Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 120/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 2, art. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 3 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 10 ust. 1 pkt 9, art. 20 ust. 1, art. 9 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 79
journal: Dz.U. 2015 poz 251
law: Ustawa z dnia 16 stycznia 2015 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy - Ordynacja podatkowa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie sędzia WSA Ewa Kamieniecka, sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.), Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 maja 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi W. B. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 590,40 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych w tym 23 % VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia [...] listopada 2016r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania A. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2016r., Nr [...] odmawiającej przyznania skarżącemu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2016/2017, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy rozstrzygnięcie swe oparł na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2016r. A. S. (pełnoletnia osoba uprawniona) wystąpił do organu pierwszej instancji o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2016/2017.

Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że w 2015 r. w rodzinie A. S., M. S. osiągnęła dochód z tytułu umorzenia zaległości czynszowej (PIT 8C) w kwocie netto [...] zł ([...]zł) oraz dochód nieopodatkowany z tytułu alimentów na rzecz K. T. w kwocie [...] zł, zaś A. S. osiągnął dochód z tytułu umorzenia zaległości czynszowej (PIT 8C) w kwocie netto [...] zł oraz dochód uzyskany w dniu 1 lutego 2015 r. przez A. S. z tytułu nabycia prawa do renty socjalnej w kwocie średniomiesięcznej 645,91 zł.

Ustalono zatem, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie A. S. wynosząc [...], przekracza ustawowe kryterium dochodowe (725,00 zł).

Wobec tego organ wydał oznaczoną na wstępie decyzję, na mocy której odmówił prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uzasadniając rozstrzygnięcie przekroczeniem kryterium dochodowego.

A.S. odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i uwzględnienie faktu, że przyjęta w dochodzie jego rodziny kwota [...] oraz [...]zł powstała z umorzenia zaległości czynszowych i wobec tego nie powinna być potraktowana jako dochód.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję organu I instancji podkreśliło, że zgodnie z przepisem art.9 ust.2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2016, poz. 169 ze zm.) - świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł.

Kolegium wskazało, że wedle art. 2 pkt 4 ustawy, ilekroć jest mowa o dochodzie oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych.

Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 4, 5 i 5a ustawy, w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2016 r., poz. 1518 ze zm.), za dochód rodziny uważa się przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Wedle art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, m. in.: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Z kolei zgodnie z art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Jeżeli podatnik uzyskuje dochody z więcej niż jednego źródła, przedmiotem opodatkowania w danym roku podatkowym jest, z zastrzeżeniem art. 25e, art. 29-30c, art. 30e, art. 30f oraz art. 44 ust. 7e i 7f, suma dochodów z wszystkich źródeł przychodów (1a).

W myśl zaś przepisu art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym (...), źródłami dochodu są także inne źródła dochodu od tych, które zostały enumeratywnie wyliczone w tym przepisie.

Przepis art. 20 w/w ustawy o podatku dochodowym (...) zawiera z kolei przykładowe (zwrot "w szczególności") wyliczenie innych źródeł dochodu.

W świetle powyższej regulacji uznać należy, że dochodem w rozumieniu tej ustawy są wszelkie przychody, z różnych - niewymienionych w ustawie źródeł - jeśli ustawa nie stanowi wyraźnie, że nie podlegają one opodatkowaniu.

Wobec tego zdaniem Kolegium umorzenie czynszu stanowi inne źródło dochodu w rozumieniu przepisu art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ustawy o podatku dochodowym, i tym samym - stosownie do przepisu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 pkt 4 ustawy, kwota tego umorzenia podlega uwzględnieniu w dochodzie rodziny branym pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Dlatego też, ustalając dochód rodziny A. S. należało uwzględnić w nim kwoty [...] zł oraz [...] zł powstałe z tytułu umorzenia zaległości czynszowych, stanowiące dochód odpowiednio M. S. oraz A. S., zgodnie z zeznaniem podatkowym za 2015 r. PIT 8C.

W dalszej części uzasadnienia, Kolegium wskazało, że wedle art. 9 ust. 4 ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest lub weryfikowane prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 1 lutego 2015 r. A. S. nabył prawo do renty socjalnej i osiągnął z tego tytułu dochód średniomiesięczny w kwocie 645,91 zł.

Nadto M. S. uzyskała dochód niepodlegający opodatkowaniu z tytułu alimentów na rzecz K. T. w kwocie rocznej [...] zł.

Z akt sprawy wynika natomiast, że w rodzinie Wnioskodawcy nie nastąpiła utrata dochodu za 2015 r.

Kolegium stwierdziło zatem, że - stosownie do powołanych wyżej przepisów oraz wobec ustalonego stanu faktycznego sprawy- uznać należy, że dochód na osobę w rodzinie A. S. brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu na okres 2016/2017 wynosi 1530,20 zł (>725 zł). Oznacza to, że odwołujący się nie spełnia wymaganego przez prawo warunku nabycia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Kolegium podkreśliło także, że warunki przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zostały określone w sposób konkretny i sprawdzalny, zaś organ rozstrzygając o przyznaniu prawa nie dysponuje uznaniem. Dlatego też - w sytuacji niespełnienia tych warunków - nie jest możliwe przyznanie świadczeń. Oznaczałoby to bowiem działanie wbrew przepisom ustawy, naruszające obowiązujące prawo.

Z tych to zatem względów Kolegium orzekło jak w osnowie.

W skardze na powyższą decyzję A. S. wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji, zarzucając zaskarżonej decyzji

1. rażące naruszenie przepisów postępowania w szczególności art. 138 § 1 k.p.a. przez przyjęcie, że w sprawie nie istnieją przesłanki do uchylenia decyzji organu I instancji;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 2

pkt. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016 r. poz. 169 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.).

W uzasadnieniu skargi podkreślono w szczególności, że skarżącemu i Jego matce M. S., z uwagi na trudną sytuację dochodową i rodzinną Prezydent Miasta W. działając na podstawie uchwały nr XLVII/1415/10 Rady Miejskiej W. z dnia 18 marca 2010 roku w sprawie szczegółowych zasad, sposobu i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania raty spłaty należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawnych przypadających Gminie W. lub jej jednostkom podległym oraz wskazania organu i osób do tego uprawnionych umorzył w całości dług powstały z tytułu zaległości czynszowych za zamieszkiwany przez rodzinę lokal mieszkalny. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego dla [...] i na podstawie art. 67a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, uwzględniając trudną sytuację rodziny umorzył należny podatek z tego tytułu. Tego typu umorzenie jest możliwe, gdy okoliczności wskazane przez podatnika we wniosku są wyjątkowe, a zapłata lub wyegzekwowanie zaległości podatkowej mogłaby spowodować zagrożenie egzystencji podatnika i jego rodziny.

Nadto skarżący oświadczył, że zamieszkuje z matką i małoletnia siostrą. Jest osobą od urodzenia niepełnosprawną, utrzymuje się z renty socjalnej, wymaga całodobowej opieki, którą sprawuje matka M. S., otrzymując z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. W okresie świadczeniowym 2015/2016 A. S. i K. T. otrzymywali świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 500 zl miesięcznie. Na okres 2016/2017 organ także odmówił przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zasiłku rodzinnego z powodu przekroczenia dochodu dla małoletniej, niepełnosprawnej K. T. ( decyzja [...] z dnia [...].11.2016r. i [...] z dnia 23.11.2016 r.). Tym samym rodzina skarżącego została pozbawiona znacznej części dochodu.

Zdaniem skarżącego, kwota należności z tytułu należności czynszowych przez wzgląd na trudną sytuację socjalno-bytową osoby dłużnika, stanowi w istocie specyficzną postać świadczenia z pomocy społecznej w rozumieniu art. 21 ust.. 1 pkt 79 ustawy o podatku dochodowych od osób fizycznych, na rzecz tej osoby, i jako przychód wolny od podatku dochodowego od osób fizycznych nie podlega wliczeniu do dochodu rodziny skarżącego (tak WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 23 marca 2011 r. sygn.akt IV SA/Po 108/11).

Z kolei w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 13 lipca 2016r., sygn.akt IV SA/Po 143/16 – wskazał skarżący, Sąd podkreślił aspekt celowościowy i prawnokonstytucyjny - omawianego zagadnienia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Zarzuty jak i wnioski powyższej skargi poparł w całości ustanowiony z urzędu pełnomocnik, wnosząc w piśmie procesowym z dnia 10 maja 2017r. o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Pełnomocnik wskazał, że konieczne jest zwrócenie uwagi na przesłanki, jakie legły u podstaw orzeczenia o umorzeniu należności. Skarżący jest osobą od urodzenia niepełnosprawną wymagającą stałej opieki, nie mogącą podjąć zatrudnienia, utrzymującą się z renty socjalnej. Wypłacane jest matce skarżącego świadczenie pielęgnacyjne. Przesłanką umorzenia była bardzo trudna sytuacji rodzinna, zdrowotna i finansowa skarżącego, co wyczerpało znamiona ważnego interesu podatnika i spełniło przesłankę do umorzenia zaległości. Umorzenie tego rodzaju jest możliwe, wyłącznie gdy okoliczności wskazane przez podatnika we wniosku są wyjątkowe.

W/w okoliczności w istocie pokrywają się z przesłankami, jakie obowiązany jest uwzględnić organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej, której to pomocy - jak wynika z art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.).

Tym samym – zdaniem pełnomocnika skarżącego, dokonane umorzenie zaległości czynszowych przez Prezydenta Miasta W., mieści się niewątpliwe w szerokim pojęciu pomocy społecznej ( art. 2 ust. 1 u.p.s.). Pełnomocnik zauważył przy tym, że decyzja w sprawie umorzenia ww. należności skarżącemu została podjęta z upoważnienia tego samego organu, który jest właściwy do przyznawania świadczeń z pomocy społecznej (tj. Prezydenta Miasta W.).

Z tych też względów, należy przyjąć, iż kwota należności z tytułu należności czynszowych przez wzgląd na trudną sytuację socjalno-bytową osoby dłużnika, stanowi w istocie specyficzną postać świadczenia z pomocy społecznej w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 79 u.p.d.o.f.

Zgodnie bowiem z założeniem o ograniczonej, ale jednak autonomii pojęciowej prawa podatkowego, użytemu w art. 21 ust. 1 pkt 79 u.p.d.o.f. terminowi "świadczenia z pomocy społecznej" należy – zdaniem pełnomocnika skarżącego, przypisać znaczenie szersze, autonomiczne właśnie, nie ograniczające się tylko do katalogu świadczeń "nazwanych" w art. 36 u.p.s.

Słusznie – ocenie pełnomocnika, skarżący zwraca uwagę na inny jeszcze, nie mniej istotny - celowościowy i prawnokonstytucyjny - aspekt omawianego zagadnienia. Nie do zaakceptowania z powyższych względów wydaje się sytuacja, w której organ administracji publicznej umarzając określoną należność z powołaniem się na względy natury socjalno-bytowej dotyczące osoby dłużnika (skarżącego) doprowadza w ten sposób (poprzez doliczenie umorzonej kwoty do dochodu rodziny) do pozbawienia ww. osoby prawa do otrzymywanego periodycznie zasiłku rodzinnego, który w swej istocie służy zabezpieczeniu codziennego bytu tej osoby. Jest to sytuacja nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a zwłaszcza z zasadą zaufania obywatela do organów państwa oraz stosowanego przez nie prawa (tak : wyrok WSA w Poznaniu z 13.07.2016r, sygn.akt IV SA/Po 143/16).

Wliczenie przez organy obu instancji kwoty z tytułu umorzenia zaległości czynszowych, będącej w swej istocie świadczeniem z pomocy społecznej w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 79 u.p.d.o.f. - do dochodu rodziny skarżącego, stanowi zdaniem pełnomocnika naruszenie przepisu art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r., który, a contrario nie pozwala na doliczanie do tego dochodu świadczeń nie podlegających opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Działając zatem w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2016r., poz.1066) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 - zwanej dalej p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola nie wykazała, by zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a., co powoduje, że skarga nie mogła zostać uwzględniona.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2016, poz. 169 ze zm.) w związku z ustawą z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, zwaną dalej u.ś.r. (Dz.U. z 2016, poz.1518 ze zm.).

I tak zgodnie z art. 9 ust. 1-4a w/w ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów :

- świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo ( ust.1);

- świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł ( ust.2 );

- w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego ( ust.3);

- w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ( ust.4);

- w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust.4a).

Tak jak to już wyżej Sąd podkreślił, prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy spełnieniu innych przesłanek ustawowych, przysługuje, jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (art. 9 ust. 2 w/w ustawy).

Z powołanych wyżej przepisów jednoznacznie zatem wynika, że podstawową kwestią warunkującą przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi dochód rodziny w przeliczeniu na osobę.

Istotne jest przy tym, że w myśl art. 2 pkt 4 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ilekroć w tej ustawie jest mowa o dochodzie – oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych, zaś dochód rodziny oznacza dochód rodziny, o którym mowa również w przepisach o świadczeniach rodzinnych.

Odpowiednie unormowania w tym przedmiocie zawiera art. 3 pkt 1 i 2 w/w ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie pojęcie dochodu zdefiniowane zostało w art. 3 pkt 1 tejże ustawy, zaś pojęcie dochodu rodziny w art. 3 pkt 2 tej ustawy i oznacza sumę dochodów członków rodziny.

Natomiast stosowana w niniejszej sprawie definicja dochodu członka rodziny zawarta w art. 2 pkt 5a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny – oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a.

I tak ustawowa definicja dochodu zawarta art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, (...) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art.27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W niniejszej sprawie kluczową kwestią jest dokonanie oceny, czy orzekające w sprawie organy zasadnie przyjęły za dochód umorzoną przez Prezydenta Wrocławia kwotę stanowiącą zaległość z tytułu należności czynszowych, innymi słowy, czy był to przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w art.27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2016r.,poz.2032), zwaną dalej u.p.d.o.f. , gdy dochód ten miał istotny wpływ na ustalenie miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie i w następstwie, którego, uniemożliwiał przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia.

Odwołać się w tym miejscu należy do przepisu art.10 ust.1 u.p.d.o.f. , który określa katalog źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Zważyć przy tym należy, że omawiana ustawa o podatku dochodowym (...), poprzez wprowadzenie w pkt 9 w/w art.10 ust.1 pojęcia " innych źródeł" jako źródła przychodów podlegających opodatkowaniu, w przepisie art. 20 ust. 1 konkretyzuje pojęcie "innych źródeł przychodów", poprzez przykładowe wskazanie innych źródeł, używając określenia "w szczególności".

I tak zgodnie z tym przepisem należą do nich m.in. "inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12 - 14 i 17".

Wprawdzie pojęcie "nieodpłatnego świadczenia" nie zostało zdefiniowane w u.p.d.o.f., tym niemniej w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że ma ono szerszy zakres niż w prawie cywilnym, z tego to przede wszystkim względu, że obejmuje ono wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, tj. nie związane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy (por. wyrok NSA z dnia 23 września 2010r., sygn. akt II FSK 716/09, wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2015r., sygn.akt II FSK 1138/13, wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2016r., sygn.akt II FSK 2805/13, jak i wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 394/09).

Wskazać przy tym również należy, że w orzecznictwie przyjęte zostało stanowisko, iż obok pieniędzy i wartości pieniężnych, ustawodawca w art. 11 w/w ustawy o podatku dochodowym (...), za przychody uważa również wartości otrzymanych świadczeń w naturze, "inne nieodpłatne świadczenia", podkreślając, że "przychodem są nie tylko aktywa zwiększające majątek podatnika, ale także zmniejszenie jego pasywów" (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., II FSK 1026/13).

I tego rodzaju "nieodpłatnym świadczeniem" jest także umorzenie wymagalnych należności ciążących na osobie fizycznej, wynikłych z zawartej przez nią umowy. Rezygnacja z tych świadczeń przez wierzyciela stanowi w istocie zwolnienie dłużnika z długu (art. 508 Kodeksu cywilnego) i oznacza uzyskanie po stronie dłużnika, podlegającego opodatkowaniu nieodpłatnego świadczenia wyrażającego się w zmniejszeniu określonych ciężarów majątkowych. Gdyby nie fakt umorzenia spornych należności, dłużnik byłby zobowiązany do ich uiszczenia, co powodowałoby uszczuplenie jego majątku (por. ww. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 394/09 i powoływane tam orzecznictwo).

Istotne jest przy tym, że wykazywaniu przychodów z innych źródeł służy formularz PIT-8C ( § 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 listopada 2014r. w sprawie określenia niektórych wzorów oświadczeń, deklaracji i informacji podatkowych obowiązujących w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych - Dz. U. z 2014 r.,poz.1634).

Powyższe ustalenia pozwalają – w ocenie Sądu na stwierdzenie, że w niniejszej sprawie kwota - wartość umorzonych należności z tytułu opłat za lokal (czynsz), wynikająca z zawartej umowy cywilnoprawnej, wykazana w deklaracji PIT-8C, jest dochodem w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Stąd organy, ustalając dochód rodziny skarżącego, zasadnie uwzględniły w nim kwoty 17.366,96 zł oraz 16.078,96 zł, z tytułu umorzenia zaległości czynszowych, stanowiące odpowiednio dochód: Małgorzaty Sawy oraz Adriana Sawy, zgodnie z zeznaniem podatkowym za 2015 r. PIT 8C.

Wskazać przy tym należy, że w myśl zasady powszechności opodatkowania, ustanowionej w art.9 ust.1 w/w ustawy o podatku dochodowym (..), opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art.21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Wbrew twierdzeniu strony skarżącej, w niniejszej sprawie nie ma miejsca wyjątek, o którym stanowi cyt. wyżej przepis art.9 ust.1 u.p.d.o.f.

Wprawdzie zgodnie z przepisem art.21 ust.1 pkt 79 u.p.d.o.f. - wolne od podatku dochodowego są świadczenia z pomocy społecznej, co jednakże nie ma miejsca w niniejszej sprawie, albowiem umorzenie przedmiotowych zaległości czynszowych nie mieści się w pojęciu "świadczeń z pomocy społecznej".

Odwołać się w tym miejscu należy do przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015, poz,163 ze zm.), która to w Dziale II zatytułowanym : "Świadczenia z pomocy społecznej" w art.36 wyczerpująco wylicza te świadczenia, klasyfikując je jako świadczenia pieniężne, obejmujące siedem form pomocowych (pkt 1) oraz świadczenia niepieniężne, obejmujące szesnaście form – działań o charakterze usługowym, rzeczowym, instytucjonalnym, inspirującym lub inicjującym (por. I Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, s.149).

Powyższa regulacja cyt. wyżej przepisu art.36 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej – ustalając zamknięty katalog świadczeń z pomocy społecznej, nie pozwala na przyporządkowanie innych świadczeń, niż taksatywne wymienione w nim świadczenia z pomocy społecznej.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że skoro niesporne jest w sprawie, że rodzinie strony skarżącej w 2015r. umorzona została zaległość (należność) czynszowa w łącznej kwocie 33.445,92 zł , to nie ulega wątpliwości, że strona uzyskała w ten sposób dochód w rozumieniu przepisu art. 3 ust.1 pkt 1 u.ś.r.

Niesporna jest w niniejszej sprawie także okoliczność, że skarżący wniosek o przyznanie przedmiotowych świadczeń złożył w dniu 8 sierpnia 2016 r., a więc w okresie zasiłkowym 2016/2017, co zatem oznacza, iż rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy był rok 2015.

W tej sytuacji zasadne było doliczenie umorzonej kwoty zaległości (należności) czynszowej do dochodu rodziny skarżącego za ten rok.

W konsekwencji powyższych ustaleń należy stwierdzić, że organy administracyjne obu instancji prawidłowo ustaliły dochód w rodzinie strony skarżącej, który w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przedmiotowego świadczenia.

Zauważyć przy tym należy, że choć sytuacja trzyosobowej rodziny strony skarżącej osiągającej niewysoki dochód jest bardzo trudna, to organy administracyjne nie są uprawnione do kierowania się zasadami współżycia społecznego w sprawach dotyczących przyznawania świadczeń z ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Na poparcie tego stanowiska przytoczyć można ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne, w którym stwierdza się, że decyzja w przedmiocie przyznania przedmiotowych świadczeń nie jest decyzją uznaniową (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 50/09 opubl. LEX nr 533503).

Podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ obowiązany jest dokonać ustaleń, a następnie wydać decyzję, uwzględniając wskazane w ustawie okoliczności. Brak zatem, w tym względzie jakiejkolwiek swobody organu co do uznania, że pomimo niespełnienia ustawowych przesłanek, świadczenie można przyznać również z uwagi na zaistniałą trudną sytuację finansową, społeczną, czy też zdrowotną strony.

Organ administracji publicznej nie może według swojego uznania przyznać owego świadczenia kierując się zasadami współżycia społecznego, czy słuszności w sytuacji nawet bardzo ciężkich okoliczności życiowych dotyczących rodziny wnioskodawcy.

Żadne inne niż określone w ustawie kryteria nie mogą decydować o przyznaniu świadczenia.

W niniejszej sprawie nie doszło także do naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej, wpływającej na rozumienie zasady równości. Choć sprawiedliwość społeczna łączy się z konstytucyjną zasadą równości, to nie oznacza konieczności przyznania wszystkim kategoriom obywateli (grup podmiotów) jednakowych praw i obowiązków. Poszczególne kategorie podmiotów winny być traktowane równo, tzn. według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących i faworyzujących, tylko wówczas, gdy u podłoża określonych regulacji prawnych leży jednakowa sytuacja faktyczna tych podmiotów (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 11.12.1996 r., K 11/96, OTK 1996/6/54, s. 411, aprobowane przez B. Banaszaka, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, C.H. Beck 2012, s. 53-57, nb 12). Z tych zatem względów nie doszło do naruszenia Konstytucji RP.

Wyrażona w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasada równości wobec prawa nie daje bowiem samoistnej podstawy do przyjęcia, iż wszystkie osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i osobistej uprawnione są do przyznania świadczeń rodzinnych. Konstytucja RP stanowi jedynie o prawie do zabezpieczenia społecznego, przy czym samo powołanie się na ten przepis nie jest wystarczającą podstawą do udzielenia świadczenia z pomocy społecznej (por. wyrok SN z dnia 14 marca 2002 r., III RN 141/01, OSNP 2002, nr 24, poz. 584).

Wydane w sprawie decyzje nie naruszają także art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Zważyć należy, że w przepisach Konstytucji zawarte są tzw. normy programowe. Nie są one na gruncie powszechnie przyjętej doktryny normami o charakterze reguł, które nadawałyby się do bezpośredniego zastosowania i z których wynikałyby bezpośrednio prawa podmiotowe (T. Gizbert-Studnicki, A. Grabowski, Normy programowe w Konstytucji, w: J. Trzciński Charakter i struktura norm konstytucyjnych, Wyd. Sejm. 1997 r., s. 108,111-113; wyrok TK z: 27.1.1999 r." K 1/98, OTK 1999/1/3, s. 46; 10.7.2000 r" SK 21/99, OTK 2000/5/144, s. 834, aprobowane przez L. Garlickiego w: Konstytucja RP. Komentarz, Wyd. Sejm. 2003 t. III s. 1,uw. 2; s. 2 uw. 4 tiret drugie do art. 81).

Art. 71 ust. 1 zd. 1, nie może być podstawą do dochodzenia roszczeń na podstawie Konstytucji. Art. 71 ust. 1 zd. 2 formułuje prawo podmiotowe, które może być dochodzone tylko "w granicach określonych w ustawie" (art. 81 Konstytucji).

W konsekwencji powyższych ustaleń, stwierdzić należy, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a do czego ograniczają się kompetencje sądu administracyjnego, jako że Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej, nie wykazała – wbrew zarzutom skargi, by zaskarżona decyzja, jak poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydana została z naruszeniem przepisów, o którym stanowi art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł zatem uwzględnić skargi z braku uzasadnionych ku temu podstaw i wobec tego oddalił ją w myśl art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.

H.B.7.06.2017 r.