Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 686/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 59 § 2, art. 64 c § 1, § 4
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2016 r. sprawy ze skargi Zarządu Województwa na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2016 roku, którym to postanowieniem na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 – określanej dalej jako k.p.a.), w związku z art. 18 oraz art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 – określanej dalej jako u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia z dnia [...] marca 2016 r., złożonego przez Zarząd Województwa na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 13.892,00 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym z majątku B.S. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], utrzymano zaskarżone postanowienie w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia;

Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne w administracji na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela Zarząd Województwa z tytułu zwrotu środków na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. W toku tego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych dłużnika w [...] S.A. i [...] S.A. Zajęcie rachunku bankowego w [...] S.A. okazało się skuteczne- dłużnik posiadał w tym banku rachunek bankowy. Z informacji uzyskanych z tego banku wynikało jednak, że rachunek ten wykazuje saldo ujemne, w związku z powyższym nie było możliwe dokonanie potrąceń z wpływających na ten rachunek środków pieniężnych i przekazywanie ich organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny ustalił również, że dłużnik jest właścicielem nieruchomości na których ustanowione były hipoteki kaucyjne, przymusowe jak i umowne. Dłużnik aktualnie z uwagi na stan zdrowi przebywa w Samodzielnym Publicznym Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych i otrzymuje świadczenia z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Mając na uwadze powyższe ustalenia postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku B.S. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] powołując się na art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wobec stwierdzenia, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Powyższe postanowienie uprawomocniło się, wierzyciel nie złożył zażalenia.

Następnie postanowieniem nr [...] dnia [...] września 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami w łącznej kwocie 13.892,00 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego, realizowanego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela.

Powyższe rozstrzygnięcie w wyniku wniesionego przez wierzyciela zażalenia zostało wycofane z obrotu prawnego postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r., a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Po rozpoznaniu sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem nr [...] z dnia [...] marca 2016r. ponownie orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 13.892,00 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że na powyższe koszty postępowania egzekucyjnego składa się:

- opłata manipulacyjna w wysokości 2312,50 zł stanowiąca 1% egzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym (tj. z kwoty 231250 zł) obliczonej na podstawie art. 64 § 6 ustawy,

- kwota 11.562,50 zł tytułem opłaty za dokonane czynności egzekucyjne – zajecie rachunku bankowego dłużnika w [...] S.A. obliczona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy, a stanowiąca 5% kwoty egzekwowanej należności oraz

- kwota 17,00 zł tytułem poniesionych przez organ egzekucyjny wydatków związanych z prowadzeniem postępowania naliczone w oparciu o art. 64 b ustawy.

Jako podstawę prawną obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego wskazano art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogły być one ściągnięte od zobowiązanego z zastrzeżeniem § 4 a-4c oraz art. 64e § 4a

Nie godząc się z otrzymanym rozstrzygnięciem Zarząd Województwa wniósł zażalenie, w którym zarzucono naruszenie zasad obciążania wierzyciela kosztami. Strona podniosła, że nie wykazano braku możliwości ściągnięcia przedmiotowych kosztów od zobowiązanego oraz zawyżono kwotę kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku podejmowanych przez organ czynności, poprzez ich nieuzasadnione naliczenie z tytułu opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, bowiem w ocenie żalącego nie doszło do zastosowania ww. środka egzekucyjnego. W oparciu o podniesione zarzuty wierzyciel wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, przedmiotowy środek zaskarżenia przekazał do rozpatrzenia Dyrektorowi Izby Skarbowej.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 roku Dyrektor Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2016 roku na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 oraz art. 64c § 7 u.p.e.a. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

W uzasadnieniu postanowienia po przedstawieniu ustalonego stanu faktycznego oraz dotychczasowego przebiegu postępowania organ II instancji wskazał, że zagadnienia dotyczące naliczania i poboru kosztów egzekucyjnych zostały unormowane przepisami rozdziału 6 w dziale I ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na koszty egzekucyjne składają się opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym. Z treści art. 64c § 1 wskazanego aktu prawnego wynika, że zasadą jest, iż koszty egzekucyjne z zastrzeżeniem § 2-4 obciążają zobowiązanego. Wyjątkiem zaś wynikającym z przepisów tej ustawy jest ponoszenie kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela lub organ egzekucyjny. Obciążenie kosztami egzekucyjnymi wierzyciela może nastąpić w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek określonych w przepisach art. 64c § 2, § 3 i § 4 u.p.e.a.

W niniejszej sprawie naliczenie kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela nastąpiło w myśl przepisów, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2016r. Następnie organ przytoczył treść art. 64 § 1 u.p.e.a. określającego wysokość opłaty w egzekucji należności pieniężnej.

Wskazał, że zgodnie z treścią art. 64 § 2 i § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2012, poz. 1529) za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Według zapisów § 4 wskazanego artykułu opłaty za zajęcia, o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. Natomiast jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr (art. 64 § 5). Na podstawie art. 64 § 6 ww. ustawy organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W myśl art. 64 § 7 u.p.e.a., jeżeli opłata jest określana stosukowo do egzekwowanej lub pobranej należności pieniężnej w podstawie obliczania opłaty uwzględnia się również odsetki za zwłokę z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu uiszczenia opłaty. Zatem dla wyliczenia opłat za dokonane czynności egzekucyjne konieczne jest wskazanie kwoty egzekwowanej należności pieniężnej i dokonanych czynności egzekucyjnych. Wydatki egzekucyjne stanowią natomiast zgodnie z art. 64b ww. ustaw koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji.

W rozważanej sprawie organ egzekucyjny wskazał, że wydanie zaskarżonego postanowienia w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było następstwem umorzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjnego, postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. w oparciu o przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., z uwagi na brak możliwości uzyskania w tym postępowaniu kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, na które wierzyciel nie wniósł zażalenia, wskutek czego uzyskało walor ostateczności i co było w niniejszej sprawie bezsporne. W konsekwencji, zaskarżonym postanowieniem organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy oznacza, że od zobowiązanego nie mogą być dochodzone niezapłacone koszty egzekucyjne, co wypełnia przesłankę wskazaną w art. 64c § 4 ww. ustawy, warunkującą obciążenie wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi. Na poparcie swoich twierdzeń organ przytoczył pogląd wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego m. in. z dnia 25 listopada 2005 r. sygn. akt FSK 2639/04, z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt II FSK 400/0, z dnia 7 stycznia 2010 r. sygn. akt II FSK 1289/08 oraz z dnia 10 lutego 2011 r. sygn. akt II FSK 1772/09.

Niezależnie od powyższego, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, nie znajdują odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym, formułowane przez żalącego zarzuty, dotyczące wadliwości ustaleń poczynionych przez organ egzekucyjny w zakresie możliwości dochodzenia przedmiotowych kosztów egzekucyjnych z majątku zobowiązanego. Ustalenia te, stanowiły bowiem podstawę oceny braku zasadności i celowości kontynuowania postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...], wyrażoną w ww. ostatecznym postanowieniu o umorzeniu tego postępowania. Poczynione zostały w wyniku całokształtu czynności egzekucyjnych podejmowanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wobec zobowiązanego. W toku egzekucji organ egzekucyjny wykorzystał wszelkie posiadane informacje o zobowiązanym, uwzględniono zatem m.in. fakt braku możliwości faktycznego prowadzenia egzekucji z majątku nieruchomego zobowiązanego, z uwagi na istniejące zabezpieczenia hipoteczne, obligujące do powstrzymania realizacji ewentualnej egzekucji z nieruchomości, w kontekście brzmienia art.70a w/w ustawy. Tym samym nie ustalono żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie egzekucji. Powyższe ustalenia nie zostały przez wierzyciela zakwestionowane, jak i nie przedstawił on żadnych dowodów wskazujących na istnienie majątku zobowiązanego umożliwiającego prowadzenie skutecznej egzekucji. Jednocześnie w postępowaniu w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, nie może być weryfikowane rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, którego koszty te dotyczą, podjęte w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Skarbowej nie stwierdził także, by w ocenianej sprawie dokonano wadliwego wyliczenia obciążających wierzyciela kosztów egzekucyjnych. Z akt sprawy wynika bowiem, że w dniu [...] sierpnia 2015 r. doręczono zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego Nr [...], m.in. wraz z zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A., dokonanym w dniu [...] sierpnia 2015 r. poprzez doręczenie tego zawiadomienia dłużnikowi zajętej wierzytelności. Zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Zgodnie natomiast z art. 64 § 9 i § 10 u.p.e.a., obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, opłaty manipulacyjnej zaś z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym z majątku zobowiązanego powstały zatem i pozostają niezaspokojone koszty egzekucyjne w związku z postępowaniem prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] w wysokości 13.892,00 zł, obliczone w odniesieniu do kwoty 148.350,00 zł należności głównej i 82.899,80 zł odsetek, według stanu na dzień podjęcia czynności, na które składa się tak jak wskazał organ I instancji opłata manipulacyjna w wysokości 2.312,50 zł - co stanowi 1% kwoty egzekwowanej, opłata za czynność egzekucyjną zajęcia w wysokości 11.562,50 zł, co stanowi 5% kwoty egzekwowanej należności oraz wydatek egzekucyjny w wysokości 17 zł.

Odnosząc się natomiast do zarzucanego w zażaleniu nieuzasadnionego naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego z uwagi na brak środków zgromadzonych na tym rachunku, organ odwoławczy wyjaśnił, że brak na rachunku środków zdeponowanych na dzień dokonania zajęcia, pozostaje bez wpływu na skuteczność zastosowanego środka egzekucyjnego. Dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi, a stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje bez znaczenia dla oceny skuteczności tego zajęcia, co jest zgodne z brzmieniem art. 80 § u.p.e.a. Z powołanych przepisów u.p.e.a. nie wynika, aby ustawodawca uzależnił wysokość naliczanych opłat od wysokości kwot wyegzekwowanych w ramach działań podejmowanych celem realizacji należności objętej tytułem wykonawczym.

W świetle opisanych okoliczności organ odwoławczy nie znalazł podstaw uzasadniających uwzględnienie zarzutów podniesionych w zażaleniu i zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.

Skargę na powyższe postanowienie wniósł wierzyciel Zarząd Województwa wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz postanowienia organu I instancji. Ponadto skarżący wnosił o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W skardze podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego t.j.:

- art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię pojęcia "zajecie innej wierzytelności pieniężnych niż wymienione w art. 64 ust. 1 pkt 2 i 3", w wyniku której organ przyjął że do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego doszło w momencie zajęcia rachunku, który wykazywał saldo ujemne, podczas gdy do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego konieczne jest posiadanie środków pieniężnych na rachunku, w konsekwencji zaś bezpodstawne obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi za dokonane przez organ czynności, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy do dokonania której w rzeczywistości nie doszło,

- art. 64b c § 4 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia przez organ, że umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, iż od zobowiązanego nie mogą być dochodzone niezapłacone koszty egzekucyjne, co wypełnia przesłankę przewidzianą w/w przepisie, warunkującą obciążenie wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi podczas, gdy samo umorzenie postępowania egzekucyjnego nie oznacza automatycznie, że zobowiązany nie może ponosić kosztów postępowania egzekucyjnego i że to wierzyciel jest zobowiązany je zapłacić w sytuacji gdy koszty mogą być ściągnięte od zobowiązanego, który posiada nieruchomości, przy czym fakt ich obciążenia hipotekami nie ma znaczenia dla ściągnięcia kosztów egzekucyjnych, które stosownie do art.115 ustawy są zaspakajane przed hipotekami.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – określanej dalej jako p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Należy również podkreślić, że w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a w związku z tym nie ma obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Ma jednak obowiązek dokonania całościowej i kompleksowej oceny zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z przepisami postępowania i prawa materialnego, niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów.

Mając powyższe na względzie i dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w oparciu o wyżej wskazane zasady należy podnieść, że nie narusza ono prawa w sposób powodujący konieczność wyeliminowania go z porządku prawnego.

W orzecznictwie oraz piśmiennictwie akcentuje się - co podkreślił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia również organ-, że z art. 64c § 1 zdanie drugie u.p.e.a. wynika zasada, iż koszty egzekucyjne obciążają w pierwszej kolejności zobowiązanego, albowiem są one następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku i w konsekwencji konieczności wszczęcia przeciwko zobowiązanemu przymusu egzekucyjnego. Jest to konsekwencja uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków, co powoduje konieczność podjęcia działań przez organ egzekucyjny. Postępowanie egzekucyjne oraz związana z nim konieczność funkcjonowania organu egzekucyjnego jest bowiem następstwem braku pożądanych zachowań zobowiązanego ( wyrok NSA z dnia 18 maja 2011r., sygn. akt I OSK 247/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 995/10, E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, D. R. Kijowski, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj. Komentarz do art. 64c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. LEX 2010, ).

Zasada ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego nie jest jednak zasadą bezwzględnie obowiązującą i doznaje w pewnych sytuacjach ograniczeń. Zobowiązanego nie obciążają np. koszty egzekucyjne, gdy spowodowane zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego (art. 64c § 3 i 3a u.p.e.a.) - zwykle koszty te będą obciążały wierzyciela lub organ egzekucyjny w zależności od tego, który z tych podmiotów spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji. Niekiedy wierzyciel jest zobowiązany do pokrycia konkretnie oznaczonych wydatków, jak w przypadku wydatków związanych z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu - art. 66 u.p.e.a., inne mogą być też zasady obciążania kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy egzekucja toczy się na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez organ wykonujący na wniosek obcego państwa.

Wreszcie zgodnie z treścią art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zgodnie zatem z powyższym uregulowaniem wierzyciel może zostać obciążony obowiązkiem poniesienia kosztów egzekucyjnych, gdy zostanie wykazane, że nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Ponieważ ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, przyjmuje się, że art. 64c § 4 u.p.e.a. znajduje zastosowanie nie tylko wtedy, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie pokryć kosztów egzekucyjnych (por. R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydawnictwo C.H. BECK Warszawa 2003 r., str. 167) lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych (tak np.: wyrok NSA z dnia 26 marca 2009 r., II FSK 1883/07, LEX nr 524026, wyrok NSA z dnia 25 listopada 2005 r., sygn. akt FSK 2659/04, wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 1290/08). Analizowane unormowanie nie stanowi bowiem o przyczynach, na skutek których koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, nie wymienia i nie odróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych jak i prawnych, nie wiąże z każdą kategorią tych okoliczności odmiennych reżimów prawnych obciążania kosztami postępowania.

Na gruncie niniejszej sprawy za taką przyczynę, tj. uzasadniającą obciążenie kosztami postępowania egzekucyjnego wierzyciela organ egzekucyjny uznał umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o podstawę prawną wynikającą z art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co w opinii organu wyklucza możliwość dochodzenia kosztów od zobowiązanego i konieczność obciążenia nimi wierzyciela, który uruchamiając postępowanie egzekucyjne musiał liczyć się z tym, że wygeneruje ono określone koszty. Fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego na wniosek skarżącego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wynika z treści postanowienia w przedmiocie umorzenia z dnia [...] września 2015 roku, które uzyskało status ostateczności wobec nie wniesienia zażalenia przez wierzyciela. Powyższy przepis wskazano w sentencji postanowienia jako podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz powyższa podstawa umorzenia została wskazana w treści uzasadnienia.

Co do zasady jest to stanowisko prawidłowe, albowiem umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzi do jego zakończenia. W orzecznictwie sądowym ukształtował się zaś przeważający pogląd, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, wobec tego nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela, zaś wystąpienie przesłanek umorzenia z art. 59 u.p.e.a. nie uzależnia wydania postanowienia o umorzeniu od występowania lub nie istnienia kosztów (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II FSK 400/05, wyroki WSA w Krakowie z dnia 4 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1353/10 i z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 1290/08 oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2008 r., sygn. akt I SA/Po 571/08 i wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2007 r., sygn. akt VIII SA/Wa 379/07, LEX nr 521771). Innymi słowy, zakończenie postępowania egzekucyjnego wyklucza dochodzenie kosztów tego postępowania od zobowiązanego poza tym postępowaniem.

Należy w pełni podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowane w wyroku z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1027/08, zgodnie z którym koszty egzekucyjne nie są objęte zakresem zastosowania norm art. 2 u.p.e.a. Wprawdzie koszty egzekucyjne, przy egzekucji należności pieniężnych, są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na należność pieniężną, korzystają z pierwszeństwa w zaspokojeniu, a obowiązek ich ponoszenia obciąża zobowiązanego już w trakcie egzekucji, ale zobowiązany odpowiada za nie jedynie w trakcie toczącego się, ale nie zakończonego postępowania egzekucyjnego.

O braku możliwości obciążenia zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi po zakończeniu postępowania egzekucyjnego przesądza pośrednio również art. 64c § 7 u.p.e.a., z którego wynika, że postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny może wydać z urzędu jedynie wobec wierzyciela, a tylko takie postanowienie w tym przedmiocie (nie zaś tytuł wykonawczy) może być dla organu egzekucyjnego tytułem do dochodzenia należnych mu kosztów egzekucyjnych po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, w toku którego koszty te powstały.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy stanowiącej przedmiot rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu należy stwierdzić, iż organ zarówno I jak i II instancji trafnie podniosły, że postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek wierzyciela zostało umorzone na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wobec stwierdzenia braku majątku, wierzytelności i innych praw majątkowych po stronie dłużnika w stosunku do których możliwa by była egzekucja. Wydanie postanowienia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. powoduje i oznacza zakończenie postępowania egzekucyjnego oraz wskazuje na sytuację zobowiązanego i dlatego jest prawnie znaczące dla unormowania art. 64c § 4 u.p.e.a. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów postępowania egzekucyjnego, wobec tego nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2011r., sygn. akt I SA/Po 643/11 , Lex 1150486). Natomiast w wyroku z dnia 11 czerwca 2010 roku w sprawie o sygn. akt II FSK 167/09

(Lex 595879) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie można zaakceptować stanowiska, iż organ egzekucyjny w ramach postępowania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych ma obowiązek poczynić ustalenia w zakresie prawidłowości postępowania egzekucyjnego począwszy od jego wszczęcia aż do jego zakończenia. Rolą organu wydającego postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest sprawdzenie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane postanowienie (postanowienia), które powoduje wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, czyli postanowienia z których wynika, że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Wydając postanowienie w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny nie bada natomiast, czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem. W ramach postępowania w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego organ nie jest uprawniony do ponownego badania przyczyn umorzenia postępowania egzekucyjnego. Badając ponowie przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego wyszedłby poza granice sprawy, której przedmiotem było obciążenie strony skarżącej – wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Skarżący (wierzyciel) nie może uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego nieuiszczonych przez zobowiązanego, z tego tylko powodu, że postępowanie prowadzone przez organ egzekucyjny było nieefektywne lub dłużnik posiadał majątek niezbędny co najmniej do pokrycia kosztów egzekucyjnych, który to zarzut podnosi w toku postępowania w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi, a nie poprzez zaskarżenie uprzednio wydanego postanowienia o umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy.

Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia zarzutu dotyczącego błędnej wykładni pojęcia "zajęcie innej wierzytelności pieniężnej niż wymienione w art. 64 § 1 pkt 2 i 3" u.p.e.a. w odniesieniu do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a który to zarzut jest związany z naliczeniem przez organ egzekucyjny w związku z powyższą czynnością opłatą. Zdaniem skarżącego ma to miejsce dopiero wówczas gdy na zajętym rachunku bankowym znajdują się środki pieniężne.

Decydujące znaczenie dla ustalenia sposobu zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego ma brzmienie art. 80 u.p.e.a. Z treści przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi (art. 80 § 1 zd. 1). Kluczowe dla określenia momentu dokonania omawianego zajęcia, a tym samym rozstrzygnięcia zagadnienia powstałego na gruncie rozpatrywanej sprawy, pozostaje postanowienie zawarte w § 2 cytowanej regulacji, zgodnie z którym zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

Powołany przepis expressis verbis przesądza, że dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje tutaj bez jakiegokolwiek znaczenia, co zresztą potwierdza dalsza część przytoczonego przepisu. Wynika z niej bowiem, że zajęcie odnosi się także do kwot "przyszłych", które nie są przechowywane na rachunku bankowym w dacie dokonania zajęcia, a zostaną wpłacone później. Sam ustawodawca zakłada zatem możliwość dokonania zajęcia mimo braku jakichkolwiek środków zgromadzonych na koncie w chwili zawiadomienia banku. W konsekwencji stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a. Ponadto, jak trafnie wywodzono w zaskarżonej decyzji, żaden przepis prawa, w tym przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wymaga by środek egzekucyjny był skuteczny (wyrok NSA z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FSK 2063/09, wyrok NSA z 15 marca 2011r., sygn. akt II FSK 1978/09, Lex wyrok NSA z dnia 11 lutego 2014r., sygn. akt II FSK 578/12, Lex 1450319, wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2011r., sygn. akt III SA/Wa 736/11 , Lex 1695004). Efektywność zajęcia rachunku bankowego, a więc okoliczność czy doprowadziło ono do faktycznego zaspokojenia wierzytelności, należy ocenić jako irrelewantne z punktu widzenia ustalenia, czy doszło do zastosowania środka egzekucyjnego. Z akt sprawy egzekucyjnej wynika, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności dłużnika z rachunku bankowego w [...] SA doręczno do banku w dniu 10 sierpnia 2015 roku, a dłużnikowi w dniu 14 sierpnia 2015 roku. W odpowiedzi na powyższe zajęcie bank udzielił odpowiedzi, że na rachunku dłużnika brak jest aktualnie środków pieniężnych. Mając na uwadze treść art. 80 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia rachunku bankowego. W konsekwencji zasadnie została naliczona opłata za dokonanie powyższej czynności egzekucyjnej.

W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za prawidłowe stwierdzenie w zaskarżonym postanowieniu ustalenia, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zostały spełnione przesłanki do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w oparciu o art. 64c § 4 u.p.e.a., a koszty te zostały w sposób prawidłowy naliczone.

Wobec bezzasadności zgłoszonych zarzutów oraz stwierdzeniu braku przesłanek określonych w art. 145 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.