Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1016/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-03-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Łukasz Sielanko po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 826/15 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 19 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 826/15 oddalił skargę E. S. na decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2013 r. nr [...]stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa z dniem [...] stycznia 1999 r. własności nieruchomości położonych w [...] oznaczonych jako działki nr ewid. [...] i [...]zajętych pod drogę publiczną – drogę gminną.

Postanowieniem z [...] listopada 2014 r. Starosta Powiatu [...], na podstawie art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 - dalej jako "K.p.a."), odmówił wszczęcia na żądanie T. S. postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za grunt zajęty pod drogę. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez Wojewodę [...] postanowieniem z [...] stycznia 2015 r. nr [...], a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania.

Po sprecyzowaniu wniosku o ustalenie odszkodowania poprzez określenie, że podanie to pochodzi od E. S., Starosta Powiatu [...] decyzją z [...] lutego 2015 r. nr [...], odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za grunt zajęty pod drogę. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że z ustaleń faktycznych wynika, że E. S. jest następcą prawnym współwłaściciela ww. działek. Te zaś, zajęte pod drogę gminną, na mocy art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm. – dalej jako "Przepisy wprowadzajace"), stały się własnością Gminy [...] z dniem [...] stycznia 1999 r., co potwierdziła decyzja Wojewody [...] z [...] sierpnia 2013 r. Poprzedni właściciel działek miał zatem prawo do ubiegania się o odszkodowanie za utraconą własność działek zajętych pod drogę, jednak roszczenie to – stosownie do art. 73 ust. 4 ww. ustawy, wygasło z dniem 31 grudnia 2005 r. Wniosek strony pochodzi zaś z dnia [...] października 2014 r.

E. S. wniosła od powyższej decyzji odwołanie zarzucając jej naruszenie art. 6 K.p.a. w zw. z art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną oraz art. 7, art. 8 i art. 77 K.p.a., art. 2, art. 5, art. 7 i art. 45 Konstytucji RP poprzez działanie wbrew tym regulacjom na skutek błędnej wykładni oraz niewłaściwego zastosowania i niezachowania zasady praworządności oraz nieuwzględnienia słusznego interesu obywatela. Zarzuciła ponadto naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2015 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że termin określony w art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ma charakter materialnoprawny, którego niedotrzymanie skutkuje wygaśnięciem roszczenia. Żądanie o odszkodowanie można było zgłosić do 31 grudnia 2005 r., podczas gdy strona uczyniła to dopiero wnioskiem z [...] października 2014 r. Zarzuty odwołania organ uznał zaś w całości za niezasadne. Podkreślił przy tym, że decyzja wydawana przez Wojewodę na podstawie art. 73 ust. 3 ww. ustawy o nabyciu z mocy prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi ma charakter deklaratywny (potwierdzający), gdyż nabycie własności takich nieruchomości nastąpiło z mocy samego prawa. Z kolei zgłoszenie wniosku o odszkodowanie nie było uwarunkowane uprzednim wydaniem takiej decyzji. Tak więc zasadnie odmówiono ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną.

E. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przez organ:

1) art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie pomimo istnienia przesłanek do uchylenia decyzji I instancji;

2) art. 6, 7, 8 i 80 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez naruszenie zasady legalizmu i praworządności, podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i jej rozpoznania przy uwzględnieniu interesu obywatela;

3) art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez zaniechanie rozpoznania całego materiału dowodowego oraz zaniechanie ustalenia okoliczności na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego;

4) art. 6 K.p.a. w zw. z art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, art. 7, 77, 8 K.p.a., art. 2, 45, 5, 7, 8, 21, 31 ust. 3, 64 ust. 1 i 3, 77, 91 Konstytucji RP, art. 6 Konwencji o chronię praw człowieka i podstawowych wolności, art. 1 protokołu nr 1 do ww. Konwencji, poprzez działanie organu I instancji wbrew tym regulacjom na skutek błędnej wykładni oraz niewłaściwego zastosowania i niezachowania zasady praworządności oraz nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela.

Na tej podstawie zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie powołał przepis art. 73 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną wskazując, że stosownie do ust. 1 i 4 tego przepisu nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem, które miało być ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia [...] stycznia 2001 r. do dnia [...] grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że skoro dotychczasowy właściciel nieruchomości zajętych pod drogę publiczną – drogę gminną (lub jego następca prawny) w tym współwłaściciel, nie zgłosił wniosku o odszkodowanie do dnia 31 grudnia 2005 r. to roszczenie o to świadczenie wygasło. Brak było zatem podstaw do jego ustalenia i wypłacenia, co prawidłowo ustaliły właściwe w sprawie organy.

Odnosząc się do zarzutów skargi, zwłaszcza w aspekcie określonego w ustawie terminu do zgłoszenia żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania oraz faktycznego terminu wydania przez wojewodę decyzji uwłaszczeniowej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyjaśnił, że art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną był m.in. pod takim kątem poddawany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 15 września 2007 r. sygn. P 33/07 orzekł, że w zakresie, w jakim przepis ten określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał stwierdził, że decyzja wojewody wydawana na podstawie art. 73 ust. 3 potwierdza jedynie fakt wywłaszczenia z mocy prawa; ma więc charakter deklaratoryjny. Wywołuje ona skutki od chwili, gdy dany stan prawny zaistniał (a nie od daty jej wydania). Ma jedynie charakter dowodowy i jej istnienie nie ograniczało ani nie warunkowało prawa wystąpienia w określonym przez ustawodawcę terminie o wypłatę odszkodowania. Każdy były właściciel nieruchomości zajętej pod drogę miał zatem możliwość zgłoszenia żądania odszkodowania w zakreślonym przez prawo terminie, a trudno zakładać, że właściciele nie mieli świadomości utraty swoich nieruchomości przed wydaniem decyzji wojewody. Faktyczne odebranie nieruchomości nastąpiło bowiem znaczenie wcześniej. To, kiedy wojewoda wydał decyzję, nie stanowiło przeszkody do skorzystania przez byłego właściciela z prawa do zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał ponadto, że nie można zgodzić się ze skarżącą, że do czasu wydania przez Wojewodę decyzji uwłaszczeniowej nie wiedziała, że działki nr [...] i [...]zajęte były pod drogę, gdyż to miało miejsce jeszcze przed 1999 r. Z art. 73 ust. 1 ustawy wynika bowiem, że stan taki musiał istnieć co najmniej w dniu 31 grudnia 1998 r. Skarżąca powinna była być świadoma zagospodarowania tych nieruchomości i mogła wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym także bez decyzji Wojewody (ta zostałaby niewątpliwie wydana po zgłoszeniu roszczenia) i prawo to nie było iluzoryczne, ponieważ żaden przepis ustawy nie uzależniał tej czynności od uprzedniego wydania decyzji uwłaszczeniowej. Dlatego termin wydania decyzji uwłaszczeniowej nie ma w niniejszej sprawie jakiegokolwiek znaczenia i wpływu na legalność kontrolowanych decyzji w przedmiocie odszkodowania. Niedopełnienie w przepisanym terminie żądania ustalenia odszkodowania wynikało więc raczej z braku odpowiedniej dbałości o własne sprawy przez byłego właściciela nieruchomości zajętej pod drogę, aniżeli z jakichkolwiek przeszkód prawnych. Bezsporny zaś fakt niedochowania ustawowego terminu prawa materialnego, którego niedochowanie spowodowało wygaśnięcie roszczenia, w ocenie Sądu pierwszej instancji, zwalniał organy od konieczności dokonywania innych czynności wyjaśniających, w tym wyceny nieruchomości.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji organy nie naruszyły zatem żadnego z powołanych w skardze przepisów, a swoje stanowisko oparte na dyspozycji art. 73 ust. 4 należycie uzasadniły. Sąd wyjaśnił ponadto, że roszczenie skarżącej nie mogło być uwzględnione tylko z uwagi na jej interes, na który powoływała się w toku postępowania, gdyż przede wszystkim musiało znajdować oparcie w prawie materialnym, a nie miało.

E. S. wywiodła od powyższego wyroku skargę kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

a. naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, tj.:

- art. 6 K.p.a. w zw. z art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną oraz art. 7 K.p.a., art. 77 K.p.a. i art. 8 K.p.a. poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do zaakceptowania w zaskarżonym orzeczeniu bezpodstawnej odmowy przez organ administracji publicznej ustalenia i wypłacenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną;

- art. 2, art. 7, art. 64, 91 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do ww. Konwencji poprzez ich niezastosowanie prowadzące do naruszenia podstawowych zasad ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej tj. zasady państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zasady działania na podstawie i w graniach prawa, zapewnienie praw człowieka i obywatela, w tym zasadę ochrony własności prywatnej oraz zakazu ograniczenia obywatelowi praw skutkujące zaakceptowaniem w zaskarżonym orzeczeniu odmowy przez organ ustalenia i wypłacenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną;

b. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 §1 i 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie mające istotny wpływ na wynik sprawy a prowadzące do bezpodstawnego oddalenia skargi wskutek;

1. naruszenia w toku postępowania zasady legalizmu i praworządności, zasady podjęcia wszelkich czynność niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela, zasady przeprowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej;

2. niezachowania zasady legalizmu i praworządności i nieuwzględnienie, w okolicznościach sprawy, słusznego interesu obywatela, jak też dokonanie interpretacji przepisów oraz subsumcji faktów do norm prawnych w sposób nie budzący zaufania obywateli do organów władzy publicznej, lecz w sposób rażący naruszający to zaufanie, także poprzez uznanie, że wnioskodawczyni wiedziała o pozbawieniu jej prawa własności działek nr [...] i [...], kiedy w rzeczywistości przekonana o zwyczajowej i trwającej od dziesiątek lat (od okresu międzywojennego) służebności drogi bez przeniesienia tytułu własności do przedmiotowej nieruchomości.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi i uchylenie decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatu [...] z [...] lutego 2015 r. i przekazanie organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniosła, że w sprawie istotne jest, że organ wydał decyzję o objęciu przedmiotowych nieruchomości ustawą dopiero w 2013 r. W jej ocenie nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że na stałe zamieszkuje ona w Krakowie, gdzie opiekuje się matką. Do dnia doręczenia decyzji była przekonana, że przedmiotowe nieruchomości stanowią jej współwłasność będąc zarazem objęte zwyczajową służebnością drogową.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a.") skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania.

Badając stosownie do treści art. 183 § 2 P.p.s.a. zaistnienie, którejkolwiek z przesłanek nieważności, w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się takich naruszeń w rozpoznawanej sprawie.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego. Istota wszystkich podniesionych zarzutów sprowadza się jednak do zakwestionowania stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który podzielił pogląd Wojewody Podkarpackiego o niezasadności wniosku skarżącej o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość przejętą z mocy prawa, z uwagi na upływ terminu do złożenia tego wniosku.

Zgodnie z art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających, odszkodowanie za nieruchomości przejęte z dniem 1 stycznia 1999 r. na rzecz Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Ustawodawca precyzyjnie określił okres dla skutecznego złożenia wniosku przez właściciela (współwłaściciela) nieruchomości o odszkodowanie. Powyższy termin jest terminem zawitym prawa materialnego, co oznacza, że nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa, niezależnie od tego, z jakich powodów strona nie dochowała tego terminu. W konsekwencji złożenie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania poza ustawowym terminem oznacza niemożność uwzględnienia roszczenia. Orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie jest jednolite i ugruntowane (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 września 2017 r., sygn. akt I OSK 549/17; z dnia 30 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 3001/15; z dnia 27 lipca 2017 r. sygn. akt 2279/15; z dnia 9 marca 2016 r., sygn. akt 1737/14 z dnia 21 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 2537/13 – pub. CBOSA).

Jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przepis art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających poddany był kilkukrotnie kontroli Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 15 września 2009 r. P 33/07 Trybunał konstytucyjny stwierdził, że w zakresie w jakim przepis ten określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił, że decyzja wojewody wydawana na podstawie art. 73 ust. 3 Przepisów wprowadzających potwierdza jedynie fakt wywłaszczenia z mocy prawa, a brak jej wcześniejszego wydania nie ograniczał ani nie warunkował wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie. Faktyczne odebranie własności nieruchomości nastąpiło bowiem znacznie wcześniej.

Z kolei w wyroku z dnia 19 maja 2011 r., K 20/09 (Dz. U. Nr 115, poz. 7008), uznał, że art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające jest zgodny z art. 21 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji RP i wywodzoną z niego zasadą poprawnej legislacji. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające odpowiada kryterium przydatności, konieczności oraz proporcjonalności. W orzecznictwie konstytucyjnym przyjęto bowiem, że art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające miał doprowadzić do uzgodnienia stanu faktycznego i prawnego w odniesieniu do nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, na zasadzie równowagi pomiędzy interesem publicznym a interesem prywatnym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego kontrolowana norma, pozwalając bezpośrednio na osiągnięcie wskazanego powyżej celu, nie nakładała na podmioty uprawnione nadmiernych obciążeń. Ustawodawca odsunął w czasie możliwość zgłoszenia i realizacji roszczenia odszkodowawczego w ten sposób, iż podmioty uprawnione miały 2 lata – bez uszczerbku dla ich prawa podmiotowego – na uzyskanie informacji o przyjętym rozwiązaniu legislacyjnym oraz jego konsekwencjach w sferze przysługujących im praw majątkowych. Realizacja roszczenia odszkodowawczego została uzależniona od aktywności i staranności uprawnionego. Założenie, że prawo cywilne wymaga dbałości zainteresowanego o swoje prawa, jest aprobowane w demokratycznym państwie prawnym. W związku z tym, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, wprowadzenie 5-letniego okresu, w którym możliwe było dochodzenie roszczenia odszkodowawczego, przy jednoczesnym zachowaniu minimalnych wymogów proceduralnych, nie niweczyło istoty prawa do słusznego odszkodowania.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenia Trybunału wiążą sądy administracyjne

Jak stwierdzono w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., I OPS 9/09 (publ. ONSAiWSA 2010/2/16), przepis art. 190 ust. 1 w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP zawiera normę prawną, zgodnie z którą sądy (w tym sądy administracyjne) związane są powszechną mocą obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które są elementem kształtującym stan prawny oceniany przez sąd.

Jak wynika z akt sprawy i co jest bezsporne, skarżąca kasacyjnie złożyła wniosek o odszkodowanie za przejętą nieruchomość pismem z dnia [...] października 2014 r. (wpływ do organu [...] października 2014 r.), tym samym jej roszczenie wygasło. Dlatego niezasadny jest zarzut naruszenia art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających i wskazanych wyżej przepisów Konstytucji.

Zarzut naruszenia art. 91 ust. 2 Konstytucji oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do tej Konwencji poprzez ich niezastosowanie uznać należało za nietrafny. Przepisy te dotyczą ochrony własności jednocześnie wskazują jednak, że istnieje możliwość jej pozbawienia z uwagi na interes publiczny i na warunkach przewidzianych w ustawie. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w powołanym wcześniej wyroku P 33/07, zawarty w art. 73 Przepisów wprowadzających mechanizm potwierdzenia wywłaszczenia i uzyskania odszkodowania jest poprawny systemowo i nie ogranicza ochrony praw należnych byłym właścicielom.

W wyroku z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie SK 11/02 Trybunał Konstytucyjny orzekając o zgodności art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających z art. 21 ust. 2 Konstytucji wskazał, że "w przekonaniu Trybunału Konstytucyjnego w sprawie odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na drogi publiczne (w tej konkretnej sytuacji faktycznej i prawnej) zaistniały wystarczające przesłanki na rzecz odejścia od pełnej ekwiwalentności odszkodowania. Zakwestionowana regulacja była bowiem aktem jednorazowym i miała na celu uporządkowanie stanu prawnego dróg, co do których - z różnych przyczyn - od około 50 lat stan faktyczny nie pokrywał się ze stanem prawnym. Nadto niezależnie od powyższych racji należy stwierdzić, że uprawnione podmioty (wywłaszczeni) miały możliwość dochodzenia swoich praw, czego jednak w odpowiednim czasie nie czyniły. Warto tu przypomnieć w pełni aprobowaną w demokratycznych państwach prawnych rzymską zasadę: Ius civile vigilantibus scriptum est, co oznacza, że prawo cywilne wymaga dbałości zainteresowanego o swoje prawa. Na znaczenie tej zasady Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę w uzasadnieniu wyroku w sprawie SK 9/98." Brak jest zatem podstaw do uznania aby orzekając o poprawności wydanej w sprawie decyzji odmownej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie naruszył podstawowe wolności skarżącej wskazane w Konwencji.

W świetle przytoczonych ustaleń i ocen, dokonanych przez Trybunał Konstytucyjny, nie sposób także uznać, iż na skutek zastosowania regulacji, określonej w art. 74 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. organy administracji naruszyły art. 6, 8 i 9 K.p.a., a w konsekwencji pozbawiły skarżącego prawa do odszkodowania. Należy także wskazać, że zasady ogólne K.p.a. mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej (por. wyrok NSA z 30 lipca 2015 r., sygn. II GSK 1475/14, pub. CBOSA).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy rozpoznające niniejszą sprawę procedowały w zgodzie z przepisami K.p.a., w sposób kompleksowy gromadząc materiał dowodowy niezbędny do jej rozstrzygnięcia i dokonując jego wszechstronnej oceny z poszanowaniem reguł określonych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., a wydane w sprawie rozstrzygnięcia uzasadniły zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 K.p.a.

Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zatem podlega oddaleniu na zasadzie art. 184 P.p.s.a.