Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1800/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 18 ust. 1 lit. 1c i par. 2 ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Andrzej Kania, Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokat K.W., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] maja 2010r. Nr [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].03.2010 r, o ustaleniu S.K. nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Decyzja ta zapadłą w następującym stanie faktycznym :

W dniu [...].12.2004 r. Kierownik Biura Powiatowego ARIMR w N. przyznał na wniosek S.K. płatność z tytułu ONW – Nizinne strefa I – w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha. Płatność ustaloną powyższą decyzją zrealizowano w dniu [...].02.2005 r. na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Z dniem otrzymania płatności na podstawie w/w decyzji przez stronę rozpoczęte zostało pięcioletnie zobowiązanie prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW o łącznej powierzchni [...] ha.

W 2005 roku S.K. złożyła wniosek o przyznanie płatności w Biurze Powiatowym ARiMR w N.. Następnie wniosek został przekazany zgodnie z właściwością miejscową Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w D., w związku z dokonaną przez Producentkę zmianą w ewidencji producentów, polegającą na zmianie adresu zamieszkania. W dniu [...].12.2005 r. S.K. dokonała dobrowolnego zwrotu części płatności z tytułu ONW, uzyskanych za 2004 rok, w związku z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni [...] ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w D. decyzją z [...].09.2006 r. nr [...] odmówił Skarżącej przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w uzasadnieniu decyzji podając zawyżenie przez Wnioskodawczynię deklaracji powierzchni działek rolnych (powierzchnia stwierdzona użytków rolnych wynosiła 1,24 ha).Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, które zostało uwzględnione przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w O., który przekazał sprawę Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w D.. Organ I instancji po ponownym rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy, decyzją z dnia [...].01.2007 r. nr [...] ponownie odmówił przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. S.K. zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie, jednakże postępowanie odwoławcze zostało umorzone przez organ II instancji. Następnie wyrokiem dnia [...].09.2007 r. (Sygn. akt [...]) Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. oddalił skargę S.K. na powyższą decyzję. Kolejne odwołanie strony od decyzji nr [...] z dnia [...].01.2007 r. zostało przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w O. rozpatrzone negatywnie (decyzja nr [...] z dnia [...].03.2007 r. o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji).Organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, iż Wnioskodawczyni nie dotrzymała zobowiązań tytułu prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW.

W związku z powyższym kierownik Biura Powiatowego ARiMR w D., działając z upoważnienia Prezesa ARiMR zawiadomieniem nr [...] z dnia [...].03.2010r. poinformował S.K. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu ONW przyznanych na mocy decyzji nr [...] z dnia [...].12.2004 r., a następnie decyzją z [...].03.2010 r. Prezes ARiMR decyzją nr [...] ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW, w wysokości [...] zł.

Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym zarzuciła, że organ w sposób niewłaściwy zastosował prawo, sprawa bowiem uległa przedawnieniu. Zarzuciła ponadto, że decyzję wydał niewłaściwy organ, gdyż wniosek o przyznanie płatności za rok 2004 składała w Biurze Powiatowym w N. i ten organ wydał decyzję w przedmiocie płatności ONW za ten rok. Dlatego też decyzji w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności nie powinien wydawać Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w D.. Zarzuciła też brak właściwego pouczenia o środkach zaskarżenia.

Wspomnianą na wstępie decyzją Prezes ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał, że podstawę ustalenia nienależnie pobranych płatności stanowi art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, póz. 634, z późn. zm. ) – wypłacone nienależnie S.K. środki publiczne z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2004, pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej - Sekcja Gwarancji i Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy, Prezes ARiMR może upoważniać pracowników Agencji do wydawania decyzji w sprawach o ustalenie kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Zaskarżona decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej została wydana z upoważnienia Prezesa ARiMR przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w D. Jest to organ właściwy miejscowo, gdyż a podstawie art. 21 § 1 pkt 3 kpa, właściwość miejscową organu określa się według miejsca zamieszkania strony. W związku z dokonaną przez Wnioskodawczynię zmianą w ewidencji producentów, polegającą na zmianie adresu zamieszkania, organem właściwym do prowadzenia wszelkich spraw związanych zarówno z przyznawaniem płatności, jak również ustalaniem kwot nienależnie pobranych tytułu ONW stał się właśnie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w D.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż S.K. nie podważa zawartego w zaskarżonej decyzji ustalenia, że zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej na gruntach objętych zobowiązaniem pięcioletnim ONW. Nie potwierdza również faktu kontynuacji prowadzenia takiej działalności na jakichkolwiek gruntach, które są objęte takim wsparciem. Producentka kontynuuje prowadzenie działalności rolniczej na powierzchni 1,24 ha, która została stwierdzona jako użytkowana rolniczo podczas postępowania w sprawie przyznania płatności za 2005 rok. Decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w D., odmawiająca S.K. przyznania płatności w wyniku stwierdzenia faktu nieużytkowania przez nią deklarowanych gruntów, jest ostateczna i jako taka stanowi podstawę dla Prezesa ARiMR do ustalenia, czy w sprawie nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na gruntach objętych zobowiązaniem pięcioletnim ONW, czy też nie. Zdaniem organu odwoławczego w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono słusznie, iż S.K. nie dotrzymała zobowiązania ONW ciążącego na gruntach o powierzchni [...] ha i tak też prawidłowo wskazał Prezes ARiMR w zaskarżonej decyzji.

Organ II instancji nie podzielił także zarzutu dot. błędnego pouczenia o środkach zaskarżenia. Wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 4 ustawy o ARiMR od decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa ARiMR, nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z tej decyzji może zwrócić się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest instytucją analogiczną do odwołania, a do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się bowiem odpowiednio przepisy dotyczące odwołań. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy różni się od odwołania tym, że jest rozpatrywany przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję. Pouczenie zawarte w decyzji nr [...] z dnia [...].03.2010r. poprawnie wskazuje na możliwość złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, Prezes ARiMR wskazał, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe organy o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres te ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawianego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 ( Dz.Urz. WE L 327 z 12.12.2001, Polskie wydanie specjalne Rozdział 3 Tom 34 P. 308 – 329). Zagadnienie dobrej wiary jest więc kluczowe w interpretacji tego przepisu prawa. Zgodnie z definicją, dobra wiara (bona fides) to subiektywne przekonanie o zgodności postępowania z obowiązującymi normami prawnymi. W ocenie organu Strona nie działała w dobrej wierze, gdyż zdawała sobie sprawę z obowiązujących przepisów prawa tj. przede wszystkim, że podstawą do ubiegania się o płatność jest faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Zdaniem organu dowodem na powyższe jest fakt, iż Producentka dobrowolnie zwróciła część przyznanej płatności za rok 2004.

Zdaniem Prezesa ARiMR rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 49 ust 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności ONW za rok 2004. Na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W rozpatrywanej sprawie, płatność z tytułu ONW za rok 2004, przekazana na rachunek bankowy Pani S.K. nie wynikała z pomyłki ARiMR.

Od powyższej decyzji S.K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarga nie zawierała wniosków i zarzutów. Na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2011 r. ustanowiony dla Skarżącej pełnomocnik z urzędu zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art.. 7, 77 i 107 § 3 kpa. Podniósł, że Skarżąca z powodu choroby psychicznej w chwili podejmowania zobowiązania ONW miała zniesioną świadomość znaczenia swojego postępowania i wobec tego powinien mieć do niej zastosowanie krótszy okres przedawnienia. Na dowód przedstawiła dokumenty : kopię postanowienia Sądu Rejonowego w N. o zniesieniu współwłasności i kopię opinii sądowo-psychiatrycznej wydanej na potrzeby postępowania karnego , które toczyło się przeciwko Skarżącej przed Sądem Rejonowym w D..

W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, ustalenia dokonane przez organ są prawidłowe a oparte na nich wnioski są spójne i logiczne.

W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na fakt, iż zaskarżona do WSA decyzja została wydana w konsekwencji wydania decyzji o odmowie przyznania płatności ONW za rok 2005. Decyzja ta jest ostateczna, zaś podstawą odmowy przyznania płatności było ustalenie, że Skarżąca zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na obszarze [...] ha.

Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm. ) to Prezes ARiMR ustala w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Natomiast wypłacone nienależnie Skarżącej środki finansowe z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy.

Tak więc zasadnie Prezes ARiMR, po zakończeniu postępowania w sprawie odmowy przyznania płatności ONW za rok 2005, wydał w dniu [...] marca 2010 r. decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Sama ustawa o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa określa tryb zwrotu powyższych środków, jednak zasadnicze podstawy zwrotu wynikają z przepisów wspólnotowych. Na uwagę zasługuje tu art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/99 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), zgodnie z którym w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z art. 73 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, dalej zwanego "rozporządzeniem nr 796/2004". W myśl art. 73 ust. 3 rozporządzenia nr 796/2004 "odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadku zwrotu kwot pieniężnych".

Na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do kwoty nienależnie pobranych płatności, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności oraz rozkładania płatności na raty.

Nie ulega wątpliwości, że Skarżąca nie dotrzymała 5-letniego zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na obszarze [...] ha. Dowody przeprowadzone w sprawie dot. uprawnień do płatności ONW za rok 2005 wykazały, że działalność rolniczą prowadził w tym roku już inny producent.

Skarżąca nie kwestionuje tych ustaleń, a jedyny zarzut zgłoszony w sprawie niniejszej sprowadza się do twierdzenia, że podejmując zobowiązanie ONW w roku 2004 działała w dobrej wierze – z uwagi na stan psychiczny miała zniesioną świadomość znaczenia swojego postępowania.

W myśl art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, zwrot płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

Nie istnieje definicja ustawowa dobrej wiary. W piśmiennictwie cywilistycznym wyrażana jest często wątpliwość, czy pojęcie to należy rozumieć tak samo na gruncie całego prawa cywilnego, chodzi zawsze o tę samą dobrą wiarę. A. Szpunar wyrażał przekonanie, że kryteria oceny są płynne, a tezy o jednolitości pojęcia dobrej wiary w polskim prawie rzeczowym nie da się utrzymać (A. Szpunar, Dobra wiara jako przesłanka nabycia własności nieruchomości od nieuprawnionego, PiP 1997, z. 7, s. 4; A. Szpunar, Nabycie własności ruchomości od nieuprawnionego, Kraków 1999, s. 92-97). Większość autorów podkreśla jednak konieczność nadawania temu samemu pojęciu prawnemu (w tym przypadku - pojęciu dobrej wiary) tego samego znaczenia, przynajmniej w ramach jednego aktu prawnego (K. Przybyłowski, Dobra wiara w polskim prawie cywilnym..., s. 17; S. Grzybowski (w:) System prawa cywilnego, t. I, s. 278; J. Gajda, Pojęcie..., s. 49 i n.).

Jednak wspomniane różnice nie zaprzeczają istnieniu wspólnego pnia pojęcia dobrej wiary; o jego istnieniu świadczy duża zbieżność zapatrywań co do istoty tego pojęcia ( por. komentarz do art. 7 k.c. w : B. Giesen, W.J. Katner, P. Księżak, B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, R. Majda, E. Michniewicz-Broda, T. Pajor, U. Promińska, M. Pyziak-Szafnicka, W. Robaczyński, M. Serwach, Z. Świderski, M. Wojewoda, Kodeks cywilny. Część ogólna. Komentarz, LEX, 2009).

Według najprostszego określenia, dobra wiara oznacza stan psychiczny określonej osoby polegający na błędnym, ale usprawiedliwionym w danych okolicznościach mniemaniu o istnieniu jakiegoś prawa podmiotowego lub stosunku prawnego (A. Wolter, Prawo cywilne. Zarys..., s. 357). Rozbudowując definicję, można powiedzieć, że w dobrej wierze jest ten, kto "powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny mniema, że owo prawo lub stosunek prawny istnieje, chociażby nawet mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną" (S. Grzybowski (w:) System prawa cywilnego, t. I, s. 275; J. Gajda, Pojęcie..., s. 39, 40).

Wprawdzie, jak wyżej powiedziano, samo ustalenie dobrej wiary jest kwestią faktu, a nie oceny zachowania podmiotu, jednak nie sposób zaprzeczyć, że stwierdzenie działania w złej wierze wiąże się - co do zasady - z krytyczną oceną zachowania podmiotu. W tym ujęciu następuje pewne zbliżenie dobrej wiary w sensie subiektywnym i obiektywnym. Wprowadzenie do niektórych stanów faktycznych elementu dobrej wiary w sensie subiektywnym służy zróżnicowaniu sytuacji prawnej osób będących w dobrej i złej wierze.

Nie ulega jednak wątpliwości, że zasadniczym celem ustawodawcy wiążącego określone skutki prawne z dobrą wiarą, a inne ze złą wiarą podmiotu, nie jest piętnowanie złej wiary, lecz ochrona dobrej wiary w obrocie ( tak komentarz do art. 7 k.c. w : B. Giesen, W.J. Katner, P. Księżak, B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, R. Majda, E. Michniewicz-Broda, T. Pajor, U. Promińska, M. Pyziak-Szafnicka, W. Robaczyński, M. Serwach, Z. Świderski, M. Wojewoda, Kodeks cywilny. Część ogólna. Komentarz, LEX, 2009).

Dobra wiara w sensie subiektywnym to pewien stan zachodzący w świadomości ludzkiej. Ustalenie jej wystąpienia, czy też przypisanie jej określonemu podmiotowi, zawsze wymaga spełnienia tych samych trzech elementów. Są nimi: 1) przeświadczenie o istnieniu (albo nieistnieniu) prawa lub stosunku prawnego, 2) błędność tego przeświadczenia i 3) możliwość usprawiedliwienia błędu w danych okolicznościach (por. J. Gajda, Pojęcie..., s. 40; P. Machnikowski (w:) Kodeks cywilny..., red. E. Gniewek, t. I, s. 40).

Na ogół przyjmuje się, że dobrą wiarę uchyla już brak staranności, bowiem "w złej wierze jest ten, kto zna rzeczywisty stan prawny albo nawet wprawdzie go nie zna, ale mógł się o nim przy dołożeniu należytych starań dowiedzieć" (A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys..., s. 358). Jako zasadę stosowaną w przypadku braku odmiennej woli ustawodawcy należy jednak przyjąć, że już zwykłe niedbalstwo, czyli brak należytej staranności, wyklucza dobrą wiarę. Generalnie w obrocie prawnym nie można bowiem usprawiedliwiać niedbalstwa ( komentarz do art. 7 k.c. w : B. Giesen, W.J. Katner, P. Księżak, B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, R. Majda, E. Michniewicz-Broda, T. Pajor, U. Promińska, M. Pyziak-Szafnicka, W. Robaczyński, M. Serwach, Z. Świderski, M. Wojewoda, Kodeks cywilny. Część ogólna. Komentarz, LEX, 2009).

Wszystkie powyższe uwagi dotyczą pojęcia dobrej wiary w prawie prywatnym. Część dorobku piśmiennictwa jest oczywiście aktualna także na gruncie prawa publicznego, a taki właśnie publicznoprawny charakter mają płatności do gruntów rolnych. Z pewnością nie można zastosować domniemania dobrej wiary z art. 7 k.c., gdyż reguła ta odnosi się wyłącznie do stosunków cywilnoprawnych, zaś zasady ciężaru dowodu przepisy postępowania administracyjnego ustalają odrębnie – w tym przypadku także odrębnie od zasad k.p.a. ( zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich to na osobie, która z faktu wywodzi skutki prawne spoczywa ciężar udowodnienia tego faktu ). Interpretując pojęcie dobrej wiary na gruncie prawa administracyjnego należy także nie tracić z oczu kolejnej odmienności – jak wyżej wspomniano dobra wiara w prawie cywilnym ma na celu ochronę bezpieczeństwa obrotu. W przypadku zwrotu płatności ten cel jest całkowicie odmienny – ma wyłącznie chronić usprawiedliwiony interes beneficjenta pomocy. Przyczyny dla których pozostawał w błędzie dot. jakiegokolwiek z istotnych elementów stanu faktycznego mogą być więc badane z zastosowaniem bardziej surowych kryteriów, gdyż nie mamy tu do czynienia z osobami trzecimi.

Przechodząc do oceny sprawy niniejszej należy przypomnieć, że faktu pozostawania Skarżącej w dobrej wierze w momencie przyjmowania płatności ONW za rok 2004 ma dowodzić choroba psychiczna. Pomijając fakt, iż przedłożona w tę okoliczność opinia sądowo-psychiatryczna jest sporządzona w 2010 r. i co najwyżej może dowodzić, że w momencie jej wykonania Strona cierpiała na zaburzenia urojeniowe (nie leczyła się psychiatrycznie, brak jest więc wcześniejszej dokumentacji), to należy stwierdzić, że pojęcie dobrej wiary, chociaż zawiera wspomniany wyżej element subiektywny nie służy do uchylania się od skutków prawnych wad oświadczenia woli . Pojęcie dobrej wiary można zastosować wyłącznie do osoby działającej z pełnym rozeznaniem i na pewnym poziomie intelektualnym.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdza, że Skarżąca nie wykazała, że podejmując zobowiązanie ONW za rok 2004 i następnie przyjmując płatność za ten rok, działała w dobrej wierze. Co więcej w aktach znajdują się dowody, które taką dobrą wiarę wykluczają. Jak wynika bowiem ze złożonej kopii postanowienia Sądu Rejonowego w N. ( k 55,56 akt sądowych ) z wniosku Skarżącej toczyło się od 2001 r. postępowanie o zniesienie współwłasności i postanowieniem z [...] czerwca 2003 r. działki [...] zostały przyznane B.S. Już więc od tej daty Strona miała obowiązek liczenia się z sytuacją, że nie będzie mogła dotrzymać 5-cio letniego zobowiązania ONW. Dodać należy, że orzeczenie to uprawomocniło się z dniem [...].05.2004r. a więc przed przyznaniem pierwszej płatności.

Z tych względów w ocenie Sądu do zwrotu płatności przez Skarżącą winien mieć zastosowanie termin dłuższy 10-letni.

Biorąc pod uwagę powyższe i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.

Wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu zasądzono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).