Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 410/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2021 poz 510
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.
article: art. 7, art. 75 par. 1, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dudar, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 września 2022 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza Ł. z dnia [...] marca 2022 roku numer [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2022r. nr [...] Wojewoda P. po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez H. W. od decyzji Burmistrza Ł. z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Ł., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

W związku z zawiadomieniem C. z dnia [...] grudnia 2021 r. skierowanym do Burmistrza Ł., wszczęte zostało postępowanie o wymeldowanie H. W. z pobytu stałego w lokalu położonym w Ł. przy ul. [...]. W ww. zawiadomieniu wskazano, że H. W. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w T., a lokal przy ul. [...] w Ł. jest obecnie niezamieszkały.

Decyzją Burmistrza Ł. z dnia [...] marca 2022 r. orzeczono o wymeldowaniu H. W. z pobytu stałego w lokalu w lokalu położonym w Ł. przy ul. [...]. Organ I instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalił, że umową dożywocia sporządzoną w formie aktu notarialnego z dnia [...] maja 2019 r. Repertorium A Nr [...], H. W. przeniosła na rzecz Gminy Ł. własność lokalu położonego w Ł. przy ul. [...] w zamian za zapewnienie jej (stosownie do art. 908 k.c.) dożywocia - polegającego na zapewnieniu jej dożywotniego pobytu w domu opieki społecznej oraz pochówku odpowiadającego miejscowym zwyczajom. Organ przy tym ustalił, że z pisma Burmistrza Ł. skierowanego do H. W. z dnia [...] marca 2022 r. wynika, że umowa dożywocia pomiędzy H. W. a Gminą Ł. zawarta została na wyraźną prośbę H. W. (w piśmie z [...] grudnia 2018 r. zaoferowała bowiem Burmistrzowi Ł. lokal przy ul. [...]w Ł. w zamian za dopłatę do pobytu w Domu Pomocy Społecznej w T., gdzie została umieszczona). Po konsultacji z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej oraz ze względu na stan zdrowia H. W., sprawę potraktowano jako pilną i Rada Miejska w Ł. uchwałą z dnia [...] stycznia 2019 r. wyraziła Burmistrzowi Ł. zgodę na nabycie nieruchomości. H. W. zawiadomiona o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie wskazała, że nie przebywa pod adresem zameldowania od [...] maja 2019 r., ale nie jest zainteresowana wymeldowaniem z pobytu stałego w w/w lokalu. Na skutek przeżyć życiowych załamała się, co negatywnie wpłynęło na jej zdrowie psychiczne, potrzebowała wsparcia i opieki. Zaproponowano jej dom pomocy społecznej, pod warunkiem, że opuści i przepisze przedmiotowy lokal. Jej zdaniem opuszczenie więc miejsca stałego pobytu nie było dobrowolne, ale stanowiło warunek, aby uzyskać pomoc. Klucze do lokalu musiała oddać opiekunkom. W kolejnym piśmie skarżąca wskazała, że od momentu umieszczenia jej w domu pomocy społecznej czuje się skrzywdzona i oszukana w związku z postawieniem jej warunku, że otrzyma pomoc jeśli przekaże mieszkanie. Pobyt w Domu Pomocy Społecznej nie jest warunkiem zabierania nieruchomości. Dodała ponadto, że chce odzyskać lokal położony przy ul. [...]w Ł..

Podczas oględzin lokalu przeprowadzonych w toku postępowania organ I instancji ustalił m.in., że lokal ten jest niezamieszkały, jest świeżo wyremontowany i wyposażony w nowe meble i urządzenia. Obecna w trakcie oględzin pracownica C. w Ł. – J. D. podała do protokołu, że pozostałe w lokalu drobne rzeczy H. W., takie jak: pamiątki, obrazki czy listy znajdują się w magazynie C. w Ł. (protokół z dnia [...] marca 2022 r.). W ocenie organu I instancji również przesłuchani w sprawie świadkowie potwierdzili, że od około 1,5 roku skarżąca nie przebywa w lokalu i znajduje się w domu pomocy społecznej.

Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody P. złożyła H. W. podnosząc, że nie zgadza się z faktami wskazanymi w zaskarżonej decyzji, a przepisanie mieszkania nie było dobrowolne, a dokonane pod presją i przymusem pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie towarzyszył jej również zamiar stałej zmiany miejsca pobytu, gdyż na dzień dzisiejszy nie wyklucza opuszczenia Domu Pomocy Społecznej. Wystąpiła ponadto do Sądu z wnioskiem o przydzielenie adwokata, w celu odzyskania jej nieruchomości.

Wojewoda P. zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2021 r. poz. 510 ze zm.) zgodnie z którym, organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zatem jedyną przesłanką warunkującą rozstrzygnięcie sprawy o wymeldowanie jest opuszczenie przez osobę jej dotychczasowego miejsca pobytu stałego, przy czym zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, opuszczenie to powinno nosić cechy trwałości i dobrowolności, a więc nie może być ono wynikiem przymusu fizycznego czy też psychicznego ze strony osób trzecich. Ponadto opuszczenie lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale zamiar jego opuszczenia z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założenie w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, w kontekście zebranego materiału dowodowego organ II instancji stwierdził, iż centrum spraw życiowych H. W. z całą pewnością nie znajduje się w lokalu położonym w Ł. przy ul. [...]i stan taki trwa od niemalże 3 lat. Bezsprzecznym jest, że H. W. w maju 2019 r. zamieszkała w Domu Pomocy Społecznej w T., zaraz po przeniesieniu własności przedmiotowego lokalu na rzecz Gminy Ł. (akt notarialny umowy dożywocia z dnia [...] maja 2019 r.). Powyższe potwierdzają również zeznania wszystkich świadków przesłuchanych w sprawie, tj. osób zamieszkujących w bliskim sąsiedztwie lokalu oraz pracownica C. w Ł.. Jakkolwiek H. W. podnosi, że przekazanie przedmiotowego lokalu na rzecz Gminy Ł. nie było dobrowolne, a dokonane pod presją pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej i nie wyklucza ona jednocześnie opuszczenia Domu Pomocy Społecznej, to jednak ważącym w niniejszej sprawie pozostaje, iż obecnie H. W. nie ma obiektywnej możliwości realizacji woli przebywania w przedmiotowym lokalu. Stąd też dalsze utrzymywanie zameldowania skarżącej w przedmiotowym lokalu, w którym faktycznie nie mieszka, byłoby potwierdzeniem fikcji meldunkowej, na którą przepisy z zakresu ewidencji ludności nie pozwalają.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, iż w tych okolicznościach, tj. niezamieszkiwania H. W. w miejscu stałego zameldowania i całkowitego zerwania więzi z przedmiotowym lokalem, jedynie werbalnie wyrażony przez skarżącą zamiar powrotu do lokalu położonego w Ł. przy ul. [...], nie może stanowić okoliczności przemawiającej za dalszym utrzymywaniem zameldowania pod tym adresem. Uznając w związku z powyższym, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka określona w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, uzasadniająca wymeldowanie, należało orzec jak w sentencji.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła H. W. Podkreśliła, że nie zgadza się z wydana decyzją i nadal podtrzymuje, iż została oszukana i chce odzyskać mieszkanie. Wskazała, że w każdej sytuacji może opuścić Dom Pomocy Społecznej i będzie potrzebowała mieszkania, które zostało jej ukradzione.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację. Podkreślił, że chęć odzyskania lokalu i powrotu do stałego miejsca zamieszkania nie stanowi przesłanki stanowiącej postawę do utrzymania zameldowania skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne wynika z treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 t.j., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej.

W ramach tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Na wstępie należy podkreślić, że organy administracji publicznej zobowiązane są do wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zgromadzenia pełnego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Zgodnie z ugruntowanymi poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawidłowe rozstrzygnięcie w sprawie musi być poprzedzone zebraniem i oceną całokształtu jej okoliczności, ustalonych w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym (wyrok NSA z 15 stycznia 2016 r., sygn. I OSK 1013/14, w którym sąd stwierdził, że "zaniechanie przez organ administracji podjęcia wszystkich dopuszczalnych z prawnego punktu widzenia czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego jest naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, powodującym wadliwość wydanej decyzji", CBOSA).

Stosownie do treści art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2021 r. poz. 510 ze. zm., dalej. u.e.l.), organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie przyjmuje się, że dla wystąpienia określonej w art. 35 u.e.l. przesłanki wymeldowania tj. "opuszczenia miejsca pobytu stałego", konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Nie każde opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stanowi bowiem podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu. Dla stwierdzenia, że nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu powołanego przepisu konieczne jest ustalenie, że opuszczenie to miało charakter dobrowolny, było wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce.

Decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Opuszczenie miejsca pobytu musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element woli, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Gdyby zamiaru opuszczenia lokalu wskazany podmiot nie wyraził w sposób jasny, zadaniem organu ewidencyjnego jest weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jego stronie zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania (por. wyroki NSA: z dnia 23 maja 2019 r., sygn. II OSK 1354/19; z dnia 17 lipca 2020 r., sygn. II OSK 391/20, CBOSA).

Rolą organu prowadzącego postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania jest więc weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po stronie osoby, której dotyczy wymeldowanie, zamiaru trwałego i dobrowolnego zerwania więzi z miejscem zameldowania. Ustawodawca w art. 27 ust. 2 u.e.l. dopuścił możliwość równoczesnego posiadania zameldowania na pobyt stały i pobyt czasowy. Dopóki więc trwa usprawiedliwiony powód do czasowego zamieszkiwania w innym miejscu, a strona wyraża wolę powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania, dopóty uzasadnione jest utrzymywanie stałego meldunku w miejscu, w którym strona faktycznie nie przebywa. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, w której wiele osób nie mogłoby mieć miejsca stałego zameldowania z uwagi np. na wykonywaną pracę. Czasowość pobytu w innym miejscu (także za granicą) nie oznacza zerwania więzi z lokalem, w którym osoba była zameldowana na pobyt stały, jeżeli jej centrum życiowe nie zostało zlokalizowane na stałe w innym miejscu (por. wyroki NSA: z 28 kwietnia 2021 r., sygn. II OSK 2153/18; z 10 stycznia 2019 r., sygn. II OSK 297/17, CBOSA).

Z kolei dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego to takie działanie, które wynika z własnej woli zainteresowanego - nie zaś z powodu presji czy bezprawnego działania innych osób. W przypadku zatem opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego, czy też uniemożliwienia dostępu do lokalu, nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości przebywania w lokalu i realizowania w nim interesów życiowych. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem - nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. W orzecznictwie przyjmuje się, że jako równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać również sytuację, w której osoba w nim zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu bądź przymuszona do jego opuszczenia, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Mieści się tu powództwo cywilne o przywrócenie naruszonego posiadania, czy o eksmisję, bądź też zawiadomienie właściwych organów (np. Policji) o okoliczności uniemożliwiania dostępu czy powrotu do lokalu - które to działanie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu czy osób trzecich za bezprawne (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 299/11; z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt II OSK 1163/12; z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1177/17; z dnia 8 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2025/17; z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3427/18; z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3268/18).

W art. 35 u.e.l mowa jest o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego, a zatem miejsca, w którym dana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, które stanowi zorganizowane centrum jej spraw życiowych. Jest to miejsce, w którym w szczególności osoba ta mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z innymi osobami, przyjmuje korespondencję (por. wyroki NSA: z 15 kwietnia 2015 r., sygn. II OSK 2151/13; z 8 marca 2016 r., sygn. II OSK 1708/14).

Przechodząc do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy wskazać, że organy ustaliły, że centrum spraw życiowych H. W. z całą pewnością nie znajduje się w lokalu położonym w Ł. przy ul. [...]i stan taki trwa od niemalże 3 lat. H. W. w maju 2019 r. zamieszkała w Domu Pomocy Społecznej w T., zaraz po przeniesieniu własności przedmiotowego lokalu na rzecz Gminy Ł., na podstawie aktu notarialnego z dnia lll maja 2019 r. Repertorium A Nr lll, w zamian za zapewnienie jej (stosownie do art. 908 k.c.) dożywocia - polegającego na zapewnieniu jej dożywotniego pobytu w domu opieki społecznej oraz pochówku odpowiadającego miejscowym zwyczajom. Powyższe zdaniem organów potwierdziły również zeznania wszystkich świadków przesłuchanych w sprawie, tj. osób zamieszkujących w bliskim sąsiedztwie lokalu Nr [...] przy ul. [...] w Ł. oraz pracownica C. w Ł. Wskazane okoliczności potwierdziły zdaniem organów obu instancji spełnienie przesłanek w rozumieniu art. 35 u.e.l. Zdaniem Wojewody natomiast, argumenty skarżącej przedstawione we wszystkich pismach procesowych – nie miały waloru przesądzającego o uznaniu braku spełnienia przesłanki dobrowolności opuszczenia tego lokalu, mimo argumentów działania pod presją pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej czy też oszukania jej i pozbawienia mieszkania.

W ocenie Sądu, w analizowanej sprawie zgromadzony materiał dowodowy w postaci dokumentów potwierdzających przeniesienia własności lokalu w drodze aktu notarialnego – umowy dożywocia oraz przesłuchania świadków – sąsiadów skarżącej, był niewystarczający do podjęcia decyzji o wymeldowaniu H. W. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...]w Ł.. Wnioski organów w tym zakresie były co najmniej przedwczesne, w sytuacji kiedy skarżąca podnosiła, że została oszukana i wykorzystano jej trudną sytuację rodzinną i zdrowotną. Organy dokonując oceny pominęły w swoich ustaleniach faktycznych okoliczności, w jakich skarżąca została przewieziona do DPS, czy też przekazane zostały klucze od mieszkania. Organ I instancji nie podjął nawet próby zweryfikowania konsekwentnych wyjaśnień skarżącej, z wyjaśnieniami pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej, którzy zajmowali się skarżącą oraz brali udział w przewożeniu skarżącej do Domu Pomocy Społecznej.

Na rozprawie w dniu 20 września 2022 r. pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że jest ona osoba chorą psychicznie – schizofrenia paranoidalna, od lat pozostaje pod opieka lekarską i wielokrotnie była w szpitalu psychiatrycznym w C., w związku z powyższym nie można mówić, aby skarżąca dobrowolnie opuściła swoje mieszkanie, bowiem została przewieziona do DPS karetką pogotowia. Pełnomocnik podkreśliła także, że zawarta przez skarżącą umowa dożywocia budzi poważne wątpliwości do co świadomości skarżącej w chwili jej zawarcia. W związku z powyższym skarżąca uzyskała pomoc prawną w zakresie podjęcia korków prawnych, celem podważenia ważności umowy dożywocia zawartej w formie aktu notarialnego (k. 33).

Sąd podziela argumenty pełnomocnika skarżącej wskazujące na to, że umowa notarialna – umowa dożywocia zawarta przez skarżąca, na mocy której przeniesiono prawo własności lokalu może budzić wątpliwości, co do okoliczności jej zawarcia, mając na uwadze nie tylko stan zdrowia skarżącej, ale również sam charakter umowy dożywocia oraz wzajemne obowiązki stron tej umowy.

Umowa dożywocia wymaga zobowiązania się właściciela nieruchomości do przeniesienia jej własności na nabywcę, który w zamian za to zobowiązuje się zapewnić zbywcy lub osobie mu bliskiej dożywotnie utrzymanie (art. 908 § 1 i 3 k.c.). Jest to zatem umowa wzajemna, dwustronnie zobowiązująca, a przy tym odpłatna, co oznacza, że świadczenie jednej strony umowy znajduje swój odpowiednik w świadczeniu drugiej strony. W przypadku umowy o dożywocie zbywca nieruchomości (dożywotnik) uzyskuje określone świadczenie służące w zasadzie zaspokojeniu jego potrzeb w taki sposób, aby nie musiał on przyczyniać się do zdobywania środków na zaspokojenie niezbędnych wymagań życiowych. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, gmina zobowiązała się w zamian za przeniesienie własności lokalu przez skarżącą do zapewnienia jej dożywotniego pobytu w domu opieki społecznej oraz pochówku odpowiadającego miejscowym zwyczajom. Zgodnie zaś z art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268) obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1. mieszkaniec domu (...), 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W przedmiotowej sprawie nie wiadomo, czy skarżąca posiada jakąś rodzinę (osoby zobowiązane w pierwszej kolejności), jak podzielone zostały koszty pobytu skarżącej w domu pomocy społecznej, a zatem ustalenie czy faktycznie gmina wywiązuję się z umowy dożywocia i w jakim zakresie jest niemożliwe, tym bardziej w sytuacji, gdy z mocy ustawy (w przypadku braku rodziny) i tak byłaby zobowiązana do częściowego pokrycia kosztów DPS. Również pochówek osoby samotnej, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 15 ustawy o pomocy społecznej należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Mając na uwadze zatem treść tych regulacji oraz zważywszy na charakter dwustronnej umowy dożywocia oraz ekwiwalentność świadczeń obu stron, budzić może wątpliwości okoliczności jej zawarcia. Powyższe kwestie wprawdzie nie mogą stanowić podstawy badania legalności zaskarżonej decyzji o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego, bowiem należą do kompetencji sądów powszechnych, niemniej jednak wymagały odniesienia w kontekście analizy spełnienia przesłanki dobrowolności opuszczenia przez skarżącą miejsca pobytu stałego, a także realności podnoszonych przez skarżącą argumentów zarówno w skardze, jak i odwołaniu.

Zgromadzony materiał dowodowy, w połączeniu w argumentami podniesionymi na rozprawie w dniu 20 września 2022 r. nie pozwala zatem na przyjęcie, że zostały spełnione przesłanki niezbędne do orzeczenia o wymeldowaniu, tj. nastąpiło opuszczenie lokalu przez skarżącą i było ono trwałe oraz dobrowolne. Przebywanie w DPS samo w sobie nie oznacza, że miejsce zameldowania na pobyt stały przestało być miejscem takiego pobytu. Podkreślić bowiem trzeba, że aby uznać, że opuszczenie stałego miejsca pobytu ma charakter dobrowolny należy stwierdzić, że wynika ono z własnej woli zainteresowanego, a nie z powodu presji czy bezprawnego działania innych osób. Innymi słowy o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej, bądź wykorzystując jej stan zdrowia. Okoliczności powyższe nie zostały w przedmiotowej sprawie wyjaśnione.

Zaakcentować przy tym należy jeszcze raz, że ewentualne spory z umowy o dożywocie związane z prawem skarżącej do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu może rozstrzygnąć jedynie sąd powszechny. Zaskarżona decyzja podlegała zatem uchyleniu nie z tego powodu, że skarżąca wskazała, iż podejmie kroki prawne zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego tej umowy, ale przed wszystkim z uwagi na konieczność uzupełnienia stanu faktycznego i wyczerpującego uzasadnienia związanego z dobrowolnym lub przymusowym opuszczeniem przez skarżącą lokalu i odniesienia do okoliczności, które organ pominął, a które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Prowadząc ponownie postępowanie, organ I instancji ustali okoliczności w jakich nastąpiło opuszczenie lokalu, przesłuchując na tą okoliczność świadków, którzy brali udział w tym zdarzeniu. Ponadto ustali, czy toczą się jakieś postępowania przez sądem powszechnym, na które powołuje się skarżąca. Dopiero powiązanie ze sobą wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności umożliwi organowi właściwą ocenę materiału dowodowego i uznanie czy zachodzą w sprawie przesłanki niezbędne do wymeldowania skarżącej z pobytu stałego. Ponownie rozstrzygając sprawę organy, winny uwzględnić zawartą w niniejszym wyroku ocenę prawną art. 35 u.e.l. i wskazania co do dalszego postępowania w zakresie uzupełnienia materiału dowodowego oraz wyczerpującego odniesienia się do okoliczności sprawy, zarówno tych podnoszonych przez stronę w toku postępowania, jak i tych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, szczególnie w zakresie przeanalizowania przesłanki dobrowolności.

Mając powyższe na uwadze, zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji, jako wydane z naruszeniem art. 7, art. 75 § 1, art. 77 i art. 80 k.p.a podlegały uchyleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.