Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1066/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 40, art. 104
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Barbara Pasternak Protokolant Julia Mejer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku celowego skargę oddala.


UZASADNIENIE

W. K. 26 stycznia 2011 r. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 300.000 zł na zakup lokalu mieszkalnego w związku ze zniszczeniem jego dotychczasowego domu w J wskutek osuwiska. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] udzielił W. K. pomocy w postaci bezzwrotnego i jednorazowego zasiłku celowego w wysokości 75.167 zł z przeznaczeniem na zakup lokalu mieszkalnego w T.

Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...]. Kolegium przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazało na konieczność prawidłowego ustalenia powierzchni uszkodzonego budynku, ponieważ od tego ustalenia uzależniona jest wysokość przyznanej pomocy.

Następnie Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] przyznał W. K. pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 75.167 zł na zakup lokalu mieszkalnego. Również i ta decyzja organu l instancji została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2012r.

Ponownie rozpatrując sprawę Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2012r. nr [...] przyznał W. K. zasiłek celowy znowu w wysokości 75.167 zł na zakup lokalu mieszkalnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania W. K., decyzją z dnia [...] 2012r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli W. K. i K. K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 marca 2013r, sygn. akt III SA/Kr 867/12 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2012r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi kasacyjnie wnieśli: W. i K. K. oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 listopada 2013r., sygn. akt l OSK 1900/13 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyniku ponownego rozpoznania sprawy wyrokiem z dnia 26 marca 2014r., sygn. akt III SA/Kr 191/14 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2012r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji z powodu naruszenia przez organy art. 7 i 77 K.p.a. poprzez niedostateczne ustalenie stanu faktycznego sprawy.

Wójt Gminy na nowo rozpatrując sprawę decyzją z dnia [...] 2014r. nr [...] udzielił W. K. pomocy w postaci bezzwrotnego i jednorazowego zasiłku celowego w wysokości 172.883 zł. Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji organ l instancji wskazał, że powyższa kwota została pomniejszona o 156.000 zł uzyskaną z tytułu odszkodowania z ubezpieczenia i kwotę 10.000 zł otrzymaną od Caritas. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wyniku rozpatrzenia odwołania W. K., decyzją z dnia [...] 2014r. nr [...] uchyliło w całości decyzję organu l instancji z dnia [...] 2014r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Kolegium wskazało, iż organ l instancji nie zbadał okoliczności ile osób zamieszkiwało w budynku w momencie zdarzenia, tj. powstania osuwiska, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w w/w wyroku uznał, że ma to istotne znacznie dla rozpoznania sprawy.

Wójt Gminy po raz kolejny rozpatrując wniosek, decyzją z dnia [...] 2015r. nr [...] odmówił udzielenia W. K. pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na zakup lokalu mieszkalnego w T. W uzasadnieniu organ l instancji wskazał, że w zniszczonym przez osuwisko lokalu zamieszkiwało w chwili zdarzenia 7 osób ale, w tym wspólnie z W. K. i K. K. utrzymywało się tylko dwoje dzieci - córka E. i syn K. Te osoby tworzyły więc rodzinę w rozumieniu art. 6 ust. 14 ustawy o pomocy społecznej. Pozostałe pełnoletnie osoby utrzymywały się oddzielnie, a więc tworzyły odrębne rodziny. Wnioskodawcą o zasiłek celowy pozostaje tylko W. K., co oznacza że wyłącznie on i jego czteroosobowa rodzina może być beneficjentem zasiłku celowego.

Organ wyjaśnił, że aktualnie osoby te zaspokajają potrzeby mieszkaniowe w dwóch lokalach mieszkalnych w T przy ul. R – E. K. oraz przy ul. M (W. K., K. K., K. K.). Wnioskodawca uzyskał z tytułu umowy ubezpieczeniowej zniszczonego budynku w J odszkodowanie w wysokości 156.000 zł, którą przeznaczył w całości na zakup lokalu mieszkalnego w T przy ul. M. Zdaniem organu w lokalu tym są zaspakajane potrzeby mieszkaniowe czteroosobowej rodziny. W związku z powyższym organ l instancji uznał, że skoro wnioskodawca był w stanie własnymi środkami zapewnić sobie warunki mieszkaniowe, to udzielenie wsparcia w postaci zasiłku celowego przeznaczonego na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych byłoby niezasadne i wykraczałoby poza cel pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania W. K., decyzją z dnia [...] 2015r, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2015r. nr [...]. Kolegium stwierdziło, że W. K. otrzymał z tytułu uszkodzonego budynku kwotę 156.000 zł. Kwota ta jest o 53.000 zł większa niż kwota zakupionego mieszkania w T przy ul. R, a zatem odszkodowanie to "wypełniło" stratę, jaką w majątku wnioskodawcy wyrządziła klęska żywiołowa. Przyznanie w takim stanie faktycznym zasiłku z pomocy społecznej pozostawałoby, zdaniem Kolegium, w sprzeczności z podstawowymi celami pomocy społecznej i zasadami ich udzielania, wyrażonymi w przepisach art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej.

W. K. z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodził się i wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się jej uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu l instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 856/15 oddalił skargę uznając, że orzekające organy prawidłowo ustaliły treść żądania strony oraz jej sytuację materialne - bytową, a także prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy prawa.

W. K. od powyższego wyroku wniósł skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi l instancji, bądź o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie skargi w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 roku skargi kasacyjnej W. K. oddalił skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd Wojewódzki wyraził prawidłowy i wiążący organa administracji pogląd, że kwota uzyskana przez skarżących z tytułu umowy ubezpieczenia powinna być uwzględniona przy ustalaniu wysokości zasiłku celowego, gdyż również służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych rodziny. Ponownie rozpoznając sprawę organa administracji były związane wyrażoną przez Sąd Wojewódzki oceną. Niezasadny był również podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art.40 ustawy o pomocy społecznej.

W tych okolicznościach sprawy Wójt Gminy pismem z 4 marca 2019 r. zawiadomił W. K. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranego zasiłku celowego w kwocie 75.167 zł. W. K. zwrócił się o odstąpienie od zwrotu pobranych świadczeń lub umorzenie należności z tego tytułu. Wnioskodawca zwrócił uwagę na ciężką chorobę oraz na bardzo przeciętne warunki materialne w jakich żyje wraz z żoną. Świadczenia emerytalne jakie otrzymują przeznaczone są głównie na zakup żywności, utrzymanie mieszkania oraz na lekarstwa i leczenie (chemioterapia) i niezbędne środki higieny osobistej.

Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2019 r. znak: [...] ustalił wysokość podlegającej zwrotowi należności z tytułu nienależnie pobranego przez W. K. zasiłku celowego, przyznanego decyzją Wójta Gminy z dnia [...] 2011 r. znak: [...] w kwocie 75 167 zł (1), odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia (2) oraz zobowiązał W. K. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na rachunek Urzędu Gminy (3). W. K. od powyższej decyzji Wójta wniósł odwołanie nie zgadzając się ze sposobem wyliczenia kwoty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu tego odwołania decyzją z dnia [...] 2019 r. sygn. akt: [...] uchyliło decyzję organu l instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Wójt Gminy w wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia [...] 2019 r. ustalił wysokość podlegającej zwrotowi należności z tytułu nienależnie pobranego przez W. K. zasiłku celowego przyznanego decyzją wydaną przez Wójta Gminy z dnia [...] 2011 r. znak: [...] na kwotę 75 167 zł i odmówił odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Organ l instancji stwierdził, że W. K. wypłacony został zasiłek celowy w kwocie 75 167 zł. Zasiłek ten został pierwotnie przyznany i wypłacony ze względu na fakt, że strona nie poinformowała organu o uzyskaniu od ubezpieczyciela odszkodowania w kwocie 156 000 zł i zakupie mieszkania w T przy ul. M, w którym to mieszkaniu rodzina miała zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Fakt ten spowodował, że w wyniku "zaniechania informacyjnego" W. K. niezasadnie otrzymał ze środków publicznych zasiłek celowy w kwocie 75 167 zł.

Odnosząc się do sytuacji strony organ ustalił, że wnioskodawca tworzy dwuosobową rodzinę wraz z żoną K. K. Obydwoje są emerytami i z tytułu świadczeń emerytalnych osiągają miesięczne dochody w łącznej kwocie 2.590 zł, w tym dochód W. K. netto wynosi 1.541 zł miesięcznie, natomiast K. K. osiąga 1.049 zł miesięcznie. Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę daje kwotę 1.295 zł. Organ w tym zakresie wziął pod uwagę dochód rodziny wynikający z informacji uzyskanych bezpośrednio z ZUS. Dalej ustalono, że rodzina nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. W podsumowaniu organ stwierdził: "Oceniając sytuację dochodową rodziny, stwierdzono, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, wynoszący 1295 zł znacznie przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie określone w ustawie o pomocy społecznej w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, które uprawnia do skorzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie zostało bowiem ustalone w wysokości 528 zł. Organ orzekający postanowił posiłkowo odnieść się do wspomnianego kryterium jako pewnego progu dochodów wyznaczonego przez ustawodawcę, którego nieprzekroczenie uzasadnia udzielenie pomocy osobom pozostającym w niedostatku. W dalszej kolejności stwierdzono, że dochody rodziny wynoszą 2 590 zł miesięcznie, natomiast wydatki 2 503,08 zł. Organ nie wziął pod uwagę wydatku na pokrycie podatku od nieruchomości (45 zł) oraz wydatku na ubezpieczenie nieruchomości (208 zł) ze względu na okoliczność, że strona wskazała, że nie jest właścicielem żadnej nieruchomości.

Zestawienie kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz stałych wydatków bez podatku od nieruchomości oraz na ubezpieczenia nieruchomości), która to kwota może być przeznaczona na zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Organ uznał zatem, że strona ma zapewniony stały dochód miesięczny, z którego jest w stanie dokonać zwrotu nienależnie pobranego zasiłku, chociażby w miesięcznych ratach. Również fakt, że rodzina ponosi wydatki na spłatę wcześniej zaciągniętych (na skutek ich działania) zobowiązań, nie może mieć decydującego znaczenia w postępowaniu o umorzenie należności, może jedynie zostać wzięty pod uwagę w postępowaniu o ich rozłożenie na raty.

Nie ma podstaw do przyjęcia aby jakiekolwiek zobowiązania cywilnoprawne strony (pożyczki, raty z tytułu należności za wymianę pieca) korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa.

Organ podkreślił, że należności budżetowe podlegają szczególnej ochronie i winny być regulowane w pierwszej kolejności. Wskazał, że w spłacie nienależnie pobranego zasiłku powinni partycypować pozostali członkowie rodziny, którzy tworzyli ją w okresie wypłaty zasiłku celowego i zakupu mieszkania przy ul. R, to jest W. K., K. K., E. K. oraz K. K.".

W. K. odwołał się od tej decyzji. Podniósł, że po odjęciu wszystkich wydatków, kwota którą może zaoszczędzić to zaledwie 100 zł. Zdaniem W. K. organ nie wziął pod uwagę jego bardzo złego stanu zdrowia, co stanowi naruszenie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a należycie spożytkował przyznaną tytułem pomocy kwotę pieniężną, przeznaczając ją na cele mieszkaniowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 22 sierpnia 2019 r. znak [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 6 ust. 16, art. 98, art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej po rozpatrzeniu odwołania W. K. zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.

Wskazało, że Ustawa o pomocy społecznej, wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, natomiast potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Z kolei art. 4 stanowi, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z art. 7 ustawy pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu między innymi; ubóstwa; sieroctwa; bezdomności; bezrobocia; niepełnosprawności; długotrwałej lub ciężkiej choroby; zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej; klęski żywiołowej lub ekologicznej.

W myśl art. 40 ustawy;

1. Zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły

straty w wyniku zdarzenia losowego.

2. Zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty

w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej.

3. Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od

dochodu i może nie podlegać zwrotowi

Natomiast art. 6 pkt 16 ustawy stanowi, że za świadczenie nienależnie pobrane uważa się świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Z kolei art. 98 ustawy stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej (art. 96 ust. 1 pkt. 1).

Natomiast art. 98 ustawy, określa obowiązek zwrotu świadczeń nienależenie pobranych, skierowany do osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej i niezależny od dochodu rodziny.

Wśród przesłanek pozwalających na uznanie przyznanego i wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane ustawodawca nie zawarł warunku związanego z aktualnym kryterium dochodowym, czy stanem zdrowia.

W przedmiotowym postępowaniu warunkiem takim nie jest również czynienie ocen czy strona powinna korzystać z pomocy społecznej czy nie. Okoliczności te podlegałyby zbadaniu w postępowaniu związanym z przyznaniem konkretnego świadczenia. Jednocześnie jednak przepis ten wskazuje na odpowiednie stosowanie art. 104 ust. 4 ustawy, w którym jest mowa o przypadkach szczególnie uzasadnionych, ich istotnym elementem jest ewentualność powstania nadmiernego obciążenia lub zniweczenia skutków udzielanej pomocy, co uzasadnia rozważenie możliwości odstąpienia od żądania zwrotu.

W pierwszym rzędzie organ wskazał, że ustalenie wysokości podlegającej zwrotowi należności z tytułu nienależnie pobranego przez W. K. zasiłku celowego przyznanego decyzją wydaną przez Wójta Gminy z dnia [...] 2011 r. w kwocie 75 167 zł. jest wynikiem wypłaconego W. K. zasiłku celowego w w/w wysokości z uwagi na to, że strona nie poinformowała o uzyskaniu z ubezpieczenia odszkodowania 156 000 zł i zakupie mieszkania w T przy ul. M. Zasiłek został przeznaczony został na zakup lokalu spółdzielczego własnościowego w T przy ul. R. Skarżący ubiegał się o przyznanie zasiłku celowego - ze względu na szkody poniesione w wyniku zdarzenia losowego - osunięcia się ziemi, które miała miejsce w maju i w czerwcu 2010 r. Podstawę prawną przyznania tego rodzaju pomocy przewiduje przywołany na wstępie art. 40 ustawy o pomocy społecznej. Decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 maja 2011 r. znak: [...] nakazano W. K. wykonanie rozbiórki budynku mieszkalnego na działce nr [...] w miejscowości J (nr akt 9.1). W oparciu o to wnioskodawca wniósł o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup nowego mieszkania. Decyzją Wójta Gminy z dnia [...] 2011 r. wypłacono kwotę 75 167 zł. W. K. tytułem zasiłku celowego na zakup mieszkania. W. K. kwestionował wysokość powyższej kwoty odwołaniami do organu II instancji i skargami do sądów administracyjnych co w efekcie spowodowało że decyzja o przyznaniu tego zasiłku celowego nie uzyskała waloru ostateczności i prawomocności, a wręcz przeciwnie walor ostateczności i prawomocności uzyskała decyzja o odmowie przyznania W. K. zasiłku celowego na wskazany cel, na zakup nowego mieszkania. Ustalono, że w dniu 8 grudnia 2011 r. K. i W. K. zakupili mieszkanie w T przy ul. R.

Natomiast w dniu 9 września 2014 r K. K. oświadczyła, że za środki uzyskane z ubezpieczenia w kwocie 156000 zł zakupili mieszkanie przy ul. M w T (nr akt 24). W mieszkaniu tym obecnie mieszkają: R. K., K. K., K. K. i W. K. A. R. wraz z synem M. i mężem P. R. mieszkają przy ul. P w T. R. K. przebywa we Włoszech. Zgodnie z art. 40 ust. 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Jednak wskazał organ należy udzielić świadczenia w postaci zasiłku celowego w sytuacji gdy rodzina znajduje się w takiej sytuacji, że nie jest w stanie przy wykorzystaniu własnych środków, zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych. Zasiłek ten nie ma charakteru odszkodowawczego, nie stanowi rekompensaty, czy zadośćuczynienia ze strony państwa. Ma on służyć obywatelom w najcięższych sytuacjach życiowych, kiedy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być przez nich zaspokojone we własnym zakresie. W konsekwencji nie można traktować środków z pomocy społecznej, jako źródło przysporzenia majątkowego (zob. wyrok WSA w Krakowie z 11.02.2014 r., sygn. akt: III SA/Kr 1492/13).

Organ odwoławczy stwierdził, że zwrot świadczenia związany jest z tym, że skarżący w momencie jego przyznania miał zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, co zostało kategorycznie stwierdzone w wyroku sądu administracyjnego. Wskazał, że strona składając wniosek o udzielenie danego świadczenia z pomocy społecznej, jest obowiązana do wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i przedstawiania prawdziwych informacji na temat stanu majątkowego.

Odmawiając odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia organ l instancji zdaniem Kolegium dokonał analizy sytuacji rodzinnej, dochodowej, materialnej oraz zdrowotnej W. K. Odwołujący wraz żona K. K. tworzy dwuosobową rodzinę. Obydwoje małżonków są emerytami i z tego tytułu osiągają miesięczne dochody w łącznej kwocie 2.590 zł, w tym dochód W. K. netto wynosi 1.541 zł miesięcznie, zaś K. K. 1049 zł miesięcznie. Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę daje kwotę 1295 zł.

Dalej organ ustalił, że na stałe miesięczne wydatki składają się: wyżywienie - 500 zł, czynsz 220 zł plus 159 zł z tytułu funduszu remontowego, opłata za gaz 270 zł, opłata za prąd 120 zł, opłata za telefon i tv - 80 zł, koszty związane z leczeniem 300 zł (lekarstwa). Dodatkowo strona wskazała na koszty związane z wydatkami z tytułu wymiany pieca w kwocie 170 zł miesięcznie, podatek od nieruchomości 45 zł na rok, ubezpieczenie, nieruchomości - 280 zł na rok, dojazdy do szpitali, pampersy, środki czystości 300 zł oraz rata pożyczki w kwocie 300 zł i 57 zł. Organ stwierdził, że nie uwzględniono w wydatkach rodziny kwot dotyczących podatku od nieruchomości (40 zł) oraz wydatków na ubezpieczenie nieruchomości (208 zł), albowiem W. K. wskazał, iż nie jest właścicielem żadnej nieruchomości.

Kolegium wskazało na art. 104 ust. 4 ustawy, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Powyższy przepis wskazuje, że zadaniem organu jest ustalenie, czy zachodzą szczególne okoliczności przemawiające za odstąpieniem od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wskazana wyżej norma prawna wprowadza wyjątek od generalnej zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i jako wyjątek podlega wykładni zawężającej. Jednocześnie decyzja taka należy do decyzji uznaniowych, co oznacza, że przy wydawaniu tej decyzji organowi administracji pozostawiono luz decyzyjny, co do wyboru treści rozstrzygnięcia oraz skutku prawnego.

Kolegium stwierdziło, że nie ulega wątpliwości, iż W. K. żyje ż żoną ze skromnych środków finansowych pozyskiwanych z tytułu świadczeń emerytalnych. Z materiału dowodowego wynika, że odwołujący choruje. Jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji.

Zdaniem Kolegium, jednak nie przesądza to o tym, żeby organ zmuszony był do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Trudna sytuacja dochodowa nie stoi na przeszkodzie domaganiu się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W myśl bowiem art. 98 ustawy świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny. Organ poddał wnikliwej analizie trudny stan finansowy i rodzinny wnioskodawcy. Okoliczności te nie przesądzają o odstąpieniu od żądania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego. Zdaniem Kolegium organ l instancji słusznie zwrócił uwagę, że skarżący ma zapewniony stały dochód miesięczny, z którego jest w stanie dokonywać zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. Zasadnie nadmienił, że za kwotę nienależnie pobranego zasiłku celowego zakupiono mieszkanie przy ul R w T gdzie mieszkają inni członkowie rodziny skarżącego. A zatem osoby te powinny partycypować w spłacie zasiłku.

Według oceny Kolegium w przypadku W. K. nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek dopuszczający uwzględnienie wniosku strony o odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia. Choroba skarżącego, jakkolwiek niewątpliwe dolegliwa i niosąca za sobą potrzebę wydatkowania znacznych sum pieniężnych, sama w sobie, w tym konkretnym przepadku, nie daje podstawy do uwzględnienia wniosku strony. Zwrócić należy uwagę, że kwota nienależnie pobranego zasiłku mogła być rozdysponowana dla ludzi, którzy naprawdę potrzebowali pomocy i nie mieli zapewnionego miejsca do mieszkania.

W konsekwencji ustalono, że w odniesieniu do W. K. nie można twierdzić o występowaniu przypadku szczególnego, przejawiającego się zwłaszcza tym, że żądanie zwrotu świadczeń stanowiłoby dla niego nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy.

W tych okolicznościach sprawy Kolegium orzekło o ustaleniu nienależnego świadczenia w wysokości 75 167 zł podlegającego zwrotowi oraz o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu tego nienależnie pobranego świadczenia.

W. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżył w całości wskazaną decyzje. Zarzucił jej wadliwą wykładnię i w efekcie niezastosowanie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, polegające na uznaniu, że nie zachodzą szczególne, wyjątkowe okoliczności uzasadniające odstąpienie od zwrotu należności, które zostały uznanie za nienależnie pobrane z uwagi na bardzo zły stan jego zdrowia i jego niskie dochody w warunkach bardzo wysokich wydatków na leczenie.

W konkluzji skargi wniósł o uchylenie zakwestionowanej decyzji lub jej zmianę przez odstąpienie od żądania zwrotu należności.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej jako "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiegał się o przyznanie zasiłku celowego - ze względu na szkody poniesione w wyniku zdarzenia losowego - osunięcia się ziemi, które miało miejsce w maju i w czerwcu 2010 r. Podstawę prawną przyznania tego rodzaju pomocy przewiduje art. 40 ustawy o pomocy społecznej.

Natomiast istotą oceny w niniejszej sprawie jest legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję organu l instancji, ustalającą wysokość nienależnie pobranego zasiłku celowego, zobowiązującą do jego zwrotu i odmowie odstąpienia od żądania zwrotu tego świadczenia. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.; dalej: "u.p.s.") w tym powołany przez organy art 98. Przepis ten stanowi, iż świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Przez świadczenie nienależnie pobrane należy natomiast zgodnie z art. 6 pkt 16 u.p.s. rozumieć - świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (art. 104 ust. 4 u.p.s.). Zatem odstąpienie od żądania zwrotu należności może mieć miejsce, jeżeli zwrot wydatków stanowiłby dla danego podmiotu nadmierne obciążenie lub niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Nadmierne obciążenie związane jest zwykle z trudną sytuację materialną zobowiązanego. Z obowiązku zwrotu zwalniają niskie dochody, nieprzekraczające kryteriów ustawowych (art. 96 ust. 2). Ponadto zaniechanie żądania można także uzasadnić sytuacją rodzinną lub życiową. Obowiązek zwrotu należności należy również ocenić w świetle skutków przyznanej pomocy.

W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie wystąpiła ustawowa przesłanka z art. 6 pkt 16 u.p.s. do ustalenia, iż wypłacony skarżącemu zasiłek celowy jest świadczeniem nienależnym. Bezsporną w niniejszej sprawie jest bowiem okoliczność, iż decyzjami szczegółowo wymienionymi w pierwszej części uzasadnienia, organ l instancji przyznał skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 75 167zł. na zakup mieszkania. Bezsporne jest także, iż zasiłek został wypłacony. Niewątpliwy jest również fakt, iż wnioskując o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej i w trakcie postępowania administracyjnego skarżący nie ujawnił, że w związku z uszkodzeniem budynku otrzymał kwotę z tytułu ubezpieczenia nieruchomości w wysokości 156.000 zł. która to kwota czyniła zadość potrzebom mieszkaniowym jego i jego rodziny. Prawidłowo, więc orzekające w postępowaniu administracyjnym organy uznały, że pobrany przez skarżącego zasiłek celowy jest świadczeniem nienależnie pobranym, co nie kwestionuje w skardze W. K., kwestionując jedynie odmowę odstąpienia od zwrotu należności, które zostały nienależnie pobrane. W ocenie Sądu organy będąc związane regulacją art. 104 ust. 4 u.p.s. dokonały oceny sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego w kontekście ewentualnego odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku.

Wskazać w tym miejscu należy, że decyzje administracyjne wydawane na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organowi administracji przysługuje luz decyzyjny, co do wyboru treści rozstrzygnięcia. Decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia swej celowości, lecz sprowadza się do oceny czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77§1, 80 i 136k.p.a.

Kolegium dokonało analizy sytuacji rodzinnej, dochodowej, materialnej oraz zdrowotnej W. K. Odwołujący wraz żoną K. K. tworzy dwuosobową rodzinę. Obydwoje małżonków są emerytami i z tego tytułu osiągają miesięczne dochody w łącznej kwocie 2.590 zł, w tym dochód W. K. netto wynosi 1.541 zł miesięcznie, zaś K. K. 1049 zł miesięcznie. Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę daje kwotę 1295 zł.

Sąd podziela stanowisko Kolegium, że trudny stan finansowy, rodzinny i zdrowotny samego wnioskodawcy, nie przesądzają o odstąpieniu od żądania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego. Zdaniem Kolegium organ l instancji słusznie zwrócił uwagę, że skarżący ma zapewniony stały dochód miesięczny, z którego jest w stanie dokonywać zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. Zasadnie nadmienił, że za kwotę nienależnie pobranego zasiłku zakupiono mieszkanie przy ul R w T gdzie mieszkają inni członowe rodziny skarżącego. Zabezpieczył też potrzeby mieszkaniowe przez kupno drugiego mieszkania za kwotę ubezpieczenia. Nie należy do sprawy w świetle przedmiotowej regulacji prawnej, kto powinien partycypować w zwrocie nienależnego świadczenia.

Zdaniem Sądu, podobnie jak w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie przepis art. 104 ust. 4 u.p.s., wskazuje, że przypadek uzasadniający zwolnienie z obowiązku zwrotu świadczenia udzielonego w ramach pomocy społecznej musi być przypadkiem "szczególnym". Wymagana w świetle ww. przepisu szczególność danego przypadku, w którym określona osoba lub osoby zwracają się o odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń, ma jasno wynikać, być jednoznaczna na tle sytuacji innych osób korzystających z pomocy społecznej. Zatem nawet takie okoliczności jak: ciężka choroba, niepełnosprawność czy trudna sytuacja materialna, same w sobie nie wyczerpują jeszcze pojęcia przypadku "szczególnie uzasadnionego", skoro w świetle art. 7 pkt 1, 5 i 6 u.p.s. ubóstwo, niepełnosprawność oraz długotrwała lub ciężka choroba stanowią, miedzy innymi, podstawowe powody udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

W konsekwencji nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonywaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. Poza tym w naturze każdego ciężaru, a zwłaszcza w przypadku kwestionowanego zwrotu, leży to, że jego wykonanie wywołuje określone dolegliwości.

W przypadku W. K. nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek dopuszczający uwzględnienie wniosek strony o odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia. Należy zauważyć, nie kwestionując choroby skarżącego (uznany za osobę trwale niezdolną do egzystencji) ze na wezwanie organu z 27 marca 2019r odnośnie udokumentowania stanu zdrowia i majątkowego skarżący przedstawił zaświadczenie lekarskie z 16 stycznia 2015r. Na rozprawie również nie udokumentował dowodów odnośnie do kosztów związanych z leczeniem. Zdaniem Sądu w sytuacji, w której organy pomocy społecznej wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i w sposób przekonujący uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9.12.2010 r., sygn. akt l OSK 1156/10, czy z 11.12.2013 r,, sygn. akt l OSK 3119/12).

Reasumując zdaniem Sądu, organy w trakcie prowadzonego postępowania zgromadziły dokumenty wskazujące na to, że do przyznania zasiłku doszło na skutek nieujawnienia znacznej kwoty ubezpieczenia z tytułu uszkodzonego budynku. Skarżący działał ze świadomością wprowadzenia organów w błąd, skoro już w 2011 r z tytułu zgromadzonych środków nabył 2 mieszkania w T w tym jedno za uzyskane odszkodowanie z tytułu uszkodzonego budynku. Poza tym już od 2014 roku skarżący znał stanowisko Sąd wyrażone w wyroku z dnia 26 marca 2014r., sygn. akt III SA/Kr 191/14, że kwota ubezpieczenia powinna być uwzględniona przy ustalaniu wysokości zasiłku celowego. Zatem już od tego czasu skarżący musiał się liczyć ze zwrotem tego świadczenia.

Sprawy z zakresu prawa pomocy społecznej stanowią element realizacji zasady pomocniczości państwa osobom, które z przyczyn od nich niezależnych nie są w stanie samodzielnie funkcjonować, przewidując w tym zakresie różne formy tej pomocy ( patrz art 2 pkt 1 u.p.s.), a także warunki jej udzielenia. Jednym z tych warunków jest obowiązek współpracy wnioskodawcy z organami zarówno w zakresie rozwiązywania ich trudnej sytuacji życiowej ( art 4 u.p.s.), jak również w zakresie informowania organu o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń (art 109 u.p.s.) W kontekście powyższych ustaleń Sąd za nieuprawnione uznał zarzuty skargi dotyczące braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego odnośnie do sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącego. Sąd ocenia, iż prowadzone przez organy obu instancji postępowanie administracyjne było prawidłowe, w sprawie ustalono wszystkie okoliczności istotne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i podjęcia rozstrzygnięcia. Analizując wydane w postępowaniu administracyjnym decyzje Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa materialnego lub procedury, które skutkowałyby wyeliminowaniem przedmiotowych decyzji z obrotu prawnego. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.