Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1186/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 105
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję [...] Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zmiany ostatecznej decyzji dotyczącej przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

P. z dnia [...] maja 2013 r. J. C. w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2011 r. Nr 72, poz. 380), wniósł o zmianę decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], odmawiającej prawa do świadczenia, utrzymanej w mocy decyzją tego samego organu z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...], przez przyznanie świadczenia.

W uzasadnieniu wniosku jego autor podniósł, iż decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2002 r. odmówił stronie przyznania świadczenia pieniężnego wynikającego z ustawy z dnia [...] maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. a tej ustawy uzasadniając, iż w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 2 pkt 2 lit. a ww. ustawy, który stanowił, że represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed [...] września 1939 r., na terytorium: a) III R. i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Organ w treści uzasadnienia stwierdził: "Ponieważ strona nie spełnia określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej poza terytorium II RP, odmawiam przyznania świadczenia określonego w cytowanej ustawie". Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2002 r.

Wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 (stwierdzającego niekonstytucyjność ww. przepisu), art. 1 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2011 r. Nr 72, poz. 380), znowelizowano art. 2 pkt 2 ww. ustawy z dnia 31 maja 1996 r., którym wprowadzono brzmienie: "deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium:". Jednocześnie, art. 2 ustawy nowelizującej ustawodawca wprowadził tryb zwykły wzruszania decyzji ostatecznych wydanych na podstawie zmienianego przepisu w brzmieniu dotychczasowym: "Zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony".

Skorzystanie przez adresata decyzji ostatecznej, odmawiającej przyznania świadczenia na podstawie ww. przepisu prawnego w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawy w 2011 r., z trybu zwykłego wzruszenia takiej decyzji, w ocenie wnioskodawcy powinno odbyć się przez złożenie stosownego wniosku o zmianę decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], odmawiającej prawa do świadczenia, utrzymanej w mocy decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...].

Decyzją z dnia [...].06.2021 r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wniosku z dnia 13 maja 2021 r. (data wpływu do Urzędu) dotyczącego przyznania uprawnienia do świadczenia określonego w ustawie z dnia [...] maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tekst jednolity - Dz. U. z 2019 r., poz. 1168).

Orzekający organ administracji wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) "zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia [...] września 1939 r. następuje na wniosek strony".

Strona podniosła, że na żadnym etapie postępowania administracyjnego nie złożyła wniosku o zmianę decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r., Nr [...], utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., Nr [...] 804107/5/2004, na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), jednak po przeanalizowaniu całości akt sprawy organ orzekający stwierdził, że wniosek J. C. o zmianę decyzji na podstawie wskazanego przepisu ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. wpłynął do Urzędu dnia [...] sierpnia 2012 r. i został podtrzymany przez wnioskodawcę w piśmie z dnia [...] listopada 2013 r. (wpływ do Urzędu dnia [...] grudnia 2013 r.).

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., Nr [...] Kierownik Urzędu odmówił, na podstawie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), uchylenia decyzji własnej z dnia [...] sierpnia 2004 r., Nr [...] oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] kwietnia 2004 r., Nr [...] o odmowie przyznania świadczenia za deportację do pracy przymusowej.

Decyzje organu zostały poddane kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, których wyrokiem z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 657/14, oddalił skargę strony.

Organ wydając kolejną decyzję na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) orzekłby po raz drugi w tym samym trybie, w tej samej sprawie, tj. w sprawie zakończonej ostateczną i prawomocną decyzją Kierownika Urzędu. Kolejna decyzja podjęta przez Szefa Urzędu podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) w jego ocenie byłaby obarczona wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, polegającą na ponownym rozstrzygnięciu sprawy poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną.

Na marginesie orzekający organ dodał, że przedmiotem postępowania administracyjnego był również wniosek strony w sprawie uchylenia powyższych decyzji Szefa Urzędu w trybie 154 Kodeksu postępowania administracyjnego. W sprawie zapadła decyzja z dnia [...] września 2018r., Nr DSE2-

[...], utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., Nr [...] o odmowie uchylenia [...] grudnia 2013 r., Nr [...], utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] czerwca 2019r. sygn. akt II SA/Bd 272/19 oddalił skargę strony na decyzję organu z [...] stycznia 2019r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 29 stycznia 2021r. sygn. akt III OSK 2748/21 oddalił skargę kasacyjną J. Czekalskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...] czerwca 2019r.

W myśl art. 105 k.p.a. w przypadku, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. C. zarzucił decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].06.2021 r., nr [...] następujące uchybienia:

. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. przez umorzenie postępowania administracyjnego, pomimo tego, że nie było ono bezprzedmiotowe,

. naruszenie art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia [...] maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w zw. z art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ww. ustawy, poprzez nie orzeczenie o zmianie decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], odmawiającej prawa do świadczenia, utrzymanej w mocy decyzją tego samego organu z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...], przez przyznanie świadczenia,

. naruszenie art. 157 § 2 oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez niewszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...], zawierającej rozstrzygniecie sprawy nieobjętej wnioskiem strony oraz nie orzeczenie o nieważności tej decyzji.

Z uwagi na powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie zgodnie ze złożonym wnioskiem oraz o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...].

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., Nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy wydaną decyzję własną.

Organ orzekający stwierdził, że wniosek J. C. o zmianę decyzji na podstawie wskazanego przez pełnomocnika przepisu ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. wpłynął do Urzędu dnia [...] sierpnia 2012 r. i został podtrzymany przez wnioskodawcę w piśmie z dnia [...] listopada 2013 r. (wpływ do Urzędu dnia [...] grudnia 2013 r.).

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] Kierownik Urzędu odmówił, na podstawie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) uchylenia decyzji własnej z dnia [...] sierpnia 2004 r., Nr [...] oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] kwietnia 2004 r., Nr [...] o odmowie przyznania świadczenia za deportację do pracy przymusowej. Decyzje organu zostały poddane kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 657/14 oddalił skargę strony.

W ocenie organu, wydając kolejną decyzję na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), orzekłby po raz drugi w tym samym trybie, w tej samej sprawie, tj. w sprawie zakończonej ostateczną i prawomocną decyzją Kierownika Urzędu. Kolejna decyzja podjęta przez Szefa Urzędu podstawie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) w niniejszej sprawie byłaby obarczona wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, polegającą na ponownym rozstrzygnięciu sprawy poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucono organowi naruszenie art. 157 § 2 oraz art. 156 § 1 pkt 2 Kpa poprzez niewszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...].12.2013 r. Nr [...], jednak w ocenie organu administracji, wniosek strony o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...].12.2013 r. był już przedmiotem rozpatrzenia przez Szefa Urzędu, gdyż postanowieniem z dnia [...].06.2016 r. utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia [...].06.2016 odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji i utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...].04.2014 r. Wyrokiem z dnia [...].02.2017 r., sygn. akt II SA/Bd 1015/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę strony na ww. postanowienia Szefa Urzędu.

W skardze do Sądu J. C. zarzucił decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2021 r., Nr [...] następujące uchybienia:

. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji umarzającej postępowanie administracyjne mimo tego, że nie było ono bezprzedmiotowe,

. naruszenie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, poprzez utrzymanie w mocy decyzji umarzającej postępowanie w sprawie wniosku skarżącego o zmianę decyzji ostatecznej z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], odmawiającej prawa do świadczenia, utrzymanej w mocy decyzją tego samego organu z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...], mimo tego, że skarżący po wejściu w życie ww. ustawy nie składał wniosku o zmianę ww. decyzji,

. naruszenie art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia [...] maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w zw. z art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ww. ustawy przez utrzymanie w mocy decyzji, którą organ nie orzekł o zmianie decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], odmawiającej prawa do świadczenia, utrzymanej w mocy decyzją tego samego organu z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...], przez przyznanie świadczenia mimo spełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania świadczenia,

. naruszenie art. 157 § 2 oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez niewszczęcie z urzędu lub na wniosek skarżącego (zawarty we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...], zawierającej rozstrzygniecie sprawy nieobjętej wnioskiem strony oraz nie orzeczenie o nieważności tej decyzji,

. przedwczesne wydanie zaskarżonej decyzji, tj. przed uprzednim lub jednoczesnym wydaniem rozstrzygnięcia w kwestii wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...].

W uzasadnieniu zarzutów skargi, jej autor podniósł, iż we wniosku inicjującym postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, po wejściu w życie ww. ustawy z dnia [...] lutego 2011 r., na żadnym etapie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...] (jak i w żadnym innym postępowaniu administracyjnym), nie złożył wniosku o zmianę decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...]. Pierwotny wniosek skarżącego, zgodnie z jego pismem z dnia [...] czerwca 2011 r., był wnioskiem o zmianę decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r., wydanej w trybie art. 154 k.p.a., czego organ nie negował ani w decyzji wydanej w I instancji ani w zaskarżonej decyzji. Jak było podnoszone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, pisma skarżącego, na które powołuje się organ, będące odpowiedziami na pisma organu o tryb rozpoznania przez organ powyższego żądania skarżącego nie zmieniły tego żądania w taki sposób, że skarżący przestał domagać się zmiany ww. decyzji ostatecznej nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r., a zaczął domagać się zmiany decyzji ostatecznej z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...]. Postępowanie administracyjne wszczęte ww. wnioskiem skarżącego z dnia [...] czerwca 2011 r. miało bardzo skomplikowany charakter i zostało ostatecznie zakończone dopiero czwartą decyzją wydaną w I instancji. Wcześniej wydane decyzje z dnia [...] lipca 2011 r. oraz z dnia [...] lipca 2012 r. zostały uchylone decyzjami wydanymi przez ten sam organ w II instancji, tj. decyzjami z dnia [...] września 2011 r. oraz z dnia [...] sierpnia 2012 r., a odnośnie decyzji z dnia [...] października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia [...] lipca 2013 r., II SA/Bd 302/13, stwierdził jej nieważność.

P. J. C., które wpłynęło do organu w dniu [...] sierpnia 2012 r. to pismo z dnia [...] sierpnia 2012 r., które w jego ocenie było odpowiedzią na pismo organu z dnia [...] lipca 2012 r., znak: [...], w którym organ stwierdził: "W związku z zaleceniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zawartymi w wyroku z dnia 7 marca 2012 r. (sygn. akt U SA/Bd 1309/11) zwracam się do Pana z prośbą o potwierdzenie, czy w dalszym ciągu domaga się Pan rozpoznania sprawy w oparciu o przepis art. 154 kpa. (...) Tym samym istnieje możliwość rozpoznania Pana sprawy na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...) Proszę zatem o wskazanie czy w związku z powyższym domaga się Pan rozpoznania sprawy w oparciu o znowelizowany przepis art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym... czy też w dalszym ciągu domaga się Pan wzruszenia decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu w oparciu o art. 154 kpa".

Tymczasem, tą "sprawą" J. C., zgodnie z jego pismem z dnia [...] czerwca 2011 r., był wniosek o zmianę decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r., wydaną w trybie art. 154 k.p.a., a nie wniosek o zmianę decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], odmawiającej prawa do świadczenia, utrzymanej w mocy decyzją tego samego organu z dnia [...] sierpnia 2002 r., nr [...]. Z ww. pisma organu z dnia [...] lipca 2012 r. zdaniem skarżącego ewidentnie wynika, że organ nie wystąpił do strony o zmianę żądania (co do decyzji, która ma podlegać zmianie), lecz wystąpił jedynie o określenie trybu, w jakim to (niezmienione) żądanie organ ma rozpoznać. Organ zatem wystąpił do J. C. o wskazanie, czy ma rozpoznać jego wniosek o zmianę decyzji z 2010 r. (a nie z 2004 r.) w trybie znowelizowanego przepisu art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...), badając znowelizowane przesłanki przyznania świadczenia, czy w trybie art. 154 kpa, badając zaistnienie przesłanki interesu społecznego lub słusznego interesu strony.

Na tak zakreślone wezwanie organu J. C. odpowiedział pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r., na które powołuje się organ, stwierdzając: "W związku z pismem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2012 r., po ponownym przeanalizowaniu kwestii trybu rozpatrzenia mojego wniosku wskazuję, iż domagam się rozpoznania niniejszej sprawy w oparciu o art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia [...] maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...), a w konsekwencji zobowiązania organu do dokonania na nowo oceny stanu faktycznego i dokonania subsumcji do aktualnego brzmienia art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia [...] maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...)". Zdaniem skarżącego, pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. wyraźnie odniósł się tylko i wyłącznie do trybu rozpoznania jego wniosku o zmianę decyzji z 2010 r. P. tym nie tylko nie zmienił pierwotnego żądania, ale nawet w żaden sposób się do niego nie odnosił, dlatego nie można uznać, że określając tryb rozpoznania jego żądania, w odpowiedzi na wezwanie organu o doprecyzowanie tego trybu, zmienił również treść żądania co do tego, zmiany której decyzji się domaga, tym bardziej, że organ o to w ogóle nie wezwał.

Z kolei, pismo J. C. z dnia [...] listopada 2013 r., które wpłynęło do organu w dniu [...] grudnia 2013 r., było odpowiedzią na pismo organu z dnia [...] listopada 2013 r., znak: [...], w którym organ stwierdził: "Urząd (...) wykonując zalecenia zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...].07.2013 r., zwraca się z zapytaniem, w jakim trybie żąda Pan rozpoznania swojego wniosku w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego wynikającego z ustawy z dnia [...] maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...) W piśmie z dnia [...].08.2013 r. wskazał Pan, iż domaga się rozpoznania sprawy w oparciu o przepisy ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) Wobec powyższego zwracamy się z prośbą o udzielenie odpowiedzi w terminie 14 dni od otrzymania niniejszego pisma, czy podtrzymuje Pan żądanie odnośnie trybu rozpatrzenia Pana sprawy zawartego w piśmie z dnia [...].08.2013 r. (tj. w oparciu o przepis art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym)". Zdaniem skarżącego również ww. pismem z dnia 8 listopada 2013 r. organ nie wystąpił do strony o zmianę żądania wniosku, lecz zapytał jedynie o to, czy podtrzymuje tryb rozpatrzenia sprawy, wskazany w piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. (organowi prawdopodobnie chodziło o pismo z dnia [...] sierpnia 2012 r.).

Na tak zakreślone ponowne wezwanie organu, J. C. odpowiedział pismem z dnia [...] listopada 2013 r. stwierdzając: "Odniesieniu do pisma z dnia [...] listopada 2013 r. wyjaśniam, że podtrzymuję swoje żądanie dotyczące rozpoznania sprawy na podstawie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia [...] maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym (...). W związku z przyznaniem osobom deportowanym (...) prawa do świadczenia (...) zastosowanie tego trybu jest w pełni uzasadnione". P. z dnia [...] listopada 2013 r. podtrzymał swoje żądanie odnośnie trybu rozpoznania sprawy, wskazanego pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r., czyli wniosku o zmianę w aktualnie toczącym się postępowaniu (nr [...]) decyzji ostatecznej z dnia [...] lipca 2010 r.

Zatem w ocenie strony skarżącej organ niezasadnie uznał, że ww. pisma skarżącego dotyczyły zmiany ww. decyzji ostatecznej z dnia [...] kwietnia 2004 r., a następnie niezasadnie utrzymał w mocy decyzję umarzającą postępowanie administracyjne, gdyż nie było ono bezprzedmiotowe. Wniosek o zmianę decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], po wejściu w życie ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich nie został złożony przez J. C., więc utrzymując w mocy decyzję umarzającą postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie organ naruszył art. 105 § 1 k.p.a.

Przez utrzymanie w mocy decyzji wydanej w I instancji, którą organ nie orzekł o zmianie decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], odmawiającej prawa do świadczenia, utrzymanej w mocy decyzją tego samego organu z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...] przez przyznanie świadczenia, w ocenie skarżącego organ naruszył również art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia [...] maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w obecnym brzmieniu.

Mając na względzie wniosek z dnia [...] maja 2021 r., inicjujący postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie oraz fakt wydania przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...], na podstawie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, zawierającej rozstrzygniecie sprawy nieobjętej wnioskiem strony, oprócz orzeczenia o zmianie decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r., na podstawie art. 157 § 2 k.p.a., zdaniem skarżącego organ powinien z urzędu wszcząć odrębne postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...], a następnie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zakończyć to postępowanie decyzją stwierdzającą nieważność ww. decyzji. W związku z powyższym, mając na względzie, że organ orzeka o nieważności również na żądanie strony, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący, oprócz żądania uchylenia decyzji umarzającej postępowanie w niniejszej sprawie, zawarł również wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...]. Uzasadniając ten wniosek podniesiono, że na podstawie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy w jej brzmieniu dotychczasowym następuje wyłącznie "na wniosek strony". Wskazana powyżej decyzja, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest zatem nieważna, jako wydana bez podstawy prawnej.

Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podniósł, że decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r.. Nr [...] została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., Nr [...], a skarga na tę decyzję została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 657/14, w związku z powyższym, decyzja ta jest ostateczna i prawomocna. Organ uznał, że kolejna decyzja byłaby obarczona wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., polegającą na ponownym rozstrzygnięciu sprawy poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Zdaniem skarżącego, z przyczyn wskazanych powyżej, ww. decyzja z dnia [...] grudnia 2013 r. jest nieważna, więc powinna zostać usunięta z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jej nieważności, zgodnie z wnioskiem skarżącego. Organ uznał natomiast, że wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. był już przedmiotem rozpatrzenia przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r., utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji, a wyrokiem z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 1015/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę na to postanowienie.

W zaistniałych okolicznościach w przekonaniu skarżącego organ nie powinien wydawać zaskarżonej decyzji bez uprzedniego orzeczenia w przedmiocie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności ww. decyzji ostatecznej z dnia [...] grudnia 2013 r., które stanowi prejudykat w niniejszej sprawie. Po wpłynięciu wniosku pełnomocnika skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z 2013 r. organ powinien na podstawie art. 61 § 1 k.p.a. wszcząć odrębne postępowanie na żądanie strony, a następnie na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. orzec w drodze decyzji w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z 2013 r. albo na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, na które zgodnie z art. 61a § 2 k.p.a. przysługuje zażalenie. Tymczasem organ w sprawie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności ww. decyzji nie podjął żadnego rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie w sprawie z wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności ww. decyzji mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Dopiero po ewentualnym orzeczeniu w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji organ powinien orzec w sprawie wniosku skarżącego o zmianę decyzji ostatecznej z [...] kwietnia 2004 r. Z powyższych względów wydanie zaskarżonej decyzji było przedwczesne.

To, że organ powinien rozstrzygnąć wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. przez wydanie aktu indywidualnego stosowania prawa (postanowienia bądź decyzji), w ocenie strony skarżącej potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, wydaną na podstawie art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., (mającą na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych) uchwałą z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/09. Uchwała ta również wskazała, że sam fakt uprzedniego wydania przez organ ostatecznego i prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest wystarczający do odmowy wszczęcia postępowania na ponownie złożony wniosek o stwierdzenie nieważności tej samej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny w sentencji ww. uchwały stwierdził: "Żądanie stwierdzenia nieważności decyzji od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.) wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie - z uwagi na wydany uprzednio wyrok sądu - przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych przypadkach organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie co do istoty stosując art 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 kpa". Biorąc pod uwagę, że art. 157 § 3 k.p.a. został uchylony, w ocenie strony skarżącej organ w obecnym stanie prawnym powinien w niniejszej sprawie, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, bądź wszcząć postępowanie, które powinno zostać zakończone decyzją wydaną na podstawie art 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co nie nastąpiło. Dopiero po wydaniu jednego z powyższych rozstrzygnięć organ powinien rozparzyć wniosek skarżącego o ponowne rozparzenie sprawy wniosku o zmianę decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r., gdyż rozstrzygnięcie powyższej kwestii ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że: "Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] Kierownik Urzędu odmówił, na podstawie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), uchylenia decyzji własnej z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] o odmowie przyznania świadczenia za deportację do pracy przymusowej. Decyzje organu zostały poddane kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, których wyrokiem z dnia [...] grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 657/14 oddalił skargę strony. Organ wydając kolejną decyzję na podstawie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym ... orzekłby po raz drugi w tym samym trybie, w tej samej sprawie, tj. w sprawie zakończonej ostateczna i prawomocną decyzją Kierownika Urzędu. Kolejna decyzja podjęta przez Szefa Urzędu na podstawie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym (...) w niniejszej sprawie byłaby obarczona wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, polegającą na ponownym rozstrzygnięciu sprawy poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną".

Jednak w ocenie strony skarżącej nie można zgodzić się z organem, albowiem skarżący nigdy nie twierdził, że zmiana ww. decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r. miałaby się odbyć bez jednoczesnego stwierdzenia nieważności ostatecznej i prawomocnej ww. decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. Zdaniem skarżącego, wraz ze zmianą decyzji z [...] kwietnia 2004 r. organ powinien z urzędu stwierdzić nieważność decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., a wobec niepodjęcia takiego rozstrzygnięcia, organ powinien to uczynić na wniosek skarżącego zawarty we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Prawomocne zakończenie postępowania administracyjnego w trybie zwykłym nie jest przeszkodą (przy spełnieniu odpowiednich przesłanek) dla wszczęcia trybu nadzwyczajnego w sprawie stwierdzenia nieważności takiej decyzji. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji natomiast stwierdził, że: "W tym miejscu należy podkreślić, iż wniosek strony o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...].12.2013 r. był już przedmiotem rozpatrzenia przez Szefa Urzędu - postanowieniem z dnia [...].06.2016 r. utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia [...].06.2016 r. odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji i utrzymującej ja decyzji z dnia [...].04.2014 r. Wyrokiem z dnia 22.02.2017 r. II SA/Bd 1015/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę strony na ww. postanowienie Szefa Urzędu. Z tych względów mając na uwadze treść wskazanych powyżej przepisów oraz okoliczności faktycznych Szef Urzędu orzekł jak na wstępie".

Wbrew stanowisku organu, skarżący zauważył, że samo uprzednie oddalenie skargi na decyzję utrzymującą w mocy decyzję w przedmiocie odmowy wszczęcia nadzwyczajnego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w trybie zwykłym, nie stanowi wystarczającej przesłanki do odmowy wszczęcia nowego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej samej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny w sentencji zacytowanej powyżej uchwały o sygn. akt I OPS 6/09, jako podstawę decyzji procesowej o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu, wskazuje na wystąpienie przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym, co szczegółowo rozwija w treści uzasadnienia. Sąd w uzasadnieniu uchwały stwierdził: "Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia", przy czym Naczelny Sąd Administracyjny jednocześnie określa zakres związania organu zapadłym orzeczeniem. Sąd dalej stwierdził, że: "Związanie organu administracyjnego oceną prawną odnosi się do określonych elementów uzasadnienia zapadłego wyroku. Pomimo bowiem użycia w art. 153 p.p.s.a. pojęcia "orzeczenie", chodzi w nim nie tylko o sentencję, lecz także o uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. To w uzasadnieniu przedstawione jest rozumowanie, które doprowadziło sąd do określonej konkluzji prawnej. Analiza treści uzasadnienia wyroku pozwala także na sprecyzowanie zakresu przedmiotowego ferowanych ocen, tj. ustalenie, co wziął pod uwagę sąd uwzględniając wniesioną skargę lub oddalając ją". W innym miejscu uzasadnienia uchwały Sąd stwierdził, że "uregulowania te trzeba rozpatrywać wraz z art. 171 p.p.s.a., w myśl którego, prawomocny wyrok ma powagę rzeczy osądzonej "tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia". Z kolei art. 170 p.p.s.a. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, iż fakt utrzymania w mocy decyzji na skutek oddalenia na nią skargi przez sąd administracyjny zamyka organom administracji legitymowanym do uruchomienia nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego możliwość pozbawienia jej mocy wiążącej, jednakże tylko "w takim zakresie, w jakim przyczyny tej wadliwości objęte są zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego" - T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 515".

Tymczasem skarżący w niniejszej sprawie złożył wniosek o zmianę decyzji o odmowie przyznania świadczenia z dnia [...] kwietnia 2004 r., jak i wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. w oparciu o zupełnie nowe, niepodnoszone wcześniej zarzuty, które nie były wcześniej przedmiotem oceny, ani przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję ani przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, który najpierw wyrokiem z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 657/14, oddalił skargę na decyzję utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2013 r., a potem wyrokiem z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 1015/16, oddalił skargę na decyzję utrzymującą w mocy decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. Skarżący opierał ww. wnioski na okoliczności, że decyzja organu z dnia [...] grudnia 2013 r. (o odmowie zmiany decyzji o odmowie przyznania świadczenia z dnia [...] kwietnia 2004 r.) została wydana na wniosek z dnia [...] czerwca 2011 r. o zmianę innej decyzji, tj. o zmianę decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. (wydanej w trybie art. 154 k.p.a.), a wniosek ten, mimo dwukrotnej modyfikacji trybu jego rozpatrzenia przez organ, nie został zmieniony w zakresie wskazanej przez skarżącego decyzji, której zmiany skarżący się domagał. Mając na względzie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), wydanie decyzji w sprawie zmiany decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r. wymagało bezwzględnie wniosku strony o zmianę tej konkretnie decyzji, którego skarżący nie składał. Organ decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nie mógł zatem rozstrzygnąć o odmowie zmiany decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r., lecz powinien (zgodnie z wnioskiem skarżącego) rozstrzygnąć o odmowie zmiany decyzji z dnia [...] lipca 2010 r.

Przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie wniosku skarżącego o zmianę decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r., zdaniem skarżącego organ powinien rozważyć w odrębnym postępowaniu (z urzędu lub na wniosek skarżącego), czy decyzja z dnia [...] grudnia 2013 r. nie jest nieważna. Ponadto powinien rozważyć, czy zachodzi przedmiotowa niedopuszczalność merytorycznego rozpoznania zarówno wniosku o zmianę decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r., jak i wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. Przy czym nie stanowi przedmiotowej niedopuszczalności rozpoznania ww. wniosków sam fakt prawomocnego oddalenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 657/14, skargi na decyzję utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2013 r. ani prawomocne oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 1015/16, skargi na decyzję utrzymującą w mocy decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., lecz jedynie to co było faktycznym przedmiotem tych rozstrzygnięć. Wyroki te mają powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargami stanowiło przedmiot ich rozstrzygnięcia. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały o sygn. akt I OPS 6/09: "W razie oddalenia skargi prawomocnym wyrokiem, ustalenie, czy żądanie strony stwierdzenia nieważności decyzji poddanej ocenie sądu powinno zostać załatwione przez organ administracji publicznej rozstrzygnięciem podjętym na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 k.p.a., czy też decyzją o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.), wymaga zbadania co było przedmiotem rozstrzygnięcia. Niezbędne jest zatem stwierdzenie, czy oddalenie skargi nastąpiło w wyniku rozważenia przez sąd administracyjny także okoliczności odpowiadających wskazanym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji przesłankom kwalifikującym do jej wzruszenia (art. 156 § 1 k.p.a.). Jeśli tak, wydany wyrok zamknie organowi administracji drogę do uruchomienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż wniesione żądanie wkraczałoby w zakres oceny objętej powagą rzeczy osądzonej (materii prawnej, co do której wiążąco wypowiedział się sąd formułując zwrot stosunkowy o zgodności z prawem zakwestionowanej decyzji). Możliwa jest wszakże, zdaniem skarżącego, i taka sytuacja, w której występujący z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji wskaże okoliczności, które nie byty objęte orzeczeniem sądu, np. fakt uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy inną decyzją ostateczną albo zwróci uwagę na fakt oddalenia skargi z powodu braku legitymacji skarżącego. Uwarunkowany względami obiektywnymi brak wiedzy sądu o istotnych dla wyniku postępowania okolicznościach sprawy spowoduje, że poza zakresem kontroli sądowej objętej powagą rzeczy osądzonej znajdzie się to, na co powoła się wnoszący żądanie. W takim wypadku, prawomocny wyrok oddalający skargę na decyzję nie byłby przeszkodą dla przeprowadzenia postępowania w celu merytorycznego rozpoznania złożonego do organu administracji żądania (...) Wniesienie do organu administracji żądania stwierdzenia nieważności decyzji, od której skarga została wcześniej oddalona prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego rodzi - w świetle przedstawionych wywodów - konieczność wstępnego zbadania przez ten organ przede wszystkim tego, czy nie zachodzi przedmiotowa przyczyna niedopuszczalności jego merytorycznego rozpoznania łącząca się z faktem sformułowania przez sąd zwrotu stosunkowego o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Dokonanie tego rodzaju ustalenia będzie na ogół wymagało zapoznania się z uzasadnieniem zapadłego wyroku, po to, by stwierdzić czy składniki oceny prawnej sądu posiadającej przymiot powagi rzeczy osądzonej czynią żądanie niedopuszczalnym (stanowią przeszkodę prawną dla nadania mu dalszego biegu w celu podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 158 § 1 k.p.a.)".

Skarżący w niniejszej sprawie wskazał okoliczności będące poza zakresem kontroli sądowej dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zarówno wyrokiem z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 657/14, oddalającym skargę na decyzję utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2013 r., jak i wyrokiem z wyrokiem z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 1015/16, oddalającym skargę na decyzję utrzymującą w mocy decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. W żadnej z tych spraw skarżący nie podnosił okoliczności podnoszonych w niniejszym postępowaniu, jak również ani organ ani Sąd nie poddawał ocenie tych okoliczności. Powyższe twierdzenie, mimo niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, można pośrednio wywnioskować z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 1015/16, w którym Sąd stwierdza: "Wynikająca z unormowania art. 170 P.p.s.a. prawomocność materialna co do zasady zamyka bowiem organom administracji publicznej oraz podmiotom posiadającym legitymację do uruchomienia nadzwyczajnego postępowania przed tymi organami możliwość stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 K.p.a. (...)". Jeżeli zatem sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, obowiązany byt z urzędu wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, gdyż nie był związany granicami skargi, to zdaniem skarżącego należy przyjąć, że sąd ten dokonał kontroli decyzji również pod kątem istnienia wad kwalifikowanych. A skoro skarga na decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r., utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2013 r., została oddalona, to uprawnione jest twierdzenie, że zaskarżona decyzja była wolna od wad uzasadniających stwierdzenie jej nieważności w trybie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego. Tym samym należy przyjąć, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 grudnia 2014 r. wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym został wydany, a zasięgiem jego oddziaływania objęte zostało również przyszłe postępowanie administracyjne. W konsekwencji, skoro wyrok ten nie został skutecznie zakwestionowany (wobec niezłożenia skargi kasacyjnej), organy administracji publicznej są nim związane, co wyłącza możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia na podstawie art. 156 § 1 K.p.a.

Biorąc pod uwagę realia niniejszej sprawy w ocenie skarżącego nie sposób dojść do wniosku, że Sąd nie poddał analizie kwestii sposobu rozstrzygnięcia przez organ I instancji w decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., tj. odmowy uchylenia decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. Okoliczność ta była znana od samego początku postępowania i nie może być mowy o braku znajomości tegoż rozstrzygnięcia przez Sąd. Z zacytowanego powyżej fragmentu uzasadnienia wyroku o sygn. akt II SA/Bd 1015/16 wynika w przekonaniu skarżącego kilka kwestii. Po pierwsze, podnoszona przez skarżącego w niniejszej skardze (a wcześniej w postępowaniu administracyjnym) okoliczność, że organ wydał decyzję z dnia [...] grudnia 2013 r. z rozstrzygnięciem: "odmawiam uchylenia decyzji własnej z dnia [...].08.2004 r. Nr [...] i poprzedzającej jq decyzji z dnia [...].04.2004 r. Nr [...]", bez wniosku skarżącego o wydanie takiego rozstrzygnięcia, za to na podstawie wniosku skarżącego o zmianę decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. Nr [...], wydanej w trybie art. 154 k.p.a., nie była podnoszona w tym nadzwyczajnym postępowaniu ani nie była przedmiotem rozważań Sądu. Z uzasadnienia wyroku jedynie wynika, że podstawą wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, a następnie skargi na decyzję wydaną w II instancji, było błędne rozstrzygnięcie decyzji polegające na odmowie przez organ uchylenia decyzji z z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nr [...] i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...], zamiast odmowy zmiany ww. decyzji. Po drugie, z uzasadnienia ww. wyroku wynika, że Sąd oddalił skargę jedynie na podstawie domniemania, że skoro Sąd był obowiązany z urzędu wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, gdyż nie był związany granicami skargi, to należy domniemywać, że sąd ten wziął pod uwagę wszelkie możliwe naruszenia prawa. Uznanie takiego stwierdzenia za prawdziwe wyłączałoby możliwość wzruszenia w trybie nadzwyczajnym jakiejkolwiek ostatecznej i prawomocnej decyzji. Poza tym, jest to wykładnia prawa sprzeczna z wykładnią z zacytowaną powyżej wykładnią zawartą w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/09, nakazującą przed podjęciem rozstrzygnięcia w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji każdorazowe badanie przez Sąd, czy dana kwestia była przedmiotem podnoszonych wcześniej zarzutów przez skarżącego oraz czy była przedmiotem rozważań dokonanych przez Sąd. Wykładnia ta nie pozwala przyjąć domniemania zbadania przez Sąd wszelkich możliwych naruszeń prawa tylko na tej podstawie, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami, wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Z kolei w przypadku wyroku z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 657/14, oddalającym skargę na decyzję utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2013 r., uzasadnienie wyroku nie zostało sporządzone. W takim wypadku Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały o sygn. akt I OPS 6/09 wskazuje w takim przypadku, iż: "przeprowadzenie badania, o którym mowa, będzie musiało z konieczności ograniczyć się do analizy dostępnych organowi administracji publicznej oraz przedstawionych przez wnoszącego żądanie informacji. Uwzględniająca ogół okoliczności konkretnego przypadku ocena w przedmiocie dopuszczalności przeprowadzenia postępowania co do przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji znajdzie tym samym formalny wyraz w postaci decyzji o odmowie wszczęcia tego postępowania, bądź też stworzy podstawę dla dokonania czynności wewnętrznego urzędowania, otwierającej drogę do rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej w formie decyzji o zasadności wniesionego żądania". Również w postępowaniu zwyczajnym, wszczętym wnioskiem z dnia [...] czerwca 2011 r. i zakończonym w I instancji decyzją organu z dnia [...] grudnia 2013 r., jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy objętej postępowaniem o sygn. akt II SA/Bd 657/14, skarżący nie podnosił okoliczności wskazanych w treści wniosku z dnia [...] maja 2021 r., co stanowi przesłankę do wszczęcia postępowania zgodnie z tym wnioskiem oraz przesłankę do wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r.

W związku z powyższym skarżący podniósł, iż organ, zgodnie z ww. wnioskiem, powinien wszcząć postępowanie w sprawie zmiany decyzji ostatecznej z dnia [...] kwietnia 2004 r. oraz jednocześnie (najpierw z urzędu, a potem na wniosek skarżącego zawarty we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) organ powinien wszcząć odrębne postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia [...] grudnia 2013 r. Po dokonaniu rozstrzygnięcia w tej sprawie organ, na podstawie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym organ powinien orzec w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej odmawiającej skarżącemu świadczenia. Skarżący spełnia formalnoprawne przesłanki do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r., jak i materialnoprawne przesłanki do zmiany decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r. o odmowie przyznania świadczenia, co potwierdza cytowany we wniosku z dnia [...] maja 2021 r. o zmianę ww. decyzji wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 453/20, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdza: "W ocenie Sądu błędny jest pogląd Szefa Urzędu, że w przypadku Skarżącego nie został spełniony warunek deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej tylko dlatego, iż świadczył on pracę przymusową w pobliżu miejsca stałego zamieszkania i "dochodził do pracy z rodzinnego domu (...)

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 r., poz. 1842 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Na wstępie należy wyraźnie podkreślić, że nie mogą być przedmiotem oceny treści wniosków skarżącego i intencje w nich zawarte, inicjujące inne postępowania, zakończone wydaniem decyzji ostatecznych. Jeśli zapadłe rozstrzygnięcia nie załatwiały sprawy zgodnie z wnioskiem i wolą skarżącego, to miał on możliwość je kwestionować w normalnym toku instancji. Istotne natomiast jest, na jakiej podstawie materialnoprawnej dane rozstrzygnięcie zostało wydane. Nie jest też przedmiotem oceny twierdzenie, że organ nie rozpoznał jego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Nie ma też podstaw do badania obecnie prawidłowości wydania decyzji z [...] grudnia 2013r., która była poddana kontroli instancyjnej i ocenie przez dwie instancje sądowe.

Rozpoznając niniejszą sprawę konieczne jest chronologiczne usystematyzowanie wydanych do chwili obecnej decyzji, gdyż niektóre z nich są wymieniane w obu decyzjach i skardze a dla pełnego wyjaśnienia, celowe jest przypomnienie ich wszystkich.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], Kierownik USKOR odmówił skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w przepisach ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę warunku deportacji do pracy przymusowej poza terytorium II Rzeczypospolitej, wynikającego z art. 2 pkt 2 lit. a) w/w ustawy.

Decyzja ta została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Kierownika USKOR z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...].

Skarżący zwracał się do Kierownika o uchylenie decyzji z [...] sierpnia 2004 r. w trybie art. 154 k.p.a

Decyzją z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], Kierownik USKOR, po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] kwietnia 2010 r., na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej – odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] sierpnia 2004 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik USKOR, decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2010 r.

Po rozpatrzeniu kolejnego wniosku skarżącego z [...] czerwca 2011 r. , decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...], Kierownik USKOR, na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 2, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej, po rozpatrzeniu wniosku strony z dnia [...] czerwca 2011 r. odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2010 r., nr DO-II/ K0218/0043804107/6/ 2010, a także decyzji wcześniejszych z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...]/ 0043804107/5/2004, oraz z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik USKOR wydał decyzję z dnia [...] września 2011 r., nr [...]/ 0043804107/9/2011, utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2011 r.

Wyrokiem z [...] marca 2012 r. (sygn. akt II SA/Bd 1309/11) WSA uchylił zarówno decyzję Kierownika z [...] września 2011 r. jak też poprzedzającą ją decyzję z [...] lipca 2011 r. Powodem uchylenia było stwierdzenie, że skarżący we wniosku nie sprecyzował swojego żądania co do trybu (podał 3 różne ewentualności), w jakim powinno być ono rozpatrzone, a organ nie zwrócił się do wnioskodawcy o takie sprecyzowanie; w szczególności organ nie zwrócił się do wnioskodawcy o to, czy wnosi o rozpatrzenie sprawy w trybie art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Sąd w wyroku podkreślił, że "art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. (...) jest przepisem szczególnym w stosunku do uregulowanych w k.p.a. nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych. Złożenie wniosku z powołaniem się na ww. ustawę (...) zobowiązuje organ do dokonania na nowo oceny stanu faktycznego i dokonania subsumcji do aktualnego brzmienia art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia [...] maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich."

Następnie Kierownik, decyzją z [...] lipca 2012 r., działając na podstawie art. 154 k.p.a. odmówił uchylenia swojej decyzji z [...] sierpnia 2004 r., a następnie decyzją z [...] sierpnia 2012 r. uchylił swoją decyzję z [...] lipca 2012 r. i umorzył postępowanie.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] października 2012 r., wydaną na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 72, poz. 380), odmówił J. C. – skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2012 r.

Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] lutego 2013 r., nr DO- III/K0912/0043804107/14/2013, orzeczono o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. i [...] października 2012 r.

Wyrokiem WSA w Bydgoszczy sygn. akt II SA/Bd 302/13 z 23 07.2013 r.

1. stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] października 2012 r. nr DO- III/K0383/0043804107/2012/12,

2. uchylono decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] lutego 2013 r., nr DO- III/K0912/0043804107/14/2013,

Sąd stwierdził, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia [...] czerwca 2011 r., uwzględniając jego doprecyzowanie w zakresie wyboru trybu postępowania uczynione przez skarżącego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r., Kierownik USKOR wydał decyzję z dnia [...] października 2012 r., a zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. utrzymał tą decyzję w mocy. Decyzja z dnia [...] października 2012 r. wydana została na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy zmieniającej. Na podstawie tych przepisów organ decyzją z dnia [...] października 2012 r. odmówił skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, a decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. utrzymał tą decyzję w mocy. Z żadnego z tych przepisów nie wynika jednak możliwość wydania takiego, jak I - instancyjne rozstrzygnięcia. Jak wskazał Sąd, art. 1 pkt 1 wprowadzono zmianę art. 2 pkt 2 ustawy ustalając, że represją jest między innymi deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia [...] września 1939 r. Natomiast art. 2 stanowi, że na wniosek strony możliwa jest zmiana decyzji ostatecznej odmawiającej prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia [...] września 1939 r. Przepisem tym ustawodawca umożliwił organom weryfikację decyzji ostatecznych w trybie zwykłym. Z przepisu tego wprost wynika, że złożenie wniosku ze wskazaniem na art. 2 ustawy zmieniającej skutkować powinno, zależnie od poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, wydaniem albo decyzji zmieniającej dotychczasową decyzję ostateczną odmawiającą przyznania prawa do świadczenia, albo decyzji odmawiającej zmiany tej decyzji. W postępowaniu prowadzonym na wniosek strony złożony w trybie art. 2 ustawy zmieniającej organ nie może zaś przyznać wnioskowanego świadczenia albo odmówić jego przyznania nie nawiązując do decyzji wcześniej rozstrzygającej kwestię prawa do tego świadczenia, posiadającej walor ostateczności. Prowadziłoby to bowiem do sytuacji, niedopuszczalnej z punktu widzenia zasad postępowania administracyjnego, gdy w obrocie prawnym pozostawałyby dwie decyzje rozstrzygające o prawie do tego samego świadczenia, chociaż przy zmienionych stanach prawnych. Tak stało się w niniejszej sprawie. W obrocie prawnym pozostaje bowiem decyzja ostateczna z dnia [...] kwietnia 2004 r. odmawiająca skarżącemu prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji, wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395; ze zm.), a także decyzja z dnia [...] października 2012 r. odmawiająca przyznania skarżącemu tego samego świadczenia z tym, że wydana na podstawie przepisów ustawy o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 72, poz. 380).

Uznając zatem, że Kierownik USKOR wydając decyzję z dnia [...] października 2012 r., jak i utrzymującą ją w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r. rażąco naruszył prawo, co polegało na wydaniu decyzji o treści innej niż przewidziana przywołanym przez niego art. 2 ustawy zmieniającej, sąd stwierdził ich nieważność w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ppsa i w zw. z art.156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd stwierdził konieczność objęcia kontrolą w ramach kompetencji wynikających z cytowanego na wstępie art. 134 § 1 i art.135 ppsa, także decyzji Kierownika USKOR z dnia 27 luty 2013 r. Decyzją tą, po wszczęciu postępowania z urzędu, w dniu [...] lutego 2013 r., organ stwierdził nieważność decyzji własnej z dnia [...] stycznia 2013 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] października 2012 r.

W wyniku dalszego postępowania Kierownik decyzją z [...] grudnia 2013r. nr [...], na podstawie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] sierpnia 2004 r. i poprzedzającej ją decyzji z [...] kwietnia 2004 r. Nastąpiło to w warunkach znowelizowanej ustawy.

Decyzją z [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] Kierownik utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] grudnia 2013 r., podtrzymując swoje ustalenia i ocenę sprawy.

Wniesiona przez skarżącego skarga na decyzję z [...] kwietnia 2014 r. została oddalona prawomocnym wyrokiem WSA w Bydgoszczy z [...] grudnia 2014 r. (sygn. akt II SA/Bd 657/14).

P. z dnia [...] czerwca 2018 r. skarżący J. C. wniósł o zmianę, w trybie art. 154 k.p.a. decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 9 grudnia nr [...], która została utrzymana w mocy decyzją z [...] kwietnia 2014 r. nr [...], odmawiającej uchylenia decyzji własnej o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego za deportację do pracy przymusowej – z uwagi na przemawiający za tym interes społeczny a zarazem słuszny interes strony, poprzez uchylenie decyzji własnej o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu świadczenia.

W piśmie wskazywał, że zdaniem skarżącego w tych okolicznościach ujawnia się podstawa zmiany decyzji ostatecznej tj. słuszny interes strony. Okoliczności wskazują również jednoznacznie, że żądanie zmiany decyzji jest słuszne w ujęciu obiektywnym i zasługuje na społeczną akceptację.

Za zmianą wskazanej decyzji przemawia w opinii skarżącego także interes społeczny, wyrażający się w potrzebie przyznawania świadczeń osobom, które spełniają przesłanki określone w przepisach prawa statuujących te świadczenia. W opozycji do interesu społecznego niewątpliwie stoi stosowanie błędnej, zawężającej wykładni tych przepisów, co znamionuje ostateczną decyzję wskazana w petitum wniosku. Skarżący podniósł, że wydana w sprawie decyzja ostateczna została wydana bez wszechstronnego zbadania materiału dowodowego, przy uwzględnieniu zawężającej wykładni art. 2 pkt 2 lit. a ww. ustawy z dnia [...] maja 1996 r., z pominięciem orzecznictwa dotyczącego braku ustawowego kryterium odległości, na jaką miło wystąpić wywiezienie, jako warunku przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Decyzją z dnia [...] września 2018 r. Nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] grudnia 2013 r. nr [...].

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] stycznia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z [...] września 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia [...] czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Bd 272/19, po rozpoznaniu skargi J. C. na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że wniosek skarżącego o rozpatrzenie sprawy w trybie art. 154 k.p.a. odnosił się nie do decyzji wydanej w trybie zwykłym z uwzględnieniem pierwotnego brzemienia ustawy z dnia [...] maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tj. decyzji z [...] sierpnia 2004 r.), ale do decyzji wydanej na podstawie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tj. do decyzji z [...] kwietnia 2014 r. utrzymującej w mocy decyzję z [...] grudnia 2013 r.), przy której wydaniu organ zobowiązany był uwzględnić nowe brzmienie art. art. 2 pkt 2 ustawy z dnia [...] maja 1996 r. zgodnie z którym deportacją jest także wywiezienie do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed [...] września 1939r., a nie tylko z tego terytorium na wskazane przez ustawodawcę terytoria poza [...].

Należy wskazać, że stosownie do art. 154 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Przesłanką zastosowania art. 154 k.p.a. jest zgodność wzruszenia decyzji z interesem społecznym i słusznym interesem strony, co oznacza, iż organ administracji publicznej przy rozpoznawaniu sprawy o zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej winien ustosunkować się do celowości wzruszenia decyzji. Przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art.154 k. p. a. jest ustalenie przesłanek do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, a zatem przesłanek, o jakich mowa w tymże przepisie, nie zaś kolejne merytoryczne rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania uprawnień kombatanckich i kolejna kontrola merytoryczna decyzji ostatecznej.

W postępowaniu toczącym się w trybie art.154 k.p.a. nie dokonuje się ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy administracyjnej zakończonej ostateczną decyzją. Jest to wprawdzie postępowanie nowe, ale w którym badane są tylko i wyłącznie przesłanki z art. 154 § 1 k.p.a. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego zakończonego decyzją ostateczną - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz zweryfikowanie decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

W przedmiotowej sprawie słusznie organ ocenił, że skarżący w istocie zmierzał do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Podnoszone przez skarżącego okoliczności jego zdaniem świadczą o tym, że nie był po prostu wysiedlony do nowego miejsca zamieszkania, w którym podjął pracę kierowany przymusem ekonomicznym bądź w związku z powszechnym obowiązkiem pracy, ale jego wysiedlenie miało charakter celowy, a tym celem było przymuszenie do pracy (deportacja do pracy przymusowej). Wskazywane przez niego okoliczności są zatem w istocie okolicznościami pozwalającymi na ocenę, czy spełnione są przesłanki przyznania świadczenia pieniężnego w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w związku z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w brzmieniu ustalonym ustawą z 25 lutego 2011 r. O istnieniu interesu społecznego lub słusznego interesu strony w uchyleniu decyzji nie może zaś świadczyć jedynie odmienna ocena tych samych okoliczności, które były już poddane ocenie w decyzji, o której uchylenie (w trybie art. 154 k.p.a.) ubiega się strona.

Należy podkreślić, że jak wyżej wskazano, decyzja merytoryczna, o której uchylenie w trybie art. 154 k.p.a. ubiegał się skarżący, była już przedmiotem kontroli sądu administracyjnego (por. wskazywany wyżej wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 grudnia 2014 r. sygn. II SA/Bd 657/14 oddalający skargę).

Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), Sąd oddalił skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 29 stycznia 2021r. sygn. akt III OSK 2748/21 oddalił skargę kasacyjną J. Czekalskiego od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 czerwca 2019r.

W uzasadnieniu wskazał, że wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty odnoszące się do decyzji ostatecznej, która była już przedmiotem kontroli przez Sąd pierwszej instancji w ww. wyroku z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. II SA/Bd 657/14, nie mogły odnieść zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku. Gdyby tak było postępowanie prowadzone w trybach z art. 154 oraz 155 K.p.a. stawałoby się konkurencyjne dla postępowania prowadzonego w trybie zwykłym (postępowania odwoławczego).

Ponownie należy wskazać na okoliczność podnoszoną we wstępnej części niniejszych rozważań, że prawidłowość rozstrzygnięć kończących postępowanie w sprawie przyznania skarżącemu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich została już prawomocnie przesądzona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. II SA/Bd 657/1. Zgodnie zaś z treścią art. 153 P.p.s.a. organ administracji jest związany treścią tego wyroku. Zatem zmiana bądź uchylenie decyzji uznanej przez sąd za zgodną z prawem, byłoby tym samym naruszeniem obowiązującego prawa. Dlatego określona przepisem art. 154 § 1 K.p.a. przesłanka interesu społecznego lub słusznego interesu strony powinna podlegać ocenie według wynikającej z art. 7 K.p.a. zasady uwzględnienia z urzędu interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. O uwzględnieniu obu tych interesów można mówić, o ile ich uwzględnienie nie narusza prawa.

Tymczasem jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji skarżący domagając się wzruszenia w trybie art. 154 K.p.a. decyzji ostatecznej z dnia [...] grudnia 2013 r., roku zgłosił zarzuty, które były już przedmiotem oceny w postępowaniu zakończonym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. II SA/Bd 657/14. Polemika z przyjętymi weń ustaleniami nie może uzasadniać wzruszenia decyzji ostatecznej w trybie przepisu art. 154 K.p.a., albowiem takie działanie w istocie zmierza do obejścia prawa poprzez próbę uzyskania rozstrzygnięcia odmiennego od wynikającego z wcześniejszej ostatecznej decyzji administracyjnej, odmawiającej nadania żądanych uprawnień. (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1442/10, LEX nr 1151877).

Konkludując, w obrocie prawnym pozostaje prawomocna decyzja [...] grudnia 2013 r. utrzymana w mocy decyzją z [...] kwietnia 2014 r.

Decyzją z dnia [...].06.2021 r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), zasadnie zatem umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wniosku z dnia [...] maja 2021 r. (13 maja - data wpływu do Urzędu) dotyczącego przyznania uprawnienia do świadczenia określonego w ustawie z dnia [...] maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

W konsekwencji, słusznie zatem decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., Nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy wydaną decyzję własną z [...].06.2021 r.

W obrocie prawnym jest decyzja z [...] grudnia 2013r. nr [...], wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia [...] lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III R. i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, którą organ odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] sierpnia 2004 r. i poprzedzającej ją decyzji z [...] kwietnia 2004 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] Kierownik i poddana kontroli WSA.

Wniesiona przez skarżącego skarga na decyzję z [...] kwietnia 2014 r. została oddalona prawomocnym wyrokiem WSA w Bydgoszczy z [...] grudnia 2014 r. (sygn. akt II SA/Bd 657/14) i NSA.

Skarżący w tamtym postępowaniu nie kwestionował podstawy rozstrzygnięcia. Nie twierdził też, że decyzja została wydana bez jego wniosku czy w oparciu o inną treść wniosku. Rozstrzygnięcie natomiast oparto na znowelizowanym brzmieniu ustawy. Podstawą wydania decyzji był art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

W tych warunkach ponowne rozpatrzenie wniosku oznaczałoby naruszenie zasady stanu rzeczy już rozstrzygniętej, stąd zasadnie organ uznał, że istnieje podstawa do umorzenia postępowania. W myśl art. 105 k.p.a. w przypadku, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

Nie doszło zatem do naruszenia przepisów postępowania przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. Tym samym, zarzuty skarżącego nie zasługiwały na uwzględnienie.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.