Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2129/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2,  art. 3,  art. 6
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka- Płaczkowska Asesor WSA Iwona Ścieszka Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. A., M. N. i B. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A. A., M. N. i B. K. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania sądowego.


UZASADNIENIE

A. A., M. N. i B. K. (dalej, jako: skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 lipca 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-122/2020/MSo w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Wnioskiem z dnia 27 kwietnia 1990 r. A. A. wystąpił do Urzędu Miejskiego w Z. o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP we L. przy ul. [...]. Do wniosku ww. przedłożył kopię opisu mienia pozostawionego, wystawionego na M. A., zgodnie z którym ww. osoba pozostawiła we L. ul. [...] parcelę o pow. 270 sążni oraz dom mieszkalny o kubaturze [...] m².

W związku z przejęciem przez wojewodów dotychczasowych kompetencji starostów i prezydentów miast w zakresie potwierdzenia uprawnień do rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione w związku z II wojną światową poza obecnymi granicami RP, Wojewodzie Śląskiemu przekazane zostały w 2004 r. akta sprawy dotyczące ekwiwalentu za nieruchomości.

Następnie 1 lipca 2004 r. do Wojewody Śląskiego wpłynął wniosek A.A. o zaliczenie na poczet sprzedaży wartości nieruchomości pozostawionej we L. przy ul. [...], przy czym wnioskodawca nie określił, kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości.

Wojewoda Śląski decyzją z dnia 3 sierpnia 2020 r., znak: NW/XI11/7725/2325/04 odmówił A. A., M. N. oraz B. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. A. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości położonej we L. przy ul. [...], pow. [...], woj. [...], obecnie [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż brak jest w przedmiotowej sprawie podstaw do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we L. przy ul. [...], bowiem w toku postępowania nie uzyskano dokumentu potwierdzającego jednoznacznie tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości.

W dniu 21 sierpnia 2020 r. do Wojewody Śląskiego wpłynęło odwołanie M. N. od ww. decyzji Wojewody Śląskiego, do którego dołączono potwierdzone notarialnie za zgodność z oryginałem :

Załącznik nr 1 - kopia potwierdzona notarialnie za zgodność z oryginałem Dziennika Budowy nr [...] wydany przez Urząd Nadzoru Budowlanego Zarządu Miejskiego w kr. stoł. m. L. w dniu [...] czerwca 1938 r.,

Załącznik nr 2 - kopia potwierdzona notarialnie za zgodność z oryginałem Planu domu mieszkalnego we L. przy ulicy [...],

Załącznik nr 3 - kopia potwierdzona notarialnie za zgodność z oryginałem Domowej Książki Meldunkowej.

Nadto wskazano, że w wyniku przeprowadzonych kolejnych badań historii rodziny ustalono w Urzędzie Miejskim w G., że W. K. (współwłaściciel nieruchomości) w 1958 r. uzyskał rekompensatę za nieruchomość pozostawioną na dawnych terenach Rzeczypospolitej Polskiej, zlokalizowaną we L. przy ul. [...].

Zaskarżoną decyzją Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej, jako: ustawa), prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie poniższe wymogi:

był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz został wypędzony lub opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na podstawie tzw. układów republikańskich z dnia 9 i 22 września 1944 r., umowy z dnia 6 lipca 1945 r. i umowy z dnia 15 lutego 1951 r., bądź na skutek innych okoliczności związanych z wojną lub z przyczyn tych nie mógł na nie powrócić,

posiada obywatelstwo polskie.

W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, jeżeli posiadają obywatelstwo polskie (art. 2 ust. 2 ustawy). Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej ( art. 3 ust. 2 ustawy).

Dalej Minister wskazał, że w trakcie postępowania wyjaśniającego oraz po wezwaniu stron postępowania w myśl art. 6 ustawy, w powyższej sprawie zebrano m.in. następujący materiał dowodowy:

uwierzytelnioną przez Archiwum Akt Nowych w W. kopię opisu mienia pozostawionego, wystawionego na M. A., zgodnie z którym ww. osoba pozostawiła we L. ul. [...] parcelę o powierzchni 270 sążni oraz budynek mieszkalny, wybudowany w 1939 r., kryty blachą, podpiwniczony, parterowy, składający się z 2 pokoi, 2 kuchni, 2 sieni (klozety w podwórzu) o kubaturze [...] m2;

protokół z opisu nieruchomości sporządzony w dniu [...] stycznia 1987 r., stanowiący załącznik do operatu szacunkowego sporządzonego [...] lutego 1987 r. przez rzeczoznawcę do spraw rolnych T. D., w którym A. A. wskazał, że nieruchomość pozostawiona we L. stanowiła parcelę budowlaną o powierzchni [...] m², przy czym w części o powierzchni 270 m² była wykorzystywana jako ogród i sad, a na pozostałym gruncie posadowiony był budynek mieszkalny, wybudowany w 1939 r., kryty blachą, podpiwniczony, parterowy, składający się z 2 pokoi, 2 kuchni, 2 sieni wraz z instalacją wodociągową i elektryczną (klozety w podwórzu);

zaświadczenie Archiwum Państwowym [...] z [...] maja 2019 r. nr [...] z którego wynika, że w spisie wyborców XI okręgu 6 dzielnicy L. Rady Miejskiej w 1939 r. zaznaczono, że na ulicy [...] w mieście L. zamieszkiwali M. A. i E. A.;

zaświadczenie Archiwum Państwowym [...] z [...] maja 2019 r. nr [...], z którego wynika, że w dokumentach wydziału finansowego komitetu wykonawczego [...] Rady Rejonowej Deputowanych Robotniczych miasta L. w sprawie poboru podatku dochodowego od właściciela nieruchomości zaznaczono, iż według stanu na 1941 r. R. K., W. K., E. A. i M. A. figurują jako współwłaściciele nieruchomości we L. przy ul. [...];

zaświadczenie Archiwum Państwowym [...] z [...] maja 2019 r. nr [...], z którego wynika, że na podstawie umowy z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem [...] Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącej ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności [...] z terytorium Polski, M. A., został przesiedlony w 1945 r. z miasta L. ul. [...] i pozostawił nieruchomość obejmująca grunt 0,03 ha oraz budynek mieszkalny o kubaturze [...] m3;

uwierzytelnioną przez Archiwum Państwowe w K. kopię karty ewidencyjnej z [...] sierpnia 1945 r., wydanej na M. A., który przybył wraz z rodziną ze L., gdzie w punkcie 12, dotyczącym stanu majątkowego przed ewakuacją wpisano dom murowany z ogrodem oraz urządzenie mieszkania 2 pokoi i 2 kuchni;

uwierzytelnioną kopię karty ewakuacyjnej z [...] sierpnia 1945 r., z której wynika, że M. A. przybył 22 sierpnia 1945 r. do Z.;

uwierzytelnioną kopię zgłoszenia policyjnego, datowanego na 13 lipca 1943 r., z którego wynika, że M. A. w dniu 1 marca 1928 r. przybył z miejscowości G.(pow. [...]) do L. ul. [...] w charakterze właściciela realności;

protokół z rozprawy administracyjnej, która odbyła się w siedzibie Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w K. w dniu 11 grudnia 2019 r., podczas której wyjaśnienia złożyli A.A., M. N. oraz B. K.;

prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Zabrzu z 11 lipca 1990 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M. A., zgodnie z którym spadek po ww. osobie nabyli: żona E. A. w 2/8 częściach oraz dzieci A. A. i T. N. po 3/8 części każde z nich;

prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 20 września 1990 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po E. A., zgodnie z którym spadek po ww. osobie nabyli A. A. i T. N. po 1/2 części każde z nich;

prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Gliwicach z 21 maja 2008 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po T. N., zgodnie z którym spadek po ww. osobie nabyły dzieci M. N. i B. K. po 1/2 części każde z nich;

dokumenty potwierdzające miejsca zamieszkania na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: M. A., E. A., T. N., A. A., M. N. oraz B. K.;

dowody potwierdzające fakt posiadania obywatelstwa polskiego przez A. A., M. N. oraz B. K.;

oświadczenie złożone przez A. A., M. N. oraz B. K. do protokołu z rozprawy administracyjnej, która odbyła się w siedzibie Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w K. w dniu 11 grudnia 2019 r., że nie zostało do tej pory zrealizowane przez ww. osobę oraz jej poprzedników prawnych prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ stwierdził, iż zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy opisem mienia pozostawionego właścicielem nieruchomości we L. ul. [...] był M. A.. Powyższe dokumenty opisują przedmiotową nieruchomość, podając, że stanowiła ona parcelę o powierzchni 270 sążni oraz budynek mieszkalny, wybudowany w 1939 r. kryty blachą, podpiwniczony, parterowy, składający się z 2 pokoi, 2 kuchni, 2 sieni (klozety w podwórzu) o kubaturze [...] m2.

Zdaniem organu, na szczególną uwagę zasługuje fakt, iż posadowiony na ww. nieruchomości budynek mieszkalny składał się de facto z dwóch mieszkań, z których każde obejmowało pokój, kuchnię oraz sień. Powyższe potwierdza: zaświadczenie Archiwum Państwowego [...] z [...] maja 2019 r. nr [...] sporządzone w oparciu o spis wyborców XI okręgu 6 dzielnicy [...] Rady Miejskiej w 1939 r., zgodnie z którym na ulicy [...] w mieście L. zamieszkiwali M. A. i E. A.; zaświadczenie Archiwum Państwowym [...] z [...] maja 2019 r. nr [...] oraz karta ewidencyjna wydana na M. A. wskazujące, że w 1945 r. właścicielem nieruchomości we L. przy ul. [...] był M.A.. Organ zaznaczył przy tym, że w zaświadczeniu nr [...] numer omawianej posesji to [...].

Odmiennie tytuł własności do ww. nieruchomości wskazuje zaświadczenie Archiwum Państwowego [...] z [...] maja 2019 r. nr [...], które w oparciu o dokumenty wydziału finansowego komitetu wykonawczego [...] Rady Rejonowej Deputowanych Robotniczych miasta L. w sprawie poboru podatku dochodowego od właściciela nieruchomości wskazuje, że według stanu na 1941 r. współwłaścicielami nieruchomości we L. przy ul. [...] byli R. K., W. K., E. A. i M. A.. Powyższy dokument ani też inne dokumenty zebrane w sprawie nie określają, w jakich udziałach ww. osoby były współwłaścicielami.

W celu wyjaśnienia wątpliwości dotyczących tytułu własności do pozostawionej nieruchomości organ I instancji przeprowadził rozprawę administracyjną, która odbyła się 11 grudnia 2019 r. w siedzibie Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w K., podczas której A. A., M. N. oraz B. K. wyjaśnili, że według ich wiedzy "na nieruchomości we L. przy ul. [...] zamieszkiwały dwie rodziny: E. i M.A. oraz siostra E. – R. K. z mężem W. K., a dom prawdopodobnie wybudowany został wspólnie przez obie rodziny, które mieszkały w nim razem. W sierpniu 1939 r. lub sierpniu 1941 r. (ostatnia data według stron jest bardziej prawdopodobna) E.A. wraz z siostrą R. K. wyjechały do Ł. koło B. i z uwagi na działania wojenne nie mogły już wrócić. W. K. podejrzewając, że jako policjant będzie aresztowany uciekł w kierunku m. C. gdzie przekroczył granicę z R., potem przebywał w S., ostatecznie powrócił do Polski (data nieznana).

Tym samym, jedynie M. A. mógł uzyskać opis mienia pozostawionego na nieruchomość we L. przy ul. [...], bowiem tylko on tam przebywał. Ponadto A.A. zeznał, że w 1968 r. oraz 1969 r. odwiedził L. i widział dom, który posiadał dwa osobne wejścia. Według wiedzy stron stan nieruchomości nie uległ zmianie 1 września 1939 r. oraz w dacie jej opuszczenia, ani też nie nastąpił obrót cywilno-prawny przedmiotową nieruchomością. Dodatkowo A. A. zeznał, że nie posiada oryginału opisu mienia pozostawionego, wystawionego na M. A., nigdy go nie widział, poradzono mu, żeby wystąpił do Archiwum Akt Nowych w W. z zapytaniem, czy taki dokument jest w zasobach, a po jego uzyskaniu zlecił wykonanie operatu szacunkowego, dotyczącego ustalenia wartości pozostawionej nieruchomości, który wykonał 7 lutego 1987 r. rzeczoznawca do spraw rolnych T. D.. Jednocześnie ww. strona wskazała, że nie otrzymała żadnej decyzji z Urzędu Miejskiego w Z., dotyczącej przyznania w ramach ekwiwalentu za pozostawioną nieruchomość.

Organ wskazał, iż we wniosku z dnia 27 kwietnia 1990 r. A. A. określił lokalizację pozostawionej nieruchomości jako L. przy ul. [...], we wniosku z 1 lipca 2004 r. podał, że przedmiotem wniosku jest mienie pozostawione we L. przy ul. [...], co wynika też z opisu mienia pozostawionego, wydanego na M. A. oraz zaświadczeń Archiwum Państwowego [...] z [...] maja 2019 r. nr [...] i nr [...]. Z kolei w zaświadczeniu Archiwum Państwowego [...] z [...] maja 2019 r. nr [...] jako lokalizację pozostawionej nieruchomości podano L. ul. [...]. Ponadto A.A. do protokołu z rozprawy administracyjnej, która odbyła się 11 grudnia 2019 r. zeznał, że składając wniosek do Urzędu Miejskiego w Z. miał na celu uzyskanie rekompensaty za tę cześć nieruchomości, która stanowiła własność małżeństwa A., a jednocześnie do wniosku załączył opis mienia pozostawionego, wydanego na M. A..

Biorąc pod uwagę powyższe, organ uznał, że w niniejszej sprawie istotne było uzyskanie dowodów potwierdzających tytuł prawny do nieruchomości oraz wielkości udziałów w tym prawie.

W celu ustalenia stanu faktycznego, Wojewoda Śląski wystąpił do archiwów krajowych i zagranicznych oraz przeprowadził rozprawę administracyjną. Uzyskane dokumenty, w szczególności zaświadczenie Archiwum Państwowego [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] oraz wyjaśnienia stron zawarte w protokole z rozprawy administracyjnej, zrodziły, zdaniem ww. organu, poważne wątpliwości co do faktu, kto był właścicielem pozostawionego majątku w dniu 1 września 1939 r. oraz w dacie opuszczenia przedmiotowej nieruchomości.

Organ I instancji uznał, iż na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów nie jest możliwe jednoznaczne potwierdzenie tytułu prawnego do nieruchomości, w tym czy nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem stanowiła wyłączną własność M. A., czy też stanowiła współwłasność dwóch rodzin, czyli E. i M. A. oraz R. i W. K., a jeśli tak to w jakich udziałach byli współwłaścicielami.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wojewody Śląskiego, zawarte w decyzji z dnia 3 sierpnia 2020 r. i utrzymał w mocy tę decyzję.

Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodzili się i wywiedli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na ich rzecz od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M. A. był co najmniej współwłaścicielem nieruchomości w L. przy ul. [...] oraz że były spełnione pozostałe przesłanki przyznania tego prawa,

naruszenie przepisów postępowania, tj.:

naruszenie art. 7 oraz 77 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego i nieustalenie prawa własności M. A. do nieruchomości przy ul. [...] we L., a ograniczenie się do stwierdzenia, że ustalenie tego prawa jest niemożliwe;

naruszenie art. 15 K.p.a. poprzez zaniechanie przez organ II instancji przeprowadzenie postępowania dla rozpoznania wniosku, a jedynie przytoczenie ustaleń organu I Instancji, podczas gdy dla zachowania zasady dwuinstancyjności konieczne jest wydanie rozstrzygnięć przez organu obu stopni poprzedzonych ustaleniem stanu faktycznego sprawy i dokonaniem wszechstronnej jego oceny przez każdy z organów postępowania,

naruszenie art. 79a w zw. z art. 10 § 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo że została ona wydana po uprzednim zawiadomieniu o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów bez wskazania przesłanek, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, podczas gdy, jak wynika z późniejszej decyzji, podstawą odmowy stwierdzenia prawa do rekompensaty było nieustalenie prawa własności do nieruchomości.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono stosowną argumentację na poparcie stawianych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Materialnoprawną podstawą podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z treścią art. 7 ust. 2 tej ustawy, powołanego w podstawie decyzji organu I instancji w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Zgodnie z art. 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489)

– oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, w przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Przepis art. 3 ust. 2 ustawy stanowi z kolei, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2.

Potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje stosownie do treści art. 5 ust. 1 powołanej ustawy na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty (art. 5 ust. 2 ustawy).

Z uwagi na tak ukształtowane przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty, w postępowaniu administracyjnym wszczętym wnioskiem o przyznanie takiego prawa kluczowa jest kwestia, kto był właścicielem pozostawionej nieruchomości. Tylko bowiem właściciel lub jego spadkobierca może być beneficjentem prawa do rekompensaty, które – zgodnie z wyraźną dyspozycją art. 4 ustawy – jest niezbywalne.

W art. 6 ust. 4 pkt 1-3 ustawy wymieniono natomiast przykładowo, jakie źródła dowodowe mogą służyć ustaleniu właścicieli pozostawionych nieruchomości.

Koniecznym jest przy tym wskazanie, że postępowanie w tym przedmiocie wszczynane jest na wniosek strony (art. 5 ust. 1 ustawy), a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na jednostce ubiegającej się o to prawo (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 742/10 i z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 900/12). To ona, zgodnie z art. 6 ustawy, winna dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy). W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 ustawy).

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały, że na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów nie jest możliwe jednoznaczne potwierdzenie tytułu prawnego do nieruchomości, w tym czy nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem stanowiła wyłączną własność M. A., czy też stanowiła współwłasność dwóch rodzin, czyli E. i M. A. oraz R. i W. K., a jeśli tak to w jakich udziałach byli współwłaścicielami.

Jeśli chodzi o stan prawny kontrolowanej sprawy, to na etapie będącym przedmiotem wyrokowania – nie budzi on wątpliwości. Sporne pozostawały jednak kwestie dotyczące ustaleń faktycznych w kontekście oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

W ocenie Sądu, trzeba podkreślić, iż co do zasady brak określenia udziałów(u) w nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski stanowi podstawę odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Jednak analiza tej sprawy, a w szczególności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż organ odwoławczy wydał swoje rozstrzygnięcie przedwcześnie, bez analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów, w tym pominął zupełnie dokumenty dołączone przez skarżących do odwołania, a mianowicie: Dziennik budowy nr [...] wydany przez Urząd Nadzoru Budowlanego Zarządu Miejskiego w kr. sto. m. L. dnia 20 czerwca 1938 r., mapę potwierdzoną za zgodność w dniu 18 grudnia 1937 r., na której uwidoczniona jest sporna nieruchomość oraz książkę meldunkową z 5 grudnia 1938 r. Wszystkie te dokumenty wskazują, zdaniem skarżących, że M. A. i W. K. byli współwłaścicielami nieruchomości przy ul. [...], w częściach równych. Nadto, książka meldunkowa dokumentuje fakt, iż na tej nieruchomości wyodrębniono dwa lokale (1 i 2), w których zamieszkiwały dwie rodziny: M. A. i W. K.. Dodatkowo - a co najistotniejsze na tle tej sprawy - skarżący w odwołaniu podali, iż w wyniku przeprowadzonych kolejnych badań historii rodziny ustalono w Urzędzie Miejskim w G., że W. K. w 1958 r. uzyskał rekompensatę za nieruchomość pozostawioną na dawnych terenach Rzeczypospolitej Polskiej, zlokalizowaną we L.. To z kolei, zdaniem skarżących, świadczy jednoznacznie, iż w przypadku W. K. możliwie było ustalenie kto i w jakiej proporcji pozostawał właścicielem nieruchomości we L..

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja, a w szczególności jej uzasadnienie nie wskazuje aby organ odwoławczy analizował powyższe kwestie. Minister przytoczył ustalenia dokonane przez organ I instancji i ograniczył się do stwierdzenia, że wnioski Wojewody Śląskiego wysnute po zbadaniu sprawy są prawidłowe. Organ odwoławczy nie dokonał samodzielnie ponownej oceny sprawy, także w związku z treścią odwołania (w szczególności w zakresie twierdzeń o przyznaniu rekompensaty W. K.) i dołączonych do niego dokumentów. Przedstawione przez skarżących dokumenty organ pominął milczeniem. Tymczasem istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ drugiej instancji w pełnym zakresie. Zasada ta wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Nadto, wskazać należy, że zgodnie z art. 80 K.p.a. wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie i to nie tylko z osobna, ale w powiązaniu ze sobą. Z zasady tej wynika konieczność wyjaśnienia wszystkich rozbieżności. Tego w tej sprawie zabrakło na etapie postępowania odwoławczego.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że wyjaśnieniu stanu faktycznego ma służyć, jak wynika z art. 75 § 1 K.p.a., wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jeśli zaś chodzi o postępowanie w sprawie realizacji prawa do rekompensaty mogą to być dowody wskazane w art. 6 ust. 4 i 5 tej ustawy, ale także inne dowody, opinie biegłych, oględziny, przesłuchanie strony. Dopiero po wyczerpaniu tych wszystkich dowodów można mówić o zebraniu materiału dowodowego i ocenić czy dana okoliczność została udowodniona.

Podkreślić przy tym należy, że organ może odmówić wiary określonym dowodom, dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny, a rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki.

Sąd w składzie orzekającym wskazuje, że podstawową zasadą postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów. Zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza, że organ jest uprawniony do oceny dowodów w sposób dowolny: swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu, jeśli ustawa nie zwalnia go od tego obowiązku (Eemanuel Iserzon w: E. Iserzon, Jerzy Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, W. Pr. 1970, s. 154-155, uw. 3; Barbara Adamiak w: B. Adamiak, Jerzy Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H Beck 2021, s. 550, nb 1).

W myśl naczelnej zasady postępowania administracyjnego, tj. zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a. i skonkretyzowanej przepisem art. 77 § 1 K.p.a., organy administracji publicznej prowadzące postępowanie mają każdorazowo obowiązek dokonać wszechstronnej oceny konkretnej sprawy, jak i podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego. Powyższe z kolei winno znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (art. 107 § 3 K.p.a.). Obowiązkiem organu jest rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego możliwa jest ocena, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ administracji publicznej może określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny. Tylko jeżeli organ administracji publicznej uzasadnił przekonująco dlaczego uwzględnił jedne dowody i odmówił uwzględnienia innych, względnie uznał za niewystarczające, nieprzekonywujące dla udowodnienia tez przedstawianych przez stronę, to nie można z tego powodu skutecznie podważyć stanowiska organu zarzucając mu oparcie rozstrzygnięcia na błędnym ustaleniu stanu faktycznego i tym samym błędnej ocenie tego stanu pod względem prawnym (wyrok NSA z 23.2.2018 r. II OSK 1903/17, Lex 2458235; B. Adamiak - op. cit., s. 550-551, nb 2, 3).

Naczelny Sąd Administracyjny w Lublinie już w wyroku z 17 maja 1994 r. sygn. akt SA/Lu 1921/93 (LEX nr 26517) stwierdził m.in., że obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą w K.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Zarówno w nauce jak i w praktyce orzeczniczej podkreśla się, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. opierać się należy na całym materiale dowodowym zebranym przez organ. Ocena taka powinna być też oparta na wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego w kontekście znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 K.p.a. szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny, a rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z prawidłami logiki.

Zgodnie bowiem z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest zobowiązany również w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) jak również ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.) i jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.).

Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy nie zebrał i nie rozpatrzył wszechstronnie materiału dowodowego dopuszczając się dowolnej oceny zgromadzonych dowodów, czym naruszyły art. 7, 15, 77 § 1, 75 i 80 K.p.a., a ponadto nie uzasadnił rozstrzygnięcia zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy dokona oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dokumentów dołączonych przez skarżących do odwołania, a także odniesie się do twierdzeń odwołania w zakresie przyznania W. K. rekompensaty (ewentualnie uzupełni akta sprawy o stosowne dokumenty w tym przedmiocie). Organ oceni czy te okoliczności mają wpływ na wynik tej sprawy i dopiero po zbadaniu całości zgromadzonej dokumentacji wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1). Rozstrzygnięcie o kosztach (pkt 2), na które złożyły się wpis od skargi oraz koszty profesjonalnego zastępstwa prawnego - oparto o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnymi nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842).