Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2574/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędziowie Sędzia WSA Marek Krawczak (sprawozdawca), Sędzia WSA Maciej Kurasz, Protokolant referent stażysta Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi K. D. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność zabezpieczającą 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz K. D. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G., będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej K. D. (dalej "Skarżąca" lub "Strona") na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. Wymieniony tytuł wykonawczy obejmował należność z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów za rok 2004 - wynikającego z decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] kwietnia 2009 r.

W celu wyegzekwowania zaległości podatkowej zastosowano środek egzekucyjny - egzekucję z rachunku bankowego prowadzonego w B. S.A. - zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego z dnia 12 stycznia 2011 r. w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] października 2010 r. Ww. zawiadomienie doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu

19 stycznia 2011 r. Odpis w/w zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanej za pośrednictwem poczty w dniu 28 stycznia 2011 r. Dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia 16 lutego 2011 r. uznał wierzytelność i wskazał, że istnieją przeszkody do wypłaty zajętej kwoty ze względu na brak środków na rachunku bieżącym dłużnika.

Strona wniosła pismem z dnia 3 lutego 2011 r. skargę na czynności egzekucyjne dokonane zawiadomieniem z dnia 12 stycznia 2011 r. - polegające na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem w B. S.A. jednocześnie wnosząc o jego uchylenie oraz żądając wstrzymania prowadzenia postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia skargi. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Strony zarzucił naruszenie art. 80 § 1 - § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.) - dalej "u.p.e.a.", poprzez błędne zastosowanie.

Pismem z dnia 3 lutego 2011 r. Strona wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., którego odpis został doręczony zobowiązanej w dniu 28 stycznia 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. uznał zarzuty za nieuzasadnione.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w G. oddalił skargę na czynność egzekucyjną jako nieuzasadnioną.

Na ww. rozstrzygnięcie Strona wniosła zażalenie z dnia 28 marca 2011 r., zarzucając, iż zaskarżone rozstrzygniecie narusza przepisy:

1. art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na nieskutecznym doręczeniu postanowienia z dnia [...] marca 2011 r. na adres zobowiązanej, zamiast na adres jej pełnomocnika,

2. art. 54 §1, § 5 i § 6 w zw. z art. 80 § 1- § 3 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji gdy pełnomocnik zobowiązanej wykazał, iż organ egzekucyjny zaniechał prawidłowego zawiadomienia o zastosowanym środku egzekucyjnym,

3. art. 54 § 6 u.p.e.a. poprzez zaniechanie przez organ nadzoru rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], w formie odrębnego postanowienia przed rozpatrzeniem skargi,

4. art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 54 § 5 i art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na nieprawidłowym ustosunkowaniu się do treści skargi przez organ nadzoru i wadliwym uzasadnieniu faktycznym i prawnym.

Strona wniosła o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w G. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zażalenia. W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca wskazała, iż w jej ocenie postanowienie z dnia [...] marca 2011 r. nie zostało skutecznie doręczone i nie istnieje w obrocie prawnym, w związku z czym zażalenie składa jedynie z ostrożności procesowej. Następnie podniosła, iż zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego z dnia 12 stycznia 2011 r. jest nieprawidłowe i nie spełnia wymogów ustawowych, a zobowiązana nie została prawidłowo zawiadomiona o zajęciu. Ponadto wyjaśniła, iż zaskarżyła postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] lutego 2011 r. oddalające zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Wskazała przy tym, iż w jej ocenie wynik niniejszego postępowania zażaleniowego uzależniony jest od rozstrzygnięcia organu nadzoru w przedmiocie zarzutów. Egzekucja administracyjna i zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne, gdyż:

– zostały skierowane do wspólnego rachunku bankowego małżonków K. i K. D., pomimo że K. D. nie jest zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym,

– upomnienie nr [...] z dnia 2 grudnia 2010 r. nie wskazuje dokładnej kwoty odsetek na dzień jego wystawienia,

– w dacie doręczenia tytułu wykonawczego nie było rozpatrzone przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 września 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 869/10, które odmawia wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia [...] lipca 2010 r. oraz decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] kwietnia 2009 r.,

– uprzednio Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. umorzył postępowanie egzekucyjne dotyczące tej samej zaległości podatkowej prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W dalszej części zażalenia Skarżąca wywiodła, iż jej małżonkowi przysługuje status osoby trzeciej w postępowaniu egzekucyjnym w administracji i był on uprawniony do złożenia żądania wyłączenia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego - wspólnego rachunku bankowego małżonków i środków pieniężnych znajdujących się na tym rachunku spod egzekucji. Zdaniem Skarżącej powyższe stanowisko jest zgodne z poglądem Ministerstwa Finansów wyrażonym w piśmie z dnia 10 marca 2005 r. nr SP2/1024/033-300/1919/04/DO, którego obszerne fragmenty przytoczył. Podniosła także, iż zażalenie jej małżonka na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego nie zostało dotychczas rozpatrzone.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. W uzasadnieniu Minister Finansów stwierdził, że przepis art. 141 § 2 k.p.a. stanowi, że zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie, to od dnia jego ogłoszenia. Przez doręczenie (ogłoszenie) postanowienia należy rozumieć doręczenie lub ogłoszenie w sposób unormowany w art. 39- 40 k.p.a. W myśl art. 40 § 1 i 2 k.p.a. pisma doręcza się stronie, a gdy strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Normy te z uwagi na ich ogólny cel stanowią w istocie gwarancje przestrzegania przez organ administracji publicznej zasady demokratycznego państwa prawnego. Regulacje te mają chronić obywatela przed nadużyciami ze strony administracji. Zatem, nie mogą być interpretowane niejako "na szkodę" obywatela, w sytuacji, gdy ten podejmuje wszelkie starania mające zapewnić mu prawo do wniesienia skutecznego środka zaskarżenia od wydanego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że każda sytuacja naruszenia przez organ obowiązków doręczenia postanowienia stronie powinna być oceniana indywidualnie, ze szczególnym uwzględnieniem np. okoliczności sprawy oraz ewentualnych skutków procesowych dla podmiotu będącego adresatem postanowienia, które to skutki spowodowane zostały jego nieprawidłowym doręczeniem (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2007 r., sygn. II GSK 268/07).

W rozpoznawanej sprawie bezsporny jest fakt, że postanowienie organu I instancji z dnia [...] marca 2011 r. doręczone zostało bezpośrednio zobowiązanej, z pominięciem jej pełnomocnika, a więc z naruszeniem art. 40 § 2 k.p.a. Niemniej pełnomocnik zobowiązanej w ustawowym terminie wniósł zażalenie na ww. postanowienie z dnia [...] marca 2011 r. Oznacza to, zdaniem Ministra Finansów, że doręczenie Stronie postanowienia organu I instancji z pominięciem pełnomocnika nie pociągnęło za sobą negatywnych dla niej skutków, umożliwiając mimo to wniesienie środka zaskarżenia przez jej pełnomocnika. W tej sytuacji Minister Finansów uznał, iż zażalenie z dnia 28 marca 2011 r. zostało wniesione skutecznie i podlega merytorycznemu rozpoznaniu.

Ponadto, Minister Finansów powołał się na treść art. 54 oraz art. 80 u.p.e.a. Organ stwierdził, że organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych zgodnie z wyżej powołanymi przepisami. W przedmiotowej sprawie nie dopatrzono się również uchybień formalnych w zaskarżonej czynności organu egzekucyjnego. Druk zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem odpowiada bowiem wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w załączniku nr 14 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 137, poz. 1541, z późn. zm.). Ponadto zawiadomienie o zajęciu z dnia 12 stycznia 2011 r. zawiera wszystkie niezbędne elementy, o których traktuje art. 67 § 2 u.p.e.a.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skierowania zajęcia do wspólnego rachunku bankowego Skarżącej i jej małżonka, pomimo że K. D. nie jest zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym Minister Finansów wskazał, iż zajęcie rachunków bankowych dotyczy wszystkich rachunków bankowych należących do zobowiązanego i to niezależnie od tego czy jest ich jedynym posiadaczem, czy oprócz niego posiadaczami rachunków są jeszcze inne osoby fizyczne (vide art. 81 § 1 i § 1 a u.p.e.a.). Ponadto zauważył, iż stosownie do art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60, z późn. zm.) dalej: "Ordynacja podatkowa", podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające z zobowiązań podatkowych podatki. Natomiast w myśl art. 29 § 1 tej ustawy, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika (zobowiązanego w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) oraz majątek wspólny podatnika (zobowiązanego) i jego małżonka. W opinii Ministra Finansów przepis ten z woli ustawodawcy wyznacza w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości zakres składników majątkowych, które są objęte odpowiedzialnością podatnika za jego zobowiązania podatkowe i do których w konsekwencji może być skierowana przymusowa egzekucja administracyjna, w przypadku braku dobrowolnego wywiązania się przez podatnika z ciążących na nim obowiązków.

Minister Finansów podkreślił, iż w zażaleniu z dnia 28 marca 2011 r. podniesiono szereg okoliczności niezwiązanych bezpośrednio z zaskarżoną czynnością egzekucyjną oraz wyjaśnił, iż w postępowaniu wszczętym w tym trybie można kwestionować jedynie zasadność oraz prawidłowość czynności o charakterze wykonawczym. Powyższe zapobiega przypadkom powielania środków zaskarżenia i komplikacjom wynikającym z uruchamiania różnych trybów ochrony interesu jednostkowego w tej samej co do przedmiotu sprawie. Brak jest też podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia przy pomocy, którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych w toku całego postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu w sprawie ze skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego, kontrolą objęta jest jedynie prawidłowość zaskarżonej czynności, a nie działania będące podstawą egzekucji. Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej i skarga na czynności egzekucyjne są rozpatrywane w dwóch odrębnych trybach postępowania administracyjnego, opartych na odmiennych przesłankach oraz innej podstawie prawnej.

Minister Finansów ustosunkował się do zarzutu zaniechania przez organ nadzoru rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], w formie odrębnego postanowienia przed rozpatrzeniem skargi. Wyjaśnił, że wniesienie skargi na czynności egzekucyjne nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak w uzasadnionych przypadkach wstrzymać, w drodze postanowienia, prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Organ podkreślił, iż jest to uprawnienie do działania z urzędu, a nie na wniosek zobowiązanego (por. wyrok NSA z 6 lutego 2009 r. sygn. akt II FSK 1572/07). Zgłoszone przez Stronę w skardze z dnia 3 lutego 2011 r. żądanie nie uruchomiło odrębnego postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Nie było zatem podstawy do wydawania przez Dyrektora Izby Skarbowej w G. odrębnego postanowienia o odmowie wstrzymania postępowania egzekucyjnego.

Minister Finansów uznał, iż podniesiony przez Stronę zarzut dotyczący wadliwego uzasadnienia faktycznego i prawnego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia [...] marca 2011 r. jest niezasadny. Wskazał, iż wydanie rozstrzygnięcia niezgodnego z oczekiwaniami Strony nie oznacza, iż rozstrzygniecie to narusza art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, w którym wyjaśniono podstawy prawne wydanego rozstrzygnięcia, przy czym nie ograniczono się jedynie do powołania konkretnego przepisu, lecz zawarto także umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle konkretnych przepisów prawa i wykazano związek między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia. Dyrektor Izby Skarbowej w G. wydając zaskarżone rozstrzygnięcie właściwie ocenił stan faktyczny oraz materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, nie naruszając zasady prawdy obiektywnej.

Strona złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2011 r. oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Ministra Finansów oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w G. oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej w G. na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W skardze z dnia 5 sierpnia 2011 r. pełnomocnik Strony zarzuca postanowieniu Ministra Finansów naruszenie następujących przepisów postępowania:

– art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji,

– art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na nieskutecznym doręczeniu postanowienia z dnia [...] marca 2011 r. na adres zobowiązanej, zamiast na adres jej pełnomocnika,

– art. 54 § 1, § 5 i § 6 w zw. z art. 80 § 1- § 3 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji gdy pełnomocnik zobowiązanej wykazał, iż organ egzekucyjny zaniechał prawidłowego zawiadomienia o zastosowanym środku egzekucyjnym,

– art. 54 § 6 u.p.e.a. poprzez zaniechanie przez organ nadzoru rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], w formie odrębnego postanowienia przed rozpatrzeniem skargi, i bezzasadną odmowę wstrzymania prowadzenia postępowania egzekucyjnego wyrażoną w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] marca 2011 r.

– art. 17 § 2 u.p.e.a. poprzez zaniechanie przez Ministra Finansów rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., w formie odrębnego postanowienia przed rozpatrzeniem zażalenia i bezzasadną odmowę wstrzymania prowadzenia postępowania egzekucyjnego wyrażoną w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...],

– art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 54 § 5 i art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na nieprawidłowym uzasadnieniu postanowień przez organy obydwu instancji.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, iż Minister Finansów nie wziął pod uwagę iż zażalenie zostało wniesione od postanowienia nieistniejącego, a tym samym było niedopuszczalne. W ocenie pełnomocnika Strony postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia [...] marca 2011 r. nie zostało skutecznie doręczone i nie istnieje w obrocie prawny a zażalenie zostało złożone jedynie z ostrożności procesowej. Następnie pełnomocnik wskazał, iż organ nadzoru oraz Minister Finansów bezzasadnie zaniechali rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w postępowaniu skargowym. Jednocześnie podkreślił, iż stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w G. w tym zakresie jest błędne i niekonsekwentne, bowiem w postępowaniu zażaleniowym w przedmiocie zarzutów organ ten postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. wstrzymał czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych w B. S.A. do czasu rozpatrzenia zażalenia. W tej sytuacji stanowisko Ministra Finansów o braku uzasadnionych podstaw do wstrzymania postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zażalenia z dnia 28 marca 2011 r. nie zasługuje na aprobatę. W dalszej części uzasadnienia wskazał, iż zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego z dnia 12 stycznia 2011 r. jest nieprawidłowe i nie spełnia wymogów ustawowych, a Zobowiązana nie została prawidłowo zawiadomiona o zajęciu. Ponadto opisał przebieg postępowania w przedmiocie zarzutów zauważając, iż wynik niniejszej sprawy jest ściśle związany z rozstrzygnięciem w przedmiocie zarzutów.

Skarżąca ponownie podkreśliła, iż egzekucja administracyjna i zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne, gdyż zostały skierowane do wspólnego rachunku bankowego małżonków K. i K. D., pomimo że K. D. nie jest zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca wskazała, że fakt uchylenia zajęcia wspólnego rachunku bankowego małżonków po dacie wniesienia zarzutów, potwierdza nieprawidłowe zastosowanie środka egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie w przedmiocie skargi złożonej przez Skarżącą na czynność organu egzekucyjnego w postaci zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego zobowiązanej w B. S.A.

Instytucję skargi na czynności egzekucyjne, jaką może złożyć zobowiązany, przewiduje art. 54 u.p.e.a. Natomiast podstawę prawną zakwestionowanej przez Skarżącą czynności egzekucyjnej stanowiły art. 80 § 1 - § 3 tejże ustawy.

Na wstępie rozważań należy wskazać, iż za niezasadny należy uznać zarzut dotyczący skuteczności doręczenia postanowienia z dnia [...] marca 2011 r. Dyrektora Izby Skarbowej w G. w sytuacji, gdy organ I instancji posiadał informację, że na potrzeby postępowania egzekucyjnego ustanowiony został przez Skarżącą pełnomocnik.

Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi podstawę do stosowania w postępowaniu egzekucyjnym przepisów k.p.a. m.in. w zakresie ustanawiania pełnomocnika i doręczania mu pism, zgodnie z art. 32 oraz art. 40 § 2 k.p.a.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie wystąpiły negatywne skutki prawne dla Strony ze względu na pominięcie pełnomocnika, bowiem zażalenie zostało sporządzone przez pełnomocnika w ustawowym terminie. Zatem nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia z tego względu.

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, co wynika z akt sprawy, że zobowiązaną z tytułu egzekwowanych należności była Skarżąca, wskazana w tytule wykonawczym.

W skardze i zażaleniu Skarżąca podniosła podstawowy argument, że zastosowany środek egzekucyjny jest niedopuszczalny, gdyż został skierowany do wspólnego rachunku bankowego małżonków K. i K. D., pomimo że K. D. nie jest zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym.

W ocenie Ministra Finansów w zaskarżonym postanowieniu wyjaśniono, iż zajęcie rachunków bankowych dotyczy wszystkich rachunków bankowych należących do zobowiązanego i to niezależnie od tego czy jest ich jedynym posiadaczem, czy oprócz niego posiadaczami rachunków są jeszcze inne osoby fizyczne zgodnie z art. 81 § 1 i § 1a u.p.e.a.

Ponadto Minister Finansów zauważył, iż stosownie do art. 26 Ordynacji podatkowej podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające z zobowiązań podatkowych podatki. Natomiast w myśl art. 29 § 1 tej ustawy, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika (zobowiązanego w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) oraz majątek wspólny podatnika (zobowiązanego) i jego małżonka. Przepis ten z woli ustawodawcy wyznacza w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości zakres składników majątkowych, które są objęte odpowiedzialnością podatnika za jego zobowiązania podatkowe i do których w konsekwencji może być skierowana przymusowa egzekucja administracyjna, w przypadku braku dobrowolnego wywiązania się przez podatnika z ciążących na nim obowiązków.

Sąd w pierwszej kolejności podkreśla, że niniejsza sprawa dotyczy skargi na czynności egzekucyjne. Wprawdzie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji podstawowym środkiem obrony zobowiązanego są zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, przewidziane w art. 33 u.p.e.a.

Jednakże zważywszy, że zajęcie rachunku bankowego małżonków K. i K. D. prowadzonego w B. S.A, a więc czynności egzekucyjnej zaskarżonej skargą, nastąpiło na podstawie art. 7 § 1 u.p.e.a., gdyż zastosowano jeden ze środków egzekucyjnych, do którego stosowania upoważnia u.p.e.a., oraz w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane czynności wymienione w rozdziale 4 "Egzekucja z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych" przywołanej ustawy, dopuszczalna jest obrona zobowiązanej w ramach środka określonego w art. 54 u.p.e.a. Środka prawnego dla kwestionowania wykonawczych czynności faktycznych, w postaci skargi na czynności egzekucyjne.

Sąd wskazuje również, że z akt sprawy wynika, iż w toku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. zastosowano jako jedyny środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego małżonków K. i K. D. (k. 49 – akt administracyjnych).

Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 27c u.p.e.a. tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków, jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych.

W świetle art. 26 i art. 29 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe obejmuje wyłącznie cały majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.

Od 20 stycznia 2005 r. weszła w życie zmiana terminologiczna w k.r.o., polegająca na zastąpieniu pojęcia "majątek odrębny" określeniem "majątek osobisty", a także wynikająca z nowelizacji art. 33 k.r.o. zmiana zakresu majątku osobistego małżonka. Zgodnie zaś z art. 4 wprowadzającej powyższe zmiany ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691) ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o majątku odrębnym małżonka, rozumie się przez to jego majątek osobisty.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 570/08 uznał, że aczkolwiek w art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej nadal jest mowa o "majątku odrębnym" podatnika pozostającego w związku małżeńskim, w judykaturze nie ulega wątpliwości, iż chodzi tu o majątek osobisty małżonka, w rozumieniu i w zakresie, jakie nadają temu pojęciu obecnie obowiązujące przepisy k.r.o. Są to więc te składniki majątkowe, które w myśl tych przepisów należą do jednego z małżonków i nie wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy art. 26 i art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej stanowią jedynie materialnoprawną podstawę odpowiedzialności zobowiązanego pozostającego w związku małżeńskim, wyznaczając zakres odpowiedzialności podatnika. Natomiast realizacja tych norm prawa materialnego przewidziana jest w u.p.e.a., precyzyjnie określającej, jaki tytuł wykonawczy może być podstawą egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Podstawa ta nie jest zawarta w art. 26 i art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej.

Analiza art. 27c u.p.e.a. nakazuje przyjąć, jak to uczynił Naczelny Sąd Administracyjny, że przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy egzekucja ma być skierowana do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przepis art. 27c u.p.e.a. w sposób wyraźny i jednoznaczny stanowi o zobowiązanym oraz o jego małżonku, a zatem dwóch podmiotach, będących w bardzo zróżnicowanej sytuacji prawnej. Pomimo treści art. 26 i art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej, małżonek zobowiązanego nie jest podmiotem mieszczącym się w hipotezie art. 1a pkt 20 u.p.e.a.

Sąd uznał zatem, że małżonek zobowiązanego, do którego majątku wspólnego skierowano egzekucję administracyjną byłby pozbawiony możliwości obrony swych praw, ponieważ nie jest osobą legitymowaną do zgłoszenia żądania wyłączenia rzeczy lub innego prawa majątkowego spod egzekucji (art. 38 u.p.e.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób zaakceptować sytuacji, że małżonek zobowiązanego w zakresie ochrony swych praw jest w sytuacji prawnej gorszej niż sam zobowiązany, zwłaszcza w porównaniu z bardzo rozbudowanymi środkami obrony praw małżonka dłużnika w sądowym postępowaniu egzekucyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się również na orzecznictwo, stwierdził że wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej z majątku wspólnego zobowiązanego oraz jego małżonka, który nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., dopuszczalne jest wyłącznie na podstawie tytułu wykonawczego, wystawionego na podstawie art. 27c u.p.e.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielając pogląd wyrażony w powołanym wyroku uznał, że zaskarżone postanowienie w tym przedmiocie narusza przepis art. 27c u.p.e.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do stanowiska Ministra Finansów w zakresie wykładni art. 81 § 1a u.p.e.a. należy zauważyć, że na podstawie art. 3 ustawy z dnia 1 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 91, poz. 870) dodano § 1a do art. 81 u.p.e.a. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz o zmianie innych ustaw (druk sejmowy nr 2116, dostępny na stronie internetowej ww.sejm.gov.pl) wskazano, iż "zmiana w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ma na celu umożliwienie dokonywania egzekucji z rachunku wspólnego, którego posiadaczami nie są małżonkowie ani wspólnicy spółki cywilnej, a dłużnikiem jest tylko jeden z posiadaczy rachunku".

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdza, że Minister Finansów dokonał błędnej wykładni art. 81 § 1a. u.p.e.a. wywodząc, że przepis ten umożliwia zajęcie wspólnych rachunków bankowych, których posiadaczami są małżonkowie.

Reasumując Sąd stwierdza, że Minister Finansów naruszył art. 81 § 1a oraz art. 27c u.p.e.a., wadliwie przepisy te interpretując i w efekcie akceptując sytuację, gdy egzekucja prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego - wspólnego rachunku bankowego małżonków, Skarżącej i jej męża prowadzona była w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony jedynie na Skarżącą.

Minister Finansów dokonał również wadliwej interpretacji art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej, ponieważ uznał przepis ten za normujący (poza u.p.e.a.) prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego małżonków na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na jednego z nich. Wskazane wyżej naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej) oraz przepisów postępowania (art. 27c oraz art. 81 § 1a u.p.e.a.) miały wpływ na wynik sprawy.

Minister Finansów ponownie rozpatrzy zażalenie Skarżącej, uwzględniając przedstawioną wyżej ocenę prawną.

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a." Zakres, w jakim uchylone postanowienie nie może być wykonane, określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł o kosztach postępowania sądowego, zgodnie z art. 200 p.p.s.a.