Postanowienie NSA, sygn. akt II GSK 857/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 36 ust. 1 pkt 1.
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
article: art. 83 a ust. 2.
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 147, art. 180 par. 1.
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 3 par. 2 pkt 2, art. 58 par. 1 pkt 1, art. 133 par. 1 w zw. z art. 166, art. 174 pkt 2, art. 183 par. 1.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Maria Myślińska (spr.) Protokolant Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 czerwca 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 634/08 w sprawie ze skargi T. C. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego rolników postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. 2. Zasądzić od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz T. C. 280 zł (dwieście osiemdziesiąt zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 634/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę T. Ch. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2007 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustania wobec skarżącego ubezpieczenia społecznego rolników.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie sprawy:

Decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r., znak [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno - rentowego dla T. Ch. od dnia 1 stycznia 2002 r., wobec niespełnienie przez niego warunków do prowadzenia działalności zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 124, poz. 585 ze zm.).

Wnioskiem z dnia 30 maja 2007 r. T. Ch. wystąpił o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej powyższą decyzją podnosząc w uzasadnieniu, iż wobec wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2006 r., sygn. akt P 8/05 i 18 lipca 2006 r., sygn. akt P 6/05 stwierdzających niezgodność z art. 2 i 32 Konstytucji RP przepisów art. 5 ust 2 oraz art. 5a ust 6 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników oraz niewyjaśnieniu kwestii zatrudnienia go przez syna prowadzącego działalność gospodarczą uzasadnione jest wznowienie postępowania.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., znak [...] Prezes KRUS odmówił wznowienia postępowania zakończonego w/w decyzją z uwagi na brak podstaw określonych w art. 145 § 1 oraz art. 145 a k.p.a. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2006 r. oraz 18 lipca 2006 r. nie miały zastosowania w przypadku T. Ch., gdyż został on wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników od 1 stycznia 2002 r., z uwagi na zatrudnienie w okresie od 10 grudnia 2001 r. do 10 kwietnia 2002 r. Organ podkreślił również, iż skarżący będąc ubezpieczonym w KRUS od 16 listopada 2001 r. prowadził jednocześnie działalność gospodarczą, a zatem zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r. (Dz. U. Nr 124, poz.585) podlegał ubezpieczeniu społecznemu w ZUS. Z uwagi na fakt, iż nie została wyjaśniona sprawa zatrudnienia T. Ch. lub współprowadzenia działalności gospodarczej z jego synem D. Ch., organ nie znalazł podstaw do uchylenia wydanej decyzji. Organ wyjaśnił, iż jeżeli powyższa okoliczność zostanie zbadana przez Inspektorat ZUS, to placówka terenowa KRUS w W. wznowi postępowanie w sprawie uchylenia wydanej decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników.

T. Ch. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż okoliczność zatrudnienia powinna zbadać jednostka KRUS, a nie ZUS, jak sugerował organ w decyzji I instancji. Skarżący podkreślił również, że nie mógł być pozbawiony ubezpieczenia społecznego rolników w KRUS od 1 stycznia 2002 r., gdyż nie posiadał on zatrudnienia u syna D. Ch., które by powodowało ustanie jego ubezpieczenia społecznego rolników od 1 stycznia 2002 r. w KRUS. Wyjaśnił również, iż jego syn D. nie pracował wówczas zawodowo, a jedynie wygrywał przetargi na odśnieżanie dróg gminnych w zimie, które to prowadził Urząd Miasta w K. Z.. Wskazał, iż jako ojciec pomagał synowi sporadycznie w tych pracach, na podstawie umowy cywilno - prawnej o świadczenie usług, które czynił ojciec dla syna, a o której mowa jest w art. 750 k.c. i do której ma zastosowanie przepis art. 734 § 1 k.c. Tego rodzaju zaś praca w formie pomocy ojca dla syna nie była umową o pracę, gdyż owa pomoc była wykonywana sporadycznie, grzecznościowo, bez nadzoru i określonych godzin pracy.

Decyzją z dnia [...] września 2007 r., znak [...] Prezes KRUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2007 r., o odmowie wznowienia postępowania. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż decyzja odmawiająca wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa KRUS z dnia [...] stycznia 2004 r., "była prawidłowa".

W skardze na powyższą decyzję T. Ch. potrzymał argumentację zawartą w odwołaniu oraz dodał, iż zaskarżona decyzja z dnia [...] września 2007 r., zawierała jedynie zapis, w postaci jednego zdania, że przyczyną utrzymania w mocy poprzedniej decyzji w sprawie z dnia [...] czerwca 2007 r. była jej prawidłowość, co według skarżącego nie stanowiło uzasadnienia wymaganego przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i dodatkowo stwierdził, iż wniosek o wznowienie postępowania został złożony po upływie terminu przewidzianego w art. 145a ust. 2 k.p.a., zgodnie z którym skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Powołane przez T. Ch. wyroki Trybunału Konstytucyjnego weszły w życie w dniu 25 lipca 2006 r. - Wyrok z dnia 18 lipca 2006 r.; 21 marca 2006 r. - Wyrok z dnia 13 marca 2006 r. Zatem według organu wniosek o wznowienie postępowania został złożony w dniu 30 maja 2007 r., a więc po upływie terminu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia12 czerwca 2008 r. w oparciu o art. 58 § 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwana dalej p.p.s.a., odrzucając skargę wskazał, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była decyzja Prezesa KRUS utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] stycznia 2004 r. w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego rolników. Uprawnienie prezesa KRUS do wydawania rozstrzygnięć w tym zakresie zawiera art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o u.u.s.r. Zgodnie zaś z ust. 3 tego artykułu od decyzji Prezesa KRUS przysługuje odwołanie do Sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że z cytowanych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, że sprawy z zakresu podlegania ubezpieczeniu oraz ustania ubezpieczenia, a także wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie, należą do właściwości sądów powszechnych, a nie sądów administracyjnych. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych regulują przepisy Działu III Tytułu VII Księgi pierwszej - Części pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, od decyzji będącej przedmiotem niniejszego postępowania przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Bez znaczenia, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, była okoliczność, że jako tryb właściwy do wznowienia, uchylenia lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Jak wynika bowiem z art. 2 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej. Oznacza to obowiązek stosowania przez ten organ przy wydawaniu decyzji przepisów właśnie Kodeksu postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie miał przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Oparcie się przez Prezesa KRUS na przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, regulujących wznowienie postępowania, nie miało wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą oceniać należy przez pryzmat przepisu matrialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych, muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że brak było podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących ustania ubezpieczenia społecznego rolników w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że Prezes KRUS w zaskarżonej decyzji pouczył Skarżącego o przysługującym mu prawie do złożenia skargi na decyzję prezesa KRUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. na podstawie art. 52, art. 53 i art. 54 Stosownie do art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji, co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Przepis ten nie stwarza jednakże podstaw do rozpoznania skargi w sprawie nie należącej do właściwości sądu administracyjnego.

W ocenie Sądu pierwszej instancji sprawa nie należy do właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i dlatego skargę należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 1, § 3 p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej na powyższe postanowienie T. Ch. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił postanowieniu:

1. naruszenie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie w sprawie tych przepisów, polegające na ustaleniu, że sprawa niniejsza nie należy do właściwości Sądu Administracyjnego mimo pouczenia skarżącego przez wydającego zaskarżoną decyzję, że od niej przysługuje mu skarga do Sądu Administracyjnego i to wynika z przepisów w tym zakresie obowiązujących, a które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 174 pkt 2 p.p.s.a.;

2. naruszenie art. 3 § 2 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie z powyższymi przepisami, że niniejsza sprawa nie należy do właściwości Sądów Administracyjnych, a które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podniósł, iż nie jest prawidłowe stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, gdyż co innego jest odwoływanie się od decyzji dotyczących ubezpieczenia, kiedy to odwołanie przysługuje do sądu powszechnego, a co innego jest odwołanie się od decyzji o odmowie wznowienia postępowania, w którym to przypadku istniej skarga do sądu administracyjnego. W ocenie autora skargi kasacyjnej jest zagadnieniem prawnym, czy w sprawach ubezpieczeniowych przysługuje skarga do sądu administracyjnego, czy też przysługuje odwołanie do sądu powszechnego jak w przypadku decyzji dotyczących ubezpieczenia. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną w sprawie właściwy jest sąd administracyjny, czego potwierdzeniem jest praktyka w wielu sprawach z Małopolski oraz zaskarżona decyzja w zakresie pouczenia co do sądu właściwego do rozpoznania skargi. Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że należy odróżnić zaskarżenie decyzji o wznowienie postępowania od skarżenia decyzji w zakresie ubezpieczenia i w konsekwencji tego w sprawie właściwym sądem będzie sąd administracyjny nie zaś sąd powszechny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na zarzucie dotyczącym naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), w ramach których autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi pierwszej instancji bezzasadne odrzucenie skargi na decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] września 2007 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 1 stycznia 2002 r., jako, że sprawa nie należy do właściwości sadu administracyjnego (art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Decyzja z dnia [...] stycznia 2004 r. była więc decyzją, o której mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o Ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.).

Z akt sprawy nie wynika aby wniesione było odwołanie od powyższej decyzji, a wiec była to decyzja ostateczna w administracyjnym toku instancji. T. Ch. składając wniosek w dniu 30 maja 2007 r. uruchomił nadzwyczajny tryb zmierzający do wzruszenia decyzji ostatecznej z dnia [...] stycznia 2004 r. w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego rolników poprzez wznowienie postępowania.

Art. 83 a ust 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 t.j.), stanowi, że decyzje ostateczne zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego.

Wprawdzie przepis ten dotyczy uprawnień Zakładu, niemniej w świetle art. 147 k.p.a. w zw. z art. 180 § 1 k.p.a. nie sposób uniemożliwić stronie złożenie wniosku o wznowienie postępowania.

Skarżący właściwie wybrał drogę postępowania sądowoadminstracyjnego w sprawie decyzji Prezesa KRUS odmawiającej wznowienia postępowania, a zatem zasadny jest zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Natomiast zarzuty dotyczące naruszenia art. 133 § 1 w zw. z art. 166 i art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. usuwają się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec braku ich uzasadnienia. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej poza nieważnością postępowania, którą bierze pod rozwagę z urzędu. Dlatego też konieczne jest przytoczenie podstaw kasacyjnych wraz z ich uzasadnieniem i wskazaniem konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego, które zostały naruszone, w jaki sposób i czy to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w przypadku zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Nie jest rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego uzupełnianie lub korygowanie zarzutów kasacyjnych czy też ocenianie intencji kasatora.

Postawienie zarzutu naruszenia przytoczonych wyżej przepisów postępowania bez ich uzasadnienia bez wykazania czy uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy uniemożliwia kontrolę jego zasadności.

W tych warunkach Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 2 pkt b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 219, poz. 1872 ze zm.).