Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 283/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 78 d ust. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 i 8, art. 78e ust. 2, 3, 4, art. 78f ust. 1, art 78h ust. 1, 9 i 12.
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi K. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości po rozpatrzeniu odwołania K. S. od uchwały z dnia [...] lipca 2010 r. nr [..] Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego – utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Uchwała ta zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. stwierdziła, że K. S. uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. Uzasadniając w/wym. rozstrzygnięcie, Komisja podniosła, że zdająca z części pierwszej egzaminu otrzymała ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę dostateczną, z czwartej części egzaminu ocenę niedostateczną, zaś z piątej ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 78 f ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze ( Dz. U. nr 146, poz. 1188 ze zm.), stosownie do którego, pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, że zdająca K. S. uzyskała wynik negatywny z ww. egzaminu.

Odwołanie od powyższej uchwały wniosła K. S. zarzucając jej naruszenie przepisów art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Skarżąca nie zgodziła się z wystawioną jej oceną negatywną za zadanie z zakresu prawa gospodarczego podnosząc, że wadami dyskwalifikującymi pracę pisemną winny być uchybienia, których konsekwencją będzie - w przypadku umów - bezwzględna nieważność czynności prawnej lub ewidentne szkodzenie interesom mocodawcy, co - zdaniem skarżącej w jej pracy nie miało miejsca.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071) z uwzględnieniem specyfiki postępowania przed Komisją II stopnia uregulowanej w przepisach ustawy – Prawo o adwokaturze oraz rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1315), podniosła co następuje:

Pracę skarżącej z prawa gospodarczego oceniało dwóch egzaminatorów, przy czym jeden z nich tj. adwokat R. O. wystawił za pracę notę dostateczną, a drugi egzaminator w osobie SSA M. M. – ocenę niedostateczną. SSA M. M. wytknął pracy następujące uchybienia:

1) w zakresie zachowania wymogów formalnych: w ocenie egzaminatora redakcja umowy od strony formalnej budzi poważne zastrzeżenia, ponieważ autor pracy większość zagadnień wynikających z treści zadania rozwiązał niedokładnie lub błędnie,

2) w zakresie prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji: zdaniem egzaminatora autor pracy nieprawidłowo zastosował i zinterpretował większość przepisów prawnych, mających istotne znaczenie dla rozwiązania problemów wynikających z treści zadania,

3) w zakresie poprawności zaproponowanego rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem autor pracy reprezentuje egzaminator dostrzegł następujące uchybienia:

• sposób reprezentacji pożyczkodawcy przez akcjonariusza jako pełnomocnika odpowiada treści art. 138 § 1 k.s.h., jednak z umowy nie wynika kto udzielił mu tego pełnomocnictwa;

• sformułowanie brzmienia firmy pożyczkodawcy odpowiada treści art. 127 § 1 i 3 k.s.h., ponieważ jednak autor pracy nie podał w umowie brzmienia firmy komplementariusza, więc ostatecznie nie można mieć pewności, czy prawidłowo określił firmę występującej w tej umowie spółki komandytowo – akcyjnej;

• brzmienie firmy pożyczkobiorcy nie odpowiada treści art. 434 k.c, ponieważ w wypadku osoby fizycznej, będącej przedsiębiorcą, przede wszystkim powinno zawierać jej imię i nazwisko;

• autor pracy w ogóle nie uregulował odsetek umownych;

• autor pracy zupełnie pominął uregulowanie problemu możliwości zaspokojenia pożyczkodawcy z przedsiębiorstwa pożyczkobiorcy, należącego do majątku wspólnego pożyczkobiorcy i jego żony z wyłączeniem pozostałych składników majątku wspólnego małżonków, podczas gdy w zadaniu chodziło o wprowadzenie do umowy postanowienia, zgodnie z którym pożyczka została zawarta w związku z prowadzonym przez pożyczkobiorcę przedsiębiorstwem (lub innego postanowienia o podobnym znaczeniu), które to postanowienie było niezbędne do powstania po stronie wierzyciela powyższej możliwości;

• autor pracy niekonsekwentnie wykonał polecenie ustanowienia zabezpieczenia pożyczki przez przewłaszczenie ruchomości z zastrzeżeniem warunku rozwiązującego, polegającego na tym, że skutki przewłaszczenia ustaną w razie ziszczenia się warunku. Jednocześnie autor pracy wprowadził w § 5 - 6 umowy, postanowienia dopuszczające możliwość jednostronnego zdecydowania przez pożyczkodawcę o zatrzymaniu przedmiotu przewłaszczenia lub jego sprzedaży przed upływem terminu zwrotu pożyczki i zaliczenia uzyskanej ceny na poczet należności z tytułu pożyczki, pomimo, że takie postanowienia są sprzeczne z istotą przewłaszczenia na zabezpieczenie zwłaszcza dokonanego pod warunkiem rozwiązującym;

• postanowienia umowne, dotyczące zabezpieczenia w postaci weksla własnego in blanco budzą istotne wątpliwości, zwłaszcza z powodu dość lakonicznego sformułowania w umowie deklaracji wekslowej, a także stwierdzenia, że strony (zamiast jedynie posiadacz weksla) wypełnią weksel zgodnie z deklaracją wekslową, podczas gdy istotą takiego rozwiązania powinno być uprawnienie pożyczkodawcy do jednostronnego wypełnienia weksla, ponadto autor pracy winien wyraźnie wskazać , iż chodzi o wystawienie weksla własnego, ponieważ właśnie takie polecenie wynikało z treści zadania, a brak tego postanowienia mógłby oznaczać, iż może chodzić również o weksel trasowany.

Odnosząc się zaś do oceny dostatecznej wystawionej skarżącej przez adwokata R. O. – Komisja odwoławcza podniosła, że uzasadnienie wystawionej oceny jest bardzo lakoniczne i ograniczone do stwierdzenia, że szczegółowe postanowienia umowy budzą wątpliwości co do prawidłowego rozumienia przepisów prawa dotyczących umowy pożyczki i zabezpieczenia oraz, że redakcja umowy jest dość oszczędna i mimo, że nie zawiera wszystkich niezbędnych uregulowań zasługuje na pozytywną ocenę.

Komisja odwoławcza, powołując się na treść art. 78 d ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, podniosła, że egzaminator M. M., który wystawił skarżącej ocenę niedostateczną z czwartej części egzaminu, w swoich uwagach do ocenianej pracy - szczegółowo opisał postawione jej zarzuty, pod kątem przesłanek określonych w powyższym przepisie. Komisja nie zgodziła się natomiast ze stanowiskiem skarżącej, iż wadami dyskwalifikującymi pracę pisemną polegającą na sporządzeniu projektu umowy są tylko takie, które stanowią o bezwzględnej nieważności czynności prawnej lub o ewidentnym szkodzeniu interesom mocodawcy. W ocenie Komisji odwoławczej zadanie egzaminacyjne polegające na sporządzeniu umowy pożyczki tylko wówczas może być bowiem ocenione pozytywnie, jeżeli zawiera poprawne postanowienia uwzględniające wszystkie założenia podane w punkcie pierwszym zadania, po samodzielnym uzupełnieniu brakujących elementów stanu faktycznego. Brak przyjęcia w pracy któregokolwiek z założeń egzaminacyjnych lub błędne jego rozwiązanie, zdaniem Komisji, dyskwalifikują ją. Jak podniosła Komisja, większość uchybień wytkniętych przez sprawdzającego pracę skarżącej sędziego M. M. jest tej rangi, że nie pozwala na wystawienie oceny pozytywnej, z następujących powodów:

1. W umowie spółki wadliwie, bo sprzecznie z art. 127 § 3 k.s.h., oznaczono firmę spółki komandytowo - akcyjnej, czego obaj egzaminatorzy nie dostrzegli. Otóż skarżąca oznaczyła spółkę jako: "Zysk S.A." Spółka komandytowa - akcyjna. Tymczasem zgodnie z art. 127 § 3 k.s.h., jeżeli komplementariuszem takiej spółki jest osoba prawna, firma spółki winna zawierać pełne brzmienie firmy (nazwy) tej osoby prawnej. Prowadzi to do wniosku, że użycie skrótu spółki akcyjnej (S.A.) będącej komplementariuszem było niedopuszczalne i świadczy o nieznajomości prawa firmowego. Przy czym organ zgodził się ze skarżącą, iż wskazanie przy biorącym pożyczkę, że prowadzi on działalność gospodarczą pod określoną nazwą przedsiębiorstwa nie jest błędem, choć uchybieniem było podanie, że przedsiębiorca prowadzi działalność pod "firmą", jako że pojęcie to jest właściwe do oznaczenia przedsiębiorcy, a nie jego przedsiębiorstwa, dla którego właściwa jest "nazwa" (art. 551 pkt 1 k.c). Nie dyskwalifikuje też pracy brak wskazania kto udzielił akcjonariuszowi umocowania do reprezentowania spółki. Z zadania egzaminacyjnego nie wynikał taki obowiązek, a zatem brak regulacji tej kwestii w umowie może jedynie wpływać na ocenę pracy.

2. Trafny jest zdaniem Komisji zarzut egzaminatora sędziego M. M., że umowa pożyczki skarżącej nie określa odsetek umownych, mimo, że z zadania wynikało, że pożyczka ma być oprocentowana. Z ocenianej pracy można wywieść, zdaniem Komisji, że pożyczka ma być zwrócona z odsetkami jedynie na podstawie zapisu jej § 3, w którym mowa o zabezpieczeniu pożyczki na wypadek jeżeli pożyczkobiorca nie spłaci w terminie kwoty głównej wraz z odsetkami. Należy zgodzić się ze skarżącą, iż w przypadku braku określenia stopy procentowej należą się odsetki ustawowe ( art. 359 § 2 k.c), jednak pomija ona okoliczność, iż odsetki te są wysokie - 13 % w stosunku rocznym, a przy zawarciu umowy winna działać w interesie pożyczkobiorcy, co w przypadku odsetek ponad dwukrotnie przewyższających przeciętne oprocentowanie kredytów bankowych takim działaniem nie jest. Ponadto Komisja podniosła, że umowa pożyczki autorstwa skarżącej nie odpowiada essentialia negotii takiej umowy określonym w art. 720 § 1 k.c, a mianowicie posługuje się kolokwializmem "pożycza" zamiast przenosi własność, oraz co istotniejsze - nie stanowi o obowiązku pożyczkobiorcy zwrotu przedmiotu pożyczki, które to uchybienia świadczą o nieudolności zdającej w posługiwaniu się językiem prawniczym i nieznajomości istoty umowy pożyczki.

3. W ocenie Komisji trafny jest także zarzut ww. egzaminatora odnośnie braku uregulowania w umowie skarżącej jednego z założeń egzaminacyjnych, a mianowicie, że biorący pożyczkę pozostaje w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój wspólności ustawowej, a dający pożyczkę nie będzie miał prawnych możliwości zaspokojenia się ze wszystkich składników majątku wspólnego, ale będzie mógł zaspokoić się z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa prowadzonego przez biorącego pożyczkę. Tę kwestię zdająca całkowicie w swej pracy pominęła. Wbrew stanowisku odwołania, dla uregulowania jej w pracy nie było wystarczające wskazanie w opisie stron umowy, że pożyczkobiorca prowadzi działalność gospodarczą. Sam bowiem fakt, że pożyczkę bierze przedsiębiorca będący osobą fizyczną nie jest tożsamy z tym, że wynikająca stąd wierzytelność pożyczkodawcy "powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa" pożyczkobiorcy.

4. Jako zasadny Komisja podzieliła także zarzut dotyczący wadliwego, bo niekonsekwentnego wykonania polecenia ustanowienia zabezpieczenia przez przewłaszczenie ruchomości. Z jednej bowiem strony zdająca ustanowiła takie zabezpieczenie z warunkiem rozwiązującym ( § 3), a z drugiej zawarła regulację ( § 5 i 6) pozwalającą pożyczkodawcy na jednostronne i w każdym czasie, w tym także przed upływem terminu spłaty pożyczki, o zatrzymaniu bądź sprzedaży przedmiotu przewłaszczenia. Zdaniem Komisji słusznie podnosi egzaminator, iż taka regulacja jest sprzeczna z istotą przewłaszczenia, tym bardziej gdy zostało dokonane pod warunkiem rozwiązującym. Wbrew stanowisku skarżącej odmienny wniosek nie wynika z jej pracy. Nie ma w niej także regulacji odnośnie do tego w czyim posiadaniu i użytkowaniu będzie się znajdował przedmiot przewłaszczenia na czas trwania zabezpieczenia. Należy zauważyć, że projekt umowy sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika winien zawierać takie regulacje prawne, aby nie budziły wątpliwości interpretacyjnych, czyli aby nie zachodziła konieczność dokonywania ich wykładni w oparciu o art. 65 k.c. W wypadku pracy sporządzonej przez skarżącą, zdaniem Komisji wymóg ten nie został spełniony.

5. Za trafne Komisja Odwoławcza także uznała uwagi egzaminatora SSA M. M. odnośnie lakonicznego sformułowania deklaracji wekslowej oraz błędnego wskazania, że to strony wypełnią weksel oraz nie wskazania - mimo założenia zadania egzaminacyjnego - że pożyczkobiorca wystawia weksel własny. Ponieważ jednak praca zawiera podstawowe elementy zabezpieczenia przez wystawienie weksla in blanco i deklaracji wekslowej, uchybienia w tym zakresie, w ocenie Komisji nie dyskwalifikują pracy.

Reasumując, zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, liczba popełnionych uchybień i ich waga nie pozwalają na wystawienie skarżącej oceny pozytywnej. W świetle cytowanego na wstępie przepisu art. 78 e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, ocena pracy z czwartej części egzaminu dokonana przez sędziego M. M., uwzględniająca wszystkie wymienione w nim kryteria, jest uzasadniona, w przeciwieństwie do oceny wystawionej przez drugiego z egzaminatorów, który nie dostrzegł całego szeregu uchybień w pracy egzaminacyjnej odwołującej. Mając na uwadze powyższe oraz uznając zarzuty skarżącej w najistotniejszym zakresie za chybione, Komisja odwoławcza uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania.

Skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła K. S. zarzucając zaskarżonej uchwale naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze w zw. z art. 78d ust. 1, 7, 10 pkt 1 i 2 powołanej ustawy poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, iż zadanie egzaminacyjne w postaci umowy (część czwarta egzaminu adwokackiego) może być jedynie wówczas ocenione pozytywnie, jeżeli zawiera poprawne postanowienia uwzględniające wszystkie założenia podane w zadaniu, po samodzielnym uzupełnieniu brakujących elementów stanu faktycznego, zaś brak przyjęcia w pracy któregokolwiek z założeń egzaminacyjnych lub błędne jego rozwiązanie, dyskwalifikuje pracę egzaminacyjną, która to wykładnia prowadzi do sprzecznej z zasadami wykładni prawa zbędności normatywnej art. 78d ust. 1 i 78d ust. 10 pkt 1 i 2 Prawa o adwokaturze (naruszenie zakazu wykładni per non est).

Ponadto skarżąca zarzuciła ww. uchwale naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogły mieć wpływ na wynik postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1 i 107 § 3 kpa, polegającą na:

• całkowitym pominięciu przy rozpoznaniu sprawy okoliczności sporządzania umowy, tj. okoliczności ograniczonego czasu i presji egzaminacyjnej, w których to okolicznościach niemal niemożliwe jest sporządzenie umowy, która spełniałaby przyjęte przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia założenia (skądinąd, jak wskazano wyżej -nieprawidłowo przyjęte);

• braku odniesienia się Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia do wszystkich podniesionych w odwołaniu argumentów, w szczególności odwołujących się do szczegółowej analizy zapisów sporządzonej umowy oraz zbędności zamieszczania odniesień do przepisów iuris cogentis (np. z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego);

• błędnym uznaniu, iż skarżąca nie zna zasad prawa firmowego i błędnie skonstruowała firmę spółki komandytowo-akcyjnej, podczas gdy po pierwsze, firma ta została skonstruowana w sposób dopuszczony w doktrynie; po drugie, nawet przy przyjęciu, iż doszło do uchybienia art. 127 § 3 ksh to jej zdaniem ani nie skutkuje to nieważnością czy inną wadliwością umowy, ani nie może to świadczyć o nieznajomości prawa firmowego, a jedynie jednego z przepisów tegoż prawa (str. 7 uzasadnienia uchwały);

• błędnym uznaniu, iż nie przyjęto oprocentowania w umowie pożyczki, podczas gdy mając na uwadze art. 65 § 1 i 2 kc oraz § 3 umowy — z którego to zapis skądinąd Komisja Egzaminacyjna II Stopnia wysnuła trafny wniosek, iż pożyczka ma być zwrócona z odsetkami — umowa spełniała to założenie (str. 7-8 uzasadnienia uchwały);

• całkowicie dowolnym i niczym nie uzasadnionym przyjęciu kryterium "przeciętnego oprocentowania kredytów bankowych" jako punktu odniesienia do oceny korzystności/niekorzystności zapisu o odsetkach ustawowych (str. 8 uzasadnienia uchwały);

• całkowicie bezpodstawnym i niczym nieuzasadnionym przyjęciu, iż poprawne użycie czasownika "pożycza" z języka ogólnego stanowi kolokwializm i świadczy o nieudolnym posługiwaniu się językiem prawniczym i nieznajomości istoty umowy spółki pożyczki (str. 8 uzasadnienia uchwały);

• całkowitym pominięciu argumentacji odwołania dotyczącej stosunków małżeńskich; (str. 8 uzasadnienia uchwały);

• absurdalnym wręcz przyjęciu, iż skoro pożyczkę bierze przedsiębiorca, to nie wynika stąd wniosek, iż wierzytelność ta powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Zdaniem skarżącej zgodny z zasadami logiki, wykładni treści umów i doświadczenia życiowego jest wniosek, że jeśli w umowie znajduje się jakiś zapis to pełni on określoną rolę; nie może być semantycznie i substancjalnie pusty; w okolicznościach niniejszej sprawy określenie strony jako przedsiębiorcy wskazuje jednoznacznie, że umowa zawierana jest w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa; gdyby miało być inaczej, to określenie pożyczkobiorcy jako przedsiębiorcy byłoby całkowicie zbędne;

• całkowitym braku odniesienia się do wskazanych w treści odwołania zarzutów dotyczących oceny klauzul przewłaszczenia na zabezpieczenie, braku uzasadnienia wątpliwości interpretacyjnych sporządzonej umowy, braku wskazania punktu odniesienia, jaki przyjęto do oceny istoty umowy przewłaszczenia na zabezpieczenia będącej wszak umową nienazwaną i niemającą ustalonego wzorca normatywnego (str. 9 uzasadnienia uchwały);

• naruszeniu zasady zaufania obywatela do Państwa — skarżąca otrzymała informację, że rozstrzygnięcie jej sprawy nastąpi 30 stycznia 2011 roku, podczas gdy Komisja wydała uchwałę w dniu [...] listopada 2010 r., co uniemożliwiło jej złożenie dodatkowych wniosków lub pism w sprawie.

W konkluzji tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie skarżonej uchwały oraz poprzedzającej jej uchwały Komisji Egzaminacyjnej w części dotyczącej czwartej części egzaminu adwokackiego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej p.p.s.a. - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.

Badając zaskarżoną uchwałę według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie.

Postępowanie związane z egzaminem adwokackim regulują przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze ( Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188, ze zm.).

Stosownie do art. 78 d ust. 1. egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu. Egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych (ust 2).Pierwsza część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa oraz z karty odpowiedzi. Zdający może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź zdający uzyskuje 1 punkt (ust. 3). Prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu adwokackiego (ust. 4). Druga część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny (ust. 5). Trzecia część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny (ust. 6). Czwarta część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny (ust. 7). Piąta część egzaminu adwokackiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny (ust. 8). Egzaminatorzy dokonują oceny za część drugą do piątej egzaminu adwokackiego przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3); 2) ocena negatywna - niedostateczna (2) (ust. 10).

Zgodnie z art. 78e ust. 2 oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego (ust. 3). Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym: 1) oceny pozytywne to: a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00, b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50, c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50, d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50; 2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00 (ust. 4).

Z brzmienia zaś art. 78f. ust. 1 wynika, że pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną.

Art. 78h ust. 1 stanowi zaś, od uchwały o wyniku egzaminu adwokackiego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 78f ust. 2. Do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (ust. 9). Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (ust. 12).

Jak wynika z akt sprawy rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego w ramach czwartej części egzaminu oceniali dwaj egzaminatorzy tj. SSA M. M. oraz adwokat R. O.. Każdy z egzaminatorów odmiennie ocenił ww. pracę skarżącej, przy czym SSA M. M. wystawił za powyższą pracę ocenę niedostateczną, a adwokat R. O. ocenę dostateczną. Ostateczna zatem ocena z przedmiotowej pracy pisemnej stanowi ocenę negatywną – tj. niedostateczną, jako że średnia arytmetyczna wystawionych ocen cząstkowych wyniosła poniżej 3,00.

Sąd podziela stanowisko Komisji Odwoławczej, że sporządzony przez skarżącą w ramach zadania z zakresu gospodarczego projekt umowy pożyczki zawiera szereg uchybień o takim znaczeniu, które nie pozwalają na wystawienie z powyższego zadania oceny pozytywnej. Za trafny Sąd uznaje również pogląd organu, że to egzaminator, który wystawił z powyższej pracy ocenę niedostateczną – uzasadnił swój werdykt w sposób wyczerpujący, wyjaśniając każde z wytkniętych przez siebie uchybień oraz ściśle opierając się na kryteriach określonych w art. 78 e ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze. Natomiast egzaminator, który wystawił ocenę dostateczną za sporządzony przez skarżącą projekt umowy pożyczki – ocenę swą uzasadnił enigmatycznie, a w swych i tak oszczędnych wyjaśnieniach oceny – niejako zaprzeczał wystawionej przez siebie nocie twierdząc, że szczegółowe postanowienia umowy budzą wątpliwości co do prawidłowego rozumienia przepisów prawa dotyczących umowy pożyczki i zabezpieczenia oraz, że redakcja umowy jest dość oszczędna oraz nie zawiera wszystkich niezbędnych uregulowań.

Sporządzony przez skarżącą w ramach czwartej części egzaminu adwokackiego projekt umowy pożyczki ujawnił luki w znajomości przez skarżącą prawa handlowego, gdyż skarżąca oznaczyła spółkę będącą pożyczkodawcą jako "Zysk S.A." Spółka komandytowo – akcyjna podczas gdy stosownie do art. 127 § 3 k.s.h. firma spółki, w sytuacji gdy tak jak w rozwiązywanym zadaniu - komplementariuszem spółki jest osoba prawna – winna zawierać pełne brzmienie firmy tej osoby prawnej, co powoduje, że skrót S.A. uznać należało za niedopuszczalny. Zatem wobec oczywistej niezgodności dokonanego przez skarżącą oznaczenia ww. strony umowy z niepozostawiającą wątpliwości treścią przepisu art. 127 § 3 k.s.h. - za bezpodstawne uznać należy twierdzenie skarżącej o możliwości skonstruowania firmy spółki w sposób dopuszczony w doktrynie.

Sąd podziela stanowisko Komisji Odwoławczej, że pominięcie przez skarżącą określenia w umowie pożyczki odsetek umownych, w sytuacji, gdy z zadania wynikało, że pożyczka ma być oprocentowana - stanowi o tym, że konstruując ww. umowę skarżąca nie miała baczenia nad tym by działać w interesie pożyczkodawcy, co w konsekwencji skutkuje koniecznością zwrotu pożyczki wraz z odsetkami ustawowymi. Nie można się zaś zgodzić z zarzutem skarżącej, że zastosowane przez organ kryterium "przeciętnego oprocentowania kredytów bankowych" przy ocenie ww. kwestii jest całkowicie dowolne i niczym nieuzasadnione. Przeciwnie, zdaniem Sądu, ze względu na treść art. 359 § 2 k.c. skarżąca dbając w sposób należyty o interesy swojego klienta przyjęłaby w umowie właśnie odsetki umowne oscylujące w wysokości oprocentowania kredytów bankowych, które istotnie jest niższe od oprocentowania odsetek ustawowych, a nie przemilczałaby tę kwestię w umowie. W tym miejscu wypada dodać, że od aplikanta aspirującego do wykonywania zawodu adwokata należy oczekiwać, że umowę pożyczki skonstruuje w sposób jasny, precyzyjny i kompleksowy, bez konieczności sięgania przy jej wykładni po regulację z art. 65 k.c.

Zgodzić się również należy z twierdzeniem organu, że skarżąca przy konstruowaniu umowy pożyczki nie wykazała się znajomością jej istoty. Pożyczka jest bowiem umową, przy której dochodzi do zmian w obrębie prawa własności przedmiotu umowy. Użycie zaś przez skarżącą zwrotu "pożycza" nie wskazuje ani na przeniesienie na własność przedmiotu pożyczki na rzecz pożyczkobiorcy, ani też następnie na obowiązek jego zwrotu na rzecz pożyczkodawcy. Z powyższych powodów nie można uznać za usprawiedliwiony zarzut skarżącej o całkowicie bezpodstawnym przyjęciu, iż użycie czasownika "pożycza" stanowi kolokwializm i świadczy o nieudolnym posługiwaniu się językiem prawniczym i nieznajomości istoty umowy pożyczki. Jak bowiem powyżej wykazano zwrot "pożycza" nie zawiera w sobie essentialia negoti umowy pożyczki i z tego powodu Komisja słusznie zdaniem Sądu uznała, że posługiwanie się ww. zwrotem świadczy o niezrozumieniu przez skarżącą istoty umowy.

Ze względu na treść art. 41 § 2 k.r. oraz art. 7871 k.p.c. brak zawarcia w umowie pożyczki postanowienia, z którego wynika, że przedmiotowa pożyczka została udzielona w związku z prowadzonym przez pożyczkobiorcę przedsiębiorstwem – w kontekście założenia egzaminacyjnego o pozostawaniu przez pożyczkobiorcę w związku małżeńskim i niemożnością zaspokojenia się przez pożyczkodawcę ze wszystkich składników majątku wspólnego – uznać należy za nieprawidłowe. Sąd podziela zatem pogląd Komisji, że brak powyższego założenia w umowie - uniemożliwi zaspokojenie się przez wierzyciela z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa prowadzonego przez pożyczkobiorcę, a twierdzenie skarżącej, że skoro pożyczkobiorcą jest przedsiębiorca, to wierzytelność ta powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa – zdaniem Sądu nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodzić się należy z twierdzeniem skarżącej, że jeśli w umowie znajduje się jakiś zapis to pełni on określoną rolę. Wskazać jednak również należy, że jego rola winna być w sposób niebudzący wątpliwości określona, a tym bardziej, gdy umowa tak jak w rozpoznawanej sprawie jest konstruowana przez osobę, która zamierza wykonywać zawód adwokata. Komisja Odwoławcza odnosząc się do powyższej kwestii wskazała, że sam fakt, że pożyczkę bierze przedsiębiorca będący osobą fizyczną nie jest tożsamy z tym, że wynikająca stąd wierzytelność pożyczkodawcy "powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa" pożyczkobiorcy. Zdaniem Sądu w kontekście przywołanego w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały założenia egzaminacyjnego o pozostawaniu przez pożyczkobiorcę w związku małżeńskim i niemożnością zaspokojenia się przez pożyczkodawcę ze wszystkich składników majątku wspólnego – powyższe wyjaśnienie organu uznać należy za wystarczające, a zarzut skarżącej o nieuzasadnieniu przez organ swojej tezy jako bezpodstawny.

Zgodzić się należy z twierdzeniem skarżącej, że umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie jest umową nienazwaną, jednakże jej istota, którą jest przeniesienie na wierzyciela własności rzeczy w celu jego zaspokojenia w razie niewykonania przez dłużnika zobowiązania oraz zobowiązanie się wierzyciela do zwrotnego przeniesienia własności, jeżeli dłużnik zobowiązanie wykonana – nie budzi żadnych wątpliwości ani w orzecznictwie ani w doktrynie. W powyższym kontekście oraz w kontekście założenia egzaminacyjnego o przewłaszczeniu na zabezpieczenie rzeczy ruchomej pod warunkiem rozwiązującym – stwierdzić należy, że wprowadzenie przez skarżącą w przedmiotowej umowie paragrafu 5 i 6 zaprzecza istocie przewłaszczenia i świadczy o jego niezrozumieniu przez skarżącą. Skarżąca przyznała bowiem pożyczkodawcy prawo do jednostronnego i w każdym czasie zatrzymania bądź sprzedaży przedmiotu przewłaszczenia, podczas gdy możliwość zaspokojenia się z takiego przewłaszczonego przedmiotu następuje po bezskutecznym upływie terminu do wykonania zobowiązania przez dłużnika. Za trafne uznać również należy stanowisko Komisji, że brak wskazania w umowie kto będzie posiadał i użytkował przedmiot przewłaszczenia budzi kolejne wątpliwości interpretacyjne i rodzi konieczność dokonywania wykładni w oparciu o art. 65 k.c., co w sytuacji sporządzenia umowy przez profesjonalnego pełnomocnika jest niedopuszczalne.

Nie można się również zgodzić z zarzutem skargi, że skarżona uchwała zapadła z naruszeniem art. 78 e ust. 2 ustawy o adwokaturze w zw. z art. 78 d ust. 1, 7, 10 pkt 1 i 2 ww. ustawy. W tym miejscu podnieść należy, że zarówno odwołanie jak i skargę skarżąca oparła na założeniu, że wadami dyskwalifikującymi pracę pisemną są takie uchybienia, które w przypadku umów rodzą bezwzględną nieważność czynności prawnej lub ewidentne szkodzenie interesom mocodawcy. Z takim stanowiskiem skarżącej nie można się zgodzić. Celem egzaminu adwokackiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego ww. egzamin z punktu widzenia możliwości samodzielnego i należytego wykonywania przez zdającego zawodu adwokata. Weryfikacja ta bynajmniej nie może się opierać na założeniu, że przygotowaniem tym legitymuje się osoba, której praca nie podlega dyskwalifikacji. Przeciwnie, egzamin ten ma na celu sprawdzenie, czy zdający daje rękojmię należytego wykonania zawodu adwokata, w którym to procesie, w ocenie Sądu, bez wątpienia nie ma miejsca na przyjęte przez skarżącą kryterium oceniania prac.

Ostatni zarzut skargi, w ocenie Sądu również uznać należy za bezprzedmiotowy. Skarżąca z faktu szybszego rozpoznania jej odwołania i wydania zaskarżonej uchwały, aniżeli w terminie wskazanym przez Komisję Odwoławczą wywiodła naruszenie zasady zaufania obywatela do Państwa. W tym miejscu wskazać należy na zasadę szybkości postępowania, które nakazuje działać w sprawie wnikliwie i szybko. Skoro zatem w sprawie zaistniały przesłanki do jej zakończenia, wyczekiwanie z jej załatwieniem, tak by nie zaskoczyć skarżącej szybszym załatwieniem sprawy - godziłoby w zasadę załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki i nie znajdowałoby usprawiedliwionych podstaw.

Liczba i waga wykazanych powyżej uchybień w sporządzonej przez skarżącą umowie pożyczki, w ocenie Sądu świadczy o niewystarczającym jej przygotowaniu do wykonywania zawodu adwokata, co wyraża się zarówno w lukach w znajomości przepisów prawa jak i w braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce przyszłego adwokata. W konsekwencji wadliwość ww. umowy uzasadniała otrzymaną przez skarżącą ocenę niedostateczną z czwartej części egzaminu adwokackiego, stanowiska zaś Komisji obu instancji zostały prawidłowo uzasadnione w wydanych w rozpoznawanej sprawie uchwałach, w tym zaskarżonej uchwale Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2010 r., której treść odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 kpa, zawierając uzasadnienie faktyczne i prawne.

Reasumując, Sąd doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. Organy obu instancji w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze.

Ponadto oceniając zaskarżone uchwały, Sąd nie znalazł żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.