Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1590/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7 lit. d, art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz – Kluj, Sędziowie sędzia WSA Leszek Kobylski, sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca 2022 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] marca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz B. M. 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: Kolegium, SKO, organ odwoławczy, organ II instancji) decyzją z [...] maja 2021 r., Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) oraz art. 2 pkt 7 lit. d, art. 28 ust. 1 w związku z art. 27 ust. 9 oraz art. 23 ust. 1, ust. 1a i ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2020 r. poz. 808 ze zm., dalej: u.p.o.u.a.), po rozpatrzeniu odwołania B. M. (dalej: skarżąca, strona) od decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej: organ I instancji, Prezydent) z [...] marca 2021 r., nr [...], w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i nałożenia obowiązku ich zwrotu, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Podstawą do ustalenia powyższego obowiązku było otrzymanie przez B. M. kwoty [...] zł tytułem zaległych alimentów w trakcie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W związku z powyższą okolicznością organ I instancji, działając na podstawie art. 23 u.p.o.u.a., decyzją z [...] marca 2021 r., nr [...], uznał za nienależnie pobrane przez stronę świadczenia w wysokości [...] zł, tj.: świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone dla H. M. za okres od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. w wysokości otrzymanych 8 lutego 2021 r. alimentów od dłużnika (punkt 1). W punkcie 2 decyzji organ I instancji ustalił obowiązek zwrotu kwoty wskazanej w punkcie 1 oraz odsetek od tej kwoty w wysokości [...] zł naliczonych na dzień wydania decyzji, w terminie 7 dni od daty, kiedy decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent, powołując się na treść art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a., uznał uzyskane w tym okresie kwoty za nienależnie pobrane świadczenie. Zauważył przy tym, że strona była prawidłowo poinformowana, jakie okoliczności powodują ustanie prawa do świadczeń. Pouczenie, zawarte w decyzji administracyjnej ustalającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, było jasne i czytelne, zaś w przypadku powstania jakichkolwiek wątpliwości świadczeniobiorca miał możliwość uzyskania wyczerpujących informacji pod numerem telefonu wskazanym w decyzji lub osobiście w siedzibie działu świadczeń rodzinnych. Organ I instancji pouczył jednocześnie stronę o możliwości ubiegania się o umorzenie należności do zwrotu w całości lub w części, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia jej na raty.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, zarzucając naruszenie:

1) art. 23 w związku z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. przez błędną wykładnię tych przepisów i niewłaściwą interpretację zwrotu "świadczenie nienależnie pobrane", w związku z czym uznanie wypłaconych świadczeń jako nienależnie pobranych, podczas gdy z toku sprawy nie wynika, aby zaszły przesłanki ustawowe do uznania wypłaconych świadczeń jako świadczeń nienależnie pobranych,

2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez to, że organ I instancji w sposób nieprawidłowy dokonał ustaleń faktycznych i nie wyjaśnił sprawy co do istoty, a w dalszej kolejności nie dopełnił obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, co pozwoliłoby na ocenę, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone stronie za okres od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi.

Skarżąca podniosła, że w ww. okresie spełniała wszystkie przesłanki ustawowe do otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Nie była w stanie przewidzieć sytuacji, która będzie miała miejsce w 2021 r. Podała, że kwotę [...] zł otrzymała od brata dłużnika alimentacyjnego na poczet zaległych świadczeń alimentacyjnych i rozdysponowała ją na spłatę długów, które zaciągnęła na utrzymanie swoich dzieci. Jednocześnie wskazała, że organ I instancji nie wykazał, że w przedmiotowym okresie otrzymywała alimenty w złej wierze i ze świadomością, że jej się nie należą. Ponadto nadmieniła, że dłużnik alimentacyjny już od 2012 r. zaprzestał płacić alimenty zasądzone na dzieci, dlatego uzyskaną kwotę zarachowała na poczet zadłużenia z tych lat, kiedy jeszcze nie otrzymywała świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Aktualnie skarżąca jest osobą bezrobotną,

w jej rodzinie występuje niepełnosprawność, a więc sytuacja rodziny jest bardzo trudna.

Kolegium, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, zaznaczyło na wstępie, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla syna H. M.

w wysokości po [...] zł miesięcznie przyznano stronie na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. na podstawie decyzji Prezydenta

z [...] października 2020 r. nr [...].

W dniu 19 lutego 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęła informacja od komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne wraz

z pismem skarżącej z 15 lutego 2021 r. o otrzymaniu przez nią kwoty [...] zł tytułem zaległych alimentów. Powyższe strona potwierdziła na oświadczeniu

z 1 marca 2021 r., złożonym pod odpowiedzialnością karną, że 8 lutego 2021 r. otrzymała ww. kwotę. Zdaniem Kolegium doszło do sytuacji, że w tym samym okresie świadczeniowym skarżąca otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz od dłużnika alimentacyjnego kwotę [...] zł tytułem zaległych alimentów. Wystąpiła zatem niedopuszczalna kumulacja świadczeń, tj. jednoczesne otrzymywanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz alimentów od dłużnika.

Otrzymanie przez osobę uprawnioną alimentów w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przesądza o uznaniu tych świadczeń za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. Artykuł 28 tej ustawy przewiduje natomiast, że środki uzyskane z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego

w pierwszej kolejności przekazywane są na poczet istniejącego jego zobowiązania

z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela.

W świetle przywołanej wyżej definicji bez znaczenia prawnego jest przy tym na poczet jakich należności alimentacyjnych (zaległych czy bieżących) miały służyć środki finansowe przekazane wierzycielowi bezpośrednio przez dłużnika bądź komornika prowadzącego względem niego egzekucję.

W ocenie organu odwoławczego, pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego i otrzymując w tym czasie alimenty osoba je pobierająca znajduje się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzycieli, określonej w art. 28 ww. ustawy. Pominięcie tej kolejności jest traktowane zaś jako sytuacja pobierania świadczenia nienależnego, zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a.

Organ II instancji podkreślił, że strona była wystarczająco poinformowana

o konsekwencji otrzymania alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Stosowne w tym zakresie pouczenie zawarte było w decyzji

o przyznaniu świadczeń. Złożenie podpisu na formularzu wniosku stanowi dowód na zrozumienie i przyjęcie do wiadomości podpisanej treści. Będąc zatem świadomą niedopuszczalności pobrania świadczenia bezpośrednio od dłużnika, strona pobrała to świadczenie i zaliczyła je na poczet alimentów zaległych, co uczyniła niezgodnie

z kolejnością wynikającą z art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a.

Zachowanie to wypełniło wskazaną w art. 2 pkt 7 lit. d tej ustawy przesłankę uzasadniającą podjęcie decyzji o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia

z funduszu alimentacyjnego, co skutkuje orzeczeniem o obowiązku ich zwrotu wraz

z ustawowymi odsetkami, stosownie do art. 23 ust. 1 i ust. 1a u.p.o.u.a. Kolegium poinformowało jednocześnie o wynikającej z art. 23 ust. 8 u.p.o.u.a. możliwości skorzystania z dobrodziejstwa umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń

z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, po uwzględnieniu sytuacji rodzinnej.

W skardze złożonej na opisaną wyżej decyzję skarżąca podniosła następujące zarzuty:

1) naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. przez skierowanie decyzji administracyjnej tylko do skarżącej, zamiast także do W. M., która jest już osobą pełnoletnią, przez co powinna zostać uznana za stronę w przedmiotowej sprawie; nastąpiło więc nieprawidłowe określenie obowiązku;

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez to, że organ I instancji w sposób nieprawidłowy dokonał ustaleń faktycznych i nie wyjaśnił sprawy co do istoty, a w dalszej kolejności nie dopełnił obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, co pozwoliłoby na ocenę, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone stronie za okres od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, zaś skarżąca, będąca świadomą niedopuszczalności pobrania, pobrała je bezpośrednio od dłużnika, a nadto ustalenie, że nastąpiła niedopuszczalna kumulacja świadczeń;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 23 w związku z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. przez błędną wykładnię tych przepisów i niewłaściwą interpretację zwrotu "świadczenie nienależnie pobrane", w związku z czym uznanie wypłaconych świadczeń alimentacyjnych skarżącej jako nienależnie pobranych, podczas gdy

z toku sprawy nie wynika, aby zaszły przesłanki ustawowe do uznania wypłaconych świadczeń jako świadczeń nienależnie pobranych.

Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z 7 marca 2022 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze i wniósł o:

1) stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz ewentualnie również decyzji Prezydenta z [...] marca 2021 r. nr [...],

2) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego,

3) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów:

- zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]

z 7 lutego 2021 r. w celu wykazania faktu istniejącego zadłużenia R. B. wobec W. M. oraz wobec Funduszu Alimentacyjnego, a także wysokości tego zadłużenia;

- wypisu aktu notarialnego z 8 lutego 2021 r., Rep. A numer [...], w celu wykazania faktu, że kwota [...] zł otrzymana przez skarżącą w trakcie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego 8 lutego 2021 r. nie była kwotą otrzymaną od dłużnika alimentacyjnego;

- informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z [...] listopada 2021 r. o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej w celu wykazania faktu istniejącego zadłużenia R. B. wobec W. M. oraz wobec Funduszu Alimentacyjnego, a także wysokości tego zadłużenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną

w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej argumenty Sąd uznał za zasadne.

W odniesieniu do zarzutu z punktu 1 skargi należy wskazać, że nie zasługuje on na uwzględnienie, ponieważ organy prawidłowo określiły adresata decyzji i ustaliły krąg stron przedmiotowego postępowania.

Postępowanie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem odrębnym od postępowania o przyznanie tego świadczenia i kwestia uzyskania pełnoletności przez osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego nie ma decydującego znaczenia dla określenia osoby zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, a więc nie decyduje o zakresie podmiotowym takiego postępowania i nie determinuje bezwarunkowo adresata decyzji.

Świadczenie, którego zwrotu dotyczy zaskarżona decyzja, zostało przyznane decyzją Prezydenta z [...] października 2020 r. nr [...] (k. 22 akt administracyjnych) na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r.

w kwocie po [...] zł miesięcznie jedynie na rzecz uprawnionego H. M., urodzonego [...] lipca 2004 r., a pobrane przez skarżącą, jako przedstawiciela ustawowego małoletniego syna. Zgodnie ze złożonym wnioskiem i dołączoną do niego dokumentacją strona spełniała warunki do przyznania tych świadczeń na ww. okres świadczeniowy. Fakt uzyskania w 2020 r. pełnoletności przez W. M. nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, ponieważ córka strony nie była objęta decyzją z [...] października 2020 r. o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego.

W orzecznictwie podkreśla się, że żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. można kierować jedynie wobec osoby, która pobrała takie świadczenie (por. wyroki WSA

w Gliwicach z 2 sierpnia 2012 r., IV SA/Gl 1214/11; z 23 czerwca 2015 r., IV SA/Gl 872/14; z 14 lipca 2015 r., IV SA/Gl 875/14; wyrok WSA w Opolu z 21 lipca 2016 r., II SA/Op 218/16; tak też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 września 2009 r., sygn. akt I OSK 21/09, na gruncie podobnej regulacji wynikającej z art. 15 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.).

W przedmiotowej sprawie adresatem zaskarżonej decyzji jest skarżąca, która pobierała przyznane jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniego uprawnionego. Zatem niezasadny jest zarzut skargi, że nastąpiło nieprawidłowe określenie obowiązku, które powinno skutkować stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Przechodząc do dalszych rozważań podkreślić trzeba, że zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, obowiązana jest do ich zwrotu.

Pojęcie nienależnie pobranego świadczenia zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. i obejmuje przypadki wymienione w katalogu ustalonym w tym przepisie. W szczególności zaś art. 2 pkt 7 lit. d) tej ustawy stanowi, że nienależnie pobrane świadczenie to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Przepis ten jest związany zatem z art. 28 u.p.o.u.a., w którym uregulowana została kolejność zaspokajania kwoty uzyskanej z egzekucji.

I tak, zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 tej ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej

z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w pierwszej kolejności należności z tytułu świadczeń

z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy, a dopiero w trzeciej kolejności należności wierzyciela alimentacyjnego.

Dla zastosowania przepisu art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. istotne znaczenie ma zatem ustalenie, czy miało miejsce jednoczesne pobieranie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz otrzymywanie od dłużnika zaległych lub bieżących alimentów.

O jednoczesności pobierania obu świadczeń można zaś mówić wtedy, gdy świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego dotyczy tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Wtedy kumulacja tych świadczeń powoduje, że świadczenie z funduszu staje się świadczeniem nienależnie pobranym (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1073/10, publ. Lex nr 1611989, wyrok WSA w Krakowie z 18 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 421/21, publ. Lex nr 3262758).

Dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane bez znaczenia pozostaje okres za jaki strona otrzymała alimenty. Znaczenie ma natomiast okres,

w jakim jednocześnie wierzyciel otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz alimenty od dłużnika. Mogą to być zarówno alimenty zaległe, jak i bieżące, co wynika wprost z treści przepisu art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. Przepis ten nie uzależnia stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia od stopnia zaspokojenia zobowiązań alimentacyjnych przez dłużnika.

Powyższy pogląd utrwalony jest w orzecznictwie, w którym wskazuje się, że wynikający z treści art. 2 pkt 7 lit. d) ww. ustawy obowiązek osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak

i bieżących. Co więcej, w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wierzyciel nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika (tak NSA w wyrokach: z 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 445/15 i z 27 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 699/17, z 8 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 2494/19, z 5 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 978/18, z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 201/19, z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 1901/19, wszystkie publ. CBOSA).

Dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest jednak wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, ale konieczne jest wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością, że świadczenie to jej nie przysługuje, a więc że można ją uznać za "osobę, która pobrała nienależne świadczenia", jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. (por. np. wyrok NSA z 17 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1163/20, publ. CBOSA).

Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby je pobierającej. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 lit. d) w związku z art. 23 u.p.o.u.a. obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz "świadczenia nienależnie pobranego". Nie są to pojęcia tożsame, gdyż "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. np. wyrok NSA z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 1901/19, publ. Lex nr 3043075, wyrok NSA z 8 listopada 2021 r., sygn. akt

I OSK 688/21, publ. CBOSA).

Z powyższej analizy prawnej wynika, że warunek jednoczesności pobierania świadczeń alimentacyjnych i uzyskania należnych alimentów powinien być

w pierwszej kolejności rozważony w aspekcie czasowym i rozumiany jako zbieg wpłat z tych tytułów w danym okresie rozliczeniowym. Spełnia ten warunek sytuacja, w której dochodzi do bezpośredniej zapłaty alimentów przez zobowiązanego na rzecz osoby uprawnionej w okresie świadczeniowym, w którym przyznane świadczenia alimentacyjne zostały wypłacone.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżąca w pismach z 1 marca 2021 r. poinformowała organ I instancji o otrzymaniu 8 lutego 2021 r. zaległych alimentów w kwocie [...] zł oraz o rezygnacji ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego (k. 26-27 akt administracyjnych). Konsekwencją tego było wydanie przez Prezydenta decyzji z [...] marca 2021 r. Nr [...]

o uchyleniu z dniem [...] marca 2021 r. decyzji z [...] października 2020 r. Nr [...].

Poza tym w piśmie z 15 lutego 2021 r. strona poinformowała Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], prowadzącego egzekucję w sprawie [...], o otrzymaniu kwoty [...] zł tytułem zaległych alimentów, którą to informację Komornik przesłał organowi I instancji w piśmie z 18 lutego 2021 r.

Zatem skarżąca zastosowała się do punktu 11 pouczenia zawartego we wniosku z 2 października 2020 r. o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniego syna H., z którego wynikało, że niepoinformowanie organu m.in. o otrzymaniu alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami.

Z kolei z pouczenia zawartego w decyzji Prezydenta z [...] października 2020 r. wynika m.in., że świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego uważa się za świadczenia nienależnie pobrane wówczas, gdy w okresie pobierania świadczeń

z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona otrzymała alimenty od dłużnika alimentacyjnego, bądź od organu egzekucyjnego (k. 22 akt administracyjnych).

Zdaniem Sądu organy obu instancji, mając na uwadze pouczenia zawarte we wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz w ww. decyzji, przedwcześnie wyciągnęły wniosek, że skarżąca była świadoma niedopuszczalności pobrania świadczeń bezpośrednio od dłużnika i zaliczenia ich na poczet zaległych alimentów. Przede wszystkim nie wykazały w sposób wszechstronny,

z uwzględnieniem wszystkich okoliczności niniejszej sprawy, że skarżąca pobrała przedmiotowe świadczenia z funduszu alimentacyjnego w złej wierze i ze świadomością, że jej się nie należą. Brak bowiem dokładnej analizy dokumentów zawartych w aktach sprawy, tj.: korespondencji nadesłanej od Komornika wraz

z pismem skarżącej 15 lutego 2021 r. (k. 23-25 akt administracyjnych) oraz odwołania i załączonych do niego kserokopii wyroków Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...] i Sądu Okręgowego w [...] sygn. akt [...].

Należy zauważyć bowiem, że skarżąca była pouczona o niemożności pobierania jednocześnie świadczeń z funduszu alimentacyjnego i od dłużnika alimentacyjnego lub komornika prowadzącego względem niego egzekucję. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, a w szczególności z aktu notarialnego z 8 lutego 2021 r. dołączonego do skargi, skarżąca nie otrzymała kwoty [...] zł od ww. osób (jak była pouczona), tylko od brata dłużnika alimentacyjnego – R. B. jako dłużnika rzeczowego tytułem rozliczeń wynikających ze skargi pauliańskiej. Organy nie rozważyły więc, czy skarżąca otrzymała alimenty od osoby zobowiązanej.

Aby prawidłowo ocenić świadomość skarżącej pobierającej świadczenia

z funduszu alimentacyjnego w przedmiotowym okresie należy uwzględnić odpowiedź na pytanie, czy jej zachowanie było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Niewątpliwie organ I instancji już 19 lutego 2021 r. został poinformowany przez Komornika o otrzymaniu przez skarżącą kwoty [...] zł w związku z zawarciem ugody z B. B. w dniu [...] lutego 2021 r. (k. 23-24 akt administracyjnych). Z jej inicjatywy zaprzestano wypłacać dalsze alimenty z funduszu alimentacyjnego, tj. od następnego miesiąca – 1 marca 2021 r. Okoliczności te wskazują na spełnienie przez stronę warunku z art. 19 u.p.o.u.a., tj. obowiązku zgłoszenia nowych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Do wydania rozstrzygnięcia zobowiązującego do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego konieczne było stwierdzenie, że skarżąca wiedziała o tym fakcie, a pomimo to pobrała świadczenie nienależnie, nie informując w odpowiednim czasie organu. W ocenie Sądu kontrolowane decyzje zostały wydane w oparciu

o niekompletnie ustalony stan faktyczny, a zatem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z kolei Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji naruszyło nie tylko powołane wyżej przepisy prawa, ale i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej

i poprzedzającej ją decyzji (punkt 1 wyroku). O zwrocie kosztów postępowania orzeczono w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ orzekający zastosuje się do wiążącej oceny prawnej wyrażonej w niniejszym orzeczeniu Sądu. Rozważy

w szczególności, czy w okresie świadczeniowym od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. skarżąca, oprócz świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uzyskała jednocześnie przysługujące uprawnionemu alimenty tytułem wypełnienia obowiązku alimentacyjnego, z uwzględnieniem wszechstronnej oceny stanu świadomości skarżącej w okolicznościach niniejszej sprawy, że przyjęła świadczenia z funduszu alimentacyjnego wiedząc, że jej się nie należą (zła wiara). W szczególności w tym celu organ oceni akt notarialny z [...] lutego 2021 r., który strona dołączyła do skargi. Pozostałe dowody zawnioskowane przez pełnomocnika skarżącej w piśmie z 7 marca 2022 r., tj. zaświadczenie komornika z 7 lutego 2021 r. oraz informacja komornika z 18 listopada 2021 r., nie mają znaczenia w sprawie, ponieważ zostały powołane na okoliczności związane z W. M.; nie dotyczyły więc uprawnionego małoletniego H. M.