Wyrok NSA, sygn. akt FSK 1982/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 20
journal: Dz.U. 2002 nr 169 poz 1387
law: Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędziowie NSA Włodzimierz Kubiak, Bogdan Lubiński (spr.), Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2005 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 maja 2004 r. sygn. akt I SA/Lu 694/03 w sprawie ze skargi Zbigniewa W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 6 listopada 2003 r. (...) w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 maja 2004 r. I SA/Lu 694/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uwzględnił skargę Zbigniewa W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 6 listopada 2003 r. (...) w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne i uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z dnia 26 sierpnia 2003 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd napisał, że zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., działając na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 144 Kpa oraz art. 18, art. 54 par. 5, art. 72 i 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, po rozpatrzeniu zażalenia Zbigniewa W. utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych (...).

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż organ I instancji nie uwzględnił skargi Zbigniewa W. na czynności organu egzekucyjnego polegające na zajęciu, na podstawie art. 72 i 89 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wynagrodzenia za pracę zobowiązanego i zajęciu innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zobowiązanego, przesyłając na adres "C." Sp. z o.o. w L. dwa zawiadomienia (...) z dnia 17 czerwca 2003 r. o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego celem przymusowego wyegzekwowania zaległego podatku od środków transportowych za 1997 r. w kwocie 216 zł wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi.

W zażaleniu na to postanowienie Zbigniew W., powołując się na orzeczenie NSA z dnia 3 stycznia 2002 r., III SA 1339/00, podnosił, iż zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu.

Nie podzielając argumentów zawartych w zażaleniu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż w dniu 21 grudnia 2002 r. tytuły wykonawcze doręczone zostały zobowiązanemu i w tym dniu nastąpiło wszczęcie egzekucji administracyjnej stosownie do przepisu art. 26 par. 5 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z art. 70 par. 3 ustawy - Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5-letni bieg terminu przedawnienia uległ przerwaniu wskutek czynności egzekucyjnej, o której podatnik został powiadomiony. W niniejszej sprawie taką pierwszą czynnością było doręczenie zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych (...) w dniu 21 grudnia 2002 r. Czynność ta przerwała bieg przedawnienia zobowiązania podatkowego. Stosownie zaś do art. 70 par. 4 ustawy - Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. /aktualnie par. 4 zdanie drugie/ - po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne. Natomiast zgodnie z art. 70 par. 5 - kolejne wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie przerywa terminu biegu przedawnienia. Powołany przez Zbigniewa W. wyrok NSA mógł być wydany w innym stanie faktycznym, a nadto wyrok ten wiąże w sprawie, w której był wydany.

Na powyższe postanowienie Zbigniew W. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie.

Podnosząc, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa, wnosił o umorzenie toczącego się postępowania egzekucyjnego, gdyż zobowiązanie podatkowe wygasło na skutek przedawnienia. W jego ocenie przytoczone przez niego orzeczenie jest adekwatne do jego sytuacji prawnej w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Organ egzekucyjny wykonał pierwszą czynność na 10 dni przed upływem 5-letniego terminu przedawnienia, maksymalnie wykorzystując czas na powstanie jak najwyższego zobowiązania z tytułu odsetek za zwłokę. Zakreślenie przez ustawodawcę 5-letniego terminu na dochodzenie roszczeń podatkowych skutecznie ogranicza stosowanie takiego procederu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu wyroku Sąd napisał, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 20 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw w zw. z art. 70 ustawy - Ordynacja podatkowa. Nie jest w sprawie sporne, iż przedawnienie zobowiązań podatkowych objętych realizowanymi w postępowaniu egzekucyjnym tytułami wykonawczymi, w świetle art. 70 par. 1 Ordynacji podatkowej, nastąpiłoby z końcem 2002 r. W zaskarżonym postanowieniu przyjęto, iż przedawnienie zobowiązania podatkowego nie nastąpiło, gdyż na skutek doręczenia zobowiązanemu w dniu 21 grudnia 2002 r. nastąpiła przerwa biegu przedawnienia.

Stosownie jednak do art. 20 par. 1 i 2 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 169 poz. 1387/, do przedawnienia zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Jeżeli dotychczasowe przepisy określają korzystniejsze dla podatnika zasady i terminy przedawnienia zobowiązań podatkowych, stosuje się przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

Zastosowanie przepisów dotychczasowych wymagało zatem oceny, iż są one korzystniejsze dla zobowiązanego.

Powołując treść art. 70 par. 3 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wskazało, dlaczego dotychczasowe przepisy tej ustawy byłyby dla podatnika korzystniejsze. Prawdą jest, iż w świetle art. 70 par. 3 Ordynacji podatkowej w brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. do przerwania biegu terminu przedawnienia wystarczyło samo doręczenie tytułu wykonawczego, stanowiące czynność egzekucyjną. W myśl natomiast art. 70 par. 4 Ordynacji podatkowej w brzmieniu nadanym ww. ustawą z dnia 12 września 2002 r., bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony.

Środkiem egzekucyjnym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych jest m.in. egzekucja z wynagrodzenia za pracę, z innych wierzytelności pieniężnych - art. 1a pkt 12a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./. Z akt wynika, że organ egzekucyjny w dniu 4 lipca 2003 r. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz innych wierzytelności Zbigniewa W. w firmie "C.-D." Sp. z o.o. w B., przesyłając mu zawiadomienie o zajęciu, które doręczone zostało zobowiązanemu w dniu 7 lipca 2003 r. Było to zatem zrealizowanie środka egzekucyjnego, o czym mowa w art. 70 par. 4 Ordynacji podatkowej. W tej sytuacji ocena, iż na skutek doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych nastąpiła przerwa biegu przedawnienia - art. 70 par. 3 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. bez równoczesnej oceny, iż przepis ten jest dla podatnika korzystniejszy, stanowi naruszenie powołanych przepisów prawa.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi wskazał, iż prawidłowo wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, iż przytoczony przez skarżącego wyrok wydany był w innym stanie faktycznym i nie mógł mieć w rozpoznawanej sprawie wprost zastosowania.

Wierzyciel ma prawo egzekwować zaległość podatkową do czasu przedawnienia zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami za zwłokę /art. 53 par. 1 Ordynacji podatkowej/ i może to zrobić nawet w ostatnim dniu upływu terminu. Odsetki zaś naliczane są do czasu uiszczenia całości zaległości /art. 55 Ordynacji podatkowej/. Stąd w interesie zobowiązanego jest terminowe lub po upływie terminu zapłaty względnie szybkie wywiązanie się z obowiązku. Nie mógł być również uwzględniony wniosek skarżącego o umorzenie przez sąd postępowania egzekucyjnego, bowiem stosownie do swojej kognicji sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie - art. 3 par. 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Reasumując Sąd stwierdził, iż stwierdzone naruszenie prawa materialnego stanowiło podstawę do uchylenia postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L.

W złożonej skardze kasacyjnej od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. zarzuciło naruszenie prawa materialnego wyrażonego w treści art. 20 ustawy z dnia 12 września 2002 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że przepis ten powinien być zastosowany do zdarzenia prawnego w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia, które nastąpiło przed 1 stycznia 2003 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy.

Zarzucając naruszenie ww. przepisu wniosło o jego uchylenie i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.

W obszernym uzasadnieniu autor skargi m.in. podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodził się ze stanowiskiem organu zawartym w postanowieniu, że stosownie do przepisu art. 70 par. 3 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r., 5-letni bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego ulegał przerwaniu wskutek pierwszej czynności egzekucyjnej, o której podatnik został powiadomiony. Taką pierwszą czynnością było wszczęcie egzekucji w dniu 21 grudnia 2002 r. - zgodnie z art. 26 par. 5 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez doręczenie zobowiązanemu tytułów wykonawczych przez organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez czynności egzekucyjne rozumie wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, czyli zmierzające do wykonania obowiązku przez zobowiązanego.

W myśl art. 70 par. 4 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw - bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Środkiem egzekucyjnym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych jest m.in. egzekucja z wynagrodzenia za pracę, z innych wierzytelności pieniężnych - art. 1a pkt 12a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W dniu 4 lipca 2003 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz innych wierzytelności Zbigniewa W. w firmie "C.-D." Sp. z o.o. w B., przesyłając mu zawiadomienie o zajęciu, które zostało doręczone zobowiązanemu w dniu 7 lipca 2003 r. Z uwagi na powyższe byłoby to zrealizowanie środka egzekucyjnego, o jakim mowa w art. 70 par. 4 Ordynacji podatkowej.

Zdaniem Kolegium, stosowanie tego znowelizowanego przepisu art. 70 par. 4 Ordynacji podatkowej, mogłoby być rozważane gdyby już uprzednio tj. 21 grudnia 2002 r. nie nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia.

Wskazując na treść art. 20 par. 1 i par. 2 ustawy z dnia 12 września 2002 r., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003 r., zwrócono uwagę, iż przepis ten ma zastosowanie do zdarzeń prawnych związanych z przedawnieniem zobowiązań podatkowych, które nastąpiły po dniu 1 stycznia 2003 r. Zdaniem SKO brak jest podstaw do przyjęcia rozumowania Sądu, że potrzebna jest ocena i to dokonana przez pryzmat przepisu, który jeszcze /na dzień 21 grudnia 2002 r./ nie obowiązywał, czy dany skutek, który obiektywnie wystąpił, powinien być brany pod uwagę. Jak już wskazywano wcześniej, dla zajścia skutku w postaci przerwania biegu przedawnienia nie jest wymagane potwierdzenie tego faktu poprzez jakikolwiek urzędowe orzeczenie.

Stanowisko, że przerwanie biegu przedawnienia następuje z mocy prawa prezentowane jest w komentarzu do art. 70 Ordynacji podatkowej - C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla, Ustawa. Ordynacja podatkowa, Dom Wydawniczy ABC 2003, wyd. III.

Zwrócono uwagę na ogólną zasadę nieretroakcji, która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za ogólną zasadę porządku prawnego.

SKO podniosło, że treść art. 20 ustawy z 12 września 2002 r. nie zawiera wyraźnego brzmienia, że do zdarzeń, mających wpływ na przedawnienie i zaistniałych przed dniem wejścia w życie nowelizacji Ordynacji należy stosować nowe przepisy, czyli że w tym przypadku prawo powinno działać wstecz. Skoro takiego zapisu brakuje w tym przepisie, to mając na uwadze jego interporalny charakter, należało uznać, że rozstrzyga on tylko, jakie przepisy /znowelizowane czy w brzmieniu poprzednim/ należy stosować do zdarzeń, które nastąpią po wejściu w życie nowelizacji ustawy.

Przepis art. 20 ustawy z 12 września 2002 r. nie daje podstaw do dyskwalifikowania /pominięcia/ zdarzeń prawnych, które zaszły przed 1 stycznia 2003 r. i które wywołały określone skutki prawne - w tym przypadku skutek przerwania biegu przedawnienia w dniu 21 grudnia 2002 r.

Zasadniczo inaczej wyglądałoby rozstrzygnięcie sprawy, gdyby zdarzenie w postaci doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego nastąpiło po dniu 1 stycznia 2003 r. Wtedy niewątpliwie zastosowanie znalazłby przepis art. 20 ustawy z dnia 12 września 2002 r. W takim przypadku należałoby dokonać oceny, który z przepisów byłby korzystniejszy dla podatnika i wybrać znowelizowany przepis.

Reasumując SKO napisało, iż stoi na stanowisku, że rozpatrując skargę Zbigniewa W. na czynność egzekucyjną dokonaną w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych (...) a następnie jego zażalenie na postanowienie Kolegium, nie należało pomijać skutków prawnych zdarzenia, które nastąpiło 1 grudnia 2002 r. czyli doręczenia zobowiązanemu tytułów wykonawczych i uznać, że w tym dniu nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia. W konsekwencji należało zatem uznać, że zarzut podatnika o przedawnieniu jego zobowiązania podatkowego, zgłoszony w skardze na czynności egzekucyjne, jest bezzasadny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Charakter prawny skargi kasacyjnej jest odmienny zarówno w porównaniu ze skargą wnoszoną do sądu administracyjnego, jak i z funkcjonującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym do 31 grudnia 2003 r. rewizją nadzwyczajną. Istotną cechą postępowania wywołanego wniesieniem skargi kasacyjnej jest związanie sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej, o czym stanowi art. 183 cyt. ustawy. Oznacza to związanie zarówno wnioskami skargi kasacyjnej, jak i jej podstawami. Zasada ta wyznacza kierunek badania zaskarżonego orzeczenia przytoczonymi podstawami.

Naczelny Sąd Administracyjny nie może z własnej inicjatywy podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych - poza przedstawionymi w skardze kasacyjnej - wad zaskarżonego orzeczenia lub postępowania przed sądem I instancji i musi ograniczyć się wyłącznie do weryfikacji zarzutów sformułowanych przez wnoszącego skargę kasacyjną. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania.

Strona zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. art. 20 ustawy z 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 169 poz. 1387/ stwierdziła, że jego niewłaściwe zastosowanie polegało na uznaniu, że powinien on być zastosowany do zdarzenia prawnego w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia, które nastąpiło przed dniem 1 stycznia 2003 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z 12 września 2002 r.

Stosownie do treści art. 20 par. 1 tej ustawy do przedawnienia zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienionej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z zastrzeżeniem par. 2. Stanowi on z kolei, że jeżeli dotychczasowe przepisy określają korzystniejsze dla podatnika, płatnika lub inkasenta zasady i terminy przedawnienia zobowiązań podatkowych, stosuje się przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że Sąd nie zdyskwalifikował, a na co może wskazywać treść skargi kasacyjnej, faktu wszczęcia postępowania egzekucyjnego na gruncie przepisów prawa obowiązujących przed 1 stycznia 2003 r. Wskazał jedynie na treść przepisów intertemporalnych, tj. art. 20 ustawy z 12 września 2002 r. Przypomnieć wypada, że organ administracji państwowej rozstrzygając sprawę opiera się na przepisach prawa materialnego obowiązującego w chwili wydawania decyzji, chyba że przepisy przejściowe przewidują stosowanie przepisów obowiązujących.

Nie ulega wątpliwości, że organ podatkowy w świetle treści przepisu art. 20 par. 1 i par. 2 cyt. ustawy przed podjęciem rozstrzygnięcia miał obowiązek przeprowadzenia oceny, które przepisy dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych byłyby dla podatnika korzystniejsze. Brak przeprowadzenia takiej oceny stanowiło zatem naruszenie art. 20 tej ustawy.

W świetle powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw, w związku z tym, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2004 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o jej oddaleniu.