Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 1276/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1a ust. 1 pkt 3 , art. 3 ust. 1do 5
journal: Dz.U. 2014 poz 849
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity
article: art. 134 § 1 , art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. T., Z. T., A. T. i I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. T. [...]) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J. T., I. S. i A. T., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. w kwocie [...]zł.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] r. ustalił miedzy innymi na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 4, art. 4 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, art. 5, art. 6 ustawy z dnia [...] r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 849 z późn. zm.), dalej "u.p.o.l."), A. P., A. T., W. G., M. H., W. H., M. G., M. G., M. G., Z. T., J. T., I. S., M. O., J. J., B. M. oraz Ł. M. wymiar podatku od nieruchomości za 2014 r. położonej w C. przy ul. [...] w kwocie [...]zł.

Organ pierwszej instancji ustalił, że przedmiotowa nieruchomość to pawilon rzemieślniczy, który według ewidencji gruntów i budynków zakwalifikowany jest jako budynek "handlowo-usługowy" składający się z 9 segmentów, które użytkowane są przez współwłaścicieli w ramach posiadanych udziałów, o ogólnej powierzchni użytkowej 930,68 m2 oraz grunty będące w użytkowaniu wieczystym współużytkowników oznaczone w ewidencji symbolem "Bi" - inne tereny zabudowane o powierzchni 0,1112 ha. Organ podatkowy ustalił, że na podstawie decyzji Kierownika Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Urzędu Miejskiego w C. z dnia [...] r. część pomieszczeń tego budynku o powierzchni 28,90 m2 została przekwalifikowana na pomieszczenia mieszkalne, co nie zmieniło jednak funkcji całego budynku oraz, że w stosunku do pozostałych części budynku użytkowanych przez innych współwłaścicieli faktycznie jako części mieszkalne nie były zgłaszane do właściwego organu żadne zmiany związane z przekwalifikowaniem pawilonu handlowo – usługowego na budynek mieszkalny. Zaznaczył przy tym, że informował podatników o takiej możliwości. Organ ustalił również, że część tej nieruchomości znajduje się w posiadaniu przedsiębiorców.

W tych okolicznościach, po przeprowadzeniu oględzin przedmiotowej nieruchomości, organ ustalił jako przedmiot opodatkowania:

1/ za okres od stycznia do czerwca 2014 r. budynek mieszkalny o powierzchni użytkowej 28,90 m2, budynki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni użytkowej 679,82 m2, grunty pozostałe o powierzchni 247 m2, grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni 865 m2, budynki pozostałe o powierzchni użytkowej 221,96 m2;

2/ za okres od lipca do grudnia 2014 r. budynek mieszkalny o powierzchni użytkowej 28,90 m2, budynki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni użytkowej 782,76 m2, grunty pozostałe o powierzchni 124,00 m2, grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni 988,00 m2, budynki pozostałe o powierzchni użytkowej 119,02 m2.

Organ wyjaśnił ponadto, że części nieruchomości, które znajdują się w posiadaniu przedsiębiorców, to jest B. M., A. P., M. G., A. T., Z. T., J. T., W. G., M. H., M. G. i J. J. (tu status przedsiębiorcy od 12 czerwca 2014 r.) zostały zgodnie z brzmieniem przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych opodatkowane wyższymi stawkami podatkowymi przeznaczonymi dla opodatkowania nieruchomości związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Natomiast pozostałe udziały należące do M. O., I. S. i J. J. (tu do czerwca 2014 r.) opodatkowane zostały stawkami przeznaczonymi dla gruntów i budynków pozostałych.

W ocenie organu w świetle brzmienia regulacji art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. sam fakt posiadania przez przedsiębiorcę nieruchomości skutkuje tym, że budynki, budowle i grunty są związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i nie ma znaczenia, czy dany obiekty jest niewykorzystywany w danym momencie na działalność gospodarczą lub, czy też pełni w części funkcję np. mieszkalną, skoro nie jest to budynek mieszkalny.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło ocenę organu podatkowego pierwszej instancji.

Organ drugiej instancji uzasadniał, że po pierwsze rodzaj i funkcję budynku handlowo-usługowego potwierdzają zawiadomienia o oddaniu obiektu budowlanego do użytku wydane przez Wydział Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego w C., w okresie od września 1984 r. do maja 1985 r. oraz decyzja wydana Z. i A. D. udzielająca pozwolenia na użytkowanie pawilonu rzemieślniczo-handlowego. Ponadto w 2010 r. dla przedmiotowego budynku założona została ewidencja budynkowa. Budynek oznaczony został symbolem "h" jako handlowo-usługowy. Przy ustalaniu zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości powinny, w ocenie organu odwoławczego, zostać uwzględnione zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe zawarte w tej ewidencji, przy czym informacje dotyczące funkcji (użytkowego przeznaczenia) nieruchomości mają dla organu charakter wiążący i nie mogą być przez organ samodzielnie korygowane.

Słusznie zatem, w ocenie Kolegium, stwierdził organ podatkowy pierwszej instancji, że nie może opodatkować części przedmiotowej nieruchomości stawkami dla budynków mieszkalnych, jeżeli nie posiada dokumentacji architektoniczno-budowlanej potwierdzającej ten fakt. Kolegium podkreśliło również, że z akt sprawy nie wynika, aby współwłaściciele nieruchomości podejmowali prace związane z przekwalifikowaniem pawilonu handlowo-usługowego na budynek mieszkalny.

Organ odwoławczy wskazał, że w toku prowadzonego postępowania podatkowego ustalono, iż I. S. i M. O. użytkują część budynku o powierzchni użytkowej 119,02 m2, Z. T. i J. T. użytkują część budynku o powierzchni użytkowej 64,15 m2, B. M. i Ł. M. użytkują część budynku o powierzchni użytkowej 105,77 m2, A. T. użytkuje część budynku o powierzchni użytkowej 106,49 m2, W. G., M. G., M. G. i M. G. użytkują część budynku o powierzchni użytkowej 208,94 m2, A. P. użytkuje część budynku o powierzchni użytkowej 118,82 m2, J. J. użytkuje część budynku o powierzchni użytkowej 102,94 m2, M. H. i W. H. użytkują część budynku o powierzchni użytkowej 104,55 m2, a strony tych ustaleń nie podważyły.

Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 4 u.p.o.l. w sytuacji, gdy nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach. Istota solidarnego obowiązku podatkowego sprowadza się zaś do tego, że wszyscy współwłaściciele lub współposiadacze są zobowiązani do płacenia podatku od nieruchomości wspólnej, ale zapłacenie podatku przez jednego ze współwłaścicieli powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego, przez co pozostali nie są już obciążeni tym świadczeniem. Dlatego też organ nie może podzielić tej kwoty między zobowiązanych stosownie do ich udziałów we współwłasności.

Kolegium podkreśliło również, że część spośród współwłaścicieli nieruchomości to przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą. Tym samym znaleźć musi do nich zastosowanie regulacja art 5 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz pkt 2 lit. c) u.p.o.l., zgodnie z którą dla gruntów i budynków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą stosuje się inne - wyższe stawki podatkowe, a przez grunty i budynki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej należy rozumieć grunty i budynki będące w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, z wyjątkiem budynków mieszkalnych oraz gruntów, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b) ustawy, chyba że przedmiot opodatkowania nie jest i nie może być wykorzystywany do prowadzenia tej działalności ze względów technicznych (art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l.).

Skoro w toku prowadzonego postępowania podatkowego ustalono (wypis z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej), że część współwłaścicieli tej nieruchomości to przedsiębiorcy, to prawidłowo, według oceny Kolegium, organ I instancji przyjął, że posiadane przez nich części nieruchomości (to jest grunty i budynki) w myśl powyższego przepisu powinny być opodatkowane stawką podatkową dla nieruchomości związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Prawidłowo przy tym w stosunku do J. J. organ ustalił i ocenił, że skoro rozpoczęła ona prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 12 czerwca 2014 r., to posiadany przez nią udział w budynku (102,94 m2) opodatkowany będzie stawką dla budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej w okresie od lipca do grudnia 2014 r., natomiast w pozostałym okresie, to jest od stycznia do czerwca 2014 r. - stawką dla budynków pozostałych.

Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji, że w świetle przytoczonej wyżej regulacji art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. budynki mieszkalne będące w posiadaniu przedsiębiorców stanowią wyjątek i nie podlegają opodatkowaniu wyższą stawką podatkową. Jednakże w analizowanej sprawie podatnicy zgłaszali do opodatkowania różne powierzchnie części mieszkalnej przedmiotowego budynku, który przecież ma charakter handlowo – usługowy, co wprost wynika z przedłożonej do akt dokumentacji, a część mieszkalna budynku przy ul. [...] wynosi jedynie 28,90 m2. Tym samym te pozostałe zgłaszane jako mieszkalne części nie mogły zostać opodatkowane stawką dla budynków mieszkalnych. Kolegium podkreśliło, że dokonanie zmiany wysokości stawki podatkowej może mieć miejsce dopiero wówczas, gdy współwłaściciele nieruchomości wystąpią do odpowiedniego organu w celu dokonania zmiany sposobu użytkowania przedmiotowego budynku z funkcji handlowo- usługowej na funkcję mieszkalną. Złożone zaś przez podatników oświadczenia o takim właśnie charakterze części użytkownej przez nich powierzchni, czy też wydane przez Wydział Gospodarki Przestrzennej, Architektury i Budownictwa Urzędu Miejskiego w C. zaświadczenie o samodzielności lokali wraz z uproszczoną inwentaryzacją budynku nie stanowią dokumentów, na podstawie których następuje zmiana sposobu użytkowania budynku.

Skargę na powyższą decyzję złożyli J. T., Z. T., I. S. i A. T.. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając wydanie jej w oparciu tylko o te okoliczności, które mają przemawiać na niekorzyść właścicieli i pominięcie dowodów wskazujących na stan faktyczny.

W ocenie skarżących, obciążono ich podatkiem od nieruchomości za 2014 rok w kwotach niezgodnych z faktycznym wykorzystywaniem pawilonów. W przypadku J. T. i Z. T. - parter i piwnicę, to jest 64,15 m2, obciążono stawką za działalność gospodarczą, podczas gdy faktycznie parter zajęty pod działalność gospodarczą ma powierzchnię 39,33 m2, natomiast piwnica, która ma powierzchnię 24,82 m2 nie służy do działalności gospodarczej.

W przypadku A. T. - piętro, parter i piwnicę obciążono stawką od działalności gospodarczej, podczas gdy stan faktyczny wskazuje, że piętro wykorzystywane jest jako mieszkanie, na działalność gospodarczą wykorzystywana jest powierzchnia 27,48 m2 parteru, natomiast część parteru i piwnica wykorzystywane są jako pomieszczenia mieszkalne.

I. S. obciążono za piętro, parter i piwnicę o łącznej powierzchni 119,02 m2 podatkiem od nieruchomości według stawek za budynki pozostałe, podczas gdy ze stanu faktycznego wynika, że piętro pawilonu nr [...] i nr [...] wykorzystane jest jak mieszkalne, parter pawilonu nr [...] przeznaczony jest pod działalność gospodarczą a piwnica wykorzystywana jest jako pomieszczenie mieszkalne .

Skarżący podkreślili, że organ I instancji wprowadza w błąd podatników oraz Kolegium na dowód czego dołączyli kserokopię decyzji z dnia [...] r. w sprawie podatku od nieruchomości za 2002 r. wydaną dla A. T., w której przyjęto powierzchnię mieszkalną pawilonu nr [...] - 79.03 m2, parter pod działalność gospodarczą 27,48 m2, grunty pozostałe 123.55 m2. Według skarżących wymieniony stan faktyczny istnieje od chwili wybudowania i oddania pawilonów do użytku i nigdy nie uległ zmianie. W roku 2013 to jest po 32 latach organ podatkowy zaczął naliczać podatek od nieruchomości traktując pawilony nr [...] [...] i [...] jako w całości przeznaczone pod działalność gospodarczą, co jest nie zgodne ze stanem faktycznym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało stanowisko i ocenę wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zatem sąd administracyjny, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji, ma obowiązek uwzględnić także te istotne naruszenia prawa, których skarga nie wymienia.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.ol., które miało wpływ na wynik sprawy oraz z naruszeniem art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 z późn. zm.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W okolicznościach analizowanej sprawy nie jest sporne, że organ stosując zasadę solidarności ustalił współwłaścicielom nieruchomości stanowiącej grunt i pawilon handlowo – usługowy zobowiązanie podatkowe, przy czym tylko do części o powierzchni 28,90 m2 zastosował stawki dla budynku mieszkalnego, a w pozostałym zakresie dla właścicieli nie będących przedsiębiorcami zastosował stawki dla budynków i gruntów pozostałych, a w przypadku przedsiębiorców stawki dla budynków i gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Organ przyjął bowiem, że w świetle regulacji ustawy podatkowej sam fakt posiadania danej nieruchomości przez przedsiębiorcę oznacza jej związek z prowadzoną działalnością gospodarczą i nie ma znaczenia czy część poszczególnych udziałów przedsiębiorców w tej nieruchomości pełni w rzeczywistości funkcję mieszkalną.

W ocenie skarżących, organ powinien od tych części budynku faktycznie zajętych na mieszkania przyjąć stawki jak dla budynków mieszkalnych, zgodnie ze stanem rzeczywistym.

Mając na względzie powyższe w pierwszej kolejności wskazać należy, że zakres przedmiotowy podatku od nieruchomości reguluje art. 2 ust. 1 u.p.o.l., zgodnie z którym opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają następujące nieruchomości lub obiekty budowlane: 1) grunty; 2) budynki lub ich części; 3) budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Stosownie do treści art. 3 ust. 4 u.p.o.l., jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 5, zgodnie z którym (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r.), jeżeli wyodrębniono własność lokali, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości od gruntu oraz od części budynku stanowiących współwłasność ciąży na właścicielach lokali w zakresie odpowiadającym częściom ułamkowym wynikającym ze stosunku powierzchni użytkowej lokalu do powierzchni użytkowej całego budynku.

Z treści art. 3 ust. 4 i ust. 5 u.p.o.l. niewątpliwie wynika, że prawnie wyodrębniony lokal, zarówno mieszkalny, jak i niemieszkalny, stanowi odrębny przedmiot opodatkowania podatkiem od nieruchomości, a jeśli taki lokal pozostaje we współwłasności, to obowiązek podatkowy spoczywa solidarnie na jego współwłaścicielach. Odrębność przedmiotu opodatkowania pozwala na zróżnicowanie opodatkowania podatkiem od nieruchomości w zależności od charakteru lokalu, który może być mieszkalny, pozostały lub przeznaczony na działalność gospodarczą.

Z kolei zakres podmiotowy podatku od nieruchomości uregulowany został w art. 3 ust. 1 u.p.o.l., który wskazuje podmioty, na których ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. Są nimi w szczególności osoby fizyczne i osoby prawne będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych (art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy). Jeżeli jednak przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, to zgodnie z art. 3 ust. 3 u.p.o.l., obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Podatnikiem jest zatem właściciel nieruchomości lub obiektu budowlanego, chyba że włada nimi posiadacz samoistny. Jeżeli zaś współwłaściciele są równocześnie współposiadaczami faktycznie władającymi rzeczą, to stosunek współwłasności wyklucza możliwość zastosowania art. 3 ust. 3 ustawy.

Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, a ustanowienie solidarnego obowiązku podatkowego oznacza, że każdy ze współwłaścicieli jest obowiązany do uiszczenia całej kwoty należności podatkowej, natomiast uiszczenie należności przez jednego zwalnia pozostałych z obowiązku zapłaty (art. 91 Ordynacji podatkowej w związku z art. 366 Kodeksu cywilnego – dalej K.c.). Wynika to z istoty prawa współwłasności, która polega na tym, że własność tej samej rzeczy przysługuje niepodzielnie kilku osobom (art. 195 K.c.), a każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania całej rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli (art. 206 K.c.). W doktrynie podkreśla się, że nawet prawomocne postanowienie sądu o podziale nieruchomości do korzystania (quoad usum) nie uprawnia organu podatkowego do dokonania wymiaru podatku osobno dla każdego ze współwłaścicieli, nawet wówczas gdy na wydzielonej części nieruchomości prowadzona jest działalność gospodarcza (por. L. Etel: Podatek od nieruchomości. Komentarz. Lex. Warszawa 2012, str. 251-252). Podobnie w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że do czasu zniesienia współwłasności, nie jest dopuszczalne odstąpienie od wyrażonej w art. 3 ust. 4 u.p.o.l., zasady solidarnego obciążenia obowiązkiem podatkowym w podatku od nieruchomości współwłaścicieli władających nieruchomością (por. wyroki NSA: z dnia 26 lipca 2007 r., sygn. akt II FSK 1748/06, z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II FSK 189/11 oraz z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt II FSK 3012/12 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl)

Przyjęcie w art. 3 ust. 4 u.p.o.l. zasady solidarnej odpowiedzialności współwłaścicieli nieruchomości z tytułu zobowiązania w podatku od nieruchomości rodzi konieczność wydania w stosunku do każdego z nich decyzji wymiarowej odnoszącej się do całego przedmiotu opodatkowania. Zgodnie z powyższymi rozważaniami prawidłowo zatem organ zastosował art. 3 ust. 4 u.p.o.l.

Prawidłowo również organ przyjął, że solidarna odpowiedzialność współwłaścicieli nie wyklucza uwzględnienia, przy wymiarze podatku od nieruchomości, w stosunku do określonej ułamkowej części nieruchomości okoliczności, od których zależy stawka podatku.

Niewątpliwie najwyższą stawką objęto nieruchomości związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Nie można się jednak zgodzić ze stanowiskiem organu, że w świetle regulacji art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. sam fakt posiadania przez przedsiębiorcę nieruchomości oznacza jej związek z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu do końca 2015 r.) grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej - grunty, budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, z wyjątkiem budynków mieszkalnych oraz gruntów związanych z tymi budynkami, a także gruntów, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) (grunty pod jeziorami oraz zajęte na zbiorniki wodne retencyjne lub elektrowni wodnych), chyba że przedmiot opodatkowania nie jest i nie może być wykorzystywany do prowadzenia tej działalności ze względów technicznych.

Tak sformułowana definicja legalna, jak zauważył NSA w wyroku z dnia 31 marca 2015 r. w sprawie sygn. akt II FSK 558/13 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) związku przedmiotu opodatkowania z działalnością gospodarczą rzeczywiście rodzi wątpliwości, odnośnie dopuszczenia przez ustawodawcę możliwości posiadania przez podmiot będący przedsiębiorcą także majątku osobistego (niegospodarczego), który nie powinien być rozpoznawany jako związany z działalnością gospodarczą. Prawdą jest, że gramatyczna wykładnia art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. mogłaby prowadzić do wniosków zaprezentowanych w tej sprawie przez organy, że każda nieruchomość znajdująca się w posiadaniu przedsiębiorcy, bez względu na sposób jej wykorzystywania podlega opodatkowaniu według najwyższych stawek.

Jak słusznie również wskazał NSA w wyrokach z dnia 26 marca 2015 r. w sprawie II FSK 883/13, z dnia 17 lipca 2014 r. w sprawie II FSK 1840/12, z dnia 28 stycznia 2015 r. w sprawie II FSK 256/13, czy też z dnia 31 marca 2015 r. w sprawie II FSK 558/13 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a skład orzekający w niniejszej sprawie to stanowisko podziela i przyjmuje za własne, w procesie wykładni prawa sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej, poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej. Jednym z najmocniejszych argumentów o poprawności interpretacji jest okoliczność, że wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają zgodny wynik. Zwrot normatywny "tej działalności" w art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. in fine oznacza tę konkretną działalność, którą prowadzi przedsiębiorca i konkretyzuje więź pomiędzy działalnością gospodarczą przedsiębiorcy a nieruchomością będącą w jego posiadaniu w zakresie całej wykładni definicji legalnej zawartej w art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. Po drugie, korzystając z wykładni systemowej wewnętrznej, należy zauważyć, że w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.p.o.l. mowa jest o ustanawianiu stawek podatku od budynków lub ich części związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz od budynków mieszkalnych lub ich części zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej. Stawki podatku w powołanym przepisie zostały zatem uzależnione od zajęcia nieruchomości na prowadzenie działalności gospodarczej, podkreślając konieczność wykorzystywania danej nieruchomości, choćby w sposób pośredni, dla celów przedsiębiorstwa.

W związku z tym opodatkowanie nieruchomości stawkami podatkowymi w podwyższonej wysokości może nastąpić tylko wtedy, gdy istnieje więź pomiędzy daną działalnością gospodarczą prowadzoną przez podatnika a nieruchomością podlegającą opodatkowaniu, tzn. jeżeli dana nieruchomość w jakikolwiek sposób jest lub może być wykorzystywana w prowadzonej działalności gospodarczej.

Ponadto, konieczne jest także podniesienie argumentu z wykładni celowościowej. Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą występują w obrocie w dwojakim charakterze: raz jako przedsiębiorca a drugiej strony jako osoba aktywna w szeroko pojmowanych pozagospodarczych stosunkach prawnych, w tym realizująca swoją rolę członka rodziny i realizująca cele życiowe poza aktywnością przedsiębiorcy (a więc z wykorzystaniem swojego majątku osobistego nie służącego i nie mogącego służyć działalności gospodarczej). Wiąże to się z tym, że posiadająca status przedsiębiorcy osoba fizyczna dysponuje (znajduje się w posiadaniu) majątkiem, który z jednej strony wiąże się z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą, z drugiej – jest majątkiem służącym realizacji pozamieszkaniowych potrzeb osobistych podatnika, a często również i jego rodziny. Często bywa i tak, że będąca przedmiotem opodatkowania nieruchomość wchodzi do majątku osobistego małżonków (współwłasność łączna), a tylko jeden z nich jest przedsiębiorcą. Brak natomiast w u.p.o.l. przepisów umożliwiających zastosowanie w stosunku do małżonków, w odniesieniu do tego samego przedmiotu opodatkowania, różnych stawek podatkowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy nieruchomość taka nie jest faktycznie zajęta na prowadzenie działalności gospodarczej.

Występowanie przez osobę fizyczną w obrocie w tej dwojakiej roli uzasadnia rozróżnienie jej sytuacji prawnopodatkowej na tle ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, w zakresie podatku od nieruchomości. Z całą pewnością intencją ustawodawcy nie było w takim przypadku opodatkowanie najwyższą stawką jakichkolwiek jej nieruchomości (por. również wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2012 r. w sprawie II FSK 2288/10 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z uwagi na powyższe, skład orzekający w niniejszej sprawie jest zdania, że w okolicznościach analizowanej sprawy rozstrzygające znaczenie ma ustalenie, czy sporne części budynku były związane z przedsiębiorstwem poszczególnych współwłaścicieli. W ocenie rozpatrującego sprawę składu orzekającego nieruchomość staje się elementem przedsiębiorstwa osoby fizycznej lub można ją uznać za związaną z tym przedsiębiorstwem, jeżeli w jakikolwiek sposób jest wykorzystywana w prowadzonej działalności gospodarczej lub – biorąc pod uwagę cechy faktyczne tej nieruchomości i rodzaj prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej – może być wykorzystana wprost na ten cel. Aczkolwiek ujęcie nieruchomości w prowadzonej przez osobę fizyczną ewidencji środków trwałych, czy dokonywanie odpisów amortyzacyjnych, albo też zaliczanie do kosztów uzyskania przychodów prowadzonej działalności gospodarczej wydatków dotyczących nieruchomości, przesądza o jej gospodarczym przeznaczeniu (stanowi ona część przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55ą K.c. ), to jednak – w świetle zaprezentowanych wyżej rozważań – nie jest to jedyne kryterium decydujące o takiej kwalifikacji np. gruntu czy też budynku. Do nieruchomości związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej zaliczone powinny być również te grunty lub budynki, które mają dla podatnika gospodarcze znaczenie, tzn. przejściowo nie są wykorzystywane w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, ale ich cechy oraz rodzaj faktycznie prowadzonej działalności gospodarczej powodują że mogą być one zajęte na ten cel.

W każdym razie prawidłowa wykładnia art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. nie może ograniczać się do przyjęcia, że nieruchomość podlega opodatkowaniu stawkami podatkowymi w podwyższonej wysokości już ze względu na sam fakt posiadania jej przez podmiot posiadający status przedsiębiorcy, ale dodatkowo konieczne jest jeszcze ustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość jest związana z przedsiębiorstwem podatnika.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w tym zakresie i ustalić w jakiej części posiadane i użytkowane przez każdego z podatników o statusie przedsiębiorcy części budynku pawilonu handlowo – usługowego mają związek z prowadzoną przez nich działalnością gospodarcza, w przedstawionym wyżej rozumieniu tego pojęcia, a w jakim spełniają inne funkcje (np. mieszkalne), a wynik tych ustaleń powinien przełożyć się na zastosowanie prawidłowych stawek podatkowych.

Przy czym, co należy wyraźnie podkreślić organ prawidłowo wywodził, że w okolicznościach analizowanej sprawy tylko część budynku o powierzchni 28,90 m2 ma prawny status części mieszkalnej, co znalazło wyraz w zgromadzonym materiale dowodowym (decyzja Kierownika Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Urzędu Miejskiego w C. nr [...] z dnia [...] r.). Tylko ta część nieruchomości mogła i została opodatkowana stawką dla budynków mieszkalnych, a w pozostałym zakresie należy stosować co do zasady stawki jak dla budynków pozostałych albo związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 520 z późn. zm. – P.g.k.) podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.

Jaka uzasadniał organ w 2010 r. dla przedmiotowego budynku założona została ewidencja budynkowa. Budynek oznaczony został symbolem "h" jako handlowo-usługowy. Rodzaj i funkcję tego budynku potwierdzają również zawiadomienia o oddaniu obiektu budowlanego do użytku wydane przez Wydział Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego w C., w okresie od września 1984 r. do maja 1985 r. oraz decyzja wydana Z. i A. D. udzielająca pozwolenia na użytkowanie pawilonu rzemieślniczo-handlowego.

Skarżący tych ustaleń nie podważają. Uważają jednak, że skoro faktycznie użytkowane przez części pawilonu zajęte zostały nie tylko na działalność gospodarczą ale i na mieszkania, to do tych powierzchni należało zastosować stawki jak dla budynków mieszkalnych. To stanowisko nie jest jednak, w ocenie Sądu, zgodne z prawem.

Przy ustalaniu zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości powinny bowiem zostać uwzględnione, jak podkreślał organ, zarówno elementy podmiotowe jak i przedmiotowe zawarte w ewidencji, przy czym, jak słusznie zauważa organ, a co znajduje odzwierciedlenie w przytoczonym powyżej art. 21 P.g.k., informacje dotyczące funkcji (użytkowego przeznaczenia) nieruchomości mają dla organu charakter wiążący i nie mogą być przez organ samodzielnie korygowane.

Prawidłowa zatem pozostaje ocena organu, że nie mógł on opodatkować części przedmiotowej nieruchomości stawkami dla budynków mieszkalnych, jeżeli nie posiadał nawet dokumentacji architektoniczno-budowlanej potwierdzającej ten fakt.

Prawidłowo również organ ocenił, że złożone przez poszczególnych współwłaścicieli oświadczenia o przeznaczeniu poszczególnych części pawilonu, czy też nawet wydane przez uprawniony organ zaświadczenia o samodzielności lokali wraz z uproszczoną inwentaryzacją tego budynku, nie mogą w świetle obowiązującego stanu prawnego stanowić podstawy do przyjęcia zmiany sposobu użytkowania budynku z usługowej na mieszkalną. Bez znaczenia również dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostaje podnoszona w skardze okoliczność, że za wcześniejsze lata podatkowe organ stosował w przypadku "części mieszkalnych" pawilonu stawki jak dla budynków mieszkalnych.

Organ ma działać na podstawie przepisów prawa (art. 120 Ordynacji podatkowej) i nie może powielać swoich błędnych ocen, jeżeli nie znajdują one podstawy w przepisach prawa materialnego mających zastosowanie w skonkretyzowanych okolicznościach faktycznych, nawet jeśli w odbiorze społecznym byłoby to słuszne i celowe. W tych okolicznościach nie może więc być mowy o opodatkowaniu omawianych części budynku (poza powierzchnią 28,90 m2) stawką przeznaczoną dla budynków mieszkalnych; tylko ewentualnie możliwe będzie zastosowanie stawki dla budynków pozostałych, oczywiście, jeżeli pozwolą na to uzupełnione przez organ ustalenia faktyczne.

Podsumowując, organ u podstaw zaskarżonej decyzji dokonał błędnej wykładni art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l., w następstwie czego zaniechał przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego odnośnie istotnych okoliczności faktycznych, a mianowicie na czym konkretnie polega związek użytkowanych przez poszczególnych współwłaścicieli przedsiębiorców części budynku (w tym przeznaczonych przez nich na mieszkanie) z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą.

W związku z tym dotychczasowe postępowanie organu naruszyło art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dopiero prawidłowo ustalona przez organ więź pomiędzy działalnością gospodarczą prowadzoną przez poszczególnych przedsiębiorców a użytkowanymi przez nich częściami nieruchomości podlegającej opodatkowaniu pozwoli - stosownie do okoliczności - zgodnie z prawem zastosować stawkę podatkową w podwyższonej wysokości. W tym celu organ powinien przeanalizować całokształt okoliczności sprawy, wywiedzionych z zupełnego i wiarygodnego materiału dowodowego, według reguły ustawowej swobody w ocenie materiału dowodowego. Jeżeli natomiast organ ustali, a takich ustaleń powinien dokonać w stosunku do każdego z podatników przedsiębiorców, że istotnie zajmowana "na mieszkania" przez nich część budynku pełni jedynie taką funkcję i nie pozostaje w związku (w przytoczonym powyżej rozumieniu tego pojęcia) z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą, to powinien zastosować w tym przypadku, jak już wskazano wyżej, stawki jak dla budynków pozostałych.

Z powodów omówionych wyżej Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.

Orzeczenie o kosztach postępowania, obejmuje uiszczony wpis od skargi uzasadnia natomiast art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.