Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 733/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2018 r. sprawy ze skargi E. M., J. P. i Z. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania Z. S., E. M. i J. P., decyzją z [...] stycznia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2017 r. nr [...] uchylającą w całości ostateczną decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2010 r. nr [...] oraz odmawiającą potwierdzenia Z. S., E. M. i J. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. majątku [...] i folwarku [...], położonych w powiecie [...], woj. [...], pozostawionych przez E. S. oraz działki gruntu o pow. [...] ha, pochodzącej z majątku [...], pozostawionej przez H. A.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 22 grudnia 2008 r. E. S. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzające] prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, tj. majątków [...] i [...], położonych w powiecie [...], woj. [...], których właścicielami byli A. S. i H. A.

Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2010 r. nr [...] orzekł o potwierdzeniu Z. S., E. M. i J. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. majątku [...] i folwarku [...], położonych w powiecie [...], woj. [...], pozostawionych przez E. S. oraz działki gruntu o pow. [...] ha, pochodzącej z majątku [...], pozostawionej przez H. A. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że uwzględnienie wniosku oparte zostało przede wszystkim na wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] czerwca 2008 r. sygn. Akt [...]C [...]. W wyroku Sąd ten ustalił, że A. S. był właścicielem nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na terenie byłego województwa [...], powiatu [...] tj. majątku [...] o pow. [...] ha ziemi ornej klasy pierwszej i [...] ha nieruchomości zabudowanej: budynkiem mieszkalnym murowanym, jednopiętrowym, krytym blachą o pow. [...] m2, kościołem z drewna modrzewiowego, otynkowanym jednonawowym, czterema parterowymi budynkami mieszkalnymi z drewna modrzewiowego, krytymi blachą, czterema oborami z drewna modrzewiowego na fundamentach betonowych, spichlerzem murowanym o pow. [...] m2, szopą z bali modrzewiowych, kryta blachą o pow. [...] m2, kieratem żelaznym napędzającym pompy i młociarnie. Ponadto A. S. posiadał na własność folwark [...] o pow. [...] ha ziemi ornej klasy pierwszej z budynkiem stajni w kształcie podkowy z bali modrzewiowych na fundamencie kamiennym, krytym blachą o powierzchni [...] m2. Z treści wyroku wynika również, że H. A. przysługiwało prawo własności do nieruchomości położonej na terenie byłego województwa [...] w powiecie [...], tj. działki ziemi w folwarku [...] o pow. [...] ha ziemi ornej klasy I.

Wyrokiem z [...] grudnia 2008 r. sygn. Akt [...] ACa [...] Sąd Apelacyjny w K. oddalił apelację Skarbu Państwa od wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] czerwca 2008 r. sygn. Akt [...]C [...].

Wyrokiem z 19 marca 2010 r. sygn. akt Ill CSK 169/09 Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z [...] grudnia 2008 r. sygn. Akt [...] ACa [...] i zmienił wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] czerwca 2008 r. sygn. Akt [...]C [...] w ten sposób, że powództwo oddalił. Powyższy wyrok został przesłany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa do Wojewody [...] pismem z 24 maja 2010 r., tj. tuż po wydaniu decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2010 r.

Wojewoda [...] postanowieniem z [...] czerwca 2010 r. nr [...], na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, postanowił wznowić z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, z tytułu pozostawienia przez E. S. i H. A. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2011 r. nr [...] uchylił w całości ostateczną decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2010 r. nr [...] oraz odmówił E. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez niego majątku [...] i folwarku [...] oraz pozostawienia przez H. A. działki gruntu o pow. [...] ha pochodzącej z majątku [...], tj. nieruchomości znajdujących się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że powodem wznowienia postępowania, a w konsekwencji uchylenia ww. decyzji Wojewody [...] był zaistnienie przesłanki zdefiniowane] w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa bowiem wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Powyższą przesłankę potwierdza przesłany (pismem z 24 maja 2010 r.) do [...] Urzędu Wojewódzkiego wyrok Sądu Najwyższego z 19 marca 2010 r. zmieniający wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że oddalił powództwo E. S. w sprawie o ustalenie prawa własności do nieruchomości znajdującej się poza granicami RP).

W wyniku ponownej analizy akt organ I instancji odmówił skarżącemu potwierdzenia prawa do rekompensaty, z uwagi na brak dowodów potwierdzających prawo własności do nieruchomości znajdujących się poza obecnymi granicami RP.

Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] maja 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2011 r. nr [...].

W wyniku skargi E. S. na ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1655/11 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2011 r. nr [...].

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 7 lutego 2014 r. sygn. akt l OSK 2067/12 oddalił skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1655/11. Zdaniem Sądu, trudno zgodzić się z twierdzeniami Ministra Skarbu Państwa, że sprawa została wyjaśniona w sposób umożliwiający wydanie decyzji negatywnej. W uzasadnieniu wyroku wskazano również, że nie można zaakceptować stanowiska Sądu I instancji, który uznał, że przedłożone do akt sprawy dowody ponad wszelką wątpliwość przemawiają za tym, że E. S. wykazał tytuł prawny do nieruchomości pozostawionych poza granicami RP przez jego ojca. Z akt sprawy wynika jedynie, że A. S. był właścicielem majątku [...] według stanu na 1929 r. Odnośnie natomiast majątku [...] pozyskane z archiwum informacje nie wyjaśniają jednoznacznie kto był jego właścicielem. W dalszej części uzasadnienia NSA wskazał, że w sprawie nie poczyniono ustaleń, jaki był los obu majątków [...] i [...], czy podlegały nacjonalizacji, czy były lub są prowadzone księgi wieczyste z odpowiednimi wpisami prawnorzeczowymi. Podkreślił również, że budzi wątpliwości argumentacja Sądu I instancji, że nie mogło dojść do zmian stanu własności majątku należącego do A. S., w sytuacji, gdy po jego śmierci żona mogła rozporządzać majątkiem spadkowym (we własnym imieniu lub małoletniego syna). Odnośnie natomiast nieruchomości o pow. [...] ha, której, według twierdzeń wnioskującego, właścicielką była H. A., NSA stwierdził, że powinno wziąć się pod uwagę wszystkie materiały dowodowe z akt sprawy, dotyczące majątku [...] i dokonać ich oceny zgodnie z wymogami Kpa.

Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2015 r. nr [...] ponownie uchylił w całości ostateczną decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2010 r. nr [...] oraz odmówił potwierdzenia Z. S., L. S., E. M. i J. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. S. nieruchomości majątku [...] i folwarku [...], położonych w powiecie [...], woj. [...] oraz działki gruntu o pow. [...] ha, pochodzącej z majątku [...] pozostawionej przez H. A., tj. poza obecnymi granicami RP.

Od ww. decyzji strony wniosły w terminie odwołanie do Ministra Skarbu Państwa. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] czerwca 2015 r. nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2015 r. nr [...] oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji. W uzasadnieniu decyzji organ Il instancji wskazał, że konieczne jest uwzględnienie wszystkich wskazówek zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2014 r., zatem Wojewoda [...] ponownie rozpatrując sprawę w szczególności powinien wystąpić do archiwów zagranicznych właściwych dla miejsca położenia nieruchomości w celu ustalenia stanu prawnego i faktycznego majątków [...] i [...] oraz ustalenia, czy były lub są prowadzone księgi wieczyste z odpowiednimi wpisami prawnorzeczowymi.

Wojewoda [...] postanowieniem z [...] września 2015 r. nr [...] wstrzymał wykonanie ostatecznej decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2010 r. nr [...].

Minister Skarbu Państwa postanowieniem z [...] września 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższe postanowienie Wojewody [...].

Wyrokiem z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt l SA/Wa 1766/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. postanowienie oraz postanowienie Wojewody [...] z [...] września 2015 r. nr [...].

Wyrokiem z 8 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1074/16 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i oddalił skargę wnioskodawców.

Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2017 r. nr [...] uchylił, w wyniku wznowienia postępowania, w całości ostateczną decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2010 r. nr [...] oraz odmówił Z. S., E. M. i J. P. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. majątku [...] i folwarku [...], położonych w powiecie [...], woj. [...], pozostawionych przez E. S. oraz działki gruntu o pow. [...] ha, pochodzącej z majątku [...], pozostawionej przez H. A. W uzasadnieniu wskazał, że zgromadzona dokumentacja nie potwierdza prawa własności poprzedników prawnych wnioskodawców, w dacie 1 września 1939 r., do pozostawionych nieruchomości.

Pismem z 18 grudnia 2017 r. (data wpływu do organu wojewódzkiego - 22 grudnia 2017 r.) Z. S., E. M. oraz J. P. złożyli odwołanie od ww. decyzji Wojewody [...]. W treści środka zaskarżenia zarzucono organowi l instancji przede wszystkim naruszenie art. 146 § 1 i art. 16 § 1 Kpa poprzez zakwestionowanie reguły trwałości decyzji ostatecznych i uchylenie w postępowaniu nadzwyczajnym decyzji, która nie mogła zostać uchylona, z uwagi na upływ okresu przedawnienia, a także nieuwzględnienie wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy, w szczególności oświadczeń świadków L. B. i U. B.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] stycznia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2017 r. nr [...]. W uzasadnieniu przytoczył art. 2, art. 3 ust. 2, art. 6 ust. 1 i 2, 4 i 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097) – dalej zwanej "ustawą". Dalej wskazał, że po wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją administracyjną rozpoznanie sprawy winno zawierać się w granicach zakreślonych stwierdzonymi podstawami wznowienia. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydal decyzję.

W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, w niniejszej sprawie konieczne było wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją organu wojewódzkiego z [...] kwietnia 2010 r. Podstawowym dokumentem decydującym o rozstrzygnięciu Wojewody [...] był bowiem wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] czerwca 2008 r., który w ostateczności został uchylony przez Sąd Najwyższy w wyroku z 19 marca 2010 r. Powyższy wyrok Sądu Najwyższego pomimo, że został wydany przed datą wydania zaskarżonej decyzji nie był Wojewodzie [...] znany w chwili orzekania. O powyższym organ I instancji dowiedział się bowiem dopiero z pisma Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z 24 maja 2010 r., przesyłającego treść ww. orzeczenia Sądu Najwyższego.

W tym zaś stanie rzeczy, tj. w przypadku, gdy wyszły na jaw istotne dla sprawy dowody, którym jest w tym wypadku wyrok Sądu Najwyższego z 19 marca 2010 r., zmieniający wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że powództwo E. S. zostało oddalone, w którym ustalono fakt posiadania na własność nieruchomości, w opinii Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, zaszła konieczność wznowienia postępowania na podstawie art. 145 Kpa.

Zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 Kpa organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Analizując zebrany materiał dowodowy Minister zwrócił uwagę, że do akt sprawy przedłożono m. in. zaświadczenia Państwowego Archiwum Obwodu [...] z [...] grudnia 2005 r. nr [...], z [...] września 2010 r. nr [...], z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] oraz z [...] października 2015 r. nr [...], a także wyciąg z Księgi Adresowej Polski (wraz z w. m. [...]) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa z 1930 r.

Zdaniem organu odwoławczego, z powyższych dokumentów wynika jedynie, że A. S. był właścicielem majątków [...] i [...], według stanu na rok 1929. Brak jest natomiast informacji odnośnie dalszych losów ww. majątków.

W zaświadczeniu Archiwum Państwowego Obwodu [...] z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] wskazano, że według stanu na 1930 r. do H. S. córki A. należała działka o pow. [...] ha folwarku [...], majątku [...]. Powyższe potwierdza także zaświadczenie Państwowego Archiwum Obwodu [...] z [...] października 2015 r. nr [...].

Z kolei, zgodnie z orzeczeniem Prezesa [...] Okręgowego Urzędu Ziemskiego w B. z [...] lipca 1930 r. W. S. zezwolono na przeniesienie tytułu własności majątku [...] na rzecz [...] nabywców parcel o łącznym obszarze [...] ha. Jednym z nabywców działki o pow. [...] ha, była H. S.

Wnioskodawca E. S., zarówno we wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jak i w korespondencji wielokrotnie zaznaczał, że jest jedynym spadkobiercą A. S. i H. A.. Jednak z ww. dowodów wynika, iż po A. S. kolejnym właścicielem majątku [...] był W. S., który następnie dokonał jego podziału i sprzedaży, a jednym z nabywców była H. S. Powyższe jest sprzeczne z twierdzeniem, że po latach 1929-1930 E. S. przysługiwało prawo własności do przedmiotowych nieruchomości po śmierci A. S. Ponadto ze skróconego aktu zgonu H. A. z [...] listopada 2008 r. nr [...] oraz postanowienia Sądu Rejonowego w K. z [...] września 2009 r. sygn. Akt [...] Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po S. N. wynika, że wyżej wymieniona nie była córką A., jak wskazano w zaświadczeniu Państwowego Archiwum Obwodu [...] z [...] października 2015 r. nr [...], lecz córką G. i M. Wprawdzie podczas przesłuchania do protokołu [...] września 2015 r. Z. S. podał, że w powyższym zaświadczeniu jest błąd, a H. S. była żoną, nie córką A., jednak wobec przedstawionych okoliczności nie można w sposób oczywisty określić, że H. S., która nabyła działkę ziemi o pow. [...] ha w folwarku [...] jest H. A. - matką oraz spadkodawczynią E. S.

Ponadto organ wojewódzki podczas kwerendy dokumentów akt sprawy o stwierdzeniu nabycia spadku po H. A. ustalił, że Ha. P. [...] sierpnia 1934 r. wyszła za mąż za F. A., brak jest natomiast jakichkolwiek informacji, że wcześniej nosiła nazwisko S.

Jednocześnie na podstawie zebranych dowodów, nie jest możliwe także ustalenie, czy A. S. występujący w zaświadczeniach archiwalnych jest ojcem i spadkodawcą E. S. Powyższe uzasadnione jest tym, iż przed wybuchem ll wojny światowej w powiecie [...] żyły, co najmniej dwie osoby o tym samym imieniu i nazwisku, co potwierdza wydruk z rozporządzenia Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] września 1928 r.

Z. S. podczas składania wyjaśnień [...] września 2015 r. wskazał, że na tamtym terenie było dużo S. Imię A. było bardzo popularne. Imię A. przekazywano często z ojca na syna. Jest bardzo prawdopodobne, że żyli inni A. S.

W odniesieniu do majątku [...] Minister wskazał, że wątpliwości w kwestii ustalenia jego faktycznego właściciela uzasadnione są również tym, że zgodnie z wydrukiem z [...] Dziennika Wojewódzkiego z 1929 r. nr [...] właścicielem majątku [...], położonym w gm. [...], o pow. [...] ha był Z. S. Okoliczność legitymowania się tytułem własności do ww. majątku przez Z. S. potwierdza także publikacja Gazety [...] z [...] lipca 1929 r., informująca o skutkach burzy w powiecie [...]. Ponadto z wydruku z [...] Dziennika Wojewódzkiego z 1935 r. nr [...] wynika, iż część nieruchomości z majątku [...], tj. parcelę gruntową nr [...] o pow. [...] ha [..] m2 od Z. S. nabył A. L.

W aktach sprawy znajduje się także zaświadczenie Obwodowego Archiwum Państwowego w B. z [...] grudnia 2005 r. nr [...] wraz z tłumaczeniem przysięgłym K. P. oraz tłumaczenie przysięgłe zaświadczenia Państwowego Archiwum Obwodu [...] z [...] września 2005 r. nr [...] (bez oryginału w języku rosyjskim) wykonane przez L. D. z [...] grudnia 2005 r. Rep. Nr [...].

Na ww. dokumentach zostały naniesione odręczne poprawki, a wezwany w celu wyjaśnienia dokonanych poprawek tłumacz K. P. wycofał swoje tłumaczenie przedłożone do akt sprawy. Z uwagi na poważne wątpliwości, co do wiarygodności tych dokumentów, nie zostały one uznane za dowody w sprawie.

Ponadto jako dowód na pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP, strony postępowania przedłożyły spełniające wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy, oświadczenia: L. B. oraz U. B. z [...] czerwca 2016 r. Z oświadczeń nie wynika jakim tytułem prawnym dysponował A. S. do pozostawionych nieruchomości. Świadkowie nie podają także żadnych konkretnych informacji dotyczących majątków [...] i [...], w tym rodzaju i powierzchni nieruchomości. Jednocześnie L. B. oraz U. B. w dacie 1 września 1939 r. miały [...] i [...] lat, co również podważa wiarygodność ich zeznań.

Odnosząc się natomiast do oświadczenia C. B. z [...] czerwca 2015 r. Minister zauważył, że nie spełnia ono wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy. Z oświadczenia nie wynika kiedy i gdzie świadek się urodził oraz gdzie zamieszkiwał w 1939 r., nie zostało ono także złożone przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Ponadto składający zeznania wskazał, że informacje na temat pozostawionych nieruchomości pozyskał od matki.

Minister zaznaczył, że w sprawach o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, obowiązkiem wnioskodawców jest wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości prawa własności do nieruchomości przed wybuchem ll wojny światowej, czego w sprawie nie dokonano.

Organ odwoławczy wskazał, że w treści odwołania od decyzji strony zarzuciły organowi I instancji m.in. naruszenie art. 146 § 1 i art. 16 § 1 Kpa poprzez zakwestionowanie zasady trwałości decyzji ostatecznych i uchylenie w postępowaniu nadzwyczajnym decyzji, która nie może zostać uchylona, z uwagi na upływ okresu przedawnienia. Odnosząc się do powyższego Minister zauważył, że zagadnieniem tym zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 8 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1074/16 wskazał że z omawianego art. 20 ustawy wynika, że do decyzji stosuje się m.in. art. 146 § 2 Kpa, który stanowi, że nie uchyla się decyzji także w przypadku, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadającej swej istocie decyzji dotychczasowej. Literalne odesłanie w omawianym art. 20 do stosowania wobec decyzji art. 146 § 2 Kpa oznacza, że wobec tych decyzji nie stosuje się art. 146 § 1, który stanowi, że uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a i art. 145b, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia upłynęło pięć lat. Błędnie zatem Sąd I instancji przyjął dopuszczalność zastosowania wobec decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2010 r. art. 146 § 1 Kpa, określającego przedawnienie uchylenia decyzji administracyjnej, ze względu na upływ stosowanego terminu od jej wydania, skoro przepis ten nie ma zastosowania do powyższej decyzji.

Powyższe oznacza, że - wbrew twierdzeniom stron postępowania - organ wojewódzki nie naruszył reguły trwałości decyzji.

Minister podał, że Wojewoda [...] wielokrotnie informował Strony o konieczności uzupełnienia braków wniosku. Ponadto mając na uwadze obowiązek wynikający z art. 7 i art. 77 Kpa organ l instancji, także z urzędu, podjął czynności mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie materiału dowodowego i wystąpił do różnych instytucji w kraju i zagranicą, a także dokonał kwerendy w sądach oraz zbiorach archiwalnych, dostępnych internetowo. Jednak mimo wskazanych powyżej działań, nie udało się odnaleźć dowodów świadczących o pozostawieniu przez E. S. majątku [...] i folwarku [...] oraz pozostawieniu przez H. A. działki gruntu o pow. [...] ha pochodzącej z majątku [...].

Organ odwoławczy uznał, że organ wojewódzki wykazał wymaganą w postępowaniu administracyjnym inicjatywę w gromadzeniu materiału dowodowego. Obowiązki organów wynikające z art. 7 Kpa nie wykluczają aktywności stron w przedstawianiu dowodów. Domaganie się rekompensaty jest prawem, a nie obowiązkiem osoby uprawnionej. To nie na organie, lecz na stronie ciąży obowiązek wykazania, że spełnia ona przesłanki warunkujące przyznanie prawa do rekompensaty.

W ocenie organu Il instancji, przeprowadzone postępowanie administracyjne nie wykazało, że E. S. pozostawił majątki: [...] i [...], jako spadkobierca swojego ojca A. S. oraz, że H. A. pozostawiła działkę gruntu o pow. [...] ha, pochodzącą z majątku [...].

Jak słusznie wskazał Wojewoda [...], wnioskodawcy swoje roszczenia o potwierdzenie prawa do rekompensaty opierają przede wszystkim na braku rzetelnych informacji i dokumentów, dotyczących wyżej wymienionych majątków.

W ramach postępowania toczącego się przed organem l, jak i ll instancji została dokonana ocena całokształtu materiału dowodowego, zgodnie z art. 80 Kpa.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] stycznia 2018 r. nr [...] E. M., Z. S. i J. P. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przede sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) – zwanej dalej "Ppsa" w zw. z art. 193 Ppsa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w warunkach zignorowania wskazań i wytycznych, wyrażonych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2067/12, dotyczących własności majątku [...] i [...], 2) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 146 § 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo, że od doręczenia decyzji z [...] kwietnia 2010 r. upłynęło ponad 5 lat, 3) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 8 § 2 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji na skutek odstąpienia od praktyki stosowania art. 20 ustawy, 4) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 110 w zw. z art. 126 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo wydania jej w warunkach zignorowania postanowienia Wojewody [...] z [...] września 2009 r. o spełnianiu przez strony przesłanek prawa do rekompensaty, pomimo związania organu I instancji ww. postanowieniem i faktem, że ww. postanowienie pozostaje w obrocie prawnym, 5) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 6 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji, pomimo braku podstaw prawnych do jej wydania, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, 6) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 Kpa i art. 6 ust. 5 ustawy i art. 75 § 1 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w warunkach pominięcia dowodów ze świadków L. B. i U. B. w wyniku zanegowania okoliczności wynikających z ich oświadczeń oraz w wyniku stwierdzonej przez organ okoliczności niespełniania przez oświadczenie K. B. wymogów ustawy oraz poprzez brak dokonania oceny całokształtu materiału dowodowego i utrzymanie w mocy decyzji uzasadnionej w sposób nielogiczny. Wobec tego skarżący wnieśli o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, 2) uchylenie decyzji organu I instancji w całości, 3) wskazanie, że stan sprawy nie uzasadnia w żaden sposób uchylenia decyzji ostatecznej, zaś upływ czasu od jej doręczenia uniemożliwia jej uchylenie, 4) rozpatrzenie sprawy na rozprawie, 5) zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego i opłaty sądowej oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictw, od organu na rzecz skarżących.

W uzasadnieniu skarżący podali, że zgodnie z art. 153 w zw. z art. 193 Ppsa organy administracji publicznej związane są wskazaniami sądów, co do prowadzenia postępowania i wskazaniami prawnymi. Z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2067/12 wynika, że nie budzi wątpliwości Sądu, że A. S. poprzednik prawny E. S. był właścicielem [...], a ustalenia wymaga stan własności na 1939 r. i kwestia własności majątku [...] (s. 11/12 uzasadnienia). Zaskarżona decyzja opiera się zaś na założeniu, że A. S.- właściciel nieruchomości nie był poprzednikiem prawnym E. S. (s. 12/13 uzasadnienia decyzji). Powyższe oznacza, że organy administracji publicznej negują wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomimo, że nie dokonały żadnych ustaleń, które byłyby sprzeczne z ww. stwierdzeniami.

Art. 146 § 1 Kpa uniemożliwia uchylenie decyzji, jeśli od jej doręczenia upłynęło 5 lat w przypadku, gdy przyczyną wznowienia postępowania było - jak w przedmiotowej sprawie - pojawienie się nowej okoliczności. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał więc w mocy decyzję organu I instancji uchylającą decyzje, która uchylona być nie mogła, choćby z uwagi na czas, jaki minął od jej doręczenia. Nie zmienia tego okoliczność, na którą powołuje się organ, a więc treść art. 20 ustawy, zgodnie z którym do spraw zakończonych decyzją lub zaświadczeniem art. 146 § 1 Kpa nie znajduje zastosowania. Pominął bowiem organ fakt, że jest to przepis przejściowy, który znajduje zastosowanie do spraw zakończonych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów (przepisów odrębnych), na co wskazywał sam ustawodawca (wykładnia autentyczna) w projekcie ustaw.

Z projektu ustawy zmieniającej wynika, że powyższa nowelizacja spowodowana była maksymalną ochroną praw nabytych przez osoby uprawnione do rekompensaty w zakresie (dokładnego) określenia instytucji wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, służących do podważania decyzji wydawanych na podstawie przepisów odrębnych. W projekcie tym wyjaśniono też, że przyjęta obecnie wersja art. 20 ustawy pozwala rozciągnąć zastosowanie wymienionych w nim instytucji również na zaświadczenia oraz pozwala na zmianę decyzji i zaświadczeń wydanych na podstawie przepisów odrębnych (Sejm RP VI kadencji, nr druku 788). Tak też w wyroku NSA z 8 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1469/11 wskazano, że w art. 19 ustawy zaproponowano, że do postępowań zakończonych wydaniem zaświadczeń i decyzji potwierdzających prawa do rekompensaty stosuje się przepisy Działu II Rozdziału 12 i 13 Kpa, z wyłączeniem art. 146 § 1 Kpa. Przepisy te mają na celu ujednolicenie procedury postępowania z zaświadczeniami, wydawanymi zabużanom w latach poprzednich. Nie mają one wpływu na treść i zakres uprawnień zabużan (Sejm IV Kadencji, nr druku 3793).

Podobnie wypowiadało się na ten temat orzecznictwo w wyrokach o sygn. akt: I OSK 1469/11, I SA/Wa 51/11, I OSK 1791/12, I OSK 900/08, I OSK 627/11, I OSK 15/11, I OSK 999/07, I OSK 339/10, I OSK 1448/08, I OSK 342/12, I SA/Wa 325/09, I SA/Wa 41/13, I SA/Wa 1621/13, II SA/Łd 500/13, II SA/Łd 927/13). Jest to stanowisko tym bardziej oczywiste, że stanowisko przeciwne prowadziłoby do wniosku, że decyzje wydane na gruncie ustawy mogą być w każdym czasie uchylone w trybie wznowienia postępowania, ale nie mogą być uchylone - w każdym czasie - te same decyzje dotknięte sankcją nieważności (art. 156 § 2 Kpa), a więc dotknięte naruszeniami prawa większej wagi.

Ustawodawca wprowadził do postępowania administracyjnego instrument mający zapewnić realne obowiązywanie zasady równości obywateli Rzeczypospolitej Polskiej wobec prawa, wskazując w art. 8 § 2 Kpa, że odstąpienie od praktyki stosowania przepisu ma mieć uzasadnioną przyczynę. Mając na uwadze wskazane wyżej orzecznictwo organ nie wyjaśnił dlaczego art. 20 ustawy na gruncie przedmiotowej sprawy ma być wykładany w sposób odmienny od przyjętego, a przecież jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 1791/12, art. 20 ustawy jest przepisem szczególnym, pozwalającym na stosowanie procedury przewidzianej art. 155 Kpa do decyzji, czy zaświadczeń potwierdzających prawo do rekompensaty, a wydanych na podstawie poprzednich regulacji.

Zaskarżona decyzja wydana została w wyniku przejścia do porządku nad gwarancjami dla stron postępowania administracyjnego, wynikającymi z art. 110 w zw. z art. 126 Kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej jest związany własnym postanowieniem od chwili jego doręczenia. Postanowieniem z [...] września 2009 r. Wojewoda [...] przesądził spełnianie przez stronę przesłanek prawa do rekompensaty, działając w trybie art. 7 ust. 1 ustawy, co znalazło potwierdzenie w decyzji z [...] kwietnia 2010 r. Następnie zaś Wojewoda [...] uchylił własną decyzję i odmówił stronom prawa do rekompensaty, zaś organ ll instancji zaskarżoną decyzją utrzymał ww. decyzję w mocy, pomimo tego, że organ l instancji - związany własnym postanowieniem - nie miał podstawy prawnej do wydania decyzji odmawiającej prawa do rekompensaty.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2014 r. sygn. akt l OSK 2297/12 wskazano, że charakter prawny postanowienia wydawanego w oparciu o art. 7 ust. 1 ustawy powoduje, że zawarta w nim ocena spełniania przesłanek ustawowych jest wiążąca, nie tylko dla strony i rzeczoznawcy majątkowego, ale przede wszystkim dla organu administracji publicznej, który je wydał. Powyższe wskazuje, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, który zgodnie z art. 6 Kpa ma obowiązek dokonywania czynności w ramach obowiązującego prawa i kontroli spełniania tego wymogu przez organ I instancji, którego postępowanie kontroluje w wyniku odwołania, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] aprobując stan, w którym organ l instancji dokonuje czynności niemożliwych, bez zignorowania wskazanych wyżej zasad postępowania, w tym zasady związania własnym postanowieniem przez organy administracji publicznej. Co więcej postanowieniem, które jako niezaskarżalne w drodze zażalenia, nie podlega uchyleniu w trybie wznowienia postępowania (art. 126 Kpa).

Ponadto organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu l instancji w wyniku zanegowania treści wynikającej z oświadczeń świadków L. B. i U. B., choć sam organ l instancji wskazał, że niewątpliwie L. B. oraz U. B. znały osobiście E. S. i jego matkę H. A., zaś wskazane wyżej osoby oświadczają właśnie o majątkach A. S., zmarłego w latach 30-tych, o jego żonie H. i niepełnoletnim (w chwili śmierci ojca) synu.

Organ nie wyjaśnił skąd więc jego wątpliwości, co do tożsamości właściciela nieruchomości pozostawionej. Nie wyjaśnił także z czego wywodzi wniosek, że osoby nastoletnie nie miały świadomości, co do osób, o których oświadczały. Jest to twierdzenie wprost sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego, wskazujące na to, że organ nie oceniał dowodów w standardzie wynikającym z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, a więc w całokształcie wynikających z nich okoliczności, z uwzględnieniem zasad doświadczenia życiowego i logiki. Twierdzenie organu sprowadza się do zanegowania wiarygodności okoliczności tylko dlatego, że pochodzą ze źródeł osobowych, co jest naruszeniem wprost art. 6 ust. 5 ustawy.

Ponadto organ zanegował oświadczenie K. B., jako niespełniające wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy podczas, gdy zgodnie z art. 75 § 1 Kpa jako dowód należy dopuścić każdy środek, niebędący sprzecznym z przepisami prawa. Sytuacja w której organy administracji publicznej nie przyjmują dowodów do wiadomości powoduje zaś, że zawsze mogą stwierdzić, że okoliczności warunkujące pozytywne rozstrzygnięcie udowodnione nie zostały. Nie jest to jednak model rzetelnego postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Poza sporem jest to, że w niniejszej sprawie wystąpiła podstawa do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. W niniejszej sprawie po wydaniu przez Wojewodę [...] decyzji z [...] kwietnia 2010 r. wyszedł na jaw istotny dla sprawy, nowy dowód w postaci wyroku Sądu Najwyższego z 19 marca 2010 r. sygn. akt III CSK 169/09, którego konsekwencją było to, że upadł prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w K. z [...] czerwca 2008 r. sygn. Akt [...] C [...] ustalający prawo własności A. S. i H. A. do nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, który to wyrok był podstawą do ustalenia rodzaju i składu mienia pozostawionego przez wyżej wymienione osoby na tzw. [...] i w dalszej kolejności ustalenia wartości pozostawionego mienia i wysokości przysługującego E. S. prawa do rekompensaty w formie świadczenia pieniężnego. Wyrok Sądu Najwyższego był nieznany Wojewodzie [...] w momencie wydawania decyzji z [...] kwietnia 2010 r. bowiem organ I instancji otrzymał tenże wyrok wraz z uzasadnieniem [...] maja 2010 r., co wynika z pisma Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z [...] maja 2010 r.

Wobec tego były podstawy do wznowienia przez Wojewodę [...] z urzędu postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 2010 r. w oparciu o podstawę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, co też organ I instancji uczynił wydając postanowienie o wznowieniu postępowania z [...] czerwca 2010 r.

Skoro zaś potwierdziła się wskazana w postanowieniu o wznowieniu postępowania przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, to Wojewoda [...] miał podstawy do procedowania, w oparciu o art. 149 § 2 Kpa, a następnie uchylenia decyzji z [...] kwietnia 2010 r. i rozstrzygnięcia o istocie sprawy zainicjowanej wnioskiem E. S. z 22 grudnia 2008 r. o przyznanie prawa do rekompensaty za majątek pozostawiony przez E. S. i H. A. w gminie [...], powiat [...], województwo [...], tj. majątek [...] i majątek [...] (obecnie na terenie [...]).

Odnosząc się zaś do meritum sprawy Sąd podziela stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że wniosek E. S. o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie był zasadny.

Zacząć należało od tego, że dla niniejszej sprawy wznowieniowej istotne znaczenie miała ocena prawna i wskazania, co dalszego postępowania, zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2067/12. W wyroku tym NSA oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1655/11, jednakże zaprezentował odmienne stanowisko, niż to wyrażone przez Sąd I instancji. NSA zanegował pogląd WSA w Warszawie, który uznał za zasadny wniosek E. S. w zakresie majątku [...], nabytego po A. S., kierując się dowodami potwierdzającymi stan własnościowy tegoż majątku na 1929 r. Jeżeli chodzi o majątek [...], NSA zanegował odwołanie się przez Sąd I instancji do ustaleń poczynionych przez Sąd Okręgowy w K., który zakończył sprawę wyrokiem z [...] czerwca 2008 r. NSA stwierdził, że nie wiadomo na jakich dokumentach archiwalnych bazował sąd powszechny w sprawie z powództwa E. S. NSA zarzucił też brak analizy w zakresie tego jaki był los majątków [...] i [...], czy były one podstawą nacjonalizacji, czy były dla nich prowadzone księgi wieczyste i jakie były w nich wpisy prawnorzeczowe. NSA zanegował też stanowisko Sądu I instancji, że nie mogło dojść do zmian stanu własnościowego majątku A. S. NSA uznał, że po śmierci A. S. żona mogła rozporządzać majątkiem spadkowym we własnym imieniu lub małoletniego syna. NSA zaznaczył, że prawo do rekompensaty winno wiązać się z faktem pozostawienia mienia stanowiącego w momencie wybuchu II Wojny Światowej własność obywatela polskiego, który w związku z wojną swój majątek zmuszony był opuścić. Jeżeli chodzi o działkę o pow. [...] ha w folwarku [...], NSA wskazał, że organ winien wziąć pod uwagę wszystkie zgromadzone w sprawie dowody. NSA zanegował stanowisko Sądu I instancji, że organ ma pominąć orzeczenie PUR z [...] marca 1946 r. i zeznania H. A. W ocenie Sądu odwoławczego, należy dokonać oceny wszystkich dowodów z odniesieniem się do twierdzeń E. S. dotyczących zeznań jego matki, nie wykluczając zobowiązania wnioskodawcy do przedłożenia dowodów potwierdzających te zeznania.

Trafnie wskazał organ odwoławczy, że – jeżeli chodzi o majątek [...] – zgromadzone w aktach sprawy zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu [...] wraz z tłumaczeniami na j. polski (wyłączając te, których tłumaczenia wycofał K. P. w oświadczeniu z [...] września 2010 r.) dokumentują (wynikający z danych Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w P.) stan własnościowy A. S., według stanu z 1927 r. - [...] dziesięcin [[...] x [...] ha (dziesięcina tzw. skarbowa, stosowana w b. zaborze rosyjskim) = [...] ha], natomiast (wynikający ze spisu posiadaczy posiadłości), według stanu z 1929 r. - [...] ha. Z kolei stan własnościowy (wynikający z Księgi Adresowej Polski), według stanu z 1929 r. wynosił [...] ha.

Jednakże rację ma organ odwoławczy, że dane wynikające z [...] Dziennika Wojewódzkiego Nr [...] z 1929 r., artykułu z Gazety [...] z [...] lipca 1929 r., [...] Dziennika Wojewódzkiego Nr [...] z 1935 r. wskazują, że właścicielem majątku [...], gm. [...] był Z. S., który z posiadłości o pow. [...] ha sprzedał w 1935 r. A. L. parcelę Nr [...] o pow. [...] ha [...] m2.

Taki wniosek wzmacnia informacja podana w zaświadczeniu Archiwum Państwowego Obwodu [...] z [...] kwietnia 2013 r. wraz z tłumaczeniem I. K., z którego wynika, że w księdze hipotecznej brak informacji o posiadaniu przez A. S. do 1939 r. nieruchomości majątku [...].

Zatem dane bliższe dacie 1 września 1939 r. (która jest istotna, jeżeli chodzi o stan własnościowy pozostawionego mienia) wskazują, że majątek [...] stanowił w latach 30-tych XX w. własność Z. S.

Jeżeli natomiast chodzi o majątek [...], to Sąd i w tym zakresie podziela stanowisko MSWiA o braku podstaw do przyznania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez E. S. i H. A. Zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu [...] z [...] września 2010 r. wraz z tłumaczeniem dr hab. T. S. i Księga Adresowa Polski wskazywały, według stanu z 1929 r., że A. S. był wówczas właścicielem posiadłości [...] o pow. [...] ha. Jednakże z orzeczenia Prezesa [...] Okręgowego Urzędu Ziemskiego w B. z [...] lipca 1930 r. wynika, że majątek [...], w gminie [...] stanowił własność W. S., który uzyskał zezwolenie na przeniesienie tytułu własności gruntu o pow. [...] ha rozparcelowanego na kilkadziesiąt parcel dla [...] nabywców, w tym dla H. S. parceli o pow. [...] ha.

Zatem dane bliższe dacie 1 września 1939 r. (która jest istotna, jeżeli chodzi o stan własnościowy pozostawionego mienia) wskazują, że majątek [...] stanowił w latach 30-tych XX w. własność W. S.

Nie można pominąć i tego, że – jeżeli chodzi o oba majątki [...] i [...] - z pisma Państwowego Archiwum Obwodu [...] z [...] września 2010 r. wraz z tłumaczeniem dr hab. T. S. wynika, że poza danymi za 1929 r. nie ma danych na temat posiadanych przez A. S. posiadłości, także jeżeli chodzi o stan na wrzesień 1939 r.

Z tym, że rację ma MSWiA, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (zaświadczenie Państwowego Archiwum Obwodu [...] z [...] października 2015 r. wraz z tłumaczeniem C. G.) dokumentuje to, że w wykonaniu orzeczenia z [...] lipca 1930 r. został zawarty akt sprzedaży z [...] lipca 1930 r., na mocy którego H. S. c. A. (a nie H. S. c. G. - matka E. S.) nabyła grunt o pow. [...] ha ziemi w folwarku [...]. Fakt ten potwierdza zaświadczenie Archiwum Państwowego Obwodu [...] (dane z Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w P.) z [...] kwietnia 2013 r. wraz z tłumaczeniem I. K. oraz treść orzeczenia z [...] lipca 1930 r. gdzie obok wpisu jako nabywcy parceli H. S. (poz. 46) wpisano lit. "A". Taki wniosek wzmacniają zgromadzone w sprawie dowody, w tym wyjaśnienie Z. S. (protokół z [...] września 2017 r.), w którym skarżący oświadczył, że na tym terenie w okresie przedwojennym było dużo osób o nazwisku S. lub S. Samo wyjaśnienie strony Z. S. (art. 86 Kpa), że w zaświadczeniu Archiwum Państwowego Obwodu [...] nastąpił błąd, co do imienia ojca H. S. nie mogło obalić mocy dowodowej zagranicznego dokumentu urzędowego. Równie dobrze możnaby przyjąć, że w zaświadczeniu tym wystąpił błąd, co do imienia nabywczyni działki o pow. [...] ha i zamiast H. S. c. A. winna być H. S. c. A., a więc jedna ze spadkobierców po A. S., o którym mowa w tłumaczeniu L. D., dotyczącego zaświadczenia Państwowego Archiwum Obwodu [...] z [...] grudnia 2005 r.

Niezależnie od tego Sąd zwraca uwagę, że wskazane wyżej zaświadczenie korzysta z domniemania autentyczności i prawdziwości, ponieważ ma moc równą polskiemu dokumentowi urzędowemu, o którym mowa w art. 76 § 1 Kpa. Wynika to z art. 11 umowy sporządzonej w Mińsku dnia 26 października 1994 r., zawartej między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białoruś o pomocy prawnej...(Dz. U. z 1995 r. Nr 128, poz. 619).

Poza tym z pisma Archiwum Państwowego Obwodu [...] z [...] września 2010 r. wraz z tłumaczeniem C. G. wynika, że w dokumentacji archiwalnej brak danych dotyczących posiadania w latach 1929 - 1945 przez H. A. (takie nazwisko po mężu F. A. nosiła matka E. S. od sierpnia 1934 r.) majątku nieruchomego w miejscowości [...] i [...].

Nie można pominąć i tego, że H. A. starała się o wydanie przez Państwowy Urząd Repatriacyjny orzeczenia stwierdzającego pozostawione mienie poza obecnymi granicami RP. Dokumentacja [...] znajdująca się w aktach sprawy przed zawiadomieniem Wojewody [...] z [...] stycznia 2011 r. wskazuje, że podstawę do ustalenia rodzaju i stanu pozostawionego mienia stanowił opis mienia i wyjaśnienia H. A. zawarte w protokole z [...] marca 1946 r. Orzeczenie PUR z [...] marca 1946 r. zapadło po złożeniu przez H. A. podania z 28 września 1945 r., karty ewakuacyjnej, odwołania kwestionującego opis mienia (brak pieczęci władz sowieckich) i w sytuacji, gdy H. A. nie mogła powołać drugiego świadka na poparcie swego wniosku. Z tej dokumentacji wynika, że H. A. domagała się rekompensaty za utratę nieruchomości o pow. [...] ha, położonej w miejscowości [...].

Z akt niniejszej sprawy wynika, że H. A. c. G. była właścicielką mienia pozostawionego w miejscowości [...]. Orzeczenie PUR jest bowiem spójne z postanowieniem Sądu Okręgowego w P. z [...] grudnia 1935 r., sprostowanym postanowieniem z [...] maja 1937 r. i danymi z [...] Dziennika Wojewódzkiego Nr [...] z 1937 r. Okoliczności te wzmacnia także to, że E. S. urodził się w miejscowości [...].

Jeżeli chodzi o stanowisko przedstawione przez skarżących w piśmie z 7 sierpnia 2017 r. co do powodów złożenia przez H. A. oświadczenia jedynie w zakresie nieruchomości o pow. [...] ha Sąd stoi na stanowisku, że gdyby H. A. przy ubieganiu się o wydanie orzeczenia PUR kierowała się tym, że może być poddana represjom, ze względu na rozmiar mienia pozostawionego na tzw. [...], to niewątpliwie zgłosiłaby do tego organu mniejszy majątek, tj. nieruchomość o pow. [...] ha z majątku [...], aby "nie rzucać się w oczy" nowej władzy. Zdaniem Sądu wątpliwe jest natomiast to, aby H. A. znała, w momencie ubiegania się o rekompensatę, treść wewnętrznych instrukcji PUR. Matka E. S. nie mogła znać instrukcji PUR z [...] listopada 1946 r., dotyczącej wystawiania orzeczeń odszkodowawczych, skoro orzeczenie PUR zostało wydane kilka miesięcy wcześniej - [...] marca 1946 r. Poza tym zgłoszenie do PUR majątku położonego w [...] nie stało na przeszkodzie zgłoszeniu majątku w [...], skoro były to nieruchomości położone w tej samej gminie, ale w innych miejscowościach. Jedyny racjonalny wniosek jaki nasuwa się po analizie akt niniejszej sprawy prowadzi do uznania, że skoro H. A. w latach 1945-1946 ubiegała się o wydanie orzeczenia PUR, a nie zgłosiła majątku w [...], to nie była jego właścicielem w momencie jego pozostawienia.

Odpowiadając na zarzuty skargi Sąd zwraca uwagę, że wbrew temu co twierdzą skarżący organy orzekające w niniejszej sprawie zastosowały się do wskazań i wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku NSA z 7 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2067/12.

Organ wojewódzki zwrócił się do Archiwum Akt Nowych w W. o przedłożenie dokumentów dotyczących A. S., E. S. i H. A. (S.) i majątków [...] i [...] (pismo z [...] lipca 2014 r.). W Archiwum Akt Nowych takich dokumentów brak (pisma z [...] lipca 2014 r., [...] września 2015 r.). Takich dokumentów nie ma też Archiwum Główne Akt Dawnych w W. (pismo z [...] marca 2013 r.).

Pracownik Wojewody [...] przeglądał w Sądzie Rejonowym w K. akta spraw o stwierdzenia nabycia spadku po A. S. i H. A. i o stwierdzenie zgonu A. S. (notatka z [...] sierpnia 2014 r.). Oględziny akt nie ujawniły żadnych dokumentów dotyczących majątku [...] i [...]. Pracownik Wojewody [...] przeglądał w Sądzie Okręgowym w K. akta sprawy o ustalenie majątku pozostawionego przez A. S. i H. A. (notatka z [...] września 2015 r.). Oględziny akt nie ujawniły żadnych nowych dokumentów, dotyczących majątku [...] i [...], poza tymi, które znajdują się w aktach sprawy. W aktach tej sprawy były jedynie zaświadczenia Państwowego Archiwum Obwodu [...] z [...] grudnia 2005 r., kserokopia z Księgi Adresowej Polski z 1930 r. oraz oświadczenie E. S.

Organ wojewódzki zwrócił się także do Centralnego Archiwum Wojskowego odnośnie dokumentacji dotyczącej A. S. i jego majątku (pisma z [...] września 2014 r. i [...] października 2014 r.). Odpowiedź CAW nie wnosi niczego do sprawy (pisma z [...] września 2014 r. i [...] grudnia 2014 r.). Organ I instancji uzyskał też egzemplarz wniosku o uznanie za zmarłego A. S. z [...] lipca 2005 r. Organ uzyskał też oświadczenie K. B. z [...] czerwca 2015 r. dotyczące m.in. majątków [...] i [...] (niespełniające wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy).

Organ wojewódzki zwrócił się też do pełnomocnika skarżących (wezwanie z [...] sierpnia 2015 r.) o wyjaśnienie braku zgłoszenia majątku w [...] w sprawie o wydanie orzeczenia PUR, usunięcie poprzez złożenie dowodów rozbieżności co do tego, czy właścicielką działki o pow. [...] ha była H. A. c. G., czy H. S. c. A., wskazanie świadków i ich adresów. W odpowiedzi zostały nadesłane oświadczenia L. B. i U. B. z [...] czerwca 2016 r. wraz z tłumaczeniami.

Trafnie zwrócił uwagę MSWiA, że oświadczenia te nie wnoszą niczego konkretnego i istotnego do sprawy. Wynika z nich jedynie, że A. S. do chwili śmierci w latach 30-tych XX w. miał w powiecie [...] wiele hektarów ziemi na której znajdowały się majątki [...] i [...] (oświadczenie L. B.), majątki o pow. około [...] tyś ha, w tym majątek [...] i [...] (oświadczenie U. B.). Świadkowie nie podają jakie były losy tychże majątków po śmierci A. S. w 1931 r. U. B. oświadczyła tylko, że po śmierci A. S. jego majątkami zarządzała żona H. S. Z oświadczeń tych nie wynika zatem to, kto był właścicielem majątku [...] i [...] według stanu na dzień 1 września 1939 r. Zarządzanie majątkiem nie jest równoznaczne z posiadaniem tytułu własności. Poza tym rację ma organ odwoławczy, że świadkowie w dacie 1 września 1939 r. mieli [...] i [...] lat. zatem ich wiedza mogła pochodzić ze słyszenia i odnosić się do obiegowej informacji uzyskanej od dorosłych pracowników majątków, czy rodziców świadków, którzy uzyskiwali je w oparciu o to co "widzą i słyszą". Nie znaczy to, że te informacje były tożsame ze stanem formalnym (własnościowym) majątków [...] i [...].

Z kolei oświadczenie K. B. nie spełnia wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy. Wobec tego nie mogło być dowodem potwierdzającym stan własnościowy majątków [...] i [...]. Z art. 75 § 1 Kpa wynika, że każdy środek dowodowy, aby miały walor dowodowy, nie może być sprzeczny z prawem. Skoro przepis szczególny (art. 6 ust. 5 ustawy) przewiduje, że oświadczenie świadka ma spełniać konkretne wymogi, to nie jest dopuszczalne prowadzenie dowodu z oświadczenia niespełniającego wymogów ustawowych.

Organ wojewódzki zwracał się także w sprawie pozostawionego mienia do Konsulatu Generalnego w RP w B. (pisma z [...] sierpnia 2015 r., [...] września 2015 r., [...] września 2015 r.). Na skutek tych działań organ uzyskał zaświadczenie Państwowego Archiwum Obwodu [...] z [...] października 2015 r. wraz z tłumaczeniem C. G. Uzyskane pismo Narodowego Archiwum Historycznego [...] z [...] października 2015 r. wraz z tłumaczeniem nie potwierdza żadnych danych odnośnie A. S., E. S. i H. A. c. G.

Wojewoda [...] uzyskał też wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z [...] grudnia 2008 r. sygn. Akt [...] ACa [...] wraz z uzasadnieniem oraz kopie odpisu skróconego aktu urodzenia E. P., aktu urodzenia, aktu małżeństwa i aktu zgonu H. A. (zd. N.).

W postępowaniu nie przesłuchano E. S., który zmarł [...] września 2014 r.). Przesłuchano natomiast Z. S. (syna E. S.), co dokumentuje protokół z [...] września 2017 r. Do akt sprawy zostało złożone także oświadczenie Z. S. z [...] września 2017 r. Z. S. twierdzi, że właścicielem majątku [...] i [...] byli w 1939 r. jego rodzice E. S. i H. A. i że po śmierci A. S. (w 1931 r.) nie było żadnych podziałów ziemi, czy jej sprzedaży albo rozdrobnienia majątków. Jednakże oświadczenie Z. S. pozostaje w sprzeczności z omówionymi wyżej dowodami z dokumentów. Co znamienne wiedza Z. S. odnośnie majątków [...] i [...] nie opiera się na dokładnych danych. Tytułem przykładu można wskazać, że Z. S. podczas przesłuchania oświadczył, że majątek [...] był położony w gminie [...], co świadczyłoby o tym, że chodzi o majątek [...]. To oświadczenie Z. S. skorygował w piśmie z [...] września 2017 r. wskazując, że majątek [...] i [...] były położone w gminie [...]. Dalej można wskazać, że w oświadczeniu z [...] września 2017 r. Z. S. stanowczo wskazał, że jego dziadek to A. S., a nie inny A. S. To samo twierdził E. S. w odwołaniu z [...] lutego 2011 r. wskazując, że wywodzi swe prawa od A. S. Tymczasem – co znamienne – we wniosku o uznanie za zmarłego z [...] maja 2005 r. E. S. wskazał jako swego poprzednika prawnego A. S. Zatem sam wnioskodawca nie był pewny, czy ubiega się o majątek A. S., czy majątek A. S. W tej sytuacji nie można było uznać wyjaśnień Z. S. za przesądzające o wyniku niniejszej sprawy.

Z zaświadczenia Obwodowego Archiwum Państwowego w B. z [...] grudnia 2005 r. wraz z tłumaczeniem K. P. wynika, że archiwum nie posiada ksiąg hipotecznych na majątek [...] i osadę (folwark) [...].

Sąd zauważa, że w niniejszej sprawie skarżący domagają się potwierdzenia prawa do rekompensaty ze środków publicznych za pozostawienie majątku o znacznej wartości. Wobec tego powinni przedłożyć organowi wraz z wnioskiem (art. 6 ust. 1 pkt 1, 4, 5 ustawy) lub na wezwanie organu (art. 6 ust. 6 ustawy) dowody własności z których wynika stan własnościowy pozostawionego majątku, według stanu na 1 września 1939 r.

W niniejszej sprawie – zdaniem Sądu – brak dowodów potwierdzających, że w momencie wybuchu II Wojny Światowej E. S. pozostawił majątek [...] o pow. [...] ha i majątek [...] o pow. [...] ha, natomiast H. A. c. G. działkę w majątku [...] o pow. [...] ha.

Sąd zwraca uwagę, że na terenie wokół [...], przed II Wojną Światową, funkcjonowało co najmniej kilku A. S.: A. S. s. J. K. (ojciec E. S.), A. S. (tłumaczenie L. D. dotyczące zaświadczenia P.A.O.B. Z [...] grudnia 2005 r.), A. S. (nieletni) właściciel lasu o pow. [...] ha w D. (rozp. Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] września 1928 r. – [...] Dziennik Wojewódzki Nr [...] z 1928 r.), A. S. s. A. (pismo N.A.H.B. Z [...] października 2015 r.), A. S. właściciel majątku [...] w gminie [...] o pow. [...] ha ([...] Dziennik Wojewódzki Nr [...] z 1929 r.).

Z kolei pismo Narodowego Archiwum Historycznego [...] z [...] października 2015 r. potwierdza praktykę dzielenia majątku [...] między przedstawicieli rodu S. To samo dotyczy majątku [...] (zaświadczenie P.A.O.B. z [...] października 2015 r. wraz z tłumaczeniem C. G.). Z orzeczenia z [...] lipca 1930 r. wynika zaś, że w majątku [...] realizowano parcelację w ramach ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej.

Wobec tego nie są wiarygodne twierdzenia Z. S., a także E. S. zawarte w piśmie z [...] maja 2009 r., że stan własnościowy majątków [...] i [...] na pewno nie mógł się zmienić w okresie pomiędzy datą śmierci A. S. (1931 r.), a 1 września 1939 r. Wątpliwym jest to, że przez ten cały czas H. A. prowadziła działalność rolniczą na kilkuset hektarowym mieniu, w sytuacji gdy E. S. był wówczas małoletni, a sama H. A. do wybuchu II Wojny Światowej pełniła funkcję dyrektora szkoły w K. (uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w K. z [...] czerwca 2008 r. sygn. Akt [...]C [...]). Co znamienne do akt sprawy spadkobiercy po A. S. nie przedłożyli żadnych dowodów własności w zakresie majątku [...], czy [...], wykraczających poza lata 1929-1930 XX w., nawet związanych z samym wykonywaniem prawa własności (np. dowodów ubezpieczenia majątku, dokumentów związanych z poborem i wymiarem podatków).

Odnosząc się natomiast do podnoszonej w sprawie przeszkody do uchylenia decyzji w ramach sprawy o wznowienie postępowania Sąd zwraca uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 8 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1074/16 dokonał wykładni art. 20 ustawy na tle sprawy o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 2010 r. NSA stwierdził, że przepis ten znajduje zastosowanie, także do decyzji wydanych na podstawie (obecnej) ustawy i że wobec tych decyzji nie stosuje się art. 146 § 1 Kpa. NSA jednoznacznie zanegował stanowisko Sądu I instancji, który dopuścił stosowanie wobec decyzji z [...] kwietnia 2010 r. art. 146 § 1 Kpa. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie wskazany wyżej wyrok NSA został podjęty w granicach niniejszej sprawy. Sprawą w znaczeniu materialnym jest bowiem sprawa o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 2010 r. Decyzja o wstrzymaniu wykonania decyzji z [...] kwietnia 2010 r. zapadła już w toku sprawy o wznowienie postępowania i akt ten ma charakter wpadkowy względem (głównego) rozstrzygnięcia kończącego postępowanie wznowieniowe.

Wobec tego Sąd uznał, że był związany poglądem prawnym w zakresie rozumienia art. 20 ustawy w zw. z art. 146 § 1 Kpa, wyrażonym przez NSA w wyroku z 8 lutego 2017 r. (art. 153 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) – dalej zwanej "Ppsa". Od 20 listopada 2008 r. nie uległ bowiem zmianie stan prawny, co do brzmienia art. 20 ustawy.

Przyjęcie innego stanowiska doprowadziłoby do sytuacji stosowania podwójnej wykładni art. 20 ustawy w tej samej (rodzajowo) sprawie administracyjnej. Taka praktyka byłaby sprzeczna z konstytucyjną zasadą zaufania obywatela do państwa (art. 2 Konstytucji RP), w którego imieniu działa sąd administracyjny sprawujący wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej.

Zatem nie mogły być skuteczne argumenty skarżących, odnoszące się do poglądów judykatury z innych spraw sądowych, poglądów przedstawicieli doktryny, czy też rzeczywistych intencji ustawodawcy, które odnoszą stosowanie art. 20 ustawy wyłącznie do decyzji i zaświadczeń wydanych w sprawach z zakresu mienia zabużańskiego, w oparciu o przepisy poprzednio obowiązujące.

Wbrew temu co twierdzą skarżący organ I instancji nie mógł naruszyć art. 8 § 2 Kpa. Art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) stanowi bowiem, że do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia niniejszej ustawy (przed 1 czerwca 2017 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy ustawy (Kpa) zmienianej w art. 1 (w tym art. 8), w brzmieniu dotychczasowym, z tym że do tych postępowań stosuje się przepisy art. 96a-96n ustawy zmienianej w art. 1. Skoro niniejsze postępowanie wznowieniowe w dacie 1 czerwca 2017 r. było w toku, to zastosowanie miał art. 8 Kpa w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej (niezawierający § 2).

Odnosząc się do zarzutu z pkt 4) skargi trzeba wskazać, że w niniejszej sprawie Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2017 r. uchylił jedynie ostateczną decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2010 r. i orzekł odmownie, co do istoty sprawy. Rację mają skarżący, że organ I instancji pominął to, że w obrocie prawnym istnieje ostateczne, niezaskarżalne postanowienie Wojewody [...] z [...] września 2009 r., w którym organ ten pozytywnie ocenił spełnienie przez wnioskodawcę wymogów z art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy, w szczególności wymogu w zakresie pozostawienia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. przez właścicieli, tj. E. S. - mienia obejmującego majątek [...] i [...] i przez H. A. - mienia obejmującego działkę w majątku [...]

Sąd zwraca uwagę, że – co do zasady – niezaskarżalne postanowienia wydane w toku postępowania głównego nie podlegają procedurze wznowienia postępowania. Wynika to wyraźnie z art. 126 Kpa. Można je tylko zaskarżyć w odwołaniu od decyzji (art. 142 Kpa).

Jednakże na gruncie niniejszej sprawy znajduje zastosowanie szczególny przepis proceduralny – art. 20 ustawy. Skoro NSA w wyroku z 8 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1074/16 przesądził, że art. 20 ustawy ma zastosowanie do decyzji wydanych w obecnie obowiązującym stanie prawnym, to konsekwentnie należało przyjąć, że także w zakresie wydanego postanowienia wpadkowego z art. 7 ust. 1 ustawy nie ma zastosowania art. 146 § 1 Kpa i ma zastosowanie art. 151 § 1 pkt 2 Kpa.

Skoro bowiem w art. 20 ustawy ustawodawca posłużył się szerszą formułą: "do postępowań zakończonych wydaniem decyzji potwierdzających prawo do rekompensaty", a nie węższą formułą: "do decyzji potwierdzających prawo do rekompensaty", to należało przyjąć (z uwagi na specyfikę postępowania, w którym wydawane jest niezaskarżalne postanowienie wstępne z art. 7 ust. 1 ustawy), że ustawodawca dopuścił możliwość skasowania w toku postępowania wznowieniowego, także postanowienia wydanego w trybie art. 7 ust. 1 ustawy. W ten sposób ustawodawca w zakresie postanowień z art. 7 ust. 1 ustawy dopuścił (inaczej, niż w art. 126 Kpa) możliwość stosowania trybu nadzwyczajnego z art. 145 Kpa (z pewnymi modyfikacjami), również do tego rodzaju postanowienia niezaskarżalnego. Jest to zrozumiałe, skoro postanowienie to ma charakter materialnoprawny.

W niniejszej sprawie Wojewoda [...], po wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z [...] kwietnia 2010 r., stwierdzeniu braku przeszkód z art. 146 § 2 Kpa, stwierdzeniu zaistnienia podstawy do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa winien zatem, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 Kpa, uchylić postanowienie z [...] września 2009 r., uchylić kwestionowaną decyzję i orzec, co do istoty sprawy.

Trafne jest więc stanowisko skarżących, że organ wznowieniowy naruszył art. 110 w zw. z art. 126 Kpa poprzez to, że wydając nową decyzję z [...] listopada 2017 r., orzekającą o istocie sprawy, nie uchylił będącego w obrocie prawnym, ostatecznego postanowienia z [...] września 2009 r.

Jednakże – zdaniem Sądu – zarzut ten nie mógł być skuteczny, skoro naruszenie to nie miało jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy, a tylko takie naruszenie skutkowałoby uwzględnieniem skargi.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 Ppsa orzekł, jak w sentencji.