Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 923/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2010-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2 pkt 7 lit. d
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
Teza: odwołanie od decyzji wydawanych na podstawie przepisów ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez organy samorządu terytorialnego w zakresie świadczeń alimentacyjnych, służy zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. do właściwego organu administracji publicznej wyższego stopnia. Organem tym jest, na mocy art. 17 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z 12.10.1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. nr 79 z 2001 r., poz. 856 ze zm.) właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze.

TEZY

odwołanie od decyzji wydawanych na podstawie przepisów ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez organy samorządu terytorialnego w zakresie świadczeń alimentacyjnych, służy zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. do właściwego organu administracji publicznej wyższego stopnia. Organem tym jest, na mocy art. 17 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z 12.10.1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. nr 79 z 2001 r., poz. 856 ze zm.) właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik SO (del.) Tomasz Smoleń Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 29 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi I.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależne I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2009r., [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego I.P. kwotę 257 zł /słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] uznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone I. P. w okresie od 1 stycznia 2009 roku do 28 lutego 2009 roku, w łącznej kwocie 700,00 złotych za świadczenie nienależnie pobrane. Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych:

Decyzją Prezydenta z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] ustalono I. P. prawo do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 350 złotych miesięcznie w okresie od 1 listopada 2008 r. do 30 września 2009 r. Podstawą decyzji była bezskuteczność egzekucji alimentów zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w M. Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 12 lutego 2008 r. sygn. akt [...]. W decyzji zawarto pouczenie o konieczności informowania organu

o każdej zmianie okoliczności mającej wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Nadto w toku postępowania I. P. podpisał oświadczenie, że został poinformowany, iż od listopada 2008 r. nie może otrzymywać od komornika żadnych pieniędzy pod rygorem zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a jeżeli otrzyma jakąkolwiek kwotę zgłosi ten fakt Miejskiego Ośrodkowi Pomocy (k. 30 akt administracyjnych).

W miesiącu styczniu i lutym 2009 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym wyegzekwować miał od dłużnika alimentacyjnego i przekazać na rzecz I. P. odpowiednio kwotę 141,51 zł w styczniu i kwotę 225,55 zł w lutym. O fakcie przekazania powyższych kwot I. P. komornik poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej pismem w dniu 10.03. 2008 r. W tym dniu Prezydent wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uznania świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 stycznia do 28 lutego 2009 r. za świadczenia nienależne. Po wszczęciu postępowania I. P. potwierdził fakt otrzymania kwot pieniężnych od komornika tytułem wyegzekwowanych alimentów. Akta zawierają kserokopie odcinków przekazów pocztowych dla I. P. od komornika sądowego na kwotę 225,55 zł datowany na 2.03.2009 r. oraz na kwotę 265,44 zł datowany na 24.03.2009 r. W trakcie postępowania pełnomocnictwo do działania w sprawie I. P. udzielił swojej matce – M. P. Zawiadomieniem z 8.05.2009 r. komornik sądowy powiadomił Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, ze dłużnik alimentacyjny uregulował całość zadłużenia w dniu 21.04.2009 r. Uwzględniając powyższe okoliczności Prezydent decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] uchylił decyzję własną z dnia [...] grudnia 2008 r. w przedmiocie ustalenia I. P. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] Prezydent uznał pobrane przez I. P. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 stycznia 2009 r. do 28 lutego 2009 r. w łącznej kwocie 700 zł za nienależne. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., nr 1, poz. 7 ze zm., zwana dalej "ustawą alimentacyjną") oraz art. 104 ustawy z 14.06.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 ze zm., zwana dalej k.p.a.). Przywołując stan faktyczny sprawy organ wskazał, że pełnomocnik I. P. – M. P. wystąpiła o uchylenie od 1.04.2009 r. decyzji przyznającej świadczenie alimentacyjne, jednocześnie zobowiązała się uregulować zwrot kwot alimentów wypłaconych przez komornika na rzecz I. P. Kwoty te nie zostały wypłacone na rzecz funduszu alimentacyjnego. Organ wyeksponował, że świadczeniobiorca został pouczony o obowiązku informowania w przypadku zmian, mających wpływ na prawo do świadczeń alimentacyjnych. Przytoczono treść art. 2 pkt 7 ustawy alimentacyjnej. Wywodząc w szczególności, iż w świetle lit. d) cyt. przepisu nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego jest świadczenie wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty i to niezależnie, czy kwoty te komornik wypłacił tytułem alimentów zaległych. W ocenie organu, wobec wypłacenia przez komornika w miesiącu styczniu i lutym 2009 r., odpowiednio kwot 141,51 i 225,55 zł tytułem alimentów, zaszły okoliczności wskazane w tym przepisie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł I. P. nie zgadzając się z wydaną decyzją. Odwołujący się przyznał, że w styczniu 2009 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. przekazał na jego rzecz kwotę 141,50 zł, zaś w lutym kwotę 225,55 zł. Te kwoty zostały wypłacone odwołującemu się, w jego ocenie, jako zaległości z tytułu alimentów. Taki tytuł wypłaty miał zostać przekazany stronie przez komornika, a dowodem ma być jego pismo z 6.03.2009 r. Otrzymanych kwot odwołujący się nie zwrócił do komornika, ani też nie informował organu o ich otrzymaniu, gdyż traktował je jako zaległości z tytułu alimentów.

SKO opisaną na wstępie decyzją nie uwzględniło wniesionego przez I. P. odwołania i utrzymało w mocy decyzję [...] czerwca 2009 r., powołując się w podstawie prawnej na dyspozycję art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu w ślad za I instancją przytoczono stan faktyczny sprawy, podobnie jak w zaskarżonej decyzji przytoczono treść art. 2 pkt 7 ustawy alimentacyjnej. Zdaniem organu odwoławczego ze zgromadzonego materiału dowodowego, jak i z "zapisu" art. 2 pkt 7 ustawy alimentacyjnej wynikać ma, że I. P. w styczniu i lutym 2009 r. otrzymał ujawnione kwoty alimentów od komornika sądowego, a jednocześnie pobierał świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Oznacza to, że wypłacone świadczenie za te dwa miesiące uznać należy za świadczenie nienależne. Zdaniem SKO ustawodawca nie rozróżnił, czy komornik wyegzekwował alimenty bieżące czy też zaległe, tylko w przypadku zwrotu otrzymanych kwot do komornika można by uznać, że wypłacone świadczenia w tych miesiącach nie byłyby świadczeniami nienależnymi.

W ustawowym terminie I. P., reprezentowany przez adw. Z. G. zaskarżył decyzję SKO do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie. Poza zarzutami mającymi świadczyć o jej nielegalności, skarżący wniósł o wstrzymanie jej wykonania. Wniosek ten został przez Sąd uwzględniony postanowieniem z 7.01.2010 r. Skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zarzucając naruszenie art. 2 ust. 7 lit. b ustawy alimentacyjnej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe jego zastosowanie. Zdaniem skarżącego wypłacona mu kwota 36706 zł od komornika w styczniu i lutym 2009 r. odnosiła się do zaległości alimentacyjnych, dowodem tego ma być stanowisko komornika zajęte w piśmie z 6.03.2009 r. W ocenie strony skarżącej świadczeniem nienależnym byłoby to świadczenie alimentacyjne, które otrzymałby świadczeniobiorca, o ile w tym samym miesiącu otrzymałby wyegzekwowane przez komornika alimenty za ten sam miesiąc. Sposób rozumienia art. 2 ust. lit. d ustawy alimentacyjnej prezentowany przez orzekające organy uznać należy za sprzeczny z intencją ustawodawcy oraz zasadami współżycia społecznego.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie raz jeszcze przytaczając w istocie stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego.

W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30.08.2002 r., Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona.

W pierwszej kolejności rozważyć należy kwestie podstawy materialnoprawnej decyzji wydanej w I instancji, a w konsekwencji odnieść się do problemu toku instancji, albowiem sprawy te w ogóle nie były przedmiotem uwagi organu odwoławczego. Prezydent powołał w podstawie prawnej art. 2 pkt 7 ustawy alimentacyjnej, przepis ten nie stanowi jednak podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej, znajduje się w tzw. słowniczku wyrażeń ustawowych i definiuje "nienależnie pobrane świadczenie" w rozumieniu cyt. ustawy. Wyłączną podstawą nie mógł być także art. 104 k.p.a., przepis ten odnosi się do formy procesowej rozstrzygania spraw administracyjnych. Zdaniem Sądu podstawy do wydania decyzji należy upatrywać w normie art. 23 ustawy alimentacyjnej. W myśl art. 23 ust. 1 cyt. ustawy "Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami", zaś ust. 2 stanowi, że "Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna". Z kolei art. 23 ust. 4 ustawy alimentacyjnej określa, iż "Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat", zaś ust. 5 stanowi, że "Kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu". Egzegeza powyższych norm (art. 23 ust. 2 i 5 ustawy alimentacyjnej) prowadzi do wniosku, że w sprawie nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych wydaje się decyzję administracyjną, w której ustala się te należności, zaś odrębną decyzją orzeka się o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń (art. 23 ust. 4 ustawy alimentacyjnej). Treść rozstrzygnięcia organu I instancji, w którym uznano świadczenie w kwocie 700 zł za świadczenie nienależnie pobrane, nie w pełni zatem konweniuje z normą materialnoprawną, nakazującą wydawanie decyzji ustalającej, a nie uznającej, należności za nienależnie pobrane z funduszu alimentacyjnego. Brak powołania prawidłowej podstawy prawnej w decyzji organu I instancji, aczkolwiek uchybia wymogom zawartym w art. 107 § 1 k.p.a., nakazującym powołać w decyzji podstawę prawną, to w ocenie Sądu nie ma jednak istotniejszego znaczenia.

Kwestią, która nie była przedmiotem uwagi organów obu instancji, jest sprawa właściwości samorządowego kolegium odwoławczego, a zarazem sądu administracyjnego, do orzekania w sprawie określenia należności z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane. Prezydent pouczył w swej decyzji, że odwołanie od niej służy do SKO, organ odwoławczy uznał zaś swoją właściwość do rozpatrzenia odwołania. W myśl art. 25 ustawy alimentacyjnej w sprawach nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. W doktrynie wypowiedziano pogląd, wedle którego w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego organem odwoławczym jest sąd rejonowy, a właściwość samorządowego kolegium odwoławczego została wyłączona (por. W. Maciejko: Glosa do wyroku WSA w Olsztynie z 17 marca 2009 r., II SA/Ol 62/09, "Samorząd Terytorialny" nr 9/209, s. 80 oraz tegoż Autora Tok instancji w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego, "Samorząd Terytorialny" nr 10/2008, s. 62 i n.). Argumentacja skłaniająca się do takiego wywodu eksponuje treść art. 181 k.p.a. ab initio, wedle którego "Organy odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne", a także to, że "Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych, o zaopatrzeniach emerytalnych i rentowych, o funduszu alimentacyjnym, a także sprawy wynikające z przepisów o innych świadczeniach wypłacanych z funduszów przeznaczonych na ubezpieczenia społeczne" (art. 180 § 2 k.p.a.). Upatruje się w związku z tym, że przepisem odrębnym w rozumieniu art. 181 k.p.a. jest norma art. 4778 § 2 pkt 6 ustawy z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm., zwana dalej k.p.c.), wedle którego do właściwości sądów rejonowych należą sprawy o świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie poglądu tego nie podziela.

W uchwale z 12.07.2005 r. II UZP 6/05 (Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Pracy, nr 1-2/2006, poz. 20) Sąd Najwyższy wyeksponował, że z dniem 1.05.2004 r. weszła w życie ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Z tą datą utraciła moc ustawa z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Do tego momentu przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumiało się również sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych "dotyczących świadczeń z funduszu alimentacyjnego". W ocenie Sądu Najwyższego art. 4778 § 2 pkt 6 k.p.c., wedle którego sprawy "o świadczenie z tytułu funduszu alimentacyjnego" – jako sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych – należą do właściwości sądów rejonowych, odnosi się do spraw m.in. związanych ze stosowaniem obowiązującego przed 1.05.2004 r. art. 18 ust. 3 ustawy o funduszu alimentacyjnym. Zgodnie z tym przepisem od wydanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji określonych w tej ustawie przysługiwały środki odwoławcze przewidziane dla odwołań w sprawach o świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Były to decyzje: 1) w przedmiocie świadczeń z funduszu, a więc dotyczące przyznania świadczenia – ustalenia prawa, wysokości i zmiany wysokości, wstrzymania i zaprzestania jego wypłaty oraz odstąpienia od wydania decyzji o zaprzestaniu wypłaty świadczenia; 2) dotyczące zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń; 3) odnoszące się do umorzenia należności funduszu od osób zobowiązanych do alimentów oraz od osób, które bezpodstawnie pobrały świadczenia. Wszystkie one podlegały zaskarżeniu odwołaniem do sądu powszechnego. Wszystkie sprawy wszczęte wskutek odwołania od tych decyzji, w ocenie Sądu Najwyższego, były niewątpliwie sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 476 § 2 pkt 3 i 4 k.p.c.). W ocenie Sądu przy konstruowaniu pojęcia spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których odwołanie od decyzji administracyjnych rozpoznają sądy powszechne, należy uwzględnić to, że decyzję taką ma wydać organ rentowy w rozumieniu art. 476 § 2 w zw. z art. 476 § 4 k.p.c. Ustawa alimentacyjna nie posługuje się pojęciem "organu rentowego". Art. 23 ust. 2 i 4 tej ustawy nie wskazują ponadto na właściwość konkretnego organu, który ma orzekać w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Sądu wykładnia systemowa prowadzi jednak do wniosku, że organem tym jest ten sam organ, który orzekał w przedmiocie przyznania tych świadczeń, jest nim zatem "organ właściwy wierzyciela". Art. 12 ust. 1 ustawy alimentacyjnej stanowi, że "Postępowania w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego prowadzi organ właściwy wierzyciela", z kolei art. 23 ust. 8 cyt. ustawy określa, że "Organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Postępowanie w sprawie ustalenia należności nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego jest postępowaniem "w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego", decyzję w tym zakresie zatem wydaje właściwy wójt, burmistrz lub prezydent miasta (art. 2 pkt 10 ustawy alimentacyjnej). W judykaturze na gruncie spraw związanych ze świadczeniami rodzinnymi stwierdzono, że art. 4778 § 2 k.p.c. nie może stanowić samoistnej regulacji wyłączającej tok instancji w postępowaniu administracyjnym, unormowanym przepisami k.p.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 20.04.2005 r. I OSK 178/05, LEX nr 166512, wyrok NSA z 14.10.2005 r. I OSK 300/05, LEX nr 188701). Pogląd ten, w ocenie składu orzekającego, może być analogicznie zastosowany w przedmiotowej sprawie. Ustawa alimentacyjna w art. 25 odsyła do posiłkowego stosowania przepisów k.p.a., nie zawiera przy tym żadnego wyjątku od unormowanego przepisami k.p.a. toku instancji, w szczególności nie wskazuje, aby od decyzji wydawanych przez "organ właściwy wierzyciela", nie będący organem rentowym w rozumieniu przepisów k.p.c., służyło odwołanie do sądu powszechnego. Zgodnie z art. 31 ust.1 ustawy alimentacyjnej "Przyznawanie i wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz podejmowanie działań wobec dłużników alimentacyjnych jest zadaniem zleconym gminie z zakresu administracji rządowej finansowanym w formie dotacji celowej z budżetu państwa". W tej sytuacji uznać należy, iż odwołanie od decyzji wydawanych na podstawie przepisów ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez organy samorządu terytorialnego w zakresie świadczeń alimentacyjnych, służy zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. do właściwego organu administracji publicznej wyższego stopnia. Organem tym jest, na mocy art. 17 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z 12.101.1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. nr 79 z 2001 r., poz. 856 ze zm.) właściwe miejscowo samorządowe kolegium odwoławcze. Przesądza to z kolei właściwość sądu administracyjnego do poddania kontroli zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zdaniem Sądu w sprawie doszło do naruszenia przepisów zobowiązujących organy administracji publicznej do podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa). Organ I instancji uznanie wypłaconych skarżącemu w styczniu i lutym kwot świadczeń alimentacyjnych za nienależnie pobrane, tłumaczył ustaleniem, iż komornik sądowy wypłacił I. P. w styczniu kwotę 141,50 zł, zaś w lutym kwotę 225,55 zł. Akta administracyjne zawierają pismo komornika sądowego z 6.03.2009 r., w którym istotnie stwierdzono fakt wypłaty tych kwot, ale z pisma tego nie wynika w żaden sposób, jakim tytułem wyegzekwowano te kwoty, czy są to kwoty z tytułu bieżąco wypłacanych świadczeń alimentacyjnych, czy też są to alimenty zaległe (k. 20 akt I instancji). Wątpliwości budzi także ustalenie wypłacenia kwoty 225,55 zł w lutym 2009 r. Akta zawierają kopię przekazu pocztowego na powyższą kwotę, ale opatrzony jest on datą 2.03.2009 r. (k. 13 akt I instancji), wynikałoby zatem, że kwotę powyższą skarżący otrzymał nie w lutym, jak wywodzi to komornik i przyjmują orzekające w sprawie organy, a w marcu 2009 r. Poza notatką urzędową datowaną na 22.04.2009 r., która została sporządzona wadliwie, bowiem nie wskazano imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby, która ją sporządziła i opatrzyła nieczytelnym podpisem, brak jest dowodów, z których jednoznacznie wynikałoby z jakiego tytułu skarżącemu komornik przekazał kwoty, o których mowa w jego piśmie z 6.03.2009 r. Kolejność zaspokajania z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego w trakcie wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego określa art. 28 ustawy alimentacyjnej. Organ ustalający, czy wypłacone świadczenie alimentacyjne jest nienależne winien zatem jednoznacznie ustalić, z jakiego tytułu komornik przekazał wierzycielowi alimentacyjnemu oznaczone kwoty. W pojęciu nienależnie pobranego świadczenia, jakim posłużył się ustawodawca w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy alimentacyjnej, stanowiąc, że są to "świadczenia wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" zwraca uwagę, że chodzi tu o faktyczne otrzymanie nie każdej kwoty wyegzekwowanej przez komornika na rzecz wierzyciela alimentacyjnego, ale "alimentów". Organ I instancji nie podjął, w ocenie Sądu, dostatecznych działań w celu jednoznacznego wyjaśnienia tytułu przekazanych skarżącemu kwot określonych pismem komornika sądowego z 6.03.2009 r., nadto wątpliwości budzi przyjęcie, że kwota 225,55 zł została przekazana skarżącemu w lutym 2009 r. Utrzymanie w mocy wydanej w takiej sytuacji decyzji I instancji przez SKO nastąpiło z obrazą art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Zdaniem Sądu powyższe uchybienia procesowe nie są jedynymi, które uzasadniają wzruszenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji I instancji. Uznanie wypłaconych świadczeń alimentacyjnych za świadczenia nienależnie pobrane w sytuacji, gdy w okresie ich pobierania osoba uprawniona otrzymała alimenty (art. 2 pkt 7 lit. d ustawy alimentacyjnej), jak to na wstępie uzasadnienia wyroku wywiedziono, nie odpowiada podstawie materialnoprawnej ujętej w art. 23 ust. 2 i 5 ustawy alimentacyjnej. Skoro organ właściwy wierzyciela ma ustalić te należności (podkr. Sądu), to nie można abstrahować od porównania kwot otrzymanych alimentów od kwoty alimentów, jakie winien otrzymywać w stosunku miesięcznym wierzyciel alimentacyjny. Innymi słowy, w realiach przedmiotowej sprawy, skoro skarżącemu przysługiwało prawo do kwoty 350 zł w stosunku miesięcznym tytułem zasądzonych alimentów, to uzyskanie w danym miesiącu w drodze egzekucji komorniczej kwoty mniejszej, nie uprawnia właściwego organu do tego, aby całą tę kwotę wypłaconego świadczenia uznać za świadczenie nienależnie pobrane. Inna wykładnia art. 2 pkt 7 lit. d ustawy alimentacyjnej byłaby nieuprawniona. Skarżący był uprawniony do otrzymywania 350 zł w stosunku miesięcznie jako kwoty należnych mu alimentów, wypłacenie przez komornika w miesiącu pobrania świadczenia alimentacyjnego w powyższej wysokości innej, mniejszej kwoty tytułem wyegzekwowanych alimentów, nie może prowadzić do wniosku, że cała kwota wypłaconych świadczeń może być ustalona jako świadczenia nienależnie pobrane. Decyzje organów I i II instancji zatem naruszają również wskazane w tym miejscu przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa), co uzasadnia ich uchylenie.

Uwzględnienie skargi, przy wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie kosztów, uzasadniało orzeczenie jak w pkt. III wyroku, na zasadzie art. 200 Ppsa. Na zasądzone koszty złożyła się kwota zastępstwa procesowego według ryczałtu oraz kwota opłaty skarbowej od skargi. Uwzględnienie skargi uzasadniało także opatrzenie wyroku klauzulą ochrony tymczasowej na podstawie art. 152 Ppsa.