Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 467/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2005-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie: WSA Beata Kalaga - Gajewska NSA Tadeusz Michalik (spr.) Protokolant: sekr. sądowy Agnieszka Wita po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi L.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie specjalistycznych usług opiekuńczych uchyla zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...]r. , Nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (MOPS) w T., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta T. odmówił przyznania K.B. specjalistycznych usług opiekuńczych. W wyniku odwołania złożonego przez matkę małoletniej K.B. – L.B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w K. decyzją z dnia [...]r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

Następnie SKO w K. decyzją z dnia [...]r. Nr. [...] uchyliło w całości następną decyzję Dyrektora MOPS w T. z dnia [...]r. Nr [...] odmawiającą przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych dla córki L.B. –K.B. w wymiarze [...] godz. tygodniowo realizowanych w miejscu zamieszkania strony i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

W wyniku ponownego postępowania decyzją z dnia [...]r. Dyrektor MOPS w T. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta T., powołując się na art. 104 k.p.a. , art. 106 związku z art. 18 ust. 1 pkt 3, art. 3 ust. 4 i art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U z 2004 r. Nr 64 poz. 593 ze zm.) , rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1996 r. w sprawie rodzajów specjalistycznych usług opiekuńczych oraz kwalifikacji osób świadczących takie usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi, zasad i trybu ustalania i pobierania opłat za te usługi, jak również warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat (Dz.U. z 1997 r. Nr 2, poz. 12) oraz zarządzenie dyrektora MOPS w T. z dnia [...]r. Nr [...] w sprawie zakresu, zasad i stawki godzinowej specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi świadczonych w miejscu zamieszkania podopiecznego oraz prowadzenia dokumentacji osób korzystających z usług specjalistycznych ponownie odmówił przyznania dla córki L.B. specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze [...] godzin tygodniowo.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że strona wnioskiem z dnia [...]r. zwróciła się o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych dla córki K. Podniósł, iż w ramach ponownego postępowania organ pomocy społecznej przeprowadził w dniu [...]r. wywiad środowiskowy, w trakcie którego spisano ze stroną protokół, z którego wynika, iż stronie zaproponowano [...] godziny tygodniowo specjalistycznych usług opiekuńczych dla K.B. -zgodnie z aktualnymi możliwościami finansowymi Ośrodka, a usługi te byłyby wykonywane przez pracownika ŚDS dla Osób z [...] w domu strony.

Organ zaznaczył, że L.B. nie wyraziła zainteresowania tą propozycją, gdyż nie zgadza się z proponowanym wymiarem godzin i miejscem wykonywania usług, gdyż chce aby usługi były świadczone w szkole. Pytana ponownie w dniu [...]r., czy jest zainteresowana pomocą w formie usług, albowiem usługi świadczone w domu nie pozwolą na przygotowanie dziecka do [...] i nie jest zgodne z załączonym programem tzn. zakresem obowiązków asystenta dziecka [...]. Organ podkreślił, że L.B. jest w stanie zaakceptować w/wym. usługi w wymiarze [...] godz. tygodniowo, pod warunkiem, że będą świadczone w szkole i będzie to jedynie rozwiązanie tymczasowe.

Organ I instancji wskazał, że ponieważ "nadal nie miał jasności co do zakresu i wymiaru godzin specjalistycznych usług opiekuńczych dla dziecka [...]" zwrócił się do specjalistów zajmujących się dziećmi [...], m.in. do Poradni [...] w T., która stwierdziła, że przedłożony zakres obowiązków dla asystenta dziecka [...] jest dostosowany do potrzeb córki strony, jak również do Zespołu Poradni Specjalistycznych "[...]" Sp. z o.o. w T., która to placówka wskazała, że zakres i wymiar usług dla osób z [...] określa uchwała nr [...] Zarządu NFZ –załącznik 6 do tej uchwały.

Organ pomocy społecznej podniósł, że z uchwały tej wynika, że poza świadczeniami podstawowej opieki zdrowotnej dla dzieci i młodzieży, osoby dotknięte [...] mogą korzystać z porad kompleksowo-konsultacyjnych, a porady takie zawiera indywidualny program [...], w ramach którego max ilość godzin programu [...] wynosi [...] godz. w miesiącu ([...] godz. na rok), a według zaświadczenia lekarskiego , dostarczonego przez stronę [...] godz. tygodniowo = [...] godz. w miesiącu ([...] godz. na rok). Następnie organ I instancji opisał zakres programu [...] ze wskazaniem, że program ten może być realizowany w poradniach specjalistycznych dla dzieci przez wyspecjalizowaną kadrę profesjonalistów, a nadto w ramach świadczeń zdrowotnych osoba dotknięta [...] może również korzystać z porad zespołu leczenia środowiskowego -domowego, udzielanych w miejscu stałego przebywania pacjenta lub w innym miejscu poza siedzibą zespołu -częstotliwość wizyt domowych zależy od potrzeb pacjenta.

Organ I instancji zaakcentował, iż strona ubiega się o świadczenie usług w szkole, a więc w miejscu, którego nie przewiduje ustawa o pomocy społecznej (art. 18 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 36 ustawy o pomocy społecznej) oraz w wymiarze, który przekracza możliwości finansowe pomocy społecznej.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła L.B., wyrażając swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Strona w odwołaniu zarzuciła organowi I instancji, iż ustalając zakres i wymiar usług dla dziecka [...] zwrócił się do niekompetentnych organów, gdyż zarówno Poradnia [...] w T., jak i Zespół Poradni Specjalistycznych "[...]" nie są nakierowane na pracę z dziećmi [...]. Instytucją właściwą w tych sprawach jest Stowarzyszenie A w R.Ś. lub K. Oddział Krajowego Towarzystwa [...]. Ponadto strona wskazała, że cytowany przez organ I instancji w zaskarżonej decyzji załącznik nr 6 uchwały Zarządu NFZ określa rodzaj świadczeń zdrowotnych jakie mają być udzielane przez poradnie [...] dla osób z [...], a nie zakres specjalistycznych usług opiekuńczych. L.B. podkreśliła, że oparcie społeczne polega w szczególności na: organizowaniu w środowisku społecznym pomocy ze strony m.in. innych osób i instytucji, podtrzymywaniu i rozwijaniu umiejętności niezbędnych do samodzielnego, aktywnego życia. Stąd też miejscem, gdzie mogą być świadczone specjalistyczne usługi opiekuńcze jest nie tylko dom rodzinny dziecka, ale teren miasta, więc także szkoła, do której uczęszcza córka strony. Ponadto strona zaznaczyła , że w sytuacji, gdy MOPS miał w roku [...]r. zbyt mało środków na tego rodzaju usługi winien w roku następnym, tj. [...] przy planach finansowych uwzględnić zapotrzebowanie na tę formę pomocy. Strona ubiega się o przyznanie jej specjalistycznych usług opiekuńczych dla córki K. w wymiarze zaleconym przez lekarza, gdyż [...] godz. tych usług to zdecydowanie za mało dla dziecka chorego na [...], u którego wskazana jest systematyczna i wielogodzinna [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną tu decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w całości w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że organ pomocy społecznej prawidłowo zwrócił się do wyspecjalizowanych jednostek z prośbą o wyrażenie opinii w sprawie jednoznacznego określenia zakresu i wymiaru specjalistycznych usług opiekuńczych dla dziecka strony, załączając do swojego zapytania przedłożone przez stronę zaświadczenie lekarskie oraz zakres obowiązków dla asystenta dziecka [...]. W odpowiedzi od Poradni [...] w T. uzyskał informację, iż przedłożony do zaopiniowania zakres obowiązków dla asystenta dziecka [...] K.B. jest dostosowany do potrzeb dziecka, a wnioskowana liczba godzin jest wystarczająca. Zaznaczył przy tym , iż Poradnia [...] w T. poprzestała na zaakceptowaniu przedłożonego materiału, natomiast nie wskazała jaki winien być faktyczny minimalny i maksymalny wymiar specjalistycznych usług opiekuńczych dla K.B., odpowiadający jej potrzebom.

Nadto organ odwoławczy podniósł, że informacje na temat wymiaru usług specjalistycznych dla dzieci [...], przysługujących w skali roku dla jednego dziecka organ I instancji uzyskał z Zespołu Poradni Specjalistycznych "[...]" w T., który określił, że zakres usług specjalistycznych dla osób z [...] jest ujęty w programie [...], podając jednocześnie co taki program obejmuje , informując, że w ciągu roku przeznacza się na pacjenta [...] godz. w programie, a podstawę przedmiotowej informacji stanowiła uchwała Zarządu NFZ Nr [...], załącznik Nr 6.

Ustosunkowując do zarzutów strony zawartych w odwołaniu , iż organ I instancji zwrócił się o wyrażenie opinii w kwestii zakresu i wymiaru specjalistycznych usług opiekuńczych dla jej córki do instytucji niekompetentnych, SKO wskazało, że należy stwierdzić, że strona zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. ma prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego, a więc może przed wydaniem decyzji wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, ponadto ma prawo uczestniczyć w postępowaniu dowodowym, w tym zgłaszać nowe wnioski dowodowe. Jeżeli zatem L.B. posiadała informację na temat innych poradni specjalistycznych, zajmujących się problematyką dzieci [...] (jak podawane w odwołaniu Stowarzyszenie A w R.Ś. lub K. Oddział Krajowego Towarzystwa [...]) winna powiadomić o tym organ I instancji, gdyż posiada w tym zakresie swój interes prawny lub przedłożyć opinię tych instytucji, celem skonfrontowania jej z opiniami uzyskanymi przez organ I instancji w ramach postępowania administracyjnego.

Podniesiono, iż strona zgłaszała w toku postępowania potrzebę zapewnienia jej córce specjalisty asystenta, który będzie towarzyszył K.B. poza domem, w szczególności asystował jej w codziennych czynnościach poza domem, a jednocześnie strona oświadczyła, iż w okresie od [...]r. do [...]r. usługi dla jej córki świadczy wolontariusz -absolwent [...] w C. w ramach umowy o pracę wolontarystyczną z ramienia PUP w wymiarze [...] godz. tygodniowo ([...] dni po [...] godz.), natomiast strona pokrywa mu koszty dojazdu i materiałów dydaktycznych, jednakże w każdej chwili asystent, o którym mowa może otrzymać propozycję pracy.

Kolegium zauważyło ,że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W przedmiotowej sprawie strona we własnym zakresie zapewniła dziecku osobę świadczącą usługi specjalistyczne, natomiast odrzuciła pomoc organu I instancji w postaci [...] godz. tygodniowo specjalistycznych usług opiekuńczych. Nadmieniono, że z przeprowadzonego w dniu [...]r. wywiadu środowiskowego, wynika, iż w rodzinie strony miesięczny dochód wynosi [...] zł., a strona wykorzystując więc własne możliwości zapewniła dziecku pomoc i w tej sytuacji pomoc organów pomocy społecznej winna polegać na wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb również w miarę swoich możliwości.

Mając na uwadze podnoszony w odwołaniu zarzut strony o braku dostatecznych działań MOPS-u w T. w zakresie zapewnienia odpowiedniej ilości środków finansowych na specjalistyczne usługi opiekuńcze, SKO stwierdziło, że organ I instancji nie pozostał w tej kwestii bezczynny, albowiem pismem z dnia [...]r. zwracał się do Wojewody Ś. o pomoc pieniężną na ten cel.

Reasumując organ wskazał, że z uwagi na fakt zapewnienia przez stronę swojemu dziecku specjalistycznych usług opiekuńczych we własnym zakresie, jak również odrzucenie proponowanych przez organ I instancji specjalistycznych usług opiekuńczych w wymiarze [...] godz. tygodniowo, co można potraktować jako brak współdziałania strony z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak również mając na uwadze działania organu I instancji w zakresie współpracy z instytucjami specjalistycznymi zajmującymi się problematyka dzieci [...] decyzja organu pomocy społecznej jest zgodna z przepisami prawa i winna być utrzymana w mocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego L.B. wnosiła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Nr [...] z dnia [...]r.

W skardze strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to przepisów ustawy o pomocy społecznej z dna 29 listopada 1990 r. ,w szczególności art. 11 pkt 5 oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1996 r., (Dz.U. Nr 2/97, poz. 12) w sprawie rodzaju specjalistycznych usług opiekuńczych oraz kwalifikacji osób świadczących takie usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi, zasad i trybu ustalania i pobierania opłat za takie usługi, jak również warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat - poprzez ich błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że specjalistyczne usługi opiekuńcze są tożsame ze świadczeniami zdrowotnymi, których zakres i wymiar regulowany jest odpowiednimi uchwałami Zarządu NFZ -w tym przypadku uchwałą nr [...] -a co za tym idzie, że zakres i wymiar tych usług ma wynosić w ciągu roku [...] godz. i nie ma podstawy prawnej dla świadczenia tych usług w szkole, do której uczęszcza dziecko.

Nadto skarżąca zarzuciła obrazę przepisów postępowania art. 7, 9 , 67, 68, 80 k.p.a., podnosząc naruszenie zasady prawdy obiektywnej i zasady udzielania informacji poprzez niepodjęcie niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, jak również zarzuciła przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i poczynienie ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji rodzinnej strony w całkowitym oderwaniu od zgromadzonego materiału dowodowego przy krzywdzącej i kuriozalnej ocenie postępowania matki, która podejmuje wszelkie możliwe starania w celu zapewnienia dziecku możliwości funkcjonowania w społeczeństwie.

Podkreśliła , że wolontariusz o którym organ wspomina w uzasadnieniu wypowiedział umowę po [...] miesięcznej współpracy (jak wielu poprzednich), co również przemawia za koniecznością przyznania stałych i fachowych usług opiekuńczych specjalistycznych.

Nadto skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodów z pisma Stowarzyszenia A w RŚ z dnia [...]r. na okoliczność zakresu świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych w innych gminach oraz z artykułu w "Gazecie Wyborczej" z dnia [...]r. "T.- Czy łamane są prawa najsłabszych mieszkańców? Miasto zdrowych i dorosłych" na okoliczność sytuacji dzieci [...] w gminie T. w kontekście uzyskiwanej pomocy w MOPS w T.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości wywody i argumentację zaprezentowaną w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje.

Skarga musiała odnieść skutek.

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analizując niniejszą sprawę w zakresie objętym zarzutami skargi oraz w ramach, wynikającego z art. 134 § 1 powołanej ostatnio ustawy, obowiązku kontroli zaskarżonego aktu z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł nie dostrzec uchybień skłaniających do uchylenia zaskarżonego postanowienia i orzeczenia je poprzedzającego.

Co do zarzutów skargi dotyczących kwestii proceduralnych podnieść należy co następuje.

W kwestii wywodów organu odwoławczego, co do twierdzeń strony, że nie zwrócono się o wyrażenie opinii w kwestii zakresu i wymiaru specjalistycznych usług opiekuńczych dla jej córki do instytucji kompetentnych i twierdzenia SKO , że strona zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. miała prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego, a więc mogła przed wydaniem decyzji wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań oraz uczestniczyć w postępowaniu dowodowym, a L.B. winna była powiadomić o innych poradniach specjalistycznych, zajmujących się problematyką dzieci [...] (jak podawane w odwołaniu Stowarzyszenie A w R.Ś. lub K. Oddział Krajowego Towarzystwa [...]) organ I instancji, gdyż posiada w tym zakresie swój interes prawny lub przedłożyć opinię tych instytucji , wskazać należy co następuje.

Z treści przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika, iż postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. W toku postępowania organy administracji publicznej są obowiązane podejmować wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i winny dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Oczywistym jest, iż organy administracji państwowej obowiązane są także przeprowadzić dowody wskazane przez stronę. Stosownie do art. 78 § 1 k.p.a. - z żądaniem przeprowadzenia dowodu strona może wystąpić zawsze, a zatem w każdym stadium postępowania np. w treści odwołania. Skuteczność prawna tegoż żądania jest uzależniona od spełnienia przesłanek określonych w art. 78 k.p.a.. Zatem organ odwoławczy nie ma obowiązku przeprowadzenia dowodu, tylko w przypadku jeśli w jego ocenie wniosek dowodowy strony dotyczy okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w postępowaniu. Przy tym, przed rozpatrzeniem materiału dowodowego organ jest obowiązany do wysłuchania wypowiedzi stron co do przeprowadzonych dowodów, zgromadzonych materiałów oraz wszystkich zgłoszonych żądań. Z treści art. 10 § 1 k.p.a. wynika, iż takie ustosunkowanie się do całego materiału faktycznego i prawnego, zgromadzonego w sprawie, który będzie podstawą do podjęcia decyzji, jest szczególnym uprawnieniem strony z racji jej udziału w postępowaniu. Odstąpienie zaś od tego stadium oceny wyników postępowania dowodowego jest możliwe jedynie w szczególnych sytuacjach, o których jest mowa w art. 10 § 2 k.p.a. ( z którymi to sytuacjami nie mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie).

W związku z powyższym wywodem przyjdzie zauważyć, iż nietrafnym było zarzucanie przez organ odwoławczy stronie skarżącej, że nie skorzystała z uprawnień przysługujących jej z mocy art. 10 § 1 k.p.a., albowiem analiza akt sprawy jednoznacznie wskazuje, że zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, wbrew wyraźnemu obowiązkowi przewidzianemu w art. 10 § 1 k.p.a. nie wezwały skarżącej L.B. przed wydaniem decyzji do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Brak jest bowiem w aktach jakiegokolwiek dokumentu wskazującego na powiadomienie skarżącej w trybie art. 10 § 1 k.p.a.. Przy tym organ nietrafnie zarzucając stronie niewykorzystanie swoich uprawnień, w istocie nie ustosunkował się merytorycznie do wniosku dowodowego skarżącej o przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego , a to zwrócenia się przez organ w kwestii zakresu i wymiaru usług opiekuńczych - specjalistycznych do A w R.Ś. i K. Oddziału Krajowego Towarzystwa [...], a z drugiej strony wskazał na możliwość rozważenia konfrontacji w/wym. wnioskowanych nowych dowodów z opiniami uzyskanymi przez organ I instancji.

W przedmiotowej sprawie, gdzie już organ I instancji sygnalizował w swoim uzasadnieniu "brak jasności co do zakresu i wymiaru godzin specjalistycznych usług opiekuńczych" i związaną z tym konieczność zasięgania opinii w tej mierze – zdaniem Sądu - organy procedujące w sprawie winny były z urzędu przeprowadzić wszelkie dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy, w kwestii zakresu i wymiaru godzin specjalistycznych usług opiekuńczych, czego jak wynika z wyżej naprowadzonych wywodów nie uczyniły. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest to, że zarówno organ odwoławczy jak i organ I instancji nie dokonały swojej oceny na podstawie całokształtu dostępnego (możliwego do uzyskania) materiału dowodowego, a zatem naruszyły przepis art. 80 k.p.a..

Co do zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy przepisów art. 67 i 68 k.p.a. wskazać trzeba, iż faktycznie notatka urzędowa z dnia [...]r. sporządzona przez pracownika MOPS w T. na podstawie której (między innymi) organ odwoławczy dokonuje w uzasadnieniu swojego orzeczenia oceny postępowania skarżącej nie została podpisana przez stronę. W tej mierze można wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 sierpnia 1999 r. sygn. akt I SA 2212/98 (zbiór orzeczeń LEX nr 48715) wskazał, iż nawet w wypadku przyjęcia wymogu odczytania i przedstawienia kwestionowanego protokołu do podpisu osobom biorącym udział w czynności bezzwłocznie po jej zakończeniu, nie można traktować uchybienia w tej mierze za naruszenie prawa postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (...). Niemniej jednak zauważyć trzeba, że przepis art. 68 § 2 k.p.a. służy ochronie strony postępowania przed próbami nierzetelnego zamieszczania w aktach sprawy danych niezgodnych z rzeczywistym przebiegiem czynności czy też z ustaleniami dokonanymi podczas tych czynności. Zatem brak podpisu strony pod dokumentem stwarza domniemanie, iż postępowanie nie było prowadzone obiektywnie. Przeto powoływanie się w trakcie postępowania na wyjaśnienia złożone przez stronę do notatki urzędowej ,gdy strona nie parafowała tej notatki , nie może stanowić jednoznacznego dowodu, iż to co zostało zapisane w jej treści odzwierciedla w całości faktyczną wypowiedź tej strony.

Co do meritum sprawy zauważyć należy co następuje.

Zważając na zarzut skargi odnoszący się do naruszenia przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) należy wskazać skarżącej, iż przedmiotowe postępowanie nie było prowadzone w oparciu o przepisy wspomnianej ustawy, a o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 , poz. 593 ze zm.) która obowiązuje od dnia 01 maja 2004 r., a zatem obowiązywała w momencie wydawania zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu pomocy społecznej z dnia [...]r.. Obowiązek stosowania przez organy administracji aktualnie obowiązującego wynika bowiem wprost z przepisu art. 6 k.p.a.. Przeto nie sposób rozpatrywać w niniejszym postępowaniu, czy organy administracji naruszyły przepisy nieobowiązującej w dacie orzekania ustawy.

W myśl przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 , poz. 593 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei przepis art. 3 ust. 2 tej ustawy stanowi, iż zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Bezspornym jest, że małoletnia córka L.B. – K.B. jest dzieckiem z zdiagnozowanym [...]. Jak wynika z zaświadczenia wydanego przez Poradnię [...] dla Dzieci Szpitala B w K. w dniu [...]r. dziecko z uwagi na [...] wymaga specjalistycznych usług opiekuńczych przez wsparcie [...] oraz wsparcie zmierzające do [...] w wymiarze [...] h tygodniowo.

Przepis art. 18 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi, że do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez gminę należy organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z [...], a z ust. 2 tegoż przepisu wynika, że środki na realizację i obsługę zadań, o których mowa w ust. 1 zapewnia budżet państwa.

Z powyższego wynika zatem, iż w przedmiotowej sytuacji , skoro środki te nie obciążają budżetu gminy, nie do przyjęcia jest argumentacja organu gminy zawarta w uzasadnieniu decyzji organu I instancji , tycząca "przekroczenia możliwości finansowych pomocy społecznej". Zadaniem organu gminy jest bowiem po pierwsze dokonanie rozeznania potrzeb dotyczących omawianych świadczeń na terenie gminy, po drugie podjęcie przewidzianych prawem działań w celu uzyskania z budżetu państwa środków finansowych na realizację zleconego zadania.

Z akt sprawy wynika, że w toku postępowania skarżąca domagała się aby przedmiotowe specjalistyczne usługi opiekuńcze były świadczone w szkole do której uczęszcza K.B.. Szkoła ta jak wynika z akt sprawy mieści się na terenie miasta T. Zdaniem organu I instancji szkoła mieszcząca się na terenie miasta T., nie jest miejscem w którym mogą być świadczone przedmiotowe specjalistyczne usługi opiekuńcze, gdyż przepisy omawianej ustawy o pomocy społecznej ( w art. 18 ust. 1 pkt. 3 i art. 36 pkt. 2 m) przewidują jako miejsce wykonywania przedmiotowych świadczeń "miejsce zamieszkania" osoby uprawnionej do otrzymania świadczenia. W tym stanie rzeczy wydaje się, że organ I instancji przez określenie " w miejscu zamieszkania" rozumie konieczność wykonywania przedmiotowych świadczeń w konkretnym miejscu zameldowania/pobytu osoby uprawnionej ( konkretnym domu, mieszkaniu, lokalu). Na marginesie można zauważyć, że pomimo podniesienia omawianej kwestii w treści odwołania , organ odwoławczy pominął ją w swoich rozważaniach.

Pogląd ten zdaniem Sądu jest nieuprawniony. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie zawiera definicji pojęcia "miejsce zamieszkania". Przeto koniecznym jawi się sięgnięcie do definicji tego pojęcia zawartej w rozdziale II ustawy Kodeks cywilny, zatytułowanym "Miejsce zamieszkania". Przepis art. 25 Kodeksu cywilnego stanowi, iż miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z kolei przepis art. 26 § 1 tej ustawy przewiduje, że miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej, a art. 27 tej ustawy wskazuje, iż miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Zatem przez pojęcie "miejsce zamieszkania" w przedmiotowej sprawie należy rozumieć teren gminy T., na terenie której to miejscowości zameldowana jest K.B. Konsekwencją tego jest to, że skoro ustawa o pomocy społecznej wskazuje jako miejsce świadczenia usług "miejsce zamieszkania" , to w przedmiotowym przypadku prowadzi do konkluzji, iż omawiane specjalistyczne usługi opiekuńcze mają być świadczone w miejscu zamieszkania K.B., a więc na terenie miejscowości (gminy) T. Zatem w przypadku, gdy szkoła do której uczęszcza małoletnia mieści się na terenie miejscowości T., to oczywistym jest, że świadczenie tych usług na terenie tej szkoły, będzie świadczeniem usług w miejscu zamieszkania strony.

Na marginesie można także wskazać, że pojęciem "miejsce zamieszkania" ustawa o pomocy społecznej posługuje się w wielu innych przepisach. Przykładowo można wskazać na przepis art. 90 ust. 1 stanowiący, że "pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki udziela starosta powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej lub skierowaniem do placówki, o której mowa w art. 88 ust. 1". Analiza choćby tego przepisu prowadzi do wniosku, że przez pojęcie "miejsce zamieszkania" nie można rozumieć tu konkretnego domu/mieszkania/lokalu , a miejscowość (w danym powiacie) w którym zamieszkiwała dana osoba. Za trafnością prezentowanego poglądu przemawia również praktyka wykonywania specjalistycznych usług opiekuńczych w innych gminach ( co wynika z przedłożonego Sądowi przez skarżącą pisma Stowarzyszenia A w R.Ś. z dnia [...]r.) , gdzie usługi te wykonywane są także na terenie szkoły do której uczęszczają uprawnione do nich osoby.

W tym stanie rzeczy skoro skarżąca L.B. wyraziła zainteresowanie proponowanymi przez organ usługami opiekuńczymi , w rozmiarze [...] godz. tygodniowo (zastrzegając przy tym , że przystaje na to rozwiązanie jako tymczasowe), to decyzja organu I instancji nie przyznająca dziecku skarżącej nawet owych proponowanych [...] godz. tygodniowo , z uzasadnieniem, że świadczenie usług na terenie szkoły mieszczącej się na terenie gminy T. , nie jest świadczeniem tych usług "w miejscu zamieszkania" strony jest całkowicie nietrafna, albowiem zapadła z ewidentnym naruszeniem przepisów prawa materialnego.

Należy także zauważyć, iż czasie wydawania zaskarżonej decyzji (jak i decyzji organu I instancji) obowiązywało rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1996 r., (Dz.U. Nr 2/97, poz. 12) w sprawie rodzaju specjalistycznych usług opiekuńczych oraz kwalifikacji osób świadczących takie usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi, zasad i trybu ustalania i pobierania opłat za takie usługi, jak również warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat , a zatem w oparciu o ten akt prawny winny były być dokonywane ustalenia organu w kwestii rodzaju i zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych. Nietrafne zatem była interpretacja organów administracji polegającą na przyjęciu, że specjalistyczne usługi opiekuńcze są tożsame ze świadczeniami zdrowotnymi, których zakres i wymiar regulowany jest odpowiednimi uchwałami Zarządu NFZ -w tym przypadku uchwałą Nr [...], załącznik Nr 6 -a co za tym idzie, że zakres i wymiar tych usług ma wynosić w ciągu roku [...] godz. i nie ma podstawy prawnej dla świadczenia tych usług w szkole, do której uczęszcza dziecko. Wspomniany załącznik Nr 6 do uchwały Nr [...] Zarządu NFZ dołączono do akt sprawy, a z analizy jego treści wynika, że dotyczy on świadczeń zdrowotnych pod nazwą "Leczenie [...]", świadczonych przez jednostki NFZ (przede wszystkim poradnie), a nie specjalistycznych usług opiekuńczych będących przedmiotem niniejszej sprawy.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji, a to na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania oraz z naruszeniem prawa materialnego , co miało wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ zaskarżone orzeczenie nie podlegało wykonaniu.

Wskazania co do dalszego biegu sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Oczywistym przy tym jest, że organ rozpoznając ponownie sprawę musi stosować obowiązujące obecnie przepisy prawa, a to w szczególności rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz.U. Nr 189, poz. 1598) , a także musi mieć na uwadze aktualną sytuację w jakiej znajduje się osoba oczekująca na przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych ( z oświadczenia skarżącej wynika bowiem, że wobec wypowiedzenia umowy przez wolontariusza jej córka jest pozbawiona przedmiotowych świadczeń).