje również "bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a" [1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach].

Przed wniesieniem skargi skarżący wyczerpał również przysługujące mu środki zaskarżenia (art. 52 § 1 p.p.s.a.), albowiem – stosownie do dyspozycji art. 37 § 1 k.p.a. – złożył zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na przewlekłe prowadzenie przez Starostę O. postępowania w sprawie przyznania należności za przechowywanie na parkingu strzeżonym pojazdu [...] (nr rej. [...]) usuniętego z drogi w trybie art. 130a prawa o ruchu drogowym. Organ wyższego stopnia uznał zażalenie za uzasadnione i zobowiązał Starostę O. do podjęcia czynności w terminie 14 dni od daty doręczenia temu organowi postanowienia Kolegium z dnia [...] maja 2013 r. ([...]), doręczone w dniu [...] czerwca 2013 r..

Trzeba przy tym zauważyć, że w przypadku wnoszonej do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu lub przewlekle prowadzenie postępowania, strona nie jest związana terminami do takiego zaskarżenia. Stan bezczynności, jako naruszający prawo, trwa bowiem dopóty, dopóki organ nie załatwi sprawy lub nie podejmie innej czynności prawem przewidzianej, umożliwiającej kontynuowanie postępowania administracyjnego.

Skarga na bezczynność organu jest zatem prawnie dopuszczalna dopóki organ ten nie zniweczy stanu milczenia (zob. P. Brzozowski, Glosa do postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 sierpnia 2010 r., II SAB/Ol 68/10, w: LEX/el.2010). Jeżeli zaś organ, którego bezczynność została zaskarżona do sądu administracyjnego, wyda akt lub interpretację albo dokona czynności lub stwierdzi albo uzna uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa, sąd powinien umorzyć postępowanie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., ze względu na brak możliwości zobowiązania organu do działań wskazanych w art. 149 § 1 tej ustawy.

Odmiennie natomiast należy ocenić skutki skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego. Jeżeli bowiem dopiero po wniesieniu skargi na przewlekłość dojdzie do wydania aktu lub interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, wówczas zdarzenia te nie powodują bezprzedmiotowości postępowania, a więc nie kończą postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania, ponieważ sąd powinien wypowiedzieć się merytorycznie czy przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wystąpiło w sprawie, w razie zaś odpowiedzi twierdzącej na to pytanie – czy przewlekłość miała cechy rażącego naruszenia prawa.

Skarga tego rodzaju ma bowiem służyć ochronie jednostki przed opieszałością organów władzy publicznej. Taki też motyw legł u podstaw stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjny, który w postanowieniu z dnia 26 lipca 2012 r. (II OSK 1360/12; LEX nr 1219576) nie podzielił zapatrywania, według którego w przypadku gdy akt został wydany przez organ przed dniem orzekania przez sąd w kwestii przewlekłości, nie jest możliwe uwzględnienie skargi na przewlekłość, ponieważ postępowanie stało się bezprzedmiotowe.

II.

Sformułowany w skardze zarzut, w zakresie przewlekłego prowadzenia przez Starostę O. postępowania administracyjnego w sprawie należności za przechowywanie pojazdu usuniętego z drogi i umieszczonego na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym, zasługuje na uwzględnienie, co stwierdziło już także Samorządowe Kolegium Odwoławcze w swoim postanowieniu z dnia [...] maja b.r.

Ponieważ w sprawach skarg na bezczynność i przewlekłość postępowania sąd orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, przeto należało uwzględnić fakt, że do dnia [...] listopada 2013 r. organ pierwszej instancji nie wydał postanowienia rozstrzygającego zawisłą przed nim sprawę.

Tak więc, zarówno stwierdzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze faktu niewydania przez Starostę O. merytorycznego rozstrzygnięcia w wyznaczonym terminie dodatkowym, jak i bierność tego organu do dnia rozprawy przed sądem, pozwalają uznać takie postępowanie za przewlekłe.

III.

Uwzględniając skargę strony na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego, Sąd – stosownie do dyspozycji art. 149 § 1 p.p.s.a. – wyznaczył Staroście O. trzydziestodniowy termin do wydania rozstrzygnięcia, uznając że przy dotychczasowej długości postępowania oraz uwzględnieniu zebranego już w tym okresie materiału dowodowego i ewentualnym jego uzupełnieniu, jest to czas wystarczający do merytorycznego załatwienia sprawy (punkt I sentencji wyroku).

IV.

Z uwzględnieniem przez sąd skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego ustawodawca połączył powinność sądu do stwierdzenia, czy dostrzeżona przewlekłość miała cechy rażącego naruszenia prawa (art. 149 § 1 zd. drugie p.p.s.a.). Spełnienie tego obowiązku wymaga oceny stopnia przewlekłości postępowania w każdym indywidualnym przypadku.

Odwołując się do takich mierników poprawności prowadzenia postępowania administracyjnego jak terminowość i prawidłowość podejmowanych przez organ czynności procesowych w celu rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, z uwzględnieniem charakteru sprawy, stopnia faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenia dla strony, która wniosła skargę, rozstrzyganych w sprawie zagadnień oraz zachowania się stron, w szczególności zaś strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (por. art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki – Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2004 r., OPP 52/04, Wokanda 2005, nr 7-8; z dnia 26 lipca 2012 r., II OSK/11, ONSAiWSA 2013, nr 1), nie można uznać, że w rozpoznawanej sprawie przewlekłość, jakiej dopuścił się Starosta O., osiągnęła poziom rażącego naruszenia prawa.

Argumentów na rzecz takiej oceny badanej przewlekłości postępowania dostarcza zarówno niemała liczba spraw rozpoznawanych przez organ pierwszej instancji, jak i stopień ich faktycznej zawiłości.

Kilkadziesiąt wniosków strony skarżącej o przyznanie należności za przechowywanie na parkingu różnych pojazdów mechanicznych nie czyni poszczególnych postępowań prostszymi, już choćby z powodu ustalenia warunków, terminów i sposobu przechowania każdego z pojazdów, wszak indywidualne cechy poszczególnych pojazdów mogą istotnie wpływać na wielkość przysługującej skarżącemu należności. Wprawdzie w takim zbiorze znajdują się również pojazdy podobne, co może przyspieszyć rozpatrywanie tych spraw, jednakże okoliczność ta nie zwalnia organu od rzetelnego ustalenia należności za inne, różniące się nieraz znacznie, pojazdy.

Nie bez znaczenia do oceny stopnia bezczynności organu pozostaje także – odzwierciedlona w rozstrzygnięciach organów – zawiłość tych spraw w zakresie sposobu i kryteriów ustalenia należności za poszczególne rodzaje pojazdów, gdyż prawodawca nie uregulował wprost tych kwestii, co nie przyczynia się do ujednolicenia reguł obliczania wspomnianych należności, powodując niejednokrotnie znaczne rozbieżności w tej sferze funkcjonowania administracji publicznej. Wskazują na to również postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. wydane w poszczególnych, wszczętych przez skarżącego, postępowaniach, w których organ ten przedstawiał pięć możliwych jego zdaniem wariantów do ustalania należności za przechowywanie pojazdów.

Spoglądając na praktykę rozstrzygania spraw o należności za przechowywanie pojazdów na parkingach wyznaczonych przez starostów, daje się zauważyć, że ze względu na wspomnianą wcześniej lukę normatywną (niepełne uregulowanie) w tym zakresie, dochodzi do nieporozumień dotyczących sposobów określenia omawianej należności. Dotyczy to przede wszystkim utożsamiania – ustalanych uchwałą rady powiatu (art. 130a ust. 6 prawa o ruchu drogowym) – opłat za usunięcie i parkowanie pojazdu (oraz związanych z tym kosztów) z należnościami podmiotu prowadzącego parking w ramach powierzonych mu zadań własnych powiatu (art. 130a ust. 5f przywołanej ustawy).

Opłaty za usunięcie i parkowanie pojazdów obciążają właściciela pojazdu (art. 130a ust. 1, ust. 2 prawa o ruchu drogowym) i są elementem stosunku administracyjnoprawnego łączącego starostę z właścicielem pojazdu, przy czym należności te stanowią dochód własny powiatu (art. 130a ust. 6e tej ustawy). Inny charakter ma natomiast świadczenie przysługujące podmiotowi, któremu starosta powierzył wykonywanie zadań własnych powiatu w zakresie usuwania pojazdów i prowadzenia parkingu strzeżonego dla takich pojazdów. Należności podmiotu realizującego zadania własne powiatu są bowiem elementem stosunku prawnego istniejącego między powierzającym zadania a ich wykonawcą. Opłat za usunięcie i parkowanie pojazdów – obciążających właściciela pojazdu i stanowiących dochód własny powiatu – nie można zatem przekładać bezpośrednio na należności podmiotu z tytułu usuwania i przechowywania takich pojazdów. Tymczasem wnioskujący o takie należności odwołują się niejednokrotnie do opłat ustalonych przez radę powiatu nie tylko ze względu na brak klarownych unormowań odnoszących się wprost do tych należności, ale także z powodu nieokreślenia lub nienależytego ich określenia w czynnościach prawnych między powierzającym zadania a przyjmującym je do wykonania. Powstających w tym zakresie wątpliwości nie rozwiewa całkowicie także unormowanie zawarte w art. 102 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.). Ma ono jednak tę zaletę, że odwołuje się do kryteriów takich, jak zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór.

Przy ocenie stopnia bezczynności Starosty O. nie można również pominąć dwóch dodatkowych okoliczności: po pierwsze – zachowania się strony zarzucającej przewlekłość postępowania, która – mimo wielości różnych pojazdów objętych wnioskami – poprzestała na ogólnym określeniu kosztów przechowania (dozoru) pojazdów, bez rozłożenia tychże na poszczególne pojazdy; po drugie zaś – żądania przeprowadzenia dalszego postępowania dowodowego w sprawie, już po wniesieniu skargi do Sądu na przewlekłość postępowania organu. Nie przyczyniło się to z pewnością do terminowego zakończenia postępowania (w niemałej liczbie spraw).

Oceniając zachowania Starosty O. w kontekście wszystkich zasygnalizowanych okoliczności, Sąd miał dostateczne, wyprowadzone ze zdarzeń składających się na stan faktyczny sprawy, podstawy by stwierdzić przewlekłość postępowania tego organu, jednakże – ze względu na liczbę i charakter (zwłaszcza brak jednolitych ustawowych kryteriów obliczania należności) rozpatrywanych spraw – stwierdzonej przewlekłości nie można było zakwalifikować do grupy zaniechań rażąco naruszających prawo (punkt II sentencji wyroku).

V.

Sąd nie mógł zadośćuczynić żądaniu strony skarżącej w części dotyczącej zobowiązania Starosty O. do ukarania dyscyplinarnego pracowników winnych niezałatwienia sprawy w terminie, ponieważ do zakresu działania sądu administracyjnego nie należy orzekanie w sprawach odpowiedzialności porządkowej lub dyscyplinarnej pracowników organu administracji publicznej (art. 38 k.p.a.), ani też zobowiązywanie organu do prowadzenia stosownych postępowań w tym zakresie (punkt III sentencji wyroku). Z tych też względów – stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a. – skargę w tej części należało oddalić (punkt III sentencji wyroku).

VI.

O kosztach (punkt IV sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 490).