Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1203/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
article: art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 28 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich

SENTENCJA

Dnia 2 lipca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka - Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi K.K. na decyzję Dyrektora ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia ... czerwca 2013 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę


UZASADNIENIE

.Sygn. akt III SA/Po 1203/13

Uzasadnienie

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. decyzją z dnia ... stycznia 2013 r. nr ... wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 kpa oraz art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.), art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) w zw. z § 9 ust. 1, 2 i 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 ( Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm.), ustalił K.K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( ONW) w łącznej wysokości ... zł.

Jak wskazał organ, ustalona kwota wynika z faktu niedotrzymania przez K.K. zobowiązań wieloletnich ONW, powstałych z dniem wypłaty płatności ONW, otrzymanych na mocy decyzji nr ... z dnia ... marca 2005.r. K.K. bezumownie użytkował ww. działki, płacąc z tego tytułu czynsz, co wynika z przedłożonych faktur za bezumowne korzystanie z gruntów za okres od 2004 r. do końca 2006 r. Zaprzestał prowadzenia prac polowych, co wynika ze zgromadzonego materiału, po dniu ... kwietnia 2008 r. Jak wyjaśnił organ, w przedmiotowej sprawie nie doszło do przedawnienia, gdyż od daty dokonania pierwszej płatności nie minął okres 10 lat. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z dnia ... października 2012 r. K.K. odebrał w dniu ... listopada 2012 r. Organ uznał również, że nie ma w sprawie zastosowania art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji ( WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004 ( ograniczenie okresu przedawnienia do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze) Organ nie stwierdził bowiem zaistnienia jakiejkolwiek przesłanki wskazującej na działanie w dobrej wierze. Organ nie stwierdził również istnienia przesłanek, o których mowa w art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji ( WE) nr 2419/2001, art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji WE nr 796/2004.

K. wniósł odwołanie od wskazanej wyżej decyzji, zarzucając, że do rozwiązania umowy dzierżawy doszło z powodu zaistnienia okoliczności niezawinionych przez odwołującego. W kwietniu 2008 r. K.K. wygrał ponownie przetarg na dzierżawę gruntów wskazanych w decyzji. Do podpisania umowy jednak nie doszło, o czym został powiadomiony na spotkaniu w Agencji w dniu ... maja 2008 r., gdzie stawił się w celu podpisania tej umowy. W grudniu 2008 r. ponownie złożył pisemną ofertę na dzierżawę przedmiotowej nieruchomości. Dopiero w dniu ... stycznia 2009 r. otrzymał ostateczną odpowiedz o nie przyjęciu oferty. Organ, w ocenie odwołującego, nie uwzględnił wskazanych wyżej okoliczności.

Dyrektor ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu decyzją z dnia ... czerwca 2013 r. nr ... wydaną na podstawie art. 138 § 1pkt 1 kpa w zw. z art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( Dz. U. Nr 98 , poz. 634 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Jak prawidłowo wskazał organ odwoławczy, K.K. w dniu ... czerwca 2004 r. złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004. Producent zadeklarował do płatności działki rolne o łącznej powierzchni ... ha w ramach II strefy nizinnej ONW. Gospodarstwo rolne 9 września 2004 r. poddano kontroli, w trakcie, której stwierdzono nieprawidłowości w zakresie wskazanej do pomocy powierzchni gruntów. Po kompensacji powierzchni, stwierdzonej w ramach kontroli, powierzchnia deklarowana kwalifikowana do płatności wyniosła ... ha. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. decyzją z dnia ... marca 2005 r. przyznał wnioskodawcy płatność ONW w kwocie ... zł do powierzchni ... ha . Płatność ustalona wskazaną decyzją została przekazana na rachunek bankowy producenta w dniu ... kwietnia 2005 r. Z tą datą, jak wskazał organ, przyjęto, że wnioskodawca podjął zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności ( § 2 pkt 1 rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 r.). Decyzją z dnia ... maja 2006 r. przyznano K.K. płatność ONW na 2005 r. w wysokości .. zł do powierzchni 133, 63 ha. Decyzją z dnia ... listopada 2006 r. przyznano płatność na 2006 r. w wysokości ... zł do powierzchni .... ha. Decyzją z dnia... maja 2008 r. przyznano płatność na 2007 r. w wysokości ... zł do powierzchni ... ha. W dniu ... maja 2008 r. K.K. złożył kolejny wniosek o przyznanie płatności na 2008 r., w którym zadeklarował do udzielenia płatności działki ewidencyjne o numerach ... położone w województwie ..., powiat ..., gmina .., obręb ... oraz działki ewidencyjne nr ... położone w ... . W wyniku dokonanych przez organ I instancji w trakcie kontroli ustaleń stwierdzono, że ww. działki ewidencyjne o numerach ... zostały zadeklarowane do płatności również przez innego producenta tj. Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa M... w ..... Ostatecznie, decyzją z dnia ... stycznia 2010 r., Kierownik Biura Powiatowego w T. odmówił K.K. przyznania płatności ONW na rok 2008. Dyrektor ...Oddziału Regionalnego ARiMR, po rozpoznaniu odwołania K.K. decyzją z dnia ... lipca 2010 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organów K.K. nie był użytkownikiem spornych działek w 2008 r. K.K. wniósł skargę na wskazaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem wydanym w sprawie III SA/Po 692/10 oddalił skargę, uznając, że organy administracyjne prawidłowo ustaliły i oceniły, że skarżący nie użytkował w 2008 r. działek o nr ... zadeklarowanych we wniosku o płatność ONW. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 listopada 2012 r. wydanym w sprawie o syg. akt II GSK 1732/11 oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez K.K. od wskazanego wyżej wyroku.

W dniu 14 maja 2009 r. K.K. złożył kolejny wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2009 r, w którym wskazał powierzchnię gruntów ... ha. Decyzją z dnia ... października 2009 r. organ przyznał wnioskodawcy płatność na 2009 r. w wysokości ... zł., do powierzchni gruntów ... ha. Pismem z dnia ... września 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego w T. wystosował do K.K. informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności, w związku z zaniechaniem działalności rolniczej na części powierzchni objętej zobowiązaniem ONW. Pismem z dnia 29 października 2012 r. organ zawiadomił K.K. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności. Jak dalej wskazał organ, powołując § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 z 2004 r. ) płatność ONW udzielana jest producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999, z późn. zm.). Wymagania, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia polegają na:

- prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha (obszar ten określony został w § 2 ust.1 pkt 2 rozporządzenia ONW);

- prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji, przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego;

- stosowaniu ogólnej dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebą ochrony środowiska i utrzymaniu krajobrazu wiejskiego, w szczególności o zrównoważone gospodarowanie. Jak wyjaśnił organ, w świetle wskazanych przepisów K.K. powinien prowadzić działalność rolniczą na obszarze nie mniejszym niż .... ha, co najmniej do ... kwietnia 2010 r. Jak wynika zaś z ustaleń dokonanych w sprawie, w kwietniu 2008 r. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na działkach o łącznej powierzchni ... ha objętych zobowiązaniem ONW. Pozostała powierzchnia, na jakiej prowadzona jest nadal działalność rolnicza wynosi ... ha.

Jednocześnie, odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów dotyczących wystąpienia wyjątkowych okoliczności, w przypadku zaistnienia, których nie zachodzi obowiązek zwrotu pobranych płatności ONW, tj. wypowiedzenie umowy dzierżawy przez wydzierżawiającego z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, organ wskazując na § 9 ust. 3 ww. rozporządzenia ONW wskazał, że aby zwolnienie to mogło mieć zastosowanie musi być spełniony warunek wskazany w pkt 2 tego przepisu, tj. producent rolny zawiadomił kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004), o zaistnieniu chociażby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1, na skutek, której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej. Pierwsze powiadomienie przez K.K., że doszło do rozwiązania umowy dzierżawy miało miejsce dopiero w dniu ... marca 2009 r., kiedy w trakcie przesłuchania w charakterze strony, przyznał, że umowa dzierżawy z dnia... lutego 1999 r. została wypowiedziana ze skutkiem na dzień ... stycznia 2004 r.

Dalej, odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów organ wskazał, że skarżący wszedł w posiadanie przedmiotowych gruntów na podstawie umowy dzierżawy nr ... z dnia ... lutego 1999 r. zawartej z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa na okres 15 lat. Umowa ta została rozwiązana ze skutkiem na dzień ...stycznia 2004 r. z winy dzierżawcy, który nie płacił czynszu oraz innych ciążących na nim zobowiązań publiczno – prawnych związanych z przedmiotem dzierżawy. Wypowiedzenie umowy miało miejsce jeszcze przed dniem złożenia pierwszego wniosku o przyznanie płatności ONW. Przedmiotowe grunty były w posiadaniu skarżącego, który użytkował je po 15 stycznia 2004 r. uiszczając czynsz za bezumowne korzystanie w okresie od ... 2004 r. do ... 2007 r. Skarżący był w posiadaniu i prowadził działalność rolniczą na powyższych gruntach do końca kwietnia 2008 r. Organ uznał również, że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji WE) 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12 grudnia 2001 r.), jak również art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008.

K.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i domagając się uchylenia wskazanej wyżej decyzji Dyrektora ...Oddziału Regionalnego ARiMR w P. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucił zaskarżonej decyzji

- naruszenie § 9 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( ONW) objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013

- naruszenie art. 79 kpa poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i odmowę dopuszczenia zawnioskowanych przez skarżącego dowodów

- naruszenie art. 77 kpa poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego polegające na wydaniu decyzji w oparciu o okoliczności, które nie znajdują potwierdzenia w gromadzonym materiale dowodowym.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora ...Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia ... czerwca 2013 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia ... stycznia 2013 r. o ustaleniu K.K. kwoty nienależnie pobranych płatności ONW w łącznej wysokości ... zł.

Jak wynika z ustaleń dokonanych w zaskarżonej decyzji, K.K. w dniu ... czerwca 2004 r. złożył w biurze Powiatowym ARiMR w T. wniosek o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2004 rok .

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. decyzją z dnia ... marca 2005 r. przyznał wnioskodawcy płatność ONW w kwocie ... zł do powierzchni .... ha . Ustalona ww. decyzją płatność została przekazana na rachunek bankowy producenta w dniu ... kwietnia 2005 r. Z tą datą wnioskodawca podjął zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania płatności. Również kolejne przyznawane płatności za lata 2005 – 2007 przekazywane były na konto beneficjenta. W dniu ...maja 2008 r. K.K. złożył wniosek o przyznanie płatności na 2008 r., w którym zadeklarował do udzielenia płatności, m.in., działki ewidencyjne o numerach ... położone w województwie .... Działki te, jak ustaliły organy w trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, zostały zadeklarowane do płatności również przez innego producenta - Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa Maliniec w K.. Ostatecznie, decyzją z dnia .... stycznia 2010 r., Kierownik Biura Powiatowego w T. odmówił K.K. przyznania płatności ONW na rok 2008, na tej podstawie, że nie był on użytkownikiem spornych działek. Jak wynika z akt administracyjnych, Dyrektor ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. po rozpoznaniu odwołania ... decyzją z dnia ... lipca 2010 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem wydanym w sprawie III SA/Po 692/10 oddalił skargę K.K. wniesioną na ww. decyzję, uznając, że organy administracyjne prawidłowo ustaliły i oceniły, że skarżący nie użytkował w 2008 r. działek o nr .... zadeklarowanych we wniosku o płatność ONW. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 listopada 2012 r. wydanym w sprawie o syg. akt II GSK 1732/11 oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez K.K. od wskazanego wyżej wyroku.

K.K. we wniosku z dnia ... maja 2009 r o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2009 r. zadeklarował zmniejszoną powierzchnię gruntów, tj. 1...ha. Decyzją z dnia ... października 2009 r. organ przyznał wnioskodawcy płatność na 2009 r. w wysokości ... zł., do powierzchni gruntów ... ha.

Wskazane wyżej ustalenia organów administracyjnych nie były sporne.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w latach 2004 – 2007, w szczególności istnienia przesłanek do wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności.

Ustalenie w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie pobranych środków publicznych w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( Dz. U. Nr 98 , poz. 634 ze zm.) dotyczy wszystkich wymienionych w tym przepisie środków publicznych, (pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej ), co do których ustalono, że ich pobranie (wypłata) nastąpiło w sposób nieuprawniony. Ustalenie, czy środki publiczne, o których mowa wyżej, zostały pobrane nienależnie, wymaga zarówno analizy stanu faktycznego, jak i norm prawa materialnego i procesowego regulujących przyznanie określonej płatności oraz wyznaczających podstawy dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

W rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja, wydana w oparciu o art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, dotyczyła wypłaconych środków finansowych, przelanych na rachunek bankowy skarżącego w związku z decyzją o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( płatności ONW).

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 z 2004 r. ), wydanym na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386) na podstawie którego decyzją z dnia 24 marca 2005 r. została przyznana skarżącemu płatność ONW. płatność tę udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999, z późn. zm.).. Wymagania, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia polegają na:

- prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha (obszar ten określony został w § 2 ust.1 pkt 2 rozporządzenia ONW);

- prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji, przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego;

- stosowaniu ogólnej dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebą ochrony środowiska i utrzymaniu krajobrazu wiejskiego, w szczególności o zrównoważone gospodarowanie.

Zasady zwrotu udzielonych płatności ONW na potrzeby niniejszego postępowania obejmującego lata 2004 - 2007, regulują przepisy wskazanego wyżej rozporządzenia ONW z 2004 r. , z którego wynika (§ 9 ust. 2), że w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, producent rolny zwraca:

1) całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło:

a) na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW,

b) na części działek rolnych położonych na obszarze ONW, a łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż hektar;

2) część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar.

Dla powstania obowiązku wydania przez właściwy organ decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności ONW wystarczającą przesłanką jest ustalenie zaniechania prowadzenia działalności rolniczej i wykluczenie przesłanek określonych w § 9 ust. 2a rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657), ( por. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2011 r. II GSK 903/10 )

Jak wynika zaś z § 9 ust. 2a pkt 3 ww. rozporządzenia płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli:

1) zaniechanie, o którym mowa w ust. 2, nastąpiło na skutek zaistnienia chociażby jednej z następujących okoliczności:

a) długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego,

b) wystąpienie klęski żywiołowej,

c) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym producenta rolnego na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych,

d) wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie rolnym producenta rolnego,

e) wywłaszczenie nieruchomości, na której są położone działki rolne objęte wnioskiem,

f) rozwiązanie przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone działki rolne objęte wnioskiem, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, oraz

2) producent rolny zawiadomił kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004)(19), o zaistnieniu chociażby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1, na skutek, której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej.

W okresie budżetowym 2007 – 2013 pojawiły się nowe regulacje prawne. w segmencie wspierania obszarów wiejskich, będące podstawą przyznawania płatności ONW na 2007r. Ustawę z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386) zastąpiła ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz.U. Nr 68, poz, 448 z 2007 r.) i wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

W rozporządzeniu tym w § 9. 1. podobnie, jak w rozporządzeniu z dnia 14 kwietnia 2004 r. uregulowano odpowiedzialność rolnika za zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem. Podobnie również w ust. 4 pkt 1 wskazano, że płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte wnioskiem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, pod warunkiem poinformowania Agencji o rozwiązaniu umowy (...).

W niniejszej sprawie, poza sporem jest to, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem ( ww. ostateczna decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu płatności na 2008 r.). Zaś łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi, co najmniej hektar. Organy prawidłowo zatem ustaliły, że część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności, podlega zwrotowi na podstawie ww. przepisów.

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo oceniły również, że okoliczności, na które powołuje się skarżący nie mieszczą się w żadnej z kategorii wymienionych wyżej przesłanek uzasadniających odstąpienie od domagania się zwrotu nienależnej płatności. Skarżący, przede wszystkim, wskazywał na to, że do rozwiązania umowy dzierżawy doszło z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności. Należy jednak wskazać, że do rozwiązania umowy dzierżawy gruntów, do których skarżący otrzymywał płatność ONW doszło przed uzyskaniem przez skarżącego płatności. nie zaś w okresie objętym zobowiązaniem. Jak wynika zaś ze wskazanych wyżej przepisów, zaniechanie działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW musi mieć miejsce w okresie objętym zobowiązaniem i dotyczy działek objętych wnioskiem. Nie ma zatem wątpliwości, że ww. przesłanka nie mogła mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie.

Prawidłowo, zdaniem Sądu, organy oceniły również, że w przypadku skarżącego nie ma zastosowania art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji WE) 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12 grudnia 2001 r.), jak również art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008.

Jak wynika z art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), w przypadku zaistnienia nienależnych płatności, indywidualny beneficjent środka rozwoju obszarów wiejskich jest zobowiązany do zwrotu kwoty zgodnie z art.49 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12 grudnia 2001 r.).

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001 ma zastosowanie do pomocy przyznanej za 2004 r. W dniu 1 stycznia 2005 r. weszło w życie rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, odnoszące się do pomocy przyznanej po dniu 1 stycznia 2005 r. Do wniosków pomocowych odnoszących się do roku gospodarczego lub okresów premiowych, które rozpoczynają się po dniu 1 stycznia 2005 r. , w przypadku ustalenia nienależnie pobranych płatności, indywidualny beneficjent środka rozwoju obszarów wiejskich jest zobowiązany do zwrotu kwoty zgodnie z art.73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Zgodnie z art. 49 ust.4 ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 obowiązek zwrotu w przypadku dokonania nienależnej płatności nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Jak wynika zaś z ust. 5 w.w. rozporządzenia, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Podobnie w art. 73 ust. 4 ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 uregulowano kwestię zwrotu nienależnej płatności, wskazując w ust. 4, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Jak zaś wynika z ust 5, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Organy dokonując oceny przedmiotowej sprawy w świetle wskazanych wyżej przepisów wskazały, że płatności przyznawane były skarżącemu w kolejnych latach na podstawie prawidłowo wydanych i prawomocnych decyzji. Konieczność zwrotu części tych płatności wynika zaś z faktu niedotrzymania przez skarżącego ciążącego na nim zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej niż 132, 28 ha, nie krócej niż do dnia 11 kwietnia 2010 r. Tak więc nie można uznać, aby dokonane płatności na rzecz skarżącego wynikały z pomyłki organu.

Organy uznały również, że nie doszło do przedawnienia żądania zwrotu płatności dokonanych na rzecz skarżącego. Jak wyjaśnił organ odwoławczy, płatność ONW za 2004 r. została zrealizowana 11 kwietnia 2005 r., zaś ostatnia przyznana skarżącemu płatność za 2007 r. została zrealizowana 5 czerwca 2008 r. Jako datę pierwszego powiadomienia skarżącego o nieuzasadnionym charakterze płatności należy zaś, zdaniem organu odwoławczego, uznać dzień doręczenia skarżącemu pierwszego pisma, z treści którego jednoznacznie wynika, że dana płatność ma nieuzasadniony charakter. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że pierwszym pismem wystosowanym do skarżącego, informującym o możliwości żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności jest doręczone skarżącemu pismo z dnia 4 września 2012 r.

Ponadto, w ocenie organu, skarżący nie działał w dobrej wierze, co uzasadniałoby skrócenie ww. terminu do czterech lat. Skarżący przystępując do programu pomocowego dotyczącego przyznania płatności ONW zdawał sobie sprawę z podjęcia zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej niż ta, do której została przyznana płatność w pierwszym roku, przez okres 5 lat od daty przyznania tej płatności. Tymczasem, już w dniu składnia pierwszego wniosku o przyznanie płatności, skarżący nie posiadał umowy dzierżawy na deklarowane we wniosku grunty. Umowa została skarżącemu wypowiedziana z jego winy z dniem... stycznia 2004 r. W ocenie organu, skarżący wyrażając chęć przystąpienia do programu poprzez złożenie pierwszego wniosku o przyznanie płatności zdawał sobie sprawę z tego, że może nie być w stanie dotrzymać zobowiązania, które będzie na nim ciążyło przez 5 lat od daty wypłaty pierwszej płatności. Działając w ten sposób podjął ryzyko, że w przypadku niedotrzymania zobowiązania, będzie musiał dokonać zwrotu przyznanych mu płatności ONW. Organ zwrócił również uwagę na to, że wygrany przez skarżącego kolejny przetarg na zawarcie umowy dzierżawy gruntów, deklarowanych do płatności, nie doprowadził do podpisania tej umowy. Zdaniem organu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyklucza, aby skarżący działał w dobrej wierze.

Przedstawione wyżej stanowisko organów Sąd w pełni podziela. Nie ma bowiem wątpliwości, że płatności na rzecz skarżącego nie zostały dokonane na skutek pomyłki organu, a konieczność zwrotu części tych płatności wynika z faktu niedotrzymania przez skarżącego ciążącego na nim zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej przez okres 5 lat od dnia dokonania pierwszej płatności.

Ponadto, skarżący składając wniosek o przyznanie pierwszej płatności w 2004 r., zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności. Jak zaś wynika z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy, skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na części areału objętego pomocą finansową ONW przed upływem pięcioletniego okresu zobowiązania. Skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach o numerach ewidencyjnych ... zadeklarowanych we wniosku o płatność ONW, które dzierżawił na podstawie umowy dzierżawy, która została rozwiązana przed złożeniem pierwszego wniosku o przyznanie płatności ONW. Brak umowy dzierżawy w momencie składania wniosku o przyznanie płatności, jak również późniejsze bezumowne korzystanie z gruntów, do których uzyskiwał płatność ONW, wykluczają istnienie dobrej wiary, o której mowa w ww. przepisach. W każdej bowiem chwili właściciel gruntu miał prawo domagać się jej zwrotu, w szczególności w okolicznościach przedmiotowej sprawy, gdzie wypowiedzenie umowy dzierżawy nastąpiło z winy skarżącego, w związku z brakiem regulowania opłat wynikających z umowy, jak i innych zobowiązań publicznoprawnych związanych z zawartą umową dzierżawy.

Reasumując, w świetle okolicznościach ustalonych w przedmiotowej sprawie za prawidłowe należało uznać stanowisko organów, że skarżący nie dotrzymał zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na części działek rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu, ONW. Jednocześnie, w świetle wskazanych wyżej przepisów, brak było przesłanek uzasadniających odstąpienie od domagania się zwrotu płatności ONW. Tym samym, organ zobligowany był do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w wysokości wskazanej w zaskarżonej decyzji.

Sąd nie stwierdził także naruszania art.75 i art. 77 K.p.a. Organy dopuściły, jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w tym dokumenty urzędowe. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonały ustalenia i oceny stanu faktycznego, ustalając skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności ONW.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) oddalił skargę.