Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 556/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 18,  art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 27,  art. 128,  art. 130
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
article: art. 7,  art. 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 17 ust. 1 i  ust. 5 pkt 2a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 134,  art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" i "c",  art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia "[...]" E. S. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małżonkiem Z. S.

Decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]", po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił przyznania E. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem Z. S. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podał art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (DZ. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej jako: k.r.o.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.), § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r. Nr 105, poz. 881 ze zm.), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę do ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokość świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 129, poz. 1058) oraz upoważnienie Wójta Gminy wydanego dla Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej "[...]" do wydawania decyzji administracyjnych w zakresie świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że E. S. jest w wieku produkcyjnym ("[...]" lat), nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i nie jest osobą przewlekle chorą. Do roku "[...]" pracowała zawodowo, następnie po utracie zatrudnienia zarejestrowała się w Urzędzie Pracy w "[...]" jako osoba bezrobotna. W roku "[...]" E. S. otrzymała za pośrednictwem PUP "[...]" propozycję pracy, jednak ze względu na znaczne pogorszenie się stanu zdrowia jej męża odmówiła przyjęcia propozycji pracy, co spowodowało, iż PUP "[...]" pozbawił ją statusu osoby bezrobotnej. Nadto, E. S. nie posiada uprawnień do emerytury, renty z tytułu niezdolności do podjęcia pracy, renty socjalnej, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, zasiłku stałego. Osoba wymagająca opieki – Z. S. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia "[...]"), do roku "[...]" pracował zawodowo, następnie po wypadku i znacznym pogorszeniu stanu zdrowia przeszedł na rentę z ZUS. Obecny stan zdrowia Z. S. - utrata wzroku - wymaga stałej pomocy ze strony drugiej osoby, gdyż sam nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Opiekę zapewnia mu od kilku lat żona (nie podjęła z tego powodu zatrudnienia), z którą wspólnie zamieszkuje. Konkludując organ wskazał, iż w sprawie jedyną negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zapis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. S. podniosła, że jej mąż jest osobą chorującą na wzrok (ma znaczny stopień niepełnosprawności), a w związku z powyższym musi mu pomagać w podstawowych czynnościach życiowych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją Nr "[...]" z dnia "[...]", działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Argumentowało m. in., że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który określa przesłanki pozytywne warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyrażenie "z tytułu" należy przy tym rozumieć jako zadośćuczynienie, pomoc, rekompensata z powodu określonej przyczyny (podobnie jak renta z tytułu niezdolności do pracy, świadczenie z tytułu niezdolności do pracy, dodatek z tytułu urodzenia dziecka, ulga z tytułu wychowania dziecka itd.). Określając w ten sposób tytuł tego świadczenia ustawodawca wskazał, że omawiane świadczenie przysługuje wymienionym w rzeczonym przepisie osobom - pod warunkiem, że nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki m.in. nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli zrzekają się dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w zamian za pomoc państwa w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Dla wypełnienia dyspozycji przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych istotne są zatem okoliczności i intencje niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia, czyli rzeczywisty związek przyczynowy pomiędzy niepozostawaniem w zatrudnieniu lub rezygnacją z niego. Kolegium wskazało, że w sprawie taki związek nie wystąpił bowiem, jak wynika z materiału dowodowego, E. S. zrezygnowała z pracy nie z powodu opieki nad mężem (mąż skarżącej był w tym okresie czynny zawodowo), ale z powodu utraty zatrudnienia. Wątpliwym jest także, czy fakt niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pozostaje w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Jak wynika z akt sprawy - wyjaśnienia E. S. i jej męża - opieka polega na przygotowywaniu posiłków, praniu i wyjazdach do lekarza. Przygotowywanie posiłków, czy też pranie są zwyczajnymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi niezależnie od tego, czy osoba takie czynności wykonująca sprawuje opiekę nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też nie. Kolegium wskazało ponadto, że ust. 5. art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych określa również przesłanki negatywne, których wystąpienie w sytuacji faktycznej powoduje odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Podniosło, iż zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Powyższe oznacza, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a źródłem powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Oznacza to, że organy administracji mają obowiązek stosować akty normatywne wprowadzone do porządku prawnego i to bez względu na istniejące wątpliwości co do ich zgodności z Konstytucją (v: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Gl 933/08, publ. LEX Nr 519755). Wskazało, że orzekający organ nie może pominąć treści obowiązującego wciąż przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych i odmawiać jego stosowania, bowiem korzysta on z domniemania konstytucyjności. Argumentowało, że Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził dotychczas (jako organ legitymowany) niekonstytucyjności powyższej normy, chociaż przepis ten był przedmiotem rozważań Trybunału w sprawach sygn. akt P 27/07 oraz OP 41/07. Niekonstytucyjność tego przepisu nie została stwierdzona także w sprawie toczącej się przed Trybunałem Konstytucyjnym (sygn. akt P 38/09), a zainicjowanej skierowaniem pytania prawnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy: czy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom wymagającym opieki pozostającym w związku małżeńskim w sytuacji, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zgodny z Konstytucją. I jakkolwiek Trybunał w uzasadnieniu swego orzeczenia (umarzającego postępowanie przed Trybunałem) opowiedział się za interpretacją systemową, celowościową i prokonstytucyjną przed wykładnią literalną omawianego przepisu; prezentowaną przez większość sądów administracyjnych, a tym samym podzielił pogląd, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być przeszkodą do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a osoba ubiegająca się o to świadczenie (dziecko osoby wymagającej opieki) spełnia pozostałe wymagania ustawowe - to jednak niekonstytucyjności rzeczonego przepisu nie stwierdził jako organ do tego legitymowany. Konkludując podniosło że organy stosujące prawo nie mają aktualnie podstaw do stosowania szerokiej interpretacji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, skonstruowanej przy tym jednoznacznie i w sposób kategoryczny, tym bardziej, że racjonalny ustawodawca, któremu znany jest występujący w omawianej tu kwestii od dawna problem - nie podejmuje żadnych działań w kierunku zmiany rzeczonej normy, a także w obliczu faktu, że Trybunał Konstytucyjny, który miał możliwość stwierdzenia niezgodności przepisu z Konstytucją - tego też nie uczynił. Dlatego też interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinna odbywać się przy zastosowaniu reguł wykładni celowościowej i systemowej, albowiem pozostawałoby to w sprzeczności z zasadą racjonalnego ustawodawcy. W związku z powyższym, organ pierwszej instancji odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, działał zgodnie z prawem.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na powyższą decyzję Kolegium E. S. zwróciła się o jej uchylenie. Podniosła, iż wiodącą przesłanką odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w myśl bardzo luźnej interpretacji stwierdza, że osoby pozostające w związku małżeńskim nie mogą być podmiotami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego wskazała, że jest rzeczą nie do przyjęcia, aby w demokratycznym kraju, gdzie obowiązujące przepisy stanowią podwalinę życia społeczeństwa, miała miejsce swobodna interpretacja przepisów prawa. Dochodzi bowiem do sytuacji, że w zależności od punktu widzenia, niektóre samorządy przyznają przedmiotowe świadczenie, a inne, nie opierając się na tych samych przepisach obowiązującego prawa - gdzie w myśl konstytucji każdy obywatel jest równy wobec prawa - odmawiają przyznania tegoż świadczenia. Dodała również, iż nie zgadza się z uzasadnieniem decyzji Kolegium w kwestii dotyczącej podważenia związku niepodejmowania pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Wskazała, że po utracie pracy zarobkowej w "[...]" nie starała się o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż mąż był w stanie częściowo samodzielnie funkcjonować. Jednakże z upływem czasu, w sytuacji, gdy nastąpiło pogorszenie wzroku męża (od "[...]" mąż należy do Polskiego Związku Niewidomych), zaczęła ubiegać się o przedmiotowe świadczenie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd administracyjny, stosownie do przysługujących mu kompetencji określonych w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem i może decyzję taką uchylić, gdy narusza ona prawo materialne lub procesowe w stopniu, mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej jako: p.p.s.a.).

Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z tym przepisem, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd może uwzględnić skargę także ze względu na inne uchybienia niż te, które podnosi strona w skardze.

W rozpatrywanej sprawie powodem odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem Z. S. jest fakt pozostawania osoby, nad którą ma być sprawowana opieka, w związku małżeńskim. W ocenie organu okoliczność ta – stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych – wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podnieść jednak należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, a także Trybunału Konstytucyjnego wyrażany jest inny pogląd.

Wskazać należy, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Wykładni powyższych przepisów nie można jednak, wbrew twierdzeniom Kolegium, dokonywać w sposób literalny. Zauważyć bowiem należy, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych korespondował z poprzednim brzmieniem art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, który przewidywał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka. Jak zauważył NSA w wyroku z dnia 26 kwietnia 2010 r. (sygn. akt I OSK 61/10) taka regulacja związana była z faktem, że obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka, zgodnie z art. 133 § 1 i 2 k.r.o. istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie (chyba, że pozostaje w niedostatku). Natomiast obowiązek alimentacyjny między małżonkami, a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 k.r.o.). Z tego powodu ustawodawca ustalił, iż zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagająca opieki powodowało, że rodzice dziecka, tracąc - z tą chwilą - obowiązek alimentacyjny względem niego, tracili jednocześnie prawo do pobierania na nie świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek opieki nad taką osobą przechodził bowiem na współmałżonka, który - z mocy art. 27 k.r.o. - miał od tego momentu m.in. obowiązek zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem oba omawiane przepisy były ze sobą powiązane.

Jednakże Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07, OTK-A 2008/6/107) orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustawodawca pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone jest obowiązkiem alimentacyjnym. Przypisując znaczenie usankcjonowanemu prawnie obowiązkowi alimentacyjnemu, Trybunał uznał, iż skoro członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Ponadto, wskazując na wyrok z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, Trybunał zwrócił uwagę, iż świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych.

Na skutek tego wyroku przepisem art. 1 pkt 8 lit. "a" ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 233, poz. 1456) zmieniono przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który obecnie przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka (w tym ostatnim przypadku z zastrzeżeniami jak poprzednio).

Pomimo dokonywanych nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został zmieniony, czy też uchylony. Należy jednak zważyć, iż literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 17 ust. 1 tej ustawy nie czyni zadość wywodom zawartym w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego odnoszącym się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit "a" tej ustawy musi zatem być - zdaniem Sądu - odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" w związku z art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 60/09; wyrok z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1699/09; wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 723/09 oraz I OSK 722/09; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Pogląd, iż fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego uzyskał aprobatę w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. (Sygn. akt P 38/09). Wprawdzie Trybunał umorzył postępowanie dotyczące pytania prawnego jednego z sądów w tym zakresie, ale właśnie z uwagi między innymi na utrwaloną i jednolitą praktykę interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu postanowienia Trybunału powołano bowiem szereg orzeczeń sądów administracyjnych wskazując, iż wychodzi to naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym dotyczącym zadanego pytania prawnego. Trybunał wskazał przy tym, iż sądy administracyjne przyznały pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową uznając, iż pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno stanowić przesłanki odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał podzielił pogląd, iż stosowanie wykładni językowej powyższego przepisu jest niedopuszczalne, gdyż pozostaje w sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi takimi, jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny - art. 18 i art. 71 Konstytucji RP oraz równości wobec prawa - art. 32 Konstytucji RP. Zatem stosując wskazany przepis należy przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej nad wykładnią językową.

Reasumując, w aktualnym stanie prawnym, powstałym na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. o sygn. akt P 27/07, stwierdzającego niezgodność art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP, okoliczność, iż skarżąca sprawuje opiekę nad małżonkiem nie stanowi podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią ocenę zawartą w niniejszym wyroku oraz wykładnię przepisów zastosowaną przez Sąd.

Podnieść ponadto należy, iż w niniejszej sprawie organy nie przeprowadziły wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, zgodnie z wymogami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a tym samym nie ustalono w sposób nie budzący wątpliwości, czy faktycznie opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem jest tego rodzaju, iż uniemożliwiałaby jej podjęcie zatrudnienia, nawet gdyby otrzymała propozycję pracy. Należy bowiem zaznaczyć, iż świadczenie pielęgnacyjne ma na celu pokrycie przynajmniej części wydatków związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną, co jest związane z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia przez osobę sprawującą opiekę, a tym samym z utratą dochodów z tytułu pracy zarobkowej. Zatem jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. Z zeznań skarżącej złożonych w trakcie postępowania wyjaśniającego (v: protokół przesłuchania strony z dnia "[...]") wynika, iż skarżąca otrzymywała propozycje pracy ale odmówiła podjęcia zatrudnienia, gdyż stan zdrowia męża uległ pogorszeniu – wada wzroku "doszła do – 21". W odwołaniu skarżąca podniosła, że musi pomagać mężowi w podstawowych czynnościach życiowych (mąż wymaga pomocy drugiej osoby). Powyższe ustalenia organ pierwszej instancji poczynił wyłącznie na podstawie zeznań złożonych w toku postępowania przez wnioskodawczynię, nie podejmując żadnych innych czynności zmierzających do ustalenia rzeczywistego zakresu opieki sprawowanej nad mężem i oceny, czy zakres sprawowanej opieki faktycznie uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Niezbędne jest zatem przeprowadzenie ponownego postępowania wyjaśniającego celem ustalenia powyższych okoliczności.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.