Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 132/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9 a
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Jacek Bursa (spr.) SWSA Mirosław Bator SWSA Monika Niedźwiedź po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2022 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Wojewody z dnia 18 listopada 2021 roku, znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Decyzją nr 3 z dnia 12.04.2021 r. znak: [...] Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu na rzecz M. W. nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...], obręb [...], jedn. ewid. [...] m. K., objętej księgą wieczystą nr [...], stanowiącej część parceli katastralnej 1. kat. [...] (po podziale 1. kat. [...]), b. gm. kat. [...] objętej [...], nabytej na rzecz Skarbu Państwa na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia 15 grudnia 1958 r. nr [...]

Odwołanie złożył M. W. zarzucając naruszenie:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez Organ I instancji działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w zakresie umożliwiającym szczegółowe ustalenie, czy na rozpatrywanym w niniejszej sprawie obszarze wywłaszczonej nieruchomości tj. części obecnej działki nr [...] obręb [...] jedn. ewidencyjna [...] m. K. zrealizowany został cel wywłaszczenia polegający na budowie ujęcia wody dla [...] w gm. kat. K. - [...] oraz [...] tj. w szczególności poprzez: - brak szczegółowego ustalenia kiedy i jakie elementy ujęcia wody, tj. otwory studzienne, budynki związane z obsługą tego ujęcia, sieć wodociągowa zostały rzeczywiście zrealizowane na przedmiotowym obszarze (w uzasadnieniu brak nawet jednoznacznego wskazania kiedy zrealizowana została rzekomo najbliższa temu obszarowi studnia - oznaczona obecnie jako studia [...], położona na działce nr [...]); - brak szczegółowego ustalenia kiedy oraz w jakim kształcie utworzona została strefa ochronna dla obszaru zrealizowanego ujęcia wody pitnej (jaki był dokładny zasięg utworzonej strefy ochronnej oraz czy w jakimkolwiek fragmencie pokrywał się on z obszarem wywłaszczonej nieruchomości);

2) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak jednoznacznego wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na których dowodach oparł się Organ I instancji, oraz którym dowodom i z jakich przyczyn odmówiono wiarygodności i oceny dowodowej, a także brak jednoznacznego wyjaśnienia przez Organ I instancji, na jakiej podstawie stwierdzono, że rozpatrywany w niniejszej sprawie obszar wywłaszczonej nieruchomości nie okazał się "zbędny na cel wywłaszczenia" jakim była budowa ujęcia wody pitnej dla [...] w gm. kat. K. - [...]." Pełnomocnik zarzucił również zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. "poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że na rozpatrywanym w niniejszej sprawie obszarze wywłaszczonych nieruchomości zrealizowany został cel wywłaszczenia polegający na "budowie ujęcia wody dla [...] w gm. kat. K. - [...] oraz [...] podczas gdy w stanie faktycznym sprawy wywłaszczonej nieruchomości odpowiadająca część obecnej działki nr [...] obręb [...] jedn. ewidencyjna [...] m. K. pozostawała w rzeczywistości zbędna na cel wywłaszczenia i należało orzec o jej zwrocie na rzecz odwołującego M. W..

Wojewoda decyzją z dnia 18 listopada 2021 r. nr [...], na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonych w przedmiotowej sprawie dokumentów, w tym mapy stanu prawnego wykonanej przez geodetę uprawnionego A. G. oraz dokumentacji geodezyjnej zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że parceli l. kat. [...], b. gm. kat. [...] z której wydzielono parcelę l. kat. [...], odpowiada m.in. część działki nr [...], obr. [...]. Decyzją Prezydium Rady Narodowej w K. z 15.12.1958 r. nr L. [...], wydaną w trybie przepisów ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, wywłaszczono część parceli l.kat. [...] (odpowiadającą parceli l. kat. [...]), b. gm. kat. [...] stanowiącej własność F. Z. i odpowiadającej aktualnie części działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...]). W uzasadnieniu ww. decyzji wskazano, że nieruchomości nią objęte "są niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a w szczególności ujęcia wody dla [...] w gm. kat. [...]."

Wg organu realizację celu wywłaszczenia na dużym terenie należy oceniać jako obejmującym infrastrukturę zapewniającą zabezpieczenie [...] w wodę, której wybudowanie stanowiło cel wywłaszczenia. Istotne jest przed wszystkim to, czy nieruchomość wywłaszczona przed 27 maja 1990 r. została zagospodarowana do 22.09.2004r. na infrastrukturę ujęcia wody pitnej oraz jej strefę ochronną i znajdowała się w terenie stanowiącym funkcjonalną całość. Teren zagospodarowany przez ujęcie wody pitnej obejmował też obszar, na którym znajduje się uporządkowaną zieleń, uznać należy, że również, że teren zielony stanowi element ujęcia wody pitnej. Nie jest bowiem możliwe, aby cały obszar zajęty był przez zabudowania i sieci techniczne ujęcia.

Zgromadzone dokumenty są wystarczające do ustalenia, że część działki nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...] m. K., objętej księgą wieczystą nr [...], stanowiąca część parceli katastralnej l. kat. [...] (po podziale l. kat. [...]) b. gm. kat. [...] nie jest zbędna na cel wywłaszczenia rozumiany jako ujęcie wody pitnej dla [...]. Już we wniosku o wywłaszczenie nieruchomości z dnia 31.07.1958 r. złożonym przez Dyrekcję Budowy Osiedli [...] do Prezydium Rady Narodowej m. K., wskazano wówczas, że objęte tym wnioskiem parcele, w tym parcela l. kat. [...], b. gm. kat. [...] "zostały już objęte przez byłą Dyrekcję Budowy Miasta [...] w czerwcu 1953 r. na podstawie zezwolenia Przewodniczącego PKPG z dnia [...].1952 r. (...) bez wszczynania postępowania wywłaszczeniowego. Inwestycja a mianowicie budowa ujęcia wody dla m. [...] została zrealizowana, a właściciele objętych nieruchomości nie otrzymali dotychczas odszkodowania." W aktach sprawy znajduje się również elaborat szacunkowy dot. ww. nieruchomości z dnia [...].1958 r., w którym wskazano m.in., że pomimo objęcia terenów i obecnie zakończenia budowy ujęcia wody, właściciele hipoteczni nie otrzymali dotychczas należnego im odszkodowania. Organ I instancji pozyskał również z Archiwum Akt Nowych w W. dokumenty wytworzone w 1952 r., dotyczące zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].1952 r., wymienione szczegółowo w pkt. I uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Przedmiotowe dokumenty potwierdzają, że przed datą wydania decyzji o wywłaszczeniu, teren ten został objęty przez wnioskodawcę wywłaszczenia, jako przeznaczony na obszar poboru wody pitnej i związanych z tym obiektów dla [...]. Z Archiwum Urzędu Miasta K. pozyskano "Założenia Projektowe Budowy Miasta [...], aktualizacja na dzień 1.05.1955 r.", które potwierdzają, że teren ujęcia wody był już w tej dacie zajęty przez 7 studni: [...], sieci wodociągowe i stację pomiarową w budynku oraz pas ochronny, który w przyszłości miał być zagospodarowany zielenią.

Wskazano także na "Dokumentację hydrogeologiczną wód podziemnych z utworów czwartorzędowych wraz z projektem przebudowy ujęcia wody w [...]" z lutego 1978 r. (tom II, karty akt nr 413 - 429) Z ww. dokumentacji wynika, że przedmiotowe ujęcie wody (7 studni) funkcjonuje od 1953 r. Trzy studnie leżące na wschód zostały utrzymane z uwagi na ich wydajność, a pozostałe zlikwidowano. Kolejne studnie: [...] odwiercono w 1954 r. W roku 1955 zrealizowano studnie: [...], jak i wcześniej studnię [...] Jak wynika z ww. opracowania zaprojektowano i przebudowano ujęcie wody, włączając do eksploatacji studnie: [...] i [...] W ww. opracowaniu stwierdzono również, że należy zapewnić na osiedlu Lotnisko - Północ maksymalną ochronę istniejących studni z maksymalną strefą ochrony sanitarnej. Ponadto dodano, że wszystkie eksploatowane studnie zostały zbisowane, stąd pojawiły się dopiski z literą "a" , w tym [...] itp. Realizację na przedmiotowej nieruchomości celu wywłaszczenia określonego ogólnie w decyzji ojej wywłaszczenia jako ujęcie wody pitnej dla [...] potwierdzają również pisma Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w K., w tym pismo z dnia 4.07.2019 r., w którym ww. przedsiębiorstwo udzieliło informacji, że na działce nr [...] znajdują się: magistrala wodociągowa 0 500 mm, sieć kanalizacji sanitarnej 0 300 mm oraz sieci wodociągowe: 0 200 mm i 0 300 mm wraz ze studnią [...], pozostające w eksploatacji przedsiębiorstwa oraz że jak wynika z dokumentacji pod nazwą "Dodatek nr l do dokumentacji hydrologicznej ujęcia wód podziemnych w [...]. K. - [...]" "ujęcie wód podziemnych istnieje od 1953 r. Jest ono jedynym ze źródeł wody pitnej dla miasta K.. W czasie swojej działalności ujęcie było wielokrotnie przebudowywane. Ilość eksploatowanych studni ujęcia jak również ich lokalizacja zmieniała się. Zakład Uzdatniania Wody [...] będący władającym ujęcia w [...] posiada obecnie osiem czynnych studni (..) Studnie oznaczone numerami [...] i [...] usytuowane są na terenie dawnego [...], a obecnie osiedla [...]. Stanowią one część najstarszego ujęcia w [...]. W latach 1953-1965 wykonano tu i eksploatowano kilkanaście studni. W gestii Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w K. pozostały wymienione wyżej studnie [...] i [...] będące w eksploatacji." W załączniku nr l do pisma (tom nr l, karta akt nr [...]), zakład wrysował przechodzące przez tą działkę sieci, zapewniające infrastrukturę techniczną dla sąsiednich osiedli. Z załącznika nr 2 wynika, że strefa ochrony pośredniej obejmowała działkę nr [...], obr.[...], jedn. ewid. [...].

W dokumencie pod nazwą "Dodatek nr l do dokumentacji hydrologicznej ujęcia wód podziemnych w [...]. K. - [...]" (tom II, karta akt nr 401-412) wskazano, że zgodnie z przepisem art. 21 ust. l ustawy z dnia 5.01.2011 r. o zmianie ustawy Prawo wodne oraz niektórych i innych ustaw, strefy ochronne ujęcia wód ustanowione przez 1.01.2002 r. wygasają z dniem 31.12.2012 r. W związku z powyższym strefy ochronne ujęcia wód podziemnych w [...] ustanowione decyzją Wojewody [...] z 1998 r. wygasły i stąd zaistniała konieczność ustanowione nowych stref. Wskazano również, że "obecnie istniejąca strefa ochrony pośredniej została wyznaczona w 1998 r. (...) Część ta ma największe dla jakości wód podziemnych (najbliższa ujęciu, teren o rozwijającej się infrastrukturze, o praktycznie braku warstwy izolującej). Przez okres 14 lat funkcjonowania strefy nie stwierdzono znaczącego pogorszenia się jakości wody. Uznano więc, że wystarczające i optymalne jest utrzymanie granic strefy ochrony pośredniej w obecnej lokalizacji." Powyższe potwierdza, że część działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] była już w 1998 r., tj. przed 22.09.2004 r. objęta strefą ochrony jako najbliższa najstarszemu ujęciu wód podziemnych. Jak wynika z załączników do pisma, studnia [...] znajduje się na działce nr [...], otoczonej przez działkę nr [...].

Do akt pozyskano również inne dokumenty takie, jak: projekt pt. "Analiza możliwości utrzymania ujęcia [...] na tle planu Budownictwa mieszkaniowego w K. -[...]", wykonany przez Biuro Projektów Budownictwa Komunalnego w K. w marcu 1976 r. (tom II, karty akt 438-443), decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wydział Gospodarki Wodnej i Ochrony Powietrza w K. znak: [...] z dnia 3.04.1967 r. o udzieleniu MPWIK w K. pozwolenia na pobór wód podziemnych ze studni [...] i ustanowieniu strefy ochrony bezpośredniej - 50 m od studni, w tym m.in. studni [...] i ochrony pośredniej - 110 m (tom II, karty akt 435-437), publikację "Geneza i Rozwój Wodociągów i Kanalizacji Miasta K. 1882-1982" K. D., wydaną przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów Kanalizacji w K. [...] Zrzeszenia Inżynierów i Techników Sanitarnych Oddział w K. -rok 1986. Zauważyć należy, że rysunkach umieszczonych w ww. publikacji (tom II, karta akt nr 589) widoczne jest, że początkowo zrealizowane studnie: [...] były umieszczone w tej samej linii (zachód - wschód), w niewielkich odległościach, w porównaniu do odległości pomiędzy studniami: [...]. W późniejszych czasie studnie położone na zachód były wyłączone z eksploatacji. W ww. opracowaniu wskazano również, że w 1952 r., że czynne już były studnie: [...]. Zgromadzone dokumenty potwierdzają, że na rok 1953 funkcjonowało już ujęcie wody pitnej dla [...], w tym studnia [...] która działa do dziś i znajduje się na działce [...], wokół której znajduje się teren działki nr [...]. Z mapy ewidencyjnej, obrazującej położenie działek: nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], z naniesioną parcelą katastralną l. kat. [...], b. gm. kat. [...] wynika, że część działki nr [...], w granicach ww. parceli znajduje się w odległości około 60 m od studni [...] i zabudowań Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w K., położonych na działce nr [...].

W toku postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organy nie mogą oceniać legalności postępowania wywłaszczeniowego, w kontekście wielkości obszaru wywłaszczonego w 1958 r. na ujęcie wody pitnej dla [...]. Skoro zatem wywłaszczono wówczas obszar, na którym zrealizowano w 1953 r. "ujęcie wody pitnej", zapewniając mu strefę ochronną, a na działce [...] zrealizowano sieci wodociągowe, (w tym niektóre połączone wprost ze studnią zlokalizowaną na działce nr [...]) i kanalizację sanitarną, uznać należy, że przedmiotowa nieruchomość nie jest zbędna na cel wywłaszczenia.

Z ww. dokumentów wynika, że działka nr [...] znajdowała się w strefie ochronnej ujęcia przed 31.12.1998 r., a istnienie na tej działce strefy ochronnej potwierdza załącznik nr 2 do pisma MPWiK z [...].2019r.

Działki nr [...] i nr [...] wydzielono z działki nr [...], na podstawie decyzji Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia 3.10.2005 r., celem oddzielenia działki nr [...] (wraz ze studnią i strefą ochrony bezpośredniej) od działki nr [...], na której znajduje się zieleniec miejski, aktualnie park [...] (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 23.10.2006 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 11.08.2006 r. o ustanowieniu prawa trwałego zarządu na czas nieoznaczony na rzecz [...] Zarządu Komunalnego w K. m.in. działki nr [...], (tom I karty akt nr 166-177). Zieleniec miejski zrealizowany w późniejszym czasie na działce nr [...], okalającej działkę nr [...] (ze studnią [...]) jest zgodny z pierwotnymi "Założeniami Projektowymi Budowy Miasta [...], aktualizacja na dzień l maja 1955 r.", w których wskazano, że ujęcie wody pitnej dla [...] obejmuje obszar zajęty przez studnie i stacje pomiarowe oraz pas ochronny, który w przyszłości będzie zagospodarowany zielenią.

Na sąsiedniej działce nr [...] (teren [...]), zrealizowano przed 22.09.2004 r.: budynek [...], magazyn podręczny, rozdzielnię elektryczną, garaże blaszane, maszt antenowy, drogi i place manewrowe, ogrodzenie, natomiast na terenie przepompowni: budynek przepompowni, budynek chlorowni murowany, studnię zbiorczą podziemną, budynek stacji trafo, drogi i place, ogrodzenie i latarnie oświetleniowe, co potwierdza decyzja Zarządu Miasta K. z dnia 24.02.1997r. znak: [...] stwierdzająca nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. przez Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w K. prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] oraz własności budynków, budowli i urządzeń na terenie [...] i przepompowni.

Organ odniósł się także do zarzutów wskazując, iż ze zgromadzonych dokumentów, które są w swej treści zbieżne (w tym przykładowo z "Założeń Projektowych Budowy Miasta [...], aktualizacja na dzień 105.1955 r.", "Dokumentacji hydrogeologicznej wód podziemnych z utworów czwartorzędowych wraz z projektem przebudowy ujęcia wody w [...]" z lutego 1978 r., wniosku o wywłaszczenie nieruchomości, "Dodatku nr l do dokumentacji hydrologicznej ujęcia wód podziemnych w [...]. K. - [...]", pismo Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w K. z dnia 4.07.2019 r.), wynika że na rok 1953 ujęcie wody pitnej, w tym jedna z pierwszych studni - [...], już istniało i funkcjonowało. Skoro zatem ww. studnia już działała, to połączone z nią wodociągi przebiegającej przez działkę nr [...] też musiały być już zrealizowane i wykorzystywane dla potrzeb [...].

Opisane przez organ I instancji dokumenty (w części historyczne), zgromadzone do akt postępowania, w zakresie studni "[...]" i otaczającego ją terenu, są ze sobą zbieżne i potwierdzają, że ujęcie wody pitnej z jego strefą ochrony istniało już przed 22.09.2004r. Organ I instancji orzekł w zaskarżonej decyzji na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego. Z żadnego ze zgromadzonych dokumentów nie można wyprowadzić wniosku, żeby studnia [...], jak i sieć wodociągowa oraz strefa ochrony nie zostały zrealizowane w wymaganym terminie. Treść przytoczonych w decyzji dokumentów potwierdza, że budowa ujęcia wody była już zrealizowana w 1953r., podobnie jak i połączone z nią sieci wodociągowe. Fakt istnienie sieci wodociągowej na tej części działki nr [...], potwierdza również znajdująca się na platformie intemetowej Miejskiego Systemu Informacji Przestrzennej mapa z 2004 r. Zarzut pełnomocnika, że organ I instancji nie ustalił kiedy i w jakim obszarze została zrealizowana na przedmiotowym obszarze strefa ochronna nie jest również trafny, gdyż organ I instancji powoływał się na "Dokumentację hydrogeologiczną wód podziemnych z utworów czwartorzędowych wraz z projektem przebudowy ujęcia wody w [...]" z lutego 1978 r., w której wskazano, że należy dążyć do utworzenia jak największej strefy ochronnej. Ponadto zauważyć należy że do pisma MPWiK z 4.07.2019 r. załączono mapę, obrazującą strefę ochrony pośredniej dla studni [...], w której mieści się działka nr [...], którą ustanowiono decyzją Wojewody [...] znak: [...] z dnia 11.09.1998r. (tom II karty nr 401-396). Ww. decyzją: 1) uchylono za zgodą strony w całości decyzję Kierownika Wydziału Gospodarki Wodnej i Ochrony Powietrza dla województwa [...] i miasta K. z dnia 3.04.1967 r. znak: [...] oraz decyzję Prezydenta Miasta K. znak: [...] z dnia 8.06.1981 r.; 2) udzielono MPWiK w K. S.A. pozwolenia wodnoprawnego na pobór wody z ujęcia wód: Zespołu I (studnie [...]), Zespołu II (M-[...]), Zespołu III ([...] i [...] w wybranej ilości. W pkt 4 ustanowiono strefy ochrony ujęcia wód: bezpośredniej i pośredniej, w ramach której wymieniono: wewnętrzny teren ochrony pośredniej i zewnętrzny teren ochrony pośredniej. W pkt 5 stwierdzono, że wewnętrzny pas ochrony pośredniej ujęcia obejmuje dla każdego z zespołów określonych w pkt II obszar w kształcie elipsy, przyległy do terenu ochrony bezpośredniej w tym dla Zespołu II - 450 m x 280m. Wskazano, że zewnętrzny teren ochrony pośredniej obejmuje dla każdego zespołu studni, obszar ograniczony zasięgiem spływu wód do poszczególnych zespołów studni. Biorąc pod uwagę, że odległość pomiędzy część działki nr [...] a studnią [...] wynosi około 60m, stwierdzić należy, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się w strefie ochrony i była nią objęta przed 22.09.2004 r., jak również że teren ten stanowił zorganizowany tem zielony, co potwierdza mapa z 2004 r., znajdująca się na platformie Miejskiego Systemu Informacji Przestrzennej. Ponadto już sam fakt, że w tym terenie została zrealizowana na działce nr [...], wydzielonej z działki nr [...] w wymaganym terminie m.in. studnia [...], a na części działki nr [...], obr. [...] jedn. ewid. [...] jest sieć wodociągowa połączona z urządzeniami przedsiębiorstwa, potwierdza, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożył M. W., zarzucając naruszenie;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu pierwszej instancji, pomimo że wydana została ona z naruszeniem przepisów prawa zarówno procesowego, jak i materialnego;

- art 7 k.p.a. w zw. z art 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez Organy obu instancji działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w zakresie umożliwiającym szczegółowe ustalenie, czy na rozpatrywanym w niniejszej sprawie obszarze wywłaszczonej nieruchomości tj. części obecnej działki nr [...] obręb [...] jedn. ewidencyjna [...] m. K. zrealizowany został cel wywłaszczenia polegający na budowie ujęcia wody dla [...] w gm. kat. [...] oraz [...], tj. w szczególności poprzez:

-brak szczegółowego ustalenia kiedy i jakie elementy ujęcia wody, tj. otwory studzienne, budynki związane z obsługą tego ujęcia, sieć wodociągowa zostały rzeczywiście zrealizowane na przedmiotowym obszarze (brak nawet jednoznacznego wskazania kiedy zrealizowana została rzekomo najbliższa temu obszarowi studnia – oznaczona obecnie jako studnia [...], położona na działce nr [...] oraz kiedy i gdzie dokładnie zrealizowana została studnia [...]);

- brak szczegółowego ustalenia kiedy oraz w jakim kształcie utworzona została strefa ochronna dla obszaru zrealizowanego ujęcia wody pitnej (jaki był dokładny zasięg utworzonej strefy ochronnej oraz czy w jakimkolwiek fragmencie pokrywał się on z obszarem wywłaszczonej nieruchomości);

- art. 107 § 3 k.p.a. brak jednoznacznego wyjaśnienia, na jakiej podstawie stwierdzono, że rozpatrywany w niniejszej sprawie obszar wywłaszczonej nieruchomości nie okazał się "zbędny na cel wywłaszczenia" jakim była budowa ujęcia wody dla [...] w gm. kat. [...]

- art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że na rozpatrywanym w niniejszej sprawie obszarze wywłaszczonych nieruchomości zrealizowany został cel wywłaszczenia polegający na "budowie ujęcia wody dla [...] w gm. kat. [...]", podczas gdy w stanie faktycznym sprawy wywłaszczonych nieruchomości odpowiadająca części obecnej działki nr [...] obręb [...] jedn. ewidencyjna [...] m. K. pozostawała w rzeczywistości zbędna na cel wywłaszczenia i należało orzec o jej zwrocie na rzecz Skarżącego.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że pozyskana w toku sprawy dokumentacja wskazuje jedynie na ogólny zakres realizowanego przedsięwzięcia, nie odnosi się jednak bezpośrednio do określenia elementów "ujęcia wody" zrealizowanych na przedmiotowym obszarze. Organy obu instancji nie ustalił nawet kiedy zrealizowane zostały rzekomo najbliższe do rozpatrywanego obszaru elementy infrastruktury ujęcia wody. Brak chociażby jednoznacznego wskazania kiedy zrealizowana została najbliższa temu obszarowi studnia — oznaczona obecnie jako studnia [...] (położona rzekomo na wydzielonej działce nr [...]). Organy nie ustaliły też kiedy i gdzie dokładnie zrealizowana została studnia [...] – można odnieść wrażenie, że lokalizacja tej studni utożsamiana jest z bieżącą lokalizacją studni [...] W aktach sprawy brak jednak dokumentów potwierdzających, że studnie te zlokalizowano w tym samym miejscu (studnię [...] na miejscu starej studni [...] W sprawie nie dokonano też szczegółowych ustaleń w kierunku stwierdzenia kiedy oraz w jakim kształcie utworzona została strefa ochronna dla obszaru zrealizowanego ujęcia wody pitnej. Z pozyskanego w sprawie materiału dowodowego takie jednoznaczne ustalenia nadal nie wynikają. Nie sposób w szczególności uznać za uzasadnione twierdzenie, że obowiązujące przepisy prawa determinowały niegdyś zakres strefy ochronnej ujęcia wody pitnej (w tym jeszcze przed wydaniem decyzji o wywłaszczeniu) i zakres ten obejmował obszar wywłaszczonej nieruchomości. W aktach niniejszej sprawy brak jakichkolwiek szczegółowych ustaleń w kierunku określenia jaki był dokładny zasięg utworzonej strefy ochronnej ujęcia oraz czy w jakimkolwiek fragmencie pokrywał się on z obszarem wywłaszczonej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Pkt 1 lit. "c" wskazanego przepisu stanowi, że Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa, a - w myśl art. 135 p.p.s.a. - Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Natomiast w przypadku nieuwzględnienia skargi, Sąd w myśl art. 151 p.p.s.a. oddala skargę.

Na wstępie należy wyjaśnić, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia dzisiejszego stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o COVID), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r., poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3).

W niniejszej sprawie Przewodniczący II Wydziału WSA w Krakowie, zarządzeniem, wyznaczył na dzień 14 kwietnia 2022r. posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów. Z tych względów Sąd rozpoznał na podstawie cytowanego powyżej art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Na wstępnie wskazać należy, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zwrot nieruchomości jest możliwy, gdy spełnione są równocześnie dwie przesłanki: 1. nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej 2. aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Zgodnie zaś z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W niniejszej sprawie sporne było czy zachodzą podstawy do zwrotu nieruchomości z powodu jej zbędności na cel wywłaszczenia. Podstawowym zarzutem skargi było zakwestionowanie ustalonego przez organy celu wywłaszczenia, jak i jego realizacji poprzez brak wykazania szczegółowych elementów ujęcia wody, terminów realizacji, dokładnego umiejscowienia realizacji. Podobnie zarzuty koncentrowały się także na powyższych elementach w odniesieniu do strefy ochronnej dla obszaru zrealizowanego ujęcia wody pitnej (jej zasięgu i pokrywania się z obszarem wywłaszczonej nieruchomości). Zarzuty te powiązano z zarzutami procesowymi odnoszącymi się do niezebrania materiału dowodowego lub niewłaściwej oceny zebranego materiału.

W ocenie Sądu, wbrew argumentacji zawartej w skardze, organy w świetle prawidłowo i wyczerpującego zgromadzenia dowodów, zasadnie przyjęły, iż cel wywłaszczenia został określony jako realizacja narodowych planów gospodarczych, w szczególności ujęcia wody dla [...] w gm. kat. [...] oraz [...], w oparciu o decyzję Prezydium Rady Narodowej w K. z [...].1958 r. nr [...], wydaną w trybie przepisów ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości. Istotne w tym względzie są zatem ustalenia odnoszące się do przyjęcia, iż pod pojęciem zawartym w orzeczeniu o wywłaszczeniu, a sformułowanym jako "realizacja narodowych planów gospodarczych", należy rozumieć kompleksową inwestycję rozbudowy [...]. O ile cel ten został dość ogólnie sformułowany, to nie można w kontrolowanej sprawie go zakwestionować, gdyż jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądowego odnoszącego się do spraw z okresu którego dotyczy niniejsza sprawa, kategorię określenia celu wywłaszczenia należy ocenić w taki sposób jak uznały organy zwłaszcza, a zatem gdy cel wywłaszczenia dotyczy dużych założeń lub inwestycje były planowane jako wieloletnie czy wieloetapowe (por. wyroki NSA z dnia: 18 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1417/13, 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1958/16 sygn. akt l OSK 846/13, 18 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1417/13, 9 marca 2016 r. sygn. akt I OSK 1281/14 i 20 stycznia 2016 r. I OSK 1186/15 i I OSK 3237/14, z dnia 8 marca 2017 r., sygn. I OSK 1958/16). Istotne były zatem ustalenia oparte o szereg dokumentów wskazujące na realizację celu wywłaszczenia na dużym terenie, obejmującym infrastrukturę zapewniającą zabezpieczenie [...] w wodę, zagospodarowanym na infrastrukturę ujęcia wody pitnej oraz jej strefę ochronną i znajdującą się w terenie stanowiącym funkcjonalną całość, co organy prawidłowo wykazały. W szczególności wskazują na to "Założenia Projektowe Budowy Miasta [...], aktualizacja na dzień 1.05.1955 r.", które potwierdzają, że teren ujęcia wody był już w tej dacie zajęty przez 7 studni: [...] sieci wodociągowe i stację pomiarową w budynku oraz pas ochronny, który w przyszłości miał być zagospodarowany zielenią. Ponadto istotna była "Dokumentacja hydrogeologiczna wód podziemnych z utworów czwartorzędowych wraz z projektem przebudowy ujęcia wody w [...]" z lutego 1978 r. (tom II, karty akt nr 413 - 429), z której wynika, że przedmiotowe ujęcie wody (7 studni) funkcjonuje od 1953 r. Trzy studnie leżące na wschód zostały utrzymane z uwagi na ich wydajność, a pozostałe zlikwidowano. Kolejne studnie: [...] i [...] odwiercono w 1954 r. W roku 1955 zrealizowano studnie: [...] jak i wcześniej studnię [...] Jak wynika z ww. opracowania zaprojektowano i przebudowano ujęcie wody, włączając do eksploatacji studnie: [...] i [...] W ww. opracowaniu stwierdzono również, że należy zapewnić na osiedlu [...] maksymalną ochronę istniejących studni z maksymalną strefą ochrony sanitarnej. Ponadto dodano, że wszystkie eksploatowane studnie zostały zbisowane, stąd pojawiły się dopiski z literą "a" , w tym [...] itp. Nadto potwierdza to pismo Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w K. z dnia 4.07.2019 r., co do m.in. działki nr [...] oraz "Dodatek nr l do dokumentacji hydrologicznej ujęcia wód podziemnych w [...]. K. - [...]" wskazujące, iż "ujęcie wód podziemnych istnieje od 1953 r. W załączniku nr l do pisma (tom nr l, karta akt nr 368), zakład wrysował przechodzące przez tą działkę sieci, zapewniające infrastrukturę techniczną dla sąsiednich osiedli. Z załącznika nr 2 wynika, że strefa ochrony pośredniej obejmowała działkę nr [...], obr.[...], jedn. ewid. [...]. W/w dodatek odnosi się do utrzymania granic strefy ochrony pośredniej i potwierdza m.in., że część działki nr [...], była już w 1998 r., tj. przed 22.09.2004 r. objęta strefą ochrony jako najbliższa najstarszemu ujęciu wód podziemnych. Jak wynika z załączników do pisma, studnia [...] znajduje się na działce nr [...], otoczonej przez działkę nr [...]. Dodatkowo organy zebrały inne istotne dokumenty w postaci np. "Analizy możliwości utrzymania ujęcia [...] na tle planu Budownictwa mieszkaniowego w K. -[...]", wykonanej przez Biuro Projektów Budownictwa Komunalnego w K. w marcu 1976 r. (tom II, karty akt 438-443), decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wydział Gospodarki Wodnej i Ochrony Powietrza w K. znak: [...] z dnia 3.04.1967 r. o udzieleniu MPWIK w K. pozwolenia na pobór wód podziemnych ze studni [...] i ustanowieniu strefy ochrony bezpośredniej - 50 m od studni, w tym m.in. studni [...] i ochrony pośredniej - 110 m (tom II, karty akt 435-437), które potwierdzają, że na rok 1953 funkcjonowało już ujęcie wody pitnej dla [...], w tym studnia [...], która działa do dziś i znajduje się na działce [...], wokół której znajduje się teren działki nr [...]. Z mapy ewidencyjnej, obrazującej położenie działek: nr [...], nr [...] i nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], z naniesioną parcelą katastralną l. kat. [...], b. gm. kat. [...] wynika, że część działki nr [...], w granicach ww. parceli znajduje się w odległości około 60 m od studni [...] i zabudowań Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w K., położonych na działce nr [...]. Wywłaszczono zatem obszar, na którym zrealizowano w 1953 r. "ujęcie wody pitnej", zapewniając mu strefę ochronną, a na działce [...] zrealizowano sieci wodociągowe, (w tym niektóre połączone wprost ze studnią zlokalizowaną na działce nr [...]) i kanalizację sanitarną. Nadto zieleniec miejski zrealizowany w późniejszym czasie na działce nr [...], okalającej działkę nr [...] (ze studnią [...]) jest zgodny z pierwotnymi "Założeniami Projektowymi Budowy Miasta [...], aktualizacja na dzień 1 maja 1955 r.", w których wskazano, że ujęcie wody pitnej dla [...] obejmuje obszar zajęty przez studnie i stacje pomiarowe oraz pas ochronny, który w przyszłości będzie zagospodarowany zielenią. Realizację potwierdza także okoliczność, iż na sąsiedniej działce nr [...] (teren [...]), zrealizowano przed 22.09.2004 r.: budynek [...], magazyn podręczny, rozdzielnię elektryczną, garaże blaszane, maszt antenowy, drogi i place manewrowe, ogrodzenie, natomiast na terenie przepompowni: budynek przepompowni, budynek chlorowni murowany, studnię zbiorczą podziemną, budynek stacji trafo, drogi i place, ogrodzenie i latarnie oświetleniowe.

W zakresie zatem przyjętej realizacji tego celu istotne było, co organy prawidłowo oceniły, iż mieściła się ona w zakresie budowy infrastruktury niezbędnej do jego prawidłowego funkcjonowania, konkretnie sieci wodociągowej. Jak wyżej wskazano w tak określonym celu wywłaszczenia nie jest konieczne, aby na danej nieruchomości szczegółowo ustalić powstanie konkretnego obiektu związanego z daną infrastrukturą miasta. Niezbędne jest, aby wchodziła ona w większą zorganizowaną całość i była z nią funkcjonalnie związana. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że sporna nieruchomość wchodziła w skład takiego terenu, a funkcjonalne połączenie zostało prawidłowo ustalone (por. w odniesieniu do podobnego rodzaju działki znajdującej w pobliżu wyrok NSA z 3.07.2019r. I OSK 2565/18 oraz utrzymany nim w mocy wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2018r. II SA/Kr 1173/17). Wbrew argumentacji skarżącego zgromadzone dokumenty potwierdzają, że w 1953r. funkcjonowało ujęcie wody pitnej dla [...], w tym studnia [...] która działa do dziś i znajduje się na działce [...], wokół której znajduje się teren spornej działki nr [...], zaś z mapy ewidencyjnej, obrazującej położenie działek: nr [...], nr [...] i nr [...], z naniesioną parcelą katastralną l. kat. [...], wynika, że część działki nr [...], w granicach ww. parceli znajduje się w odległości około 60 m od studni [...] i zabudowań [...] w K., położonych na działce nr [...]. Wykonanie na sąsiedniej nieruchomości studni głębinowej z którą związana była określona infrastruktura wodociągowa, stanowiło realizację celu wywłaszczenia opisanego wyżej, które jak wynika z materiału dowodowego powstało w terminach określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. Okoliczność czy w późniejszym okresie studnia wraz z infrastrukturą wodociągową nie funkcjonowała, lub czy występowało inne zagospodarowanie terenu nie ma znaczenia dla stwierdzenia, czy na danej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia, gdyż zgodnie z przepisami u.g.n. i orzecznictwem sądów administracyjnych przesłanką wystarczającą do uznania, realizacji celu wywłaszczenia na danej nieruchomości jest fakt jego osiągnięcia w przeszłości. W tym zakresie wypowiedział się również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt P 12/11 (OTK-A 2012/11/135, Dz.U.2012/1472), w którym to orzekł, że art. 137 ust. 1 u.g.n. w zakresie, w jakim nie uznaje za zbędną nieruchomość, na której w terminach wskazanych w tym przepisie zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a następnie nieruchomość tę przeznaczono na realizację innego celu, nie jest niezgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W świetle powyższego również ocena, czy w dobie aktualnego stanu rozwoju technicznego infrastruktury wodno-kanalizacyjnej istnieje potrzeba utrzymywania studni głębinowych, czy też stref ochronnych, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Zatem podnoszonej w skardze kwestie braku konieczności zapewnienia strefy ochronnej, czy jej zorganizowania na działce prywatnej nie mogą doprowadzić do uwzględnienia skargi.

Pomimo tego wbrew argumentacji zawartej w skardze organy, oprócz wyżej opisanego wykazania przesłanek odmowy zwrotu ze względu na realizację celu wywłaszczenia, także zbadały i wyczerpująco odniosły się do kwestii stref ochronnych, wskazując dokumentację z której wynika, iż działka nr [...] znajdowała się w strefie ochronnej ujęcia przed 31.12.1998 r., a istnienie na tej działce strefy ochronnej potwierdza załącznik nr 2 do pisma MPWiK z 4.07.2019r. brak jest podstaw, aby w toku postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oceniać legalność postępowania wywłaszczeniowego, w kontekście wielkości obszaru wywłaszczonego w 1958 r. na ujęcie wody pitnej dla [...]. I zapewnienia strefy ochronnej.

Brak jest więc podstaw do przyjęcia zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia, co prowadzi do oddalenia skargi w oparciu o art. 151 p.p.s.a.