Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2774/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 126 ust. 5 i 8
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. w [...] Oddział w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 września 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 65/20 w sprawie ze skargi [...] S.A. w [...] Oddział w [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia przesłanek zajęcia nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

I OSK 2774/20

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 15 września 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 65/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] Oddział w [...] na decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia zaistnienia przesłanek zajęcia nieruchomości, oddalił skargę.

Sąd I Instancji przedstawił następujący stan sprawy:

Wnioskiem z [...] maja 2019 r. [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w [...] (dalej: skarżąca, spółka) wystąpiła do Starosty Powiatu [...] o czasowe zajęcie w dniu [...] maja 2019 r. nieruchomości położonej w obrębie [...], w gminie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], stanowiącej własność W.S. w celu wymiany uszkodzonego słupa nr [...] w linii 15 kV [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wystąpiła nagła potrzeba zapobieżenia znacznej szkodzie wynikająca z możliwości złamania się słupa, a w konsekwencji zerwania linek będących pod napięciem. Pracownicy spółki w dniu [...] maja 2019 r. podjęli czynności związane z wymianą słupa, pomimo braku zgody właściciela gruntu. Z dalszych pism skarżącego wynikało, że podczas realizacji prac wystąpił brak możliwości przejazdu do stanowiska słupowego nr [...] poprzez drogę( nr ewid. działki [...]) ze względu na jej brak fizyczny w terenie. Potrzeba awaryjnej wymiany słupa nr [...] wyniknęła podczas prac przeglądowych na linii 15kV na stanowiskach [...] i [...]. Zagrożenie dla zdrowia i życia, zagrożenie pożarowe oraz ryzyko pozbawienia okolicznych mieszkańców dostaw energii elektrycznej spowodowały, że pominięto sporządzenie ekspertyzy. Uzupełniając kolejne wezwanie do uzupełnienia dokumentacji skarżący nadesłał mapę, wydruk z wiadomości mailowej dotyczącej zawiadomienia o przerwach w dostawie prądu oraz oświadczenie Kierownika Posterunku Energetycznego [...] dotyczące okoliczności podjęcia decyzji o wymianie słupa. Nadto w kolejnym piśmie skarżąca poinformowała, że słup ma określoną wytrzymałość, na którą wpływa nie tylko upływ czasu, ale i warunki atmosferyczne, uszkodzenia mechaniczne, a w wyniku silnego wiatru, uszkodzony słup może się złamać, zaś zerwane przewody mogą spowodować porażenie prądem. Wskazano również, że w dniu [...] stycznia 2018 r. dokonano oględzin słupa, zauważono ubytki, ale nie stwierdzono wówczas konieczności jego wymiany.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. Starosta Powiatu [...], działając na podstawie art. 126 ust. 5 w związku z art. 126 ust. 8 i ust. 10 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm., dalej jako u.g.n.), odmówił skarżącej potwierdzenia zaistnienia przesłanek zajęcia.

Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] listopada 2019 r. (dalej: organ II instancji), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W ocenie organu opisany stan słupa nie uzasadniał działania o charakterze bezwzględnie natychmiastowym. Materiał dowodowy zebrany w sprawie nie pozwalał na ocenę, że wystąpiła przesłanka określona w art. 126 ust. 1 u.g.n.

W skardze na ww. decyzję skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji. Zarzuciła naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. a także naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 126 ust. 5 i 8 u.g.n. przez ich niezastosowanie i stwierdzenie, że nie istniały przesłanki zajęcia, pomimo istnienia nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody na skutek bezpośredniego zagrożenia uszkodzenia linii.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyjaśnił, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 126 ust. 5 w zw. z ust. 8 i ust. 10 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z treścią pierwszego z nich, w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. Wedle ust. 5, w przypadku, gdy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia jej w celu zapobieżenia tym okolicznościom. Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej. Podmiot, który zajął nieruchomość składa wniosek o wydanie tej decyzji w terminie 3 dni od dnia zajęcia nieruchomości. Decyzja może być wydana nie później niż po upływie 6 miesięcy licząc od dnia zajęcia nieruchomości. Stosownie do ust. 10, przepisy ust. 1-9 stosuje się również w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, o których mowa w art. 124b. Ten ostatni przepis w ust. 1 przewiduje, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to zgody. Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności.

Warunkiem wydania decyzji pozytywnej jest więc zaistnienie przesłanki "nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody" w sytuacji, gdy nie ma zgody właściciela na udostępnienie nieruchomości w celu zapobieżenia tym okolicznościom (obojętnie, czy nie wyraża on na to zgody, czy nie ma z nim w tym momencie kontaktu).

W orzecznictwie za niespełniające warunków "nagłej potrzeby" uznaje się przypadki związane np. z normalnymi czynnościami wnioskodawcy w celu konserwacji linii energetycznej lub pielęgnacji drzew pod takimi liniami. Jak się w związku z tym podkreśla, "przesłanką najistotniejszą dla zastosowania art. 126 ust. 10 u.g.n. jest stan kwalifikowanej nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii", co ma charakter na tyle nagły, że nie jest możliwe wstrzymanie się z zajęciem nieruchomości do czasu wydania decyzji w trybie art. 126 ust. 1 u.g.n. (wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2017 r., I OSK 1284/17, CBOSA). Zdaniem Sądu, w rozpoznanej sprawie skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanki "nagłej potrzeby" zapobieżenia znacznej szkody.

Sąd też wskazał, że w aktach sprawy znajduje się pismo W.S. do Starosty z dnia [...] czerwca 2019 r., w którym stwierdził on, że wniosek skarżącej uważa za próbę zalegalizowania bezumownego wejścia i wjazdu na teren jego nieruchomości i zatuszowania zniszczeń (pracownicy skarżącej wjechali 10 ciężkimi samochodami, zniszczono 2.500 m2 pola uprawnego – łąka kośna, doprowadzono do skażenia terenu 20 m2 substancjami ropopochodnymi i ponowny wjazd [...] czerwca 2019 r. w celu dokończenia prac. Właściciel działki zaznaczył, że samochody nie poruszały się drogą wzdłuż dz. nr [...] (nr [...]) ale 5-10 m od drogi po działce [...]. Poza tym, jak podkreślił, prace pracowników skarżącej w terenie miały charakter zaplanowany. W aktach znajdują się również pisma W.S. skierowane do skarżącej z żądaniem wypłaty odszkodowania za bezumowne wejście na teren nieruchomości i dokonanie zniszczeń.

Organy, zmierzając do ustalenia, czy w sprawie wystąpiła przesłanka "nagłej potrzeby" zwróciły się do skarżącej o wyjaśnienia, w tym o wskazanie, z czego wynikała możliwość złamania się słupa nr [...]. W odpowiedzi skarżąca wyjaśniła, że podczas realizacji prac przeglądowych na linii 15 kV [...] na stanowiskach [...] i [...] stwierdzono w terenie również potrzebę awaryjnej wymiany uszkodzonego sąsiedniego stanowiska słupowego nr [...]. Decyzja została podjęta na miejscu przez Kierownika Posterunku [...]. Konieczność wymiany tego słupa wynikała z bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi i zwierząt, ryzyka pożarowego i ryzyka pozbawiania ok. 2 tys. mieszkańców dostaw energii elektrycznej (pismo skarżącej do Starosty z dnia [...] czerwca 2019 r). W odpowiedzi na kolejne wezwanie skarżąca dostarczyła zawiadomienie z dnia [...] maja 2019 r., które Centrum Dyspozytorskie przesłało na adresy mailowe do wszystkich Urzędów Gmin z terenu działania Rejonu Energetycznego [...]. Z zawiadomienia tego wynika, że skarżąca zawiadamiała Urzędy Gmin o zaplanowanych na konkretne daty w konkretnych rejonach pracach eksploatacyjnych – w miejscowości [...] prace te miały się odbywać [...] maja 2019 r. w godz. od 7.00 do 18.00. Zawiadomienie to otrzymali również mieszkańcy terenów, ma których prace eksploatacyjne zaplanowano, w tym W.S. (zawiadomienie z dnia [...] maja 2019 r. z adnotacją "kartka idzie do Pana W. S., proszę przeczytać i podać sąsiadowi"). To i inne dowody zgromadzone w sprawie (w tym informacja z Policji z [...] lipca 2019 r. o przebiegu zdarzenia na nieruchomości w czasie prac związanych z wymianą słupa), potwierdza prawdziwość twierdzeń W.S., że właściciel nieruchomości był obecny na miejscu zdarzenia, jednak został zignorowany – nikt go o zgodę na wjazd na teren nieruchomości nie pytał ani wówczas, ani podczas ponownego wjazdu w celu dokończenia prac w dniu [...] czerwca 2019 r.

Zawiadomienie to, zdaniem Sądu I instancji, dowodzi także, że prace konserwacyjne słupów energetycznych były zaplanowane, a o ich stanie skarżąca wiedziała dużo wcześniej, lecz z przyczyn od niej zależnych nie uwzględniła słupa nr [...] w harmonogramie prac. Świadczy o tym przedłożony przez skarżącą protokół oględzin słupów, dokonanych [...] stycznia 2018 r., podpisany przez wykonawcę, mistrza i inspektora nadzoru Rejonu Energetycznego [...] – Wydział Majątku Sieciowego. Z protokołu tego wynika, że w słupie nr [...] stwierdzono ubytki betonu. Wprawdzie nie zakwalifikowano go wówczas do wymiany, ale skarżąca powinna wiedzieć – i jak wynika z jej pisma z dnia [...] lipca 2019 r. – miała pełną tego świadomość, że słupy mają określoną wytrzymałość, która z czasem spada. Skarżąca wiedziała, że w przypadku występującego silnego wiatru i związanych z tym dużych obciążeń i drgań przewodów słup może się złamać, wówczas zerwane przewody mogą rodzić zagrożenie (pismo skarżącej do Starosty z dnia [...] lipca 2019 r.).

Zdaniem Sądu, wyklucza to uznanie, że w toku prac eksploatacyjnych zaistniała "nagła potrzeba" w rozumieniu art. 126 ust. 1 i 5 u.g.n. Jest to nieprawdopodobne, zważywszy okoliczności sprawy – potrzebę wymiany słupa stwierdzono akurat w toku prac eksploatacyjnych, a więc przy okazji naprawy innych słupów, a nie w warunkach, które wymagała natychmiastowej reakcji, przy czym decyzję o wymianie słupa uzasadniano stanem technicznym słupa (ubytki betonu, widoczne zbrojenie, pęknięcia – oświadczenie kierownika Posterunku Energetycznego z dnia [...] lipca 2019 r.), który można było przewidzieć, podobnie jak konsekwencje tego stanu, co oznacza, że potrzeba wymiany słupa istniała, ale nie była nagła. Nagła – zdaniem Sądu – była decyzja o wymianie słupa, ale nie wynikała ona z nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Potrzebę tę stwierdzono w toku normalnych czynności eksploatacyjnych w warunkach braku ryzyka zagrożenia życia i zdrowia ludzi i zwierząt. Argumenty, które skarżąca przytoczyła na uzasadnienie naruszenia przez organy przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1 i 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) w postaci twierdzenia, że stan słupa uległ pogorszeniu od oględzin w 2018 r., że słup jest elementem linii średniego napięcia, czy wzgląd na zagrożenia pogodowe z maja 2019r., Sąd I instancji uznał za niezasadne jako dające się przewidzieć przez skarżącą jako profesjonalnego przedsiębiorcę energetycznego. Kwestia żywotności słupa, wpływu na jego stan warunków atmosferycznych stanowią zagadnienia typowe dla działalności skarżącej. Wszystko to dało się przewidzieć, należało więc liczyć się z potrzebą wymiany słupa z uwagi na mogące powstać w związku z jego stanem zagrożenie – nie sposób więc zasadnie wywodzić, że potrzeba wymiany słupa z uwagi na konieczność zapobieżenia powstaniu znacznej szkody była "nagła".

Niezasadny był także zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 126 ust. 5 i 8 u.g.n. To, że skarżąca jest podmiotem realizującym cele publiczne i ma obowiązek utrzymywać linie energetyczne w odpowiednim stanie nie oznacza, że natychmiastowa wymiana słupa w toku zaplanowanych wcześniej prac eksploatacyjnych mogła być uzasadniana "nagłą" potrzebą zapobieżenia znacznej szkody. Status skarżącej jej nieuprawnionego działania nie usprawiedliwia.

Skargę kasacyjną wniosła [...] S.A. w [...]. Zaskarżyła wyrok w całości. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła wyrokowi:

- naruszenie przepisów prawa procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. przez niesłuszne stwierdzenie, że organ prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i trafnie wywiódł, że stan słupa wsporczego linii średniego napięcia nie stwarzał nagłej potrzeby zapobieżenia powstania znacznej szkody, w sytuacji, gdy pęknięcie żerdzi słupa stwarza bezpośrednie zagrożenie porażania prądem i pożaru wskutek przewrócenia linii elektroenergetycznej,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niezasadne stwierdzenie, że w sprawie zaistniały podstawy do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji przez organ drugiej instancji.

-naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 126 ust. 5 i 8 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 65 z późn. zm., dalej: u.g.n.) przez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy w sprawie zostały spełnione przesłanki wejścia na nieruchomość w związku z nagłą potrzebą zapobieżenia znacznej szkodzie na skutek pęknięcia słupa linii średniego napięcia.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi,

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Związanie podstawami skargi kasacyjnej ma również ten skutek, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania czy korygowania postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków, jak i zakresu zaskarżenia. Zakres kontroli wyznacza sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone.

W tym kontekście nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7, 77 , 80 oraz 107 § 3 k.p.a. Przepisy art. 7 i 77 kpa nakazują organowi podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wydania rozstrzygnięcia oraz zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Uwadze skarżącego kasacyjnie umknęło jednakże, że postepowanie toczące się na podstawie art. 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami wszczynane jest na wniosek uprawnionego podmiotu. To podmiot, który korzysta z możliwości wejścia na grunt innej osoby i któremu ustawodawca zezwolił na korzystanie z cudzej nieruchomości, bez uzyskania uprzedniej zgody właściciela, ma obowiązek wykazania że zaszły okoliczności wymienione w ustawie usprawiedliwiające jego nagłe działanie. Na podstawie akt sprawy Sąd I instancji ustalił, że skarżący trzykrotnie był wzywany przez organ do przedstawienia dowodów niezbędności wejścia na grunt. W ramach postępowania dowodowego skarżący kasacyjnie jako dowód złego stanu słupa nr [...] przedstawił jedynie protokół kontroli przeprowadzonej przez pracowników skarżącej w grudniu 2018 r., w którym nie zakwalifikowano przedmiotowego słupa do wymiany. Skarżący kasacyjnie na żadnym etapie postępowania nie wykazał dowodów na poparcie swojego stanowiska co do konieczności natychmiastowej naprawy słupa. Dowodem takim nie jest wydruk komputerowy mapy z geoportalu ani mapa zasadnicza obrazująca przebieg infrastruktury. Również zawiadomienie o przerwie w dostawie prądu oraz oświadczenie Kierownika Posterunku Energetycznego [...] nie świadczą o groźbie powstania znacznej szkody. Brak dowodów na poparcie konieczności natychmiastowego wejścia na grunt, bez próby kontaktu z właścicielem nieruchomości oznacza, że twierdzenia skarżącego kasacyjnie należy traktować jako gołosłowne, zwłaszcza przy dzisiejszej możliwości udokumentowania stanu technicznego urządzenia, chociażby za pomocą zdjęć wykonanych telefonem komórkowym. Zajęcie dokonane na podstawie art. 126 ust. 5 u.g.n. odbywa się na ryzyko podmiotu ingerującego, który winien samodzielnie ocenić realność zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 126 ust. 5 u.g.n. i późniejszą możliwość udowodnienie ich powstania. W tej sytuacji stanowisko skarżącego wskazujące na niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego nie ma oparcia w materiale dowodowym i należało je traktować jako polemikę z ustaleniami sądu w tym przedmiocie. Dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób odmienny od stanowiska strony nie oznacza, że organ przekroczył granice swobodnej oceny dowodów.

Jako bezzasadny ocenić należy również zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Są to przepisy określające sposób rozstrzygania odpowiednio przez Sąd i organ administracji. Ich zastosowanie przez sąd I instancji jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało lub nie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, która uzasadniałaby lub nie uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej.

Nie są zasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Przepis art. 126 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowi, że w przypadkach, gdy wymaga tego siła wyższa lub nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. Decyzja w tym zakresie zostaje wydana niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. Decyzji takiej nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności (art. 126 ust. 2 ustawy). Dopiero wówczas, gdy nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji możliwe jest uczynienie użytku z art. 126 ust. 5 u.g.n. i czasowe zajęcie nieruchomości bez uprzedniego uzyskania stosownej decyzji na to zezwalającej.

Zatem przepisy ustawy przewidują dwa poziomy nagłości potrzeby zapobieżenia powstania znacznej szkody. Drugi z nich - kwalifikowany występuje w sytuacji, gdy oczekiwanie na wydanie przez starostę decyzji na podstawie art. 126 ust. 1 u.g.n. uniemożliwiłoby zapobieżeniu powstania nagłej szkody lub innych skutków siły wyższej. Na tę podstawę prawną powołał się skarżący w niniejszej sprawie.

Nie budzi żadnych wątpliwości to, że celem ustanowionych w drodze art. 126 ust. 1 i 5 u.g.n. dopuszczalnych form ograniczenia prawa własności jest ochrona bezpieczeństwa osób lub mienia, zagrożonych działaniem siły wyższej lub innymi czynnikami, przy czym potrzeba działania musi mieć cechy nagłości, a w przypadku art. 126 ust. 5 u.g.n., nawet szczególnej nagłości - gdy nie jest możliwe złożenie wniosku do starosty. Cel w jakim dokonuje się zajęcia nieruchomości na podstawie art. 126 ust. 5 u.g.n. i środki stanowiące formę tego zajęcia należą niewątpliwie do elementów podlegających ocenie w procesie badania, czy ograniczenie prawa własności dokonane na podstawie art. 126 ust. 5 u.g.n. stanowi celowy i proporcjonalny środek zmierzający do usprawiedliwionego, nadrzędnego celu jakim jest ochrona zdrowia ludzi i bezpieczeństwa mienia.

Istotą przesłanki "nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody" o jakiej mowa w analizowanym przepisie jest taka nieprzewidywalna sytuacja lub stan, które nakazują szybkie działanie w celu zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, przy czym podstawą wydania decyzji powinny być także wiarygodne informacje świadczące o potrzebie niezwłocznego działania. Wskazana "nagłość" powinna pozostawać w związku z koniecznością przeciwdziałania zdarzeniom, które miałyby w przyszłości wpływ na powstanie znacznej szkody. Chodzi zatem o możliwość wystąpienia zdarzenia, które może zaistnieć bez wpływu człowieka, jak i w wyniku popełnionych przez niego zaniechań, ponieważ szkoda może zaistnieć w każdym momencie, co wymaga odpowiedniej reakcji. Znaczenie dla zaistnienia tej przesłanki ma to, że potrzeba zapobieżenia znacznej szkodzie musi być nagła. Nie jest zatem dopuszczalne wydanie decyzji zezwalającej na zajęcie nieruchomości na podstawie analizowanego przepisu w przypadku planowanych działań. Nagłość o jakiej mowa w analizowanym przepisie nie oznacza, że chodzi w nim o sytuacje, gdy ziści się już zagrożenie w postaci awarii, wybuchu czy rozszczelnienia. Tego rodzaju zagrożenie nie tyle ma być nieprzewidywalne, co z jego charakteru ma wynikać nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu szkody. Niezależnie zatem od tego czy mamy do czynienia z nieprzewidywalnym zdarzeniem, czy też przewidywalnym bo wynikającym z nagłej potrzeby, co wymaga uprzednio dokonania pewnej oceny tej nagłości, norma prawna zawarta w art. 126 ust. 1 u.g.n. ma służyć minimalizowaniu powstania znacznej szkody, a więc określonego zagrożenia, które np. może wynikać z możliwości wystąpienia awarii, pożaru lub porażenia.

Przepis art. 126 ust. 5 u.g.n. z kolei stanowi, że w przypadku, gdy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom, o których mowa w ust. 1, uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek udostępnienia jej w celu zapobieżenia tym okolicznościom. Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej. Jak przyjmuje się w doktrynie, "zajęcie nieruchomości na podstawie art. 126 ust. 5 jest możliwe w sytuacji, gdy spełniona jest co najmniej jedna z przesłanek określonych w ust. 1 komentowanego artykułu, tj. zaistniał przypadek siły wyższej lub nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Zarówno siła wyższa, jak i możliwa do powstania znaczna szkoda muszą mieć tego rodzaju charakter, że zajęcie nieruchomości w celu zapobieżenia tym okolicznościom będzie związane z realizacją celów publicznych, a jednocześnie zaistniała dodatkowa przesłanka, tj. ze względu na nagłość oraz charakter siły wyższej i jej skutków lub grożącej szkody niemożliwe jest oczekiwanie na wydanie decyzji. Już wydanie decyzji zezwalającej na zajęcie jest uzasadnione potrzebą wyjątkowo szybkiego działania (wyrok NSA z 5 lutego 2009 r., I OSK 301/08, Lexis.pl nr 2460742), zajęcie zatem nieruchomości bez uprzedniego uzyskania decyzji zezwalającej musi być uzasadnione koniecznością natychmiastowego działania" (tak Paweł Wojciechowski w Komentarzu do art. 126 u.g.n. pod red. Pawła Czechowskiego – Lex/el.).

Jak natomiast wynika z ustalonego stanu faktycznego sprawy, skarżący nie przedstawił dowodów na poparcie żądania opartego o przepis art. 126 ust. 5 u.g.n. Z tych przyczyn Sąd I instancji oddalając skargę na decyzję odmawiającą potwierdzenia zaistnienia przesłanek zajęcia nieruchomości nie naruszył powyższego przepisu.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.