Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3011/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 28 ust. 2, ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant ref. staż. - Julia Murawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z dnia 1 lipca 2015 r., wniesionej przez T. K. (dalej jako Skarżący, Wnioskodawca) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja Zakładu Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2015 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem złożonym w dniu [...] stycznia 2015r. Skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. o umorzenie należności z tytułu składek powstałych w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie, czy w przypadku Wnioskodawcy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek, a następnie decyzją z dnia [...] marca 2015 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ uznał, że nie zaszły wobec Skarżącego przesłanki skutkujące umorzeniem należności.

Od decyzji Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, podnosząc swoją trudną sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną. Wskazał również, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej.

Organ, ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z dnia [...] maja 2015 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] marca 2015 r.

Organ w uzasadnieniu wskazał, że podczas przeprowadzonego postępowania zgromadził następujące dokumenty:

1) Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości zdn.30.12.2014r. i 26.01.2015r.,

2) Oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis z dn. 30.12.20I4i\,

3) Formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis z dn. 26.01.2015r"

4) Pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...].01.2015r.,

5) Pełnomocnictwo,

6) Pismo procesowe z dn. [...].05.2015r. wraz z potwierdzeniem złożenia wniosku, wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej,

7) Informacje komórek organizacyjnych ZUS,

8) Dokumentację ubezpieczeniową zaewidencjonowaną w ZUS.

W związku ze złożoną dokumentacją ponownie ustalono stan faktyczny, z którego wynika, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od 06.08.2001r. do 15.05.2015r. w zakresie pozostałych specjalistycznych robót budowlanych, gdzie indziej niesklasyfikowanych. Obecnie działalność gospodarcza jest zawieszona, Skarżący nie uzyskuje dochodów. Skarżący zatrudniał pracowników w okresach 04/2002-11/2002, 06/2003-12/2005, 05/2006-01/2010. W złożonych do Urzędu Skarbowego w P. zeznaniach podatkowych PIT-36L za lata 2011-2013, wykazał z prowadzonej działalności gospodarczej: za 2011r. przychód w kwocie [...] zł, dochód [...] zł; za 2012r. przychód w kwocie [...] zł, dochód [...] zł; za 2013r. przychód/dochód w kwocie 0,00 zł.

Skarżący wskazał, że na dzień 30.12.2014r. przychód z prowadzonej działalności wyniósł 4 000,00 zł, zaś koszty na prowadzenie działalności ok. 14 000 zł, a dochód ustalony został na poziomie 2 000 zł. Stan zobowiązań firmowych na m-c 12/2014r. Skarżący określił na [...] zł. Na dzień [...].01.2015r. Skarżący posiadał w Urzędzie Skarbowym w P. zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług - VAT za lata 2007 - 2012 i 04/2014 w łącznej kwocie [...] zł + należne odsetki, w podatku dochodowym w wysokości 19% pobieranym od dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej - PPL za lata 2007 – 2012 w łącznej kwocie [...] zł + należne odsetki, w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych - PPE za lata 2006 - 2007 w łącznej kwocie [...] zł + należne odsetki, w podatku dochodowym od osób fizycznych od wynagrodzeń pracowników za lata 2008 - 2009 w łącznej kwocie [...] zł + należne odsetki. Jednocześnie Skarżący posiada niepodatkowe należności na rzecz Urzędu Gminy S. w kwocie 190,00 zł oraz składki ZUS. W latach 2010 - 2014 Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. nie podejmował w stosunku do Skarżący decyzji o umorzeniu należności podatkowych lub udzieleniu wsparcia w postaci układu ratalnego, odroczenia.

Ustalono, że Skarżący jest żonaty, przy czym został zawarty ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Małżonka Skarżącego E. K. uzyskuje stałe dochody z tytułu zatrudnienia w granicy 2 700 – 3 000 zł netto i udziela Skarżącemu wsparcia finansowego. Małżonka Skarżącego boryka się z problemami zdrowotnymi, koszt jej leczenia niejednokrotnie sięga miesięcznie kwoty 1 000 zł. Skarżący również – jak to wynika z oświadczenia - wymaga opieki lekarskiej, jednak jak Skarżący poinformował - z powodu braku środków finansowych zaniechał leczenia. Stałe wydatki związane z leczeniem zostały określone na kwotę 200 zł, inne wydatki - 100 zł. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi Skarżący wraz z rodzicami żony L. K. i W. K. w domu będącym ich własnością. Państwo K. osiągają dochody w łącznej wysokości ok. 3 500 zł netto. Zobowiązania kredytowe kształtują się na poziomie ok. [...] zł, nie są przez Skarżącego realizowane, natomiast są przedmiotem postępowań windykacyjnych. Skarżący nie jest właścicielem nieruchomości, ani nie posiada pojazdu, mimo, iż w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców figuruje nadal jako właściciel samochodu Kia Ceres z 1997r.

Organ wskazał ponadto, że wnioskiem z dnia 04.11.2014r. Skarżący wystąpił o umorzenie i nieopłaconych należności na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za okres objęty ustawą z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012r., poz.1551) i decyzją nr [...] z dn. [...].03.2015r. zostały Skarżącemu określone warunki umorzenia należności.

Organ – odmawiając umorzenia należności - powołał się na regulację przepisów ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r. poz. 121) i stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 jest wyczerpujące, tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Organ wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał wskazuje, że w sytuacji Skarżącego nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3 w punktach 1-3, 4-4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ stwierdził, że działalność gospodarcza Skarżącego jest zawieszona od dn. 15.05.2015r., Skarżący obecnie nie osiąga dochodów a postępowanie egzekucyjne przeciwko Skarżącemu zostało wszczęte we wrześniu 2007r. Celem zrealizowania należności z tytułu składek zastosowano czynności egzekucyjne w formie zajęcia rachunków bankowych w Banku [...], [...] S.A. i [...] Bank [...]. Prowadzone działania okazały się nieskuteczne, po zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej przekazano tytuły do łącznego dochodzenia organom egzekucyjnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne w dn. [...].09.2014r. Do należności za okres 11/2013r. - 11/2014r. Dyrektor Oddziału skierował do Skarżącego tytuły wykonawcze, bez zastosowania środka egzekucyjnego. Pomimo, iż w sprawie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 zdaniem organu podjęcie pozytywnej decyzji o umorzeniu należności byłoby przedwczesne. Uznanie przez organ egzekucyjny, iż w przypadku Skarżącego nie istnieje majątek, z którego można prowadzić egzekucję, jak również fakt posiadania przez Skarżącego zadłużeń publicznoprawnych, jak i cywilnoprawnych sięgających kwoty ponad 1 mln zł, nie może decydować o pozytywnym rozstrzygnięciu. W chwili obecnej Skarżący nie posiada majątku, który mógłby przeznaczyć na realizację powstałych na koncie należności, jednakże nie można uznać, że jest to stan trwały. Całkowita nieściągalność oznacza nie tylko brak możliwości wyegzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

Wskazano też, że ostatnie dobrowolne wpłaty na poczet należności z tytułu składek Skarżący przekazał w kwietniu 2008 r., pomimo, iż prowadzona firma wypracowała zysk z działalności gospodarczej zarówno w 2011 r., jak i 2012 r. Ewentualne umorzenie należności stałoby w sprzeczności z zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych wyrażoną w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazano przy tym, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek.

Podniesiono ponadto, że Skarżący wskazał, że ze względu na utratę płynności finansowej firma upadła już w 2008 r., jednakże formalnego zawieszania działalności Skarżący dokonał dopiero w dniu [...].05.2015 r., a tym samym Skarżący generował zadłużenie z tytułu składek nie tylko na własne ubezpieczenie, ale także do stycznia 2010 r. za zatrudnionych pracowników. Zawieszenie działalności gospodarczej nie stanowi definitywnej rezygnacji z jej prowadzenia, a jedynie w sytuacji Skarżącego czasową przerwę aktywnego osiągania przychodów. Powyższe może wskazywać, że Skarżący widzi możliwość wznowienia prowadzenia działalności gospodarczej i ponownego uzyskiwania z niej przychodów. Okoliczność zawieszenia działalności nie może zostać potraktowana jako wypełnienie przesłanki pkt 3 art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W ocenie organu obecnie nie można definitywnie stwierdzić, że sytuacja Skarżącego nie ulegnie poprawie, gdyż biorąc pod uwagę zasady logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego warunki materialne zawsze mogą ulec polepszeniu. Kilkunastoletnie doświadczenie zawodowe w branży budowlanej daje potencjalne możliwości znalezienia zatrudnienia i pozyskania środków umożliwiających podjęcie spłaty należności. Poprawa sytuacji materialnej zależy w głównej mierze od aktywności Skarżącego. Nadto zdaniem organu zgromadzony materiał w sprawie nie potwierdza, by ze względu na stan zdrowia Skarżący nie miał możliwości dalszego zarobkowania.

Reasumując organ stwierdził, że w tak ustalonym stanie faktycznym nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uzasadniające podjęcie pozytywnej decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek.

Organ odniósł się też do przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazując, ze obowiązek udowodnienia (poprzez przedstawienie właściwych dokumentów) zaistnienia okoliczności uzasadniających umorzenie na podstawie tego przepisu spoczywa na płatniku. Podkreślono, że w przypadku ubiegania się o umorzenie na podstawie powołanego przepisu osoba zobowiązana winna wykazać i przedstawić dowody świadczące o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia. Ważny interes osoby zobowiązanej istnieje wówczas, jeżeli wykaże, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Organ wskazał, że w jego ocenie w przypadku Skarżącego nie stwierdzono żadnej z w/w przesłanek.

Organ stwierdził, że brak przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających trudną sytuację materialną i bytową świadczy o tym, że Skarżący nie wykazał niezbędnego zainteresowania w udowodnieniu okoliczności które mogłyby przemawiać za umorzeniem należności. Przed wydaniem rozstrzygnięcia Zakład wzywał Skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających okoliczności uzasadniające umorzenie, w szczególności tych określonych w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., jednakże oprócz złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej pełnej księgowości, żadna dokumentacja w sprawie nie wpłynęła.

Wskazano, że wysokość ciążących na Skarżącym zaległości rzędu ponad 1 mln zł oraz nie uzyskiwanie aktualnie żadnych dochodów zdaniem organu nie daje wystarczających podstaw, aby podjąć decyzję o rezygnacji z odzyskania należności z tytułu składek. Pomimo, iż sytuacja materialna Skarżącego jakkolwiek obiektywnie trudna, to jednak nie daje podstaw do umorzenia zaległych należności, gdyż nie można jej nadać przymiotu trwałości.

Wskazano przy tym, że Skarżący nie ponosi kosztów utrzymania, wykazał bowiem jedynie wydatki związane z kosztami leczenia oraz inne w łącznej kwocie 300 zł. Nadto stwierdzono, że sytuacja finansowa małżonki Skarżącego, prowadzącej ze Skarżącym wspólne gospodarstwo domowe, wpływa na sytuację bytową. Powyższej ocenie nie zmienia fakt istnienia rozdzielności majątkowej, albowiem niezależnie od wybranego przez małżonków małżeńskiego ustroju majątkowego, na obydwu małżonkach spoczywa obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb materialnych. Organ nadmienił, że jego zdaniem dochody i obciążenia osób pozostających ze Skarżącym we wspólnym gospodarstwie finansowym współkształtują sytuację finansową. W złożonym wniosku o umorzenie Skarżący wskazał, że dochody małżonki pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. bowiem minimum socjalne ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych średnioroczne dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi obecnie 1 772,60 zł (zgodnie z informacją z dn. 14.04.2015 r.). Skoro Skarżący obecnie nie uzyskuje dochodów, a pozostaje na utrzymaniu małżonki, a wynagrodzenie E. K. oscyluje w granicach 2 700 -3 000 zł, stanowi to kwotę znacznie wyższą od ustalonego minimum.

Organ ponadto wskazał, że w złożonym wniosku Skarżący argumentował m.in. uzyskiwaniem nieregularnych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Omawiana przesłanka znajduje natomiast zastosowanie wówczas, gdy płatnik znalazł się w tak trudnej sytuacji finansowej, iż bezwzględna konieczność uregulowania ciążących na nim zobowiązań mogłaby się wiązać z likwidacją przedsiębiorstwa i w konsekwencji utratą dla rodziny jedynego źródła finansowania. Podejmując działalność na własny rachunek przedsiębiorca powinien liczyć się z ryzykiem, które związane jest z jej opłacalnością. Ryzyko to ponosi zawsze płatnik, który powinien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Niepowodzenia przedsiębiorcy nie mogą obciążać ogółu i uzasadniać ulgowego traktowania. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał nie potwierdza by w sytuacji Skarżącego zachodziła omawiana przesłanka.

Nadto organ wskazał, że Skarżący wskazał, że podjął specjalistyczne leczenie. Organ podkreślił, że dla wystąpienia wskazanej okoliczności, przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członków najbliższej rodziny niezbędne jest sprawowanie bezpośredniej opieki nad członkami rodziny, w sposób uniemożliwiający jednoczesne pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, a także sytuacje, w których choroba dotyczy samej osoby zobowiązanej, która uniemożliwia bądź w znacznym stopniu ogranicza tej osobie pozyskiwanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia (np. w sytuacji utraty przez osobę chorą miejsca pracy). Jednakże Skarżący nie potwierdził żadną dokumentacją medyczną swoich twierdzeń o złym stanie zdrowia, jak również nie wykazał, aby legitymował się jakimkolwiek orzeczeniem stwierdzającym przeciwskazania do pracy zarobkowej, a tym samym w sprawie nie zachodzi omawiana przesłanka.

Reasumując organ stwierdził, że w odniesieniu do Skarżącego nie jest możliwe umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a nadto przedstawiona przez Skarżącego dokumentacja nie daje również wystarczających podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy oraz przesłanki zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęła skarga T. K., w której wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji poprzedzającej i umorzenie zaległości powstałych z tytułu nieopłacania składek.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wszechstronnej analizy zgromadzonego materiału w sprawie, nieodniesienie się do wszystkich twierdzeń podnoszonych w toku postępowania przez skarżącego oraz powierzchowne odniesienie stanu faktycznego ustalonego w sprawie do norm prawa materialnego przesądzających o zasadności wniosku, w szczególności przejawiających się poprzez:

1. błędne przyjęcie, że Skarżący nie spełnia przesłanki umorzenia należności wobec ZUS określonej w art. 28 ust. 3 pkt. 3 (zaprzestanie działalności gospodarczej), podczas gdy Skarżący działalność zawiesił, a zatem zaprzestał jej wykonywania i błędne przyjęcie przez organ, że zaprzestanie działalności jest jednoznaczne wyłącznie z wykreśleniem wpisu do ewidencji gospodarczej,

2. błędne przyjęcie, że Skarżący jest właścicielem samochodu Kia Ceres i nienależyte zbadanie podnoszonej we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy okoliczności, że samochodu tego Skarżący fizycznie nie posiada, bowiem został on zniszczony,

3. powierzchowne, nieodnoszące się do sytuacji Skarżącego, jednostronne, tendencyjne i oparte na bezpodstawnej antycypacji uzasadnienie decyzji w części dotyczącej zajścia w przypadku Skarżącego stanu całkowitej nieściągalności należności, które zostało oparte na ogólnikowych stwierdzeniach, bez należytego odniesienia się do wszystkich aspektów sytuacji życiowej Skarżącego.

W uzasadnieniu skargi podkreślono kwestie związane z zaprzestaniem przez Skarżącego prowadzenia działalności gospodarczej, jak również powtórzono argumenty odnoszące się do sytuacji materialnej i zdrowotnej oraz życiowej Skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniej zaprezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). W oparciu o art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy stosują środki określone w ustawie.

Regulacje te określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Rozważając argumenty przedstawione w skardze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że nie są one trafne, a w konsekwencji skarga nie jest zasadna, co skutkowało jej oddaleniem.

Na wstępie należy podkreślić, że w myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt sprawy, co oznacza, że sąd orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania danego aktu, a wynikającego z akt sprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w granicach kompetencji mu przysługujących i badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, dalej: k.p.a.), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.) oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

W sprawie zastosowanie w miał przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W ust. 3 tego przepisu wskazano, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

i 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednocześnie przepis art. 28 ust. 3a stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności.

Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być Wnioskodawcy przyznany decyzją, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego.

W szczególności Sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.).

Organ – zdaniem Sądu – zasadnie wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał wskazuje, iż w sytuacji Skarżącego nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3 w punktach 1-3, 4-4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a ocenie podlegały przesłanki określone w pkt 5 i 6 cyt. przepisu.

Oceniając sprawę w zakresie istnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy zgodzić się z organem, że uznanie przez organ egzekucyjny, iż w przypadku Skarżącego nie istnieje majątek, z którego można prowadzić egzekucję, jak również fakt posiadania przez Skarżącego zadłużeń publicznoprawnych, jak i cywilnoprawnych sięgających kwoty ponad 1 mln zł, nie może decydować o pozytywnym rozstrzygnięciu. Organ prawidłowo zatem ocenił, że co prawda w chwili obecnej Skarżący nie posiada majątku, który mógłby przeznaczyć na realizację powstałych na koncie należności, jednakże nie można uznać że jest to stan trwały, gdyż całkowita nieściągalność oznacza nie tylko brak możliwości wyegzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

Nie można też zarzucić organowi, że bezpodstawnie stwierdził w swojej decyzji, iż zdaniem organu sytuacja Skarżącego może ulec poprawie, gdyż kilkunastoletnie doświadczenie zawodowe w branży budowlanej daje potencjalne możliwości znalezienia zatrudnienia i pozyskania środków umożliwiających podjęcie spłaty należności.

Odnośnie przesłanki wskazanej w pkt 3 należy stwierdzić, że organ zasadnie uznał, iż wobec Skarżącego nie zaistniała wskazana przesłanka, mimo zawieszenia przez Skarżącego prowadzonej działalności gospodarczej w dniu 15 maja 2015 r.

W orzecznictwie wielokrotnie był już bowiem prezentowany pogląd, że samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. W tych przypadkach bowiem zasadniczo konieczne jest stwierdzenie przez organ rozpoznający wniosek o umorzenie należności, że brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności (patrz: wyrok w Szczecinie z dnia 5 sierpnia 2015r., sygn. akt I SA/Sz 765/15, LEX nr 1784032). Nadto – co należy podkreślić - Skarżący jedynie zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, i to dopiero w trakcie prowadzonego postępowania odwoławczego, po kilku miesiącach od złożenia wniosku o umorzenie i po paru latach od zaprzestania opłacania składek za swoją osobę, jak i za pracowników Skarżącego.

Trzeba też wskazać – dokonując oceny zaskarżonej decyzji na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., że sama możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie tych przepisów podyktowana jest interesem strony. Chodzi bowiem o należności ZUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na szczególnie trudną sytuację życiową zobowiązanego i jego rodziny, ZUS może należności te umorzyć. Jest przy tym oczywiste, że z punktu widzenia zobowiązanego zawsze jest zasadne umorzenie jego należności składkowych, zaś z punktu widzenia interesów ZUS umorzenie należności składkowych jest zawsze niekorzystne. W tym kontekście należy podkreślić, że to na Wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (patrz: wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1501/13, LEX nr 1657956).

Zdaniem Sądu organ prawidłowo ocenił, że Skarżący nie przedstawił dowodów na zaistnienie takich przesłanek.

W omawianym przepisie chodzi bowiem o to, że podstawą do umorzenia na mocy cyt. przepisu są "uzasadnione przypadki", a zatem wyjątkowe, a nawet drastyczne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych, niezależnych od Wnioskodawcy (patrz: wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, LEX nr 1624404).

Odnosząc się zaś do zarzutu błędnego przyjęcia, że Skarżący jest właścicielem samochodu Kia Ceres i organ w nienależyty sposób zbadał okoliczności, że samochodu tego Skarżący fizycznie nie posiada, bowiem został on zniszczony, należy wskazać, że w ocenie Sądu przesłanka ta nie wpłynęła znacząco na ocenę sytuacji majątkowej Skarżącego, mając na względzie ewentualną wartość tego pojazdu w stosunku do wysokości należności objętych wnioskiem.

Zdaniem Sądu należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, podzielany również przez skład orzekający w niniejszej sprawie, iż decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wydawana na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych opiera się na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (patrz: wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197 , wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1761/13, LEX nr 1643718).

Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze. Uznanie administracyjne nie oznacza oczywiście dowolności organu.

Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych.

Decyzje administracyjne oparte na uznaniu administracyjnym nie są wyłączone spod kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny, jednakże kontrola ta jest pod pewnymi względami ograniczona. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sąd administracyjny opiera się wyłącznie na kryterium legalności, czyli zgodności z prawem (art. 1 § 2 p.p.s.a.). Sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim to, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Jeżeli jednak sąd stwierdzi, że działanie organu mieści się w granicach określonych konstrukcją uznania oraz że organ dochował wymogów proceduralnych, nie może objąć kontrolą prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, jakie daje mu uznanie administracyjne. Wybór rozstrzygnięcia wymyka się bowiem kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach odnoszących się do celowości, rzetelności, gospodarności i innych tego typu determinantach pozaprawnych. Pozaprawne kryteria wyboru rozstrzygnięcia zastosowane w sprawie administracyjnej przez organ nie mogą być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, sprawowanej - jak wyżej wskazano - wyłącznie pod kątem zgodności z prawem.

Odnosząc powyższe uwagi do decyzji będącej przedmiotem skargi Sąd stwierdza, że organ administracji publicznej odmawiając umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie wykroczył poza zakres uznania administracyjnego przyznanego mu przepisem art. 28 u.s.u.s., nie uchybił też przepisom postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu administracyjnego opiera się na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Organ w sposób wyczerpujący zgromadził i rozważył cały materiał dowodowy, ustalając stan faktyczny sprawy zgodnie z prawdą. Całość tych rozważań została wyczerpująco przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a zatem organ spełnił stawiany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wymóg szczególnej dbałości o prawidłowe uzasadnienie decyzji administracyjnej opartej na uznaniu administracyjnym. Nadto wnioski, jakie organ wyprowadził z treści materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie są zgodne z logiką i doświadczeniem życiowym, nie wykraczają zatem poza swobodną ocenę dowodów jaką dysponuje organ w postępowaniu administracyjnym (art. 80 k.p.a.).

Tym samym - mając na uwadze zarzuty skargi - Sąd uznał, że organy te wydając zaskarżone decyzje odniosły się zarówno do zgromadzonego materiału dowodowego, jak i twierdzeń Strony skarżącej. Spowodowało to – zdaniem Sądu - brak podstaw do uznania, że doszło do naruszenia zasad ogólnych k.p.a., jak również zasad dotyczących zgromadzenia i oceny materiału dowodowego w sposób, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy.

Należy bowiem podkreślić, że stosownie do treści powołanego wyżej przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. podstawą do uwzględnienia skargi może być naruszenie przepisów postępowania tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie dopatrzył się ponadto naruszenia przez organ innych przepisów postępowania, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. powinno prowadzić do uwzględnienia skargi.

Mając powyższe na względzie, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i skarga podlega oddaleniu jako niezasadna.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.