Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 399/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 1  lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2004 roku nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej M. C. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] Iutego2002r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2004r. stwierdzającą, że zespół pałacowo-parkowy o pow. 13,2578 ha, obejmujący w dacie przejęcia na własność Skarbu Państwa parcele nr [...] część, [...] część (obecnie stanowiący działkę nr [...]) wchodzący w skład majątku ziemskiego [...] o łącznej pow. 838,9605 ha, zapisanego w księdze wieczystej [...], Tom [...], karta [...], stanowiąca wówczas własność M. C. podpadała pod działanie art.2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3 z1945r., poz. 13 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji podano, że M. C. działając we własnym imieniu, jak również w imieniu P. C. wystąpiła wnioskiem z dnia [...] lutego 2001 r. o wydanie decyzji stwierdzającej, że dwór w S., gmina Z., wraz z otaczającym go parkiem o pow. 4,4ha nie podpadał pod działanie art.2 ust.1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej. Pełnomocnik wnioskodawczyni zmienił zakres przedmiotowy wniosku, podając, że powierzchnia zespołu dworsko-parkowego obejmowała parcele nr [...] część, [...], stanowiące obecnie działkę nr [...] o pow. 13,2578 ha.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2005r, wyniku odwołania uchylił wskazaną wyżej decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2004r. i jednocześnie umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji z tego powodu, że wniosek skarżącej podlega rozpoznaniu przed sądem powszechnym.

Naczelny Sąd Administracyjny na skutek skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 24 lipca 2007r.sygn.akt I OSK 1235/06 uchylił zarówno wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 26/06 oddalający skargę, jak też decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania

dekretu z dnia 6 września 1944 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 51) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej, że dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. W następstwie tego wyroku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając ponownie odwołanie skarżących zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2004r. stwierdzającą, że zespól dworsko- parkowy w S. podlegał przejęciu na Skarb Państwa na mocy art. 2 ust.1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Zdaniem organu celem dekretu było przejmowanie nieruchomości nie tylko służących prowadzeniu działalności rolniczej. Dlatego też nieruchomość ziemska nie może być utożsamiana tylko z użytkami rolnymi, lecz musi być rozumiana jako obejmująca także pozostałe części, które były położone w ramach zwartego prawnie i obszarowo majątku, obejmującego również część mieszkalną. Przejęcie całej nieruchomości w jej wyodrębnionych granicach potwierdza użycie zwrotu "w całości" w części końcowej art. 2 ust.1 lit. e dekretu oraz fakt, że nie ustanowiono odrębnej procedury w celu dokonywania wstępnej oceny przydatności określonej części nieruchomości na cele reformy. Z art. 6 i 7 dekretu wynika wprost generalna zasada przejmowania całych nieruchomości ziemskich wraz z siedzibami ich właścicieli. Za tą generalną zasadą przemawiają zarówno przepisy dekretu z dnia 12 czerwca 1945r. o przeniesieniu resztówek majątków rozparcelowanych na spółdzielnie [...] (Dz. U. z 1945r. nr 27, poz. 162), jak też dekretu z dnia 24 sierpnia 1945r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 34, poz. 204).

Organ powołując się na wybrane orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Sądu Najwyższego, Sądu Apelacyjnego stwierdził, że charakteru mienia wyłączonego spod działania dekretu o reformie rolnej nie mogły mieć części rezydencjalne nieruchomości ziemskiej, usytuowane w obrębie posiadłości o charakterze rolnym. Niezależnie od pełnionych funkcji w dacie wejścia w życie dekretu, jako siedziba właściciela przyległa do użytków rolnych mogły one potencjalnie służyć jako miejsce zarządzania nieruchomością, co było jednym z powodów ich lokalizowania w tym miejscu. Mogły być też potencjalnie wykorzystywane na cele reformy rolnej wskazane w dekrecie PKWN.

W ocenie organu w rozpoznawanej sprawie bezsporna jest okoliczność, że zespół dworsko-parkowy, leżący w obrębie gospodarstwa rolnego nie był prawnie

wyodrębniony od majątku ziemskiego, a więc stanowił jego część składową. Zabudowania mieszkalne właściciela majątku ziemskiego stanowiły część składową gruntu, i w tym zakresie dzieliły status prawny tego gruntu, obejmującego w ogólnym areale również grunty wykorzystywane do produkcji rolniczej, znacznie ponad dekretowy limit powierzchni.

Organ odnosząc się do stwierdzenia zawartego w odwołaniu, że zespół dworsko-parkowy nie nadawał się na żaden z celów wymienionych w dekrecie, podkreślił , iż z analizy art. 1 ust. 2 dekretu PKWN wynika, że zasadniczym celem reformy rolnej było stworzenie nowych i powiększenie istniejących gospodarstw rolnych. Poza tym w przepisie tym mówi się, że o innych celach reformy rolnej: zarezerwowaniu odpowiednich terenów dla szkół a także pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych, ogródków działkowych oraz tereny na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji. Przejęciu podlegały nie tylko nieruchomości

o charakterze rolniczym, gdyż jak wynika z art. 15 dekretu część przejętych gruntów

mogła być wyłączona z podziału na gospodarstwa rolne, miedzy innymi w celu

rozbudowy miast i innych ważnych zadań użyteczności publicznej.

Organ wskazał, że stosownie do art. 6 dekretu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi obejmował niezwłocznie zarząd państwowy nad nieruchomościami ziemskimi wymienionymi w art. 2 dekretu wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym

i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami

przemysłu rolnego. Żaden przepis dekretu nie wskazuje, aby dwory czy pałace

podlegały wyłączeniu spod działania art. 2 ust. 1 lit. e, jeżeli wchodziły w skład

majątku ziemskiego o pow. ogólnej 100 ha lub powyżej 50 ha użytków rolnych.

Przejęciu podlegały szeroko pojęte nieruchomości ziemskie, a więc również takie,

które nie posiadały charakteru rolnego. Pojęcie nieruchomości ziemskiej

"znacjonalizowanej" ma szersze znaczenie od nieruchomości "parcelowanej" na

rzecz rolników i może obejmować np. tereny przeznaczone dla szkół oraz poddanych

zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podnoszenia kultury

rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego.

W ocenie organu uznanie, że zespól dworsko- parkowy nie podpadał pod działania art. 2 ust. 1 litr. e dekretu skutkowałoby dopuszczalnością zamieszkiwania jego właściciela wraz z rodziną we dworze i korzystanie z niego w nieskrępowany sposób oraz korzystaniem z innych zabudowań gospodarczych i parku, co było sprzeczne z przepisami dekretu oraz rozporządzenia wykonawczego, według

których właścicielom nie wolno było nie tylko w nim zamieszkiwać, ale także przebywać na terenie znacjonalizowanego majątku, a ewentualne przydzielenie im gospodarstwa rolnego na ogólnych zasadach reformy rolnej mogło nastąpić tylko w innym powiecie. Oznacza to, zdaniem organu, że zespoły dworsko-parkowe, które wchodziły w skład majątku ziemskiego o charakterze rolnym o pow. powyżej 100 ha lub 50 ha użytków rolnych i stanowiły własność tego samego podmiotu, co przejmowany majątek, również podlegały pod działanie art.2 ust.1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W konstatacji organ naczelny stwierdził, że Wojewoda [...] prawidłowo orzekł, że zespół pałacowo-parkowy majątku ziemskiego [...] położonego na terenie gminy Z., stanowiący własność M. C. podpadał pod działanie art. 2 ust.1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skargę na powyższą decyzję wniósł pełnomocnik M. C., podnosząc zarzut naruszenia:

* art. 1, art. 2 ust. 1 lit. e i art. 6 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej,

§ 44 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 1945r. w

sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o reformie rolnej

poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomości ziemskie" i " związek funkcjonalny"

oraz niedozwoloną rozszerzająca wykładnię celów reformy rolnej - także poprzez

powołanie § 11 i 44 ww. rozporządzenia - w sposób sprzeczny z uchwałą Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 19.09.1990r. W 3/89, uchwałą 7 sędziów NSA z dnia

5 czerwca 2006r. I OPS 2/06 i dalszym aktualnym orzecznictwem NSA;

* a także naruszenia Preambuły do Konstytucji RP oraz art. 2,5,7,8,9,21,30,31,32,41

ust. 1,47,52,64,77 ust. 1,87 ust. 1,91,95 ust.1 tej Konstytucji, art. 29 ust.1 ustawy z

dnia 24.08.2006r. o służbie cywilnej i art. 17 ust.2 pkt 1 o pracownikach urzędów

państwowych, art.8 i 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności- m.in. przez wprowadzenie poza prawnego- bo nieznanego dekretowi ani

żadnemu innemu aktowi prawnemu - pojęcia" związku funkcjonalnego" jako

dodatkowej przesłanki, do wykazania braku, której zachodzenia zobowiązuje się

skarżących;

-art. 6,7,8,77 § 1 i 80 kpa przez ich obrazę i zasad prawa i wykładni, w tym błędną wykładnię przepisów ww. dekretu i rozporządzenia, nie rozpatrzenie całości materiału dowodowego przy dowolności jego ocen.

Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] i zasądzenie kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi m.in. wskazano, że przedmiotowy wniosek należy rozpatrywać w świetle przesłanek określonych w dekrecie, tj. pojęcia nieruchomości ziemskiej i enumeratywnie wymienionych celów reformy rolnej, stosując reguły interpretacyjne wyraźnie wskazane w aktualnym orzecznictwie, w szczególności w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006r. I OPS 2/06. Pełnomocnik powołując się na orzecznictwo NSA , SN, TK, poglądy literatury, stwierdził, że okoliczności sprawy, wbrew stanowisku organu, świadczą niezbicie o wyodrębnieniu zespołu dworsko-parkowego i możliwości prawidłowego funkcjonowania pozostałej części majątku bez przedmiotowego zespołu, jak również o braku możliwości realizacji celów reformy.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie wymaga podkreślenia, że zgodnie z art.2 ust.1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości ziemskie o wskazanym areale przechodziły własność Skarbu Państwa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia. Właściciele ziemscy zostali pozbawieni własności przedmiotowego majątku z mocy prawa, z dniem wejścia w życie dekretu, bez jakiegokolwiek odszkodowania. Z uwagi na tak restrykcyjne uregulowanie - w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art.1 Konstytucji RP) - nie może ulegać wątpliwości, że przepisy dekretu muszą być stosowane i wykładane ściśle. Niedopuszczalna jest natomiast taka interpretacja tych przepisów, która nie licząc się z ich treścią, uwzględnia jedynie ówczesne przesłanki polityczne. Takie stanowisko - powszechnie aprobowane w piśmiennictwie oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 września 1991 r. sygn. akt III CZP 90/91 (OSNC z 19992, nr 5, poz 72). Aktualny jest ponadto pogląd Sądu Najwyższego przedstawiony w wyroku z dnia 8 maja 1992 r. sygn. akt III ARN 23/92 (OSP z 1993,

nr 3, poz.47), że przepisów nacjonalizacyjnych, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności nie można wyjaśniać jeszcze bardziej ograniczając prawa, i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu konkretnych norm prawnych. Podobne zapatrywania prezentuje również Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie. Dodatkowo godzi się wskazać, że wykładnia oraz stosowanie przepisów omawianego dekretu winny odpowiadać wartościom przyjętym w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz wartościom Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 3, poz. 175 ze zm.) "Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych". Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej już w preambule stanowi o poszanowaniu sprawiedliwości, a w art. 2 ustanawia zasadę demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Nie do pogodzenia z zasadami sprawiedliwości społecznej dla naprawienia szkody jednostce jest stosowanie do wykładni przepisu art. 2 ust. 1 lit. e cytowanego dekretu zasad okresu państwa socjalistycznego wprowadzających ograniczenie prawa jednostki, w tym prawa własności.

Podkreślenia wymaga, iż omawiany dekret nie dawał żadnych podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Jednoznacznie odnosił się bowiem tylko do nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust.1. Zawarte tam wyliczenie jest przy tym pełne, a nie przykładowe i podlegać musi wykładni ścisłej, a nie interpretacji rozszerzającej (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 1995r sygn. USA 1499/94, Wokanda 1996, z.3str.32).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, który stanowił, że na cele reformy rolnej przejęciu

będą podlegały stanowiące własność czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. Zdanie pierwsze ust. 1 art. 2 dekretu, w pierwotnym brzmieniu (opublikowany w Dz. U. R.P. Nr 4, poz.17) odwoływało się bezspornie do " nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz.9), polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust. 1 zd. 1 -zawarte w tekście jednolitym zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z 1945 r., Nr 3, poz. 13 - nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów "o charakterze rolniczym". Jednakże nie oznacza to, że dekret dotyczył wszelkich nieruchomości, a nie jedynie nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości ziemskich.

Omawiany dekret PKWN nie definiował pojęcia "nieruchomość ziemska". W związku z tym pojęcie to powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Zastosowanie w tym zakresie wykładni celowosciowej dodatkowo uzasadnia restrykcyjny charakter przepisów dekretu.

Stanowisko takie wyraził także Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, wskazując, że z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym "w art. 1 część druga dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu". Sąd stwierdził także, że punkty a-c bezspornie odnoszą się do gruntów rolnych przeznaczonych na upełnorolnienie lub utworzenie nowych gospodarstw rolnych. Wątpliwości budzą jedynie dwa następne punkty, jednak mowa w nich o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie zarezerwowaniu "odpowiednich obiektów". To, że przepisy dekretu w odniesieniu do pałaców, dworów, czy też innych obiektów były nadużywane przez ówczesne władze, świadczy jedynie o tym, że cele tych władz były odległe od celów wskazanych w art.1 ust. 2 dekretu. W uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. W 3/99 (OTK 1990r, poz. 26, str.174),

która zachowuje swoją wartość i aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, przyjęto, że pod pojęciem "nieruchomość ziemska" używanym w dekrecie, należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał zatem, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN przeszły na cele reformy rolnej tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 część druga dekretu, których łączna powierzchnia przekracza wielkości obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Należy podkreślić, iż przestawione w tej uchwale NSA poglądy prawne, mają zastosowanie do wszystkich nieruchomości o charakterze nierolniczym, w tym między innymi do zespołów pałacowo - parkowych czy dworsko - parkowych oraz że na cele reformy rolnej mogły być przejmowane tylko takie nieruchomości (lub ich części), które stanowiły tereny, a nie obiekty rezerwowane dla realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 pkt d i e dekretu PKWN.

Obowiązkiem organów administracji orzekających na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego z dnia 1 marca 1945 r. do dekretu jest więc zbadanie, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Oznacza to, że muszą one ustalić, że wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy, bądź były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską, a jeżeli nie, to czy nieruchomości funkcjonalnie z nimi związane przekraczały normy obszarowe określone w powołanym przepisie (por. wyroki NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04 i z dnia 12 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1236/05). Należy przy tym mieć na uwadze, że związek funkcjonalny to wzajemna zależność, współzależność, zależność funkcjonalna, związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego, pod red. J.Karłowicza, A.Kryńskiego, W.Niedźwieckiego t. I str. 783 Warszawa 1998 r). Dlatego w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo - parkowego i odwrotnie. Dla istnienia takiego związku nie wystarcza przy tym wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela, ani też same powiązania finansowe i terytorialne (por. NSA z dnia 11 października 2006 r. sygn. akt I OSK 28/2006 oraz

z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IVSA 1593/02, z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt IVSA 451/00).

Z przytoczonych względów za trafny trzeba uznać podniesiony w skardze zarzut, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powołanego przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Organy administracyjne obu instancji błędnie bowiem przyjęły, że nieruchomości objęte wnioskiem następców prawnych M. C. spełniały wymogi przewidziane w powołanym przepisie i podlegały tym samym przejęciu na cele reformy rolnej, tym samym, Organy obu instancji stwierdzając, że dwór wraz z otaczającym go parkiem stanowił integralną część całego majątku ziemskiego [...] kierowały się błędnym rozumieniem przepisu art. 2 ust.1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Błędne rozumienie omawianego przepisu doprowadziło zaś do jego niewłaściwego zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Przede wszystkim należy wskazać, że z zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego nie wynika, aby pomiędzy zespołem dworsko - parkowym, a pozostałą nieruchomością ziemską zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części majątku ziemskiego [...] niezależnie od siebie. O związku tego zespołu z pozostałym majątkiem nie mogą przesądzać wyłącznie powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne. Wobec tego nie ma znaczenia fakt braku wyodrębnienia prawnego zespołu dworsko - parkowego. Również, wbrew twierdzeniom Wojewody [...], brak jest podstaw pozwalających na dokonanie oceny, iż nie można jednoznacznie wskazać granic parku. Ustalenie granic parku nie wymaga bowiem istnienia jego ogrodzenia ze wszystkich stron. Decydującego znaczenia nie mogą mieć także źródła dochodów właściciela, ani też fakt zamieszkiwania właściciela nieruchomości ziemskiej we dworze i korzystanie przez niego z parku. Należy mieć na względzie fakt, że z reguły polskie pałace (dwory) nie były związane z produkcją rolną, lecz stanowiły integralną część otaczających je parków.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że organy administracyjne obu instancji naruszyły cytowany art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co prowadzi do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jak też utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

Z tego względu, przyjmując, że decyzje organów administracji publicznej obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.

Organ pierwszej instancji rozpoznając ponownie sprawę uwzględni wskazaną powyżej ocenę prawną.