Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 1049/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1 pkt 1, 3, 4, 6, 10; art. 59
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2016r. sprawy ze skargi A. Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. z dnia [...]. nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz A.Ż. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w I.. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku skarżącego, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez P. P. S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej w dniu [...]., obejmujących zobowiązania z tytułu opłaty abonamentowej za okres od stycznia 2009r. do marca 2014r., w łącznej kwocie należności głównej [...] zł. W celu wyegzekwowania zaległości, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...]. dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego. Zawiadomienie wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostało doręczone skarżącemu w dniu [...]

Pismem z dnia [...]. skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w którym podniósł, że "P.P. wprowadza Urząd Skarbowy celowo w błąd twierdząc, że tytuł wykonawczy doręczono skarżącemu tj. A.Ż. w dniu 23 lutego 2015r." Wskazał, że nie otrzymał postanowienia P. P., lecz doręczono je osobie trzeciej, w związku z tym doręczenie jest nieskuteczne.

Niezależnie od tego, pismem z dnia 25 lipca 2014r. skarżący złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, określone w art. 33 § 1 pkt 1, 3, 4, 6 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014r., poz. 1619 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a.", tj. nieistnienie obowiązku, przedawnienie, określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4, błąd co do osoby zobowiązanego, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27. W związku z wniesieniem zarzutów, postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z mocy prawa, na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a., co potwierdziło postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. z dnia [...].

Naczelnik Urzędu Skarbowego w I., po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, postanowieniem z dnia [...] uznał zgłoszone zarzuty za niezasadne. W wyniku rozpoznania wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...]. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Następnie, postanowieniem z dnia [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne i zwrócił się do wierzyciela – P. P.S.A. o zajęcie stanowiska w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku skarżącego. Po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, w dniu [...]. organ egzekucyjny wydał postanowienie, w którym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W złożonym zażaleniu skarżący zarzucił m.in. niedopełnienie przez P. P. obowiązku nadania posiadaczom odbiorników RTV nowych numerów identyfikacyjnych i powiadomienia ich o tym, wskazał również na błąd co do osoby zobowiązanego, nieistnienie obowiązku, przedawnienie wierzytelności, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz niespełnienie w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a,. Podkreślił także, iż nie odebrał osobiście żadnej korespondencji od P. P., a podpisy na wszelkich dokumentach nie są jego podpisami. Powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 2010r. sygn. akt K 24/08 oraz opinię Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie niekonstytucyjności art. 7 ustawy o opłatach abonamentowych. Stwierdził, że w okresach, które wskazane są w tytułach wykonawczych, nie zamieszkiwał w I. lecz w K., w związku z tym nie był użytkownikiem odbiorników RTV w tym miejscu. W ocenie skarżącego P. P. S.A. nie jest instytucją uprawnioną do dochodzenia należności w trybie egzekucji administracyjnej. Wniósł również o zwolnienie z egzekucji zajętych świadczeń rentowych.

Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego stanowi wyjątek od zasady przymusowego doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanego obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. Umorzenie postępowania może zatem nastąpić tylko w wyjątkowych sytuacjach, enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Instytucja ta umożliwia zakończenie tego postępowania, gdy jego prowadzenie jest bezzasadne lub niecelowe.

Organ zauważył, że powołana przez skarżącego we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego okoliczność doręczenia zastępczego postanowienia P. P. S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej z dnia [...]. będącego stanowiskiem wierzyciela w przedmiocie zarzutów, nie mieści się w katalogu przesłanek wymienionych w powołanym artykule. Organ wyjaśnił przy tym, że doręczenie w trybie art. 43 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego dorosłemu domownikowi było skuteczne, na co wskazuje również złożone przez skarżącego zażalenie na to rozstrzygnięcie. Wskazał, że nie posiada informacji o wystąpieniu, którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a.

W ocenie organu, w sprawie nie ziściła się także przesłanka umorzenia, o której stanowi art. 59 § 2 u.p.e.a., albowiem w przedmiotowej sprawie zastosowano skutecznie środek egzekucyjny w postaci egzekucji ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego.

Ustosunkowując się do pozostałych podniesionych zarzutów organ wyjaśnił, że zostały one rozpatrzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w I., który postanowieniem z dnia [...]. uznał zgłoszone zarzuty za niezasadne. W wyniku złożonego zażalenia, rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]. Na postanowienie to została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy.

W złożonej do tut. Sądu skardze strona zarzuciła, że tytuły wykonawcze wystawiono na podstawie fałszywych dowodów; postanowienie zostało wydane bez postawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa; postanowienie zawiera wadę powodującą jego nieważność z mocy prawa; nie zebrano i nie rozpatrzono przedstawianego przez skarżącego materiału dowodowego; wystąpił błąd co do osoby zobowiązanego; nieistnienie obowiązku zapłaty; niedopuszczalność egzekucji administracyjnej; niezgodność z Konstytucją przepisów ustawy abonamentowej; przedawnienie wierzytelności, jeżeli w ogóle uznać, że istniała.

Zdaniem skarżącego przedstawione dowody przez P. P. S.A. potwierdzają, że na tych dokumentach brak jest podpisów "rzekomego" dłużnika, a złożone podpisy nie są jego podpisami. Skarżący podkreślił, że osobiście nie odbierał korespondencji, upomnień, wezwań i innych dokumentów, zatem skutecznie mu nie doręczono żadnej korespondencji (kilkanaście lat wstecz). Ponadto w tytułach wykonawczych nie spełniono wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Skarżący stoi na stanowisku, że zgodnie z art. 33 u.p.e.a. na podstawie w/w zarzutów brak jest podstaw prawnych i nie dopuszcza się prowadzenia egzekucji administracyjnej przeciwko niemu.

W oparciu o tak postawione zarzuty skarżący wniósł o:

- zmianę postanowienia lub o stwierdzenie nieważności lub uchylenie postanowienia i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania

- uchylenie tytułów wykonawczych

- uznanie błędu co do osoby zobowiązanej

- uznanie nieistnienia obowiązku zapłaty

- zwolnienie spod zajęcia świadczeń rentowych

- zobowiązanie wierzyciela do przesłania akt sprawy (w tym również korespondencji dłużnika, która potwierdza, że tytuły egzekucyjne wykonawcze są wystawione bezpodstawnie oraz fakt, że dłużnik odmawia zapłaty nienależnej wierzytelności)

- oddalenie dowodów P. P. S.A. z dokumentów dołączonych do postanowienia, albowiem są one nieprawdziwe (fałszywe): które dłużnik rzekomo podpisał, że dłużnik otrzymywał korespondencję w I., skoro mieszkał w Kaliszu, a złożone podpisy na dokumentach nie są podpisami dłużnika, że wniosek o wydanie zezwolenia na użytkowanie odbiorników złożyło przedsiębiorstwo wielobranżowe pod tym adresem, a nie dłużnik

- zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu ostatecznego zakończenia

postępowania odwoławczego lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji ze wskazaniem rozpoznania

- dopuszczenie dowodów z dokumentów z akt sprawy

- dopuszczenie dowodów z dokumentów z P. P. z całego postępowania

Ponadto skarżący wniósł, aby organy czuwały nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielały im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek oraz prowadziły postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną.

Skarżący podał, że WSA w Warszawie, Bydgoszczy i Gliwicach rozpatrują te same zażalenia na postanowienia w tej samej sprawie (Sygn. akt V SA/Wa 3013/15, I SA/Bd 830/15 i I SA/GI 1009/15). W jego ocenie wynika to z faktu, że P. P. wydaje identyczne postanowienia przez swoje Oddziały w Warszawie i Gliwicach.

Skarżący, podobnie jak wcześniej, powołał się również na pismo Rzecznika Praw Obywatelskich z 17 lipca 2008 r. oraz na Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 2010r. sygn. K 24/08, przytaczając fragmenty jego uzasadnienia. Końcowo skarżący podkreślił, że jego zdaniem P. P. nie jest instytucją uprawnioną do dochodzenia należności z w/w tytułu na drodze administracyjnej oraz na drodze egzekucji w administracji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( j.t. Dz.U. z 2014, poz. 1647 ze zm. ), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

I. Zasadniczą kwestią w sprawie jest ocena zasadności i prawidłowości odmowy umorzenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. W zaskarżonym postanowieniu organ odnosząc się do stanowiska skarżącego zawartego we wniosku o umorzenie podał, że wskazana w nim bezskuteczność doręczenia stronie postanowienia P. P. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej nie mieści się w katalogu przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. oraz, że organ nie posiada informacji o wystąpieniu, którejkolwiek z przesłanek wymienionych w tym przepisie, w związku z tym nie ma podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nadto, ponieważ w przedmiotowej sprawie zastosowano skutecznie środek egzekucyjny w postaci egzekucji ze świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego, nie ma również możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a., w myśl którego, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Natomiast, ustosunkowując się do zarzutów błędu co do osoby zobowiązanego, nieistnienia obowiązku, przedawnienia, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz niespełnienia w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ stwierdził, że zostały one rozpatrzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w I., który postanowieniem z dnia [...]. uznał zgłoszone zarzuty za niezasadne.

II. W ocenie Sądu, organ trafnie w wydanym postanowieniu wskazał na przesłanki umorzenia określone w art. 59 § 1 u.p.e.a., wywodząc, że zostały one wymienione enumeratywnie i stanowią wyłączną podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego, a organ jest związany treścią tej normy prawnej. Jednakże wydane przez organ rozstrzygnięcie zapadło bez dokonania jakiejkolwiek, własnej analizy i oceny przesłanek umorzenia, wskazanych w art. 59 § 1 u.p.e.a., w kontekście podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania przesłanek umorzenia, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wprawdzie w złożonym w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego wniosku skarżący nie wskazał konkretnie, w relacji do art. 59 § 1 u.p.e.a. podstaw umorzenia tego postępowania, jednakże po pierwsze, nie zwalniało to organu egzekucyjnego od wezwania zobowiązanego do sprecyzowania przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a. Obowiązek ten znajduje swoje umocowanie chociażby w treści art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., które z mocy art. 18 u.p.e.a., mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym. Wynika z nich m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i wreszcie, że organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Po drugie, w toku postępowania skarżący wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej określone w art. 33 § 1 pkt 1, 3, 4, 6 i 10 u.p.e.a., które organ zidentyfikował i zakwalifikował jako: nieistnienie obowiązku, przedawnienie, określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4, błąd co do osoby zobowiązanego, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, uznając je w odrębnym postępowaniu za niezasadne.

Po trzecie, temu, że w tych przesłankach strona upatruje podstaw do umorzenia egzekucji skarżący dał wyraz w treści wniesionego zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego, o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w którym przytoczył podane uprzednio podstawy.

Tymczasem organ pierwszej instancji w wydanym postanowieniu, odwołując się do treści pisma P. P. S.A. z dnia [...] r. stanowiącego jej stanowisko w sprawie umorzenia postepowania egzekucyjnego stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. tj. na żądanie wierzyciela, ponieważ wierzyciel w cytowanym piśmie poinformował, że nie wnosi o umorzenie. Zawarł również, przywołując treść art. 34 § 4 u.p.e.a., niejasne w kontekście przesłanek umorzenia stwierdzenie, że "umorzenie na podstawie tego przepisu jest możliwe wyłącznie w przypadku uznania przez wierzyciela złożonych zarzutów za zasadne, "co nie ma miejsca w sprawie".

Natomiast organ odwoławczy odnosząc się do podanych przesłanek wskazał: "Ustosunkowując się do zarzutów błędu co do osoby zobowiązanego, nieistnienia obowiązku, przedawnienia, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz niespełnienia w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stwierdzić należy, iż zostały one rozpatrzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w I., który postanowieniem z dnia [...]. nr [...] uznał zgłoszone zarzuty za niezasadne. W wyniku złożonego zażalenia, rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]. nr [...] Na postanowienie to została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy".

III. W świetle przedstawionych okoliczności nie ulega wątpliwości, że ani organ pierwszej instancji, jak również organ odwoławczy, nie rozważyły ani nie oceniły podanych przesłanek umorzenia, wskazując jedynie na rozstrzygnięcia podjęte przez organy w odrębnym trybie, związanym z wniesionymi przez skarżącego zarzutami na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Należy w związku z tym zauważyć, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego mogą pojawić się zarówno w trakcie postępowania egzekucyjnego, jak i jeszcze przed jego wszczęciem. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. Prawdą jest, że zarówno art. 34 jak i art. 59 § 1 u.p.e.a. zawierają podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie mniej należy odróżnić umorzenie postępowania z uwagi na okoliczności określone w art. 59 § 1 u.p.e.a., od umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a., którego konieczną przesłanką, jest uwzględnienie zarzutów zobowiązanego, dopiero po uzyskaniu w tym przedmiocie stanowiska wierzyciela.

Jeżeli chodzi natomiast o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a., ma ono charakter obligatoryjny, ponieważ wystąpienie określonych w nim okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania (por. Dariusz Jankowski "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2007" Oficyna Wydawnicza "Unimex" Wrocław 2007, str. 459-462). Przepis 59 § 1 u.p.e.a. wymienia przyczyny obligatoryjne umorzenia postępowania, nie pozostawia zatem do uznania organu egzekucyjnego tego, czy w danym przypadku umorzyć postępowanie (por. R. Hauser, Z. Leoński "Postępowanie egzekucyjne w administracji - Komentarz 2003", Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2003, str. 140).

Na rozróżnienie pomiędzy umorzeniem postępowania egzekucyjnego z uwagi na uwzględnienie zarzutów zobowiązanego, a umorzeniem postępowania egzekucyjnego z uwagi na przesłanki z art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. wskazuje także treść art. 59 § 3, który stanowi, że w przypadkach określonych w art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a.

W przypadku procedowania w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przesłanki określone w art. 59 § 1 u.p.e.a, organ egzekucyjny jest nie tylko uprawniony, ale wręcz powinien samodzielnie rozważyć i rozstrzygnąć, czy zachodzą przesłanki określone w tym przepisie, a nie stoi temu na przeszkodzie fakt wcześniejszego, dokonanego w oparciu o art. 34 § 1 upea, wypowiedzenia się wierzyciela, w przedmiocie wniesionych zarzutów. Oznacza to, że wniosek o umorzenie postępowania powinien zostać rozpoznany przez organ egzekucyjny po dokonaniu samodzielnej oceny wskazanych w nim przesłanek, przy czym organ nie jest w tej sytuacji zobligowany do uzyskania w tym zakresie stanowiska wierzyciela.

Wobec powyższego, w postępowaniu prowadzonym w odrębnym trybie, określonym w art. 59 u.p.e.a. organ egzekucyjny powinien w sposób wyczerpujący ustalić istotne, w świetle konkretnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego okoliczności, i w oparciu o te ustalenia podjąć rozstrzygnięcie co do umorzenia postępowania. Nie wyklucza to oczywiście, możliwości uzyskania od wierzyciela stosownych informacji i dokumentów istotnych dla załatwienia sprawy, nie mniej, stanowisko bądź wyrażony pogląd wierzyciela co do zasadności wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania, nie będzie dla organu egzekucyjnego wiążący.

W tym kontekście należy przytoczyć pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 2007/09, w którym NSA stwierdził, że: "postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu z urzędu jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., czyli jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, w tym np. z uwagi na przedawnienie. Umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego, nie stoi na przeszkodzie fakt, iż na podstawie art. 34 § 1 a u.p.e.a., wierzyciel wypowiedział się o niedopuszczalności zarzutu przedawnienia zobowiązania. Nie ma również znaczenia to, że kwestia ta została już podniesiona przed sądem administracyjnym w związku z kontrolą decyzji podatkowej i sąd ten nie uwzględnił tego zarzutu." (por. także wyrok NSA z dnia 18 marca 2010 r., II FSK 2007/09 – dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Istotne rozważania w kwestii odrębności i relacji w jakiej pozostają wobec siebie postępowania w sprawie umorzenia postepowania egzekucyjnego oraz w sprawie wniesionych zarzutów zawarł również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 czerwca 2014 r., II FSK 1524/12 stwierdzając, że "(...) nie zamyka drogi do pełnego rozpoznania wniosku zobowiązanego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 oraz § 4 u.p.e.a.) wcześniejsze wydanie postanowienia w sprawie zarzutów zobowiązanego wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tych samych tytułów wykonawczych (art. 33 pkt 1 – 7 u.p.e.a.). Są to dwa odrębne postępowania przewidziane w ramach postępowania egzekucyjnego. Zatem prawomocny wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę zobowiązanego w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym (...) nie stwarzał podstaw do negatywnej oceny wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Tym samym odwołanie się do tez uzasadnienia tego wyroku (str. 5 – 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) nie mogło mieć decydującego znaczenia dla rozpoznawanej sprawy".

Kontynuując rozważania NSA wskazał również, że "Okoliczności istnienia obowiązku podatkowego oraz dopuszczalności egzekucji powinny podlegać samodzielnej ocenie w ramach postępowania uruchomionego na wniosek zobowiązanego w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 oraz § 4 u.p.e.a). Tego rodzaju postępowanie nie mogło toczyć się jedynie w sytuacji, gdy wcześniej organ egzekucyjny umorzył postępowanie po rozpoznaniu zarzutów (art. 59 § 3 w związku z art. 34 § 4 u.p.e.a.). Tego rodzaju sytuacja nie wystąpiła jednak w rozpoznawanej sprawie".

IV. Podzielając w pełni oceny wyrażone w cytowanych wyrokach, należy podkreślić, że w analizowanej sprawie, organy w związku ze złożonym wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie poczyniły żadnych ustaleń odnośnie wskazanych uprzednio przesłanek umorzenia, nie zawarły w wydanych rozstrzygnięciach żadnych rozważań w tym przedmiocie ograniczając się jedynie do wskazania na toczące się wcześniej postępowanie, zainicjowane wniesionymi przez stronę zarzutami w sprawie prowadzenia egzekucji, co w istocie prowadzi do konkluzji, że miarodajne i wiążące były dla organów ustalenia i rezultat prowadzonego w tym zakresie postępowania, w tym stanowiska zajętego przez wierzyciela.

Nierozważenie istotnych z perspektywy art. 59 § 1 u.p.e.a. przesłanek takich jak: nieistnienie obowiązku, przedawnienie dochodzonej należności, błędu co do osoby zobowiązanego, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz niespełnienia w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uniemożliwia Sądowi podjęcie jakiejkolwiek polemiki w tym zakresie. Sąd nie może w zastępstwie organu dokonywać analizy i oceny przesłanek, jeśli organ nie poczynił w tym przedmiocie żadnych ustaleń, nie zawarł również w uzasadnieniu żadnych własnych wniosków i ocen, nawiązujących do podniesionych przez stronę podstaw umorzeniowych.

Takie procedowanie organów nie znajduje umocowania w art. 59 u.p.e.a., co oznacza, że wniosek skarżącego o umorzenie postępowania winien zostać rozpoznany ponownie, z uwzględnieniem ocen i wskazań zawartych w niniejszym wyroku. Organy obu instancji winny dokonać samodzielnej oceny podanych przez skarżącego okoliczności, z perspektywy przesłanek umorzeniowych zawartych w § 1 art. 59 u.p.e.a. Wyłączność i samodzielność organu egzekucyjnego nie oznacza, że dla rozpoznania wniosku organ nie może żądać dokumentów oraz zasięgać informacji od wierzyciela, mających znaczenie dla prawidłowego załatwienia sprawy, z takim zastrzeżeniem, że ewentualnym stanowiskiem wierzyciela organ egzekucyjny nie jest związany, a analizy i oceny pozyskanego materiału dowodowego powinien dokonać samodzielnie, z uwzględnieniem reguły wynikającej z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., nakazującej organowi dokonywanie ocen na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

V. W tej sytuacji, Sąd mając na uwadze przepisy art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., w ramach rozpoznawania skargi strony na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 29 października 2015 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. z [...] r., wydane w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego uznał, że zachodzi konieczność wyeliminowania z obiegu prawnego obu postanowień. Trafnie bowiem podnosi się w orzecznictwie i literaturze, że nadrzędnym obowiązkiem sądu administracyjnego jest przez wydanie orzeczenia stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej, który będzie niezgodny z prawem (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2007 r., I OSK 275/06, LEX nr 29317 oraz Z. Kmieciak: Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych, PiP 2007, z. 4, s. 33; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, wyd. 4, Warszawa 2011, s. 629). Granice tej kontroli zostały wyznaczone granicami sprawy, której dotyczy skarga, tj. elementami podmiotowymi i przedmiotowymi stosunku administracyjnoprawnego.

Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.

M. Łent I. Najda-Ossowska J. Szulc