Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 670/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Protokolant Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie wpisu na listę adwokatów oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 24 listopada 2006 r. w związku z pozytywnym złożeniem egzaminu adwokackiego, pan M. P. wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z wnioskiem o dokonanie wpisu na listę adwokatów Izby [...].

Uchwałą z dnia [...] grudnia 2006 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] postanowiła wpisać pana M. P. na listę adwokatów tej Izby.

W uzasadnieniu wymienionej uchwały wskazano, iż pan M. P. dnia [..] lutego 2003 r. wpisany został na listę aplikantów adwokackich Izby [..] a następnie przez okres 3 lat i 6 m-cy odbywał aplikację adwokacką.

Pan M. P. w dniach 1 do 3 grudnia 2005 r. oraz 17 grudnia 2005 r. pozytywnie zdał egzamin adwokacki i spełnia przesłanki określone w art. 65 ust. 1-4 prawa o adwokaturze wymagane przy wpisie na listę adwokatów.

Decyzją [...] z dnia [...] lutego 2007 r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 69 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 4 w zw. z art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.) sprzeciwił się wpisowi pana M. P. na listę adwokatów Izby [...] dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2006 r.

Minister Sprawiedliwości zważył, co następuje:

Pan M. P. złożył w dniu 18 stycznia 2003 r. egzamin konkursowy na aplikację adwokacką. Następnie uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lutego 2003 r. został wpisany na listę aplikantów adwokackich tej Izby. W dniu 23 czerwca 2003 r. pan M. P. złożył ślubowanie przed Dziekanem Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].

W dniach 1- 3 oraz 16 grudnia 2005 r. pan M. P. złożył natomiast egzamin adwokacki, z ogólną oceną - dobry.

W związku z powyższym należy zauważyć, iż od momentu wpisania pana M. P. na listę aplikantów adwokackich do dnia rozpoczęcia egzaminu adwokackiego upłynęło jedynie 2 lata, 9 miesięcy i 14 dni, a tym samym nie został zachowany ustawowy trzyipółletni okres odbywania aplikacji, wynikający z art. 76 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze.

Należy ponadto podkreślić, iż ustawa - Prawo o adwokaturze nie określa samego momentu rozpoczęcia aplikacji. Obowiązujący regulamin aplikacji adwokackiej (Uchwała Nr 22/2005 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 3 września 2005 r. z późn. zm.) również nie określa tego momentu. Stosowny zapis w tym przedmiocie znajdował się w Regulaminie aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego z 2003 r. (§ 1 ust. 3 tekstu jednolitego opracowanego na podstawie uchwały nr 20/03 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 29 marca 2003 r. w sprawie "Regulaminu aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego" oraz uchwały nr 27/03 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 7 czerwca 2003 r.). Cytowany regulamin obowiązywał podczas odbywania aplikacji przez pana M. P. i składania egzaminu zawodowego (§ 28 ust. 1 Uchwały Nr 22/2005 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 3 września 2005 r.).

Zgodnie z § 1 ust. 3 Regulaminu, aplikacja adwokacka rozpoczynała się z dniem złożenia ślubowania. Licząc okres odbywania aplikacji od tego momentu należałoby więc przyjąć, iż pan M. P. odbywał aplikację jedynie przez 2 lata, 5 miesięcy i 7 dni - czyli o 1 rok i 23 dni krócej niż przewiduje przepis ustawy - Prawo o adwokaturze.

Ponadto należy zauważyć, iż z indeksu aplikanta adwokackiego M. P. wynika, iż aplikacja adwokacka rozpoczęła się w dniu 1 lipca 2003 r. Gdyby przyjąć, iż od tej daty wymieniony zaczął odbywać aplikację, to trwała ona jedynie 2 lata i 5 miesięcy.

Nawet gdyby przyjąć, w ślad za art. 78 ustawy - Prawo o adwokaturze w brzmieniu sprzed 10 września 2005 r. (wówczas weszła w życie ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw /Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późn. zm./, zmieniająca zasady przeprowadzania egzaminu adwokackiego), że egzamin zawodowy kończył aplikację adwokacką to przy najkorzystniejszej interpretacji, że ostatni dzień egzaminu był ostatnim dniem aplikacji, do wyżej wymienionych okresów należałoby dodać okres 16 dni.

Mimo tego, w żadnym z przedstawionych wariantów aplikacja adwokacka wnioskodawcy nie trwała nawet 3 lat.

W związku z powyższym nie można przyjąć, iż pan M. P. ukończył trzyipółletnią aplikację adwokacką, a tym samym spełnia przesłankę wymaganą przy wpisie na listę adwokatów, określoną w art. 65 pkt 4 w zw. z art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze.

Należy zauważyć, iż w chwili rozpoczęcia aplikacji adwokackiej przez wymienionego, art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze także przewidywał trzyipółletni okres jej trwania. Zapis ten nie został zmieniony przez ustawę z dnia 30 czerwca 2005 r.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości nie można przyjąć, iż powoływany przepis ma wyłącznie charakter instrukcyjny, a okres odbywania aplikacji może być dowolnie skracany przez Okręgowe Rady Adwokackie.

Na materialnoprawny charakter omawianego przepisu wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu następujących wyroków: z dnia 20 września 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1203/06 oraz sygn. akt VI SA Wa/1215/06 i z dnia 22 września 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1221/06.

Sąd podniósł także, iż dopuszczenie uprawnienia organów samorządu adwokackiego do swobodnego regulowania okresu odbywania aplikacji mogłoby skutkować nienależytym przygotowaniem aplikantów do wykonywania zawodu zaufania publicznego, jakim jest zawód adwokata. Aplikacja adwokacka stanowi zaś podstawową formę przygotowania do jego podjęcia i wykonywania.

Jednocześnie wymaga podkreślenia, iż przepis art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, w brzmieniu pierwotnym (obowiązującym w dniu podjęcia uchwały o dopuszczeniu aplikanta M. P. do egzaminu adwokackiego i w dniach złożenia egzaminu przez wymienionego), jak również w brzmieniu znowelizowanym ustawą z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 149, poz. 1075) - nie mógł stanowić dla Okręgowych Rad Adwokackich podstawy prawnej do skrócenia okresu odbywania aplikacji adwokackiej i podjęcia uchwały o wpisie na listę adwokatów tych aplikantów, którym skrócono okres szkolenia.

Przepis ten jedynie przyznaje organom samorządu zawodowego uprawnienie do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego dla tej grupy aplikantów, która rozpoczęła szkolenie zawodowe przed dniem wejścia w życie powoływanej już ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r.

Co do okresu odbywania aplikacji adwokackiej oraz podjęcia uchwały o wpisie na listę adwokatów - do aplikantów tych mają zastosowanie przepisy art. 65 w zw. z art. 76 ust. 1 oraz art. 68 Prawa o adwokaturze.

Na marginesie należy również zauważyć, iż pan M. P. został dopuszczony do egzaminu adwokackiego na podstawie uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] podjętej na posiedzeniu w dniu [...] listopada 2005 r.

Natomiast z indeksu aplikanta adwokackiego M. P. wynika, iż wymieniony uzyskał zaliczenie z większości przedmiotów objętych programem aplikacji już po tej dacie, tj. w dniu [...] listopada 2005 r. (z Ustroju adwokatury, zasad wykonywania zawodu, etyki i godności zawodu oraz ustroju organów ochrony prawnej, z Historii adwokatury), w dniu [...] listopada 2005 r. (z Postępowania cywilnego, z Prawa ubezpieczeń społecznych, z Prawa podatkowego), w dniu [...] listopada 2005 r. (z Prawa gospodarczego), w dniu [...] listopada 2005 r. (z Prawa pracy, z Prawa wykroczeń), w dniu [...] listopada 2005 r. (z Prawa cywilnego) i w dniu [...] grudnia 2005 r. (z Prawa konstytucyjnego).

Tym samym przy podjęciu uchwały o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego pan M. P. nie uzyskał jeszcze zaliczeń wszystkich przedmiotów objętych programem szkolenia.

Stanowiło to naruszenie § 21 ust. 3 Regulaminu aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego. W oparciu o ten zapis niezłożenie kolokwiów zgodnie z planem ustalonym przez kierownika szkolenia powinno powodować niedopuszczenie do egzaminu adwokackiego. Zatem uzyskanie wymienionych zaliczeń powinno nastąpić przed dopuszczeniem do tego egzaminu.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Pan M. P. zwany dalej skarżącym. Domagał się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub jej uchylenia.

Decyzji zarzucił:

1. naruszenie art. 69 ust. 2 prawa o adwokaturze w zw. z art. 37 ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów poprzez wydanie zaskarżonej decyzji przez Podsekretarza Stanu A. K. co skutkuje naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 kpa,

2. naruszenie § 3 ust. 1 pkt 5 w zw. z § 4 ust. 1 pkt 7 Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości nr 241/06/DO,

3. naruszenie art. 76 ust. 1 prawa o adwokaturze poprzez błędne przyjęcie, że do czasu odbywania aplikacji adwokackiej nie zalicza się okresu wykonywania przez egzaminowanego aplikanta adwokackiego pod nadzorem wyznaczonego patrona praktyki zawodowej,

4. naruszenie art. 69 ust. 2 p.o.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podstawą złożenia sprzeciwu może być powołanie się na przepis art. 76 ust. 1 ustawy p.o.a., podczas gdy przyjęcie prawidłowej wykładni art. 69 ust. 2 p.o.a. prowadzi do wniosku, że sprzeciw uzasadniać mogą tylko okoliczności dotyczące cech kandydata (takie jak brak nieskazitelnego charakteru, karalność itp.), na co wskazuje:

- wynikający z ustawy p.o.a. system nadzoru nad adwokaturą w ramach którego ustawodawca na podstawie art. 14 ust. 1 p.o.a. przyznał Ministrowi Sprawiedliwości uprawnienie do zaskarżania uchwał organów adwokatury (którymi zgodnie z art. 9 ust. 1 p.o.a. są Krajowy Zjazd Adwokatury, Naczelna Rada Adwokacka, Wyższy Sąd Dyscyplinarny i Wyższa Komisja Rewizyjna) nie zaś uchwał organów izb adwokackich - gdyż te mogą być uchylone wyłącznie przez Naczelną Radę Adwokacką na podstawie art. 60 p.o.a.;

tym samym przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości wykładnia art. 69 ust. 2 p.o.a., przez którą uniemożliwia się powstanie skutków prawnych uchwały okręgowej rady adwokackiej, (organu izby adwokackiej) o wpisie na listę adwokatów stanowi wyraźne naruszenie sytemu nadzoru nad adwokaturą, którego istotą jest - wynikająca z art. 17 Konstytucji - autonomia samorządów zawodowych;

5. naruszenie art. 7 k.p.a., przejawiające się w rażąco nierównym traktowaniu aplikantów adwokackich przez Ministra Sprawiedliwości, przez to, że Minister nie sprzeciwił się wpisaniu na listę adwokatów aplikantów adwokackich między innymi Izby [...], Izby [...] oraz Izby [...], w tym na przykład:

- M. K.

- M. D.,

mimo, iż w chwili przystąpienia do egzaminu adwokackiego nie upłynął w ich przypadku okres 3 lat i 6 miesięcy licząc od dnia złożenia ślubowania, co naruszyło słuszny interes skarżącego i miało decydujący wpływ na wydanie decyzji o sprzeciwie, zwłaszcza, że uchwalona w następstwie powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy - p.o.a. i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2006 r., Nr 149, poz. 1075), zmieniła art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy p.o.a. i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r., Nr 163, poz. 1361) dyskryminujący dotąd aplikantów adwokackich, którzy rozpoczęli aplikację adwokacką przez wejściem w życie tegoż art. 5.

W uzasadnieniu skarżący dokonał szczegółowego uzasadnienia poszczególnych zarzutów skargi. Wskazał między innymi, że:

Odnośnie pierwszego i drugiego zarzutu skargi powołał się na zdanie SN wyrażone w postanowieniu z dnia 24 kwietnia 2003 r. sygn. WK 4/03, publikowanym w OSNKW z 2003 r., nr 7-8, poz. 65., Minister Sprawiedliwości może przenieść ustawowe uprawnienie do wniesienia kasacji określonej w art. 521 k.p.k. na sekretarza stanu, a na podsekretarza tylko wtedy, gdy nie powołano sekretarza stanu. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że jeżeli w Ministerstwie Sprawiedliwości został powołany sekretarz stanu, to podsekretarz stanu nie jest uprawniony do wniesienia kasacji nadzwyczajnej w zastępstwie Ministra Sprawiedliwości. Sąd Najwyższy opowiedział się przy tym za poglądem wyrażonym w doktrynie, że w wypadku powołania sekretarza stanu, podsekretarz stanu nie może podpisać wniosku, chociażby w tym czasie - z powodu absencji w pracy - nie był obecny zarówno Minister Sprawiedliwości, jak i sekretarz stanu (por. R. A. Stefański: Podmioty uprawnione do wnoszenia kasacji nadzwyczajnych w sprawach karnych, WPP 2000, z. 2, s. 39). Jak dalej stwierdził Sąd Najwyższy wydaje się również zasadne stwierdzenie, biorąc pod uwagę leksykalne znaczenia słowa "zastępstwo" jako zastępowanie kogoś w jego obowiązkach (por. Inny Słownik Języka Polskiego, pod red. M. Bańko, Warszawa 2000, s. 1277), że sekretarz stanu nie może podpisać wniosku w czasie obecności Ministra Sprawiedliwości, któremu przynależy osobiste uprawnienie do wniesienia kasacji w trybie art. 521 k.p.k.

Podobna sytuacja wystąpiła przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, którą podpisał Podsekretarz Stanu A. K., mimo że był powołany Sekretarz Stanu, w sytuacji, gdy prawo do złożenia sprzeciwu ustawa p.o.a. przyznaje osobiście i wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości. Dlatego należy uznać, że decyzja o sprzeciwie została wydana przez osobę nieuprawnioną, co powoduje jej bezwzględną nieważność.

Odnośnie trzeciego zarzutu przedstawił argumenty przemawiające za przyjęciem, że do okresu aplikacji adwokackiej wlicza się czas wykonywania czynności przez egzaminowanego aplikanta pod nadzorem patrona.

Odnośnie zarzutu czwartego wyjaśnił, że ponieważ podstawa decyzji o sprzeciwie opierała się na zarzucie podjęcia uchwały o wpisie na listę adwokatów, aplikantów, którzy dopuszczeni zostali do egzaminu adwokackiego przed upływem pełnego okresu aplikacji, decyzja ta w istocie kwestionuje legalność dwóch uchwał Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]: jednej o dopuszczeniu do egzaminu całej grupy aplikantów znajdujących się w identycznej sytuacji i drugiej o wpisaniu ich na listę adwokatów. Należy przy tym podkreślić, że uzasadnieniem sprzeciwu nie są żadne okoliczności dotyczące osoby kandydata. Ustawodawca organizując prawne ramy samorządu adwokackiego przyznał mu szeroką autonomię przejawiającą się niezależnością oraz uprawnieniem do szkolenia aplikantów i dopuszczania ich do zawodu. Ustawodawca na podstawie art. 14 ust 1 p.o.a. przyznał Ministrowi Sprawiedliwości uprawnienie jedynie do zaskarżania uchwał organów adwokatury (którymi zgodnie z art. 9 ust. 1 p.o.a. są Krajowy Zjazd Adwokatury, Naczelna Rada Adwokacka, Wyższy Sąd Dyscyplinarny i Wyższa Komisja Rewizyjna), nie zaś uchwał organów izb adwokackich - gdyż te mogą być uchylone wyłącznie przez Naczelną Radę Adwokacką na podstawie art. 60 p.o.a. Sprzeciw zaś, o jakim mowa w art. 69 ust. 2 p.o.a., przewidziany został jako uprawnienie Ministra do wstrzymywania dostępu do zawodu osób, które ze względu na swoje osobiste cechy nie powinny go wykonywać, gdyby miało odbyć się to ze szkodą dla interesu publicznego i interesu obywateli. W stosunku do skarżącego żadne tego typu zarzuty nie zostały podniesione. Dlatego należy uznać, ze zaskarżona decyzja ma na celu obejście określonych przez Konstytucję i przepisy p.o.a. zasad funkcjonowania samorządu zawodowego oraz ograniczonego nadzoru Państwa.

Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. skarżący podniósł, że znane mu są przypadki odmiennego traktowania jednej grupy aplikantów w stosunku do innej.

Wielu aplikantów Izb [...], [...] czy [...] uzyskało skuteczny wpis na listę adwokatów pomimo braku upływu pełnego okresu aplikacji, tak w chwili podejmowania uchwał o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego, jak i w chwili jego rozpoczęcia.

Artykuł 7 k.p.a. nakłada na organ administracyjny obowiązek ustalania w każdej sprawie interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. Przy czym podkreśla się, że nawet jeśli dochodzi do konfliktu między tymi interesami, nie oznacza to, że przewagę należy przyznać interesowi społecznemu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje, że Ministerstwo w ogóle nie zajmowało się ustalaniem i oceną słusznego interesu skarżącego, co już stanowi podstawę uchylenia takiej decyzji. Należy jednak zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie trudno w ogóle doszukać się konfliktu miedzy słusznym interesem skarżącego a interesem społecznym, skoro jego zawodowa wiedza teoretyczna została pozytywnie potwierdzona zdanym egzaminem adwokackim, a praktykę zawodową prowadzi już od ponad 3 lat i 8 miesięcy. Daje zatem rękojmie prawidłowego wykonywania zawodu dla obywateli w interesie których przewidziana została instytucja sprzeciwu z art. 69 ust. 2 p.o.a.

W piśmie z dnia 4 czerwca 2007 r. skarżący podniósł również naruszenia art. 9 k.p.a. poprzez nie wskazanie rozwiązania jego obecnej sytuacji.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko i argumenty zawarte w decyzji z dnia [...] lutego 2007 r., ponadto wyjaśnił, że M. P. zarzuca naruszenie art. 69 ust. 2 Prawa o adwokaturze polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji przez osobę nieuprawnioną - Podsekretarza Stanu w sytuacji, gdy w chwili wydawania decyzji powołany był Sekretarz Stanu.

Argumentacja skarżącego w zakresie żądania stwierdzenia nieważności decyzji z powodu wydania przez osobę nieuprawnioną nie może zasługiwać na uwzględnienie.

Nieuprawnione jest powoływanie się skarżącego jedynie na treść art. 37 ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów ( Dz. U. z 2003 r., Nr 24, poz. 199 z późn. zm.). Przepis ten dotyczy całokształtu kompetencji ministra, sekretarzy i podsekretarzy stanu. Natomiast lex specialis do powołanego przepisu stanowi art. 268 a k.p.a. Zapis ten dopuszcza możliwość udzielenia upoważnienia do wykonywania kompetencji organu administracji przez pracowników kierowanej przez niego jednostki organizacyjnej. Odnosi się on do wykonywania kompetencji organu w trakcie postępowania administracyjnego. Takim bez wątpienia jest postępowanie w przedmiocie wpisu na listę adwokatów.

Powołany przepis art. 268 a k.p.a. stanowi, że organ administracji państwowej może w formie pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Na gruncie niniejszej sprawy zakres czynności sekretarza i podsekretarza stanu został ustalony zarządzeniem nr 241/06/DO Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego z dnia 13 października 2006 r. w sprawie ustalenia zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości wydanym na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003 r., Nr 24, poz. 199 z późn. zm.). W § 3 ust. 1 pkt 5 zarządzenia Minister Sprawiedliwości zastrzegł dla podsekretarza Stanu A. K. stałe zastępstwo w podejmowaniu wszystkich czynności określonych w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.), z wyłączeniem realizacji zadań związanych z naborem na aplikacje oraz egzaminem adwokackim zawartych w § 4 ust. 1 pkt 7 tego zarządzenia. Takie zapisy zatem tworzą domniemanie, że wszystkie czynności przewidziane dla Ministra Sprawiedliwości w ustawie Prawo o adwokaturze z wyłączeniem zadań określonych w § 4 ust. 1 pkt 7, zostały powierzone Podsekretarzowi Stanu - A. K..

W rozpatrywanej sprawie sprzeciw od wpisu skarżącego na listę adwokatów złożył zatem z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości Podsekretarz Stanu A. K.. Fakt działania "z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości" wynika z pieczęci, którą opatrzono zaskarżoną decyzję, obok której figuruje pieczęć Ministra Sprawiedliwości. Zatem kompetencja Ministra Sprawiedliwości do złożenia sprzeciwu została prawidłowo zrealizowana na gruncie cytowanego zarządzenia i delegacji z art. 268 a k.p.a. przez uprawnionego pracownika działającego w imieniu organu (tak też: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 września 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1221/06 oraz w wyroku z dnia 20 września 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1215/06 ).

Nie można, także zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, iż podstawę dla Ministra Sprawiedliwości do wniesienia sprzeciwu od uchwały o wpisie na listę adwokatów mogą stanowić jedynie przesłanki wskazane w art. 65 pkt 1-3, a nie w art. 65 pkt 4 czy art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze.

Wymieniona ustawa nie wprowadza ograniczeń co do rodzaju przesłanek, których spełnienie może być badane przez Ministra Sprawiedliwości w odniesieniu do uchwał o wpisie na listę adwokatów.

Minister Sprawiedliwości rozważając zasadność wniesienia takiego sprzeciwu uprawniony jest do ustalenia czy zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do dokonania wpisu, także ta określona w art. 65 pkt 4 Prawa o adwokaturze.

Dokonanie powyższych ustaleń następuje na podstawie art. 69 ust. 2 wymienionej ustawy. Przyznane przez ustawodawcę Ministrowi Sprawiedliwości na mocy powołanego przepisu prawo sprzeciwu wobec wpisu określonej osoby na listę adwokatów nie jest ograniczone w żaden sposób, poza względami wynikającymi z charakteru tego aktu jako decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sprzeciw jak każda decyzja administracyjna musi być uzasadniony pod względem tak prawnym jak i faktycznym. Minister Sprawiedliwości nie dokonuje odrębnej kontroli uchwały okręgowej rady adwokackiej o dopuszczeniu aplikanta do egzaminu adwokackiego, gdyż Prawo o adwokaturze nie przewiduje takiej kompetencji. Ocenia ją jedynie w kontekście badania podstaw wpisu na listę adwokatów.

Natomiast spełnienie wymogu trzyipółletniego okresu odbywania aplikacji, określonego w art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze, mogło być badane przez Ministra Sprawiedliwości w związku z powoływanym już art. 65 pkt 4 wymienionej ustawy. Ograniczeniem zastosowania tego przepisu nie mogło być umiejscowienie danego przepisu w treści aktu prawnego, na które powołuje się skarżący. Prawo o adwokaturze jest jednym aktem prawnym o randze ustawy, a nie zbiorem odrębnych uregulowań.

Nie można więc podzielić stanowiska pana M. P., iż przepis art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze powinien być odczytywany wyłącznie jako określenie generalnych reguł czasowych aplikacji, a nie obligatoryjnego okresu jej odbywania.

Czas aplikacji adwokackiej ustawodawca określił w art. 76 ust. 1 prawa o adwokaturze na trzy lata i sześć miesięcy i jest to termin, którego zarówno skracanie, jak i wydłużanie jest niedopuszczalne.

Zatem bezpodstawne jest twierdzenie, że Minister Sprawiedliwości będąc uprawnionym do złożenia sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów, nie może badać jednej z podstawowych przesłanek tego wpisu, tzn. okoliczności czy osoba ubiegająca się o taki wpis odbyła trzyipółletnią aplikację adwokacką w sposób ściśle określony ustawą.

Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości art. 75 a oraz art. 75 ust. 3 Prawa o adwokaturze, poprzez błędne przyjęcie, iż okres odbywania aplikacji może być liczony od daty wcześniejszej niż data wpisu na listę aplikantów adwokackich.

W zaskarżonej decyzji Minister Sprawiedliwości podkreślił, iż Prawo o adwokaturze nie określa terminu rozpoczęcia aplikacji adwokackiej. Jednakże cytowany Regulamin aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego z 2003 r. w § 1 ust. 3 wskazywał, iż aplikacja adwokacka rozpoczyna się z dniem złożenia ślubowania.

Ponadto Minister Sprawiedliwości podniósł, iż niezależnie, od jakiego momentu liczono by długość aplikacji pana M. P. (data uchwały o wpisie na listę aplikantów, data złożenia ślubowania, data wynikająca z indeksu aplikanta adwokackiego), okres ten w żadnym wariancie nie wyniósłby nawet trzech lat.

Nie znajduje także uzasadnienia zarzut nierównego traktowania aplikantów adwokackich, przejawiający się w ocenie skarżącego w braku wniesienia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu od wpisów na listę adwokatów - aplikantów adwokackich m.in. Izby [...], Izby [...] oraz Izby [...] pomimo tego, że w tych przypadkach aplikacja trwała krócej niż trzy i pół roku.

Skarżący zarzucając naruszenie zasady równego traktowania nie dostrzega, że to organ samorządu adwokackiego wpisując wymienionego na listę adwokatów rażąco naruszył prawo, czemu sprzeciwił się Minister Sprawiedliwości zaskarżoną decyzją. Zatem działanie organu administracji było nie tylko prawidłowe ale wręcz konieczne. Kwestionowanie zasady równego traktowania nawet przy przyjęciu, że sytuacja o jakiej wspomina skarżący mogłaby mieć miejsce, prowadziłoby w tym konkretnym przypadku do usankcjonowania uchwały podjętej z naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych kryteriów Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zaskarżoną decyzją Minister Sprawiedliwości wniósł sprzeciw od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. o wpisie pana M. P. na listę adwokatów Izby [...]. Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż od momentu wpisania pana M. P. na listę aplikantów adwokackich do dnia rozpoczęcia egzaminu adwokackiego upłynęło jedynie 2 lata, 9 miesięcy i 14 dni od dnia złożenia ślubowania do egzaminu 2 lata, 5 miesięcy i 7 dni (ewentualnie dodać 16 dni), a tym samym nie został zachowany ustawowy 3 lata 6 miesięcy okres odbywania aplikacji, wynikający z art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.), zwanej dalej "Prawem o adwokaturze".

Istota sporu miedzy stronami sprowadza się więc do interpretacji przepisu art. art. 76 ust. 1 prawa o adwokaturze.

W ocenie skarżącego M. P. przepis art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.) powinien być odczytywany jako zezwalający na zaliczenie do okresu aplikacji praktyki zawodowej aplikanta odbytej po złożeniu egzaminu adwokackiego.

Sąd podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że skarżący M. P.nie odbył aplikacji trwającej trzy lata i sześć miesięcy, jak stanowi przepis art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.). Przepis ten ma charakter normy prawa materialnego. Nie jest to przepis o charakterze instrukcyjnym, który zezwalałby na skracanie aplikacji adwokackiej.

Jak słusznie zauważył Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. K 6/06 "wykonywanie zawodu adwokata (a także radcy prawnego czy notariusza) i świadczenie w tych ramach pomocy prawnej wiąże się zarówno z uzyskaniem specjalistycznego przygotowania zawodowego (w postaci odpowiedniej aplikacji i egzaminu), jak i z obowiązkiem przestrzegania tajemnicy zawodowej oraz powinnością ubezpieczenia się od odpowiedzialności majątkowej.

Aplikacja adwokacka stanowi podstawową formę przygotowania zawodowego do podjęcia i wykonywania zawodu adwokata. W ramach aplikacji adwokackiej aplikanci przechodzą nie tylko szkolenie teoretyczne, ale - co stanowi jej specyfikę -doskonalą umiejętności praktyczne, objęte zakresem zawodu adwokata. Podejmują w szczególności - dotychczas pod nadzorem swego patrona - czynności zawodowe należące do typowych dla wykonywania zawodu adwokata: udzielają porad prawnych, przygotowują opinie prawne, redagują pisma procesowe, a nawet - w zakresie określonym przez prawo - podejmują czynności wchodzące w zakres zastępstwa procesowego przed sądami i innymi organami. Z tego też powodu nigdy nie istniała tzw. pozaetatowa aplikacja adwokacka.

W trosce o jakość czynności należących do zakresu wykonywania zawodu adwokata oraz właściwego przygotowania zawodowego aplikantów adwokackich do przyszłego wykonywania zawodu adwokata (w pełnym wymiarze czynności zawodowych) pożądane pozostaje objęcie całego przebiegu aplikacji adwokackiej pieczą organów samorządu adwokackiego nakierowaną na należyte wykonywanie zawodu. Elementem tej pieczy jest odpowiednio znaczący wpływ na "zasady odbywania aplikacji adwokackiej".

Elementem finalnym aplikacji adwokackiej, zamykającym etap przygotowania do zawodu i zarazem otwierającym możliwość wpisu na listę adwokatów, jest egzamin adwokacki.

Dopuszczenie do egzaminu adwokackiego winno więc w ocenie Sądu nastąpić po zakończeniu całego cyklu szkolenia przewidzianego programem aplikacji adwokackiej, która zgodnie z art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze powinna trwać trzy lata i sześć miesięcy. Powinno to być potwierdzone zarówno przez uchwałę o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego, jak i wpisy w indeksie aplikanckim świadczące o zaliczeniu całego cyklu szkolenia.

Tak więc w ocenie Sądu, jak już wyżej wskazano aplikacja adwokacka winna trwać 3 lata 6 miesięcy. Nie można przyjąć, że przepis art. 76 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze ma charakter instrukcyjny i wskazuje jedynie przybliżony czas trwania aplikacji. Gdyby tak było doszłoby wówczas do niedopuszczalnej dowolności w ustalaniu czasokresu aplikacji przez poszczególne Okręgowe Rady Adwokackie.

Przykładowo w okręgu [...] aplikacja trwałaby rok a w [...] trzy.

Celem aplikacji adwokackiej jest przygotowanie młodego człowieka do wykonywania zawodu zaufania publicznego. Na aplikację składają się nie tylko zaliczenia zajęć teoretycznych z poszczególnych dziedzin prawa, ale także zajęcia praktyczne mające na celu przygotowanie do praktycznego wykonywania zawodu.

W uchwale z dnia [...] listopada 2005 r. o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego (a/a), Okręgowa Rada Adwokacka w [...] podkreśliła, iż skarżący zaliczył wszystkie obowiązujące zajęcia i kolokwia. Tymczasem z indeksu aplikanta adwokackiego M. P. - skarżącego wynika, że nie wszystkie przedmioty zostały zaliczone przed podjęciem w/w uchwały. Rodzi się więc pytanie jak się mają wpisy do indeksu, a podjęte uchwały. Po dacie tej uchwały skarżący zaliczył:

- Prawo wykroczeń [...] listopada 2005 r.,

- Prawo karne wykonawcze [...] listopada 2005 r.,

- Prawo konstytucyjne [...] grudnia 2005 r.- po części pisemnej egzaminu adwokackiego,

- Historia adwokatury [...] listopada 2005 r.,

- Prawo pracy [...] listopada 2005 r.,

- Prawo podatkowe [...] listopada 2005 r.,

- Prawo gospodarcze [...] listopada 2005 r.

- Ustrój adwokatury... [...] listopada 2005 r.

Tak więc nawet jeżeliby uznać, że czas trwania aplikacji adwokackiej mógłby być skrócony, co w ocenie Sądu jest wykluczone, to skarżący i tak nie zakończył całego cyklu szkolenia o czym świadczą fakty przytoczone powyżej, tak więc trudno mówić o zakończeniu aplikacji adwokackiej przez skarżącego.

Sąd nie podziela również poglądu skarżącego dotyczącego interpretacji art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.), który wg skarżącego powinien być odczytywany jako zezwalający na zaliczenie do okresu aplikacji praktyki zawodowej aplikanta odbytej po złożeniu egzaminu adwokackiego.

Jak wynika z powyższych wywodów elementem finalnym aplikacji adwokackiej, zamykającym etap przygotowania do zawodu i zarazem otwierającym możliwość wpisu na listę adwokatów, jest egzamin adwokacki. Tak więc okres 3 lat 6 miesięcy musi być liczony przed odbyciem egzaminu, gdyż egzamin kończy aplikację adwokacką.

Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 sierpnia 2001 r. sygn. akt II SA 1777/01, aplikacja radcowska kończy się egzaminem radcowskim.

Minister Sprawiedliwości rozważając zasadność wniesienia takiego sprzeciwu uprawniony jest do ustalenia czy zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do dokonania wpisu, także ta określona w art. 65 pkt 4 Prawa o adwokaturze.

Dokonanie powyższych ustaleń następuje na podstawie art. 69 ust. 2 wymienionej ustawy. Przyznane przez ustawodawcę Ministrowi Sprawiedliwości na mocy powołanego przepisu prawo sprzeciwu wobec wpisu określonej osoby na listę adwokatów nie jest ograniczone w żaden sposób, poza względami wynikającymi z charakteru tego aktu jako decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sprzeciw jak każda decyzja administracyjna musi być uzasadniony pod względem tak prawnym jak i faktycznym. Minister Sprawiedliwości nie dokonuje odrębnej kontroli uchwały okręgowej rady adwokackiej o dopuszczeniu aplikanta do egzaminu adwokackiego, gdyż Prawo o adwokaturze nie przewiduje takiej kompetencji. Ocenia ją jedynie w kontekście badania podstaw wpisu na listę adwokatów.

Biorąc powyższe pod rozwagę zarzut naruszenia art. 69 ust. 2 nie jest zasadny.

Odnosząc się do argumentacji strony w zakresie żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z powodu zaistnienia przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. wskazać należy, iż zaprezentowane przez ORA stanowisko nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 268 a k.p.a. umożliwia dekoncentrację uprawnień orzeczniczych na inne osoby niż osoby piastujące funkcje organów administracji. Pracownik upoważniony do wykonywania kompetencji organu nie staje się przez to organem administracji, wykonuje bowiem tylko kompetencje innego organu, lecz ich nie posiada. Komentowany przepis wymaga jedynie, by upoważnienie do załatwiania spraw było sporządzone na piśmie, było skierowane do konkretnego pracownika danej jednostki oraz określało rodzaj spraw, które z upoważnienia organu będą mogli ci pracownicy załatwiać. W rozpatrywanym przypadku, zakres czynności sekretarza i podsekretarza stanu ustalił, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami ustawy o Radzie Ministrów - Minister Sprawiedliwości, a stosownie do § 3 ust. 1 pkt 5 Zarządzenia tego organu z dnia 13 października 2006r. Nr 241/06/DO, Podsekretarz Stanu - Pan A. K. był upoważniony do wydawania decyzji w imieniu Ministra Sprawiedliwości w sprawach dotyczących sprzeciwów od uchwał o wpisie na listę adwokatów. Należy przy tym podkreślić, że jedyną wskazówką potwierdzającą wydanie decyzji z upoważnienia organu w samej treści decyzji będzie podpis pod decyzją upoważnionego urzędnika z klauzulą "z upoważnienia ....". Taką też klauzulę ("z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości") zawiera kwestionowana decyzja z dnia [...] lutego 2007 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również naruszenia art. 7 k.p.a. Trudno przyjąć zasadę, że skoro Minister nie zgłaszał sprzeciwu od innych wpisów, postępując w ocenie Sądu w sposób błędny to błędne postępowanie winien powielać w celu nie naruszenia art. 7 k.p.a.

Również zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. nie znajduje tu uzasadnienia. Minister sprzeciwił się uchwale o wpisie na listę adwokatów, a więc tylko w zakresie tej uchwały organ winien się wypowiadać.

Biorąc powyższe pod rozwagę na zasadzie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.