Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2250/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 215 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 7, 8 i 9
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
article: art. 53
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2016 r. sprawy ze skargi D. Z. i L. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2012 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] marca 2012 r., nr [...], odmawiającą przyznania odszkodowania za budynek stojący na gruncie położonym w W. przy ul. [...], ozn. hip. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał na następujący stan sprawy.

Nieruchomość położona w W. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, hip. nr [...], objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu grunty nieruchomości [...], w tym grunt przedmiotowej nieruchomości, przeszły na własność gminy W., a od 1950 r. – na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) – na własność Skarbu Państwa.

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] stycznia 2007 r., [...] tytuł własności nieruchomości [...],[...], rej. hip. [...] o powierzchni [...] m2 zapisany był na imię: A. P. i L. D., na mocy aktów z dnia [...] lutego 1939 r. i z dnia [...] marca 1941 r., przy czym A. P. wyszła za mąż za Z. K., wobec czego zmieniła nazwisko na "K.". Aktualnie nieruchomość przy ul. [...] wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr [...]z obrębu [...] i stanowi własność Miasta [...].

Wnioskiem z dnia 4 stycznia 2006 r., złożonym w dniu 2 lutego 2006 r., D. Z.– jedna z następców prawnych A. K., dawnej właścicielki nieruchomości – wystąpiła o odszkodowanie za zabudowaną nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.).

Prezydent W. decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. orzekł o ustaleniu odszkodowania za grunt nieruchomości położonej w W., przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, [...].

Z kolei, Prezydent W. wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...], odmówił L. E., D. Z., T. P. i A. P. przyznania odszkodowania za budynek posadowiony na gruncie położonym w W. przy ul. [...].

Odwołanie od tej ostatniej decyzji wniosła D. Z., zarzucając jej naruszenie art. 64 ust. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 i w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie, w jakim ogranicza możliwość uzyskania odszkodowania za dom jednorodzinny do budynków, których utrata nastąpiła po dniu 5 kwietnia 1958 r. Wskazała, iż wnioskodawcy w oparciu o art. 215 ust. 2 u.g.n. składali wniosek o przyznanie odszkodowania za zabudowaną nieruchomość położoną przy ul. [...] w W., co oznacza, że wniosek dotyczył zarówno działki, jak i znajdujących się na niej zabudowanych.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję – wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. – Wojewoda [...] podzielił stanowisko organu I instancji, który w decyzji z dnia [...] marca 2012 r. odmówił przyznania odszkodowania za budynek położony na nieruchomości przy ul. [...] w W., wskazując, że budynek ten nie spełnia przesłanek wymaganych do przyznania odszkodowania za nieruchomości przejęte na własność Skarbu Państwa dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Owe przesłanki odnośnie budynku posadowionego na nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. reguluje art. 215 ust. 2 u.g.n., który stanowi, iż przepisy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie wymienionego dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Stwierdzenie braku jednej z przesłanek uniemożliwia ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Nieruchomość położona przy ul. [...] w W. została objęta w posiadanie w dniu 11 kwietnia 1949 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy Nr 5 z 1949 r. Termin do złożenia przez dotychczasowego właściciela wniosku o przyznanie prawa własności czasowej upływał z dniem 11 października 1949 r. Jak wynika z akt własnościowych przedmiotowej nieruchomości, byli właściciele nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. nie złożyli w terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, toteż grunt przedmiotowej nieruchomości z mocy prawa przeszedł na własność gminy W., a potem Państwa, z dniem wejścia w życie dekretu, zaś znajdujący się na nim budynek – z upływem terminu na złożenie wniosku o przyznania prawa własności czasowej.

Budynek znajdujący się na gruncie przy ul. [...] przeszedł na własność Skarbu Państwa z dniem 12 października 1949 r. – tj. dzień po upływie terminu na złożenie wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu.

Z powyższego wynika zatem, iż przejście budynku położonego przy ul. [...] na własność Skarbu Państwa nastąpiło przed dniem 5 kwietnia 1958 r., a zatem, pierwsza z przesłanek wymaganych do przyznania odszkodowania za budynek, o którym mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n. nie została spełniona.

Badając kwestię spełnienia drugiej z przesłanek, warunkujących przyznanie odszkodowania za budynek położony na gruncie nieruchomości przy ul. [...], tj., czy ów budynek był budynkiem jednorodzinnym, organ I instancji odniósł się do treści spisu inwentaryzacyjnego, sporządzonego w dniu 10 maja 1966 r. Z pisma Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy W. z dnia 9 lipca 2007 r. wynika, że budynek położony w W. przy ul. [...] został wybudowany w 1936 r., a przejęty został w zarząd i administrację państwową z dniem 1 kwietnia 1966 r. Na dzień przejęcia nieruchomości w budynku znajdowało się osiemnaście lokali mieszkalnych oraz jeden lokal użytkowy. Zgodnie z powołanym spisem inwentaryzacyjnym z dnia 10 maja 1966 r. budynek przy ul. [...] zawierał [...] lokali mieszkalnych jednoizbowych oraz jeden trzyizbowy lokal użytkowy. Powierzchnia zabudowy budynku wynosiła [...] m2. Z kolei, zgodnie ze sporządzoną w 1945 r. kartą zniszczeń Biura Odbudowy [...], przy ul. [...] posadowiony był budynek mieszkalny nowy, murowany, czterokondygnacyjny, częściowo zniszczony podczas działań wojennych (spalony dach, część budynku niewykończona).

Znajdujące się na gruntach [...] budynki – zgodnie z art. 5 dekretu – pozostały własnością dotychczasowych właścicieli. Budynki te przechodziły na własność [...] (potem Skarb Państwa) w przypadku: nie przyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu prawa własności czasowej; z dniem uprawomocnienia się orzeczenia o odmowie przyznania tego prawa lub niezłożenia w terminie, przez osobę uprawnioną, wniosku o przyznanie prawa własności czasowej – po upływie 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu przez Gminę.

Nieuzasadniony jest zarzut strony odwołującej się, zgodnie z którym ograniczone zostało prawo ubiegających się w niniejszym postępowaniu osób jedynie do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...] w W., z pominięciem uprawnienia do ubiegania się o odszkodowanie za położony na gruncie budynek. Otóż, decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Prezydent W. orzekł o ustaleniu odszkodowania za grunt nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, hip. nr [...]. Z kolei, zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2012 r. orzeczono w przedmiocie odszkodowania za położony na gruncie budynek. Fakt, że organ I instancji orzekł o odszkodowaniu za oba te składniki nieruchomości przy ul. [...] dwiema odrębnymi decyzjami, nie wpływa na ograniczenie uprawnienia spadkobierców dawnych właścicieli nieruchomości do odszkodowania, przewidzianego w art. 215 ust. 2 u.g.n. Przy tym, w sposób prawidłowy Prezydent W. uznał, iż określone w art. 215 ust. 2 u.g.n. przesłanki co do możliwości ustalenia odszkodowania za przedmiotowy budynek nie zostały w niniejszym stanie faktycznym spełnione.

Zawarty w odwołaniu argument naruszenia decyzją z dnia [...] marca 2012 r. prawa do odszkodowania w zakresie, w jakim ogranicza ona możliwość uzyskania odszkodowania za dom jednorodzinny – art.. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jest nieadekwatny do stanu faktycznego i prawnego rozpatrywanej sprawy. W postępowaniu odwoławczym Wojewoda ma za zadanie zweryfikować, czy zaskarżona decyzja organu I instancji odpowiada prawu, będącemu podstawą jej wydania, a zatem art. 215 ust.2 u.g.n. w zakresie, w jakim odnosi się on do odszkodowania za budynek posadowiony na nieruchomości [...] oraz przepisom prawa procesowego, regulowanym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r., SK 41/2009, na który powołuje się pełnomocnik strony odwołującej się stwierdza co prawda, iż art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim pomija stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości do nieruchomości, które przeszły na własność gminy m. st. Warszawy lub państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), innych niż domy jednorodzinne, jeżeli przeszły one na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., i działek, które przed dniem wejścia w życie powołanego dekretu mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nimi po 5 kwietnia 1958 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." Jednakże, przepis ustawy o gospodarce nieruchomościami, będący przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego w powołanym wyroku pozostaje w obrocie prawnym w brzmieniu, jakie nadał mu ustawodawca przed wydaniem tegoż wyroku, a tym samym, także w dniu wydania zaskarżonej decyzji Prezydenta W. Wejście w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r. nie spowodowało automatycznej zmiany treści przepisu, regulującego przesłanki ustalenia odszkodowania co do gruntów nieruchomości i budynków, objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. W punkcie 8 powołanego orzeczenia TK - "Skutki wyroku" zawarte jest stwierdzenie następującej treści: "wyrok Trybunału stwierdza niekonstytucyjność art. 215 ust. 2 u.g.n. z uwagi na jego niezupełność z punktu widzenia wymogów konstytucyjnych. (...). Skutkiem orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Wyrok Trybunału wskazuje na potrzebę ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Następstwem wyroku jest zatem konieczność stosownej aktywności ustawodawcy (zob. wyroki: sygn. SK 22/01, z 25 czerwca 2002 r., sygn. K 45/01, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 46 oraz z 19 maja 2011 r., sygn. SK 9/08)". Wspomniana aktywność ustawodawcy w zakresie dostosowania omawianej regulacji prawnej ze wskazaniami Trybunału Konstytucyjnego do chwili obecnej nie nastąpiła, a zatem regulacja art. 215 ust. 2, w dacie wydania decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2012 r., jak i w momencie wydania decyzji organu stopnia wojewódzkiego w przedmiotowej sprawie obowiązywała w brzmieniu nadanym przez ustawodawcę przed dniem wejścia w życie omawianego wyroku.

Stosownie do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w treści wyroku z dnia 13 czerwca 2011 r., orzekającego o niekonstytucyjności art. 215 ust. 2 w zakresie w nim podanym, wyrok wskazujący niekonstytucyjność ustalonego przez Trybunał Konstytucyjny pominięcia nie wywołuje samoistnie skutków, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji. Nie pozwala tym samym na uczynienie zadość roszczeniom skarżących. Aby skarżący zrealizowali swe prawa, potrzebna jest interwencja ustawodawcy, polegająca na wprowadzeniu do porządku prawnego przepisu, który usunąłby niekonstytucyjne pominięcie w art. 215 ust. 2 u.g.n. (zob. wyrok o sygn. SK 22/01 oraz postanowienie z 11 października 2004 r., sygn. SK 42/03, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 99). Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę, że sprawa, w której zapadł niniejszy wyrok, dotyczy materii skomplikowanej pod względem faktycznym i prawnym. (...). Regulacja tej materii wymaga również proporcjonalnego wyważenia wartości konstytucyjnych: z jednej strony respektowania prawa do odszkodowania dla tych, którzy utracili własność nieruchomości, z drugiej zaś strony konieczności zachowania równowagi budżetowej i uwzględnienia możliwości finansowych państwa.

W związku z powyższym, prawidłowa i uzasadniona jest dokonana powyżej ocena prawidłowości orzeczenia pierwszoinstancyjnego w badanej sprawie odszkodowawczej pod kątem jego zgodności z obowiązującym art. 215 ust. 2 u.g.n., pomimo, iż rozważania odnośnie kwestii konstytucyjności przepisu art. 215 ust. 2 u.g.n. zawarte w uzasadnieniu TK znajdują zastosowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W., przy ul. [...].

Wobec wykazania, że zaskarżona decyzja Prezydenta W. z dnia [...] marca 2012 r., odmawiająca przyznania odszkodowania za budynek stojący na gruncie położonym w W. przy ul. [...], oparta jest o prawidłowo ustalony na zasadzie art. 215 ust. 2 u.g.n. stan faktyczny i prawny oraz zawiera rozstrzygniecie stanowiące prawidłową subsumcje ustaleń faktycznych do przesłanek zawartych w wymienionym przepisie, a dodatkowo, materiał dowodowy został zgromadzony i oceniony w sposób wyczerpujący, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., należy stwierdzić, że decyzja ta odpowiada prawu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2012 r. wnieśli: D. Z. oraz L. D., w imieniu których działała adwokat M. B., jako pełnomocnik D. Z. i kurator L. D.. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie prawa materialnego, tj. art. 215 ust. 2 u.g.n. przez zastosowanie tego przepisu mimo jego sprzeczność z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 32 ust 1. w zw. z art. 31 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim ogranicza możliwość uzyskania odszkodowania do domów jednorodzinnych oraz do budynków, których utrata własności nastąpiła po dniu 5 kwietnia 1958 r.

W uzasadnieniu skargi podkreślono między innymi, że art. 215 ust. 2 u.g.n. uprawnia byłych właścicieli gruntów warszawskich (ich spadkobierców) do otrzymania odszkodowania za działkę oraz dom jednorodzinny. Przepis nie posługuje się wprawdzie pojęciem nieruchomość, lecz zgodnie z orzecznictwem należy to rozumieć jedynie tak, że gdyby nieruchomość obejmowała kilka działek w dacie 21.11.1945 r. (wejście w życie dekretu o gruntach [...]), to odszkodowanie należałoby jedynie za jedną działkę. Przepis jednak nie ogranicza prawa domagania się odszkodowania wyłącznie za grunt, ale także za znajdujące się na niej budynki, znajdujące się na owej działce. Przepis art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie, w jakim ogranicza jego stosowanie wyłącznie do domów jednorodzinnych, które nadto przeszły na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz wyłącznie do działek, które mogły być przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne, a których posiadanie utracono po tej dacie, z pominięciem innych budynków, których własność przeszła na Państwo przed 5.04.1958 r. oraz działek, których posiadanie utracono przed tą datą, jest niezgodny z Konstytucją RP z 1997 r., tj. z jej art. 64 ust. 2 w zw. z art. 32 ust 1. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Podobnym zagadnieniem zajmował się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 czerwca 2011 r., SK 41/2009. Wyrok ten dotyczyły wprawdzie niekonstytucyjnego ograniczenia kwestionowanego przepisu wyłącznie do działek o przeznaczeniu pod zabudowę jednorodzinną oraz do budynków jednorodzinnych, jednakże – jak to wskazał TK – wyłącznie ze względu na zakres złożonej skargi konstytucyjnej. Trybunał zatem stwierdził niekonstytucyjność przepisu, o ile ogranicza on prawo do uzyskania odszkodowania za inny niż jednorodzinny budynek, jeżeli utrata jego własności nastąpiła po 5 kwietnia 1958 r. oraz za inną działkę, aniżeli przeznaczoną pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli utrata faktycznej możliwości władania nią nastąpiła po 5 kwietnia 1958 r. Trybunał nie odnosił się do kwestii konstytucyjności przepisu w zakresie ograniczeń czasowych w nim zawartych (data 5 kwietnia 1958 r.), jednakże rozważania odnośnie konstytucyjności art. 215 ust. 2 u.g.n. zawarte w uzasadnieniu wyroku TK, znajdują zastosowanie także w tym zakresie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym postanowieniem z dnia 27 maja 2013 r., I SA/Wa 1622/12, zawiesił postępowanie w tej sprawie, do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny pytania prawnego tutejszego sądu, dotyczącego zgodności z Konstytucją art. 215 ust. 2 u.g.n., zarejestrowanego pod sygn. P 6/13. Po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia z dnia 28 października 2015 r. (OTK-A 2015/9/161), sąd postanowieniem z dnia 17 grudnia 2015 r. podjął zawieszone postępowanie sądowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga podlegała oddaleniu.

Przedmiotem niniejszej sprawy było żądanie ustalenia odszkodowania za zabudowaną nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, zgłoszone w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. Artykuł ten stanowi, że "Przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego."

Stan faktyczny jest w tej sprawie bezsporny. Przedmiotowa nieruchomość została objęta w posiadanie przez Gminę W. w dniu [...] kwietnia 1949 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. Nr [...] z 1949 r. Termin do złożenia przez dotychczasowego właściciela wniosku o przyznanie prawa własności czasowej upływał z dniem 11 października 1949 r. Byli właściciele nieruchomości przy ul. [...] w W. nie złożyli w terminie wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy, w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (dekret [...]), toteż grunt przedmiotowej nieruchomości z mocy prawa przeszedł na własność gminy W. (a potem Państwa) z dniem wejścia w życie dekretu (art. 1 dekretu), bez możliwości uzyskania przez byłych właścicieli prawa wieczystej dzierżawy (prawa zabudowy), zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. W takim przypadku budynek znajdujący się na gruncie dzielił los gruntu (art. 8 dekretu).

Z punktu widzenia gramatycznego brzmienia art. 215 ust. 2 u.g.n. Prezydent W. słusznie zatem przyznał odszkodowanie za grunt nieruchomości przy ul. [...] w W. (decyzją z [...] lutego 2012 r.), gdyż uznał, że byli właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nim po dniu 5 kwietnia 1958 r., a odmówił takiego odszkodowania za budynek posadowiony na tym gruncie (decyzją z 7 marca 2012 r.), jako że budynek ten – niezależnie od jego charakteru, w tym czy odszkodowanie należy się tylko za dom jednorodzinny, czy także za inne budynki, w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r., SK 41/2009 – nie przeszedł na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Stanowisko takie mogłoby ulec zmianie tylko w przypadku, gdyby artykułowi 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie, w jakim wprowadza przesłankę czasową – przejścia domu jednorodzinnego na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. – można byłoby postawić zarzut niezgodności z Konstytucją. W ocenie sądu zarzutu niezgodności z Konstytucją (w tym ze wzorcami podanymi w skardze) wskazanego przepisu, w podanym wyżej zakresie, nie można wykazać, w świetle wywodów Trybunału Konstytucyjnego zawartych w postanowieniu z dnia 28 października 2015 r., P 6/13. Rozważania w tym przedmiocie zacząć jednak należy od genezy normy prawnej zawartej w art. 215 ust. 2 u.g.n.

Zgodnie z art. 7 ust. 5 dekretu [...], w razie niezgłoszenia wniosku w trybie art. 7 ust. 1, lub nieprzyznania z jakichkolwiek innych przyczyn dotychczasowemu właścicielowi wieczystej dzierżawy albo prawa zabudowy, gmina obowiązana była uiścić odszkodowanie w myśl art. 9. Dla odszkodowania przewidziano formę miejskich papierów wartościowych, które miały zostać emitowane według zasad określonych w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Odbudowy (art. 9). Rozporządzenie takie nigdy jednak nie zostało wydane.

Wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j: Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 ze zm.), pewna grupa podmiotów, dla których dekret przewidywał odszkodowanie, została potraktowana odrębnie – dla tych osób odszkodowanie miało zostać wypłacone na zasadach i w trybie przewidzianym przez nową ustawę. Zgodnie z art. 53 (w pierwotnej wersji art. 50) ustawy z dnia 12 marca 1958 r., przepisy tej ustawy, dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, stosować należało odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwa rolne, sadownicze i warzywnicze na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeszły na własność Państwa, jeżeli poprzedni właściciele lub następcy prawni tych osób, prowadzący wymienione gospodarstwa pozbawieni zostaną użytkowania tych gruntów po dniu wejścia w życie ustawy, tj. po dniu 5 kwietnia 1958 r. Podobna zasada została przyjęta w odniesieniu do odszkodowania za domy jednorodzinne i jedną działkę budowlaną pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą po wejściu w życie ustawy na własność Państwa na podstawie dekretu [...], stosownie do art. 53 ust. 3 powołanej ustawy z 1958 r.

Rada Ministrów mogła w drodze rozporządzenia rozciągnąć stosowanie owych przepisów dotyczących odszkodowań także co do domów jednorodzinnych oraz jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przed dniem 5 kwietnia 1958 r. przeszły na własność Państwa na podstawie dekretu z 1945 r. Rozporządzenie takie nie zostało jednak nigdy wydane, tak więc krąg podmiotów uprawnionych do odszkodowania pozostał określony wyłącznie przez art. 53 ustawy z 1958 r.

Trudno obecnie jednoznacznie wskazać, jakie dokładnie motywy przesądziły wówczas o wyodrębnieniu pewnej grupy podmiotów spośród byłych właścicieli nieruchomości [...], dla których przewidziano odrębny tryb wypłaty odszkodowań. Kryterium daty przejęcia przez Państwo własności nieruchomości, ściśle powiązane z momentem wejścia w życie ustawy, mogło mieć na celu ujednolicenie zasad wypłaty odszkodowań za przejęcie nieruchomości na tle nowej ustawy.

Wymaga podkreślenia, że pozostali byli właściciele gruntów [...] nie zostali wówczas pozbawieni prawa do odszkodowania – w dalszym ciągu przewidywał je art. 7 ust. 5 i art. 8 w zw. z art. 9 dekretu [...], aczkolwiek brak przepisów wykonawczych uniemożliwiał praktyczną realizację tego prawa. Przepisy ustawy z 1958 r. przewidywały odrębny tryb ustalania i wypłaty odszkodowań dla określonej grupy osób – w stosunku do nich wyłączono działanie przepisów dekretu z 1945 r. w zakresie odszkodowań (art. 53 ust. 4 ustawy). Można więc uznać, że dla tej grupy osób w miejsce uprawnienia przewidzianego przez dekret powstało nowe prawo majątkowe, regulowane przez art. 53 ustawy z 1958 r.

Natomiast odjęcie pozostałym (byłym) właścicielom gruntów [...] prawa majątkowego w postaci prawa do odszkodowania nastąpiło w kolejnej ustawie – a mianowicie, na skutek wejścia w życie regulacji art. 82 ust. 1 (art. 90 pierwotnej wersji) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j.: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, ze zmian.). Zgodnie z tym przepisem, z dniem wejścia w życie ustawy (czyli z dniem 1 sierpnia 1985 r. – art. 101 pierwotnej wersji) wygasają prawa do odszkodowania za przejęte przez Państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. Jeśli zaś chodzi o osoby, dla których przewidziane zostały odszkodowania przez art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. – zasadniczo osoby te zachowały owe prawa również na gruncie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. Zgodnie z art. 83 ust. 1 tej drugiej ustawy (art. 90 ust. 1 pierwotnej wersji) przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. przeszły na własność Państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Z kolei art. 83 ust. 2 (art. 90 ust. 2 pierwotnej wersji) stwierdzał, że przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Tę ostatnią normę w całości powtarza obecny art. 215 ust. 2 u.g.n. Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w powołanym postanowieniu z dnia 28 października 2015 r., P 6/13, "Ze względu na przyjętą w art. 1 dekretu z 1945 r. konstrukcję prawną przejścia gruntów na własność gminy mW. z mocy samego prawa (ex lege) w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 21 listopada 1945 r., stany prawne objęte hipotezą art. 53 ust. 2 ustawy z 1958 r. nie mogły się zdarzyć w rzeczywistości. Zbiór domów jednorodzinnych i działek pod budowę takich domów, które "przejdą po wejściu w życie niniejszej ustawy na własność Państwa na podstawie dekretu powołanego w ust. 1", od początku był pusty. Trudno dziś ustalić, czy cytowane sformułowanie było skutkiem błędu prawników redagujących ustawę, czy też zamierzonym zabiegiem ustawodawcy, który - ustanawiając przepis pozornie przyznający roszczenia odszkodowawcze - formalnie rzecz biorąc, je wyeliminował" (pkt 3.2.2. rozważań TK).

Z rozważań Trybunału Konstytucyjnego zawartych w cytowanym postanowieniu wynika ponadto, że "Przedstawienie "genealogii" kwestionowanego przepisu [co sąd niezależnie od TK uczynił wyżej] oraz jego historycznego tła służyć ma udzieleniu odpowiedzi na pytanie, czy w chwili wejścia w życie kwestionowanego przepisu [art. 215 ust. 2] u.g.n. byłym właścicielom nieruchomości [...] (...) przysługiwały roszczenia odszkodowawcze wobec państwa (...). W razie odpowiedzi negatywnej aktualizuje się kwestia, czy roszczenia te istotnie mają umocowanie w przepisach Konstytucji (...) oraz – w szerszej perspektywie – czy w rezultacie konstytucyjnoprawnej oceny regulacji art. 215 ust. 2 u.g.n. przez pryzmat zasady równego traktowania powinno dojść do jej rozszerzenia na wszystkich byłych właścicieli tzw. gruntów warszawskich (ich następców prawnych)."

W dalszych rozważaniach, w tym w pkt 4 rozważań Trybunał Konstytucyjny doszedł do negatywnej odpowiedzi na postawione wyżej pytania uznając między innymi, że "art. 215 ust. 2 u.g.n. na pewno nie stanowi podstawy prawnej pozbawienia kogokolwiek roszczeń odszkodowawczych: roszczenia osób pominiętych w ustawie z 1958 r. wygasły definitywnie na mocy ustawy z 1985 r., natomiast roszczenia osób objętych działaniem art. 53 ust. 2 ustawy z 1958 r. nadal mogą być realizowane. Oznacza to, że kwestionowany przepis nie stanowi też podstawy nabycia jakichkolwiek roszczeń. Ponadto, "(...) z art. 64 ust. 2 Konstytucji nie wynika abstrakcyjne (modelowe) prawo do odszkodowania, które miałoby przysługiwać jakiejś grupie podmiotów na równych zasadach (art. 64 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji). (...) W szczególności "Konstytucja nie zna publicznego prawa podmiotowego do odszkodowania z tytułu szkód wyrządzonych legalnym działaniem władzy publicznej" (K. Zaradkiewicz, op. cit., s. 528 i powołana tam literatura)."

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego przedstawiony wyżej problem byłych właścicieli gruntów warszawskich może rozwiązać jedynie ustawa reprywatyzacyjna (pkt 4.3. rozważań). Rozważania te sąd w obecnym składzie w całości podziela.

Tak więc, nie widząc podstaw do zakwestionowania – z punktu widzenia wzorców konstytucyjnych wskazanych w skardze – art. 215 ust. 2 u.g.n., sąd uznał, że na tle normy aktualnie ukształtowanej w omawianym przepisie, odszkodowanie za budynek posadowiony na gruncie położonym w W. przy ul. [...] nie mogło zostać przyznane, i mimo, że orzeczono o tym w osobnej decyzji, nie miało to wpływu na wynik sprawy. W tej sytuacji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd orzekł jak w wyroku.