Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 330/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Przyznano pełnomocnikowi od Skarbu Państwa zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4m art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39, art. 41 pkt. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 135 poz 950
law: ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń  pieniężnych z pomocy społecznej
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 2 ust. 2, par. 18 ust. 1 pkt 1 ppkt c, par. 19
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 05 sierpnia 2009r. sprawy ze skargi M. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...), nr (...), nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego; I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi P. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w obu instancjach kwotę (...) (...) złotych, w tym (...) (...) złotych tytułem podatku od towarów i usług oraz 17,00 (siedemnaście 00/100) złotych tytułem opłaty od pełnomocnictwa. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka /-/ E.Brychcy


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) kwietnia 2007 r. nr (...), działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie - Filia S. (dalej Prezydent Miasta), działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 8, art. 12, art. 39, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 ze zm. – dalej ustawa o pomocy społecznej), odmówił przyznania M. K. pomocy finansowej na opłacenie czynszu w miesiącach marcu i kwietniu 2007 r., na pokrycie kosztów energii i gazu, zakup odzieży, zakup pralki, krzeseł, lekarstw oraz w formie jednego posiłku w miesiącu marcu 2007 oraz kwietniu 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta wskazał, że decyzją rozpatrzono wnioski z dnia (...) i (...) lutego 2007 r., uzupełnione w dniu (...) lutego 2007 r., a także wnioski z dnia (...) lutego 2007 r. i (...) marca 2007 r., uzupełnione w dniu (...) marca 2007 r. Wskazano, iż w wyniku wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca gospodaruje samotnie oraz deklaruje utrzymywanie się ze świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wysokość tego świadczenia, pomniejszona o spłat bieżących oraz zaległych alimentów, wynosi (...) zł, co ustalono w oparciu o pismo ZUS z dnia (...) marca 2007 r. Wskazano, że wnioskodawca nie podał, iż jest w posiadaniu innych dochodów, oświadczył jednocześnie, iż regularnie opłaca czynsz za mieszkanie, którego wysokość na koniec 2006 r. wynosiła (...) zł. Wnioskodawca oświadczył ponadto, iż uzyskaną spłatę świadczenia rentowego w wysokości (...) tys. zł ulokował na dwumiesięcznej lokacie bankowej. Zdaniem organu okoliczności te wskazują, iż wnioskodawca dysponuje większymi zasobami pieniężnymi, na co wskazuje niska wysokość deklarowanego dochodu przy równoczesnym regularnym opłacaniu czynszu i konieczności wygospodarowania środków na zakup żywności. Za takim ustaleniem przemawia także znana organowi okoliczność w postaci konieczności spłaty zadłużenia w Spółdzielni Mieszkaniowej oraz spłaty kosztów egzekucyjnych, co winien uczynić do (...) kwietnia 2007 r. Wskazano, iż w tej sytuacji po stronie wnioskodawcy występuje brak współdziałania w zakresie ujawnienia rzeczywistych dochodów, przez co nie można stwierdzić, czy spełnia on przesłankę dochodową do przyznania pomocy. Tymczasem od kilku miesięcy wnioskodawca otrzymuje systematyczną pomoc ze środków MOPR, gdy tymczasem dysponując wskazanymi wyżej kwotami wnioskodawca mógł we własnym zakresie wygospodarować środki na niezbędne potrzeby życiowe. Wskazano, iż z analizy dotychczas prowadzonych postępowań wynika, że wielokrotnie wnioskodawca składał oświadczenia niezgodne z prawdą. W dalszej części uzasadnienia podano przykłady takich sytuacji. Uznano nadto, iż w świetle wcześniejszych nieprawdziwych oświadczeń, nie sposób ocenić wiarygodności oświadczenia złożonego w związku z rozpatrzeniem przedmiotowych wniosków.

Decyzją z dnia (...) kwietnia 2007 r. nr (...) wskazany powyżej organ z powołaniem powyższych przepisów ustawy o pomocy społecznej odmówił przyznania M. K. pomocy finansowej na opłacenie czynszu za miesiąc lipiec 2006 r. W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta wyjaśnił, że decyzją rozpatrzono wniosek z dnia (...) czerwca 2006 r., przy czym organ pierwszej instancji ponownie rozpatrywał sprawę w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji z dnia (...) lipca 2006 r. Nr (...). Uwzględniając wskazania organu odwoławczego w dniu (...) marca 2007 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, którego celem było uzupełnienie informacji stanowiących podstawę uzasadniającą uchylenie wcześniejszej decyzji oraz sprawdzenie aktualnej sytuacji wnioskodawcy. Stwierdzono spełnienie kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pomocy, lecz zdaniem organu niski dochód w tym przypadku nie stanowi podstawy do jej udzielenia. Uznano, iż w świetle art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej czynsz nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej. Do potrzeb bytowych należy bowiem zaliczyć zapewnienie schronienia, ale jedynie w niezbędnym zakresie, a celem tej regulacji jest zaspokojenie potrzeb pojmowanych jako bieżące niedostatki. Opłacenie zadłużenia w czynszu takiej potrzeby nie stanowi. Z dokumentacji sprawy wynika, ze wnioskodawca posiada zaległości czynszowe w Spółdzielni Mieszkaniowej "W." na kwotę (...) zł (zaświadczenie ze Spółdzielni). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest przyznawana, jeżeli w wyniku jej udzielenia zostanie rozwiązana konkretna trudna sytuacja klienta. Uwzględnić przy tym należy ograniczone możliwości finansowe Ośrodka. Wskazano, iż pomoc na opłacanie czynszu wnioskodawca otrzymał od stycznia do kwietnia 2006 r. w formie zasiłków celowych przekazywanych bezpośrednio na rachunek Spółdzielni. W okolicznościach rozpatrywanej sprawy uznano jednakże, iż nie znaleziono przesłanek, które wskazywałyby na szybką poprawę sytuacji wnioskodawcy, który w ocenie organu posiada własne możliwości na zaspokojenie zgłoszonej potrzeby. Wskazano, iż jest najemcą dwupokojowego mieszkania, a z uwagi na posiadany nadmetraż nie uzyskuje dodatku mieszkaniowego, który byłby odciążeniem w ponoszeniu opłaty czynszowej. Jednocześnie wnioskodawca nie zamierza zamienić mieszkania na mniejsze, jak również nie czyni starań w kierunku wynajmu jednego pokoju, co wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego oraz treści złożonych oświadczeń do podpisanego przez wnioskodawcę protokołu. W tych okolicznościach pomoc społeczna winna wycofać się z udzielanego dotąd wsparcia, aby nie narazić się na zarzut marnotrawienia środków. Zdaniem organu wnioskodawca uzyskał od pracownika socjalnego informacje i wskazówki dotyczące możliwości wyjścia z trudnej sytuacji, lecz nie wykorzystał ich w pełni. Wskazano także, że wnioskodawca w sposób świadomy powiększał zaległość czynszową, bowiem w miesiącach styczeń-kwiecień 2006 r. otrzymywał zasiłek okresowy i każdorazowo podczas wywiadów środowiskowych był zobowiązywany do regulowania części czynszu z tej formy zasiłku. Z pisma Spółdzielni nie wynika, aby w okresie tym czynsz opłacał. W dalszej części decyzji wskazano, iż wnioskodawca nie ujawnia wszystkich posiadanych źródeł dochodu, przytaczając na te okoliczność argumentację tożsama z tą, która zawarta została w pierwszej z opisanych powyżej decyzji ((...)). W rozwinięciu tej argumentacji organ wskazał ponadto, iż wnioskodawca deklarował, że latem 2006 r. otrzymał nagrodę literacką w wysokości (...) tys. zł, z której to deklaracji następnie wycofał się. Nadto nie ujawnił, iż posiada budynek mieszkalny przy ul. (...) oraz samochody, a zrobił to dopiero w dniu (...) czerwca 2006 r., w sytuacji, gdy informacje o tym pracownik socjalny uzyskał z innego źródła. Organ wyjaśnił, iż w dniu (...) lipca 2006 r. na konto Spółdzielni wpłacił kwotę (...) tys. zł, tymczasem decyzję odmawiająca przyznania zasiłku na czynsz za m-c lipiec 2006 r. odebrał w dniu (...) sierpnia 2006 r. Ponadto w dniu (...) września 2006 r. na konto Spółdzielni wpłynęła kwota (...) zł, w dniu (...) października (...) zł, kolejne wpłaty były w dniach (...) listopada - (...) zł, (...) listopada – (...) zł oraz (...) grudnia 2006 r. - (...) zł. W okresie tym wnioskodawca każdorazowo deklarował brak środków do życia oraz wspomaganie się żebractwem, lecz zdaniem organu z datek darczyńców nie sposób regulować tak dużych wpłat. Wskazano, że obecnie wnioskodawca także deklaruje regularne wpłaty czynszu.

Decyzją z dnia (...) kwietnia 2007 r. nr (...) wskazany organ odmówił przyznania M. K. pomocy finansowej na pokrycie kosztów leków, czynszu na miesiąc listopad 2006 r., kosztów energii i gazu, naprawę drzwi i kranu, zakup kalesony, skarpet i obuwia zimowego, środków czystości oraz pomocy w formie jednego ciepłego posiłku od listopada 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta wskazał, że decyzją rozpatrzono wniosek z dnia (...) października 2006 r., uzupełniony w dniu (...) oraz (...) października oraz podczas wywiadu środowiskowego w dniu (...) października 2006 r., przy czym organ pierwszej instancji ponownie rozpatrywał sprawę w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji z dnia (...) listopada 2006 r. Nr (...). Wyjaśniono, iż uwzględniając wskazania organu odwoławczego w dniu (...) marca 2007 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, którego celem było uzupełnienie informacji stanowiących podstawę uzasadniającą uchylenie wcześniejszej decyzji oraz sprawdzenie aktualnej sytuacji wnioskodawcy. Wskazano, iż podczas wywiadu przeprowadzonego w dniu (...) października 2006 r. ustalono, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie uzyskuje świadczeń z zabezpieczenia społecznego bowiem oczekuje na komisję ZUS. Deklarowany osiągany dochód wynosi (...) zł z tytułu świadczenia rentowego otrzymywanego w związku z częściową niezdolnością do pracy. Na czas rozpatrywania sprawy wnioskodawca deklarował brak innych źródeł dochodu, jednocześnie odmawiał współpracy z pracownikiem socjalnym, nie godząc się na podpisanie arkusza wywiadu środowiskowego oraz oświadczając, że nie ma zaufania do jego osoby. Tymczasem wywiad przeprowadzał pracownik, który dotąd nie był zaangażowany w rozpatrywanie wniosków M. K. Tym samym wnioskodawca uniemożliwił poczynienie ustaleń na okoliczność jego sytuacji. Formalność w postaci złożenia podpisu na arkuszu wywiadu wnioskodawca dopełnił dopiero w dniu (...) marca 2007 r., podczas kolejnego wywiadu. W dalszej części uzasadnienia decyzji przytoczono argumentację tożsamą z zawartą w dwóch pierwszych decyzjach wydanych w tym samym dniu w rozpatrzeniu wniosków M. K., a dotyczącą nieujawnienia wszystkich źródeł dochodu, w tym o pozostawaniu w zatrudnieniu w okresie od (...) maja do (...) sierpnia 2006 r., a nadto składania sprzecznych oświadczeń w zakresie posiadanego majątku oraz dochodów. Wyjaśniono, iż odmowa przyznania wnioskowanej pomocy wynika z braku wiarygodności składanych deklaracji w przedmiocie uzyskiwanych i posiadanych zasobów.

W odwołaniach od wskazanych trzech decyzji, wniesionych w dniu (...) maja 2007 r., M. K. nie zgodził się z rozstrzygnięciami organu I instancji. Wskazał, iż zarzuty odnośnie nieujawnienia źródeł dochodu są niezasadne, bowiem utrzymuje się z renty w wysokości (...) zł i z tej renty opłaca czynsz w wysokości (...) zł. MOPR ma wiedzę o jego sytuacji, także o tym, że zajmuje się zbieractwem puszek i butelek. Obecnie ma wyłączony gaz, to samo będzie z prądem, natomiast aby nie głodować korzysta z kuchni społecznej, co dokumentuje stosownym zaświadczeniem. Przyznał, iż jest współwłaścicielem nieruchomości przy ul. (...), lecz nie uzyskuje z niej żadnych dochodów, a nieruchomość ta jest zajęta przez komornika. MOPR miał wiedzę o tym od samego początku. Natomiast samochody, o których MOPR wspomina, to złom. Oświadczył, że nie uzyskuje innych dochodów, a pomoc, o którą wnioskuje, jest mu bardzo potrzebna, bowiem stan jego zdrowia pogorszył się i wymaga zakupu leków. Niesłusznie czyni mu się zarzuty w sytuacji, gdy stara się płacić rachunki. Wskazał, że wywiadu nie podpisał, bowiem arkusz wywiadu nie został wypełniony. To ze strony pracownika MOPR był brak współpracy oraz ciągłe prześladowanie i zastraszanie jego osoby. Podniósł, iż nie może podjąć pracy bowiem stan jego zdrowia pogorszył się. Jest przy tym osobą zaradną i stara się utrzymać we własnym zakresie, z czego bezzasadnie czyni mu się zarzuty i odmawia wszelkiej pomocy. Bezprawnie przy tym zmusza się go do sprzedaży mieszkania. Podniósł, iż wywiad w dniu (...) marca 2007 r. przeprowadzono z funkcjonariuszem Policji, czym go zastraszono. Wskazał, że od (...) lutego do (...) grudnia 2006 miał wstrzymaną rentę z tytułu II grupy inwalidztwa i w tym czasie nie miał żadnych dochodów. Niezrozumiałe jest dla niego stanowisko, iż opłacanie czynszu nie jest niezbędną potrzebą życiową. Podniósł, że jest ofiarą przemocy w rodzinie, przez dziewięć lat mieszkał na ulicy.

Decyzjami z dnia (...) czerwca 2007 r. Nr (...), (...), Nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. – dalej kpa) utrzymało w mocy zaskarżone trzy decyzje Prezydenta Miasta z dnia (...) kwietnia 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji Nr (...) Kolegium wyjaśniło, iż z analizy akt sprawy wynika, że przy deklarowanym dochodzie w wysokości (...) zł wnioskodawca dokonywał spłaty zaległości czynszowych oraz kosztów postępowania sądowego w kwotach znacznie przewyższających jedyne stałe dochody z renty. Jednocześnie otrzymał spłatę renty w kwocie (...) tys. zł oraz założył lokatę bankową na sumę (...) tys. zł. W tych okolicznościach w ocenie Kolegium można uznać, iż wnioskodawca posiada inne, i to znacznie wyższe oraz nie ujawnione jeszcze dochody. Wskazano, iż względy natury humanitarnej nakazują rozważenie przez organ I instancji możliwości przyznania pomocy finansowej na leki i zabezpieczenie gorącego posiłku w ciągu dnia.

W uzasadnieniu decyzji Nr (...) Kolegium przytoczyło argumentację zawartą w uzasadnieniu wyżej opisanej decyzji, wyjaśniło nadto, iż przy takich potrzebach, jak posiłek oraz lekarstwa potrzeby, które w ocenianym okresie wnioskodawca zaspokajał, nie są niezbędne. Zatem można uznać, ze poza deklarowaną rentą wnioskodawca posiada inne, znacznie wyższe i nieujawnione dochody. W tym stanie, w myśl postanowień art. 2, art. 3 ust. 1 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej, możliwa jest odmowa przyznania pomocy społecznej na potrzeby wskazane we wniosku.

W uzasadnieniu decyzji Nr (...) Kolegium przytoczyło argumentację dotyczącą sytuacji dochodowej wnioskodawcy. Wyjaśniło, iż z przesłuchania strony w dniu (...) lutego 2007 r. (protokół przesłuchania) oraz innych czynności organu I instancji wynika, iż w okresie od maja do grudnia 2006 r. dokonał spłaty zaległości czynszowych i kosztów sądowych na łączną kwotę (...) tys. zł, co uprawnia do uznania, iż strona posiada nieujawnione źródła dochodu. W tym stanie, w myśl postanowień art. 2, art. 3 ust. 1 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej, możliwa jest odmowa przyznania pomocy społecznej na potrzeby wskazane we wniosku.

W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, datowanej na dzień (...) września 2007 r. (wpływ do organu w dniu (...) września) M. K. napisał, że nie zgadza się z odmową przyznana zasiłku celowego na zapłacenie czynszu. Powtórzył w ślad za odwołaniami, że w tym okresie nie dysponował środkami do życia ponieważ miał wstrzymaną rentę inwalidzką. Uważa, że spotkał się z prześladowaniem jego osoby ze strony pracownika socjalnego i Kierownik MOPR. Wskazał, że decyzje otrzymał w dniu (...) września, w siedzibie Kolegium.

Skargi zarejestrowano pod sygnaturami IV SA/Po 702/08, IV SA/Po 703/08, IV SA/Po 704/08. Postanowieniem Sądu z dnia 10 września 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 702/07 zarządzono połączenie tych spraw w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o ich odrzucenie w odniesieniu do wszystkich trzech decyzji, wskazując na wniesienie skargi z uchybieniem terminu. Kolegium podniosło, iż korespondencja zawierająca decyzje kierowane do skarżącego wróciła do siedziby organu po jej dwukrotnym awizowaniu, tym samym uznać należy, iż do doręczenia doszło w trybie art. 44 §1 i 4 kpa. W dalszej kolejności Kolegium wniosło o oddalenie skargi w odniesieniu do wskazanych decyzji, podtrzymując argumentacje zawarte w uzasadnieniach decyzji.

Postanowieniem Sądu z dnia 10 września 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 702/07 uwzględniono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

Postanowieniem Sądu z dnia 30 grudnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 702/07 skargi odrzucono z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2009 r. sygn. akt I OSK 405/09 uchylił zaskarżone przez M. K. postanowienie o odrzuceniu wniesionych skarg, przekazując sprawę tut. Sądowi do ponownego rozpoznania.

W wyniku zmian organizacyjnych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu sprawa przekazana została do Wydziału II i otrzymała sygnaturę II SA/Po 330/09.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi podlegają oddaleniu.

Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.- dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skargi dotyczą trzech decyzji organu odwoławczego z dnia (...) czerwca 2007 r.

Przystępując do merytorycznej oceny skarg Sąd miał na uwadze treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2009 r. W świetle dokumentacji zawartej w aktach administracyjnych sprawy uznać należało, iż doręczenia zaskarżonych decyzji nastąpiło w tym przypadku w dniu 7 września 2007 r., w konsekwencji uznać należy, iż przedmiotowe skargi wniesione zostały w ustawowym terminie.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 ze zm.- dalej ustawa o pomocy społecznej lub ups). Przedmiotem sprawy jest odmowa przyznania zasiłków celowych na liczne potrzeby, zgłoszone w trzech, uzupełnionych następnie wnioskach. Skargi dotyczą także odmowy przyznania zasiłku celowego na opłacenie czynszu za mieszkanie spółdzielcze, którego skarżący jest właścicielem. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z ust. 2 art. 39 wskazanej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wyszczególnienie to nakazuje uznać, iż opłacenie czynszu co do zasady ma na celu zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji odmówił zasiłku na ten cel uznając, że dla skarżącego nie była to niezbędna potrzeba życiowa. W ocenie Sądu przepis art. 39 ust. 2 wyżej powołanej ustawy pozwala organom administracji publicznej czynić samodzielne ustalenia, czy zgłaszana potrzeba, która nie została wymieniona w powołanym przepisie, stanowi dla wnioskodawcy niezbędną potrzebę bytową. W rozpatrywanej sprawie akta administracyjne sprawy pozwalają uznać, iż żądane przyznanie zasiłku celowego na wskazany cel nie jest związane z zaspokojeniem niezbędnej potrzeby bytowej strony skarżącego. Stwierdzenie to Sąd oparł na analizie całokształtu materiału dowodowego sprawy, z którego wynika, iż skarżący nie podejmuje działań w celu wykorzystania własnych możliwości w tym zakresie, chociażby poprzez zamianę mieszkania na mniejsze lub wynajem jednego pokoju.

Zważyć należy, iż o prawie do zasiłku celowego, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, decyduje tzw. kryterium dochodowe, a więc świadczenie pieniężne z pomocy społecznej (a wśród nich także zasiłek celowy) będzie przysługiwało tylko tym osobom, w przypadku których pomoc państwa jest niezbędna ze względu na niskie dochody. Jak wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 39 ups, zasiłek celowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł (zob. § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2006 r., nr 135,poz. 950/). Wskazana regulacja wymaga więc ustalenia dochodu osoby wnioskującej o pomoc. W rozpatrywanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne organów obu instancji, w szczególności w zakresie nieujawnienia przez skarżącego wszystkich źródeł dochodu. Należy podzielić argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji, iż zestawienia deklarowanego dochodu skarżącego z wydatkami, jakie w badanym okresie ponosił w związku ze spłatą zadłużenia oraz egzekwowanymi kosztami sądowymi, przy równoczesnym deponowaniu środków uzyskanych ze spłaty świadczenia rentowego na lokacie bankowej dowodzą, iż skarżący miał realne możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb bytowych we własnym zakresie.

W tym miejscu Sąd odwołuje się do ustaleń poczynionych na potrzeby innych postępowań, na które skargi wniesione zostały do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, a które dotyczyły okresu istotnego dla rozpatrzenia przedmiotowej skargi (sygn. akt IV SA/Po 620/05, IV SA/Po 22/08, IV SA/Po 123/08; IV SA/Po 513/08). Nadto Sądowi z urzędu - ze spraw rozpoznanych bądź czekających na rozpoznanie w Sądzie (k. 38- 38v akt IV SA/Po 513/08) - wiadomym jest, że Skarżący co najmniej od 2004 r. korzysta ze środków pomocy społecznej. W szczególności w okresie od grudnia 2004 r. do 30 lipca 2008 r. przyznawano M. K. szereg świadczeń z pomocy społecznej (sygn. akt IV SA/Po 233/07, IV SA/Po 22/08). Jednocześnie w okresie od (...) maja 2006 r. do (...) sierpnia 2006 r. M. K. pracował w Zakładzie Pracy Chronionej "A" SA w P. przy ul. (...), uzyskując dochody: za maj 2006 r.- (...) zł, za czerwiec 2006 r.- (...) zł, za lipiec 2006 r.- (...) zł. O dochodach tych M. K. nie poinformował MOPR. Skutkiem tego od czerwca do sierpnia 2006 r. Prezydent Miasta przyznał M. K. zasiłek okresowy w kwocie po (...) zł miesięcznie (k. 177 akt administracyjnych załączonych do akt IV SA/Po 22/08). Wskazane okoliczności potwierdzają zasadność odmowy przyznania zasiłków celowych na zgłoszone w 2006 r. oraz w 2007 r. potrzeby.

Rozstrzygnięcia obu instancji jako jedną z przesłanek odmowy przyznania zasiłku na wskazane we wnioskach cele wskazują brak współpracy strony z pracownikiem socjalnym. Przedmiotowa ustawa stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Tym samym w ramach postępowania wszczętego w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie pomocy organy administracji publicznej zobowiązane są zbadać i ocenić, na ile wnioskodawca jest w stanie we własnym zakresie przezwyciężyć swoją trudną sytuację życiową. W tym celu organy pomocowe zobligowane są ustalić, czy wnioskodawca podejmuje jakiekolwiek działania w kierunku przezwyciężenia tej sytuacji. Przepisy art. 4, art. 11 ust. 2 w związku z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wyraźnie wskazują, że osoba korzystająca z pomocy społecznej winna współdziałać z pracownikiem socjalnym przy rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Ponieważ akta administracyjne sprawy zawierają dokumenty, z których wynika, iż strona nie podejmuje działań, które umożliwiłyby uzyskanie dodatku mieszkaniowego przy równoczesnych dochodach z wynajmu jednego pokoju, trafnie organy obu instancji uznały, iż skarżący nie wykorzystuje własnych możliwości w celu poprawy swojej sytuacji życiowej.

Zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym; organ administracji publicznej obowiązany jest rozważyć także inne przesłanki- zarówno pozytywne, jak i negatywne, wpływające na przyznanie zasiłku celowego oraz określenie jego wysokości.

Zasiłek celowy jest przy tym świadczeniem wypłacanym z funduszy publicznych, przy czym przesłanki uzyskania prawa do zasiłku celowego- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy- związane są z sytuacją materialną osoby ubiegającej się o pomoc społeczną (art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 p. 1 ups), własnych uprawnień, zasobów i możliwości zainteresowanych (art. 2 ust. 1 ups), dążenia do życiowego usamodzielnienia osób w celu umożliwienia osobom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać (art. 3 ust. 2 ups). Organ pomocowy w każdym konkretnym przypadku winien rozważyć, czy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia są odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz ocenić, czy potrzeby osób korzystających z pomocy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ups). Organ pomocowy obowiązany jest także ustalać i rozważać, czy nie zachodzą przesłanki negatywne udzielenia pomocy - w szczególności, czy nie dochodzi do marnotrawienia przyznanych świadczeń, marnotrawienia własnych zasobów finansowych; czy nie dochodzi do braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (art.11 ust. 1 i 2 ups).

W niniejszej sprawie organy obu instancji trafnie ustaliły okoliczności, wskazujące na brak współdziałania skarżącego w zakresie rozwiązania jego sytuacji życiowej. Wywiad środowiskowy ma na celu w szczególności ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby, ubiegającej się o świadczenie- o przyznaniu bądź odmowie przyznania poszczególnych świadczeń decydowały w konkretnych sytuacjach kwestie materialnoprawne (np. przekroczenie kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 pkt 1 ups), ujawnienie zatajonych przez Wnioskodawcę dochodów z pracy bądź z tytułu darowizn, czy ocena, że dana potrzeba nie jest niezbędną potrzebą bytową, w przeciwieństwie do innej - np. na pokrycie leków i leczenia czy dożywiania. Organ pomocowy, wydatkujący środki podatników, ma obowiązek ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia każdej ze spraw, wszczynanych na wniosek Wnioskodawcy.

Ustawodawca w art. 11 ust. 2 ups wprowadził fakultatywność odmowy przyznania świadczenia. Zaskarżona decyzja trafnie wskazuje, że w niniejszej sprawie należało odmówić Skarżącemu przyznania wnioskowanej pomocy. Za taką oceną przemawia w szczególności zakres pomocy, uzyskiwanej przez M. K., systematyczność świadczeń z pomocy społecznej na leki i dożywianie, zgłoszona potrzeba – pokrycie opłat za czynsz. Nie wystąpiły zatem podstawy do przyznania skarżącemu wnioskowanych świadczeń na podstawie art. 41 pkt 1 ups (zasiłek celowy specjalny). M. K., zaspokajając potrzeby mieszkaniowe w lokalu spółdzielczym, dysponuje także udziałem w nieruchomości przy ul. (...), którym może rozporządzić. Jego sytuacja majątkowa jest znacząco lepsza, niż większości osób, ubiegających się w P. o pomoc społeczną.

Skoro M. K. uzyskiwał znaczące środki z innych źródeł, organy pomocy społecznej miały obowiązek w poszczególnych postępowaniach uwzględniać te kwoty przy ustalaniu dochodu Wnioskodawcy (art. 8 ust. 3, 4 i 11 ups), stwierdzonych dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby (art. 12 ups) i przy rozważeniu, czy uzyskane środki Skarżący przeznacza na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych (art. 39 ust. 1 ups).

Tym samym trafnie organy pomocowe trafnie uznawały, że jeśli Wnioskodawca uzyskiwał inne dochody, na których znaczącą wysokość wskazuje wysokość kwot spłat zadłużenia oraz kosztów sądowych jak również sposobu dysponowania posiadanymi zasobami pieniężnymi (lokata bankowa), to udzielenia wnioskowanej pomocy należy odmówić, bowiem skarżący mógł zaspokajać swe usprawiedliwione potrzeby z tych środków. Pomoc społeczna ma bowiem na celu umożliwienie osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ups).

Kontrolując niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia naruszały wskazane w skardze przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia powołanych przez stronę przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne,

Skoro zaskarżone decyzje i decyzje poprzedzając nie naruszają prawa, na mocy art. 151 ppsa skargę należało oddalić. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 ppsa w zw. z § 2 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 ppkt c) i § 2 ust. 2 lit. b i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.)

/-/ D. Rzyminiak – Owczarczak /-/ J. Szaniecka /-/ E. Brychcy

BR