Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 295/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2, art. 23a ust. 6, art. 31 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 249
journal: Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
law: Traktat Ustanawiający Wspólnotę Europejską
journal: Dz.U.UE.L 1972 nr 74 poz 1 art. 10
law: Rozporządzenie Rady EWG Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie  stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do  członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie
journal: Dz.U.UE.L 1971 nr 149 poz 2 art. 12
law: Rozporządzenie Rady nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie: sędzia NSA Anna Lech (spr.) sędzia NSA del. Leszek Kiermaszek Protokolant st. inspektor sądowy Barbara Dąbrowska-Skóra po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 974/10 w sprawie ze skargi B. H. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, 2. odstępuje od zasądzenia od B. H. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 974/10 1429/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr A; B; C; D; E oraz poprzedzające je decyzje Marszałka Województwa Ł. z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczeń rodzinnych.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy: Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w dniu [...] czerwca 2010 r. wydało następujące decyzje:

1) nr A., którą utrzymano w mocy decyzję Marszałka Województwa Ł. z dnia [...] lutego 2010 r., Nr A1, orzekającą o braku uprawnienia w okresie od 1 listopada 2009 r. do zasiłku rodzinnego na dzieci: K. H.i M. H., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci: K. H. i M. H. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko K. H.;

2) nr B., którą utrzymano w mocy decyzję Marszałka Województwa Ł. z dnia [...] lutego 2010 r., Nr B1, orzekającą o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko K. H. w kwocie 420 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 r. do 31 października 2009 r. oraz o uznaniu w/w świadczenia za okres od 1 września 2008 r. do 30 września 2009 r. za nienależnie pobrane;

3) nr C, którą utrzymano w mocy decyzję Marszałka Województwa Ł. z dnia [...] lutego 2010 r., Nr C1, orzekającą o braku uprawnienia do: zasiłku rodzinnego na dziecko S. H. w kwocie 68 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 r. do 28 lutego 2009 r., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko S. H. w wysokości 150 zł jednorazowo, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko K. H. w kwocie 160 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 roku do 28 lutego 2009 roku oraz o uznaniu w/w świadczenia za nienależnie pobrane;

4) nr D, którą utrzymano w mocy decyzję Marszałka Województwa Ł. z dnia [...] lutego 2010 r., Nr D1, orzekającą o braku uprawnienia do: zasiłku rodzinnego na dzieci: K. H. i M. H. w kwocie 64 zł miesięcznie za okres od 1 września 2008 r. do 31 października 2009 r.; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko K. H. w wysokości 80 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 r. do 31 października 2009 r.; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na każde z dzieci: K. H. i M. H. jednorazowo 150 zł we wrześniu 2008 r. i we wrześniu 2009 r. oraz o uznaniu w/w świadczenia za okres od 1 września 2008 r. do 30 września 2009 r. za nienależnie pobrane;

5) nr E, którą utrzymano w mocy decyzję Marszałka Województwa Ł. z dnia [...] lutego 2010 r., Nr E1, orzekającą o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko K. H. w kwocie 420 zł miesięcznie na okres od 1 października 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. oraz o uznaniu tegoż świadczenia za nienależnie pobrane.

Jako podstawę prawną powyższych rozstrzygnięć wskazano przepisy art. 1, art. 2, art. 5 ust. 2, art. 16, art. 21, art. 23a, art. 24, art. 25, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 roku, Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 12(9) (11) ust. 1 i 2, art. 73 (8), art. 76 (8) rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. WE z dnia 5 lipca 1971 r., Nr L 149, str. 2), oraz art. 10 (12) (13) rozporządzenia Rady (EWG) Nr 574/72, z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) Nr 1408/71, w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. WE z dnia 27 marca 1972 r., Nr L 74, str. 1).

W uzasadnieniu wskazanych wyżej decyzji organ pierwszej instancji podał, że w dniu 31 sierpnia 2009 r. do Regionalnego Centrum Polityki Społecznej w Ł. wpłynął unijny formularz "UK-PL E Form" wystawiony w dniu 26 sierpnia 2009 roku przez brytyjską instytucję do spraw świadczeń rodzinnych [...], na podstawie którego ustalono, że A. H. – mąż skarżącej – podjął zatrudnienie na terenie Wielkiej Brytanii od dnia 8 marca 2007 r. i nabył prawo do ubiegania się o przyznanie świadczeń rodzinnych na dzieci. W związku powyższym organy ustaliły, iż od dnia 8 marca 2007 r. zaistniała potrzeba koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ stwierdził ponadto, ze należy orzec o wnioskowanych przez skarżącą świadczeniach z uwzględnieniem dochodu uzyskiwanego przez jej męża na terenie Wielkiej Brytanii. Wskazano, że w odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dochodów męża skarżąca wyjaśniła, iż od 10 lat nie utrzymuje z nim kontaktów oraz złożyła oświadczenie, że jej mąż nigdzie nie pracuje i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. W rezultacie organ stwierdził, że z uwagi na brak możliwości ustalenia faktycznej wysokości dochodów osiąganych przez rodzinę H. należy odmówić przyznania świadczeń.

B. H. złożyła odwołanie od wskazanych wyżej decyzji organu pierwszej instancji, wskazując, że jej kontakt z mężem ogranicza się do przesyłania co roku zawiadomień, że nie ma żadnych dochodów. Nadto wskazała, że z dokumentów brytyjskiej instytucji wynika jedynie, iż jej mąż nabył uprawnienia do ubiegania się o świadczenia rodzinne, lecz nie wynika, aby takie świadczenia uzyskał. Skarżąca podniosła też, że zasiłek pielęgnacyjny nie jest zależny od wysokości dochodów rodziny, lecz tylko od stanu bądź stopnia niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wskazanymi na wstępie decyzjami utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji uznając, że w sprawie może zachodzić zbieg uprawnień do świadczeń przysługujących na podstawie art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71 (z uwagi na podjęcie pracy na terenie Wielkiej Brytanii przez męża skarżącej) z uprawnieniami przysługującymi na podstawie polskiej ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ odwoławczy uznał, że objęte wnioskiem skarżącej świadczenia rodzinne i pielęgnacyjne uzależnione są od wysokości dochodu rodziny, zaś ojciec dziecka, niezależnie od faktu utrzymywania z dzieckiem kontaktów i przyczynia się do jego utrzymania, uznawany jest za członka rodziny, a skoro tak, to również uzyskiwane przez niego dochody powinny być elementem wpływającym na wysokość dochodów uzyskiwanych przez całą rodzinę. Natomiast brak kompletu dokumentów, które winny być załączone do wniosku, a nie zostały załączone mimo wezwania do usunięcia braków wniosku, uniemożliwił – w ocenie organu – ustalenie dochodu, które to dane stanowią ustawowy wymóg rozpoznania sprawy i ewentualnego przyznania żądanych świadczeń.

Na wskazane wyżej decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2010 r. B. H. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi podnosząc, że naruszone zostały art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 107 k.p.a. oraz art. 73 rozporządzenia Rady Nr 1408/71. Zdaniem skarżącej organy nie zbadały, jakie świadczenia przysługują rodzinie skarżącej w Wielkiej Brytanii i nie sprawdziły, czy pokrywają się one z przysługującymi na podstawie polskiej ustawy. Podkreśliła, iż jej mąż nabył w Wielkiej Brytanii uprawnienie do świadczeń, lecz nigdy takowych świadczeń nie uzyskał.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 19 października 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowił połączyć sprawy o sygnaturach: II SA/Łd 975/10, II SA/Łd 976/10, II SA/Łd 977/10, II SA/Łd 978/10 ze sprawą o sygnaturze II SA/Łd 974/10 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wyrokiem z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 974/10 1429/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr A; B; C; D; E oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji wskazując, że począwszy od dnia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, organy administracji publicznej obowiązane są przestrzegać nie tylko przepisów prawa krajowego, ale i prawa wspólnotowego. W konsekwencji – dokonywana przez sądy administracyjne – kontrola działalności administracji publicznej sprawowana pod względem zgodności z prawem obejmuje również kontrolę pod względem zgodności z prawem wspólnotowym, które od dnia 1 maja 2004 roku stało się częścią obowiązującego w Polsce porządku prawnego.

Sąd wskazał, że przepis art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 tworzy, na korzyść pracownika podlegającego ustawodawstwu państwa członkowskiego innego niż to, na którego terytorium zamieszkują członkowie jego rodziny, uprawnienie do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo państwa zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek. Tak więc w razie spełniania przesłanek umożliwiających nabycie uprawnień do świadczeń rodzinnych, członek rodziny pracownika ubiegając się o przyznanie świadczeń rodzinnych może powoływać się bezpośrednio na przepis art. 73 omawianego rozporządzenia Rady (EWG), co potwierdził także Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 16 lipca 1992 roku w sprawie o sygn. C-78/91, ECR 1992/7/1-04839 (sprawa H.).

Sąd podkreślił, że przyznanie powyższego uprawnienia osobom zamieszkującym terytorium państw członkowskich powoduje brak możliwości jego ograniczenia bądź zniesienia przez regulacje ustawodawstw krajowych. Dalszą zaś konsekwencją płynącą z przepisu art. 73 omawianego rozporządzenia jest to, że nie pozbawia on członków rodziny pracownika uprawnień przysługujących im w państwie miejsca zamieszkania. W ocenie Sądu oznacza to, że z uwagi na treść art. 73 powołanego rozporządzenia organy państwa członkowskiego nie mogą odmówić członkowi rodziny pracownika przyznania uprawnień przysługujących mu zgodnie z ustawodawstwem państwa miejsca jego zamieszkania.

Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie organy ustaliły jedynie, iż mąż skarżącej od dnia 8 marca 2007 r. podjął zatrudnienie na terenie Zjednoczonego Królestwa, co wynika wprost z formularza [...] sporządzonego w dniu 26 sierpnia 2009 r. przez brytyjską instytucję. Ustalenie to jest jednak – w ocenie Sądu – niewystarczające do tego aby – w sferze faktycznej – uzasadnić legalność zaskarżonych decyzji.

Sąd zwrócił uwagę, że w motywach kwestionowanych decyzji organy obu instancji jako podstawę prawną wskazały zarówno przepis art. 76 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71, jak i art. 10 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 574/72, które to podstawy –w ocenie Sadu pierwszej instancji są rozłączne, bowiem ustanawiają normy kolizyjne zależnie od tego jakie okoliczności stanowią podstawę przyznania świadczeń w ramach systemu zabezpieczenia społecznego poszczególnych państw członkowskich.

W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że pytaniem, na które organ administracji winien udzielić jednoznacznej odpowiedzi w takiej sprawie jak niniejsza, jest pytanie o to, czy w razie zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych na podstawie ustawodawstw dwóch państw członkowskich, w którymkolwiek z tych państw nabycie prawa do owych świadczeń jest uzależnione od warunku ubezpieczenia, zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek. W ocenie Sądu odpowiedź na to pytanie determinuje podstawę prawną określającą regułę koordynacji i tym samym wskazuje w jakim kierunku powinny pójść dalsze ustalenia organów aby uniemożliwić otrzymanie świadczeń tego samego rodzaju, na tą samą osobę i za ten sam okres w oparciu o ustawodawstwa dwóch państw członkowskich. Sąd podkreślił przy tym, że przepis art. 75 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 (wskazując instytucję właściwą do wypłaty świadczenia rodzinnego w razie zbiegu uprawnień na podstawie przepisu art. 73 tegoż rozporządzenia) kieruje się zupełnie innymi przesłankami niż przepis art. 10 ust. 3 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 574/72. Te okoliczności – zdaniem Sądu –zupełnie umknęły organom przy wydawaniu zaskarżonych decyzji.

Wobec tego Sąd uznał, że organy uchybiły regułom rządzącym zbieraniem i oceną materiału dowodowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd wskazał ponadto, iż konsekwencją – przewidzianą w przepisie art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych – niezłożenia w terminie żądanego dokumentu jest pozostawienie wniosku bez rozpoznania, a więc formalne rozstrzygnięcie sprawy. Organ pierwszej instancji zaś wbrew brzmieniu powyższego przepisu wydał rozstrzygnięcia o braku uprawnienia, a więc o materialnoprawnym charakterze.

Sąd pierwszej instancji zwrócił nadto uwagę, że z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania wynika, iż skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych, złożyła także w dniu 12 września 2008 r. oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, iż jej mąż nigdzie nie pracuje i nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, a nadto przedłożyła zaświadczenie organu podatkowego o wysokości dochodów jej męża jako podatnika w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. Ponadto ubiegając się o świadczenia rodzinne na dalszy okres złożyła takież zaświadczenia organu podatkowego dotyczące wysokości dochodów jej samej, jej męża i syna jako podatników w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r.

Wobec tego Sąd powziął wątpliwość jakich jeszcze dokumentów może brakować organowi, skoro wszedł w posiadaniu wskazanych wyżej dokumentów. Sąd zaznaczył przy tym, że organ nie określił, jakich konkretnie "wymaganych dokumentów" brakuje wśród załączników wniosku o przyznanie poszczególnych świadczeń rodzinnych.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest:

a) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 1 53, poz. 1269 z późn. zm.), przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem sąd administracyjny błędnie uchylił decyzje zgodne z prawem i dokonał oceny zaskarżonych decyzji w sposób wadliwy pomijając występowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznych,

b) art. 1 lit. f rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych i ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. Wspólnot Europejskich Nr L 149/2 z późniejszymi zmianami) w związku z załącznikiem Nr I przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem załącznik Nr I nie odnosi się do świadczeń rodzinnych,

c) art. 10 ust. 3 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) Nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. Wspólnot Europejskich Nr L 74 z późn. zm.), przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem norma ta w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy nie ma zastosowania,

d) art. 12 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów społecznego do pracowników najemnych i ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. Wspólnot Europejskich Nr L 149/2 z późn. zm.), przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem norma ta w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy nie ma zastosowania, gdyż nie ma miejsca w tym przypadku okres ubezpieczenia obowiązkowego i nie odnosi się on do świadczeń rodzinnych,

e) art. 23a ust. 1 w związku z ust. 4, ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 1 39, poz. 992 z późn. zm.), przez rażąco błędną wykładnię, polegającą na nieodróżnieniu pojęcia "podlega ustawodawstwu państwa" od pojęcia "przepisy związane z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego", w sytuacji, gdy informacja o podleganiu ustawodawstawu danego państwa daje podstawę do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczeń od momentu podlegania ustawodawstwu innego państwa w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i wydania decyzji przez marszałka województwa w zakresie świadczeń rodzinnych w oparciu o normy zawarte w tej ustawie.

2) naruszenie przepisów postępowania, to jest:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w związku z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone, bowiem prawidłowo i wyczerpująco zebrano materiał dowodowy, dokonano prawidłowej jego oceny, nie wykazano, że uchybienia miały wpływ na wynik postępowania,

b) art. 141 § 4 w związku z art. 153 powołanej wyżej ustawy, przez przedstawienie oceny prawnej, która to jest niepełna i wewnętrznie sprzeczna, brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd pierwszej instancji dokonując obszernych wywodów w zakresie stosowania norm zawartych w rozporządzeniu Nr 1408/71, jak i rozporządzeniu Nr 574/72, niewłaściwie zastosował normy zawarte w tych rozporządzeniach, gdyż nie przystają one do stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu norma zawarta w art. 12 ust. 1 oraz w art. 10 ust. 3 rozporządzenia Nr 1408/71 nie ma zastosowania w odniesieniu do świadczeń rodzinnych, winien zaś mieć zastosowanie art. 10 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Nr 574/72.

Wskazano, że konsekwencją zastosowania art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest wydanie decyzji przez marszałka województwa w oparciu o normę zawartą w ust. 6 tego artykułu, którą to marszałek województwa rozstrzyga o świadczeniach rodzinnych od dnia, w którym osoba podlegała ustawodawstwu państwa w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Podniesiono, że Sąd pierwszej instancji skupił swe rozważania, poza powołaniem norm zawartych w rozporządzeniu Nr 1408/71 i rozporządzeniu Nr 5T4/T2, na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dawniej Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości – ETS ), które to w tym konkretnym przypadku nie mają zastosowania, gdyż odnoszą się do reguł ogólnych, co szczególnie dotyczy wyroku z dnia 12 lipca 1979 r., sygn. 266/78, orzeczenie w sprawie B. B. przeciwko [...], a nie do świadczeń rodzinnych.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie w niniejszej sprawie nie ma podstaw do wywodzenia o naruszeniu art. 7 i art. 77 k.p.a., gdyż nie zachodzi konieczność dokonywania ustaleń w żądanym przez Sąd pierwszej instancji zakresie, bowiem nie ma normy prawa materialnego, która to dawałaby podstawę marszałkowi województwa do prowadzenia postępowania zmierzającego chociażby do ustalenia, czy mężowi strony skarżącej przyznano świadczenie czy też nie.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest nader rozbudowane, aczkolwiek rozważania nie odnoszą się ani to stanu faktycznego, ani prawnego sprawy, a sprowadzają się z jednej strony do bezkrytycznego powielenia poglądów wyrażonych już w orzecznictwie sądów administracyjnych, a z drugiej do zastosowania norm, które to nie mają w tym przypadku zastosowania, przy jednoczesnym braku wykazania wadliwości wszystkich wydanych rozstrzygnięć przez organy administracji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną B. H., podzielając argumentację Sądu pierwszej instancji, wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Wskazać należy, że art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego.

W dniu 16 kwietnia 2003 r. podpisany został w Atenach traktat dotyczący przystąpienia tzw. nowych państw, m.in. Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 roku, Nr 90, póz. 864 ze zm.). Na mocy postanowień tegoż Traktatu Rzeczpospolita Polska stała się z dniem 1 maja 2004 roku członkiem Unii Europejskiej i stroną Traktatów stanowiących podstawę działania Unii, zmienionych i uzupełnionych (art. 1 i art. 2 ust. 2 Traktatu). Co za tym idzie, od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej Polska jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich oraz aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny przed dniem przystąpienia (art. 2 w zw. z art. 1 pkt a i b Aktu dotyczącego warunków przystąpienia - stanowiącego część powołanego Traktatu).

Zgodnie z art. 249 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz.U. z 2004 roku, nr 90, poz.864/2 ze zm.) w celu wykonania swych zadań oraz na warunkach przewidzianych w tym Traktacie, Parlament Europejski wspólnie z Radą, Rada i Komisja uchwalają rozporządzenia i dyrektywy, podejmują decyzje, wydają zalecenia i opinie. Rozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich. Natomiast decyzja wiąże w całości adresatów, do których jest kierowana.

Jak z powyższego wynika – w związku z członkostwem Polski w Unii Europejskiej – dokonywana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej sprawowana pod względem zgodności z prawem obejmuje również kontrolę pod względem zgodności z prawem wspólnotowym, które od dnia 1 maja 2004 roku stało się częścią obowiązującego w Polsce porządku prawnego, w tym także z aktami normatywnymi wydawanymi przez organy Unii Europejskiej w randze rozporządzeń. Wyrażona w art. 6 k.p.a. zasada praworządności (zasada legalności), zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, oznacza bowiem, iż począwszy od dnia przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, organy administracji publicznej obowiązane są przestrzegać nie tylko przepisów prawa krajowego, ale i prawa wspólnotowego.

W niniejszej sprawie B. H. wystąpiła do Marszałka Województwa Ł. z wnioskami o przyznanie świadczeń rodzinnych na dzieci, a organ decyzjami z dnia [...] lutego 2010 r. orzekł o braku uprawnień do takich świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzjami z dnia [...] czerwca 2010 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Sąd pierwszej instancji uchylił decyzje organów administracyjnych uznając, że organy uchybiły regułom rządzącym zbieraniem i oceną materiału dowodowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Od tego wyroku skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podnosząc, że w sprawie zastosowano niewłaściwe przepisy rozporządzeń.

W niniejszej sprawie w pierwszej kolejności ustalić zatem należy, czy została spełniona jedna z przesłanek wymienionych w art. 23a ust. 5 lub art. 31 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a co za tym idzie ustalić także, iż do danego świadczenia mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenia rodzinne przysługują:

1) obywatelom polskim,

2) cudzoziemcom:

a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,

b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym,

c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 53 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2006 r. Nr 234, póz. 1694), zgody na pobyt tolerowany lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Świadczenia rodzinne przysługują ww. osobom, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przy czym, zgodnie z definicją zawartą w przepisie art. 3 pkt 15a tejże ustawy, ilekroć jest w niej mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, oznacza to rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie oraz rozporządzenie Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie.

Tak więc koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego została uregulowana przepisami rozporządzenia Rady EWG nr 1408/71 oraz rozporządzenia nr 574/72. Zawarte w tych aktach prawnych przepisy pozwalają na wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, przede wszystkim w związku ze zmianami miejsca pobytu lub zamieszkania. Przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego muszą zatem gwarantować pracownikom przemieszczającym się we Wspólnocie, osobom pozostającym na ich utrzymaniu oraz osobom pozostałym przy życiu po ich śmierci utrzymanie nabytych lub będących w trakcie nabywania praw i korzyści. Najważniejsze jednak jest to, aby w celu uniknięcia nieuzasadnionego łączenia świadczeń przewidzieć zasady pierwszeństwa w przypadku zbiegu prawa do zasiłków rodzinnych w myśl ustawodawstwa właściwego państwa i w myśl ustawodawstwa państwa miejsca zamieszkania członków rodziny. Rozporządzenia nr 1408/71 i nr 574/72 zawierają normy kolizyjne stosowane w przypadku konfliktów narodowych systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy w nich zawarte mają na celu wyłącznie zapewnienie koordynacji między krajowymi ustawodawstwami zabezpieczenia społecznego, z których każde określa warunki objęcia ochroną i przystąpienia do określonego systemu zabezpieczenia społecznego włącznie z warunkami, w których obowiązek ochrony lub pozostawania w systemie ustaje. Stąd rozporządzenia te nie mogą być interpretowane jako akty normujące warunki, w których obowiązek ubezpieczenia powstaje lub ustaje (por. wyrok ETS z dnia 12 lipca 1979 r. wydanym w sprawie 266/78 B. B. v. [...] Orz. [1979] s. 2705, oraz wyrok z dnia 28 lutego 1989 r. w sprawie 29/88 W. S. v. [...], Zb, Orz.[1989] s. 581).

Zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, rozporządzenie stosuje się do pracowników najemnych lub do osób prowadzących działalność na własny rachunek, lub do studentów, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku państw członkowskich i są obywatelami jednego z państw członkowskich lub są bezpaństwowcami lub uchodźcami, zamieszkałymi na terytorium jednego z państw członkowskich, jak i do członków ich rodzin i do osób pozostałych przy życiu.

Rozporządzenie stosuje się do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą świadczeń w razie choroby i macierzyństwa, świadczeń z tytułu inwalidztwa, łącznie ze świadczeniami służącymi zachowaniu albo zwiększeniu zdolności do zarobkowania, emerytur, świadczeń dla osób pozostałych przy życiu, świadczeń z tytułu wypadku przy pracy i choroby zawodowej, świadczeń z tytułu śmierci, zasiłków dla bezrobotnych, świadczeń rodzinnych.

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że koordynacja krajowych systemów zabezpieczenia społecznego opiera się na czterech podstawowych zasadach, którymi są:

1) zakaz dyskryminacji ze względu na przynależność państwową,

2) zachowanie praw nabytych,

3) kumulacja wszystkich okresów ubezpieczenia,

4) zapobieganie kumulowaniu świadczeń.

Przepisy dotyczące świadczeń rodzinnych zawiera Tytuł III, Rozdział 7 rozporządzenia 1408/71. Zgodnie z art. 73 tego rozporządzenia pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek, podlegający ustawodawstwu państwa członkowskiego są uprawnieni, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują terytorium innego państwa członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni terytorium tego państwa (z zastrzeżeniem przepisów załącznika VI). Przepis ten tworzy, na korzyść pracownika podlegającego ustawodawstwu państwa członkowskiego innego niż to, na którego terytorium zamieszkują członkowie jego rodziny, uprawnienie do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo państwa zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek. Oznacza to, że na podstawie art. 73 na państwie zatrudnienia spoczywa obowiązek wypłaty świadczeń rodzinnych. W razie spełniania wszystkich warunków formalnych umożliwiających nabycie uprawnień do świadczeń rodzinnych, członek rodziny pracownika, w tym współmałżonek oraz małoletnie dziecko, ubiegając się o przyznanie świadczeń rodzinnych, mogą powoływać się bezpośrednio na przepis art. 73 powołanego rozporządzenia nr 1408/71, pod warunkiem jednakże, iż przedmiotowe świadczenia traktowane są jako świadczenia dla członków rodziny zgodnie z ustawodawstwem krajowym (por. por. wyrok ETS z dnia 16 lipca 1992 r. w sprawie H., C-78/91, Zb. Orz. [1992] s. I-4839 oraz wyrok z dnia 10 października 1996 r. w sprawie H., .Z., C-245/94, Zb. Orz. [1996] s, I-4895).

Zatem uprawnienie z art. 73 rozporządzenia nr 1408/71, w przypadku gdy zachodzi ryzyko wystąpienia zbiegu uprawnień przewidzianych przez ustawodawstwo państwa miejsca zamieszkania z uprawnieniami przewidzianymi przez ustawodawstwo państwa zatrudnienia, musi zostać zestawione z regułami antykumulacyjnymi rozporządzeń nr 1408/71 i nr 574/72.

W celu określenia państwa właściwego w przypadku zbiegających się ustawodawstw należy zastosować art. 76 rozporządzenia nr 1408/71 oraz art. 10 rozporządzenia nr 574/72. Zgodnie z treścią art. 76, w przypadku, kiedy w tym samym okresie na tego samego członka rodziny i z tytułu wykonywania działalności zawodowej, świadczenia rodzinne przewidziane są przez ustawodawstwo państwa członkowskiego miejsca zamieszkania członków rodziny, prawa do świadczeń rodzinnych należnych zgodnie z ustawodawstwem innego państwa członkowskiego, w szczególności na podstawie art. 73 lub art. 74 rozporządzenia 1408/71 zostaje zawieszone do wysokości świadczeń przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa członkowskiego. Tym samym reguła antykumulacyjna wyrażona w art. 76 rozporządzenia 1408/71 ma zastosowanie jedynie w przypadkach, kiedy świadczenia należne są w tym samym okresie i dla tego samego członka rodziny, i z tytułu wykonywania działalności lub z tytułu ubezpieczenia społecznego.

Wskazać w tym miejscu należy, że system polskich świadczeń rodzinnych jest systemem powszechnym, finansowanym z budżetu państwa i nie uzależnia prawa do świadczeń od wcześniejszego ubezpieczenia lub zatrudnienia. W związku z powyższym normą kolizyjną, która znajduje w takich sprawach zastosowanie, jest norma zawarta w art. 10 rozporządzenia nr 574/72. Zgodnie z tym przepisem w przypadku kumulacji prawa do świadczeń lub zasiłków rodzinnych, należnych z tytułu art. 73, 74, 77 lub 78 rozporządzenia nr 1408/71, ze świadczeniami lub zasiłkami rodzinnymi należnymi zgodnie z ustawodawstwem państwa zamieszkania członków rodziny, w którym nabycie prawa do tych świadczeń nie jest uzależnione od warunku ubezpieczenia, zatrudnienia lub prowadzenia działalności na własny rachunek, prawo do zasiłków lub świadczeń rodzinnych należnych w tym ostatnim państwie jest zawieszane do wysokości kwoty świadczeń przewidzianych w pierwszym państwie członkowskim (państwie wykonywania pracy). Zgodnie z lit. b, w przypadku kiedy działalność zawodowa wykonywana jest w państwie zamieszkania członków rodzinny, świadczenia rodzinne należne zgodnie art. 73, 74, 77 lub 78 rozporządzenia jest zawieszone do wysokości świadczeń przewidzianych przez ustawodawstwo miejsca zamieszkania rodziny. Jednocześnie norma zawarta w przepisie artykułu 10 nie przewiduje porównywania rodzajów zawieszanych świadczeń lub zasiłków. Zawieszeniu w takim przypadku podlegają zasiłki lub świadczenia rodzinne do wysokości kwoty świadczeń rodzinnych należnych w zastosowaniu wskazanych wyżej artykułów z państwa zatrudnienia. Ustawodawca wspólnotowy nie przewidział możliwości porównywania rodzajów świadczeń w przypadku zastosowania art. 10 rozporządzenia 574/72.

Należy zwrócić uwagę, że w preambule do rozporządzenia nr 1408/71 zamieszczono zapis: "w celu uniknięcia nieuzasadnionego łączenia świadczeń należy przewidzieć zasady pierwszeństwa w przypadku zbiegu prawa do zasiłków rodzinnych w myśl ustawodawstwa właściwego państwa i w myśl ustawodawstwa państwa miejsca zamieszkania członków rodziny; ze względu na specyficzny charakter i zróżnicowanie ustawodawstw państw członkowskich uznaje się za niezbędne określenie szczególnych zasad koordynacji systemów krajowych zapewniających świadczenia dla dzieci pozostających na utrzymaniu emerytów lub rencistów oraz dla sierot." Zasady te zostały zawarte w art. 76 rozporządzenia Rady nr 1408/71 oraz art. 10 rozporządzenia Rady nr 574/72 i nie odnoszą się one do norm zawartych w art. 12 rozporządzenia Rady nr 1408/71. Przepisy te zawierają normy szczególne stosowane w celu określenia ustawodawstwa właściwego wyłącznie w przypadku kumulacji praw do świadczeń rodzinnych. Tym samym uznać należy, że art. 12 znajduje zastosowanie w znaczeniu ogólnym, w jakim przewiduje on zakaz kumulacji świadczeń rodzinnych w tym samym czasie i na tego samego członka rodziny, niezależnie od tego kto jest bezpośrednim beneficjantem tego świadczenia (ojciec na dziecko, matka na dziecko, czy dziecko samo na siebie). Natomiast art. 10 rozporządzenia nr 574/72, w związku z art. 73 rozporządzenia nr 1408/71, stanowi normę szczególną, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń lub zasiłków rodzinnych z dwóch państw członkowskich, w przypadku wykonywania działalności zawodowej w jednym z nich.

Wobec powyższego uznać należy, że przepisem, który znajduje zastosowanie jest art. 10 rozporządzenia nr 574/72. Przewiduje on zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych w Polsce do wysokości kwoty świadczeń przysługujących w innym państwie, to jest państwie zatrudnienia – w niniejszej sprawie Wielkiej Brytanii. Natomiast, w przypadku kiedy kwota świadczeń należnych w państwie zamieszkania jest wyższa, od kwoty należnej w państwie zatrudnienia, osoba jest uprawniona do otrzymania nadwyżki, a więc różnicy pomiędzy kwotami tych świadczeń.

Stwierdzić zatem należy, że zarówno współmałżonek, jak również jego małoletnie dziecko – mogą powołując się bezpośrednio na art. 73 rozporządzenia nr 1408/71 – wystąpić o świadczenia rodzinne do instytucji państwa zatrudnienia. Tak więc po stronie matki również występuje uprawnienie wynikające pośrednio z art. 73. Oznacza to, że wskazanie tego przepisu w kontekście odmowy prawa do świadczeń jest niezbędne.

W związku z poczynionymi powyżej rozważaniami należy raz jeszcze podkreślić, że przepisy rozporządzeń 1408/71 oraz nr 574/72 nie przewidują porównania rodzajów świadczeń rodzinnych (poza określonymi wyjątkami), zatem nie można interpretować art. 10 rozporządzenia nr 574/72 w związku z art. 73 oraz art. 12 rozporządzenia nr 1408/71 w ten sposób, że nie ma obowiązku zawieszenia prawa do świadczeń w państwie zamieszkania w przypadku braku dokładnego rodzaju świadczenia w państwie zatrudnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że od 1 maja 2010 r. obowiązuje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE L z dnia 30 października 2009 r.). Zgodnie art. 90 rozporządzenia 883/2004 oraz art. 96 rozporządzenia 987/2009 z dniem 1 maja 2010 roku straciły moc rozporządzenia 1408/71 oraz 574/72.

Przepisy przejściowe zostały zawarte w art. 87 ust. 1 rozporządzenia 883/2004. W myśl tego przepisu rozporządzenie 883/2004 nie daje podstawy do nabycia żadnych praw za okres poprzedzający datę jego wejścia w życie. W punkcie 2 preambuły do decyzji Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Nr H1 z dnia 12 czerwca 2009 roku dotyczącej zasad przechodzenia od rozporządzeń Rady (EWG) Nr 1408/71 i (EWG) Nr 574/72 do rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 i (WE) Nr 987/2009 oraz stosowania decyzji i zaleceń Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego (Dz. Urz. UE C 106 z dnia 24 kwietnia 2010 roku) wskazano, że dopiero wnioski złożone po dniu wejścia w życie przepisów rozporządzeń 883/2004 i 987/2009 podlegają rozpatrzeniu zgodnie z przepisami tych rozporządzeń.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy dojść do wniosku, że mają w niej zastosowanie przede wszystkim przepisy art. 10 ust. 1 rozporządzenia 574/72 oraz art. 73 i 75 rozporządzenia 1408/71.

Należy zatem przyznać rację skardze kasacyjnej, że art. 10 ust. 3 rozporządzenia nr 574/72 nie ma zastosowania. Dotyczy on bowiem sytuacji, gdy uprawnienie do świadczeń rodzinnych należne jest w dwóch państwach z racji wykonywania pracy najemnej lub prowadzenia pracy na własny rachunek lub bezrobocia, a dziecko mieszka w trzecim państwie. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, dlatego też powinien znaleźć zastosowanie przepis art. 10 ust. 1 lit a tegoż rozporządzenia. Przy czym pojęcie "członka rodziny" należy rozumieć według słowniczka zamieszczonego w art. 1 rozporządzenia 1408/71.

Skarżący kasacyjnie organ ma również rację, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71, gdyż nie odnosi się do świadczeń rodzinnych oraz nie występuje tu "okres ubezpieczenia obowiązkowego". Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie wyłącznie do świadczeń tego samego rodzaju z tego samego okresu ubezpieczenia. W niniejszej sprawie nie może zatem mieć zastosowania, bowiem świadczenia rodzinne nie są uzależnione od warunku ubezpieczenia. Wobec tego zastosowanie powinien mieć przepis art. 10 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia 574/72.

Z powyższego wynika zatem, że uprawnienie pochodne powstaje także po stronie współmałżonka osoby uprawnionej, a ten fakt nie do końca został wzięty pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji. Zatem takiego świadczenia nie można odmówić współmałżonkowi współpracownika powołując się na rozróżnienie pomiędzy prawami własnymi pracownika a prawami pochodnymi członków jego rodziny, ponieważ rozróżnienie znajduje swoje uzasadnienie tylko wówczas, gdy członek rodziny powołuje postanowienia rozporządzenia nr 1408/71, które dotyczą wyłącznie pracowników, a nie członków rodziny.

Zauważyć także należy, że co prawda organ odwoławczy w uzasadnieniu wydanych decyzji wskazał na wysokość świadczenia rodzinnego należnego na podstawie ustawodawstwa Wielkiej Brytanii na pierwsze i kolejne dziecko, jednak podana kwota nie wynika z jakiejkolwiek dokumentacji zawartej w aktach sprawy, co oznacza, że nie jest możliwa do weryfikacji. Za niewystarczające należy też uznać dokonanie przez organ porównania kwoty brytyjskiego świadczenia rodzinnego z konkretnym polskim świadczeniem rodzinnym. Zauważyć wypada, że – zgodnie z decyzją 147 Komisji Administracyjnej oraz art. 10 rozporządzenia 574/72 – w takich sprawach następuje porównanie ogólnych kwot świadczeń, a nie rodzajów świadczeń, o których mowa w art. 12 rozporządzenia 1408/71.

Uznać zatem wypada, że kolizja krajowych systemów zabezpieczenia społecznego następuje dopiero wówczas, gdy dochodzi do przyznania świadczeń rodzinnych w ramach systemów zabezpieczenia społecznego dwóch państw członkowskich. Wtedy stosowanie art. 10 rozporządzenia nr 574/72 zapobiega równoległemu pobieraniu świadczeń rodzinnych na tego samego członka rodziny i za ten sam okres z dwóch różnych źródeł. Należy przy tym zwrócić uwagę, że Europejski Trybunał Sprawiedliwości wielokrotnie podkreślał, iż zastosowanie przepisów powołanych rozporządzeń nie może prowadzić do wywołania skutków negatywnych w postaci pozbawienia pracownika migrującego lub członków jego rodziny prawa do świadczeń albo obniżenia świadczeń przysługujących im na mocy wyłącznie ustawodawstwa krajowego (por. wyrok ETS z dani 21 października 1975 r. , sygn. akt C-24/75, ECR1975/7/01149 – orzeczenie wstępne w sprawie T. i S. P. v. [...] /ONPTS/ Bruksela).

Tym samym uznać należy, że wskazane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego zasługują na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny pragnie w tym miejscu dodać, że zgodnie z art. 84a ust.1 zdanie 3 rozporządzenia 1408/71, osoby zainteresowane niezwłocznie informują organy państwa właściwego oraz państwa zamieszkania – w tym przypadku Polskę – o wszelkich ewentualnych zmianach w sytuacji osobistej lub rodzinnej. Osoby te zobowiązane są do złożenia informacji, które mogą wpływać na prawo do świadczeń na podstawie wskazanego rozporządzenia. Natomiast fakt wyjazdu za granicę ojca dziecka niewątpliwie do takich należy. Niespełnienie tych zobowiązań może skutkować pozbawieniem prawa do świadczeń lub orzeczenie o ich zwrocie (art. 84a ust. 2 rozporządzenia).

Zatem, aby w ogóle można było zastosować przepisy powołanych rozporządzeń dotyczące zbiegu świadczeń, czy też zakresu ich kumulacji, organy administracyjne powinny w sposób jednoznaczny, niebudzący wątpliwości i zrozumiały dla stron postępowania ustalić charakter oraz rodzaj uzyskanych świadczeń z państwa członkowskiego, w którym jest zatrudniony ojciec dzieci. Oznacza to, że Marszałek Województwa Ł. powinien ustalić konkretnie, jakiego rodzaju świadczenia rodzinne przyznawane są w Wielkiej Brytanii i które z nich pobierał (i czy w ogóle pobierał) ojciec dzieci. Ponadto należy ustalić czy prawo miejsca zatrudnienia przewiduje świadczenia odpowiadające przyznawanemu w Polsce świadczeniu rodzinnemu.

Tak więc uznać należy, że w świetle niniejszej sprawy i okoliczności jej towarzyszących, skarga kasacyjna w zakresie naruszenia przepisów proceduralnych także jest zasadna.

Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy weźmie pod uwagę powyższe wywody, kontrolując przy tym, czy na etapie postępowania administracyjnego sprawa została w pełni wyjaśniona w zakresie wskazanym w niniejszym wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny. Te bowiem elementy, choć konieczne dla prawidłowego wyjaśnienia sprawy, nie znalazły odzwierciedlenia w zaskarżonym wyroku.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.

Z uwagi na przedmiot sprawy, na podstawie art. 207 § 2 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.