Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1305/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28  ust. 1 i  ust. 3,  art. 83  ust. 4
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Jyż (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Sekr. sąd. Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi E. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Prezes ZUS), działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych), po rozpatrzeniu wniosku E.M. z dnia [...], utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek (i odsetek za zwłokę) na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS przytoczył treść art. 28 ust. 1 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, konkludując, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z wymienionych enumeratywnie w tym przepisie przesłanek całkowitej nieściągalności oraz, w ocenie organu, zobowiązana nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny, w sytuacjach wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.; dalej jako rozporz. z 31.07.2003 r.). Podkreślił, że zobowiązana:

1) obecnie nie prowadzi pozarolniczej działalności, nie pracuje,

2) jej małżonek prowadzi w Niemczech indywidualną działalność gospodarczą jako trener tenisa – wysokość dochodów – [...] euro,

3) wg informacji uzyskanych z Urzędu Skarbowego w T. osiągnęła kolejno dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości: rok 2002 – [...] zl; rok 2003 – [...] zł; rok 2004 – [...] zł rok 2005 – [...] zł; rok 2006 – [...] zł; rok 2008 – [...] zł oraz dochód z tytułu działalności wykonywanej osobiście za rok 2002 – w wysokości – [...] zł.

4) posiada samochód marki [...] rok prod. [...] (leasing) oraz mieszkanie własnościowe (D. – Niemcy) o wartości [...] euro,

5) wg przedłożonej dokumentacji nie zalega z tytułu podatków, posiada natomiast zadłużenie z tytułu kredytów,

6) wg zestawienia stałe miesięczne wydatki określiła na [...] euro,

7) jednocześnie wezwana przez organ do przedłożenia dokumentacji potwierdzającej fakt poniesienia strat materialnych na skutek klęsk żywiołowych lub innego nadzwyczajnego zdarzenia bądź potwierdzającej chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, przedłożyła oświadczenie, że żadnych strat materialnych na skutek klęsk żywiołowych lub innych nie poniosła.

W ocenie organu rentowego wskazana wyżej sytuacja rodzinna i finansowa może istotnie aktualnie ograniczać możliwość jednorazowej spłaty zadłużenia, jednakże umorzenie należności na tym etapie byłoby przedwczesne z uwagi na osiągany przez małżonka dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz fakt posiadania wartościowych składników majątku.

Decyzja ta stałą się przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. W skardze skarżąca wnosi o jej uchylenie. Zarzuca, iż organ wydając decyzję odmowną nie uwzględnił wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, tj. bardzo złej sytuacji życiowej skarżącej. Uzasadniając skargę akcentuje, iż kwota [...] euro, jaka pozostaje jej po potrąceniach, nie wystarczy na leczenie i na życie. Nadto podniosła okoliczności, które doprowadziły do powstania jej zadłużenia wobec ZUS, które to okoliczności nie były przez nią zawinione. Dochody z działalności gospodarczej jej męża są symboliczne i nie pozwalają na spłatę jakichkolwiek należności wobec ZUS-u. Nadto: 1) nie może pracować ze względu na stan zdrowia, 2) jej małżonek osiąga dochody nie wystarczające na spłatę zadłużenia, a równocześnie jego stan zdrowia stawia pod znakiem zapytania dalszą jego działalność, 3) nie posiada wartościowych składników majątku (auto wypożyczone jest własnością banku, mieszkanie zgodnie z umową należy również do banku). Zatem, w ocenie skarżącej spełnia ona wymogi do umorzenia należności zarówno określone w ustawie, jak i w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał swoje stanowisko i argumenty prawne i faktyczne na jego poparcie, zawarte w zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy zważył,

co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę wykonują biorąc pod uwagę kryterium legalności. a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Dalej wskazać należy, iż zgodnie z art. 134 cytowanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Dokonana w tych granicach ocena legalności zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS pozwala stwierdzić, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych powodów aniżeli w niej podniesione. Okoliczności, które zadecydowały o sposobie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie należą przede wszystkim do materii prawa proceduralnego.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych), Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:

1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych,

2) przebiegu ubezpieczeń,

3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu

składek,

4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych,

5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Strona może natomiast wnieść do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej jako k.p.a.). Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w trybie określonym w powołanym art. 83 ustawy związany jest zatem rygorami procedury administracyjnej.

Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS wydana została w wyniku rozparzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a zatem mają do niej zastosowanie przepisy k.p.a. To z kolei oznacza, że wniosek ten powinien być rozpatrzony w oparciu o odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących odwołań (co wynika z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 127 § 3 k.p.a). Stwierdzenie to implikuje z kolei następne, a mianowicie, że decyzja II instancji stanowi wyraz ponownego rozpatrzenia sprawy, w granicach wyznaczonych wnioskiem strony oraz rozstrzygnięciem organu I instancji, do którego to rozstrzygnięcia organ odwoławczy musi się odnieść, rozstrzygając tę samą sprawę, która stanowiła przedmiot postępowania organu I instancji.

Przepis art. 107 k.p.a zawiera minimalny katalog elementów typowej decyzji administracyjnej, Decyzja taka powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi. Przepisy szczególne mogą określać także inne składniki, które powinna zawierać decyzja.

Jak podkreśla się w doktrynie i judykaturze w art. 107 § 1 k.p.a. "...wymienione są składniki decyzji, które służą pełnemu określeniu elementów stosunku prawnego zarówno materialnego, jak też procesowego. Nie wszystkie z nich mają jednakowe znaczenie w określeniu tych elementów, niektóre są bardziej istotne niż pozostałe i ich ominiecie pozbawia akt pisemny charakteru decyzji administracyjnej. Przywołać trzeba zdanie drugie tezy pierwszej wyroku NSA z 20.7.1981 r., SA 1163/81 (OSPiKA 1982, Nr 9 -10, poz. 169), w którym jako minimum elementów traktuje się cztery składniki decyzji, tzn. określenie autora, adresata, rozstrzygniecie, podpis osoby reprezentującej organ. Brak jednego ze składników albo wyklucza ustalenie podstawowych elementów stosunku prawnego, albo też nie wskazuje na to, że mamy do czynienia z objawem woli organu (brak podpisu powoduje, ze dane pismo nie będzie decyzją, wyrok NSA z 30.7.1982 r., I SA 547/82; nie publ.). Składniki decyzji wymienione w art. 107 § 1 służą ustaleniu szeregu faktów prawotwórczych. Oznaczenie organu pozwala na ocenę, czy zachowane zostały przepisy regulujące właściwość rzeczową, miejscową oraz instancyjną. (...). Podpis pod decyzja składa osoba piastująca funkcję organu administracyjnego, osoba działająca z jego upoważnienia udzielonego na mocy art. 268a [k.p.a. – dopow. Sadu] (...) albo przepisów odrębnych (...). Do momentu podpisania przez osobę reprezentująca organ administracyjny akt jest projektem decyzji i nie wchodzi jeszcze do obrotu prawnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 1996, s. 480-483).

W przedmiotowej sprawie Sąd dostrzegł, iż decyzja pierwszoinstancyjna z dnia [...], nr [...] ( k. 68-71 akt adm. ), jest pozbawiona tak istotnych składników jak: oznaczenie organu, który ją wydał, a pod decyzją znajduje się nieczytelny podpis - na pieczęci zawierającej następujące dane: "Koordynator ds. dochodów mgr Z.C." Należy podkreślić, iż stosownie do unormowań zawartych w art. 107 § 1 k.p.a. ten ostatni składnik decyzji administracyjnej powinien zawierać podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Pod przedmiotową decyzją administracyjna z dnia [...], nr [...] brak wskazania, iż : "Koordynator ds. dochodów mgr Z.C." jest osobą upoważnioną do wydania tejże decyzji, czyli osobą piastująca funkcję organu administracyjnego, osobą działająca z jego upoważnienia udzielonego na mocy art. 268a k.p.a. albo przepisów odrębnych. Brak jest także takiego upoważnienia w aktach niniejszej sprawy.

A zatem przedmiotowa decyzja pierwszoinstancyjna, w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, nie zawiera podstawowych, istotnych dla określenia tego stosunku prawnego elementów, a nawet można uznać, że nie wskazuje na to, że mamy do czynienia z objawem woli organu.

Nie ulega zatem dla Sądu wątpliwości, iż wydając zaskarżoną, wskazaną na wstępie decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjna z dnia [...], nr [...], Prezes ZUS w sposób istotny naruszył art. 107 § 1 k.p.a., a zatem spełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. do jej uchylenia przez Sąd. Niewątpliwie organ w niniejszej sprawie naruszył przepisy procesowe, których treść nie budzi wątpliwości (por.: R. Kędziora: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2008 i wskazane tam orzeczenia).

Dostrzeżone przez Sąd w niniejszej sprawie istotne wadliwości procesowe, skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, powodują, iż Sąd nie musi już badać prawidłowości merytorycznego rozstrzygnięcia, będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji.

Ponownie rozpatrując sprawę Prezes ZUS winien wydać decyzję zawierająca elementy wymienione w art. 107 § 1 k.p.a.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. Sąd - uwzględniając skargę na decyzję – uchyla tę decyzję. Wobec czego Sąd orzekł jak w sentencji.