Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 595/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Asesor WSA, Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Wojciech Wiktorowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] października 2003 r. odmawiającą przyznania A. D. świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:

1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;

2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności;

1. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;

2. nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku.

W ocenie organu, nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie przesłanki niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty.

Prezes ZUS wskazał, iż w okresach od [...] listopada 1985 r. do [...] sierpnia 1990 r. oraz od [...] maja 1996 r. do [...] lipca 1999 r. wystąpiły przerwy w ubezpieczeniu mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. Dopiero w dniu [...] lutego 2002 r. wnioskodawczyni uznana została za całkowicie niezdolną do pracy z powodu choroby, przy czym, lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że całkowita niezdolność do pracy powstała przed 1 grudnia 2001 r. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, iż A. D. legitymuje się w dniu powstania niezdolności do pracy łącznym okresem składkowym i nieskładkowym uwzględnionym w wymiarze 1/3 okresów składkowych, wynoszącym 14 lat 4 miesiące i 1 dzień. Okres ten, zdaniem organu, jest nieadekwatny do wieku wnioskodawczyni, wnioskodawczyni powinna legitymować się dłuższym okresem zatrudnienia. Powołany art. 83 nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania przez wnioskodawczynię odpowiednio długiego okresu, który jednakże nie jest wystarczający do uzyskania świadczeń na zasadach ogólnych.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez A. D. Skarżąca podniosła, iż posiada na dzień zgłoszenia wniosku o przyznanie renty, tj. na dzień 3 grudnia 2001 r., w ostatnim 10-leciu, udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 4 lata i 10 miesięcy. Ponadto skarżąca wskazała, iż cierpi od wielu lat na przewlekłą chorobę - [...], choroba ta uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ wskazał, iż podstawową przyczyną krótkiego w stosunku do wieku stażu ubezpieczeniowego oraz braku odpowiedniego stażu w 10-leciu przed powstaniem niezdolności do pracy było sprawowanie osobistej opieki nad trójką dzieci, co jest wyborem skarżącej, nie zaś okolicznością, na którą nie miała wpływu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.

Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem.

Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów należy stwierdzić, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.

Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach oświadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.).

Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. Ma on zatem obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a szczególności winien z urzędu określić, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Organ ma także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 k.p.a. Spoczywa na nim obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego, co wynika z przepisu art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że skarżąca posiadała przerwy w zatrudnieniu podczas, których sprawowała osobistą opiekę nad trójką swych dzieci, a udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 14 lat 4 miesiące i 1 dzień jest nieadekwatny do jej wieku w chwili powstania niezdolności do pracy.

Art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego i dlatego ta okoliczność nie powinna mieć w sprawie większego znaczenia.

Zdaniem Sądu natomiast, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niewystarczający rozważył przesłankę mówiącą o szczególnych okolicznościach dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty. Stwierdzić bowiem należy, iż A. D. już od dnia [...] stycznia 2000 r. pozostawała całkowicie niezdolną do pracy, co wynika z uzupełniającego orzeczenia lekarskiego z dnia [...] listopada 2002 r., wydanego przez biegłych sądowych w sprawie sygn. akt [...] toczącej się przed Sądem Okręgowym w B. [...] Wydziałem Ubezpieczeń Społecznych.

Pomimo całkowitej niezdolności do pracy skarżąca kontynuowała do dnia 18 kwietnia 2001 r. zatrudnienie. Ponadto biegli sądowi wskazali, iż choroba, na którą cierpi skarżąca ma wieloletni progresywny przebieg. A. D. była już od lipca 1999 r. do czasu uznania ją za całkowicie niezdolną do pracy - częściowo niezdolna do pracy.

Organ administracyjny całkowicie pominął w uzasadnieniu decyzji okoliczność, że A. D., pomimo początkowo częściowej, a następnie całkowitej niezdolności do pracy, kontynuowała zatrudnienie i tylko przebieg choroby, znaczne pogorszenie się jej stanu zdrowia, uniemożliwił jej uzyskanie wymaganego do nabycia prawa do renty okresu, o którym mowa w art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Reasumując, stwierdzić należy, iż materiał dowody zgromadzony w sprawie nie został przez organ administracyjny w sposób pełny i wyczerpujący rozpatrzony, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.