Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 9/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 32 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 134 par. 1, art. 151, art. 153, art. 170
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 6 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w części dotyczącej dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 sierpnia 2015 r. nr [...], skierowaną do M. W., Burmistrz Gminy [...] postanowił:

1. uchylić od dnia 1 lutego 2013 r. decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia 9 listopada 2012 r. nr [...] w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w części przyznającej:

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na A. F. od dnia 1 listopada 2012 r. do dnia 31 października 2013 r. w kwocie 400 zł miesięcznie;

2. odmówić prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad wyżej wymienionym dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od dnia 1 lutego 2013 r. do 31 października 2013 r.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał art. 104, art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r.; poz. 267 ze zm.; dalej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 8 pkt 2, art. 10 ust. 1, 2, 3 i ust. 5 pkt 3, art. 20, art. 24, art. 25 ust. 1 i art 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 114).

W uzasadnieniu wydanej decyzji Burmistrz Gminy [...] wskazał, że w następstwie wniosku M. W. została wydana decyzja z dnia 9 listopada 2012 r. przyznająca zasiłek rodzinny na dziecko J. F. od dnia 1 listopada 2012 r. do dnia 31 października 2013 r. w kwocie 77 zł miesięcznie oraz zasiłek rodzinny na dziecko A. F. na ten sam okres w kwocie 77 zł miesięcznie. Zgodnie z wydaną decyzją stronie przyznano ponadto dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przyznanego na A. F. w kwocie 400 zł miesięcznie.

Z przedstawionej dokumentacji wynikało, że pracodawca wnioskodawczyni - Salon Fryzjersko – Kosmetyczny E. H. udzielił stronie urlopu wychowawczego na dziecko A. F. od dnia 8 kwietnia 2012 r. do dnia 31 października 2013 r. Tymczasem w dniu 30 grudnia 2013 r. przy składaniu wniosku o zasiłek rodzinny wyżej wymieniona przedstawiła zaświadczenie o zatrudnieniu w [...] J. F., z którego wynikało, że jest zatrudniona w tym zakładzie od dnia 1 września 2013 r., czyli w okresie pobierania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przyznanego na A. F.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie przysługuje osobie, jeżeli podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ujawniono, że strona utraciła zatrudnienie w wyżej wskazanym salonie fryzjerskim od dnia 1 lutego 2013 r. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje, matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką uprawnionemu do urlopu wychowawczego. Osobą uprawnioną do dodatku jest osoba korzystająca z urlopu wychowawczego. Zgodnie z art. 186 ustawy - Kodeks pracy urlop wychowawczy przysługuje tylko i wyłącznie pracownikowi. Za pracownika uważa się zaś osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę (art. 2 Kodeksu pracy). Ponieważ od dnia 1 lutego 2013 r. zawarta ze stroną umowa o pracę została rozwiązana, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie przysługiwał od tej daty.

Organ pierwszej instancji zaznaczył, że zgodnie z art. 32 ust 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądowym art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala organowi na działanie jedynie na przyszłość, a decyzja oparta na tej regulacji ma charakter konstytutywny. W sytuacji, gdy upłynął okres na jaki świadczenie przyznano, zastosowanie może mieć tylko instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Decyzją z dnia 3 listopada 2016 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 i ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał, że zawiadomieniem z dnia 31 marca 2014 r. organ wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia okresu oraz kwoty nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki na dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Następnie decyzją z dnia 14 kwietnia 2014 r. orzeczono o zwrocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na A. F. od dnia 1 lutego 2013 r. do dnia 31 października 2013 r. w wysokości 3.600 zł wraz z odsetkami. W związku ze złożonym odwołaniem, decyzją z dnia 17 czerwca 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji, z uwagi na brak uprzedniego uchylenia lub zmiany decyzji, na podstawie której świadczenie zostało przyznane.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ pierwszej instancji wydał wyżej opisaną decyzję z dnia 17 sierpnia 2015 r.

W wyniku przeprowadzonego postępowania oraz zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że dotychczasowy pracodawca Salon Fryzjersko – Kosmetyczny E. H. rozwiązał ze stroną umowę o pracę z dniem 1 lutego 2013 r. Skoro strona utraciła status pracownika, a w konsekwencji uprawnienie do korzystania z urlopu wychowawczego, to i z tym dniem utraciła też prawo do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

W ocenie organu odwoławczego zasadne było podjęcie decyzji o wyeliminowaniu z obrotu decyzji przyznającej przedmiotowe świadczenie. Jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych, warunkiem wydania decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Podstawę prawną uchylenia lub zmiany decyzji stanowi art. 32 ust. 1 powoływanej ustawy, a istotą tego przepisu jest doprowadzenie do wyeliminowania z obrotu prawnego orzeczenia administracyjnego, w związku z zaistnieniem wskazanych okoliczności.

M.W. zaskarżyła powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o uchylenie wydanych w jej sprawie rozstrzygnięć.

Zaskarżonej decyzji organu odwoławczego skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, w szczelności art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną interpretację i zastosowanie.

Skarżąca wskazała, że w wyroku z dnia 16 czerwca 2016 r. (sygn. akt I OSK 15/15) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż "analiza art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście systemowym a także celowościowym, nie daje podstaw do twierdzenia, że decyzja wydawana na podstawie tego przepisu (zmiana lub uchylenie bez zgody strony ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne) może dotyczyć także zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną".

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne jest decyzją konstytutywną, kształtującą sytuację strony wyłącznie na przyszłość. Przepis ten nie daje natomiast podstaw do wstecznego określenia okresu, na który przyznano świadczenie, to jest do ponownego orzeczenia określającego inny (krótszy) okres uprawniający do pobierania świadczenia, niż wynikający z decyzji pierwotnej w sytuacji, gdy okres ten upłynął.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wyrokiem z dnia 9 marca 2017 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt III SA/Gd 31/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia 17 sierpnia 2015 r. nr [...].

W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd wskazał, że każda z wymienionych w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanek stanowi samodzielną i odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji, przy czym zakresy wszystkich wyszczególnionych podstaw uchylenia lub zmiany decyzji są rozłączne. Uchylenie lub zmiana decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo, następuje w celu zmiany ukształtowanego decyzją stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń, a pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo.

Sąd wskazał ponadto, że poddane kontroli decyzje zostały wydane po okresie, na który przyznano skarżącej decyzją z dnia 9 listopada 2012 r. dodatek do świadczenia rodzinnego na córkę A. W takim stanie sprawy, to jest w sytuacji upływu okresu, na jaki świadczenie zostało skarżącej przyznane i zakończeniu pobierania przez nią tego świadczenia, możliwe było uchylenie - na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - decyzji przyznającej świadczenie w przypadku uznania, że świadczenie to zostało pobrane nienależnie (przy czym Sąd kwestii tej nie przesądził). Z powołanej przez organy orzekające podstawy prawnej decyzji i ich uzasadnień nie wynika zaś, że organy orzekające rozpatrywały sprawę w kategoriach świadczenia nienależnego.

Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 3 maja 2017 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz Gminy [...] decyzją z dnia 23 czerwca 2017 r. nr [...] postanowił:

1. uchylić od dnia 1 lutego 2013 r. decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia 9 listopada 2012 r. nr [...] w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w części przyznającej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na A. F. od dnia 1 listopada 2012 r. do dnia 31 października 2013 r. w kwocie 400 zł miesięcznie;

2. odmówić prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad wyżej wymienionym dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od dnia 1 lutego 2013 r. do 31 października 2013 r.

W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przywołał art. 104 i art. 163 k.p.a. oraz art. 8 pkt 2, art. 10 ust. 1, 2, 3 i ust. 5 pkt 3, art. 20, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1 i ust. 2 i art 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przytaczając treść art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że M. W. utraciła zatrudnienie w Salonie Fryzjersko – Kosmetycznym E. H. od dnia 1 lutego 2013 r. Od tego dnia stronie nie przysługiwał zatem dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu. Zgodnie zaś z art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Strona składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych w dniu 28 września 2012 r. została pouczona o konieczności zgłaszania wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz o tym, że niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu. Strona fakt ten potwierdziła własnoręcznym podpisem w części VII pkt 1 oraz na stronie 8 złożonego wniosku. W realiach sprawy dodatek do zasiłku rodzinnego pobrany na dziecko A. F. w okresie 1 luty – 31 października 2013 r. był świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia ich spłaty.

W odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji M. W. wskazała, że wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacji, gdy upłynął już okres, na jaki przyznano świadczenie, zastosowanie może mieć jedynie instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ponadto skarżąca wskazała, że w sprawie należało rozważyć, czy nie nastąpiło już przedawnienie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 6 listopada 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji. W podstawie prawnej własnej decyzji organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1, ust. 5 pkt 3 oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium podniosło, że skarżąca w związku z utratą statusu pracownika utraciła prawo do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Tym samym w realiach rozpatrywanej sprawy zaszła okoliczność powodująca ustanie prawa do tego dodatku. Co istotne, wnioskodawczyni pomimo stosownych pouczeń zawartych we wniosku jak i w decyzji przyznającej świadczenia nie zgłosiła organowi faktu rozwiązania umowy o pracę.

W ocenie Kolegium - mając na uwadze wskazane okoliczności faktyczne - uznać należało, że decyzja wydana przez organ pierwszej instancji jest zgodna z prawem. Organ pierwszej instancji uwzględnił bowiem wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (sygn. akt III SA/Gd 31/17), które to wskazania – z uwagi na treść art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi - są dla organów orzekających wiążące.

Kolegium wskazało jednocześnie, że zarzuty zawarte w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję organu odwoławczego M. W. podniosła zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie. W ocenie skarżącej nie jest bezspornym, że skarżąca pobrała nienależne świadczenie. W tym zakresie skarżąca w toku postępowania przedstawiła dowody, które w żaden sposób nie zostały rozpatrzone przez organy orzekające w sprawie. Organy tych dowodów nie przeanalizowały, co oznacza, ze stan faktyczny sprawy nie został prawidłowo ustalony. W ocenie skarżącej w realiach sprawy nie nastąpiły zmiany mające wpływ na jej prawo do świadczeń rodzinnych. Skarżąca nie miała takiej świadomości, nie została ponadto pouczona w jakiej sytuacji powinna zgłosić zmiany. Pouczenie, które skarżąca otrzymała było sformułowane zbyt lakonicznie. Poza tym skarżąca była zapewniona przez swojego pracodawcę o przysługującym jej prawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 6 listopada 2017 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia 23 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w części dotyczącej dodatku do zasiłku rodzinnego.

Dla oceny zgodności z prawem wskazanych wyżej rozstrzygnięć organów obu instancji pierwszorzędnego znaczenia nabiera fakt, że na gruncie tej sprawy wypowiadał się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wydając wyrok z dnia 9 marca 2017 r. (sygn. akt III SA/Gd 31/17). Co istotne, wyrok ten uprawomocnił się w dniu 3 maja 2017 r.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności należy wskazać, że organy orzekające związane były oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w powyższym, prawomocnym wyroku. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jednocześnie zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach ustawie przewidzianych także inne osoby.

Związanie organu administracji oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z poglądem wyrażonym w prawomocnym orzeczeniu, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Natomiast moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 p.p.s.a. oznacza, że organy administracji muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana. Oznacza to zatem zakaz formułowania nowych ocen prawnych sprzecznych z dotychczasowym stanowiskiem sądu (zob. w tej materii m.in.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 lutego 2011 r.; sygn. akt II OSK 306/10; z dnia 10 lutego 2011 r.; sygn. akt I OSK 1241/10 oraz z dnia 7 lutego 2013 r.; sygn. akt II OSK 1865/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kontrola rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy w pierwszej kolejności sprowadza się do oceny, czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd. Zaznaczyć przy tym należy, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania są wiążące tylko o tyle, o ile odnoszą się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. Należy przyjąć, że tracą one moc wiążącą jedynie w czterech przypadkach:

1) w razie zmiany ustawy;

2) w wypadku zmiany (już po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych sprawy;

3) po wzruszeniu orzeczenia, w którym zostały sformułowane, w przewidzianym do tego trybie, a także

4) z uwagi na późniejsze podjęcie przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały zawierającej ocenę prawną odmienną od wyrażonej we wcześniejszym wyroku sądu administracyjnego (zob. w tej materii: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 26 kwietnia 2016 r.; sygn. akt I OSK 3095/15; z dnia 25 listopada 2016 r.; sygn. akt II OSK 491/15, z dnia 2 lutego 2017 r.; sygn. akt I OSK 2196/15; z dnia 25 lipca 2017 r.; sygn. akt I OSK 2692/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższego niedopuszczalna jest ponowna ocena zagadnień przesądzonych już przez sąd, czy też formułowanie w tym zakresie nowych ocen, sprzecznych z uprzednio zaprezentowanym stanowiskiem sądu.

Mając na uwadze powyższe zapatrywania należy wskazać, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podniósł, że w sytuacji upływu okresu, na jaki świadczenie zostało skarżącej przyznane i zakończeniu pobierania przez nią tego świadczenia, możliwe było uchylenie - na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - decyzji przyznającej świadczenie w przypadku uznania, że świadczenie to zostało pobrane nienależnie.

Mając na uwadze wyżej wskazane wytyczne organy orzekając po upływie okresu, na jaki skarżącej przyznano sporne świadczenie i zakończeniu pobierania przez nią tego świadczenia winny były rozważyć możliwość uchylenia decyzji przyznającej świadczenie - w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - w przypadku uznania, że świadczenie to zostało pobrane nienależnie.

Organy obu instancji wydając własne rozstrzygnięcia w następstwie ww. wyroku uznały, że dodatek do zasiłku rodzinnego pobrany przez skarżącą na dziecko A. F. w okresie 1 luty – 31 października 2013 r. był świadczeniem nienależnie pobranym. Uznanie to miało swe źródło w poczynionym na podstawie zgromadzonych dokumentów ustaleniu, że M. W. utraciła zatrudnienie w Salonie Fryzjersko – Kosmetycznym E. H. od dnia 1 lutego 2013 r. Od tego dnia stronie nie przysługiwał zatem dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Innymi słowy, skarżąca w związku z utratą statusu pracownika utraciła prawo do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Tym samym w realiach rozpatrywanej sprawy zaszła w ocenie organów okoliczność powodująca ustanie prawa do tego dodatku. Organy wskazały jednocześnie, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Organ pierwszej instancji podniósł w związku z tym, że strona składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych w dniu 28 września 2012 r. została pouczona o konieczności zgłaszania wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz o tym, że niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu. Strona fakt ten potwierdziła własnoręcznym podpisem w części VII pkt 1 oraz na stronie 8 złożonego wniosku. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że stosowne pouczenie zawarto poza wnioskiem o przyznanie świadczeń rodzinnych również w decyzji przyznającej świadczenia. W ocenie organów orzekających nie budzi przy tym wątpliwości, że skarżąca nie zgłosiła organowi faktu rozwiązania umowy o pracę. W dniu 30 grudnia 2013 r., to jest w dniu składania wniosku o zasiłek rodzinny, skarżąca przedstawiła zaświadczenie o zatrudnieniu w [...] J. F., z którego wynikało, że jest zatrudniona w tym zakładzie od dnia 1 września 2013 r., czyli w okresie pobierania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przyznanego na A. F. decyzją z dnia 9 listopada 2012 r. nr [...].

Skarżąca stoi z kolei na stanowisku, że przedstawiła dowody, które w żaden sposób nie zostały rozpatrzone przez organy orzekające w sprawie. Organy przedstawionych przez skarżącą dowodów nie przeanalizowały, co oznacza, ze stan faktyczny sprawy nie został ustalony w sposób prawidłowy. W ocenie skarżącej w realiach sprawy nie nastąpiły zmiany mające wpływ na jej prawo do świadczeń rodzinnych. Skarżąca nie miała takiej świadomości, nie została ponadto pouczona w jakiej sytuacji powinna zgłosić zmiany. Pouczenie, które skarżąca otrzymała było sformułowane zbyt lakonicznie. Poza tym skarżąca była zapewniona przez swojego pracodawcę o przysługującym jej prawie.

Mając na uwadze argumentację stron postępowania należy przyznać rację organom orzekającym.

Z akt przedstawionych Sądowi wynika bowiem, że skarżąca nie poinformowała organu o utracie zatrudnienia od dnia 1 lutego 2013 r. Taką informację organ powziął w wyniku ustaleń własnych. W dniu 30 grudnia 2013 r., przy składaniu wniosku o zasiłek rodzinny, skarżąca przedstawiła bowiem zaświadczenie o zatrudnieniu w [...] J. F., z którego wynikało, że jest zatrudniona w tym zakładzie od dnia 1 września 2013 r., czyli w okresie pobierania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przyznanego na A. F. decyzją z dnia 9 listopada 2012 r. nr [...].

Niewątpliwie natomiast skarżąca została wcześniej pouczona o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Pouczenie to zawarte zostało zarówno we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń (k. 14, 15, 16 i 18 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) jak i w treści decyzji z dnia 9 listopada 2012 r. nr [...] (k. 24 akt administracyjnych organu pierwszej instancji).

Sad wskazuje, że określony w art. 30 ust. 2 punkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązek zwrotu świadczenia ma charakter następczy i uzależniony jest od tego, czy strona była należycie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobranie przyznanych jej świadczeń. Dla stwierdzenia, że wydana na podstawie art. 30 ust. 2 punkt 1 cyt. ustawy decyzja jest zgodna z prawem, konieczne jest więc ustalenie przez Sąd, czy skierowane do skarżącej pouczenie można obiektywnie uznać za czytelne, jasne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Tylko wtedy można bowiem uznać, że beneficjent świadczenia miał, lub przynajmniej powinien mieć świadomość, że świadczenie które pobiera, pobiera nienależnie.

Analizując treść skierowanych do skarżącej pouczeń, Sąd stwierdza, że skarżąca została w jasny i skonkretyzowany sposób pouczona o ciążącym na niej, jako świadczeniobiorcy, obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do tych świadczeń. Istotne jest nadto wskazanie, że skarżąca nawet nie posiadając specjalistycznej wiedzy prawniczej powinna racjonalnie zakładać, że utrata zatrudnienia od dnia 1 lutego 2013 r. musi wykluczać dalszą możliwość otrzymywania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Dodatek ten jest bowiem świadczeniem przysługującej osobie uprawnionej do urlopu wychowawczego. Skarżąca miała przy tym pełną wiedzę o tym, że dodatek ten przyznano jej od dnia 1 listopada 2012 r. jako osobie uprawnionej (w dacie wydawania decyzji z dnia 9 listopada 2012 r. nr [...]) do urlopu wychowawczego. Ustanie zatrudnienia w Salonie Fryzjersko – Kosmetycznym E.H. od dnia 1 lutego 2013 r. obligowało skarżącą do poinformowania o tym fakcie organu przyznającego świadczenia. Z akt przedstawionych Sądowi wynika, że skarżąca tego obowiązku nie dopełniła, a organ informację taką powziął dopiero w dniu 30 grudnia 2013 r.

Na przedmiotową ocenę - z uwagi na obiektywny fakt utraty zatrudnienia w konkretnym dniu potwierdzony zgromadzonymi w aktach administracyjnych sprawy dokumentami - nie może mieć wpływu argumentacja wskazująca, że pracodawca zapewniał skarżącą o przysługującym jej prawie.

Reasumując uznać należy, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki pozwalające na uchylenie w części decyzji z dnia 9 listopada 2012 r. nr [...]. wobec uznania, że dodatek do zasiłku rodzinnego został przez skarżącą pobrany nienależnie w okresie 1 luty – 31 października 2013 r.

Uznawszy z kolei zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zob.: art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.