Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 488/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28,  art. 28  ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Dorota Kozłowska, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2020 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi J. K. (dalej: skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: Zakład) z dnia [...] r., nr [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 83 ust 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm., dalej: u.s.u.s.), utrzymująca w mocy decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

2. Dotychczasowy przebieg postępowania.

2.1. Wnioskiem z dnia 27 września 2019 r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek. Oznajmił, że aktualnie nigdzie nie pracuje, nie pobiera żadnych świadczeń i utrzymuje się z oszczędności. Skarżący podniósł, iż otworzył firmę, aby prowadzić działalność na terenie Szwecji. Główny wykonawca miał zarejestrować skarżącego w Urzędzie Skarbowym w Szwecji, czego nie uczynił, o czym skarżący nie wiedział. Skarżący dodał, że przez ostatnie trzy lata był zatrudniony w ramach umowy o pracę, jednak ze względu na stan zdrowia dnia 31 sierpnia 2019 roku rozwiązano z nim stosunek pracy.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], organ I instancji:

1) odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem w łącznej kwocie 83 313,13 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne za okres: grudzień 2006 r., od lutego 2009 r. do sierpnia 2012 r., od maja 2013 r. do września 2013 r., od stycznia 2014 r. do września 2014 r. w łącznej kwocie 54 729,75 zł z tytułu: składek-31119,75 zł, odsetek liczonych na 27 września 2019 r. - 23 610,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres: grudzień 2006 r., od lutego 2009 r. do sierpnia

2012 r., od maja 2013 r. do września 2013 r., od stycznia 2014 r. do września 2014 r.

w łącznej kwocie 24 740,35 zł z tytułu: składek-14 129,35 zł, odsetek liczonych na 27 września 2019 r. - 10 611,00 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: grudzień 2006 r., od lutego 2009 r. do sierpnia 2012 r. w łącznej kwocie 3 843,03 zł z tytułu: składek-2 061,23 zł, odsetek liczonych na 27 września 2019 r. - 1 773,00 zł, kosztów upomnienia - 8,80 zł.

2) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem w łącznej kwocie 83 313,13 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne za okres: grudzień 2006 r., od lutego 2009 r. do sierpnia 2012 r., od maja 2013 r. do września 2013 r., od stycznia 2014 r. do września 2014 r. w łącznej kwocie 54 729,75 zł z tytułu: składek - 31119,75 zł, odsetek liczonych na 27 września 2019 r. - 23 610,00 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres: grudzień 2006 r., od lutego 2009 r. do sierpnia 2012 r., od maja 2013 r. do września 2013 r., od stycznia 2014 r. do września 2014 r. w łącznej kwocie 24 740,35 zł z tytułu: składek-14 129,35 zł, odsetek liczonych na 27 września 2019 r. - 10 611,00 zł, c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: grudzień 2006 r., od lutego 2009r. do sierpnia 2012 r. w łącznej kwocie 3 843,03 zł z tytułu: składek-2 061,23 zł, odsetek liczonych na 27 września 2019 r. - 1 773,00 zł, kosztów upomnienia - 8,80 zł.

2.2. Dnia 5 grudnia 2019 r. do Zakładu wpłynął wniosek skarżącego, w którym zwrócił się ponownie rozpoznanie sprawy i umorzenie zaległych składek wykazanych w ww. decyzji. Skarżący powołał się na treść art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., z którego wynika, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Do przedmiotowego wniosku skarżący załączył postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z.

Zakład w toku postępowania dokonał analizy sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów: oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 27 września 2019 r.; zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2018 (PiT-36); pełnomocnictwa z 27 września 2019 r.; wyroku Sądu Okręgowego w C. z [...] r.; pisma z 17 października 2019 r. z wyjaśnieniami dotyczącymi stanu zdrowia skarżącego; wypowiedzenia stosunku pracy z 28 grudnia 2018 r.; wyników badań z 28 września 2019 r., zaświadczenia lekarskiego z 10 października 2019 r., dokumentacji medycznej z 2 marca 2017 r., 5 marca 2017 r,, 6 kwietnia 2017 r., 27 czerwca 2019 r., 10 października 2019 r.; pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. dotyczącego podlegania do ubezpieczeń z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej; postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z [...] r.

Zakład ustalił, w oparciu o oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym z 27 września 2019 r., że skarżący od dnia 16 października 2015 r. pozostaje rozwiedziony. Nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń, nie korzysta pomocy społeczne oraz nie osiąga dochodów z innych źródeł, ponosi miesięczne opłaty w wysokości 800,00 złotych oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 500,00 złotych, nie posiada żadnych zobowiązań finansowych. Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, innych praw majątkowych ani wierzytelności, nie widzi perspektyw na polepszenie sytuacji materialnej, cierpi na zwyrodnienie stawu nadgarstkowego oraz osłabiony kręgosłup.

Zakład wykorzystał również dane wygenerowane z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów; Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Analizując powyższą dokumentacje, Zakład stwierdził, że skarżący do 18 września 2014 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie robót związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości brutto 915,89 zł, netto 792,46 zł; nie widnieje jako właściciel żadnego pojazdu; nie widnieje jako właściciel żadnej nieruchomości; umową z [...] r. zbył wraz z byłą małżonką nieruchomość na rzecz córki; Dyrektor Oddziału ZUS w B. prowadząc postępowanie egzekucyjne - dokonał zajęcia rachunków bankowych w [...] Bank [...], [...] oraz [...] Bank [...].

Zakład wskazał, iż zgodnie z art. 28 ust 2 u.s.u.s., z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane wyłącznie w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności określa art. 28 ust 3 pkt 1-6 u.s.u.s., zaznaczając, iż spełnienie którejkolwiek z wymienionych przesłanek nie powoduje automatycznie podjęcia decyzji o umorzeniu należności. W/w przepis określa jedynie warunki, w których zaległości mogą zostać umorzone.

Zakład ustalił, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust 3 pkt 1-6 u.s.u.s., wskazując, że:

1) przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

2) przesłanki określone w pkt 2, 4 i 4b nie zachodzą, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: a) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; c) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.

3) przesłanka wymieniona w pkt 3 nie zachodzi, ponieważ skarżący:

- zaprzestał prowadzenia działalności, jednak pobiera świadczenie emerytalne;

- nie posiada żadnych nieruchomości, jednak umową z [...] r. zbył wraz z byłą małżonką (wyżej wymieni posiadali po ½ udziału) nieruchomość na rzecz;

4) przesłanka określona w pkt 4a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) przesłanka wymieniona pkt 5 nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) przesłanka opisana w pkt 6 nie zachodzi, ponieważ Dyrektor Oddziału ZUS w B. prowadzący postępowanie egzekucyjne dokonał zajęcia rachunków bankowych w [...] Bank [...], [...] oraz [...] Bank [...]. W sytuacji kiedy postępowanie egzekucyjne nadal trwa i nie zostało zakończone jako bezskuteczne nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednocześnie Zakład zaznaczył, iż postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. dotyczące umorzenia postępowania ze środków wskazanych przez wierzyciela nie jest jednoznaczne z stwierdzeniem braku majątku. Orzeczenie stanowi, iż egzekucja okazała się bezskuteczna jedynie względem wskazanych środków, a nie względem całości majątku. Wypełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust 3 pkt 5 zachodzi, gdy podjęta przez organ egzekucyjna czynność stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Zakład, dokonując analizy Księgi Wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z., ustalił, iż córka skarżącego – K. P. - jest właścicielką działki położonej w O. o powierzchni 0,0493 ha na podstawie umowy zbycia z [...] r., nr rep. [...] zawartej przed notariuszem A. M. – C. z siedzibą w Z. Zbywcami byli skarżący wraz z byłą małżonką, dysponujący po ½ udziału w przedmiotowej nieruchomości. W momencie dokonania zbycia udziału w w/w nieruchomości na rzecz córki, skarżący był dłużnikiem ZUS, względem zadłużenia powstałego w latach 2006 – 2009.

Zakład, powołał się na treści art. 527 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 2244 ze zm.), wskazując, że gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w większym stopniu.

Mając na względzie powyższe, Zakład uznał, iż umowa zbycia przez skarżącego na rzecz córki udziału w nieruchomości jest bezskuteczna w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Implikuje to możliwość przeprowadzenia egzekucji należności składkowych z przedmiotowej nieruchomości.

Zakład wskazał, iż dopóki istnieją możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy występujący w charakterze wierzyciela nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. wyrok NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Dalej Zakład wskazał, iż zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie) należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład stwierdził, iż podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zakład powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2450/06, w którym wskazano, że "nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy".

Zgromadzone w toku postępowania dowody nie wskazują, by zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. We wniosku o umorzenie skarżący podniósł, że dług powstał w skutek tego, że wykonawca nie zarejestrował jego działalności w szwedzkim Urzędzie Skarbowym. Wskazana okoliczność nie została wskazana w katalogu przesłanek dotyczących umorzenia należności. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Zakład ustalił, iż skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości brutto 915,89 zł (netto 792,46 zł) oraz samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jednocześnie skarżący poinformował, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.300,00 zł (800,00 zł z tytułu miesięcznych opłat oraz 500,00 zł z tytułu kosztów związanych z utrzymaniem). Jednocześnie nie posiada żadnych innych zobowiązań finansowych. Zakład wskazał na rozbieżność pomiędzy uzyskiwanym dochodem, a ponoszonymi miesięcznie wydatkami przez skarżącego. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów - tj. wezwania do zapłaty, upomnienia - uprawdopodabniających, że ma problemy z regulowaniem rachunków. W ocenie zakładu, prowadzi to do wniosku, że skarżący posiada dochody, których nie wykazuje.

Na podstawie informacji zawartych w systemie informatycznym ZUS wskazano, że skarżący wraz z byłą żoną mają tożsamy adres miejsca zamieszkania. Zakład podkreślił, że pomimo podniesienia tej okoliczności przez organ I instancji skarżący nie odniósł się do tej kwestii i nie określił w jaki sposób i czy w ogóle była małżonka partycypuje w wydatkach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Mając na względzie powyższe okoliczności, Zakład przyjął, iż nie ma możliwości rzetelnego przeanalizowania sytuacji finansowej skarżącego oraz wiarygodnego skonfrontowania jej z kwotą minimum socjalnego określonego przez Instytut Prasy i Spraw Socjalnych, na którym w głównej mierze powinien opierać się dokonując oceny sytuacji dłużnika. Jednocześnie Zakład podkreślił, że to na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek ciąży obowiązek udowodnienia jej sytuacji. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 16 listopada 2017 r., III Sa/Po 709/17, ciężar wykazania istotnych okoliczności pozwalających na ocenę zaistnienia którejś z przesłanek z § 3 rozporządzenia spoczywa na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek. Brak pełnej informacji na temat źródeł i wysokości osiąganych dochodów, ponoszonych wydatków na utrzymanie wnioskodawcy uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy i stwierdzenie występowania bądź nie okoliczności określonych w rozporządzeniu. Zakład dysponuje jedynie materiałem, który udostępni zainteresowany - nie ma natomiast realnych środków procesowych do ustalenia sytuacji materialnej płatnika. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (wyrok NSA z 14 listopada 2014r., II GSK 1501/13), a obowiązkiem organu jest dokonanie analizy przedstawionych przez stronę dowodów.

Zakład stwierdził, iż stan zdrowia skarżącego i przedłożona przez niego dokumentacja potwierdzająca problemy zdrowotne nie może stanowić w niniejszej sprawie argumentu stanowiącego podstawę umorzenia należności. Skarżący pobiera świadczenie emerytalne. Nie powołuje się na sprawowanie opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania przesłanka ciężkiej choroby dłużnika lub sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny całkowicie uniemożliwiające uzyskiwanie dochodu. Stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności.

Podstawa umorzenia należności ZUS określona w art. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zachodzi w "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Zakład wskazał, iż w świetle ustalonych okoliczności brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja skarżącego nosi znamiona ubóstwa, a zatem brak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

W niniejszej sprawie Zakład zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 ustawy k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ została podjęta zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 powołanego k.p.a.

Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności Zakład nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.

3.1. Pismem z dnia 18 marca 2020 r. skarżący zaskarżył ww. decyzję Zakładu. Skarżący wskazał, że do dnia 27 września 2019 roku, kiedy to zjawił się osobiście w siedzibie Zakładu, nie został powiadomiony o istnieniu jakiegokolwiek zadłużenie względem ZUS. Nie otrzymywał również żadnych pism z ZUS, które mogłyby wskazywać na powstałe zadłużenie. Skarżący podnosił, że o fakcie prowadzenia działalności gospodarczej na terenie Szwecji poinformował pisemnie ZUS, natomiast na terenie Polski nie prowadził żadnej działalności gospodarczej. Polak, u którego skarżący pracował jako podwykonawca w Szwecji, zapewniał go, że działalność gospodarcza skarżącego została zarejestrowana we właściwych organach podatkowych i ubezpieczeniowych wskazanego państwa. Skarżący nadmienia, że został oszukany przez wyżej wymienioną osobę, będą przekonany, że prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą. Ponadto, pomimo zobowiązania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, skarżący nie miał możliwości przedłożenia dokumentów świadczących o prowadzeniu działalności gospodarczej na terenie Szwecji, gdyż zostały mu skradzione.

Ponadto powstałe wobec ZUS w latach 2006 do 2009 zadłużenie nie pokrywa się z rzeczywistością. Zaprzeczył jakoby w chwili zbycia nieruchomości na rzecz córki był dłużnikiem ZUS oraz mieszkał i prowadził wspólnie z byłą żoną gospodarstwo domowe. Ponadto w momencie składania pisma nie pobierał żadnej emerytury.

3.2. W odpowiedzi na skargę Zakład, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.

3.3. Na rozprawie w dniu 24 września 2020r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i podniósł zarzut przedawnienia zaległości z tytułu składek.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1.Skarga okazała się niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

4.2. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) stwierdzenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia

4.3. Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie dotyczy decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości wobec ZUS.

Decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co nie oznacza, że może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 listopada 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1876/07 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 874/08; wszystkie wskazane w uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Sąd oceniając legalność skarżonego aktu, bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu, a w takim przypadku kontrola sądowo-administracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt II GSK 900/09, CBOSA).

4.4. W pierwszej kolejności rozważyć jednak należy podniesiony przez skarżącego zarzut przedawnienia zaległości objętych zaskarżoną decyzją.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Ww. przepis był nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas – przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 – Lex nr 396253 i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 – Lex nr 396249.

Mocą powołanej ustawy został także zmieniony przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s., do którego dodano ust. 5a-5d. Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego."

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Przedawnienie, jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ przed którym toczy się postępowanie. W toku niniejszego postępowania organ w uzasadnieniu powołał się w odpowiedzi na skargę na przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s., podnosząc zawieszenie biegu terminu przedawnienia w sprawie, lecz nie załączył do akt dokumentacji potwierdzającej tą okoliczność. Wskazane przez organ dokumenty są niewystarczające do dokonania sądowej kontroli zaskarżonej decyzji w tym aspekcie. Wymienione uregulowania organ musi uwzględnić przy ocenie istnienia lub nieistnienia przedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem skarżącego, wskazując dokumenty źródłowe z postępowania egzekucyjnego. Ustalenie czy doszło do przedawnienia składek ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Wskutek upływu terminu przedawnienia zobowiązanie bowiem wygasa i w takim przypadku nie można ani umorzyć ani odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

4.5. W realiach rozpoznawanej sprawy zagadnienie przedawnienia przeanalizował organ I instancji. W oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 u.s.u.s. ustalił on, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Zgodnie z ww. ustawą w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek, w tym odsetek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

Dalej organ ten wskazał, iż w związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z zapisem art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Wobec zaległości za okres od grudnia 2006 r. do września 2014 r. podjęte zostały następujące czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia: 1) 14.11.2016 r. - 17.02.2017 r. - od dnia doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia należności z tytułu składek do uprawomocnienia się decyzji określającej zadłużenie, 2) 25.03.2017 r. do nadal - wystawienie tytułów wykonawczych i skierowanie należności do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej - bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i będzie trwał do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Okresu trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia.

Mając na uwadze powyższe Sąd przyjął, że zaległości objęte zaskarżoną decyzją nie uległy przedawnieniu.

4.6. Odnosząc się w dalszej kolejności do meritum sporu wskazać należy na mające zastosowanie przepisy prawnej.

Art. 28 u.s.u.s. stanowi:

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

4.7. Dalej wskazać przyjdzie, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada, czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy oraz są też zobowiązane, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W niniejszej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. i tym samym nie naruszył słusznego interesu skarżącego. W ocenie Sądu organ orzekający w sprawie prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny, a Zakład nie naruszył prawa odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Ponadto z uwagi na niespełnienie przesłanek z powołanych wyżej przepisów nie doszło do działania Zakładu w ramach uznania administracyjnego. To skarżący, wnosząc o umorzenie zaległości wobec ZUS, powinien wykazać ziszczenie się którejkolwiek z przesłanek wymienionych powyżej, czego nie uczynił. Wskazane w skardze okoliczności (nie zgłoszenie do ZUS faktu prowadzenia działalności gospodarczej) w żaden sposób nie może wskazywać na spełnienie przesłanek koniecznych do rozważania przez Zakład w ramach uznania administracyjnego, umorzenia wnioskowanych zaległości.

Zdaniem Sądu, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania, w sprawie nie zachodziła zasadnicza przesłanka umorzenia, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W tych Zakład ustalił, iż 1) przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; 2) przesłanki określone w pkt 2, 4 i 4b nie zachodzą, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: a) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; c) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 3) przesłanka wymieniona w pkt 3 nie zachodzi, ponieważ skarżący zaprzestał prowadzenia działalności, jednak pobiera świadczenie emerytalne; nie posiada żadnych nieruchomości, jednak umową z [...] r. zbył wraz z byłą małżonką (wyżej wymieni posiadali po ½ udziału) nieruchomość na rzecz córki; 4) przesłanka określona w pkt 4a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) przesłanka wymieniona pkt 5 nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) przesłanka opisana w pkt 6 nie zachodzi, ponieważ Dyrektor Oddziału ZUS w B. prowadzący postępowanie egzekucyjne dokonał zajęcia rachunków bankowych w [...] Bank [...], [...] oraz [...] Bank [...]. Trafnie Zakład w zaskarżonej decyzji stwierdził, iż w sytuacji kiedy postępowanie egzekucyjne nadal trwa i nie zostało zakończone jako bezskuteczne nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić także należy. że postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. dotyczące umorzenia postępowania ze środków wskazanych przez wierzyciela nie jest jednoznaczne z stwierdzeniem braku majątku. Wynika bowiem z niego, że egzekucja okazała się bezskuteczna jedynie względem wskazanych środków, a nie względem całości majątku. Zasadnie zatem Zakład przyjął, że ziszczenie się przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust 3 pkt 5 u.s.u.s. zachodzi, gdy podjęta przez organ egzekucyjna czynność stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Reasumując tę część rozważań uznać należy, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem skarżącego.

4.8. W ocenie Sądu zasadnie również Zakład przyjął, że nie spełniony został również warunek umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, przewidziany w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W tych ramach przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tych ramach wskazać przyjdzie, że skarżący nie wykazał żadnej z ww. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu ZUS, co Zakład w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo uzasadnił, a Sąd nie znalazł podstaw by stanowisko to zakwestionować.

Podkreślić należy, że zaległości objęte zaskarżoną decyzją powstały wskutek niewywiązywania się skarżącego z obowiązków nałożonych przepisami prawa, a nie wskutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych - we wniosku o umorzenie skarżący podniósł, że dług powstał wskutek tego, że wykonawca nie zarejestrował jego działalności w szwedzkim Urzędzie Skarbowym. Oznacza to, że umorzenie tych zaległości niewątpliwie stawiałoby skarżącego w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych podmiotów, a zatem naruszało zasadę równości wobec prawa.

Opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem. Ponadto skarżący ma możliwość spłacania tychże kwot w systemie ratalnym, z czego nie skorzystał.

Zdaniem Sądu z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Fakt zameldowania byłej żony pod tym samym adresem co skarżący, w żaden sposób nie podważa tej tezy i pozostaje bez wpływu na jego sytuację materialną. Tym samym za nieuzasadnione przyjąć należy stanowisko Zakładu, że pomimo podniesienia tej okoliczności przez organ I instancji skarżący nie odniósł się do tej kwestii i nie określił w jaki sposób i czy w ogóle była małżonka partycypuje w wydatkach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Uchybienie to pozostaje bowiem bez wpływu na wynik sprawy. Choć Zakład błędnie przyjął, iż nie ma możliwości rzetelnego przeanalizowania sytuacji finansowej skarżącego oraz wiarygodnego skonfrontowania jej z kwotą minimum socjalnego określonego przez Instytut Prasy i Spraw Socjalnych, na którym w głównej mierze powinien opierać się dokonując oceny sytuacji dłużnika, to jednak zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy pozwala Sądowi na kontrolę legalności zaskarżonej decyzji w aspekcie jego sytuacji materialnej. Ponadto, jak trafnie podkreślił Zakład, że to na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek ciąży obowiązek udowodnienia jej sytuacji.

Sąd podziela także pogląd Zakładu, że skarżący nie wykazał trudności w zakresie pokrywania bieżących opłat. Ponadto nie posiada zadłużenia z innych tytułów. Jakkolwiek jego wydatki przekraczają dochody, to są one pokrywane, jak wynika z oświadczenia skarżącego, z oszczędności uzyskanych ze zbycia córce nieruchomości.

Zdaniem Sądu również przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie została spełniona - powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Podkreślić należy, że zaległości objęte zaskarżoną decyzją powstały w związku z niewywiązywaniem się przez skarżącego z jego obowiązków wobec ZUS. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Skarżący prowadził działalność gospodarczą na własne ryzyko, w związku z czym powinien mieć świadomość konieczności ponoszenia wszelkich kosztów i konsekwencji z tym związanych.

Zasadnie również Zakład wskazał, że w przypadku skarżącego nie ma również zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Stan zdrowia skarżącego i przedłożona przez niego dokumentacja potwierdzająca problemy zdrowotne nie może stanowić w niniejszej sprawie argumentu stanowiącego podstawę umorzenia należności. Skarżący pobiera świadczenie emerytalne. Nie powołuje się na sprawowanie opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny. Przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie. Trafnie zatem Zakład wyjaśnił, iż stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności.

Zgodzić się także należy z Zakładem, że podstawa umorzenia należności ZUS określona w art. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zachodzi w "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Natomiast w świetle ustalonych okoliczności brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja skarżącego nosi znamiona ubóstwa. Tym samym zasadnie Zakład stwierdził brak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Podkreślić należy, że Zakład, rozpoznając niniejszą sprawę, dysponował jedynie tym materiałem, który udostępni zainteresowany - nie ma natomiast realnych środków procesowych do ustalenia sytuacji materialnej płatnika.

4.9. Reasumując w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia w sposób wskazany w skardze art. 7 i art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla skarżącego, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Zakład gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

Na marginesie wskazać należy, że z akt sprawy nie wynika, aby zbycie przez skarżącego i jego byłą małżonkę na rzecz córki nieruchomości uznane zostało za bezskuteczne w stosunku do ZUS prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego jako dokonane z pokrzywdzeniem wierzyciela na podstawie skargi pauliańskiej – art. 527 kc, a zatem te rozważania Zakładu uznać należy za bezzasadne.

Wyjaśnić także należy, że pogorszenie sytuacji finansowej skarżącego może być podstawą do złożenia nowego wniosku o udzielenie ulgi.

4.10. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.