Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 218/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 lutego 2022 r., nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia 13 grudnia 2021 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako: "Kolegium", "organ odwoławczy" albo "organ II instancji") decyzją z dnia 16 lutego 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. (dalej również jako: "Wójt" albo "organ I instancji") nr [...] z dnia 13 grudnia 2021 r. w przedmiocie ustalenia odpłatności dla K. G. za pobyt ojca S. N. w Domu Pomocy Społecznej w G. (dalej również jako: "DPS w G.") w okresie: od lipca 2019 r. do stycznia 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; od lutego 2020 r. do marca 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; od kwietnia 2020 r. do października 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; od listopada 2020 r. do stycznia 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; od lutego 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; od kwietnia 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wskazano, że pismem z dnia 08 lipca 2019 r. działający z upoważnienia Wójt Gminy P. – Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. zawiadomił K. G. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia, czy jest ona zobowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt ojca S. N. w domu pomocy społecznej. W treści pisma organ wskazał, że na wniosek kuratora, po uprzednim uzyskaniu zezwolenia z Sądu Rejonowego w W. Wydział III Rodzinny i Nieletnich, S. N. został umieszczony w domu pomocy społecznej, od dnia 03 sierpnia 2011 r. S. N. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w G.. Ponieważ jego dochód nie zabezpiecza pełnej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej organ zobowiązany był ustalić wysokość odpłatności za pobyt wnoszonej przez zstępnych zobowiązanych na mocy ustawy o pomocy społecznej do ponoszenia częściowego kosztu pobytu w domu pomocy społecznej.

W dniu 16 lipca 2019 r. do siedziby organu wpłynęło pismo z dnia 14 lipca 2019 r., w którym K. G. powołała się na tragiczną sytuacją materialną. Wyjaśniła, że ma 20 miesięcznego synka oraz jest w ciąży z drugim dzieckiem, przy czym termin porodu wypada na 24 listopada 2019 r. Jej mąż nie pracuje i nie mają żadnej pomocy ze strony najbliższych. Ponieważ nie pochodzą z zamożnych rodzin, aby zamieszkać razem i poukładać sobie życie, zaciągnęli zobowiązania. Spowodowało to, że kredyt gonił kredyt, a w tym czasie trzeba było wpłacić kaucję za mieszkanie (kawalerkę) w N. TBS, wyremontować je oraz zakupić sprzęt gospodarstwa domowego. Strona wskazała, że jest pielęgniarką, a na dzień złożenia pisma jej zobowiązania wynikające z tytułu rat oraz miesięcznego utrzymania to blisko [...] zł, nie wliczając wyżywienia, ubrania i środków czystości. Wskazała również, że przed ciążą pracowała na dwa pełne etaty, co przynosiło dochody w granicach [...] zł. Odnosząc się relacji z ojcem, wskazała, że nigdy go nie znała.

Pismem z dnia 30 października 2019 r. Wójt Gminy P. poinformował K. G., że istnieje możliwość zawarcia umowy w sprawie pomocy na rzecz osób bliskich, a następnie w dniu 09 grudnia 2019 r. wydał decyzję, w której zobowiązał K. G. do wnoszenia odpłatności za pobyt ojca S. N. w Domu Pomocy Społecznej w G..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 lutego 2020 r. nr [...] uchyliło powyższą decyzję, a sprawę przekazało do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż w aktach sprawy brak jest decyzji w przedmiocie umieszczenia S. N. w DPS w G. oraz decyzji w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt S. N., a także brak danych dotyczących innych zstępnych S. N. zobowiązanych do odpłatności za pobyt w DPS w G.. Kolegium powołało się również na konieczność dokonania aktualizacji sytuacji osobistej i dochodowej rodziny K. G. i ponowne przeliczenie dochodu.

W toku ponownie prowadzonego postępowania akta sprawy uzupełnione zostały o następujące dokumenty: opłaty bieżące K. G. (faktury, przelewy) oraz kopie umów kredytowych oraz pożyczek podpisane z bankami przez K. G.; potwierdzenia przelewów o wpływach ze stosunków pracy K. G.; wywiad środowiskowy z dnia 17 czerwca 2021 r. przeprowadzony przez pracownika socjalnego MOPS w N. z K. G.; dokumentacja medyczna dotycząca dzieci K. G. (skierowania do poradni specjalistycznych); zaświadczenie o zatrudnieniu K. G. z dnia [...] czerwca 2020 r.; zaświadczenie o zatrudnieniu K. G. z dnia 15 czerwca 2020 r.; potwierdzenia przelewów o wypłacie świadczeń z MOPS w Z. na rzecz K. G.; adnotację urzędową z dnia 06 lipca 2020 r.; oświadczenie o stanie majątkowym K. G. z dnia 03 lipca 2020 r.

Organ I instancji w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wydał w dniu 25 sierpnia 2020 r. decyzję w przedmiocie ustalenia odpłatności K. G. za pobyt ojca S. N. w Domu Pomocy Społecznej w G., jednak decyzja powyższa została ponownie uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 listopada 2020 r., w której wskazano między innymi na różnicę pomiędzy obliczeniami dochodu rodziny K. G. dokonanymi przez organ pierwszej instancji, a obliczeniami dokonanymi przez Kolegium w oparciu o znajdujące się w przed łożonych aktach dokumenty.

W toku ponownego rozpoznania sprawy Wójt uzyskał następujące dokumenty: pismo M. W. - kuratora częściowo ubezwłasnowolnionego S. N. z dnia 17 grudnia 2020 r., w którym wskazał, że w toku rozmowy przeprowadzonej ze S. N. nie udało się ustalić nic istotnego, gdyż twierdzi on, że nie wie, gdzie przebywają jego dzieci, jak się nazywają i nie potrafi określić ile mają lat; wywiad środowiskowy z dnia 12 stycznia 2021 r. przeprowadzony przez pracownika socjalnego MOPS w N. z K. G.; zaświadczenia o zatrudnieniu K. G. z dnia 04 stycznia 2021 r.; potwierdzenia przelewów o wpływach ze stosunków pracy K. G.; adnotacja urzędowa z dnia 22 stycznia 2021 r.

Następnie decyzją z dnia z dnia 12 maja 2020 r. Wójt Gminy P. ustalił odpłatności K. G. za pobyt ojca S. N. w Domu Pomocy Społecznej w G., jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 05 sierpnia 2021 r. uchyliło powyższą decyzję, a sprawę przekazało do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż należy ustalić wysokość dochodów uzyskanych przez K. G. w miesiącach: lipiec 2019 r., sierpień 2019 r., wrzesień 2019 r., październik 2019 r., czerwiec 2020 r., lipiec 2020 r., sierpień 2020 r., wrzesień 2020 r., styczeń 2021 r., luty 2021 r., marzec 2021 r., kwiecień r., maj 2021 r. Kolegium wskazało również, że należy ustalić w jakich okresach K. G. przebywała na urlopie rodzicielskim i macierzyńskim.

W toku ponownie prowadzonego postępowania akta sprawy uzupełnione zostały o następujące dokumenty: pismo z "D. " Sp. z o.o, z K. z dnia 01 września 2021 r. dotyczące danych o wynagrodzeniu zatrudnionej K. G.; pismo z [...] Szpitala Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w N. z dnia 06 września 2021 r. dotyczące danych o wynagrodzeniu zatrudnionej K. G.; pismo ze Szpitala [...] w P. z dnia 08 września 2021 r. dotyczące danych o wynagrodzeniu zatrudnionej K. G.; pismo z "D. " Sp. z o.o. z K. z dnia 14 września 2021 r. dotyczące danych o wynagrodzeniu zatrudnionej K. G.; wywiad środowiskowy z dnia 23 września 2021 r. przeprowadzony przez pracownika socjalnego MOPS w N. z K. G.; ksero zaświadczenia o zatrudnieniu Pani K. G. z dnia 30 września 2021 r.; zaświadczenie o zatrudnieniu K. G. z dnia 21 września 2021 r.; potwierdzenie przelewów o wpływach ze stosunków pracy K. G.; oświadczenie o stanie majątkowym K. G.; pismo z "D. " Sp. z o.o. z K. z dnia 29 października 2021 r. dotyczące danych o wynagrodzeniu zatrudnionej K. G..

W tak ustalonym stanie faktycznym Wójt Gminy P. decyzją z dnia 13 grudnia 2021 r. ustalił odpłatność dla K. G. za pobyt ojca S. N. w Domu Pomocy Społecznej w G. (dalej również jako: "DPS w G.") w okresie: od lipca 2019 r. do stycznia 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; od lutego 2020 r. do marca 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; od kwietnia 2020 r. do października 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; od listopada 2020 r. do stycznia 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; od lutego 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie; od kwietnia 2021 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła w K. G.. W treści odwołania powołała się na trudną sytuację materialną i osobistą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając wniesione odwołanie przywołało w pierwszej kolejności treść przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268; dalej jako: "ustawa" albo "u.p.s."), wyjaśniajac, że koszty pobytu w placówce pokrywa mieszkaniec DPS. Jeżeli pensjonariusz nie jest w stanie uiścić opłat, to obciążają one kolejno małżonka, zstępnych. Jeżeli natomiast osoba umieszczona w placówce jest w stanie ponosić koszty pobytu w instytucji, obowiązki osób bliskich i jednostki samorządu terytorialnego nie powstają.

Następnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w dniu 04 października 2019 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690), która wprowadziła istotne zmiany m.in. w art. 61 u.p.s. doprecyzowujące zasady ustalania odpłatności przede wszystkim w odniesieniu do członków rodziny osoby umieszczonej w DPS, które zawarte zostały w dodanych do art. 61 ustępach od 2d do 2f. W świetle nowych regulacji w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (a zatem m.in. przez zstępnych), zawarcia umowy ustalającej wysokość opłaty (art. 103 ust. 2), wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d).

W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (ust. 2e).Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f). W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.

W przedmiotowej sprawie w związku z przebywaniem S. N. w DPS w G. oraz tym, że opłaty wnoszone przez niego nie pokrywały średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS w G., organ wydał decyzję administracyjną, w której ustalona została wysokość należności za jego pobyt w DPS również. Organ I instancji w niniejszej sprawie prawidłowo zastosował nowe przepisy. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w G. w roku 2019 wynosił kwotę 3.175,91 zł, w roku 2020 wynosił kwotę 3.488,70 zł, a od 1 lutego 2021 r. 4.075,00 zł.

W ocenie Kolegium podzielając stanowisko organu pierwszej instancji w sprawie zaistniały przesłanki do wydania decyzji w trybie art. 61 ust. 2f ustawy o pomocy społecznej. Z analizy akt sprawy wynika, że skarżąca jako jedyna z czwórki zstępnych zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej wyraziła zgodę na przeprowadzenia wywiadu rodzinnego. Wobec powyższego organ ma wszelkie podstawy do uznania, że wszyscy zstępni powinni w tym przypadku partycypować proporcjonalnie w ponoszeniu odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Zgodnie z powyższym przepisem jest więc możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem w tym zakresie, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłata wnoszoną przez mieszkańca domu i opłaty wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Skoro art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej stanowi o ponoszeniu różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez inne osoby zobowiązane nie ma racjonalnego i celowościowego uzasadnienia dla przyjęcia, iż zstępna, która wyraziła zgodę na wywiad ma ponosić wyższą opłatę od pozostałych zstępnych tylko dlatego, że podała swoje dochody, a pozostali zstępni uchylili się od tego.

Ponieważ organ I instancji ustalił, że liczba osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania poza mieszkańcem DPS wynosi cztery osoby: D. A., D. N., K. N. i K. G.. Wysokość opłaty stanowi od lipca 2019 r. do stycznia 2020 r. kwota [...]zł (1/4 opłaty), opłata od lutego 2020 r. do marca 2020 r. kwota [...]zł (1/4 opłaty), opłata od kwietnia 2020 r. do października 2020 r. kwota [...]zł (1/4 opłaty), opłata od listopada 2020 r. do stycznia 2021 r. kwota [...](1/4 opłaty), opłata od lutego 2021 r. do marca 2021 r. kwota [...]zł (1/4 opłaty), a opłata od kwietnia 2021 r. kwota [...]zł (ł/4 opłaty). W związku z tym, że ojciec strony S. N. nie jest w stanie uiszczać przypadającej na niego kwoty w całości, należało ustalić opłatę zstępnym. W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie organ I instancji prawidłowo naliczył opłatę jako Ľ kwoty pozostającej po odjęciu opłaty wnoszonej przez mieszkańca (z uwagi na ilość zstępnych) od średniego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w G..

W dalszej części uzasadnienia Kolegium zwróciło uwagę na treść art. 64 ustawy dającego podstawę do zwolnienia osoby wnoszącej opłatę za pobyt w DPS, wyjaśniając, że skorzystanie z tej instytucji jest możliwe dopiero po ustaleniu wysokości opłaty. Stąd okoliczności takie jak wzajemne relacje pomiędzy skarżącą, a jej ojcem, w tym niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego względem skarżącej przez jej ojca, zobowiązania skarżącej z tytułu umów kredytów i pożyczek i inne obciążające ją wydatki, w tym związane z utrzymaniem i leczeniem, nie mogą wywołać oczekiwanego przez nią skutku, bowiem odnoszą się do przesłanek uzasadniających ewentualne zwolnienie jej z nałożonego obowiązku i nie mogły być brane pod uwagę przez organy administracji w niniejszym postępowaniu.

Odnosząc się do stawianego w toku postępowania zarzutu dotyczącego prawidłowości obliczenia dochodu, Kolegium wyjaśniło, że w świetle art. 8 ustawy o pomocy społecznej, do dochodu należy wliczyć umowy zlecenia, kredyty i pożyczki. Kredyt czy pożyczka jest wliczana do dochodu, zaś katalog odliczeń i pomniejszeń dochodu wymieniony w art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej jest zamknięty. Z tej przyczyny nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania tych środków, albowiem pożyczka, podobnie jak kredyt, jest przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania w okresie dysponowania kwotą pożyczki czy kredytu. Dlatego też nawet kwoty pożyczek, kredytów, wydatkowanych na podstawowe utrzymanie stanowią z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej przychód podlegający wliczeniu do dochodu. Warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. G. powołując się na swoją trudną sytuacje materialną. W szczególności skarżąca podniosła, że w związku z narodzinami drugiego dziecka nie powinna ponosić odpłatności; koszty pobytu ojca w DPS powinny zostać pokryte z majątku, którym dysponował; syn skarżącej choruje na bielcatwo i wymaga specjalistycznego leczenia; po odliczeniu stałych wydatków skarżącej pozostaje do życia jedynie kwota [...]- zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem z dnia 04 kwietnia 2022 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Przedmiot kontroli w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. w przedmiocie ustalenia odpłatności skarżącej za pobyt ojca S. N. w Domu Pomocy Społecznej w G..

Stosownie do art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Z ust. 2 pkt 2 wynika, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (ust. 4).

W art. 61 ust. 1 u.p.s. przewidziano, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Z art. 61 ust. 2 u.p.s. wynika, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Z przytoczonych regulacji wynika, że ustawodawca wprowadził zasadę, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny oraz, że obowiązek ponoszenia przez podmioty określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 i 3 ups opłat za pobyt w domu pomocy społecznej mieszkańca, którego dochód (70 % tego dochodu) nie wystarcza do pokrycie ustalanego i ogłoszonego średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, powstaje z mocy prawa i ma charakter kaskadowo subsydiarny, tzn. małżonek, krewni oraz gmina uiszczają opłatę dopiero wtedy, gdy mieszkaniec domu nie jest w tym zakresie samowystarczalny, z tym że małżonek zobowiązany jest w pierwszej kolejności, następnie zstępni przed wstępnymi, a dopiero na końcu gmina.

Sama wysokość odpłatności może zostać ustalona w dwojaki sposób - w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź na podstawie decyzji administracyjnej, w przypadkach, o których mowa w art. 61 ust. 2d i 2e u.p.s. W pierwszej kolejności organ winien dążyć do zawarcia z osobą zobowiązaną umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., a w przypadku, gdyby do jej zawarcia (z różnych przyczyn) nie doszło, winien ustalić wysokość opłaty w drodze decyzji administracyjnej. W myśl art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. W pierwszym z nich zawarto warunek o charakterze finansowym, wskazujący, że dochód zstępnych obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej musi być wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (w przypadku osoby samotnie gospodarującej - lit. a) lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (w przypadku osoby w rodzinie - lit. b), z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub odpowiednio 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Ograniczenia określone w art. 103 ust. 2 u.p.s. to powinność uwzględnienia przy ustalaniu opłaty wysokości dochodów i możliwości osób zobowiązanych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ ustalając w drodze decyzji opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej ma powinność zarówno określenia kręgu osób zobowiązanych do pokrycia pozostałej części opłaty, jak i ustalenia warunków finansowo-majątkowych tychże osób, pozwalających na stwierdzenie, czy w świetle ww. wymogów, są one wystarczające do obciążenia tych osób stosownymi opłatami. W przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej, organ winien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jednym postępowaniem i w jego toku poczynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu. Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70% jego dochodów. Następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty.

Przenosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że z uwagi na fakt, że wysokość odpłatności ponoszonej przez S. N. z tytułu pobytu w DPS w G. nie pokrywały średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS w G., organ prawidłowo wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia osób zobowiązanych do jej ponoszenia, w ramach którego wskazano skarżącą jako osobę zobowiązana do partycypowania w powyższych kosztach. Skarżąca – na której ciąży obowiązek alimentacyjny – jest bowiem zobowiązana z mocy ustawy do pokrywania kosztów pobytu ojca w powyższej placówce, pomimo, że jak sama wywodzi, nigdy nie utrzymywała z ojcem kontaktów. Okoliczność powyższa nie stanowi jednak podstawy do odstąpienia od ustalenia wysokości odpłatności na podstawie art. 61 ustawy o pomocy społecznej.

Idąc dalej, Sąd podziela stanowisko organów, że w sprawie zaistniały przesłanki do wydania decyzji w trybie art. 61 ust. 2f ustawy o pomocy społecznej. Niewątpliwie wszyscy zstępni powinni w tym przypadku partycypować proporcjonalnie w ponoszeniu odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Ponieważ organ I instancji ustalił, że liczba osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania poza mieszkańcem DPS wynosi cztery osoby odpłatność skarżącej nie może przekraczać Ľ kwoty pozostającej po odjęciu opłaty wnoszonej przez mieszkańca (z uwagi na ilość zstępnych) od średniego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w G..

Sąd zwraca jednak uwagę, że odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d u.p.s., a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2 u.p.s., a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s., ale również możliwości skarżącej, który to aspekt został pominięty w sprawie. Choć w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, gdyż skarżąca odmówiła zawarcia umowy zaproponowanej przez organ (pozostawione bez odpowiedzi pismo z dnia 30 października 2019 r., którym Wójt Gminy P. poinformował skarżącą, że istnieje możliwość zawarcia umowy w sprawie pomocy na rzecz osób bliskich), to jednak zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie było wzięcie pod uwagę wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w tym artykule. Weryfikacja podjętych w sprawie decyzji, ich uzasadnień, nie pozwala na stwierdzenie, że organy ten obowiązek spełniły.

Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 06 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1856/21, Baza NSA, matematyczne ustalona wysokość odpłatności od osoby zobowiązanej, stanowiąca różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, odpłatnością pensjonariusza, a odpłatnością członka rodziny zobowiązanego do ponoszenia opłat, nie jest wysokością ostateczną. Wynik powyższego działania matematycznego, o ile stanowi liczbę dodatnią, stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną. Powstały wynik (dodatni), stanowi zatem jedynie "górną granicę" odpłatności, nie zaś wysokość ostateczną. Powyższe znajduje potwierdzenie w obowiązujących przepisach, tj. art. 61 ust. 2d u.p.s. Mianowicie ustalenie dochodu strony na podstawie art. 61 ust. 2d ustawy pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty jej dochodu oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Nie jest to zatem działanie wyłącznie matematyczne mające na celu ustalenie dochodu, następnie ustalenie, czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego, a przy określaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy nić 300% kryterium dochodowego. Konieczne pozostaje bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d ustawy, uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy jak i wynikających z art. 103 ust. 2 ustawy, tj. poza wysokością dochodów także "możliwości" o których mowa w powyższym przepisie.

Kwestia powyższa jest w przedmiotowej sprawie o tyle istotna, że choć dochód skarżącej przekracza kryterium uzasadniające nałożenie na nią obowiązku odpłatności za pobyt ojca w DPS, to jednak wydając przedmiotową decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji organy całkowicie zignorowały wydatki, jakie ponosi skarżąca miesięcznie. Sytuacja, w której znaczna część jej dochodów jest przeznaczana na spłatę zadłużenia powoduje konieczność rozważanie, czy jej "możliwości" faktycznie pozwalają na ponoszenie odpłatność. Brak odniesienia się do powyższej kwestii stanowi istotne naruszenie nie tylko art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy, ale również naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu skutkiem nałożenia decyzji o odpłatności za pobyt w DPS nie może powodować sytuacji, w której sytuacja życiowa osoby zobowiązanej ulegnie znacznemu pogorszeniu. Jest to niewątpliwie ratio legis regulacji zawartej w powołanych powyżej przepisach, w tym w szczególności w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Innymi słowy, decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w DPS nie może być dokonana w oderwaniu od rzeczywistych możliwości osoby zobowiązanej, co musi być przedmiotem oceny organów administracji publicznej, zwłaszcza w sytuacji, która ma miejsce w niniejszej sprawie, gdzie stosunkowo wysokie dochody w roku 2019 wynikały z wziętych kredytów, a obecnie zdecydowana większość zarobków skarżącej jest wydatkowana na ich spłatę. Co więcej, nie można również pominąć faktu, że zaskarżona decyzja nałożyła na skarżącą obowiązek uiszczenia opłaty aż od 2019 r. (na skutek błędów organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze trzykrotnie uchylało decyzję Wójta), skutkiem czego kwota do zapłaty przez skarżącą może przekraczać jej możliwości, a pośrednio przerzuca na nią odpowiedzialność za zaniechania w prowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do ustalenia, czy możliwości skarżącej pozwalają na ponoszenie przez nią odpłatności za pobyt ojca w DPS, a w przypadku odpowiedzi pozytywnej, do ustalenia wysokości powyższej odpłatności, w tym zmiarkowania, czy skarżąca jest w stanie uiścić przedmiotową opłatę w maksymalnej, dopuszczonej przepisami ustawy o pomocy społecznej, kwocie.