Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SAB/Gd 102/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne: Inne
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono, że bezczynność nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 12, art. 35, art. 37
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 149 § 1, art. 149 § 1a, art. 149 § 2, art. 154 § 6
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. J. na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego 1. stwierdza, że bezczynność Wojewody [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. wymierza Wojewodzie [...] grzywnę w kwocie 2.000 (dwa tysiące) złotych; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej A. J. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 27 września 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga A. J. (zwanej dalej "skarżącą", "wnioskodawczynią"), zawierająca w nagłówku wskazanie, że dotyczy przewlekłości postępowania prowadzonego przez Wojewodę [...] w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 8, art. 12, art. 35 § 1 w zw. z art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – dalej jako "k.p.a."), i w związku z tym wniosła - na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019 r., poz. 2325 ze zm. - powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") - o: 1/ stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2/ orzeczenie o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości.1.000 zł; 3/ zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także wniesiono o dopuszczenie dowodu z zeznania podatkowego PIT skarżącej wraz z odpisem umowy agencyjnej - na fakt, że matka małoletniej zatrudniona jest na terenie Polski i Polska jest krajem, które posiada pierwszeństwo do wypłaty świadczenia wychowawczego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia 500 plus, tj. w lipcu 2019 r. na małoletnią M. J. w niniejszej sprawie upłynęły ponad 2 lata. Wyjaśniła, że zatrudniona jest od dnia 7 czerwca 2019 r. w przedsiębiorstwie P. na podstawie umowy agencyjnej, natomiast ojciec małoletniej - P. J. od dnia 1 lutego 2020 r. przebywa na terenie Polski i nie podejmuje zatrudnienia na terenie Niemiec - jest bezrobotny, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Tym samym, z uwagi na fakt, że matka małoletniej posiada stałe miejsce pracy w Polsce, od początku okresu świadczeniowego, organ winien przyznać jej prawo do świadczenia 500 plus począwszy od dnia 1 lipca 2019 r., czego do dnia wniesienia skargi nie uczynił.

Wskazała, że zachowanie organu świadczy o celowym i świadomym wydłużaniu postępowania, co niewątpliwie narusza powołane w skardze zasady ogólne postępowania administracyjnego. Dowodem na tę okoliczność jest brak przyznania skarżącej świadczenia pomimo posiadania przez organ wszelkich dokumentów niezbędnych dla rozpoznania wniosku.

Postępowanie organu jest zdaniem skarżącej wyrazem lekceważenia prawa, stąd wnosi o stwierdzenie, że niezałatwienie sprawy w terminie miało z rażącym naruszeniem prawa oraz o wymierzenie organowi na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. grzywny w wysokości 1.000 zł, podkreślając, że przewlekłość postępowania ma charakter ciągły, organ zaś lekceważy wszelkie wnioski i ponaglenia w tym zakresie. Ciąg czynności podejmowanych przez organ w postępowaniu wszczętym wnioskiem złożonym w rozpoznawanej sprawie nie pozostawia wątpliwości co do tego, że organ prowadził postępowanie opieszale i z naruszeniem wynikających z procedury administracyjnej terminów załatwienia sprawy. Przyczyny braku działania organu nie były wyjaśniane stronie postępowania, co stanowiło oczywistą obrazę art. 36 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie w całości.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy organ wskazał, że skarżąca złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2019/2021 w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w K. Jak wynika z akt sprawy wniosek wpłynął do GOPS w K. w dniu 26 sierpnia 2019 r. Wojewoda przyznał, że otrzymał wniosek z GOPS w K. w 2019 r. (data wpływu 29 sierpnia 2019 r.), zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm. – dalej w skrócie "u.p.p."). We wniosku wskazano bowiem, że ojciec dziecka P. J. od dnia 9 kwietnia 2019 r. przebywał na terenie Niemiec, gdzie mieszkał pod adresem [...] i pracował dla R. W.

Stosownie do art. 67 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z dnia 29 kwietnia 2004 r. (Dz. Urz. UE. L Nr 166, str. 1), w odniesieniu do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we wspólnocie - osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Natomiast na podstawie art. 68 ww. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883, należy przewidzieć zasadę pierwszeństwa w przypadku zbiegu prawa do świadczeń rodzinnych w myśl ustawodawstwa właściwego państwa i w myśl ustawodawstwa państwa miejsca zamieszkania.

Po otrzymaniu w dniu 27 sierpnia 2021 r. skargi Wojewoda [...] dnia 30 sierpnia 2021 r. wydał informację nr [...] o przyznaniu A. J. świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od dnia 1 lipca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r., bowiem w skardze wskazano, że ojciec dziecka - P. J. od dnia 1 lutego 2020 r. przebywa na terenie Polski. Ponieważ Wojewoda [...] do czasu wniesienia skargi nie otrzymał od wnioskodawczyni informacji o powrocie męża do Polski ani nie posiadał informacji, czy P. J. nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych na terenie Niemiec, organ wskazał, że był władny rozstrzygnąć wniosek skarżącej z 2019 r. jedynie w części dotyczącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego właśnie na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. W celu rozstrzygnięcia wniosku w pozostałym zakresie pismem z dnia 30 sierpnia 2021 r. wezwał zaś skarżącą do dostarczenia dokumentów - zaświadczenia od pracodawcy lub kopii kontraktów dotyczących P. J., poświadczającego okres pełnego zatrudnienia i przebywania poza granicami Polski, dokumentu potwierdzającego prowadzenie działalności gospodarczej bądź zaświadczenia o pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych lub innego świadczenia na terytorium Niemiec, a w przypadku braku możliwości uzyskania takich dokumentów - do podania na załączonym oświadczeniu pod odpowiedzialnością karną następujących danych dotyczących okresów zatrudnienia bądź pobierania zasiłku dla bezrobotnych za granicą. Powyższe wezwanie zostało wystosowane w celu zgromadzenia danych niezbędnych do ustalenia, czy w sprawie skarżącej w całym wnioskowanym okresie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z tym, że P. J. pracuje poza granicami Polski - w tym zakresie strona przedstawiła bowiem sprzeczne informacje.

W dniu 13 września 2021 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło oświadczenie skarżącej, z którego wynika, że P. J. przebywał poza granicami Polski do 10 listopada 2019 r. i od tego czasu do teraz przebywa w Polsce. Pismo - wbrew treści wezwania - nie zawierało informacji dotyczącej okoliczności pobierania przez męża skarżącej zasiłku dla bezrobotnych lub innego świadczenia na terenie Niemiec. Po telefonicznej konsultacji z pełnomocnikiem skarżącej ustalono, że materiał dowodowy należy uzupełnić o oświadczenie, z którego wynika, że P. J. nie pobierał zasiłku dla bezrobotnych na terenie Niemiec lub innego świadczenia po ustaniu zatrudnienia. Oświadczenie tego rodzaju nie wpłynęło jednak do organu.

W związku z powyższym organ w dniu 15 września 2021 r. zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego określonego w informacji nr [...] z dnia 30 sierpnia 2021 r. oraz zweryfikował rozstrzygniecie dotyczące okresów zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, stwierdzając, że do skarżącej przepisy te maja zastosowanie od dnia 1 sierpnia 2017 r. do 31 stycznia 2018 r. oraz od dnia 2 maja 2019 r. do dnia 30 listopada 2019 r.

Uzasadniając stanowisko o braku podstaw do uwzględnienia skargi organ zaznaczył, że wniesienie skargi jest czasowo ograniczone jedynie trwaniem niepożądanego stanu przewlekłości, nie ulega zaś wątpliwości, że wniosek strony o przyznanie świadczenia został rozpatrzony, albowiem w dniu 30 sierpnia 2021 r. została wydana informacja nr [...], a tym samym skarga strony jest bezzasadna i powinna zostać oddalona. Możliwość weryfikacji okresu zastosowania przepisów koordynacji zabezpieczenia społecznego pojawiła się zaś dopiero z chwilą złożenia przez skarżącą odpowiedniego oświadczenia, tj. dnia 13 września 2021 r. W związku z powyższym organ zawiadomił o wszczęciu postępowania w przedmiocie weryfikacji prawa do świadczeń i wyznaczył stronie termin na złożenie wyjaśnień, który jeszcze nie upłynął, a zatem na tę chwilę nie ma możliwości wydania nowego rozstrzygnięcia. W tym konkretnym przypadku nie sposób zatem mówić o bezczynności czy przewlekłości postępowania, albowiem wszystkie wskazane wyżej czynności miały miejsce na przestrzeni ostatniego miesiąca, po którego upływie, co do zasady, można mówić o stanie bezczynności czy przewlekłości organu.

Odnosząc się do wniosku skarżącej o stwierdzenie, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, Wojewoda [...] podkreślił, że powyższe uzasadnia jedynie wadliwość postępowania o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, co - w ocenie organu - nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie. Abstrahując od faktu, że na dzień złożenia odpowiedzi organ rozstrzygnął sprawę i nie pozostaje w bezczynności czy przewlekłości, to wskazano, że działalnie wojewody [...] nie cechowało duże natężanie braku woli w rozpoznaniu sprawy. Opóźnienie nie wynikało z zaniedbań czy lekceważenia, a jednie z opóźnień istniejących już w chwili przejęcia zadania od Marszałka Województwa w 2018 r., niewystarczającej liczby pracowników i dużej ich rotacji. W takich okolicznościach pomimo dołożenia najwyższych starań, organ nie był zdolny rozpoznać wniosku w terminach określonych w art. 35 k.p.a.

W ocenie organu w sprawie nie zaszły także podstawy do nałożenia grzywny, skoro jej nadrzędnym celem jest doprowadzenie do zakończenia postępowania. Skoro zatem wniosek skarżącej został rozpoznany w takim zakresie w jakim było to możliwe odpadła podstawa do zastosowania środków represyjnych. Wymierzenie grzywny nie przełoży się również na szybsze działanie organu, ponieważ jest to zależne od liczby zatrudnionych osób, które pomimo permanentnego przeciążenia pracą dokładają najwyższej staranności, by jak najszybciej i zarazem rzetelnie rozstrzygnąć każdą sprawę.

Organ wskazał końcowo, że podejmowanie sprawnych działań w sprawie uniemożliwiała mu także postawa samej skarżącej, która podawała sprzeczne informacje do co daty powrotu męża do Polski oraz nie informowała o tych zmianach organu na bieżąco. Organ stwierdził, że strona składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oświadczyła, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach właściwy organ. Z tego względu trudno zgodzić się z twierdzeniem, że przyczyny niezałatwienia sprawy w terminie leżą wyłącznie po stronie organu, nie sposób kwestionować, że postawa skarżącej przyczyniła się do opóźnienia, tym bardziej zatem wymierzenie organowi grzywny w zaistniałej sytuacji nie wydaje się być działaniem adekwatnym.

Pismem z dnia 18 października 2021 r. Wojewoda [...] poinformował tut. Sąd, że w dniu 28 września 2021 r. wydał wobec A. J. decyzję (nr [...]), w której po ponownym rozpoznaniu wniosku strony z dnia 26 sierpnia 2019 r. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego określone w informacji z dnia 30 sierpnia 2021 r. (nr [...]) na dziecko – M. J., od dnia 1 grudnia 2019 r. do dnia 31 stycznia 2020 r.

W skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku piśmie procesowym z dnia 5 października 2021 r. A. J. oświadczyła, że nie wnosiła w sprawie ponaglenia ponieważ w sprawach o świadczenia rodzinne realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego przez wojewodę przepisów art. 37 k.p.a nie stosuje się. Skarżąca wskazała jednocześnie, ze informowała Wojewodę [...] o fakcie powrotu ojca małoletnich do kraju. Jednakże jakiekolwiek czynności zostały podjęte przez organ dopiero w momencie wniesienia za jego pośrednictwem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Wtedy też zostały podjęte czynności zmierzające do wyjaśnienia sprawy i organ zaczął wysyłać korespondencję do skarżącej w celu uzyskania stosowanych informacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Zgodnie z brzmieniem art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Stosownie zaś do art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a."), stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość).

Co jednak istotne, w odniesieniu do spraw o świadczenia wychowawcze realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego przez wojewodę – stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm. – dalej jako "u.p.p."), w brzmieniu obowiązującym od dnia 13 lipca 2021 r. - przepisów art. 37 k.p.a. nie stosuje się, co oznacza, że skarżąca wnosząc w dniu 25 sierpnia 2021 r. (data stempla pocztowego) przedmiotową skargę, nie musiała spełnić wymogu poprzedzenia jej wniesieniem ponaglenia.

Wskazać również należy, że dopuszczalności rozpoznania sprawy ze skargi na bezczynność organu nie ogranicza okoliczność zakończenia postępowania. Informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego datowana jest na dzień 30 sierpnia 2021 r., natomiast skarga – jak to zostało wyżej wskazane - została wniesiona w dniu 25 sierpnia 2021 r. (data nadania, koperta w aktach sądowych sprawy - k. 9). Na dzień wniesienia skargi postępowanie nie było zatem zakończone, co oznacza brak podstaw do umorzenia postępowania jedynie z tego względu, że organ zakończył postępowanie po dniu wniesienia skargi i przed wydaniem przez Sąd orzeczenia. W tym bowiem kontekście skarga zasługiwała na merytoryczne rozpoznanie pod kątem zaistnienia okoliczności, o jakiej stanowi art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę akceptuje stanowisko, zgodnie z którym możliwość uwzględnienia skargi poprzez stwierdzenie przez sąd – na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania dotyczy także sytuacji, kiedy organ administracji publicznej naruszył przepisy postępowania dotyczące terminów załatwienia sprawy w dniu wniesienia skargi - wobec czego skarga ta była uzasadniona - jednak w dacie orzekania przez sąd wydał już stosowny akt lub dokonał czynności, a w konsekwencji więc nie jest możliwe zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie aktu czy dokonania czynności. Nowe brzmienie art. 149 § 1 p.p.s.a. nadano ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). W uzasadnieniu do projektu nowelizacji (druk sejmowy nr 1633/VII kadencja) stwierdzono, że: "(...) proponuje się przyznanie sądom kompetencji do stwierdzania, że wystąpiła bezczynność lub przewlekłość, jeżeli z uwagi na zakończenie postępowania nie ma już potrzeby zobowiązywania do wydania aktu lub dokonania czynności. Taka regulacja stworzy realny system ochrony obywateli przed przewlekłym prowadzeniem postępowania w powiązaniu z powołaną ustawą o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych. Sąd będzie mógł oddalić skargę na bezczynność lub przewlekłość postępowania jedynie w przypadku stwierdzenia, że na dzień wniesienia skargi organ nie pozostaje w bezczynności lub przewlekłości". Intencją ustawodawcy odczytaną z uzasadnienia projektu nowelizacji ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w aspekcie nadania nowej treści art. 149 p.p.s.a., było zatem wzięcie pod rozwagę stanu sprawy administracyjnej z daty wnoszenia skargi, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.

Przechodząc natomiast do merytorycznego rozpoznania sprawy wskazać należy, że stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a: 1/ zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2/ zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3/ stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywna może zostać wymierzona do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.

W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że skarżąca A. J. opatrzyła nagłówek skargi wskazaniem, że jest to skarga "na przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego" prowadzonego przez Wojewodę [...]. Mając jednak na uwadze uzasadnienie skargi, w którym strona akcentuje brak wydania przez organ rozstrzygnięcia i przyznania skarżącej prawa do świadczenia 500 plus od dnia 1 lipca 2019 r., a także realia i okoliczności faktyczne sprawy, Sąd uznał, że intencją skarżącej było złożenie skargi na bezczynność organu. Wobec jednak przyznania przez Wojewodę [...] wnioskowanego świadczenia wychowawczego (informacja nr [...] z dnia 30 sierpnia 2021 r.), zaznaczenia jednak wymaga, że zdezaktualizował się wymóg zobowiązania organu do wydania aktu kończącego postępowanie.

W kontekście znaczenia pojęcia "bezczynności", zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy - w ustalonym przepisami terminie - organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a.). Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać wydane/dokonane. Nie można zapominać, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do stwierdzenia, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie ww. zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga podkreślenia, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie powinny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.

W ocenie Sądu - w realiach rozpoznawanej sprawy - mamy do czynienia z tak rozumianą bezczynnością. Mianowicie, z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, że przekazany zgodnie z właściwością rzeczową (w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego) przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, wpłynął do organu – [...] Urzędu Wojewódzkiego Wydziału Koordynacji Świadczeń w dniu 2 września 2019 r. i nie został załatwiony w przewidzianym przez prawo terminie, przyjmując termin wydłużony - dwumiesięczny (art. 35 § 3 k.p.a.) czy choćby nawet wyznaczony przez organ nowy termin na załatwienie sprawy (art. 36 k.p.a.). Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że organ po wpływie wniosku skarżącej - do chwili wniesienia, po prawie 2 latach od wpływu wniosku, skargi na bezczynność organu - nie podjął jakichkolwiek czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych do rozstrzygnięcia sprawy i jej załatwienia, w istocie przyznając skarżącej w dniu 30 sierpnia 2021 r., a więc niezwłocznie po złożeniu skargi - wnioskowane świadczenie (informacja nr [...] z dnia 30 sierpnia 2021 r.).

W rozpoznawanej sprawie nie ma więc wątpliwości co do tego, że organ nie dotrzymał terminów załatwienia sprawy, a nie wydając informacji do dnia wniesienia skargi, dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).

Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd wziął jednak pod uwagę, że organowi nie można zarzucić bezczynności w okresie pomiędzy 14 marca a 23 maja 2020 r. Wniosek taki wynika z tego, że zgodnie z art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach administracyjnych nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Natomiast stan zagrożenia epidemicznego na terenie Rzeczypospolitej Polskiej obowiązywał na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 14 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 433 ze zm.) od dnia 14 marca, a następnie uległ przekształceniu w stan epidemii. Co więcej, na mocy art. 15zzs ust. 10 wskazanej wyżej ustawy, w okresie, o którym mowa w ust. 1 przepisów o bezczynności organów oraz o obowiązku organu i podmiotu, prowadzących odpowiednio postępowanie lub kontrolę, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się, zaś organom lub podmiotom prowadzącym odpowiednio postępowanie lub kontrolę nie wymierza się kar, grzywien ani nie zasądza się od nich sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Zaprzestanie czynności przez sąd, organ lub podmiot, prowadzące odpowiednio postępowanie lub kontrolę, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 15zzs ust. 11). Dopiero na mocy art. 46 pkt 20 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875) uchylono art. 15zzs. W art. 68 ust. 7 tej ustawy zapisano, że terminy w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzs ustawy zmienianej w art. 46, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzs tej ustawy, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, co nastąpiło 16 maja 2020 r. W związku z tym, bieg terminów procesowych w postępowaniu administracyjnym, który został zawieszony na podstawie art. 15zzs ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych został wznowiony od dnia 24 maja 2020 r.

Niezależnie jednak od wskazanego powyżej okresu, w którym z uwagi na pandemię bieg terminów procesowych został zawieszony, bez wątpienia pozostaje w niniejszej sprawie, że Wojewoda [...] naruszył w sposób niedopuszczalny terminy określone w art. 9 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (dotyczące procedowania w sprawach wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021) oraz zasadę określoną art. 12 § 1 k.p.a. W konsekwencji, biorąc pod uwagę wskazane okresy, jak i opisaną we wcześniejszych rozważaniach postawę organu, Sąd stwierdził, że bezczynność, której dopuścił się Wojewoda [...] w załatwieniu sprawy skarżącej dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021, miała kwalifikowaną postać, tj. miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Orzekając w zakresie uregulowanym w art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd miał na względzie, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest zatem wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, gdyż wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. m.in. wyroki WSA: w Białymstoku z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt II SAB/Bk 38/17; w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SAB/Łd 13/17; w Krakowie z dnia 22 marca 2017 r., sygn. akt II SAB/Kr 35/17). W orzecznictwie sądowym zwraca się także uwagę, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Oceny sposobu prowadzenia postępowania pod kątem bezczynności należy dokonywać mając na uwadze zindywidualizowane okoliczności sprawy (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 652/15), co każe uwzględniać m.in. stopień zaniedbań ze strony organu i naruszenia terminów załatwienia sprawy, obiektywną sytuację w jakiej działa oraz sposób zachowania strony. Dla uznania, że bezczynność organu miała miejsce z naruszeniem prawa w stopniu rażącym należy wykazać, że odpowiedzialność za nią ponosi organ administracji i że jest ona niemożliwa do zaakceptowania w państwie prawnym (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SAB/Wr 311/17).

Kierując się przedstawionymi wyżej kryteriami oceny bezczynności Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do bezczynności, która ma charakter rażący. Analiza akt wskazuje na to, że organ pozostawał w bezczynności, nie wydając rozstrzygnięcia załatwiającego przedmiotową sprawę przez 2 lata i nie podejmując w tym czasie żadnej czynności zmierzającej do jej załatwienia (wyjaśnienia). Wprowadzony stan zagrożenia epidemicznego oraz stan epidemii i związane z tym oczywiste zmiany w organizacji funkcjonowania urzędu oraz czasowe zawieszenie (wstrzymanie) biegu terminów procesowych, nie mogły – wobec tak znacznego okresu bezczynności – stanowić w okolicznościach niniejszej sprawy jakiegokolwiek usprawiedliwienia dla pozostawania organu w tak rażącej zwłoce w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy. Uznać zatem należy, że tak "opieszały" sposób postępowania organu w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia i pozostaje nie do zaakceptowania, a wywołana nim bezczynność organu cechuje się rażącym naruszeniem prawa. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której organ administracji podejmuje się rozpoznania sprawy po 2 latach i to dopiero na skutek podjętych przez stronę środków prawnych w celu wyegzekwowania czynności organu. Podkreślić należy, że sytuacja, w której strona czeka tak długo, jak w rozpoznawanej sprawie na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej. Organ nie może – a już na pewno w przypadku tak długiej i w istocie nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu wniosku strony - usprawiedliwiać swojej bezczynności niedostosowaniem zasobów kadrowych do liczby wpływających i rozpoznawanych do organu wniosków.

Z powyższych względów Sąd – na mocy art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a p.p.s.a. - stwierdził, że bezczynność, której dopuścił się Wojewoda [...] miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

Zgodnie natomiast z art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

W tym kontekście zaznaczenia wymaga, że zarówno instytucja sumy pieniężnej, jak też instytucja grzywny, o których mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., mają na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania i pełnią funkcję prewencyjną (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 616).

W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o wymierzenie na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. organowi grzywny w wysokości.1.000 zł, jednakże Sąd, nie będąc związanym wnioskiem skarżącej, orzekł o wymierzeniu Wojewodzie [...] grzywny w wysokości 2.000 zł (pkt 2. sentencji wyroku), mając na uwadze ewidentne i kontrpraworządne zachowanie organu w kontrolowanej przez sąd administracyjny sprawie i zapobieżenie podobnym naruszeniom prawa przez ten organ w przyszłości. Przyjąć należy, że tak znaczne i nie znajdujące żadnego usprawiedliwienia w okolicznościach prawnych lub faktycznych, przekroczenie przez organ orzekający terminu załatwienia sprawy, co należy dodatkowo podkreślić, sprawy z zakresu zabezpieczenia społecznego (tj. ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego), nie powinno mieć miejsca, bowiem skutkuje pozbawieniem osoby uprawnionej przez znaczny okres przysługującego jej wsparcia w zakresie pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, które gwarantuje mu Państwo. W tej sytuacji Sąd uznał, że w okolicznościach sprawy grzywna w kwocie określonej w wyroku będzie adekwatna do naruszenia przepisów określających termin załatwienia sprawy, a zarazem spełni wystarczająco swą funkcję prewencyjno-represyjną.

O kosztach postępowania (punkt 3. sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Wojewody [...] na rzecz skarżącego 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącego adwokata, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa.

Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).