Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 486/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 73 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Mariola Kowalska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 12 października 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 1151/13 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionej kopii bądź odpisu pisma oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. III SA/Kr 1151/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę G. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] wydane w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionej kopii bądź uwierzytelnionego odpisu pisma.

Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez Sąd I instancji, stanie faktycznym:

Pismem z dnia 14 maja 2013 r. G. K. zwróciła się o wydanie jej uwierzytelnionej kopii lub uwierzytelnionego odpisu pisma Kierownika Kuchni św. Brata Alberta w W. s. A. Z. N. z dnia 7 maja 2013 r. w celu "powiadomienia odpowiednich władz o możliwości popełnienia przestępstwa (...)".

Postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając w imieniu Burmistrza W., orzekł o odmowie wydania G. K. uwierzytelnionej kopii bądź uwierzytelnionego odpisu pisma z dnia 7 maja 2013 r. Kierownika Kuchni św. Brata Alberta s. A Z. N.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że G. K. nie wykazała ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionego odpisu bądź uwierzytelnionej kopii wzmiankowanego pisma. Ponadto organ zaakcentował, że wnioskodawczyni w dniu 8 maja 2013 r. osobiście zapoznała się z aktami sprawy i wykonała zdjęcie przedmiotowego pisma.

Na powyższe postanowienie G. K. złożyła zażalenie, wskazując, iż udowodniła "ważny interes strony". Oznajmiła, że zrobione przez nią zdjęcie pisma nadaje się tylko do odczytu i nie pozwala jej na uzyskanie potwierdzonej kopii. Według G. K. pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. powinni zareagować na uwagę, że Kierownik Kuchni św. Brata Alberta s. A.N. w piśmie z dnia 7 maja 2013 r. poświadczyła nieprawdę. G. K. wniosła także o przesłuchanie świadków, tj. S. K., D. K., pracowników socjalnych, którym zgłaszała brak jedzenia lub pokazywała zepsutą żywność, a także przesłuchanie s. Z. N. "dla potwierdzenia słów (na piśmie w formie zeznań) jak w piśmie z 7 maja 2013 r.".

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia [...] maja 2013 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że stosowanie przepisu art. 73 § 2 k.p.a. ma charakter wyjątkowy, regułę zaś stanowi samodzielne wykonywanie "zwykłych" (nieuwierzytelnionych) odpisów przez stronę zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a. Podniósł, że pojęcie "ważnego interesu strony" należy rozumieć wąsko i przyjmować, że ogólne uzasadnianie istnienia "ważnego interesu strony" tylko koniecznością posiadania uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych, czy to dla potrzeb prowadzonego przez organ administracji postępowania, czy to w celu wykorzystania ich w innych nieokreślonych postępowaniach prawnych jest niewystarczające. Żądając wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów trzeba wykazać, że nie ma się samemu możliwości sporządzenia pożądanych odpisów.

Organ odwoławczy stwierdził, iż G. K. nie spełniła określonego w art. 73 § 2 k.p.a. wymogu posiadania ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionego odpisu bądź uwierzytelnionej kopii pisma i podkreśliło, że organ I instancji umożliwił stronie wykonanie jej uprawnienia do samodzielnego sporządzania notatek i odpisów z akt sprawy. Organ wyjaśnił ponadto, iż na mocy art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, tymczasem przeprowadzenie zawnioskowanego przez stronę dowodu z przesłuchania świadków nie wpłynie w żaden sposób na niniejsze rozstrzygnięcie.

G. K. złożyła skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, podnosząc, że jako ważny interes strony może być potraktowana już sama potrzeba posiadania przez stronę uwierzytelnionych odpisów dokumentów, które mogą być wykorzystane przez nią w danej sprawie administracyjnej lub poza jej zakresem.

Zaskarżonym w niniejszej sprawie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę G. K..

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że pojęcie "ważnego interesu strony" należy rozumieć wąsko i przyjmować, że "ważnym interesem strony" w uzyskaniu uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych jest chęć posiadania tego rodzaju odpisów dla potrzeb prowadzonego przez organ postępowania, czy to w celu wykorzystania ich w innym postępowaniu. W ocenie Sądu nie jest natomiast wystarczającym dla wykazania "ważnego interesu strony" w uzyskaniu uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt administracyjnych uzasadnienie go koniecznością "powiadomienia odpowiednich władz o możliwości popełnienia przestępstwa w prowadzonym postępowaniu", a więc na poczet ewentualnego uruchomienia postępowania karnego.

Sąd podniósł także, że podzielić należy stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Po 576/13 LEX nr 1347488, zgodnie z którym "zwrot "ważny interes strony" o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., odnosi się do tych przypadków, gdy strona nie może sama zapoznać się z aktami sprawy i samodzielnie sporządzić z nich odpowiednich notatek lub kopii. W konsekwencji nie jest wystarczająca sama chęć posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, czy też chęć ich weryfikacji z zebranymi przez siebie dowodami".

Sąd stwierdził, że w tym konkretnym przypadku strona nie wykazała, że nie miała możliwości samodzielnie sporządzić odpisów z akt sprawy (przywołał przy tym wyrok NSA z 8 maja 2013 r. sygn. akt II OSK 2679/11). Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, analiza akt administracyjnych prowadzi do przeciwnych wniosków, treść notatki służbowej znajdującej na k. 80 akt administracyjnych sprawy potwierdza bowiem, że G. K. osobiście zapoznała się z aktami sprawy, ponadto aparatem telefonicznym wykonała zdjęcie przedmiotowego pisma.

W konsekwencji Sąd uznał za trafne stanowisko organów, że skarżąca nie wykazała "ważnego interesu strony" w uzyskaniu uwierzytelnionego odpisu przedmiotowego pisma z akt sprawy, wniosek jej musiał więc być w świetle art. 73 § 2 k.p.a. załatwiony negatywnie.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 1151/13 G. K. złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w I punkcie i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., poprzez wydanie wyroku w sprawie "decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego", mimo że skarżone było postanowienie;

- art. 134 § 1, art. 141 § 4 zd. 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a., bowiem skarżąca posiada ważny interes w żądaniu wydania uwierzytelnionego odpisu lub kopii pisma s. A. N.;

- art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a., gdyż powołane w uzasadnieniu wyroku orzecznictwo nie ma związku merytorycznego ze sprawą.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że wyrok uchybia art. 134 § 1, art. 141 § 4 zd. 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 73 § 2 k.p.a., gdyż teza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sformułowana w wyroku z dnia 11 lipca 2013 r. (II SA/Po 576/13) jest nie do obrony. Autor skargi kasacyjnej nie zgodził się ze stanowiskiem, że ważny interes strony "odnosi się do tych przypadków, gdy strona nie może sama zapoznać się z aktami sprawy i samodzielnie sporządzić z nich odpowiednich notatek lub kopii". Wskazał, że przy przyjęciu, że możność zapoznania się z aktami sprawy wyklucza uprawnienie z art. 73 § 2 k.p.a., ten ostatni przepis byłby pusty. Zdaniem autora skargi kasacyjnej za poprawną należy więc uznać wykładnię, którą prezentuje wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 23 stycznia 1998 r., zgodnie z którą "ważnym interesem strony, o którym mowa w art. 73 § 2 in fine kpa może być posiadanie uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych tak dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie jak i w celu ich wykorzystania w innych postępowaniach prawnych" (I SA/Łd 770/96). W skardze kasacyjnej wskazano ponadto, że dobór argumentacji prawnej w zaskarżonym orzeczeniu jest generalnie wadliwy, podnosząc, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 maja 2013 r. (II OSK 2679/11) nie odnosił się bowiem do możliwości samodzielnego sporządzania odpisów z akt sprawy, ale przymiotu strony postępowania.

W związku z tak postawionymi zarzutami skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Wniesiono także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w kwocie 270 zł podwyższonej o stawkę podatku od towarów i usług.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli Sądu I instancji było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] wydane w przedmiocie odmowy wydania G. K. uwierzytelnionej kopii bądź uwierzytelnionego odpisu pisma Kierownika Kuchni św. Brata Alberta w W. s. A.N. z dnia 7 maja 2013 r.

Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje dwa odrębne uprawnienia w zakresie szeroko rozumianego zapoznania się z dokumentami zebranymi w aktach sprawy. Pierwsze przewidziane jest w art. 73 § 1 k.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje jej także po zakończeniu postępowania. Uprawnienie do zaznajomienia się z aktami sprawy oraz samodzielnego utrwalenia zawartych tam treści na własny użytek nie wymaga przy tym spełnienia żadnych wymogów przez stronę, a organ nie może co do zasady ograniczać dostępu do akt. Drugie uprawnienie uregulowane zostało w art. 73 § 2 k.p.a., przewidującym, że strona ma także prawo żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Powyższe uprawnienie dotyczy zatem szczególnej formy zapoznania się z aktami sprawy i w tym przypadku na stronie spoczywa obowiązek wykazania ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Podkreślić przy tym należy, że podstawową formą uzyskiwania kopii lub odpisów z akt sprawy administracyjnej jest ich samodzielne wykonywanie przez stronę postępowania, do czego uprawnia art. 73 § 1 k.p.a., natomiast wydanie stronie uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnionych kopii z akt sprawy ma charakter wyjątkowy, przy czym realizacja tego uprawnienia uzależniona jest od legitymowania się przez stronę ważnym interesem. Pojęcie "ważnego interesu strony", o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., nie zostało w ustawie zdefiniowane, wobec tego rozpatrując zgłoszone na podstawie powyższego przepisu żądanie organ w każdym zindywidualizowanym przypadku dokonuje własnej oceny, czy w danej sprawie, ze względu na okoliczności prowadzonego postępowania lub ze względu na potrzeby strony, ważny interes strony zaistniał.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podzielić należy ocenę Sądu pierwszej instancji wyrażoną w zaskarżonym wyroku, że skarżąca kasacyjnie składając wniosek z dnia 14 maja 2013 r. nie wykazała ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionej kopii lub uwierzytelnionego odpisu pisma Kierownika Kuchni św. Brata Alberta s. A.N. z dnia 7 maja 2013 r., a to uzasadniało wydanie przez organ postanowienia o odmowie wydania uwierzytelnionej kopii lub uwierzytelnionego odpisu pisma.

Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że nie jest wystarczające dla wykazania "ważnego interesu strony" w uzyskaniu uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt administracyjnych uzasadnienie go koniecznością "powiadomienia odpowiednich władz o możliwości popełnienia przestępstwa w prowadzonym postępowaniu", a więc na poczet ewentualnego uruchomienia postępowania karnego.

Podkreślenia wymaga, że dla złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa nie jest konieczne przedłożenie uwierzytelnionego dokumentu, dla tych potrzeb strona mogła zatem w trybie art. 73 § 1 k.p.a. sporządzić z akt notatki, kopie lub odpisy. Zauważyć również trzeba, że organ administracyjny zobligowany byłby do przedstawienia dokumentu na żądanie organu prowadzącego postępowanie związane ze złożonym zawiadomieniem. Podane przez stronę powody nie świadczą zatem o istnieniu "ważnego interesu" przemawiającego za realizacją wniosku G. K. o wydanie uwierzytelnionego odpisu lub kopii z akt sprawy, skoro dla zrealizowania zamiaru złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa nie jest stronie niezbędne posiadanie uwierzytelnionego dokumentu.

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 73 § 2 k.p.a. jest zatem nieusprawiedliwiony. Zasadnie Sąd pierwszej instancji ocenił uzasadnienie zgłoszonego przez G. K. żądania jako niewystarczające, by interes skarżącej kwalifikował się jako ważny i stwierdził brak podstaw do wzruszenia zaskarżonego postanowienia, a tym samym do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W konsekwencji zaistniały przesłanki do zastosowania art. 151 p.p.s.a.

W zaskarżonym wyroku nie doszło również do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zauważyć trzeba, że podniesienie zarzutu opartego na tym przepisie wymaga od wnoszącego skargę kasacyjną wskazania, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera jednego z koniecznych elementów, o których mowa w tym przepisie, czy też, że nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia. Polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji czy też kwestionowanie w skardze kasacyjnej doboru przywołanego w uzasadnieniu wyroku orzecznictwa nie może natomiast czynić skutecznym zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. Strona wnosząca skargę kasacyjną nie zarzuca, by uzasadnienie orzeczenia nie zawierało któregoś z niezbędnych elementów lub stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, zarzut ten nie mógł zatem zostać uwzględniony.

Jako chybiony należy też ocenić zarzut naruszenia art. 134 p.p.s.a., które, zdaniem autora skargi kasacyjnej, polegać miało na rozstrzygnięciu przez Sąd w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zamiast zaskarżonego postanowienia. Zauważyć trzeba, że z przywołania w sentencji wyroku daty wydania i numeru zaskarżonego przez G.K. aktu oraz z treści uzasadnienia wyroku wynika jednoznacznie, że przedmiotem rozstrzygnięcia było zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]. Omyłkowe określenie w sentencji wyroku rodzaju skarżonego aktu jako decyzji, zamiast postanowienia, nie oznacza, że doszło do naruszenia art. 134 p.p.s.a.

Zarzuty postawione w rozpoznawanej skardze kasacyjnej okazały się zatem nietrafne, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy wskazać, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258-261 ustawy.