Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 234/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt  1 lit. b, art. 250
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 24 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 16 lutego 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Sędziowie Asesor WSA Anna Dębowska, Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2021 roku (bez numeru) w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat K.W. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 442,80 (czterysta czterdzieści dwa 80/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 30 sierpnia 2021 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. art. 34 § 2 pkt 1 i § 3 w zw. z art. 33 § 2 pkt 1 i pkt 4 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.), po rozpatrzeniu wniosku M.P. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem postanowienia z 8 czerwca 2021 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Postępowanie egzekucyjne prowadzone było na podstawie niżej wymienionych tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, w którego imieniu działał Dyrektor Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia:

- [...] z 20 października 2020 r. wystawiony na podstawie decyzji Dyrektora ŁOW NFZ z 25 maja 2020 r. nr 616/2020, która dotyczy należności pieniężnej z tytułu obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na rzecz skarżącego w dniach 26.04.2015r., 14.05.2016r., 15.05.2016 r. przez Wo. w Łodzi 14. 06.2016 r. 01.07.2016 r. przez W. w Łodzi, 22.08.2016 r., 17.11.2016r. przez N. w Łodzi oraz kosztów recepty podlegającej refundacji wystawionej 15.05.2016 r. przez W. w Łodzi,

- [...] z 19 lutego 2021 r., wystawiony na podstawie decyzji Dyrektora ŁOW NFZ z 19 października 2020 r. nr 1488/2020, która dotyczy należności pieniężnej z tytułu obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na rzecz skarżącego w okresie od 23.05.2016r. do 25.05.2016 r. oraz kosztów recepty podlegającej refundacji wystawionej w dniu 25.05.2016 r. przez W. w Łodzi.

Skarżący wniósł do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzucił on nieistnienie obowiązku uiszczenia należności za udzielone świadczenia zdrowotne z uwagi na przysługujące mu prawo do świadczeń opieki zdrowotnej; jak również niedoręczenie tytułu wykonawczego [...]. Skarżący podniósł, że otrzymał tytuł [...] oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, z którego to zawiadomienia wynika, iż z rachunku skarżącego zostały zajęte środki na podstawie tytułów wykonawczych: [...], [...]. Zobowiązany twierdził, że przed każdym udzieleniem świadczeń opieki zdrowotnej składał oświadczenie informujące, że jest osobą ubezpieczoną. Wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości i uchylenie dokonanego zajęcia rachunku bankowego oraz o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości do czasu rozpatrzenia zarzutów. Do ww. środka zaskarżenia dołączył kserokopię zgłoszenia danych o członkach rodziny dla celów ubezpieczenia zdrowotnego od roku 2014, kserokopię zgłoszenia danych o członkach rodziny dla celów ubezpieczenia zdrowotnego od roku 2016 oraz dane członka rodziny objętego ubezpieczeniem.

Wierzyciel postanowieniem z 8 czerwca 2021 r. oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawę postanowienia stanowił art. 123 § 1 k.p.a. w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 w zw. z art. 33 § 3 pkt 1 i pkt 4 u.p.e.a. Pod postanowieniem podpisała się M.J. i opatrzono je pieczątką "z up. Prezesa NFZ p.o. zastępca Dyrektora Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia ds. Ekonomiczno-Finansowych M.J". Na postanowieniu widnieje również podpis A.S. i pieczątka "Wydział Księgowości A.S.".

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i wskazał, że przed każdym z zabiegów składał oświadczenie, że jest osobą ubezpieczoną, gdyż taką informację otrzymał od swojej mamy Ma.P., która jak wynika z załączonych dokumentów w dniu 8 marca 2016 r. wypełniła zgłoszenie o członkach rodziny dla celów ubezpieczenia zdrowotnego - druk ZUS P ZCNA. W tym czasie zobowiązany według oświadczenia kontynuował naukę w szkole i tym samym, mimo ukończenia 18 lat, będąc członkiem rodziny, mógł korzystać z ubezpieczenia mamy.

Wskazał, że nie potrafi wyjaśnić, dlaczego zgłoszenie do ubezpieczenia mimo daty wypełnienia wniosku 8 marca 2016 r., nastąpiło 1 grudnia 2016 roku, czyli 8 miesięcy po zgłoszeniu. Ponadto podniósł, że nie otrzymał decyzji wydanych w niniejszej sprawie nr 616/2020 oraz 1488/2020 i nie mógł się do nich odnieść.

Zdaniem skarżącego po jego stronie nie istnieje obowiązek uiszczenia należności za udzielone świadczenia zdrowotne, gdyż był osobą ubezpieczoną, a fakt błędu systemu, który wskazuje 1 grudnia 2016 r. jako datę nabycia prawa do ubezpieczenia zdrowotnego nie może oddziaływać na jego szkodę.

Zaskarżonym postanowieniem Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do twierdzeń zobowiązanego na temat posiadanego statusu osoby ubezpieczonej, organ wskazał, że w powyższej decyzji wyjaśniono skarżącemu przyczyny braku prawa do udzielonych na jego rzecz świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w rozpatrywanych okresach będących przedmiotem wydanych decyzji.

Skarżący, ubiegając się o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej wskazanych w sentencji ww. decyzji, każdorazowo złożył oświadczenia o przysługującym prawie do świadczeń, które zasugerowały świadczeniodawcom, że mógł być osobą ubezpieczoną, co jednak nie miało miejsca.

Organ podkreślił, że brak prawa do uzyskanych świadczeń opieki zdrowotnej wynika z faktu, że zgłoszenie skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny osoby ubezpieczonej (tzn. u matki), uzyskane od dnia 10 maja 2014 r. uległo zamknięciu z dniem 16 lipca 2014 r., z uwagi na fakt uzyskania własnego (niezależnego) tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 17 lipca 2014 r. jako pracownik (płatnik składek: M.).

Organ wskazał, że zgodnie z regulacją przewidzianą w art. 3 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1398) ubezpieczonymi są: " członkowie rodzin osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3, zamieszkujący na terytorium państwa członkowskiego UE lub EFTA, jeżeli nie są osobami podlegającymi obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, o których mowa w art. 66 ust. 1, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 2 i 3, ani nie są osobami uprawnionymi do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji". Przytoczony przepis ustanawia tzw. "zasadę niekumulowania tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia z tytułem członka rodziny" (tzn. w danym momencie można posiadać tylko jeden tytuł oraz każdy kolejny tytuł przerywa i anuluje tytuł wcześniejszy), co można odnieść do przedmiotowej sprawy.

Zdaniem organu dokumenty dołączone przez skarżącego do pisma z 26 kwietnia 2021 r., stanowiące zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, w postaci kserokopii druków ZUS P ZCNA:

- z dnia 16 maja 2016 r., wskazującego na zgłoszenie ww. jako członka rodziny osoby ubezpieczonej (tj. Ma.P.) od dnia 10 maja 2014 r.,

- z dnia 8 marca 2016 r., wskazującego na zgłoszenie ww. jako członka rodziny osoby ubezpieczonej (tj. Ma.P.) od dnia 1 grudnia 2016 r.,

- wydruk z platformy usług elektronicznych PUE z dnia 22 kwietnia 2021 r. informujący o zgłoszeniu M.P. od dnia 1 grudnia 2016 r. do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny osoby ubezpieczonej tj. – Ma.P. - matki;

w każdym z przypadków znajdują odzwierciedlenie w danych figurujących w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych prowadzonym przez NFZ (w oparciu o art. 97 ust. 3 pkt 8 u.ś.o.z.) i były znane organowi w dniach wydania ww. decyzji.

Organ wyjaśnił, że załączony dokument ZUS P ZCNA przeznaczony jest do:

1) zgłoszenia danych o członku rodziny dla celów ubezpieczenia zdrowotnego,

2) zgłoszenia utraty uprawnień do ubezpieczenia zdrowotnego przez członka rodziny zgłoszonego uprzednio na druku ZUS ZCNA lub ZUS ZCZA (używanym do czerwca 2008 r.),

3) dokonania zmiany / korekty danych dotyczących członka rodziny zgłoszonego na druku ZUS ZCNA lub ZUS ZCZA - w tym celu wypełnia się blok rV, w którym wyrejestrowuje się członka rodziny z nieaktualnymi / błędnymi danymi, oraz blok V, w którym zgłasza się członka rodziny z aktualnymi / poprawnymi danymi.

Przez członka rodziny należy rozumieć następujące osoby niepodlegające ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu:

1) dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione, wnuka albo dziecko obce, dla którego ustanowiono opiekę, albo dziecko obce w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka do ukończenia przez nie 18 lat, a jeżeli uczy się dalej w szkole, zakładzie kształcenia nauczycieli, uczelni lub w szkole doktorskiej - do ukończenia 26 lat, natomiast jeżeli posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub inne traktowane na równi - bez ograniczenia wieku,

2) małżonka,

3) wstępnych pozostających z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym.

W myśl przytoczonej ustawy dana osoba może zostać zgłoszona jako członek rodziny, jeżeli nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (z zastrzeżeniem art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). W konsekwencji osoba zgłoszona jako członek rodziny, która uzyskała inny tytuł do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, np. podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenia, uzyskała status bezrobotnego, rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, traci status członka rodziny. Płatnik powinien więc złożyć wyrejestrowanie członka rodziny, a następnie po ustaniu własnego tytułu do ubezpieczenia, dokonać ponownego zgłoszenia członka rodziny, o ile dalej spełniane są wymagane warunki ustawowe do takiego zgłoszenia.

Zdaniem organu złożone przez zobowiązanego dokumenty potwierdzają stan faktyczny ustalony na etapie wydawania decyzji administracyjnych. Zobowiązany, mimo swoich twierdzeń, nie przedstawił żadnego dowodu, ani nie zwrócił uwagi organu na dowód możliwy do przeprowadzenia z urzędu, wskazujący na fakt "błędu systemu", który spowodowałby zmianę daty wskazanej we wniosku jako daty uzyskania uprawnień do ubezpieczenia zdrowotnego przez członka rodziny.

W ocenie organu przesłane dokumenty nie stanowią ponadto potwierdzenia dokonania tzw. "wstecznego" zgłoszenia skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego w oparciu o regulację przewidzianą w art. 50 ust. 18a u.ś.o.z., o której był on informowany w skierowanych zawiadomieniach o wszczęciu postępowania, wysyłanych na adres zamieszkania ujawniony w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych prowadzonym przez NFZ, który jest tożsamy z adresem wskazanym w piśmie skarżącego z 26 kwietnia 2021 r. skierowanym do organu.

Odnosząc się do zarzutów zobowiązanego dotyczących braku doręczenia decyzji nr 616/2020 oraz 1488/2020 organ wyjaśnił, że doręczenie zostało dokonane w trybie art. 44 k.p.a.

W ocenie organu powyższe doręczenie jest faktem udowodnionym za pomocą dokumentu potwierdzenia odbioru, którego prawdziwość nie budzi wątpliwości organu.

Przewidziana w art. 44 k.p.a. zastępcza forma doręczenia pism rodzi domniemanie prawne, że pismo zostało skutecznie doręczone adresatowi. Domniemanie to nie zostało obalone ani w toku postępowania w sprawie rozpoznania zarzutów w egzekucji administracyjnej, ani w toku postępowania w sprawie ponownego rozpoznania zarzutów.

Pod postanowieniem podpisała się M.J. i opatrzono je pieczątką "z up. Prezesa NFZ p.o. zastępca Dyrektora Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia ds. Ekonomiczno-Finansowych M.J". Na postanowieniu widnieje również podpis A.S. i pieczątka "Wydział Księgowości A.S.".

W skardze M.P. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez zaniechanie zebrania i tym samym nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało się błędnym uznaniem przez organ, że w całym okresie będącym przedmiotem tytułów wykonawczych nie był osobą zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego pracującej mamy, tym samym nie mógł korzystać z opieki zdrowotnej ze środków publicznych.

Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia z 30 sierpnia 2022 r. i orzeczenie co do istoty sprawy. Skarżący skierował skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z 9 grudnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 30 sierpnia 2021 r. utrzymujące w mocy własne postanowienie z 8 czerwca 2021 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Rozpoznając niniejszą sprawę w granicach tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nakazuje wyłączenie od udziału w postępowaniu tego pracownika organu administracji publicznej, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z ustanowioną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, każda sprawa administracyjna na skutek wniesionego odwołania powinna być dwukrotnie rozpatrywana i rozstrzygana: po raz pierwszy przez organ administracji publicznej pierwszej instancji i po raz drugi na skutek wniesionego odwołania (tu: wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) ‒ przez organ odwoławczy (art. 127 § 1 i § 3 k.p.a.).

Okolicznością, która przesądziła o kierunku rozstrzygnięcia Sądu jest fakt podpisania się na obydwu postanowieniach Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia wydanych w niniejszej sprawie przez te same osoby, tj. M.J. p.o Zastępcy Dyrektora Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia ds. Ekonomiczno-Finansowych oraz A.S. - Wydział Księgowości.

Wskazane osoby złożyły swój podpis (pod imienną pieczątką) na zaskarżonym postanowieniu z 30 sierpnia 2021 r. oraz poprzedzającym je postanowieniu z 8 czerwca 2021 r.

Działanie takie w istotny sposób narusza reguły postępowania administracyjnego.

Stosownie do treści art. 34 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2021 r. poz. 1005 ze zm.) organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.

§ 2. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

§ 3. Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie.

Stosownie natomiast do treści art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Przepis art. 144 k.p.a. stanowi natomiast, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.

W niniejszej sprawie zaskarżeniem objęto postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Od postanowienia tego przysługiwał zatem wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a także na mocy art. 140 k.p.a. odpowiednio stosuje się przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, jednakże wykazuje wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 472/07; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi bowiem środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności.

Rozstrzygając przedmiotową sprawę, Sąd miał na uwadze, że zagadnienie zastosowania przepisu art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. było niejednolicie ujmowane w orzecznictwie i literaturze prawniczej. W ostatnim czasie przeważa jednak pogląd, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. znajduje zastosowanie także w odniesieniu do decyzji wydanej w trybie art. 127 § 3 k.p.a. Do tego stanowiska przychyla się także Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. W orzecznictwie podkreśla się, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest nadzwyczajnym środkiem weryfikacji decyzji, lecz należy go zaliczać do zwykłych środków zaskarżenia decyzji administracyjnych. Przemawia za tym przede wszystkim umieszczenie art. 127 § 3 k.p.a. w Rozdziale 10 Działu II zatytułowanym "Odwołania". Użycie przez ustawodawcę dla oznaczenia przewidzianych tam środków zaskarżenia liczby mnogiej bezspornie dowodzi, że każdemu z nich nadano walor odwołania. Na zasadność tej tezy wskazuje też zamieszczenie w omawianej normie odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań. W tej sytuacji samo niewywoływanie skutku w postaci przesunięcia kompetencji do rozpoznania lub rozstrzygnięcia sprawy na organ wyższego stopnia, a powierzenie jej ponownie temu samemu organowi, nie pozbawia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy charakteru środka odwoławczego. Brak cech dewolutywności wywołany jest bowiem jedynie ograniczeniami natury organizacyjnej (ustrojowej), które nie podważają prawa strony do dwukrotnego, merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Dodać należy, że istotą regulacji zawartej w art. 127 § 3 k.p.a. jest zatem prawna możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, a nie to czy dokonuje tego organ wyższego stopnia. W dwuinstancyjności postępowania punkt ciężkości spoczywa bowiem na prawnej możliwości dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast jest rzeczą drugorzędną, czy do drugiego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest inny (wyższego stopnia), czy ten sam (dotyczy to organów naczelnych) organ administracji państwowej, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji (por. W. Dawidowicz "Zarys procesu administracyjnego", Warszawa 1989, s. 45).

Podsumowując, w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 127 § 3 k.p.a. ma zastosowanie instytucja przewidziana w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., a zatem pracownik (pracownicy), rozpatrując ponownie sprawę z upoważnienia organu podlega wyłączeniu wówczas, gdy brał on udział w pierwszej instancji w wydaniu zaskarżonego postanowienia. Daje to gwarancję, że w postępowaniu, w którym nad organami wydającymi postanowienia (decyzje) w pierwszej instancji nie istnieją organy wyższego stopnia, zostanie zrealizowany cel, któremu służy zasada dwuinstancyjności oraz zapewnienie, że ponowne rozpatrzenie sprawy nie będzie iluzoryczne i nie będzie sprowadzać się do bezrefleksyjnego utrzymywania w mocy zaskarżonego postanowienia (decyzji). Jak podkreśla się w orzecznictwie, wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu obejmuje samo wydanie decyzji (postanowienia), jak też podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Celem regulacji przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. było uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowania wcześniejszym doświadczeniem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. Ratio legis instytucji wyłączenia z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. jest zatem ochrona prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronność orzekania, czyli jednych z najistotniejszych wartości procedury administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2012 r. sygn. akt II GSK 63/11 oraz przywołane tam orzecznictwo, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Omawiane zagadnienie stanowiło także przedmiot rozstrzygnięcia w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2013 r., sygn. akt II GPS 4/12, dotyczącej brzmienia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. obowiązującego przed dniem 11 kwietnia 2011 r., w której NSA opowiedział się za zastosowaniem tego przepisu do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a. W podsumowaniu uchwały NSA podkreślił, że instytucja wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy powinna być rozważana jako gwarancja prawidłowej realizacji konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Służy więc realizacji konstytucyjnych standardów sprawiedliwości proceduralnej, znajdujących podstawy prawne w art. 2 Konstytucji RP. Inaczej mówiąc dzięki wyłączeniu pracownika od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji wzrasta poziom obiektywnego, rzetelnego rozpatrzenia sprawy.

Zatem zaskarżone postanowienie z 30 sierpnia 2021 r. zostało wydane z naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w stopniu uzasadniającym konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 k.p.a., natomiast w razie wystąpienia w sprawie jednej z przesłanek wznowieniowych, sąd administracyjny jest zobligowany do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.

W sytuacji, gdy - jak w sprawie niniejszej - zachodzą przesłanki uzasadniające wznowienie postępowania, ustosunkowanie się przez Sąd do merytorycznej argumentacji skargi - na obecnym etapie postępowania - należy uznać za przedwczesne. Sprawa będzie bowiem ponownie rozpoznawana co do istoty bez udziału pracownika organu podlegającego wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

Z powyższych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. Stosownie do treści art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu w wysokości 442,80 zł (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c, pkt 2 lit. d oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.)

d.cz.