Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1276/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7,77 par. 1, 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2, art. 119 pkt 2, art. 120
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Magdalena Durzyńska sędzia WSA Dorota Apostolidis po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej B. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium/organ"), po rozpatrzeniu odwołania B. M. (dalej jako "Skarżącą"), reprezentowanej przez radcę prawnego M. J., decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej jako "Wójt/organ I instancji") z [...] stycznia 2021 r., nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie sprawy.

Pismem z [...] listopada 2020 r. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem, rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką – Z. O. Do ww. pisma Skarżąca dołączyła m.in. orzeczenie o stopniu (znacznym) niepełnosprawności Z. O. wydane [...] września 2020 r. przez Powiatowy Zespól do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...].

Decyzję z [...] stycznia 2021 r., nr [...] organ I instancji odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji szczegółowo opisał przebieg postępowania w sprawie oraz poczynione ustalenia stanu faktycznego - m. in. w zakresie sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby wymagającej opieki. Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji oparł na dwóch przesłankach. Po pierwsze - na tej, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, podnosząc, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność Z. O. istnieje od 59-ego roku życia. Tym samym niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 lub (opcjonalnie) 25 roku życia. Drugim wskazanym powodem odmowy świadczenia pielęgnacyjnego był brak bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a zakresem opieki sprawowanej przez Skarżącą nad matką. W tym zakresie Wójt oparł swoje ustalenia głownie na wynikach wywiadu rodzinnego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu [...] stycznia 2021 r.

Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem sprawy Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji.

Po rozpatrzeniu odwołania, Kolegium decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta z [...] stycznia 2021 r., nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium skorygowało pogląd organu I instancji w zakresie znaczenia momentu powstania niepełnosprawności u Z. O., o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - jako nie mający znaczenia dla przyznania przedmiotowego świadczenia. Kolegium przyznało jednak rację organowi I instancji co do niespełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, tj. tej, związanej z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało bowiem, że częstotliwość (czas) sprawowanej przez Skarżącą opieki nad Z. O. nie wyklucza możliwości podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w wymiarze czasu pracy ¼ lub ½. Zdaniem Kolegium, zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką nie można określić jako wykluczający możliwość podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto z przedstawionego zakresu sprawowanej opieki i czynnościami z tym związanymi nie wynika ile czasu zajmuje Skarżącej opieka nad matką. Ponadto rodzina zamieszkuje razem, zatem wykonując takie czynności jak sprzątanie czy zajmowanie się domem, palenie czy sprzątanie obejścia Skarżąca nie wykonuje ich wyłącznie w celu sprawowania opieki nad matką, ale również dla dobra rodziny. W ocenie organu, również podawanie leków, przygotowywanie posiłków, pranie itp. są wykonywane jedynie w określonych porach dnia, a nie w sposób ciągły. Tym samym, zdaniem Kolegium, nie sposób uznać, aby zachodził bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką.

Skargę na decyzję Kolegium wniosła Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego M. J., wnosząc o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji zarzucono natomiast:

1) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez Skarżącą nie wypełnia dyspozycji ww. przepisu podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia wymaga opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, oraz że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy taki związek istnieje;

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, 7, 8, 9, 77 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy od podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy, z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Skarżąca zaś sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie natomiast z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie.

Podstawę materialną zaskarżonej decyzji Kolegium stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako "u.ś.r."), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności jest decyzja Kolegium z [...] kwietnia 2021 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta z [...] stycznia 2021 r., nr [...] odmawiającą przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, wnioskowanego na matkę Z. O.

Wskazać należy przede wszystkim, że określony w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności moment jej powstania u Z. O. – nie może stanowić zdaniem Sądu – w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 – przeszkody do przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jako osobie sprawującej opiekę nad Z. O. Sąd orzekający w pełni aprobuje stanowisko organu w tym zakresie. Trafnie więc organ pominął w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., stanowiący, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przepis ten bowiem wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20 publik.CBOSA ).

W rozpoznawanej sprawie, istota sporu sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia, czy na przeszkodzie przyznaniu Skarżącej przedmiotowego świadczenia stoi dyspozycja przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., mianowicie czy istnieje niemożność podjęcia lub konieczność rezygnacji z zatrudnienia przez Skarżąca w związku ze wspomnianą opieką.

Odmowę przyznania świadczenia organ uargumentował tym, iż zakres czynności podejmowane przez Skarżącą w ramach opieki na niepełnosprawną matką nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą. W opinii organu, pomoc w postaci świadczenia pielęgnacyjnego dedykowana jest osobom, które nie mogą podjąć żadnej pracy z uwagi na stały charakter świadczonej opieki nad osobą tego wymagającą. Natomiast, zarówno potrzeby matki Skarżącej, jak i charakter sprawowanej opieki, nie są zdaniem organu, wystarczające do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, którą Sąd aprobuje, istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Nadto, warunku "stałej lub długotrwałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 145/21; wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 728/20).

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżąca pomaga niepełnosprawnej matce przy przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, utrzymywaniu czystości w mieszkaniu, praniu, realizacji recept czy wizyt lekarskich. Zdaniem organów, zakres pomocy nie wykracza poza obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym. Tym samym organy uznały, że zakres sprawowanej opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą. Podkreślić należy jednak, że ustawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji faktycznej takiej, jak w niniejszej sprawie, wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zgromadzony dotychczas w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że Skarżąca niewątpliwie sprawuje opiekę nad matką (vide: oświadczenie Z. O. z [...] stycznia 2021 r.), która jest osobą niepełnosprawną, wymagającą dodatkowo pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (vide: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] września 2020 r.) i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy (vide: pismo Skarżącej z [...] grudnia 2020 r.). W ocenie Sądu, zakres czynności wykonywanych przez Skarżącą nie pozostawia wątpliwości, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną - jej matką. Jak wynika ponadto ze zgromadzonego w sprawie wywiadu rodzinnego oraz z relacji Skarżącej, stan zdrowia ponad osiemdziesięcioletniej Z. O. pogarsza się, co skutkować będzie zapewne konicznością świadczenia opieki w coraz szerszym zakresie. Z kolei, organy nie przedstawiły żadnych dowodów, które by przeczyły powyższemu. Zasady doświadczenia życiowego wskazują zaś, że łączenie tak absorbującej opieki z pracą zawodową jest niemożliwe. Skarżąca nie może zatem podjąć zatrudnienia, a przyczyną tego stanu rzeczy jest niewątpliwie opieka nad niepełnosprawną matką.

Zdaniem Sądu, za odmową przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia nie może również przemawiać fakt prowadzenia przez Skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego z jej matką. Okoliczność zamieszkiwania opiekuna i osoby niepełnosprawnej pod tym samym adresem nic nie przesądza w tej sprawie. Przeciwnie, wspólne zamieszkanie może wskazywać na możliwość faktycznego sprawowania takiej opieki przez Skarżącą. Ponadto, powoływanie się na taki argument jest o tyle chybiony, że jego akceptacja skutkowałaby wyłączeniem osób wspólnie zamieszkujących z kręgu podmiotów mogących ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. W konsekwencji należy uznać, że podstawa odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest nieprawidłowa i nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia w przepisach prawa powszechnie obowiązującego.

Reasumując, stwierdzić należy, że organy administracji nie dokonały właściwej oceny materiału dowodowego, naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. To z kolei doprowadziło do błędnego wniosku, że Skarżąca nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ I Instancji zobowiązany będzie do uwzględnienia poglądu prawnego wyrażonego w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, w tym oświadczenia Z. O. z [...] stycznia 2021 r., dokona ponownej oceny, czy w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O kosztach orzeczono na podst. art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.