Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1417/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2007-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2007r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. Nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. znak [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w G., na podstawie art. 2 pkt 4 i 5, art. 7, art. 8, art. 9a, art. 10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. z 2005 r. Nr 106, poz. 882 ze zm.) art. 104 K.p.a., nie przyznał prawa do zaliczki alimentacyjnej na K. S. ur. [...] r. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, w przypadku gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją Sądu Okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej. Tymczasem zgodnie z zaświadczeniem Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r., wydanym w oparciu o informację uzyskaną z Ministerstwa Sprawiedliwości w Warszawie oraz Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w S., transfer alimentów z B. do Polski jest niemożliwy. Organ dodał, że dochodzenie roszczeń alimentacyjnych poza granicami Polski regulują; - Konwencja o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzona w Nowym Jorku w 1956 r. (Dz. U. z 1961 r., Nr 17) - Konwencja o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń odnoszących się do obowiązków alimentacyjnych sporządzona w Hadze w 1973 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 2, poz. 13 i 14) – Konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych sporządzona w Lugano w 1988 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 10, poz. 132 i 133) – Rozporządzenie Rady Unii Europejskiej nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sadowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych. Jednakże B. nie jest stroną żadnej z tych konwencji. Wobec tego wniosek o egzekucję świadczeń alimentacyjnych był bezprzedmiotowy i akt sprawy nie przekazano do Sądu Okręgowego. Tym samym nie można stwierdzić, czy egzekucja alimentów od P. V. – ojca małoletniego K. S. byłaby bezskuteczna. Natomiast zaświadczenie z dnia [...] 2006 r., wydane przez Sąd Okręgowy w G., nie jest informacją, o której mowa w art. 10 wyżej wymienionej ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji I. S. wskazała, że zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej Departament Świadczeń Rodzinnych, o stanie egzekucji stanowią nie tylko dane o bezskuteczności egzekucji alimentów od dłużnika, ale także informacje dotyczące niemożności wszczęcia postępowania m. in. z powodu niewykonywania na terytorium obcego państwa wyroku sądu polskiego zasądzającego alimenty, z powodu nieznanego miejsca zamieszkania dłużnika, czy też braku odpowiedniej umowy dwustronnej lub wielostronnej o wzajemnym uznawaniu orzeczeń sądowych i dochodzeniu roszczeń z nich wynikających z państwem, w którym zamieszkuje dłużnik alimentacyjny. Dodała, że wymieniony dokument, jak również pismo z Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w S. – Wydział Konsularny oraz zaświadczenia Sądu Okręgowego z dnia [...] 2006 r. oraz [...] 2006 r., nie zostały wzięte pod uwagę przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji przytoczył bowiem treść zaświadczeń Sądu Rejonowego z dnia [...] 2005 r. oraz [...] 2005 r. i wskazał, że akta znajdują się w Sądzie Rejonowym, podczas gdy od [...] 2006 r. znajdowały się w Sądzie Okręgowym. Podniosła, że decyzja o odmowie przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej jest wobec tego sprzeczna z art. 10 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpoznaniu odwołania I. S., decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U. Nr 79 z 2001 r. poz. 856 z późn. zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwanego dalej w skrócie K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, w przypadku gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją. Z przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych wynika, że warunkiem koniecznym do przyznania osobie uprawnionej prawa do zaliczki alimentacyjnej jest bezskuteczność postępowania egzekucyjnego należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Na podstawie akt sprawy ustalono, że Sąd Rejonowy w G., wyrokiem zaocznym z dnia [...] r. zasądził od pozwanego P. V. na rzecz powoda K. S. alimenty po [...] zł. miesięcznie poczynając od [...] 2002 r. Jednakże sprawa egzekucji tych alimentów została zakończona z uwagi na potwierdzony przez Ministerstwo Sprawiedliwości Departament Współpracy Międzynarodowej i Prawa Europejskiego brak możliwości przekazywania do Polski przez stronę b. alimentów wyegzekwowanych od dłużników zamieszkałych w B.. Natomiast zaświadczenia wydane przez Sąd Okręgowy w G. dotyczą jedynie braku możliwości transferu alimentów z B. do Polski, nie odnoszą się do stanu egzekucji, która, jak wyżej wskazano, została zakończona. W związku z powyższym decyzja organu pierwszej instancji o odmowie przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej dla K. S. zasługiwała na utrzymanie w mocy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, I. S. zarzuciła naruszenie prawa materialnego przy wydaniu powyższej decyzji, a w szczególności art. 10 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie, że w myśl tego przepisu, faktyczna i prawna niemożliwość przedłożenia przez skarżącą informacji o bezskuteczności egzekucji pozbawia ją prawa do zaliczki alimentacyjnej. Ponadto zarzuciła naruszenie przez organy administracji przepisów postępowania tj. art. 6, 7, 8, 9 i 11 K.p.a. poprzez brak wskazania stronie właściwego postępowania dla uzyskania należnego świadczenia, pomimo rozbieżnych interpretacji przez organy państwa przepisów prawa w tym zakresie. Wskazując na powyższe podstawy wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi wskazała, że zaświadczenie o bezskuteczności bądź o stanie egzekucji zagranicznej może być wydane tylko wówczas, gdy w oparciu o przepisy prawa materialnego (odpowiedniej umowy międzynarodowej) wszczęcie i prowadzenie egzekucji oraz transfer środków z terytorium innego państwa jest w ogóle dopuszczalny. Jednak z żadnego przepisu ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych nie wynika, że w braku stosownej umowy międzynarodowej, gwarantującej transfer środków z terytorium innego państwa, następuje utrata uprawnienia do zaliczki alimentacyjnej. Warunek określony w art. 10 ust. 5 pkt 2a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych zostaje wyłączony, jeśli o egzekucji nie może być mowy.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżąca wnosiła i wywodziła jak w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa.

W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem, uznać należało, że przy jej wydaniu zostały naruszone przepisy prawa materialnego, a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 poz. 732 z późn. zm.), ustawa określa zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna.

Przepis art. 2 pkt 1 tej ustawy precyzuje, że ilekroć w ustawie jest mowa o bezskuteczności egzekucji – oznacza to egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy.

Według art. 10 ust. 1a cytowanej ustawy, w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją.

W rozpoznawanej sprawie nie ulegało wątpliwości, że zostały spełnione warunki wymienione w art. 7 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, dotyczące kryterium wieku uprawnionego oraz wysokości dochodu na osobę w jego rodzinie.

Skarżąca I. S., wraz z wnioskiem o przyznanie zaliczki alimentacyjnej przedłożyła odpis wyroku zasądzającego alimenty na rzecz jej syna K. S. oraz zaświadczenie Sądu Rejonowego w G. potwierdzające, że toczyła się sprawa o egzekucję wymienionych alimentów, zakończona w 2002 r. - bez załatwienia - z uwagi na potwierdzony przez Ministerstwo Sprawiedliwości brak możliwości przekazywania do Polski przez stronę b. alimentów wyegzekwowanych od dłużników zamieszkałych w B..

Ponadto dołączyła zaświadczenia Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] 2006 r. i z dnia [...] 2006 r. potwierdzające, że transfer alimentów z B. do Polski jest nadal niemożliwy.

Po rozpatrzeniu wniosku, organ pierwszej instancji nie przyznał prawa do zaliczki alimentacyjnej na K. S., a organ odwoławczy utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Podkreślić należało, że w uzasadnieniu decyzji, organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] 2006 r., wydanym w oparciu o informację uzyskaną z Ministerstwa Sprawiedliwości w Warszawie oraz Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w S., transfer alimentów z B. do Polski jest niemożliwy. Dodał również, że B. nie jest stroną żadnej z umów międzynarodowych, które regulują dochodzenie roszczeń alimentacyjnych poza granicami Polski i wobec tego wniosek o egzekucję świadczeń alimentacyjnych był bezprzedmiotowy.

Wskazanie powyższe, bez wątpienia określa sytuację, w której nie tylko nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych, ale – co więcej - stwierdza całkowity brak możliwości dochodzenia wyegzekwowania wyroku sądu zasądzającego alimenty.

Wobec tego, że dłużnik alimentacyjny zamieszkuje w państwie, które nie jest stroną umów międzynarodowych, regulujących dochodzenie roszczeń alimentacyjnych, a więc nie jest możliwe dochodzenie tych roszczeń – właśnie informacja tej treści, jak w zaświadczeniu Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] 2006 r., że transfer alimentów z B. do Polski jest nadal niemożliwy – spełnia warunki "informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji", o której mowa w art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych.

Inna wykładnia tego przepisu prowadziłaby do zróżnicowania sytuacji wierzycieli alimentacyjnych, którzy z powodu braku stosownej regulacji, nie mają w ogóle możliwości prowadzenia egzekucji świadczeń alimentacyjnych, w stosunku do wierzycieli, którzy mogą wdrożyć postępowanie egzekucyjne (i w efekcie uzyskać np. w części zasądzone świadczenia alimentacyjne).

Ponadto podkreślenia wymaga, że prezentowana przez skład orzekający w niniejszej sprawie, wyżej wskazana wykładnia, prowadzi do jednolitego określenia uprawnień wierzycieli, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Polski – zarówno w państwie, które jest stroną wyżej wskazanych umów międzynarodowych – jak i w państwie, nie będącym stroną tych umów.

Jednolite określenie sytuacji wierzycieli w obu wymienionych przypadkach stanowi realizację zasady równego traktowania stron.

W świetle wyżej przedstawionych argumentów dotyczących wykładni przepisu art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, na uwzględnienie zasługiwał zarzut skargi, dotyczący naruszenia prawa materialnego przez organy orzekające w sprawie. Organ odwoławczy podzielił bowiem w tym zakresie stanowisko organu pierwszej instancji.

Tym samym zrealizowana została przesłanka uchylenia decyzji, wymieniona w art. 145 § 1 pkt 1a P.p.s.a., tj. stwierdzenie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Ponadto uwzględnić należało - z tym, że z innych przyczyn niż podniesione w skardze - zarzut naruszenia przez organ odwoławczy oraz organ pierwszej instancji przepisów postępowania w zakresie warunków, jakim ma odpowiadać uzasadnienie decyzji.

W zaskarżonej decyzji (trzy ostatnie wiersze drugiej strony uzasadnienia), zawarte zostało bowiem stwierdzenie, że na druku wniosku z dnia [...] 2006 r. I. S. w części [...] wniosku dokonała skreślenia zdania "nie wychowuję dziecka razem z ojcem/ matką dziecka" oraz następujące po tym wskazanie organu, iż "nie można przyjąć, że obecnie ww nie wychowuje dziecka z drugim rodzicem".

Jednakże w dalszej części, uzasadnienie decyzji nie zawiera żadnych ustaleń w tym zakresie. Tym samym, pomimo stwierdzenia przez organ, że nie można przyjąć, iż skarżąca nie wychowuje dziecka z drugim rodzicem, brak jest określenia, czy wobec tego organ przyjął, że skarżąca wychowuje dziecko z drugim rodzicem. Zawarte w uzasadnieniu – wyżej cytowane stwierdzenie – nie spełnia warunków wskazania przez organ ustaleń co do tej okoliczności. Pomimo, że ma ona istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, ustawa określa zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci. Natomiast na podstawie stosowanego odpowiednio przepisu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, osobą samotnie wychowującą dziecko jest osoba o określonym w tym przepisie stanie cywilnym, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji również nie zawiera wskazania ustaleń co do wymienionej okoliczności, stanowiącej jedną z podstaw rozstrzygnięcia sprawy.

Doszło zatem do naruszenia przez organy obydwu instancji przepisu art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie powinno zawierać – przede wszystkim - wskazanie okoliczności, które organ uznał za udowodnione. Ponadto naruszone zostały przepisy art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., według których organ administracji publicznej jest obowiązany podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić czy poszczególne okoliczności zostały udowodnione.

Natomiast na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze wyżej wskazane naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ orzekający uwzględni wyżej wskazane wytyczne dotyczące wykładni przepisu art. 10 ust. 1a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, co do określonego w tym przepisie warunku przedłożenia przez stronę "informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji". Ponadto uzupełni materiał dowodowy poprzez odebranie od skarżącej oświadczenia na okoliczność, czy jest osobą samotnie wychowującą dzieci tj. oświadczenia uwzględniającego wskazania art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie rozpatrzy cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i oceni na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, które wymieniono wyżej, zostały udowodnione. W uzasadnieniu wskaże – zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. - na jakiej podstawie uznał konkretne okoliczności za ustalone i z jakich przyczyn ocenił dowody jako wiarygodne, ewentualnie z jakich powodów odmówił wiary poszczególnym dowodom. Następnie przedstawi szczegółowe wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji.

Z uwagi na uwzględnienie skargi, Sąd zgodnie z art. 152 P.p.s.a. określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.