Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2683/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Sowiński, Sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak, Asesor WSA Danuta Dopierała (spr.), Protokolant Joanna Pietraś-Skobel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2008 r. sprawy ze skargi S.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi datowanej 7 października 2007 r. (data wpływu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - II Oddział w P. - 10 października 2007 r.) wniesionej przez pana S.B. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z [...] września 2007 r., znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2007 r., znak: [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na fundusz ubezpieczeń społecznych, fundusz ubezpieczenia zdrowotnego, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - w części finansowanej przez płatnika - w łącznej kwocie [...] zł oraz odmowie rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na fundusz ubezpieczeń społecznych i fundusz ubezpieczenia zdrowotnego - w części finansowanej przez ubezpieczonych - w łącznej kwocie [...] zł.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pan S.B., pismem z [...] marca 2007 r., zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - II Oddział w P. o ustalenie zaległości wobec Zakładu z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i umorzenie zadłużenia z tytułu ww. składek. Jednocześnie Wnioskodawca - w przypadku nieuwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości - wniósł o rozłożenie na raty powstałego zadłużenia oraz zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza w zakresie usług budowlanych stanowi główne źródło dochodu jego oraz jego rodziny. Z powodu złego stanu zdrowia zmuszony był zawiesić działalność w latach ubiegłych. Obecnie wznowił jej prowadzenie, jednakże spowodowana chorobą przerwa w prowadzeniu działalności oraz konkurencja na rynku usług budowlanych powodują, iż uzyskiwane środki finansowe nie są wysokie. Podniósł, iż znaczące pogorszenie jego sytuacji materialnej spowodowała, dokonana na rzecz Zakładu, licytacja posiadanych przez niego ruchomości.

Pismem procesowym z [...] kwietnia 2007 r. zatytułowanym "Wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz składek na FP i FGŚP", Zainteresowany ponownie zwrócił się o umorzenie wskazanych należności, w przypadku zaś nieuwzględnienia wniosku wniósł o zawarcie układu ratalnego oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. Wyjaśnił, iż jego sytuacja rodzinna i majątkowa jest bardzo trudna, bowiem od kilku lat zmaga się z ciężką chorobą, która uniemożliwiła mu prowadzenie działalności gospodarczej. W 2003 r. jego stan zdrowia uległ pogorszeniu do tego stopnia, iż poddany został leczeniu szpitalnemu. Wskazał, że cierpi na [...] oraz jest [...]. W związku z powyższym pozostaje pod opieką lekarzy specjalistów. Na dowód powyższego do wniosku załączył zaświadczenie wydane przez specjalistę [...] - H.N. - oraz karty informacyjne leczenia szpitalnego. Podniósł, iż w związku z chorobą zmuszony jest do zakupu leków, których koszt wynosi [...] zł miesięcznie. Jego trudna sytuacja materialna powoduje, iż w znacznej mierze jest zmuszony korzystać z pomocy rodziny. Wskazał nadto, iż mieszka wspólnie z żoną - R.B. - która pracuje zawodowo i z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. Skarżący zaznaczył, iż jego synowie ([...] i [...] l.) uczą się i nie osiągają żadnych dochodów. Podkreślił, iż pomimo złego stanu zdrowia w dniu 1 lutego 2007 r. wznowił działalność gospodarczą i chce spłacić zadłużenie wobec ZUS.

Decyzją z [...] maja 2007 r., znak [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych określił zadłużenie Zainteresowanego z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz kosztami upomnienia oraz odsetkami za zwłokę na dzień 7 marca 2007 r. w kwocie [...] zł.

Następnie, decyzją z [...] lipca 2007 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i ust. 3a, 3b oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na fundusz ubezpieczeń społecznych, fundusz ubezpieczenia zdrowotnego, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - w części finansowanej przez płatnika - w łącznej kwocie [...] zł oraz odmówił rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na fundusz ubezpieczeń społecznych i fundusz ubezpieczenia zdrowotnego - w części finansowanej przez ubezpieczonych - w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że Skarżący cierpi na [...], jest [...] i korzysta z pomocy specjalistycznych poradni. Ponadto ma na utrzymaniu dwóch uczących się, niepracujących synów w wieku [...] i [...] lat, zaś dochody miesięczne gospodarstwa domowego stanowi kwota około [...] zł uzyskiwana przez żonę Zobowiązanego z tytułu wynagrodzenia za pracę. Zobowiązany w 2005 r. nie osiągnął żadnych dochodów, natomiast zestawienia dochodów za rok 2006 nie przedstawił. Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za luty 2007 r. wynika natomiast, że poniósł stratę w wysokości [...] zł. Organ zaznaczył, iż zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w P., dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą nr [...], z której po dokonaniu zabezpieczenia można skutecznie dochodzić należności.

Ponadto Zakład wskazał, iż we wrześniu 2004 r. oraz w kwietniu i maju 2005 roku skierował tytuły wykonawcze do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. w celu egzekucji należności. W dniu wydania decyzji brak było wpłat z prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Podniesiono również, iż pan S.B. posiada zaległości w Urzędzie Skarbowym w kwocie [...] zł z tytułu kosztów egzekucyjnych, nie posiada natomiast zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów lub pożyczek.

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy z perspektywy art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ stwierdził brak podstaw do umorzenia należności z tytułu całkowitej nieściągalności. W ocenie Zakładu w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą również przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy. Zobowiązany nie przedstawił bowiem dowodu na zaistnienie nadzwyczajnej sytuacji w postaci np. klęski żywiołowej lub innego zdarzenia mogącego mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie. W opinii organu, wznowienie działalności gospodarczej przez Zobowiązanego, wraz z przedłożoną w sprawie dokumentacją lekarską świadczącą o [...] wskazują, że choroba nie ma istotnego wpływu na jej prowadzenie. Branża budowlana - jak zauważył ZUS - rozwija się w kraju niezwykle dynamicznie i istnieją wszelkie przesłanki, by Zobowiązany w najbliższym czasie zaczął uzyskiwać dochody umożliwiające uregulowanie zobowiązań. Podkreślono, że Wnioskodawca, w przypadku odmownej decyzji o umorzeniu należności, zadeklarował spłatę zadłużenia w układzie ratalnym.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił również, iż - w przypadku, gdy wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych - jedynym właściwym rozstrzygnięciem jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W przypadku zaś, gdy wniosek obejmuje zarówno należności podlegające umorzeniu, jak i należności określone w art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należy umorzyć postępowanie w zakresie tych ostatnich. W świetle powyższego - zdaniem organu - uzasadniona jest odmowa rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Pismem z [...] lipca 2007 r. pan S.B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił, iż obecnie nie jest w stanie uregulować powstałego zadłużenia, a brak możliwości jednorazowego uiszczenia kwoty w wysokości [...] zł obejmującej należności z tytułu nieopłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych powoduje, iż nie może on przystąpić do spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego. Zaznaczył, iż powyższa sytuacja ma niekorzystny wpływ na stan jego zdrowia. Wskazał również, iż mimo dynamicznego rozwoju branży budowlanej trudno osiągnąć dochód w wysokości [...] zł zważywszy, iż podjęcie działalności nastąpiło 1 lutego 2007 r. po trzyletniej przerwie w jej prowadzeniu. Dodał, iż brak odpowiedniego sprzętu, który został zlicytowany na poczet kosztów egzekucyjnych, uniemożliwia skuteczne konkurowanie na rynku. Wskazał również, iż na jego utrzymaniu pozostaje [...] uczących się dzieci, zaś żona uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. miesięcznie. Podniósł, że wraz z żoną są właścicielami nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], tj. budynku zamieszkałego przez jego rodzinę, którego zajęcie stanowiłoby sytuację szczególnie drastyczną. Jednocześnie wyjaśnił, iż nie korzysta z pomocy Opieki Społecznej, bowiem finansowego wsparcia udzielają mu rodzice oraz rodzeństwo.

Decyzją z [...] września 2007 r. znak: [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2007 r. znak [...].

Organ odwoławczy, powołując treść art. 28 ust. 1 - 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazał, iż w przypadku Zainteresowanego nie zachodzą przesłanki stanowiące podstawę umorzenia należności z tytułu składek. Podniósł, iż wprawdzie w stosunku do Skarżącego prowadzone było postępowanie egzekucyjne, które okazało się nieskuteczne, jednakże Wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości, z której można dokonać zajęcia wierzytelności. Organ odwoławczy stwierdził, iż okoliczność wznowienia działalności gospodarczej przez Skarżącego oraz dokonanie spłaty zadłużenia wobec Urzędu Skarbowego sugeruje, iż Zobowiązany w najbliższej przyszłości będzie mógł spłacić powstałe zadłużenie w formie układu ratalnego. Zaznaczył ponadto, iż Skarżący nie wykazał strat materialnych powstałych na skutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które pozbawiłoby Zobowiązanego możliwości uzyskania stałego dochodu.

Prezes Zakładu wskazał również, iż skoro objęte wnioskiem o umorzenie składki w części finansowanej przez ubezpieczonych nie podlegają umorzeniu na podstawie art. 30 cyt. ustawy, postępowanie w ww. zakresie należało umorzyć na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W skardze z 7 października 2007 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2007 r., znak: [...] pan S.B. wniósł o uchylenie i zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne w granicach wyznaczonych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi administracji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1) art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne,

2) art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne jego zastosowanie do należności z tytułu składek, a nie do samych składek,

oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

1) art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieudzielanie stronie wyczerpujących informacji o okolicznościach prawnych mających wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków stanowiących przedmiot postępowania administracyjnego,

2) błędy w ustaleniach faktycznych polegających na nieprawidłowej ocenie okoliczności dotyczących sytuacji finansowej skarżącego.

W uzasadnieniu skargi pan S.B. zakwestionował stanowisko ZUS, iż sytuacja, w której się znalazł, nie wyczerpuje przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W jego ocenie bowiem stan jego zdrowia oraz fakt zaniechania prowadzenia działalności gospodarczej przez okres 3 lat stanowi podstawę do "przynajmniej częściowego umorzenia składek.". Wskazał nadto, iż okoliczność spłaty zadłużenia z tytułu należności podatkowych nie może powodować niekorzystnych dla niego skutków. Wyjaśnił, iż uregulowana przez niego zaległość z tytułu podatków była nieporównywalnie niższa w stosunku do kwoty zaległości wobec ZUS. Zainteresowany nie zgodził się także ze stanowiskiem organu odnośnie zakresu przedmiotowego art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem Skarżącego przepis art. 30 cyt. ustawy dotyczy wyłącznie składek finansowanych przez ubezpieczonych (pracowników), a nie należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i 29 ustawy. Istnieje zatem możliwość umorzenia bądź rozłożenia na raty bądź odroczenia płatności odsetek powstałych od zaległych składek.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej: u.s.u.s., doszedł do przekonania o konieczności uchylenia skarżonej decyzji jako wydanej z istotnym naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 107 § 3, a w konsekwencji również z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. oraz art. 28 w zw. z art. 30 u.s.u.s., to zaś czyniło zasadnym uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Jednocześnie Sąd zaznacza, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. umorzenia ww. należności zgodnie z wnioskiem Skarżącego domagającego się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych. Nie może tego uczynić nawet w sytuacji uwzględnienia skargi, co w niniejszej sprawie nastąpiło. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu - w przedmiotowej sprawie decyzji Prezesa ZUS z [...] września 2007 r., nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając Stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja Skarżącego nie mogła spowodować umorzenia przedmiotowych należności składkowych i ich pochodnych przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.

Przed wskazaniem przyczyn uchylenia zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż stosownie do treści art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z kolei w myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Natomiast przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

W świetle powyższego, rozpatrując w pierwszej kolejności podniesiony w skardze zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, Sąd w składzie orzekającym stwierdza, iż nie można zgodzić się z dokonaną przez Prezesa ZUS wykładnią art. 30 u.s.u.s., według której umorzeniu nie podlegają nie tylko same składki, lecz także odsetki należne od składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Należy wyjaśnić, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia "składek". Należności z tytułu składek zostały zdefiniowane w art. 24 ust. 2 u.s.u.s., jako "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". Przepisy art. 28 u.s.u.s. przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. Art. 30 u.s.u.s. stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, a zatem wyłącza stosowanie przepisów o możliwości umorzenia tylko w odniesieniu do składek, a nie do należności z tytułu składek. Nie zabrania więc umarzania odsetek i innych należności ubocznych. Z kolei sama możliwość umarzania odsetek bez konieczności umarzania należności głównej była wielokrotnie podkreślana w orzecznictwie sądów administracyjnych i w chwili obecnej nie budzi wątpliwości. Takie stanowisko zajął też Sąd Najwyższy w wyroku z 7 kwietnia 2006 r. (sygn. akt IUK 240/05 opubl. M.P.Pr. 2006/07/389), który stwierdził m.in., iż "umorzeniu niektórych należności z tytułu składek nie sprzeciwia się art. 28 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten rozstrzyga jedynie, iż w przypadku umorzenia należności z tytułu składki bezprzedmiotowe jest dochodzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę oraz dodatkowej opłaty."

W niniejszej sprawie, Skarżący - inicjując postępowanie wnioskiem z [...] marca 2007 r., uzupełnionym pismem z [...] kwietnia 2007 r. - wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a więc całości swego zadłużenia wobec ZUS. Zaległości Skarżącego, jak ustalił Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dotyczą zarówno należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych jak i finansowanych przez płatnika. Wprawdzie ZUS, jak wynika z uzasadnienia decyzji z [...] lipca 2007 r. (k. 116 akt admin.), zasadnie przyjął, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wykluczają możliwość umorzenia składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek, jednak - wychodząc z błędnego założenia, iż wobec należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niedopuszczalne jest badanie istnienia przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - nie znalazł podstaw w niniejszej sprawie do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o umorzenie odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek, które na dzień 7 marca 2007 r. wynosiły [...] zł. Takie działanie, zdaniem Sądu, jest sprzeczne z normą prawną określoną w art. 30 u.s.u.s., co uzasadnia zarzut skargi w odnośnym zakresie.

Ponadto, Sąd zważył, iż na skutek nieprawidłowej wykładni prawa materialnego w powyższym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił rozpatrzenia wniosku odnośnie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł (pkt II sentencji decyzji z [...] września 2007 r.). Co więcej, w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż postępowanie w tym zakresie - jako bezprzedmiotowe - podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.. Rozstrzygnięcie to w ocenie Sądu jest nieprawidłowe bowiem, wobec treści wniosku wszczynającego przedmiotowe postępowanie, narusza art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 i art. 30 u.s.u.s., a nadto - wobec rozbieżnych z rozstrzygnięciem wywodów uzasadnienia dotyczących zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. - uchybia wymogom określonym w art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Prezes Zakładu, jak wynika z treści skarżonej decyzji, nie dostrzegł wskazanych powyżej wadliwości orzeczenia i utrzymując w mocy decyzję nieprawidłową we wskazanym zakresie w sytuacji, gdy zachodziła podstawa do jej zweryfikowania, naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Prezes Zakładu winien rozważyć zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. zważywszy w szczególności, iż wniosek Skarżącego w części dotyczącej umorzenia odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek, nie został co do istoty rozpatrzony w I instancji.

Niezależnie od powyższego zastrzeżenia Sądu w sprawie niniejszej dotyczą również zastosowania przez organ przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wobec uzasadnienia faktycznego skarżonej decyzji i przedstawionej w nim argumentacji.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż skarżący, wnosząc o umorzenie zadłużenia, swoją prośbę uzasadnił trudną sytuacją zdrowotną i materialną. Wskazał, że uzależnienie od alkoholu uniemożliwiło mu prowadzenie działalności gospodarczej w latach ubiegłych, a ponowne podjęcie działalności od lutego 2007 r. nie może zagwarantować poprawy sytuacji finansowej w stopniu umożliwiającym spłatę zadłużenia wobec ZUS. Zaznaczył, iż wobec dochodu osiąganego przez żonę w kwocie [...] zł brutto z tytułu wynagrodzenia za pracę, który nie wystarcza na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych [...]-osobowej rodziny, korzysta z pomocy finansowej krewnych.

W tej sytuacji szczególne znaczenie w rozpatrywanej sprawie miał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności oraz przesłanki wynikające z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., tj. przede wszystkim § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia, na podstawie którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro zaś przepis ten jako przesłankę umorzenia składek wskazuje okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny, to organ orzekający w sprawie miał obowiązek wszechstronnego i rzetelnego wyjaśnienia sytuacji materialnej i zdrowotnej Skarżącego, a następnie dokonania realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego Skrżącego i jego rodziny. Tego, zdaniem Sądu, w uzasadnieniu skarżonej decyzji zabrakło. Zdaniem Prezesa ZUS, gwarancją spłaty - obiektywnie wysokiego - zadłużenia Skarżącego jest "pomyślne" wznowienie prowadzenia działalności gospodarczej oraz spłata zadłużenia wobec Urzędu Skarbowego. Na tej podstawie organ formułuje ocenę, iż zobowiązany będzie mógł "w najbliższej przyszłości spłacić powstałe zadłużenie w formie układu ratalnego". Zdaniem Sądu, organ orzekający nie dość rzetelnie uzasadnił zaprezentowane stanowisko, w szczególności nie wskazał, na czym opiera optymistyczną prognozę dotyczącą możliwości płatniczych Skarżącego, zważywszy chociażby na fakt, iż Skarżący za miesiąc luty 2007 r. poniósł stratę z tytułu prowadzonej działalności w wysokości [...] zł (k. 88 akt admin.). Tę okoliczność organ jednak całkowicie pominął w uzasadnieniu skarżonej decyzji, natomiast w odpowiedzi na skargę stwierdził, iż "skarżący w sposób czynny prowadzi - po wznowieniu - działalność gospodarczą, z której osiąga dochody"." Dodatkowo, mając na względzie treść wniosku z [...] marca 2007 r. oraz pisma z [...] lipca 2007 r. (k. 125 akt admin.), Sąd zauważa, iż rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie nie powinna determinować wskazana przez Skarżącego "chęć spłaty ratalnej całości zadłużenia wobec ZUS". Zasadność umorzenia wnioskowanych należności stanowi bowiem przedmiot odrębnego postępowania administracyjnego, w którym organ winien dokonać rzetelnej oceny indywidualnej sytuacji Skarżącego z perspektywy przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Wskazać przy tym należy, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący zaznaczył, iż nie może przystąpić do negocjacji spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego z uwagi na przedstawione przez ZUS wymagania finansowe, warunkujące zawarcie umowy.

Dodatkowo Sąd zaznacza, iż w rozpoznawanej sprawie organ orzekający stwierdził, że istnieje majątek pozwalający na wyegzekwowanie nieopłaconych należności składkowych w postaci nieruchomości położonej w P., stanowiącej budynek mieszkalny zajmowany przez Zainteresowanego i jego rodzinę. Nie wzięto jednak pod uwagę oczywistych konsekwencji przewidywanego pozbawienia Skarżącego i jego rodziny mieszkania w kontekście jego sytuacji życiowej i materialnej. Kwestia utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych w razie zastosowania egzekucji z nieruchomości wymaga odpowiedniego rozważenia również z punktu widzenia ważnego interesu osoby zobowiązanej, o którym mowa w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. W kwestii tej wypowiadał się niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny (v. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Konkludując, w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia zabrakło odpowiednio wnikliwego rozważenia stanu faktycznego sprawy w kontekście § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., co czyni uzasadnionym zarzut skargi w odnośnym zakresie. Lakoniczne stwierdzenie co do przyszłych możliwości spłaty zadłużenia przez Skarżącego w systemie ratalnym nie jest wystarczające do wyczerpującej oceny aktualnej sytuacji finansowej Zainteresowanego na podstawie ww. normy prawnej.

W świetle powyższego uzasadnione jest stanowisko, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Zakład zobowiązany będzie do przeprowadzenia ustaleń faktycznych właściwych i niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek i oceny zasadności ich umorzenia w ramach przepisów art. 28 u.s.u.s., opartych na tzw. uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne to przyznana organom administracji możliwość wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami w ustawie określonymi (Z. Janowicz: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1995, s. 270-271). Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek (w tym odsetek), to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają bowiem uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, "(...) czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)".

W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) orzekł jak w sentencji.