Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1688/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2005-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Skrzycka-Pilch Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant: Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. L.-T. na decyzję Wojewody z dnia 3 czerwca 2002 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 sierpnia 2001 r. Nr [...] Starosta odmówił H. L.-T. zwrotu nieruchomości położonej we wsi K., gmina L. oznaczonej do roku 1962 jako działka nr, a następnie jako działka nr, o powierzchni 0,2328 ha – zapisanej do roku 1978 w karcie 112 (K.) – prowadzonej w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 104, 127 § 1 i 2, 129 § 1 i 2 k.p.a., art. 142 i 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543) oraz art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. – o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250).

W uzasadnieniu wskazano, iż H. L.-T. wystąpiła z wnioskiem o zwrot nieruchomości położonej w K., gmina L., oznaczonej do roku 1962 jako parcela nr, wskazując, że jest spadkobierczynią poprzedniego właściciela nieruchomości W. Sz.. Zgodnie z aktem własności ziemi z dnia 11 marca 1974 r. wydanym na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. – o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych – nowymi właścicielami nieruchomości, z mocy samego prawa stali się J. Cz. i jego żona M.. Z dokumentacji uwłaszczeniowej wynika, że przejęli oni przedmiotową nieruchomość w 1945 r. jako opuszczoną. Następnie M. i J. Cz. ujawnili swój stan posiadania w księdze wieczystej nr w Państwowym Biurze Notarialnym. W roku 1979 w miejscowości K. miało miejsce scalenie gruntów wykonane przez Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych. W wyniku scalenia gruntów małżonkowie Cz. otrzymali wydzieloną działkę oznaczoną nr, którą następnie oznaczono nowym numerem ewidencyjnym –. Obecnie właścicielami działki nr są spadkobiercy wyżej wymienionych – J. Cz. syn J. i M. oraz jego żona U.. W związku z tym, że przedmiotowa nieruchomość jest obecnie własnością osób fizycznych, nie ma żadnej możliwości wydania jej wnioskodawczyni. Organ administracji wskazał, iż wniosek dotyczący przyznania innej działki zamiennej lub wypłata odszkodowania, nie zasługuje na uwzględnienie, z uwagi na brak podstawy prawnej do takiego załatwienia sprawy. Przedmiotem zwrotu mogą być bowiem jedynie nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, które zostały przejęte na własność Skarbu Państwa w trybie wywłaszczenia lub na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 ustawy z dnia 21.08.1997 r. – o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.). Ponieważ w niniejszej sprawie uwłaszczenie nie nastąpiło, wnioskodawczyni nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości i organ administracji odmówił zwrotu nieruchomości.

H. L.-T. wniosła odwołanie od powyższej decyzji domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu wskazała ona, iż zaskarżona decyzja jest krzywdząca, narusza prawa nabyte i prawa własności. Skarżąca stwierdziła, iż przedmiotowa działka faktycznie nie była wywłaszczona. Nadto wskazała ona, iż nie upiera się przy odzyskaniu utraconej parceli, co do której wie że znajduje się ona w posiadaniu innych osób, w decyzji nie podano jednak podstaw ani przyczyn odmowy przyznania jej odszkodowania lub innej działki zamiennej.

Decyzją z dnia 3 czerwca 2002 r. Nr [...] Wojewoda działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i 105 § 1 k.p.a. oraz art. 9a i 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie.

W uzasadnieniu wskazano, iż przedmiotowy zakres nieruchomości podlegający zwrotowi określają art. 136 i 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Konstrukcja tych przepisów determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona", przez którą należy rozumieć nieruchomość wywłaszczoną, w stosunku do której Skarb Państwa lub gmina nabyła prawo rzeczowe na podstawie decyzji administracyjnej, wydanej w oparciu o obowiązujące przepisy ustaw regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych. Art. 136 cytowanej ustawy nie przewiduje możliwości odzyskiwania nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa lub innych podmiotów na mocy aktów administracyjnych innych niż decyzja wywłaszczeniowa, w szczególności aktów generalnych, wydawanych na mocy odrębnych, szczególnych przepisów, o ile nie są one wymienione w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy stwierdził, iż skoro przedmiotowej nieruchomości nie można uznać za wywłaszczoną, prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe, co stanowi przesłankę jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

H. L.-T. wniosła skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jej uchylenia jako niezgodnej z prawem i orzeczenia zgodnie z wnioskiem względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez oparcie sentencji zaskarżonej decyzji na normie tego przepisu. Przedmiotowy art. 216 odnosi przepisy rozdziału 6 działu III ustawy do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości oraz na innych aktach wymienionych w tym artykule. Przywołany jako podstawa prawna decyzji art. 216 nie dotyczy przedmiotu sprawy, albowiem przedmiotowa parcela nigdy nie była wywłaszczona, stan faktyczny sprawy jest inny niż w art. 216, gdyż nie zaistniała żadna z sytuacji, uregulowana przytoczonymi w nim przepisami. Skarżąca wskazała, iż brak było podstaw prawnych do scalenia parceli i przekazania jej małżonkom Cz.. Właścicielem działki był dziadek skarżącej, co uwidocznione zostało w KW i czego organy I i II instancji nie kwestionują. Ponadto skarżąca stwierdziła, że w latach sześćdziesiątych babcia wnioskodawczyni ubiegała się w Gminie o zwrot spornej działki, ale sprawa ta nie została załatwiona. Zatem przydzielenie przedmiotowej działki w 1971 r. małżonkom Cz., nawet jeśli przejęli ją i użytkowali od 1945 r., było bezprawne, gdyż własność tej działki przysługiwała zgodnie z wpisem w KW małżonkom Sz., a następnie ich spadkobiercy, tj. skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Organy obu instancji rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych. Zaskarżona decyzja organu II instancji o uchyleniu decyzji organu I instancji odmawiającej uwzględnienia wniosku i umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem skarżącej wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 105 k.p.a. jest zgodna z prawem.

Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji. Umorzenie postępowania przez organ odwoławczy następuje jeżeli zachodzą przesłanki przewidziane przepisami przesłanki umorzenia postępowania. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie podlega umorzeniu jeżeli stało się ono bezprzedmiotowe. Przesłanka bezprzedmiotowości postępowania występuje jeżeli brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy w ogóle bądź nie ma podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego.

Art. 6 k.p.a. stanowi, iż organy administracji działają na podstawie przepisów prawa. Działanie na podstawie przepisów prawa obejmuje ustalenie przez organ administracji zdolności prawnej do prowadzenia postępowania w danej sprawie oraz zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego przy rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy. Stosując prawo organ administracji winien ustalić normę prawną obowiązującą dla potrzeb rozstrzygnięcia, ustalić stan faktyczny, dokonać subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod stosowną normę prawną oraz ustalić wynikające z tej normy konsekwencje prawne stanu faktycznego. W sytuacji gdy brak jest normy prawnej obowiązującej dla potrzeb rozstrzygnięcia organ administracji nie może dokonać subsumcji ani ustalić wynikających z normy prawnej konsekwencji prawnych stanu faktycznego. Nie może on zatem rozpoznać zgłoszonego żądania i wydać decyzji administracyjnej merytorycznie rozstrzygającej wniosek z uwagi na brak normy prawnej stanowiącej podstawę orzekania. Brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy przez organ administracji świadczy o bezprzedmiotowości postępowania i uzasadnia jego umorzenie. Stanowisko, iż brak podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy czyni postępowanie bezprzedmiotowym zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 stycznia 2003 r. sygn. akt IISA 428/01 (Lex nr 137801).

Zarzut skarżącej odnośnie niewłaściwego zastosowania przez organ I instancji art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2000 r., nr 46, poz. 543 ze zm.) poprzez oparcie sentencji zaskarżonej decyzji na normie tego przepisu jest uzasadniony. Przepis ten nie mógł stanowić podstawy rozpoznania wniosku bowiem nie dotyczy on objętego wnioskiem stanu faktycznego. Zgodnie z art. 216 przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138 z 1961 r. Nr 7, poz. 47 i Nr 32, poz. 159 oraz z 1972 r. Nr 27, poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak i również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Nadto przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie:

1. art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172),

2. art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31),

3. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.).

Uregulowany przepisami art. 136 – 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami tryb zwrotu nieruchomości dotyczy nieruchomości wywłaszczonych. Nieruchomość, której zwrotu domaga się skarżąca nie była przedmiotem wywłaszczenia. W niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja, przewidziana przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami regulującymi przesłanki zwrotu nieruchomości, wypłaty odszkodowania lub przyznania nieruchomości zamiennej.

Wadliwość decyzji organu I instancji została usunięta w toku postępowania odwoławczego. Organ II instancji prawidłowo stwierdził bowiem bezprzedmiotowość postępowania w sprawie. Powołanie przez organ odwoławczy jako podstawy rozstrzygnięcia obok art. 105 k.p.a. treści art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami było błędne, to naruszenie prawa materialnego zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie uzasadnia jednak uchylenia decyzji, bowiem nie miało ono wpływu na wynik sprawy. Z uzasadnienia decyzji wynika nadto, że organ administracji rozważał możliwość zastosowania w niniejszej sprawie normy art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, uznając, iż nie dotyczy ona stanu faktycznego objętego wnioskiem. Podstawą umorzenia był zatem w istocie brak normy prawnej, która mogłaby stanowić podstawę merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

Uchylenie przez organ odwoławczy decyzji merytorycznej negatywnie rozpatrującej wniosek i umorzenie postępowania w sprawie nie stanowi orzeczenia na niekorzyść strony w rozumieniu art. 139 k.p.a. Orzeczenie procesowe o umorzeniu postępowania nie pogarsza bowiem sytuacji strony odwołującej się w stosunku do treści negatywnego merytorycznego rozstrzygnięcia organu I instancji. (vide: uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1997 r. sygn. PKN 19/97 OSNP 1997/466 dotyczące zakazu reformationis in peius w postępowaniu cywilnym). Wydanie takiej decyzji było zatem w świetle art. 139 k.p.a. dopuszczalne.

Zarzuty skarżącej dotyczące nierozpatrzenia jej wniosku na podstawie innych niż przytoczone przez organy administracji przepisów są bezzasadne. Wskazać należy, że skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w toku postępowania administracyjnego ani w skardze nie powołała żadnego przepisu prawa, który jej zdaniem winien stanowić podstawę rozpoznania i uwzględnienia jej wniosku w jakimkolwiek zakresie. Z dokonanych ustaleń wynika, że nabycie nieruchomości, stanowiącej poprzednio własność spadkodawcy skarżącej, przez obecnych właścicieli nastąpiło w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27 poz. 250 ze zm.) przewidującej nabycie nieruchomości rolnych z mocy prawa przez ich samoistnych posiadaczy. Przepisy prawa administracyjnego nie przewidują szczególnego trybu zwrotu takich nieruchomości bądź innego sposobu wyrównania uszczerbku zaistniałego w majątku ich poprzednich właścicieli. Podkreślić należy, że skarżąca nie wskazała na istnienie podstaw prawnych do przywrócenia prawa własności nieruchomości, wypłaty odszkodowania lub przyznania nieruchomości zamiennej, nie powoływała się ona bowiem na istnienie przewidzianego przepisami prawa szczególnego trybu w tym zakresie. Skarżąca kwestionowała natomiast samą zasadność utraty prawa własności. O ile jej intencją było podważenie wydanych decyzji administracyjnych mogła ona podjąć działania zmierzające do wszczęcia postępowań nadzwyczajnych w celu ich kontroli w trybie art. 145 lub 156 k.p.a. (wznowienia lub stwierdzenia nieważności postępowania), z którymi to postępowaniami związane były roszczenia odszkodowawcze przewidziane w obowiązującym w dacie wniesienia wniosku art. 153 i 160 k.p.a.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.