Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 886/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 a ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr. ), Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Protokolant starszy referent Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 marca 2014 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. M. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. (MOPS) odmawiającą skarżącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością opieki nad R. S..

W uzasadnieniu decyzji ostatecznej stwierdzono:

Decyzją z dnia 27 czerwca 2013 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Uzasadniając to wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie została spełniona tylko część przesłanek warunkujących przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, wskazanych w art. 16 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), ustawa. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można bowiem określić ścisłego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem przez wnioskodawczynię opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia, a tym samym - może ubiegać się o pomoc w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, należy uznać osobę, która - będąc zatrudniona - dobrowolnie zrzekła się zatrudnienia w celu sprawowania opieki (przywołano w tym względzie orzeczenie NSA z dnia 17 maja 2010 r., I OSK I23/10). Zdaniem organu pierwszej instancji, osoba rezygnująca z zatrudnienia to osoba zaradna z punktu widzenia poszukiwania pracy oraz lokowania swych umiejętności na rynku pracy, ale natrafiająca na trudności życiowe o podłożu rodzinnym, które zmuszają ją do zaniechania realizacji własnych zamierzeń zawodowych lub gospodarczych. W rozpatrywanej sprawie nie można przyjąć, że nastąpiła rezygnacja przez stronę z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało w lipcu 2009 r., a więc przed orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności R. S. (orzeczenie uzyskała dopiero w lipcu 2010 r.). Jak zauważono również, odwołująca się w dacie tego orzeczenia była zarejestrowana jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy we W.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zaznaczyła, że zrezygnowała z pracy (nie przedłużyła umowy zawartej na czas określony) z uwagi na konieczność opieki nad chorą matką. Zarejestrowała się w urzędzie pracy dla uzyskania ubezpieczenia zdrowotnego. Podkreśliła, że nie była świadoma możliwości otrzymania "zasiłku pielęgnacyjnego lub opiekuńczego". Wskazała na bardzo zły stan zdrowia matki. W uzupełnieniu złożonego odwołania (pismo z dnia 16 września 2013 r.) przesłała kserokopię decyzji z dnia 10 czerwca 201 I r. (ŚR/007499/SP/06/I I), przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne na czas nieokreślony. (..).

Zgodnie z art. 16 a ust. 1 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529), ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawarta jest w przepisie art. 3 pkt 22 ustawy, który stanowi, że zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Aby dokonać prawidłowej wykładni art. 16 a ust. 1 ustawy w pierwszej kolejności odnieść się należy do regulacji art. 17 ust. 1 tej ustawy. Reguluje on obecnie (i regulował do końca 2012 r.) zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. To właśnie tę ostatnią instytucję (świadczenie pielęgnacyjne) od 2013 r. zastąpiły dwie nowe: świadczenie pielęgnacyjne przysługujące obecnie ściśle określonym osobom oraz specjalny zasiłek opiekuńczy, jako świadczenie opiekuńcze, które mogą - po spełnieniu określonych warunkach - uzyskać pozostałe osoby.

W art. 17 ust. 1 ustawy, ustawodawca posługuje się - zarówno obecnie, jak i w poprzednim stanie prawnym (obowiązującym do końca 2012 r.) - zwrotem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki". Wskazuje więc na dwa niezależne od siebie stany faktyczne, uprawniające do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego ("Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.").

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym art. 17 ust. 1 ustawy, powszechnie wskazywano, że sytuacja "niepodejmowania zatrudnienia" zachodzi wówczas, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rezygnacja z zatrudnienia definiowana była z kolei jako rezygnacja z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np. rozwiązanie stosunku pracy, rezygnacja z prowadzonej działalności gospodarczej, por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 27 czerwca 2012 r., II SA/Bd 480/12, wyrok NSA z dnia 2 lipca 2008 r., I OSK 1364/07, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rezygnacja to bowiem "zrzeczenie się czegoś, odstąpienie od czegoś, ustąpienie" (Słownik języka polskiego pod red. prof. Stanisława Dubisza, Warszawa 2006 r., t. P-Ś, str. 946). Podkreślano również, że to sprawowanie opieki powinno być wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2007r., I OSK 141 1/06).

W przypadku wprowadzonego w 2013 r. nowego świadczenia opiekuńczego - specjalnego zasiłku opiekuńczego - ustawodawca wymienił tylko jeden ze wskazanych wyżej stanów faktycznych - rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium nie może tego rozróżnienia nie zauważyć. Nie może również przyjmować obecnie innego niż w poprzednim stanie prawnym rozumienia tego samego pojęcia ("rezygnacji z zatrudnienia"), próbując "włożyć" do niego także stan polegający na niepodejmowaniu zatrudnienia. Taka wykładnia miałaby charakter prawotwórczy, jeżeli zaś wbrew jasnemu pod względem językowym sformułowaniu przepisu nadawałoby mu się jakieś inne znaczenie aniżeli te oczywiste znaczenie językowe, wówczas rola ustawodawcy byłaby tylko pozorna. Zakaz wykładni prawotwórczej to jedna z podstawowych dyrektyw wykładni przepisów prawa. Organom administracji publicznej nie wolno więc pod pozorem wykładni ani tworzyć nowych norm prawnych, ani modyfikować znaczenia norm już istniejących, zastępując ustawodawcę.

Abstrahując od powyższego, również w świetle uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, którą wprowadzono instytucję specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyjętej przez ustawodawcę konstrukcji art. 16 a ust. 1 ustawy nie można uznać za przypadkową. Jak z niego wynika, "Projektowana ustawa zmierza do racjonalizacji zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy (...) poprzez dostosowanie rozwiązań systemowych do potrzeb społecznych związanych z polityką rodzinną i możliwości finansowych państwa. (...) Od 1 stycznia 2010 r. liczba osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne gwałtownie rośnie, z uwagi na zniesienie kryterium dochodowego warunkującego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (w 2011 r. liczba osób uprawnionych zwiększyła się o 100%). Wśród grupy świadczeniobiorców, którzy uzyskali prawo do świadczenia pielęgnacyjnego po 2010 r. w wyniku rozszerzenia katalogu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, w połączeniu ze zniesieniem kryterium dochodowego, o którym mowa, aż 83% stanowią osoby inne niż rodzice dzieci niepełnosprawnych pobierający świadczenie pielęgnacyjne. W tym znaczną część stanowią osoby nadużywające pomocy finansowej ze strony państwa. Zauważalna jest również postępująca tendencja do wyszukiwania przez osoby nieaktywne zawodowo osób niepełnosprawnych w swoich rodzinach jedynie w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, bez faktycznego sprawowania opieki nad taką osobą. Konieczne jest więc inne określenie warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, aby środki z budżetu państwa były kierowane do adresatów rzeczywiście sprawujących opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia."

Dodać jeszcze można, że - jak wskazał WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 30 maja 2007 r. (IV SA/Wr 60/07) - wykładnia przepisów i budowanie norm z postanowień prawa materialnego, określającego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, powinno być ścisłe i w jak największym stopniu odpowiadać jego literalnemu brzmieniu i autentycznej treści. Niedopuszczalne jest doszukiwanie się intencji ustawodawcy i stwarzanie na takiej podstawie norm wykraczających poza literalne brzmienie przepisu. Zdaniem Sądu, posiłkowanie się innymi, niż literalna, metodami wykładni, doszukiwanie się w ustawie treści w nim niewyrażonych, jest zabiegiem nieuprawnionym.

Specjalny zasiłek opiekuńczy jest niewątpliwie wsparciem finansowym dla osób opiekujących się niepełnosprawnymi krewnymi. Dotyczy jednak wyłącznie krewnych "legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności" i nie stanowi "wynagrodzenia" (nagrody) za tę opiekę. Nie jest też formą finansowego wsparcia rodzin o niskich dochodach, w skład których wchodzi osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności. Specjalny zasiłek opiekuńczy ma zastąpić, oczywiście wyłącznie w pewnym stopniu, utratę szans zarobkowych na skutek poświęcenia czasu wyłącznie na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną (zrekompensować dochody, które osoba opiekująca się niepełnosprawnym krewnym uzyskiwała do tej pory z zatrudnienia, z którego obecnie musi zrezygnować tylko dlatego, że nie jest w stanie pogodzić pracy z opieką nad niepełnosprawnym). Aby przyznać specjalny zasiłek opiekuńczy organ administracyjny musi więc ustalić w sposób niebudzący wątpliwości, że gdyby nie konieczność opieki nad legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności krewnym, wnioskodawca nadal by pracował, bo miał pracę, z której wyłącznie z tego powodu zrezygnował i był się w stanie samodzielnie utrzymywać. Istotą tego świadczenia jest bowiem, jak wspomniano, finansowe zrekompensowanie osobie rezygnującej z aktywności zawodowej utraconych dochodów przez wypłatę jej określonej przepisami kwoty oraz opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, ONSAiWSA 2013/3/40, LEX nr 1230181).

Specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest więc świadczeniem przeznaczonym dla osób, które nie pracowały z różnych innych przyczyn, jednak obecnie nie mogą już podjąć pracy z powodu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym. Taka sytuacja przewidziana jest w przypadku wspominanego wyżej świadczenia pielęgnacyjnego, które otrzyma nie tylko osoba, która zrezygnuje z zatrudnienia, ale również osoba, która takiej pracy podjąć już obecnie - nawet gdyby chciała - nie może.

W postępowaniu prowadzonym przez organ pierwszej instancji ustalono, że stosunek pracy skarżącej został rozwiązany z dniem 9 lipca 2009 r. w wyniku rozwiązania umowy z upływem okresu na jaki została zawarta. Po tym okresie była ona zarejestrowana jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy we W. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki wydano w lipcu 2010 r., a więc blisko po roku od dnia zakończenia ostatniego zatrudnienia skarżącej. Co więcej, po orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności wobec matki, skarżąca - jako bezrobotna - pobierała stypendium szkoleniowe. Deklarowała więc chęć, a tym samym możliwość, podjęcia pracy. Trudno więc podzielić twierdzenia odwołującej się, o "świadomym" nieprzedłużaniu umowy o pracę zawartej na czas określony, z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad chorą matką.

Niezależnie od powyższego Kolegium zauważa, że osoba bezrobotna, będąc z definicji jedynie "gotową do zatrudnienia", jak stanowi art. 2 ust. I pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. nr 99, poz. 1001 ze zm.), rezygnuje z tej gotowości, przez co także tylko z potencjalnej pracy, którą dopiero mógłby zaproponować jej organ zatrudnienia. Potencjalne zatrudnienie nie jest jednak tożsame z trwającym zatrudnieniem, z którego - jak wymaga art. 16 a ust. 1 ustawy - osoba zainteresowana ma zrezygnować. Z drugiej zaś strony, każda osoba bez pracy, nawet bez faktycznej rejestracji w powiatowym urzędzie pracy, może szukać pracy, może deklarować gotowość do jej podjęcia (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2008 r., I OSK 1364/07, LEX nr 535018). W obu jednak przypadkach uznana może być za osobę, która "nie podejmuje zatrudnienia" ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie zaś za osobę, która z zatrudnienia rezygnuje. Za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej osobistej opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny należy w istniejącym stanie prawnym uznać osobę, która będąc zatrudniona zrzekła się zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nie może budzić wątpliwości (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2010 r., I OSK 123/10, LEX nr 594975).

Należy w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje w związku z koniecznością opieki nad każdą osobą niepełnosprawną. Aby możliwe było przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego należy ustalić, że wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie wystarczy więc stwierdzenie, że krewny był od dawna niepełnosprawny. Trzeba zestawić fakt rezygnacji z zatrudnienia z uznaniem krewnego za "osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

Skarżąca nie pracuje od lipca 2009 r. jej matka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od lipca 2010 r.

Zadaniem Prezydenta W. i - obecnie - Kolegium jest przede wszystkim ustalenie, czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matką, nie zaś z innych przyczyn (zob. wyroki NSA z dnia 5 czerwca 2007 r., I OSK 1411/06 i z dnia 27 lipca 2011 r., I OSK 558/11). W sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, świadczenie takie nie będzie przysługiwało.

Oczywiście (zapominając na chwilę o fakcie rejestracji jako bezrobotnej i pobieraniu stypendium szkoleniowego), można byłoby uznać, że skarżąca od lipca 2010 r. "nie podejmuje zatrudnienia" z powodu konieczności opieki nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od tej daty. Jak jednak wskazywano, aby otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy należy zrezygnować z zatrudnienia, nie zaś jego nie podejmować (tym bardziej przez rok) i to nie z każdego powodu, lecz wyłącznie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (nie zaś krewnym niepełnosprawnym, ale nieposiadającym orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności).

Odnosząc się do argumentów odwołania, wskazujących na przyznanie bezterminowego (od dnia 1 kwietnia 2011 r.) świadczenia pielęgnacyjnego w drodze decyzji administracyjnej, Kolegium wyjaśnia, że Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z zasadą zaufania do państwa i prawa oraz zasadą ochrony praw nabytych wynikającymi z art. 2 Konstytucji RP. To na podstawie tych przepisów z dniem 1 lipca 2013 r. wygasły decyzje przyznające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wydane w stanie prawnym obowiązującym do końca 2012 r. Sprawa ta zarejestrowana jest pod sygnaturą K 27/13 (przebieg postępowania w Trybunale można obserwować na stronie: www.trybunal.gov.pl, zakładka - sprawy w Trybunale). Trzeba jednak dodać, że Sąd Najwyższy nie zgłosił uwag do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (pismo z dnia 2 października 2012 r" BSAIII-021-343/12, do druku 724. www.sejm.gov.pl). (...).

W skardze skarżąca zarzuciła, że nikt jej nie poinformował, że trzeba mieć dowód na piśmie rezygnacji z pracy ze względu na zły stan zdrowia matki. W rzeczywistości tak jednak było. Matka zachorowała "wiele wcześniej niż wydano orzeczenie". Nie wydaje się orzeczenia o niepełnosprawności osobie zdrowej. Ta choroba musi być już w jakimś stadium medycznym by to oświadczenie dostać. Przyznano jej to w 2010 r. Skarżąca rozumie co znaczy zrezygnowanie lub odstąpienie od czegoś. Nigdy nie myślała, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest nagrodą. Ale jakąś pomocą w czasie opieki nad matką i ojcem. Bez wynagrodzenia i nagród. I w związku z tą sytuacją nie może podjąć pracy. Tyle się teraz mówi o opiece nad starszymi osobami, że trzeba pomagać. Nie rozumie więc tej decyzji. Prosi o ponowne rozpatrzenie prośby o przywrócenie zasiłku opiekuńczego na matkę.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów przedstawionych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zaskarżona bowiem decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, odpowiada prawu. Sądowa kontrola decyzji administracyjnych ogranicza się natomiast do badania czy są one zgodne z przepisami powszechnie obowiązującego prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.; art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji został powołany przepis art. 16 a ust. 1 ustawy, według którego specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jednym z warunków uzyskania tego rodzaju świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej związana z potrzebą sprawowania stałej opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym istnieć powinna bliskość czasowa tych trzech zdarzeń: powstania konieczności opieki, rezygnacji w związku z tym z zatrudnienia (pracy zarobkowej) i podjęciem starań o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Skarżąca warunku tego nie spełnia.

Skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia w dniu 23 maja 2013 r. Tego też dnia do akt sprawy złożyła pisemne oświadczenie z dnia 23 maja 2013 r., z którego wynika, że ostatnie zatrudnienie "miała lipiec 2009 r. w firmie "[...]". Matka natomiast nie posiada żadnych innych wcześniejszych orzeczeń o niepełnosprawności; pierwsze orzeczenie zostało wydane w sierpniu 2010 r. Matka choruje na chorobę Parkinsona od wielu lat. W lipcu 2009 r. zrezygnowała z pracy w celu sprawowania opieki nad matką.

Z świadectwa pracy z dnia 10 lipca 2009 r. wydanego przez Spółkę Cywilną "[...]" wynika, że skarżąca pracowała w tej firmie od dnia 2 maja 2009 r. do dnia 9 lipca 2009 r., na pełnym etacie, w charakterze sprzedawcy. Stosunek pracy ustał na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 4 kp. Przepis ten stanowi, że umowa o pracę rozwiązuje się z upływem czasu, na który była zawarta.

W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 16 grudnia 2010 r., które stwierdza u matki skarżącej znaczny stopień niepełnosprawności od października 2010 r. Orzeczenie to jednocześnie stwierdza, iż badana wymaga stałej opieki i pomocy innych osób.

Gdyby uznać, iż powyższe okoliczności sprawy mogły stanowić podstawę faktyczną konkretyzacji przepisu art. 16 ust. 1 a ustawy, jak czynią to organy pomocy społecznej, to jeden z podstawowych warunków przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego – rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki na chorą matką nie został spełniony.

Stan faktyczny jednakże, jaki wcześniej został w sprawie ustalony, już raz został wzięty za podstawę konkretyzowania normy prawa materialnego, gdy organ I instancji orzekł o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego decyzją z dnia 10 czerwca 2011 r. Decyzja ta wygasła w dniu 1 lipca 2013 r. z mocy prawa (ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw Dz.U., poz. 1548).

Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 Trybunał Konstytucyjny jednakże orzekł, iż art. 11 ust. 1 i 3 tej ustawy nowelizującej jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.

Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że w tej sprawie doszło do naruszenia praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, które jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Trybunał podkreślił, że deklarowana przez ustawodawcę konieczność racjonalizowania systemu świadczeń opiekuńczych w celu wyeliminowania nadużyć, sama w sobie nie uzasadnia znoszenia praw słusznie nabytych. Przedsięwzięcie racjonalizujące nie może bowiem abstrahować od zastanych stosunków prawnych, zwłaszcza gdy mają charakter chronionych konstytucyjnie praw podmiotowych. Ponadto zdaniem Trybunału sposób ukształtowania okresu przejściowego powinien uwzględniać złożoność sytuacji życiowej osób niepełnosprawnych.

Zrealizowanie wyroku Trybunału, który zakwestionował art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, będzie wymagało zmiany prawa. Sam bowiem wyrok Trybunału nie tworzy ani roszczeń o wypłatę utraconych świadczeń po 30 czerwca 2013 r. ani nie tworzy podstawy do ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, które przewiduje obowiązująca ustawa. Wynika to z tego, że - zgodnie z wnioskiem RPO - wyrok Trybunału dotyczył norm prawa intertemporalnego, które zmaterializowały się już w dniu orzekania przez sąd konstytucyjny, a nie przepisów, które określały nowe przesłanki nabycia świadczeń (s. 25 uzasadnienia wyroku TK).

Argumentacja przedstawiona w tym wyroku Trybunału Konstytucyjnego pośrednio przemawia za tym, że sytuacji faktycznej wcześniej przedstawianej nie można brać pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej o przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis art. 16 ust. 1 a ustawy bowiem mógłby się odnosić do stanu faktycznego zaistniałego po dniu 1 stycznia 2013 r., kiedy przepis ten wszedł w życie. Tego w sprawie również brak.

Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.