Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1699/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6162 Scalanie i wymiana gruntów
Hasła tematyczne: Scalanie gruntów
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 3 ust. 1 i ust. 2, art. 7 ust. 1 i ust. 3, art. 9 ust. 1, art. 10, art. 11 ust. 1, art. 12, art. 13, art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 1 i ust. 2, art. 27, art. 28 ust. 1, art. 31
journal: Dz.U. 2021 poz 1912
law: ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Marcin Kamiński AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. K., J. K. i J. K. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 11 października 2022 r. nr GK-II.7213.33.2022 w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów - skargę oddala –


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1699/22

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 11 października 2022r. nr GK-II.7213.33.2022, Wojewoda Podkarpacki, po rozpoznaniu odwołań M. K., J. K., J. K1., M. K1., M. D., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z 10 czerwca 2022 r. nr GKN-GK.6822.2.2021, zatwierdzającą projekt scalenia gruntów położonych w obszarze wsi [...], gmina [...].

Jak wynika z akt sprawy, postępowanie w sprawie scalenia gruntów położonych w obszarze wsi [...] gmina [...] wszczęto postanowieniem Starosty [...] z [...] października 2018 r. nr [...] na wniosek właścicieli gruntów, których łączny obszar przekraczał połowę powierzchni projektowanego obszaru scalenia.

Stosownie do art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 1912 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, ustawy o utracie mocy prawnej niektórych ksiąg wieczystych oraz ustawy o drogach publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 poz. 32, dalej: ustawa zmieniająca) ww. postanowienie zostało odczytane w dniu 10 października 2018 r. na zebraniu uczestników scalenia, zwołanym przez Starostę [...] a następnie wywieszone na okres 14 dni w Urzędzie Gminy [...] oraz na tablicach ogłoszeń we wsi [...]. Postanowienie o wszczęciu postępowania scaleniowego stało się ostateczne z dniem 3 listopada 2018 r.

Stosownie do art. 3 ust. 4 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów (dalej również u.s.w.g.) prace scaleniowe koordynuje i wykonuje Marszałek Województwa [...] przy pomocy własnej jednostki tj. Podkarpackiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych w [...].

Do wykonania szacunku gruntów objętych scaleniem oraz opracowania projektu scalenia gruntów, Starosta [...] upoważnił pracownika Podkarpackiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych w [...] – P. M., jako geodetę — projektanta.

W dniu 5 grudnia 2018 r. uczestnicy scalenia, obecni na zebraniu zwołanym przez Starostę, dokonali spośród siebie wyboru rady uczestników scalenia - stosownie do art. 9 ww. ustawy o scalaniu i wymianie gruntów.

Dalej Starosta [...] postanowieniem z [...] lutego 2019 r. nr [...], spełniając wymogi art. 10 ww. ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, powołał komisję pełniącą funkcje doradcze (dalej: komisja) przy dokonaniu szacunku gruntów oraz opracowywaniu projektu scalenia gruntów,. Powołana komisja, jako organ doradczy geodety - projektanta brała udział z głosem doradczym przy wykonaniu szacunku gruntów, badaniu zastrzeżeń złożonych do szacunku, uczestniczyła przy opracowywaniu projektu scalenia oraz opiniowała złożone do niego zastrzeżenia.

Uczestnicy scalenia gruntów w dniu 11 grudnia 2019 r., na zebraniu zwołanym przez Starostę w drugim terminie, w drodze uchwały ustalili zasady szacunku gruntów tworzących obszar scalenia. Uchwała ta, zapadła większością trzech czwartych głosów uczestników scalenia obecnych na zebraniu.

Postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. nr [...] Starosta [...] uznał, że uchwalone w drodze uchwały uczestników scalenia gruntów położonych w obszarze wsi [...] gmina [...] zasady szacunku gruntów nie są sprzeczne ze słusznym interesem uczestników scalenia.

Stosownie do art. 12 ust. 1 ww. ustawy o scalaniu i wymianie gruntów wyniki oszacowania gruntów przedstawione na mapie szacunku porównawczego, zostały ogłoszone uczestnikom scalenia na zebraniu zwołanym przez Starostę w dniu 19 lutego 2020 r., a następnie udostępnione do publicznego wglądu na okres 7 dni. W okresie tym, do dokonanego szacunku gruntów nie wniesiono zastrzeżeń.

Na zebraniu uczestników scalenia w dniu 16 lipca 2020 r., zwołanym przez Starostę w drugim terminie, obecni na zebraniu uczestnicy scalenia, większością trzech czwartych głosów podjęli uchwałę o wyrażeniu zgody na dokonany szacunek gruntów. Na podstawie danych z ewidencji gruntów i budynków obrębu ewidencyjnego [...] gmina [...] oraz mapy szacunku porównawczego gruntów, sporządzone zostały rejestry szacunku porównawczego gruntów przed scaleniem.

W dniach od 17 lipca 2020 r. do 30 września 2020 r. uczestnicy scalenia zapoznali się z porównawczą wartością szacunkową ich gruntów i wartością części składowych oraz zebrano od nich sugestie dotyczące lokalizacji nowo projektowanych gruntów, a także wnioski na pomniejszenie lub powiększenie gospodarstw i zniesienie współwłasności.

Geodeta projektant przy udziale komisji opracował wstępny projekt rozmieszczenia działek tzw. ustawkę. Wstępny projekt scalenia po uprzednim indywidualnym zawiadomieniu został okazany uczestnikom scalenia, Na okoliczność okazania im wstępnego projektu scalenia, uczestnicy złożyli stosowne oświadczenia, które zapisano w kartach uczestników scalenia. Uwagi i zastrzeżenia złożone przez uczestników scalenia do wstępnego projektu były przedmiotem oceny przez komisję.

Uczestnicy scalenia gruntów otrzymali grunty o równej wartości szacunkowej w zamian za grunty dotychczas posiadane, z uwzględnieniem powiększenia lub pomniejszenia gospodarstwa na wniosek zainteresowanych, w zamian za dopłaty pieniężne. W przypadkach, gdy ze względów technicznych nie było możliwości wydzielenia gruntów o równej wartości szacunkowej zastosowano dopłaty pieniężne.

Stosownie do art. 17 ust 2a w związku z art. 8 pkt 5 ww. ustawy o scalaniu i wymianie gruntów zobowiązano Gminę [...] do wpłaty na rachunek Powiatu [...] kwoty stanowiącej sumę dopłat. Projekt scalenia wyznaczono na gruncie w oparciu o szkice wyznaczenia projektu. Punkty graniczne ustabilizowano. W przypadku gdy granica przebiega po istniejących trwałych elementach zagospodarowania terenu jako znaki graniczne przyjęto te elementy znajdujące się w punkcie granicznym.

Projekt scalenia, przed jego okazaniem uczestnikom scalenia, podlegał kontroli wewnętrznej zgodnie z 83 instrukcji Nr 1 Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej o scalaniu gruntów z dnia 24 marca 1983 r. GZ-g-630-l/83. Dokonując kontroli stwierdzono, że projekt scalenia opracowano zgodnie z założeniami do projektu scalenia, uwzględniając życzenia uczestników scalenia, oraz zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.

Skorygowano powierzchnię ogólną obszaru scalenia w stosunku do podanej w postanowieniu Starosty z dnia [...] października 2018 r. nr [...] z pow. 732.09 ha na 734.1313 ha. Powierzchnia w postanowieniu została przyjęta na podstawie danych z operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu [...], które nie spełniały standardów co do dokładności, określonych w obowiązującym wówczas rozporządzeniu Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków. W ramach scalenia dokonano wyznaczenia i ustalenia przebiegu granicy zewnętrznej obszaru scalenia i na podstawie numerycznego opisu granicy obrębu, ponownie obliczono jego powierzchnię z dokładnością zapisu do 1 m2 .

W okresie od 1 czerwca 2021 r. do 30 listopada w 2021 r. uczestnikom scalenia po uprzednim, indywidualnym zawiadomieniu przez wykonawcę prac, został okazany opracowany przez geodetę - projektanta przy udziale komisji doradczej, projekt scalenia gruntów. Projektowany przebieg nowo wyznaczonych granic został okazany na gruncie, natomiast okazanie części opisowo — kartograficznej w skład której wchodzą: rejestr szacunku porównawczego gruntów po scaleniu oraz mapa obszaru scalenia odbyło się w siedzibie zespołu scaleniowego. W terminie 14 dni od dnia zakończenia okazania projektu scalenia istniała możliwość zgłaszania Staroście [...] zastrzeżeń do tego projektu.

Złożone zastrzeżenia w dniu 19 stycznia 2022 r. były przedmiotem opiniowania przez komisję pełniącą funkcje doradcze. Opiniowanie zastrzeżeń złożonych do projektu scalenia odbywało się w obecności zainteresowanych uczestników scalenia, którzy o terminie i miejscu posiedzenia komisji zostali zawiadomieni na piśmie z zachowaniem ustawowego terminu, tj. co najmniej na trzy dni przed wyznaczonym terminem. W trakcie opiniowania zastrzeżeń komisja, o ile zachodziła taka potrzeba, dokonywała oględzin na gruncie. Z posiedzenia komisji opiniującej zastrzeżenia do projektu scalenia sporządzono protokoły a propozycje zmian w projekcie scalenia zostały przedstawione przez geodetę-projektanta scalenia w sposób graficzny i opisowy. W zakresie złożonych do projektu scalenia gruntów zastrzeżeń dokonano rozstrzygnięć szczegółowo opisanych w załączniku nr 3 do decyzji. Wszystkie zmiany wprowadzone do projektu scalenia zostały wyznaczone na gruncie i okazane zainteresowanym uczestnikom scalenia po uprzednim indywidualnym zawiadomieniu.

Na ogólną liczbę 623 uczestników scalenia zastrzeżenia złożyło 11 uczestników scalenia. Starosta stwierdził więc, że został spełniony wymóg z art. 27 ust. 1 ww. ustawy o scalaniu i wymianie gruntów.

W związku z powyższym Starosta [...] decyzją z 10 czerwca 2022r. nr GKN-GK.6822.2.2021[pic] na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 9, art. 2 ust. 1 i 4, art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 1 - 6, art. 14, art. 17, art. 19, art. 23, art. 27 ust. l, 3, 4, art. 28 ust. 1 i 2, ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1912 z późn. zm.) w związku z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, ustawy o utracie [pic] mocy prawnej niektórych ksiąg wieczystych oraz ustawy o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 32), art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 17 lutego 1960 r. o utracie mocy prawnej niektórych ksiąg wieczystych (tekst jedn. Dz. U. z 1960 r. Nr 11, poz. 67 ze zm.) oraz art. 104 i 108 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.):

- w pkt I zatwierdził projekt scalenia gruntów położonych w obszarze wsi [...] gmina [...] o powierzchni 734.1313 ha, zgodnie z projektem scalenia wykazanym na mapie obszaru scalenia i w rejestrze szacunku porównawczego gruntów po scaleniu, z uwzględnieniem zmian dokonanych w projekcie i wykazanych na mapie obszaru scalenia w kolorze niebieskim oraz w dodatkowym rejestrze szacunku porównawczego gruntów po scaleniu, sporządzonym przez upoważnionego przez Starostę [...] do tych czynności geodetę Podkarpackiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych w [...] P. M.

W pkt II decyzji Starosta skorygował powierzchnię scalenia gruntów w obszarze wsi [...] gmina [...] z pow. 732.09 ha na 734.1313 ha.

W pkt III Starosta zatwierdził terminy i zasady objęcia gruntów w posiadanie, w tym określił, że:

- sposób rozliczeń za pozostałe części składowe gruntów, które przypadły innym uczestnikom scalenia, może być ustalony na zgodny wniosek zainteresowanych;

- należy pozostawić istniejące drogi gwarantujące dojazd do gruntów do momentu doprowadzenia projektowanych dróg do stanu używalności;

- nieoszacowane drzewa, krzewy, które przypadają innym uczestnikom scalenia należy usunąć do dnia 31 marca 2023 r. (przez usunięcie drzew i krzewów należy rozumieć obowiązek usunięcia karp i korzeni oraz wyrównanie terenu);

- wprowadzenie uczestników scalenia w posiadanie wydzielonych gruntów następuje na zebraniu uczestników, zwołanym przez starostę; za datę objęcia w posiadanie przez uczestników scalenia nowo wydzielonych gruntów uważa się termin zebrania; termin ten jest skuteczny także w stosunku do uczestników scalenia niebiorących udziału w zebraniu;

- w razie uniemożliwiania objęcia nowo wydzielonych gruntów w posiadanie albo niedotrzymywania terminów i zasad spłat należności ustalonych w decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia gruntów, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W pkt IV Starosta ustalił zakres prac w ramach zagospodarowania poscaleniowego, zgodnie z załącznikiem nr I do niniejszej decyzji.

W pkt V Starosta wydzielił za grunty niezabudowane stanowiące współwłasność uczestników scalenia, oznaczone w operacie ewidencji gruntów i budynków przed scaleniem jako działki nr: [...] za zgodą współwłaścicieli, odrębne dla każdego z, nich grunty odpowiadające wartości udziałów we współwłasności.

W pkt VI Starosta pomniejszył obszar gruntów i ustalił, że uczestnicy scalenia, w związku z wydzieleniem im gruntu o mniejszej wartości szacunkowej, w terminie dwóch miesięcy po zakończeniu scalenia, otrzymają dopłaty ze środków Powiatu [...]; wykaz dopłat zawiera załącznik nr 2 do niniejszej decyzji.

W pkt VII Starosta powiększył obszar gruntów i ustalił, że uczestnicy scalenia, z tytułu wydzielenia im gruntów o większej wartości szacunkowej, są zobowiązani do dopłat w terminie dwóch miesięcy po zakończeniu scalenia na rachunek Powiatu [...]; wykaz dopłat zawiera załącznik nr 2 do niniejszej decyzji.

W pkt VIII Starosta ustalił, że uczestnicy scalenia, w związku z potrąceniami pod drogi, w terminie dwóch miesięcy po zakończeniu scalenia, otrzymają dopłaty uiszczone przez Gminę [...]; wykaz dopłat zawiera załącznik nr 2 do niniejszej decyzji.

W pkt IX Starosta wskazał, że [pic]w sprawie wpłat i dopłat zainteresowani uczestnicy scalenia zostaną zawiadomieni pisemnie.

W pkt X Starosta uznał za zasadne w części lub w całości oraz pozostawił bez uwzględnienia zastrzeżenia do projektu scalenia gruntów złożone przez uczestników scalenia zgodnie z załącznikiem nr 3 do decyzji.

W pkt XI zniesiono bez odszkodowania służebności gruntowe obciążające grunty objęte scaleniem, które utraciły dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, ujawnione we wskazanych księgach wieczystych.

W pkt XII przeniesiono z dotychczasowych gruntów, na grunty wydzielone w wyniku scalenia, służebności przejścia, przejazdu i przegonu ujawnione we wskazanych księgach wieczystych. Pozostałe służebności przejścia, przejazdu i przegonu, które stały się bezprzedmiotowe postanowiono wykreślić.

W pkt XIII przeniesiono z dotychczasowych gruntów, na grunty wydzielone w wyniku scalenia, służebności [pic] osobiste ujawnione we wskazanych księgach wieczystych. Pozostałe służebności osobiste, które stały się bezprzedmiotowe postanowiono wykreślić.

W pkt XIV nadano zgodnie z art. 108 § 1 k.p.a. decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W pkt XV wskazano, że decyzja zgodnie z art. 29 ustawy o scalaniu i wymianie gruntów stanowi tytuł do ujawnienia nowego stanu prawnego w księgach wieczystych i podstawę do wprowadzenia uczestników scalenia w posiadanie wydzielonych im gruntów. Decyzja ta, nie narusza praw osób trzecich do gruntów wydzielonych w zamian za grunty posiadane przed scaleniem.

Decyzję zatwierdzającą projekt scalenia wywieszono na tablicach ogłoszeń we wsi [...] w dniach od 10 czerwca 2022 r. do 25 czerwca 2022 r., Urzędu Gminy [...] w dniach od 10 czerwca 2022 r. do 24 czerwca 2022 r., a także Starostwa Powiatowego w [...] (w tym na stronach internetowej BIP tego Urzędu) w dniach od 10 czerwca 2022 r. do 27 czerwca 2022 r. Na zebraniu uczestników scalenia w dniu 30 czerwca 2022 r. protokolarnie wprowadzono uczestników scalenia w posiadanie gruntów wydzielonych im w scalenia na mocy decyzji Starosty [...] nr GKN-GK.6822.2.2021 z dnia 10 czerwca 2022 r.

Od decyzji Starosty odwołała się M. K., zarzucając nieuwzględnienie jej zarzutów do projektu scalenia obejmujących nieruchomości, których jest właścicielem oraz posiadaczem tj. działek nr [...] oraz pominięcie odwołującej w zakresie nieruchomości, które są w jej posiadaniu tj. działek nr [...]. W jej odczuciu nastąpiło pogorszenie warunków korzystania z ww. nieruchomości, w związku z rozwiązaniem projektowym w zakresie nowo projektowanych dróg na działkach nr [...] i nr [...] oraz poszerzeniem drogi na ww. działkach. Wskazała ponadto na trudności w trakcie scalenia dotyczące przekazywania zarzutów, na brak możliwości podpisu oraz naniesienia zarzutów do okazanego projektu scalenia oraz na brak wskazania na gruncie nowych granic nieruchomości.

Odwołanie złożył również J. K. z uwagi na rażące naruszenie podstawowych zasad postępowania scaleniowego w odniesieniu do stanowiących jego własność przed scaleniem, działek nr [...] i [...]. Zarzucił, że uniemożliwiono jemu wgląd do projektu w zakresie tych działek (co utrudniło przekazywanie zarzutów), że nie uwzględniono jego uwag w tym przedmiocie złożonych do projektu scalenia oraz że nie podano do publicznej wiadomości, że wolne grunty powstałe w wyniku projektu scalenia przeznaczone są do sprzedaży i na jakich zasadach. Zdaniem Odwołującego, na dz. nr [...] i [...] nastąpi pogorszenie warunków korzystania z przedmiotowych nieruchomości.

Od decyzji Starosty odwołała się również J. K1., ponieważ nie wyraziła zgody na nowo zaprojektowany przebieg drogi gminnej nr [...]. Podała, że droga ta powstaje przy zabraniu jej kolejnej części działki nr [...] (na mapie widoczny trójkąt). Zwróciła uwagę, że istnieje już droga gminna, która jest również drogą dojazdową jej sąsiadów. Zakwestionowała potrzebę i zasadność wydzielenia nowego odcinka tej drogi, który ma ją połączyć z drogą powiatową nr [...]. Zdaniem Odwołującej, odcinek ten stanowił będzie wyłącznie upragniony skrót dla sąsiadów.

M. K1. odwołał się od decyzji scaleniowej ze względu na brak pozytywnego rozpatrzenia jego uwag dotyczących projektu scalenia gruntów położonych w obszarze wsi [...] gmina [...]. W uzasadnieniu odwołania wytknął, że w wyniku scalenia pozbawiono go prawa własności do gruntu. Zdaniem Odwołującego, powierzchnia działek przed scaleniem była większa od podanej w procesie scalenia, a wyniki pomiarów powierzchni działek budzą wątpliwości. Uznał, że za odebrane kilkadziesiąt arów gruntu otrzyma rekompensatę w rażąco niskiej wysokości oraz że ma otrzymać działkę na której znajduje się wysypisko kamieni. Dotychczasowa atrakcyjność położenia niektórych jego działek sprawia, że takie działki rolne są zawsze droższe ale ułatwiają też pracę podczas prac rolnych. Ponadto M. K1. zarzucił, że umiejscowienie znaków granicznych było zmieniane już po ich okazaniu w terenie, a nawiązując do swoich uwag dotyczących działki nr [...] (nr przed scaleniem) oświadczył, że nie zgadza się na przebieg rowu w granicach jego działki.

M. D. odwołała się od decyzji scaleniowej twierdząc, że droga wzdłuż jej działek od strony rowu jest niepotrzebna i będzie tylko dla Gminy [...] połączeniem [...] z [...]. Zarzuciła także przesunięcie bezpodstawne granicy o 1m w jej działkę, podczas gdy działki [...] i [...] mają prostą granicę nienaruszoną od lat, która teraz została przesunięta o 1 metr w stronę granicy jej działki [...] dając ten metr dla sąsiada. Odwołująca wytknęła również brakujące jej 10 arów pola. Działka [...] ma 22 ary a nie 32 ary i wniosła, aby zostało to dodane w łące, która ma 19 arów.

Odnośnie odwołania J. i J. N. Wojewoda Podkarpacki postanowieniem z [...] października 2022r. nr [...] stwierdził, że ww. odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu.

Wojewoda opisaną na wstępie decyzją z 11 października 2022r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty.

Po przedstawieniu przebiegu procesu scalenia organ odwoławczy uznał, że postępowanie ostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Następnie Wojewoda przeszedł do oceny zarzutów zawartych w odwołaniach.

Odnosząc się do odwołania M. K. stwierdził, że M. K. wykazana była w ewidencji gruntów i budynków przed scaleniem w jednostce rejestrowej nr [...] jako właściciel działki nr [...] o powierzchni 1,35 ha. Grunty te, oszacowane zostały na wartość 329,09 punktów szacunkowych (po potrąceniu 1,5% na drogi tj. 5,01 punktów). W wyniku scalenia grunt ekwiwalentowy wydzielono w jednej działce nr [...] o powierzchni 1,3109 ha oraz wartości 336,30 punktów. Odchyłka wynosi w tym przypadku +7,21 punktów szacunkowych i mieści się w wartości dopuszczalnej (+9,87 punktów). Z tytułu dopłaty za potrącenia na drogi wyliczono kwotę 1753,50 zł.

Ekwiwalent za grunty będące własnością M. K., został zatem wydzielony zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Powstała w wyniku scalenia działka nr [...] w 90% położona jest na gruntach będących własnością Odwołującej się przed scaleniem. Korekta przebiegu granic wynikała zaś z rozwiązań projektowych w tym kompleksie gruntów. Od strony północnej wydzielona została droga transportu rolnego nr [...] służąca do obsługi przyległych gruntów rolnych dużej liczby gospodarstw (w tym także nowej działki nr [...]). Ogólna koncepcja usytuowania dróg nie była przypadkowa — została przyjęta z założeń do projektu scalenia i jak podał Starosta [...] w załączniku nr 3 do zaskarżonej decyzji, ich realizacja poprzedzona była konsultacjami i uzgodnieniami. Droga ta zaprojektowana została o takiej szerokości, aby mogły poruszać się po niej nowoczesne maszyny rolnicze. Nie ulega żadnej wątpliwości, że droga nr [...] wraz z pozostałymi drogami otaczającymi działkę nr [...] (nr [...] i [...]), poprawi dotychczasowe warunki gospodarowania na większym otaczającym ją obszarze. Wojewoda zaznaczył, że scalenie gruntów ma na celu poprawę warunków życia i pracy mieszkańców wsi i nie zawsze godzi subiektywne interesy wszystkich jego uczestników.

Analizując przesłane przez Starostę [...] akta sprawy Wojewoda stwierdził, że M. K. była zawiadamiana indywidualnie o poszczególnych etapach prac scaleniowych i ich rezultatach. Z adnotacji zamieszczonej w poz. 561 rejestru szacunku porównawczego gruntów przed scaleniem oraz w karcie uczestników scalenia (gdzie zbierana i zapisywana była treść życzeń i uzgodnień dotyczących gospodarstwa) wynika jednak, że uczestnik postępowania pomimo zawiadomienia nie zgłosił się na okazanie. W przewidzianym przepisami prawa terminie, nie wniesiono żadnych zastrzeżeń do tego szacunku. Nie sposób bowiem za takie zastrzeżenia uznać Sprzeciwu datowanego na dzień 13.10.2020 r. skoro sporządzony szacunek był wyłożony do wglądu zainteresowanym w okresie 20—28.02.2020 r., a z art. 12 ust. 2 ustawy o scaleniu wynika, że uczestnicy scalenia mogą wnosić zastrzeżenia do dokonanego szacunku na zebraniu, o którym mowa w ust. 1 oraz w okresie wyłożenia wyników oszacowania gruntów do publicznego wglądu. Z kolei rejestr szacunku porównawczego gruntów po scaleniu, zawiera adnotację, iż w dniu 19.11.2021 r. został okazany projekt scalenia gruntów K. M. Jednocześnie poinformowano stronę, że w terminie 14 dni od dnia okazania projektu scalenia, może zgłaszać Staroście zastrzeżenia do tego projektu. Zastrzeżenia takie wpłynęły do Starostwa Powiatowego w [...] w dniu 1.12.2021 r. i są podpisane przez M. K. Co więcej: zostały zaopiniowane przez komisję scaleniową w dniu 19.01.2022 r. (projekt scalenia gruntów utrzymać bez zmian) i rozpatrzone przez Starostę [...], o czym organ ten poinformował Zainteresowaną pismem [...] z dnia 15.02.2022 r. Podnoszone w odwołaniu argumenty dotyczące trudności przy wnoszeniu zarzutów i ich podpisywania, a także braku okazania projektu scalenia Wojewoda uznał za nieuzasadnione.

Wojewoda wskazał również, że z jednostki rejestrowej nr [...] przed scaleniem wynika, że właścicielem działek nr [...] nie jest M. K. Mimo, że tak twierdzi w odwołaniu - nie jest ona także wykazana w tej ewidencji jako posiadacz żadnej z tych działek. Z akt sprawy wynika natomiast, że do Sądu Rejonowego w [...] w dniu [...].11.2019 r. wpłynął wniosek o stwierdzenie nabycia własności w drodze uwłaszczenia w trybie ustawy z dnia 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych dotyczący tych działek. Brak jest jednak informacji o rezultatach rozpoznania tego wniosku. Grunty tych działek, objęte były zatem scaleniem zgodnie z przytoczonymi wyżej przepisami prawa. Oszacowane zostały na wartość 152,97 punktów szacunkowych (po potrąceniu 1,5% na drogi tj. 2,33 punktów). W wyniku scalenia wydzielono grunt ekwiwalentowy o tej samej wartości punktowej (odchyłka 0,00) w czterech działkach nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 1,6387 ha. Z tytułu dopłaty za potrącenia na drogi wyliczono kwotę 815,50 zł.

W związku z powyższym Wojewoda stwierdził brak podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji w wyżej opisanym zakresie.

Odnośnie odwołania J. K. Wojewoda wskazał, że przed scaleniem działki nr [...] i [...] wykazane były jako własność J. K. w jednostce rejestrowej nr [...] o łącznej powierzchni 1,52 ha. Ich wartość oszacowana została na 215,91 punktów szacunkowych (po potrąceniu 1 ,5% na drogi tj. 3,29 punktów). Grunt ekwiwalentowy za te działki, wydzielono w działkach nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 1,4692 ha oraz wartości 215,91 punktów czyli takiej samej, jak przed scaleniem (odchyłka 0,00). Z tytułu dopłaty za potrącenia na drogi wyliczono kwotę 1151,50 zł. Poscaleniowa działka nr [...] 0 powierzchni 0,2317 ha wydzielona została w miejscu dotychczasowej działki nr [...]. Korekta przebiegu granic wynikała w tym przypadku z rozwiązań projektowych dotyczących tego kompleksu gruntów związanych z przyjętym układem dróg. Z kolei przedscaleniowa działka nr [...] była pięciobokiem o nieregularnych kształtach, co było niekorzystne z punktu widzenia prowadzenia prac rolniczych. W rejonie tej działki zaprojektowano ekwiwalentowe działki nr [...] i [...], które mają kształt prostokątów z bezpośrednim dostępem do sieci [pic]nowo wydzielonych dróg dojazdowych. Tym samym warunki uprawy tych działek są korzystniejsze niż przed scaleniem.

Wojewoda w oparciu o analizę akt sprawy wskazał, że J. K. był indywidualnie zawiadamiany o poszczególnych etapach prac scaleniowych i ich rezultatach. W szczególności, w aktach tych zalegają: podpisane w dniu 30.09.2021 r. przez M. K. (siostra) potwierdzenie odbioru zawiadomienia o okazaniu w terenie w dniu 14.10.2021 r. projektu scalenia odnośnie dotychczasowych działek m. in. [...] i [...] oraz podpisane w dniu 6.11.2021r. potwierdzenie odbioru zawiadomienia o okazaniu projektu scalenia gruntów i zebraniu oświadczeń na projekt w biurze zespołu prowadzącego prace scaleniowe w dniu 19.11.2021 r. Z adnotacji sporządzonej przez geodetę-projektanta scalenia na wydruku Rejestru po scaleniu wynika, że w dniu 19.11.2021 r. został okazany projekt scalenia gruntów Panu K. J. Jednocześnie poinformowano stronę, że w terminie 14 dni od dnia okazania projektu scalenia, może zgłaszać Staroście zastrzeżenia do tego projektu Wynikający z art. 24 ust. 1 ustawy o scaleniu tryb wnoszenia zastrzeżeń określa, że uczestnicy scalenia, w terminie 14 dni od dnia okazania projektu scalenia gruntów, mogą zgłaszać na piśmie staroście zastrzeżenia do tego projektu. Zastrzeżenia takie od J. K., datowane na dzień 24.11.2021 r., wpłynęły do Starostwa Powiatowego w [...] w dniu 1.12.2021 r. W dniu 19.01.2022 r. zastrzeżenia te zostały zaopiniowane przez komisję scaleniową (o zebraniu komisji Zainteresowany był również zawiadomiony). Komisja jednomyślnie zaopiniowała, aby projekt scalenia utrzymać bez zmian. Starosta [...], po dokonaniu szczegółowej analizy złożonych zastrzeżeń i po uwzględnieniu opinii komisji, postanowił pozostawić projekt scalenia bez zmian, a J. K. został o tym poinformowany pismem [...] z dnia 15.02.2022 r. Wojewoda stwierdził, że zarzuty wniesione w tym zakresie w odwołaniu, nie znajdują zatem potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. W związku z powyższym Wojewoda stwierdził brak podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji w tym zakresie.

Odnośnie odwołania J. K1. Wojwoda wskazał, że J. K1. przed scaleniem wykazana była w jednostce rejestrowej nr [...] jako właściciel działki nr [...] o powierzchni 0,2611 ha. Grunty te, oszacowane zostały na wartość 115,74 punktów szacunkowych (po potrąceniu 1,5% na drogi tj. 1,76 punktów). Po zapoznaniu się z dokonanym szacunkiem gruntów, ich Właścicielka w dniu 21.09.2020r. wniosła o zmniejszenie obszaru jej gospodarstwa wydzielanego w wyniku scalenia do powierzchni około 0,25 ha. W wyniku scalenia grunt ekwiwalentowy wydzielono w działce nr [...] o powierzchni 0,2519 ha oraz wartości 113,35 punktów. Odchyłka wyniosła wówczas - 2,39 punktów szacunkowych (wobec dopuszczalnej +3,47 punktów). Z tytułu dopłaty za potrącenia na drogi wyliczona była kwota 616 zł, zaś z tytułu dopłat za wydzielenie ekwiwalentu o mniejszej wartości szacunkowej dodatkowa kwota 836,50 zł. W wyniku dokonanych zmian w projekcie scalenia, wydzielony na nowo grunt ekwiwalentowy w działce nr [...] o powierzchni 0,2483 ha, oszacowany został na 111,74 punktów szacunkowych. Odchyłka wyniosła w tym przypadku -4,00 punktów szacunkowych i przekracza dopuszczalną, jednak okoliczność ta znajduje zdaniem Wojewody uzasadnienie wobec wniesionego wniosku z dnia 21.09.2020 r. Wyliczone dopłaty za drogi oraz z tytułu ekwiwalentu za zmniejszoną powierzchnię, wyniosły łącznie 2016,00 zł (odpowiednio: 616,00 zł i 1400,00 zł).

Wojewoda wskazał, że pierwsza wersja projektu nie budziła zastrzeżeń J. K1. Starosta [...], w wyniku rozpatrzenia wniesionych zastrzeżeń przez innych uczestników scalenia, po uwzględnieniu jednomyślnej opinii komisji scaleniowej z dnia 19.01.2022 r. postanowił jednak zmienić projekt scalenia w zakresie działek nr [...] i [...]. Tak jak opiniowała komisja, projektowaną drogę (działka nr [...]) przedłużono przez działkę nr [...] do drogi powiatowej (działka nr [...]), planując też rów w części południowej nowej części drogi od działki nr [...] do drogi powiatowej. O podjętym rozstrzygnięciu i o dokonanych zmianach, pismem [...] z dnia 19.01.2022 r., poinformowani zostali Właściciele przedmiotowych działek oraz wnoszący zastrzeżenia uczestnicy scalenia. Okazanie zmian wprowadzonych do projektu scalenia, przeprowadzone zostało w terenie w dniu 29.03.2022 r. Nie akceptując powyższego rozwiązania, J. K1. napisała odwołanie do Starostwa w [...]. Biorąc powyższe pod uwagę, Starosta [...] przeprowadził w dniu 5.04.2022 r. konsultacje w przedmiotowej sprawie z udziałem m.in. bezpośrednio zainteresowanych mieszkańców wsi [...] oraz Wójta Gminy [...]. Jak wynika ze sporządzonej na tę okoliczność notatki służbowej, w trakcie spotkania uczestnicy scalenia nie doszli do porozumienia. J. K1. nie zgadzała się z takim przebiegiem drogi. Pozostali uczestnicy spotkania podtrzymali, że droga jest potrzebna, gdyż pozostałe drogi w zabudowaniach są wąskie i utrudniony jest dojazd pojazdów uprzywilejowanych (straż pożarna, pogotowie, śmieciarka), nowoprojektowana droga rozwiązałaby problemy wielu mieszkańców. Wojewoda ocenił, że dokonywanie zmian w projekcie scalenia po jego okazaniu uczestnikom scalenia i w wyniku rozpatrzenia wniesionych zastrzeżeń w świetle przepisów ustawy o scaleniu jest możliwe oraz jak najbardziej zrozumiałe z punktu widzenia procesu projektowego, który zmierza do wypracowania najkorzystniejszych rozwiązań. W tym zakresie rozstrzygnięcia organów zawierają elementy uznania administracyjnego. Ogólne zasady Kpa nakładają na organy administracyjne obowiązek m.in. wyjaśniania stronom zasadności przesłanek, którymi się kierują. Ważnym jest również, aby organ odwoławczy miał możliwość pełnego wglądu w kryteria, jakimi kierował się podmiot decyzyjny. W załączniku nr 3 zaskarżonej decyzji Starosta [...] przytoczył okoliczności, które determinowały podjęte rozstrzygnięcie: istniejące drogi przebiegające w terenach zabudowanych są wąskie, niedostosowane do ruchu np. pojazdów uprzywilejowanych (straż pożarna, pogotowie ratunkowe, śmieciarka). Nowo projektowana droga rozwiąże problemy wielu mieszkańców. Wskazywane okoliczności znalazły akceptację organu odwoławczego. Wprowadzona korekta granic działki nr [...] nie obejmuje swym zasięgiem konturu użytków gruntowych B-450, zatem nie ma wpływu na zmianę właściwego wykorzystania budynków. Poza tym przedmiotowa droga będzie przecież umożliwiła dojazd także do działki nr [...]. Co więcej: w załączniku nr 1 do zaskarżonej decyzji Starosta [...], ustalając zakres prac w ramach zagospodarowania poscaleniowego, przewidział równocześnie utwardzenie drogi na działce nr [...] oraz wykopanie rowu odwadniającego w drodze po stronie południowej na długości 85 m i szerokości 2 m. Stanowi to uzasadnienie dla przyjętej szerokości tej drogi na tym odcinku i jednocześnie rozwiewa obawy wyrażane przez J. K1. w odwołaniu oraz na spotkaniu w dniu 5.04.2022 r. dotyczące m.in. fundamentów jej domu czy też podmokłego terenu.

Z tych przyczyn Wojewoda stwierdził brak podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji w ww. zakresie.

Oceniając odwołanie M. K1. Wojewoda wskazał, że przed scaleniem M. K1. posiadał grunty w 22 działkach ewidencyjnych wykazanych w trzech jednostkach rejestrowych (nr [...] i [...]) o łącznej powierzchni 13,2507 ha. Po potrąceniu 1,5% na drogi (19,59 punktów), grunty te oszacowane zostały na łączną wartość 1286,19 punktów szacunkowych. W wyniku opracowania wstępnego projektu scalenia, grunt ekwiwalentowy wydzielony został w 12 działkach (nr [...]) o łącznej powierzchni 12,9881 ha oraz wartości 1286,22 punktów. Odchyłka wyniosła wówczas +0,03 punktów szacunkowych (wobec dopuszczalnej +38,59 punktów), a z tytułu dopłaty za potrącenia na drogi, wyliczona była kwota 6856,50 zł. Po rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu wniesionych przez M. K1. zastrzeżeń, dokonana została zmiana dotychczasowego projektu w zakresie konfiguracji granic i położenia w obszarze gruntów działek nr [...] i [...]. Po dokonanych korektach, wyliczona na nowo powierzchnia działek nr [...] i [...] wydzielonych dla M. K1., wyniosła łącznie 13,0021 ha, co odpowiada 1287,20 punktów szacunkowych. Odchyłka wyniosła w tym przypadku +1.01 punktów i mieści się w dopuszczalnej (+38,59), zaś obliczona z tego tytułu dopłata przez uczestnika scalenia, osiągnęła wartość —353,50 zł. Łączne dopłaty za drogi oraz z tytułu dopłat za grunty o wyższej wartości szacunkowej, osiągnęły więc kwotę 6503,00 zł (odpowiednio: 6856,50 zł i —353,50 zł).

Wojewoda wskazał, że złożone przez M. K1. zastrzeżenia zostały rozpatrzone przez Starostę. Co więcej: jak wynika z załącznika nr 3 do zaskarżonej decyzji, organ pierwszej instancji uwzględniając argumentację, że rów na działce nr [...] został zaprojektowany błędnie, dokonał zmian w projekcie scalenia. Działka nr [...] została zaprojektowana w przeważającej części na dotychczasowych gruntach Odwołującego i po scaleniu stanie się racjonalniejsza do uprawy rolniczej. W ramach zagospodarowania poscaleniowego zostanie przeprowadzona rekultywacja. Ekwiwalent dla M. K1. został zaprojektowany w 90% na działkach przed scaleniem. Korekty przebiegu granic nastąpiły, ze względu na uwarunkowania projektowe.

Przeprowadzona przez Wojewodę analiza doprowadziła Organ do wniosku, że choć ogólna powierzchnia gruntów wydzielonych po scaleniu jest mniejsza od powierzchni gruntów M. K1. przed scaleniem, to jednak ich wartość określona na podstawie przyjętych kryteriów wyceny wzrosła i z tego tytułu wyliczona została stosowna dopłata. Wojewoda nie uwzględnił argumentu odwołania o pozbawieniu prawa własności zwłaszcza, że to z istoty działań prowadzonych w ramach scalenia gruntów wynika, iż tworzą one nowy stan faktyczny w stosunku do wszystkich uczestników scalenia. Skutkiem prawnym scalenia gruntów jest to, że wszystkie osoby zainteresowane tracą prawa własności do gruntów dotychczas posiadanych, a zachowują w tym samym rozmiarze prawa do wydzielonych im w wyniku scalenia gruntów ekwiwalentowych. Wojewoda uwzględnił, że w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie dla M. K1., że okazanie zmian wprowadzonych do projektu scalenia gruntów wsi [...] gmina [...] w związku z rozstrzygnięciem Starosty [...] zastrzeżeń złożonych do tego projektu odbędzie się w terenie dniu 29.03.2022 r. Z adnotacji dokonanych przez operatora pocztowego na zwrotnym potwierdzeniu odbioru tego zawiadomienia wynika jednak, że mimo dwukrotnego awizowania, adresat nie odebrał awizowanej przesyłki. Mając na względzie zasady, wynikające z art. 43 i 44 k.p.a. Wojewoda stwierdził, że jeśli Odwołujący nie uczestniczył w okazaniu nowych granic, to nie było to wynikiem zaniedbania obowiązujących przepisów przez wykonawcę scalenia.

Odnośnie odwołania M. D. Wojewoda wskazał, że przed scaleniem M. D. posiadała gospodarstwo rolne, w skład którego wchodziło łącznie sześć działek ewidencyjnych. Były to działki o numerach: [...] wykazane w jednostce rejestrowej nr [...] oraz działki nr [...] i [...] wykazane w jednostce rejestrowej nr [...]. Według danych ewidencji gruntów i budynków z przed scalenia, łączna powierzchnia tych gruntów wynosiła 3,58 ha i została oszacowana na wartość 433,95 punktów szacunkowych (po potrąceniu 1,5% na drogi, czyli 6,60 punktów). W pierwszej wersji projektu scalenia za opisane wyżej grunty, wydzielony został ekwiwalent w trzech działkach (nr [...] i [...]) o łącznej powierzchni 3,5437 ha i wartości 433,16 punktów. Rozpatrując i rozstrzygając wniesione przez M. D. zastrzeżenia i wnioski, Starosta dwukrotnie zmieniał dotychczasowy projekt scalenia. Ostatecznie, za grunty posiadane przed scaleniem, wydzielone zostały cztery działki: nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 3,7745 ha i wartości 452,19 punktów szacunkowych. Obliczona odchyłka wynosi zatem +18,24 punktów i przekracza dopuszczalną (+13,02), ale jest to zgodne z artykułowaną w trakcie prowadzonych prac scaleniowych przez M. D. chęcią powiększenia gospodarstwa oraz deklarowaną gotowością wniesienia za to dopłat. Z tytułu wydzielenia gruntów o większej wartości szacunkowej w porównaniu ze stanem przedscaleniowym, po uwzględnieniu przydzielonej dopłaty z tytułu potrącenia na drogi w kwocie 2310,00 zł, wyliczono łączne zobowiązanie do dopłaty w kwocie 4074,00 zł.

Wojewoda zwrócił uwagę, że jak wynika z załącznika nr 3 do zaskarżonej decyzji, dokonując kolejnych zmian w projekcie scalenia i wydzielając ekwiwalent, Starosta mimo jednomyślnej opinii komisji scaleniowej aby projekt scalenia gruntów utrzymać bez zmian starał się, aby w części spełnić oczekiwania uczestnika scalenia tj. przywrócić działkę nr [...] (łąka). Działki po scaleniu zaprojektowano dla M. D. praktycznie w stanie przed scaleniem. Korekty przebiegu granicy spowodowane są rozwiązaniami projektowymi w danym kompleksie.

Wojewoda wskazał, że wszystkie przewidziane dla M. D. działki ekwiwalentowe mają bezpośredni dostęp do sieci nowo wydzielonych dróg dojazdowych. Tym samym warunki uprawy tych działek są korzystniejsze niż przed scaleniem, przez co cele scalenia zostały osiągnięte. W związku z powyższym Wojewoda stwierdził brak podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji w ww. zakresie.

M. K., J. K1. i J. K., reprezentowani przez adwokata K. P., wnieśli skargę na decyzję Wojewody Podkarpackiego z 11 października 2022 r. nr GIK-11.7213.33.2022, utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 10 czerwca 2022 roku nr GKN-GK.6822.2.2021 w sprawie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów w obszarze wsi [...].

Zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scaleniu i wymianie gruntów (dalej; równie ustawa scaleniowa), poprzez zaniechanie uzyskania zgody uczestników scalenia na objęcie scaleniem gruntów zabudowanych, w tym zwłaszcza zaniechanie uzyskania zgody od L. W., który zmarł jeszcze przed wszczęciem postępowania scaleniowego, o czym organ wiedział,

- art. 20 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 4 i 5 ustawy scaleniowej poprzez określenie kręgu uczestników scalenia oraz rodzaju posiadanych przez nich praw w sposób błędny, polegający na bezkrytycznej akceptacji przez organ informacji wynikających z ewidencji gruntów, przy czym organ dysponował wiedzą, że ujawniony w ewidencji właściciel L. W. nie żyje, zaś posiadaczem samoistnym jego gruntów jest M. K., a mimo to organ wolał uznać, że uczestnikiem scalenia jest nieżyjący właściciel i bez określenia kręgu następców prawnych, przeprowadzić postępowanie z naruszenie prawa strony do czynnego w nim udziału,

- art. 8 ust. 1 i 2 ustawy scaleniowej, poprzez zaniechanie wydzielenia gruntów lub wypłaty ekwiwalentu na rzecz M. K. w zamian za grunty będące w posiadaniu samoistnym w momencie wszczęcia postępowania do chwili obecnej, które to grunty formalnie były własnością L. W., który zmarł w [...],

- art. 1 ust. 1 ustawy scaleniowej poprzez niezrealizowanie celów postępowania scaleniowego względem skarżących.

Skarżący zarzucili również naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść wydanej decyzji, tj.:

- art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli instancyjnej i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności niezbędnych dla wydania rozstrzygnięcia, a także poprzez dowolną i niewszechstronną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów i poczynienia na tej podstawie błędnych ustaleń faktycznych skutkujących wydaniem niesprawiedliwego dla skarżących rozstrzygnięcia, albowiem:

- Wojewoda nie dostrzegł, że organ I instancji niesłusznie uznał, że uczestnikiem scalenia jest L. W., mimo że wymieniony zmarł w [...], o czym organ wiedział albowiem dysponował odpisem wniosku o stwierdzenie nabycia nieruchomości przez uwłaszczenie, ewentualnie zasiedzenie wszystkich działek, których według rejestru gruntów właścicielem był L. W., przez co organ powinien ustalić kto jest jego następcą prawnym lub posiadaczem samoistnym jego nieruchomości i przyjąć, że jest nim M. K. i w zamian za posiadanie organ powinien wydzielić skarżącej te same bądź grunty o podobnej powierzchni do posiadania samoistnego, zaś zamiast tego organ doręczał korespondencje nieżyjącemu uczestnikowi i przyznał mu w zamian za jego działki w części zabudowane, bez jego zgody działki o innym przeznaczeniu,

- Wojewoda nie dostrzegł, że organ dowolnie ustalił, które grunty są zabudowane, a które nie i na tej podstawie nie uzyskał zgód od uczestników scalenia na objęcie scaleniem także tych gruntów,

- organy obu instancji przekroczyły granice uznaniowości przyjmując, że skoro przepisy ustawy scaleniowej w zakresie możliwości zgłaszania zastrzeżeń i ich rozpatrzenia zostały zachowane, to strona nie ma realnie prawa do kwestionowania projektu scalenia, przy czym w tym zakresie organy obowiązują zasady przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego i sam fakt rozpatrzenia zastrzeżeń nie pozwala na przyjęcie, że prawo strony do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i uwzględnienia jej zasadnych spostrzeżeń zostało zachowane skoro zastrzeżenia składane przez skarżących były uzasadnione, a mimo to w projekcie scalenia ich nie uwzględniono, dokonując scalenia w sposób niezgodny z jego istotą i celem dzieląc działkę skarżącej M. K. licznymi drogami oraz wyznaczając drogę dojazdową w sposób powodujący konieczność dokonania rozbiórki ogrodzenia w przypadku skarżącej J. K1.,

- art. 10 k.p.a. poprzez naruszenie prawa następów prawnych L. W. do wzięcia udziału w sprawie i czynnego uczestnictwa w procesie scaleniowym, a także naruszenie prawa skarżącej M. K. do uczestniczenia w postępowaniu scaleniowym w zakresie nieruchomości będących w jej posiadaniu samoistnym,

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób niespełniający wymogów wskazanego przepisu.

Mając na uwadze podniesione zarzuty Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody Podkarpackiego w całości, uchylenie decyzji Starosty [...] z 10 czerwca 2022 r. nr GKN-GK.6822.2.2021 w całości, zasądzenie na rzecz każdego ze skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Skarżący podnieśli, że M. K. była właścicielką działki o oznaczeniu przedscaleniowym [...]. Obecnie jest to działka o oznaczeniu [...]. Działka ta sąsiaduje bezpośrednio z działką przedscaleniową [...], na której części znajdują się budynki gospodarcze służące właścicielowi działki [...] czyli skarżącej. Działka [...] jak i 8 innych działek o łącznej powierzchni 1,64 ha należało do L. W. na podstawie aktu własności ziemi. L. W. był synem J. W. i J. W1. J. W. i J. W1., poza synem L. mieli jeszcze dwie córki M. P. i W. K. M. P. zmarła jako wdowa, a jej jedyny syn zmarł w K. L. W. zmarł [...] czerwca [...] r. Jego żona D. W. również nie żyje. L. W. nie pozostawił żadnych zstępnych. W związku z powyższym osobą uprawnioną do działania w jego imieniu w czasie scalenia mogła być wyłącznie jego siostra W. K1. W. K1. zmarła w dniu [...] listopada 2019 r. pozostawiając po sobie dzieci - skarżących: M. K. i J. K. W związku z tym to M. K. i J. K. powinni reprezentować interesy L. W.

Zdaniem Skarżących, skoro L. W. zmarł w [...] to co najmniej od tego czasu nie mógł posiadać, ani użytkować przedmiotowych gruntów. Grunty te jako nieruchomości historycznie należące do rodziny Skarżących były przez nich stale uprawiane i były w ich posiadaniu samoistnym. Zgodnie z ustawą scaleniową właściciel to także posiadacz samoistny, przez co posiadacz samoistny powinien być uczestnikiem scalenia. Udział w scaleniu w takim przypadku nie może ograniczać się do gruntów, których własność wynika z rejestru, ale także w zakresie dotyczącym nieruchomości będących w posiadaniu samoistnym. W związku z powyższym skarżąca M. K. od początku wskazywała, że ma prawo do nieruchomości L. W. i w związku z tym powinna brać udział w postępowaniu także w zakresie nieruchomości będących w jej posiadaniu samoistnym. Informowała organ o tym, że złożyła do Sądu w [...] wniosek o stwierdzenie nabycia nieruchomości L. W. We wniosku tym wyraźnie wskazano, że L. W. zmarł w [...]. Do wniosku załączono odpis aktu zgonu L. W. W związku z tym organ nie powinien był opierać się na danych pochodzących z rejestru gruntów. Zwłaszcza, że jak wynika z orzecznictwa dane zawarte w operacie ewidencji gruntów, o którym mowa w art. 20 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów, nie mają charakteru wiążącego i mogą być również w trakcie postępowania scaleniowego aktualizowane. Dotyczy to zwłaszcza stanu własności, stanu posiadania działek, czy ich powierzchni, bowiem ma to niewątpliwy wpływ na reprezentację strony w postępowaniu, czy na określenie wartości szacunkowej nieruchomości. W przekonaniu Skarżących organ powinien był poczynić starania w celu zapewnienia uprawnionej stronie czynnego udziału w postępowaniu. Organ powinien był brać pod uwagę okoliczności istotne z punktu widzenia aktualnego stanu faktycznego i prawnego zwłaszcza, że wiedzę w tym zakresie posiadał, zaś posiadacz samoistny ma prawo do czynnego udziału w postępowaniu w zakresie działek które posiadał. Skarżący podkreślili, że posiadacz samoistny jest uczestnikiem scalenia oraz, że posiadacz ten powinien w zamian za posiadane grunty otrzymać w posiadanie grunty o tożsamej bądź zbliżonej powierzchni. Tymczasem skarżąca M. K. wskazywała, że jest posiadaczem samoistnym gruntów L. [pic]W., a mimo to nie otrzymała nic w zamian w posiadanie, zaś grunty nieżyjącego L. W., po odpowiednich zmianach, zostały decyzją scaleniową przydzielone L. W. Skarżąca M. K. zarzuciła, że jej zarzuty dotyczące działek L. W., które są w jej posiadaniu samoistnym nie zostały uwzględnione. W wyniku scalenia, grunty skarżącej, widniejące w ewidencji jako własność L. W., zostały poszatkowane 8-metrowymi drogami w sposób powodujący ich podział na mniejsze działki. Co więcej przecięcie gruntów, które do tej pory były użytkowane jako jedna całość, nie poprawia warunków gospodarowania tylko je pogarsza. Drogi zostały zaprojektowane w sposób sprzeczny z dotychczasowym przebiegiem dróg, które otaczały areał będący w posiadaniu skarżącej.

Powołując się na wypracowane w orzecznictwie rozumienie pojęcia gruntów zabudowanych Skarżący w dalszej kolejności podnieśli, że działka przedscaleniowa nr [...] widniejąca w ewidencji jako własność L. W. (obecne oznaczenie [...]) stanowi w części podwórze dla budynków znajdujących się na działce przedscaleniowej nr [...] (obecnie [...]) stanowiącej własność skarżącej M. K. Działka [...] jest częściowo zabudowana budynkami znajdującymi się na działce nr [...]. Skarżąca M. K. nie mogłaby korzystać ze swojej działki, gdyby nie była w posiadaniu samoistnym części działki L. W. W związku z tym przeprowadzenie scalenia w tej części odbyło się w sposób naruszający podstawowe zasady. Otóż objęcie scaleniem gruntów zabudowanych wymaga zgody ich właścicieli. L. W. zmarł w [...] przez co organ nie miał możliwości uzyskania od niego zgody na objęcie scaleniem nieruchomości zabudowanych. W przypadku braku zgody koniecznej jest ograniczenie obszaru scalenia, co w tym przypadku nie miało miejsca.

Z kolei Skarżący: J. K1. i J. K. zarzucili błędne wytyczenie drogi. Wyjaśnili, że J. K. był właścicielek działki przedscaleniowej nr [...]. Do działki tej prowadziła droga, która kończyła się na granicy działki [...]. Droga ta prowadziła także do działki J. K1. nr przed scaleniem [...]. Działka [...] jest działką budowlaną. J. K1. zgodziła się z pierwotnym projektem, w wyniku którego część jej działki miała zostać przeznaczona dla sąsiada. Działka skarżącej została okrojona z każdej strony w niewielkim stopniu jednakże skarżąca nie chciała godzić się na pomniejszenie działki od strony drogi albowiem w tym miejscu skarżąca miała ogrodzenie i nie chciała go usuwać. W związku z powyższym projektanci postanowili rozwiązać ów problem poprzez przedłużenie drogi w taki sposób, aby ominąć ogrodzenie działki skarżącej i wyprowadzić ją wprost na działkę skarżącego nr [...], tak aby w następstwie, po prostej, zaprojektować nową drogę biegnącą po działce nr [...] do drogi powiatowej. Skarżący nie chcieli w tym miejscu drogi albowiem każdy z sąsiadów miał zapewniony dojazd do swoich domów drogą już istniejącą, zaś połączenie w tym miejscu z droga powiatową pogorszy możliwość gospodarowania ich nieruchomościami. W związku z tym skarżący J. K. zaprotestował, że na starych mapach droga kończyła się na granicy jego działki, a nie w głębi jego działki. W wyniku scalenia droga nr [...] prowadzi wprost na ogrodzenie działki skarżącej J. K1., oznaczonej obecnie nr [...]. Droga ta ma nieregularny kształt i na połączeniu z drogą powiatową ma szerokość 8 metrów, by w dalszym ciągu ulec zwężeniu do 3,5 metra szerokości. W ocenie Skarżących taki sposób wytyczenia drogi jest niecelowy zwłaszcza, że niespełna 50 metrów dalej, projekt scalenia przewiduje drogę utworzoną na działkach L. W., także o szerokości 8 metrów i także prowadzącą do tej samej drogi powiatowej. W związku z tym Skarżący zarzucili że ich zastrzeżenia nie były rozpatrzone z punku widzenia zasad oraz celów scalenia, z uwzględnieniem istniejących ciągów. Organ z kolei uwzględnił zastrzeżenia sąsiadów, którzy chcieli sobie ułatwić dojazd. Biorąc pod uwagę fakt, że dojazd istnieje, w sąsiedztwie zaprojektowano drogę, a nowoutworzona droga i tak nie ma jednolitej szerokości na całej długości zasadne było uwzględnienie zastrzeżeń skarżących i odstąpienie od projektowania drogi na ich odcinku.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał ponadto, że postępowaniem scaleniowym gruntów objęto wszystkie grunty wsi [...], zarówno zabudowane, jak i niezabudowane. Jest to niezbędne do opracowania projektu scalenia gruntów i zrealizowania celów ustawy. Odwołując się do art. 2 i art. 8 ustawy scaleniowej Wojewoda podniósł, że zgoda właściciela nieruchomości na objęcie gruntów zabudowanych scaleniem nie jest konieczna w sytuacji, gdy w wyniku scalenia zachowana została dotychczasowa możliwość właściwego wykorzystania zabudowań istniejących i nie zachodzi konieczność ich przeniesienia lub rozbiórki, co zachodzi w niniejszej sprawie. W przeszłości (wiele lat temu) zdarzały się w toku postępowania scaleniowego gruntów niezwykle rzadko przypadki przeniesienia zabudowań na nowe siedlisko, w określonym czasie, mające na celu poprawę warunków rozwoju gospodarstwa, na wniosek zainteresowanego. W przedmiotowym postępowaniu scaleniowym, na terenie obszaru scalenia gruntów wsi [...], takiego przypadku nie było. W postępowaniu scaleniowym scalane są grunty niezabudowane - rolne, bez części składowych gruntów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.), dalej: P.p.s.a. odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy.

Sąd po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach doszedł do przekonania, że skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

Na sposób rozpatrzenia niniejszej skargi istotny wypływ miała ustawa, na mocy której doszło do zmiany przepisów ustawy o scaleniu i wymianie gruntów w zakresie dotyczącym zarówno przeprowadzenia procesu scalenia gruntów, jak i kontroli sądowej decyzji wydanych w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia.

Na wstępie należy więc zaznaczyć, że na mocy art. 1 pkt 10 lit. c ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, ustawy o utracie mocy prawnej niektórych ksiąg wieczystych oraz ustawy o drogach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 32, dalej: ustaw zmieniająca) do art. 33 ustawy scaleniowej dodano ust. 5 i ust. 6 na mocy których:

- wojewódzki sąd administracyjny rozpatruje skargę w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia lub wymiany gruntów w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania skargi przez właściwy sąd. Jeżeli skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jej nieopłacenia, bieg terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym, rozpoczyna się z dniem jej opłacenia i usunięcia braków formalnych (art. 33 ust. 5);

- sąd administracyjny, w przypadku uwzględnienia skargi w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia lub wymiany gruntów po upływie terminu, o którym mowa w ust. 5, stwierdza wydanie decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów z naruszeniem prawa (art. 33 ust. 6).

Wyrok w niniejszej sprawie został wydany w terminie 2 miesięcy od daty otrzymania skargi, niemniej jednak Sąd nie stwierdził podstaw wskazanych w art. 145 P.p.s.a. do uchylenia zaskarżonej decyzji uznając, że zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie, jak i decyzja Organu I instancji, zatwierdzająca projekt scalenia, odpowiadają prawu.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zostały spełnione wymogi formalne przeprowadzenia kontrolowanego procesu scalenia gruntów.

Dla oceny poprawności formalnego procesu scalenia w pierwszej kolejności miały znaczenie następujące przepisy zawarte w ustawie scaleniowej w wersji obowiązującej od 8 października 2018r. do 10 lutego 2022r.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy scaleniowej, postępowanie scaleniowe oraz zagospodarowanie poscaleniowe przeprowadza i wykonuje starosta jako zadanie z zakresu administracji rządowej finansowane ze środków budżetu państwa, z zastrzeżeniem ust. 5-7 oraz art. 4 ust. 2 i 3. Organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do starosty w sprawach z tego zakresu jest wojewoda.

Stosownie do art. 3 ust. 2 ww. ustawy, postępowanie scaleniowe może być wszczęte na wniosek większości właścicieli gospodarstw rolnych, położonych na projektowanym obszarze scalenia, lub na wniosek właścicieli gruntów, których łączny obszar przekracza połowę powierzchni projektowanego obszaru scalenia.

Jak stanowi art. 7 ust. 1 ww. ustawy, wszczęcie postępowania scaleniowego lub wymiennego następuje w drodze postanowienia starosty.

Postanowienie o wszczęciu postępowania scaleniowego lub wymiennego w szczególności powinno zawierać – zgodnie z ust. 2 ww. przepisu:

1)określenie granic i powierzchni obszaru scalenia lub wymiany gruntów; ok

2)wykaz uczestników scalenia lub wymiany gruntów;

3)przewidywany termin zakończenia prac scaleniowych lub wymiennych.

Zgodnie z art. 7 ust. 3 ww. ustawy, postanowienie o wszczęciu postępowania scaleniowego odczytuje się na zebraniu uczestników scalenia, zwołanym przez starostę (stwierdzono w protokole uczestników scalenia), a ponadto wywiesza się je na okres 14 dni w lokalach urzędów gmin, na których terenie są położone grunty objęte scaleniem, oraz na tablicach ogłoszeń we wsiach, których grunty tworzą obszar scalenia.

Z chwilą upływu terminu, o którym mowa w ust. 3, postanowienie o wszczęciu postępowania scaleniowego uważa się za doręczone wszystkim uczestnikom scalenia (art. 7 ust. 4 ww. ustawy).

Jak stanowi art. 9 ust. 1 ww. ustawy, jeżeli liczba uczestników scalenia przekracza 10 osób, postępowanie scaleniowe prowadzi się z udziałem rady uczestników scalenia w składzie 3-12 osób, jako społecznego organu doradczego, wybieranego i odwoływanego przez uczestników scalenia z każdej wsi objętej scaleniem.

Rada uczestników scalenia jest wybierana na zebraniu uczestników scalenia, zwołanym przez starostę (zgodnie z art. 9 ust. 2 ww. ustawy).

Jak stanowi art. 10 ustawy scaleniowej, w ust. od 1 do 4:

- grunty objęte scaleniem szacuje oraz opracowuje projekt scalenia upoważniony przez starostę geodeta-projektant scalenia, przy udziale powołanej przez ten organ komisji pełniącej funkcje doradcze. W skład komisji wchodzą:

1)wszyscy uczestnicy scalenia, a jeśli liczba uczestników jest większa niż 10 osób - rada uczestników scalenia;

2)przedstawiciel społeczno-zawodowych organizacji rolników;

3)przedstawiciel Krajowego Ośrodka będącego uczestnikiem scalenia;

4)przedstawiciel starosty, na którego terenie działania są położone grunty objęte scaleniem;

5)przedstawiciel izby rolniczej, na której terenie działania są położone grunty objęte scaleniem.

- komisja wybiera przewodniczącego spośród swoich członków.

- starosta, na wniosek komisji, może powołać do jej składu rzeczoznawców.

- grunty objęte wymianą szacują wszyscy uczestnicy wymiany według zasad określonych w art. 11 ust. 2-4, chyba że określą inne zasady szacowania, natomiast projekt wymiany opracowuje upoważniony przez starostę geodeta, przy udziale wszystkich uczestników wymiany.

Stosownie do art. 11 ust. 1 ustawy scaleniowej, uczestnicy scalenia, w drodze uchwały, określają zasady szacunku gruntów. Jeżeli jednak starosta w drodze postanowienia uzna, że szacunek ten byłby sprzeczny ze słusznym interesem uczestnika, stosuje się przepis ust. 2.

Kolejno art. 12 ww. ustawy w ust. 1-3 określał następujące kwestie.

Wyniki oszacowania gruntów, lasów oraz sadów, ogrodów, chmielników i innych upraw specjalnych ogłasza się na zebraniu uczestników scalenia, zwołanym przez starostę, a następnie udostępnia się je do publicznego wglądu na okres 7 dni we wsiach objętych scalaniem.

Na zebraniu, o którym mowa w ust. 1, oraz w okresie wyłożenia wyników oszacowania gruntów do publicznego wglądu, uczestnicy scalenia mogą wnosić zastrzeżenia do dokonanego szacunku.

Zastrzeżenia do szacunku gruntów bada komisja, o której mowa w art. 10 ust. 1, która z wynikami swoich ustaleń zapoznaje uczestników scalenia na zebraniu zwołanym przez starostę. W razie utrzymywania się zastrzeżeń do szacunku gruntów, uczestnicy scalenia mogą na tym zebraniu powołać dodatkowy zespół, składający się z osób niezainteresowanych, który przedstawi swoją opinię.

Przepis art. 13 ust. 1 ustawy scaleniowej stanowi, że zgodę na dokonany szacunek gruntów, lasów oraz sadów, ogrodów, chmielników i innych upraw specjalnych uczestnicy scalenia wyrażają w formie uchwały.

Z kolei zgodnie z brzmieniem art. 13 ust. 2 ww. ustawy, uchwały, o których mowa w ust. 1 oraz w art. 11 ust. 1, są podejmowane na zebraniu zwołanym przez starostę. Zebraniu przewodniczy przedstawiciel tego organu. Uchwały zapadają większością trzech czwartych głosów w obecności co najmniej połowy liczby uczestników scalenia. W razie niepodjęcia uchwały na zebraniu zwołanym w pierwszym terminie, za ważną uważa się uchwałę podjętą większością trzech czwartych głosów uczestników scalenia obecnych na zebraniu zwołanym w drugim terminie.

Projekt scalenia lub wymiany gruntów powinien, stosownie do art. 23 ust. 1 ww. ustawy określać proponowane granice wydzielonych gruntów oraz następujące zasady obejmowania tych gruntów w posiadanie:

1)plony upraw jednorocznych zbiera dotychczasowy właściciel gruntów;

2)plony upraw wieloletnich zbiera dotychczasowy właściciel gruntów w okresie do dnia 1 września następnego roku po zakończeniu scalenia, z tym że dotychczasowy właściciel gruntów powinien na ten okres zezwolić uczestnikowi scalenia, któremu przypadły te grunty, na korzystanie z odpowiedniego obszaru swoich gruntów lub dokonać rozliczeń z tego tytułu w inny sposób;

3)dotychczasowy właściciel gruntów zabudowanych, do czasu rozbiórki lub przeniesienia zabudowań, powinien zezwolić uczestnikowi scalenia, któremu przypadły te grunty, na korzystanie z odpowiedniego obszaru swoich gruntów lub dokonać rozliczeń z tego tytułu w inny sposób;

4)sposób rozliczeń za pozostałe części składowe gruntów, które przypadły innym uczestnikom scalenia, może być ustalony na zgodny wniosek zainteresowanych.

Projekt scalenia lub wymiany wyznacza się na gruncie i okazuje uczestnikom scalenia lub wymiany, zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 23 ust. 2 ww. ustawy scaleniowej.

Na podstawie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy, uczestnicy scalenia, w terminie 14 dni od dnia okazania projektu scalenia gruntów, mogą zgłaszać na piśmie staroście zastrzeżenia do tego projektu. Zastrzeżenia do projektu scalenia gruntów rozpatruje starosta, po zasięgnięciu opinii komisji, o której mowa w art. 10 ust. 1.

Stosownie do art. 30 ustawy scaleniowej, wprowadzenie uczestników scalenia w posiadanie wydzielonych gruntów następuje na zebraniu uczestników, zwołanym przez starostę. Za datę objęcia w posiadanie przez uczestników scalenia nowo wydzielonych gruntów uważa się termin zebrania; termin ten jest skuteczny także w stosunku do uczestników scalenia niebiorących udziału w zebraniu.

Art. 31 ustawy scaleniowej, w wersji obowiązującej przed wejściem w życie ustawy zmieniającej przewidywał, że o terminach zebrań uczestników scalenia, o wyłożeniu do publicznego wglądu wyników oszacowania gruntów, lasów oraz sadów, ogrodów, chmielników i innych upraw specjalnych, o terminie okazania projektu scalenia gruntów - starosta zawiadamia uczestników postępowania przez obwieszczenie lub w inny, zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości, sposób publicznego ogłaszania.

W dniu 10 lutego 2022r. a zatem po opiniowaniu zastrzeżeń do projektu scalenia a przed wydaniem decyzji w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia, weszła w życie wyżej opisana ustawa zmieniająca.

Należy zwrócić uwagę, że stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej, do postępowań scaleniowych lub wymiennych wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że:

1) przepisy art. 7 ust. 3 i 4 oraz art. 31 ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się w brzmieniu dotychczasowym;

2) nie stosuje się przepisów art. 7a, art. 7b oraz art. 10 ust. 1 pkt 6 i 7 ustawy zmienianej w art. 1.

Z uwagi na ww. przepis intertemporalny, zawarty w art. 4 ustawy zmieniającej i zakres samej nowelizacji, w kontrolowanym postępowaniu scaleniowym zastosowanie znajdą przepisy w wersji nadanej ww. ustawą zmieniającą jedynie w zakresie brzmienia art. 27, art. 28, art. 29, art. 31a, art. 33 i art. 33a ustawy scaleniowej.

Przepis art. 27 ustawy scaleniowej, w brzmieniu nadanym ww. ustawą stanowi, że projekt scalenia gruntów może być zatwierdzony, jeżeli po jego okazaniu, o którym mowa w art. 23 ust. 2 i w art. 26, większość uczestników scalenia nie zgłosiła do niego zastrzeżeń.

Projekt scalenia lub wymiany gruntów zatwierdza, w drodze decyzji starosta (art. 27 ust. 3).

Decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów, poza wymogami określonymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, powinna określać (zgodnie z art. 27 ust. 4):

1) granice i powierzchnię obszaru scalenia lub wymiany gruntów;

2) terminy i zasady objęcia w posiadanie gruntów wydzielonych w wyniku scalenia lub wymiany oraz sposoby rozliczeń, o których mowa w art. 2 ust. 3, art. 8, art. 14 ust. 1 oraz w art. 23 ust. 1;

3) przebieg granic nieruchomości w wypadkach, o których mowa w ustawie - Prawo geodezyjne i kartograficzne.

Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy scaleniowej, decyzję o zatwierdzeniu projektu scalenia gruntów oraz decyzję organu wyższego stopnia w tych sprawach podaje się do publicznej wiadomości przez wywieszenie na okres 14 dni na tablicy ogłoszeń urzędu gminy, na której terenie są położone grunty objęte scaleniem, oraz na tablicy ogłoszeń we wsi, której grunty tworzą obszar scalenia, i zamieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej starostwa powiatowego, a w przypadku decyzji organu wyższego stopnia w tych sprawach - także w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ten organ.

Z dniem upływu terminu, o którym mowa w ust. 1, decyzje wymienione w ust. 1, uważa się za doręczone wszystkim uczestnikom scalenia (tak art. 28 ust. 2).

W niniejszej sprawie postępowanie scaleniowe zostało wszczęte postanowieniem Starosty [...] z [...] października 2018r. na mocy art. 3 ust. 2 ustawy scaleniowej – tj. na wniosek właścicieli gruntów, których łączny obszar przekracza połowę powierzchni projektowanego obszaru scalenia, Znajdujące się w aktach sprawy wnioski właścicieli gruntów wskazują, że spełniony został wymóg przekroczenia połowy powierzchni projektowanego obszaru scalenia przez grunty należące do wnioskodawców.

Postanowienie Starosty o wszczęciu postępowania scaleniowego zawierało obligatoryjne elementy wskazane w art. 7 ust. 2 ustawy scaleniowej: tj.

1) określenie granic (na stosownym załączniki graficznym) i powierzchni obszaru scalenia gruntów – 732,09 ha,

2) wykaz uczestników scalenia gruntów w załączniku,

3) przewidywany termin zakończenia prac scaleniowych na wrzesień 2021r.

Postanowienie o wszczęciu postępowania scaleniowego, stosownie do wówczas obowiązującego art. 7 ust. 3 ustawy - odczytano się na zebraniu uczestników scalenia, zwołanym przez starostę, a ponadto wywieszono na okres 14 dni w lokalu Urzędu Gminy [...] oraz na tablicy ogłoszeń we wsi [...], na których terenie są położone grunty objęte scaleniem. Postępowanie scaleniowe zostało więc wszczęte skutecznie w myśl art. 7 ust. 4 ustawy scaleniowej.

Z uwagi na liczbę uczestników scalenia – prawidłowo postępowanie scaleniowe prowadzono przy udziale rady uczestników scalenia, wybranej w liczbie 12 osób, stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy scaleniowej na zebraniu uczestników scalenia, o którym ogłoszono na tablicy ogłoszeń we wsi [...], w Urzędzie Gminy [...] i na tablicy ogłoszeń oraz BIP Starostwa [...]. Wybór Rady Uczestników Scalenia udokumentowano protokołem z zebrania uczestników scalenia wraz z listą obecnych uczestników. Szacowanie gruntów oraz opracowanie projektu scalenia wykonał geodeta – projektant na podstawie znajdującego się w aktach upoważnienia Starosty z 5 grudnia 2018r. stosownie do art. 10 ust. 1 ustawy scaleniowej przy udziale Komisji, pełniącej funkcje doradcze, powołanej postanowieniem Starosty [...] z [...] lutego 2019r. o składzie zgodnym z treścią art. 10 ust. 1 pkt 1-5 ustaw scaleniowej.

Stosownie do art. 11 ust. 1 ustawy scaleniowej, zasady szacunku gruntów określono w uchwale uczestników scalenia. Ogłoszenie o zebraniu uczestników scalenia w przedmiocie zasad szacunku gruntów – wywieszono na tablicy ogłoszeń we wsi [...], w Urzędzie Gminy [...] i na tablicy ogłoszeń oraz BIP Starostwa [...]. Uchwała z uwagi na brak kworum nie została podjęta w pierwszym terminie lecz w drugim większością trzech czwartych głosów stosownie do art. 11 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 2 ustawy scaleniowej, co zostało udokumentowane stosownym protokołem zebrania uczestników scalenia. Postanowieniem z [...] stycznia 2020r. Starosta [...] uznał, że uchwalone zasady szacunku gruntu nie są sprzeczne ze słusznym interesem uczestników scalenia.

Stosownie do art. 12 ust. 1 ustawy scaleniowej, wyniki oszacowania gruntów, ogłoszono na zebraniu uczestników scalenia, zwołanym przez Starostę, o którym powiadomiono na tablicy ogłoszeń we wsi [...], w Urzędzie Gminy [...] i na tablicy ogłoszeń oraz BIP Starostwa [...] wraz z pouczeniem o możliwości zgłaszania zastrzeżeń do dokonanego szacunku. Do ogłoszenia wyników szacowania gruntów doszło na zebraniu uczestników scalenia 19 lutego 2020r. co udokumentowano stosownym protokołem wraz za listą obecności. Następnie wyniki szacowania gruntów udostępniono do publicznego wglądu na okres 7 dni w świetlicy wiejskiej w [...].

Stosownie do art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy scaleniowej, zgoda na dokonany szacunek została wyrażona w formie uchwały z 16 lipca 2020r. w drugim terminie (z uwagi na brak kworum w terminie pierwszym) na zebraniu uczestników scalenia, o którym powiadomiono na tablicy ogłoszeń we wsi [...], w Urzędzie Gminy [...] i na tablicy ogłoszeń oraz BIP Starostwa [...].

W okresie od czerwca do września 2021r. na podstawie art. 23 ust. 2 doszło do okazania uczestnikom scalenia projektu scalenia, przy czym zawiadomienie o okazaniu projektu scalenia – zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń we wsi [...], w Urzędzie Gminy [...] i na tablicy ogłoszeń oraz BIP Starostwa [...].

Stosownie do art. 24 ust. 1 i ust 2 ustawy scaleniowej, zastrzeżenia do projektu scalenia zostały rozpatrzone przez Starostę po zasięgnięciu opinii Komisji doradczej dnia 19 stycznia 2022r., co zostało przedstawione w załączniku nr 3 do decyzji Organu I instancji.

Na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy scaleniowej, projekt scalenia gruntów może być zatwierdzony, jeżeli po jego okazaniu, o którym mowa w art. 23 ust. 2 i w art. 26, większość uczestników scalenia nie zgłosiła do niego zastrzeżeń.

Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie wymóg ten został spełniony, bowiem na 623 uczestników scalenia zastrzeżenia zgłosiło 10 osób.

Decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia zawiera obligatoryjne elementy, wskazane w art. 27 ust. 4 pkt 1-3 ustawy scaleniowej, określając w szczególności terminy i zasady objęcia gruntów w posiadanie wraz z określeniem sposobu rozliczeń. Zawiera również rozpatrzenie zastrzeżeń, postanowienia dotyczące zniesienia lub przeniesienia służebności gruntowych. Decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia, jak również decyzja Wojewody – jako organu wyższego stopnia zostały podane do wiadomości w sposób przewidziany w art. 28 ust. 1 ustawy scaleniowej, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zostały bowiem wywieszone na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy [...], we wsi [...], w BIP Starostwa [...] a w przypadku zaskarżonej decyzji Wojewody – także w BIP Urzędu Wojewódzkiego.

Należy również wskazać, że kolejne etapy postępowania scaleniowego były podawane do publicznej wiadomości w sposób odpowiadający wymogom z art. 31 ustawy scaleniowej w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, mając na uwadze przepis intertemporalny zawarty w art. 4 tej ustawy.

Uznając, że zostały dochowane warunki formalne prawidłowości postępowania scaleniowego Sąd przeszedł do oceny zasadności zarzutów skargi.

W przekonaniu Sądu nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 2 ust. 3 ustawy scaleniowej. W brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie. Skarżący zarzucali, zwłaszcza w odniesieniu do działek nr [...] i [...] (numeracja o scaleniu), że nie uzyskano zgody uczestników scalenia (zwłaszcza zmarłego L. W.) na objęcie scaleniem gruntów zbudowanych. Należy podkreślić, że z art. 2 ust. 3 ustawy scaleniowej w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie nie wynika, by na objęcie scaleniem gruntów zabudowanych była obecnie wymagana zgoda każdego z uczestników scalenia.

Należy wskazać, że od 16 październik 2013r. (na mocy art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2013 r. o zmianie ustawy o scalaniu i wymianie gruntów - Dz. U. poz. 1157) obowiązuje przepis art. 2 ust. 3a ustawy scaleniowej z którego wynika, że zmiana granic nieruchomości zabudowanej może być dokonywana w trakcie scalenia gruntów pod warunkiem, że nie pogorszy to warunków korzystania z takiej nieruchomości, w szczególności dostępu do budynków. Art. 2 ust. 3 ustawy scaleniowej wymaga natomiast zgody uczestnika scalenia i dotychczasowego właściciela w przypadku gdy dochodzi do wydzielenia gruntów zabudowanych, w wyniku scalenia gruntów innemu uczestnikowi scalenia i pod warunkiem:

1) rozbiórki lub przeniesienia przez dotychczasowego właściciela zabudowań w oznaczonym terminie, albo

2) wyrażenia zgody przez dotychczasowego właściciela na dokonanie rozliczenia wartości zabudowań w gotówce lub w innej formie.

Z treści art. 2 ust. 3 i ust. 3a ustawy scaleniowej wynika więc konieczność rozróżnienia pomiędzy wydzieleniem gruntów zabudowanych innemu uczestnikowi scalenia a zmianą granic nieruchomości zabudowanej. Tylko w pierwszym przypadku konieczne jest uzyskanie wyraźnej zgody uczestnika scalenia. Natomiast do samego objęcia scaleniem gruntów zabudowanych nie jest wymagana zgoda każdego z uczestników scalenia. Wymóg braku pogorszenia warunków korzystania z nieruchomości musi być natomiast spełniony gdy dochodzi do zmiany granic nieruchomości zabudowanej. Z akt sprawy nie wynika, by na skutek objęcia scaleniem gruntów zabudowanych doszło do pogorszenia warunków korzystania z nieruchomości nr [...] a w szczególności by został pogorszony dostęp do budynków znajdujących się na tej nieruchomości. W realiach prawnych niniejszego postępowania scaleniowego, bezwzględnej zgody uczestnika scalenia wymaga, stosownie do art. 2 ust. 3 ustawy scaleniowej, wydzielenie gruntów zabudowanych innemu uczestnikowi scalenia. Z map poglądowych przedstawiających stan ewidencyjny nieruchomości skarżącej M. K. przed scaleniem i po scaleniu, nie wynika, aby do tego rodzaju sytuacji doszło. Działka nr [...] nie została scalona w sposób, który wymagałby rozbiórki zabudowań lub przeniesienia ich w inne miejsce albo wyrażenia przez właścicieli zgody na dokonanie rozliczenia wartości zabudowań. Z tych przyczyn Sąd uznał zarzut naruszenia art. 2 ust. 3 ustawy scaleniowej za nieuzasadniony.

Sąd nie podzielił również argumentów Skarżących co do naruszenia art. 20 w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 4 i pkt 5 i art. 8 ust. 1 i ust. 2 ustawy scaleniowej. Skarżąca M. K. zarzucała, że nie została uznana za posiadacza samoistnego co do działek, które w ewidencji gruntów i budynków figurują jako własność L. W. Skarżąca zarzucała, że Organy z naruszeniem ww. przepisów ustawy scaleniowej uznały za uczestnika scalenia nieżyjącego właściciela L. W. i nie wydzieliły gruntów lub nie wypłaciły ekwiwalentu na rzecz M. K. za grunty, które formalnie były własnością L. W., zmarłego w [...] r. Skarżąca wywodziła również, że L. W. nie pozostawił żadnych zstępnych a jego żona również nie żyje. W związku z tym osobą wyłącznie uprawnioną mogła być siostra ww. zmarłego – W. K1. a matka Skarżącej. W związku z tym to M. K. i J. K. powinni reprezentować interesy L. W.

Odnosząc się do tego zarzutu należy wskazać, że w stosunku do działek przed scaleniem o nr [...] L. W. figurował jako właściciel.

Skarżąca w toku postępowania scaleniowego podnosiła, że powinna być traktowana wraz z bratem jako następca prawny rodziców względem działek będących ich własnością lub będących w ich posiadaniu. Na tę okoliczność Skarżąca przedstawiła postanowienie o stwierdzeniu nabycia przez nią spadku po J. K. i W. K1. we wskazanej części. Skarżąca nie przedstawiła jednak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym L. W. tj. bracie jej matki W. K1. Skarżąca przedstawiła natomiast wniosek, który w trakcie postępowania scaleniowego (tj. [...] listopada 2019r.) został złożony do Sądu Rejonowego w [...] o stwierdzenie nabycia własności w drodze uwłaszczenia własności gospodarstw nieruchomości rolnych o nr m.in. [...], które wedle zapisów w ewidencji miały stanowić własność L. W. Z twierdzeń zawartych w ww. wniosku wynika, że jedynie w stosunku do działki nr [...] prowadzona jest Księga Wieczysta, w której jednak jako właściciele figurują M. i M. ł., którzy w 1939r. mieli nabyć spadek po S. P. a J. W. – ojciec W. K1. miał zawrzeć nieformalną umowę kupna z S. P. Dla pozostałych działek, wymienionych w ww. wniosku nie ma urządzonych ksiąg wieczystych a w Lwh jako właściciele figurują przodkowie W. K1. Z ww. wniosku wynika również, że otwarcia spadku po L. W. dożyła jego małżonka D. W. Z okoliczności przedstawionych w ww. wniosku wynika, że stan ewidencyjny względem ww. działek sprzeczny jest z treścią Księgi wieczystej, czy też Lwh jeżeli chodzi o osobę właściciela względem tych nieruchomości. Bezsprzecznie wynika również z treści ww. wniosku, że względem ww. działek, które w ewidencji zostały opisane jako własność L. W. istnieje nieuregulowany stan prawny.

Należy w związku z tym zwrócić uwagę na treść art. 33 ust. 1a i ust. 1b ustawy scaleniowej, który w niniejszej sprawie ma zastosowanie. Zgodnie z art. 33 ust. 1a ww. ustawy, nieuregulowany lub nieujawniony stan prawny gruntów tworzących obszar scalenia nie stanowi przeszkody do wszczęcia i prowadzenia postępowania scaleniowego oraz wydania decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia gruntów.

Stosownie do art. 33 ust. 1b ww. ustawy, przez nieuregulowany stan prawny gruntów tworzących obszar scalenia należy rozumieć sytuację, w której:

1) dotychczasowy właściciel gruntów nie żyje i nie przeprowadzono postępowania spadkowego lub nie zostało ono zakończone;

2) nie można ustalić osób, którym przysługują prawa rzeczowe do gruntów, ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów.

Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej w odniesieniu do potrzeby dodania do art. 33 ust. 1a i ust 1b, "scalenie gruntów nie zmienia prawa własności czy innych uprawnień związanych z gruntem. Wiążącym skutkiem scalenia jest to, że wszystkie osoby zainteresowane tracą prawo własności lub inne prawa do gruntu dotychczasowego, zachowują natomiast w tym samym rozmiarze prawa do wydzielonego w drodze scalenia gruntu ekwiwalentnego. W myśl uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2008 r., sygn. akt III CZP 125/08 "nieruchomość wydzielona w wyniku scalenia przeprowadzonego na podstawie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów w zamian za grunty stanowiące własność uczestnika postępowania oraz innego właściciela, nieuczestniczącego w tym postępowaniu, stanowi przedmiot ich współwłasności". Właściciel gruntów ujawniony przed scaleniem w księdze wieczystej w wyniku scalenia otrzymuje grunty ekwiwalentne (w zamian za grunty dotychczas posiadane przed scaleniem) i w tym zakresie zostają wprowadzone zmiany w księdze wieczystej. Zasada ta dotyczy wszystkich właścicieli gruntów w ujawnionych w księdze wieczystej, w tym także osób zmarłych."

Zdaniem Sądu, okoliczności przedstawione we wniosku o stwierdzenie nabycia własności przez W. K1. i J. K. działek figurujących jako własność L. W. wskazują, że na obecnym etapie sprawy nie można stwierdzić komu przysługują prawa rzeczowe do gruntów. Skarżąca nie ujawniła, by postępowanie w tej sprawie przed Sądem Rejonowym w [...] zakończyło się stosownym orzeczeniem kończącym. O ile Skarżąca przedstawiła postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po jej rodzicach, to jednak nie wskazała żadnego dokumentu na okoliczność przeprowadzenia postępowania spadkowego, czy to po zmarłym L. W., czy też J. i J. W. Zdaniem Sądu z treści pism składanych przez Skarżącą wynika, że działki, które w ewidencji gruntów i budynków figurują jako własność L. W. stanowią grunty o nieuregulowanym stanie prawnym w rozumieniu określonym w art. 33 ust. 1b pkt 1 i pkt 2 ustawy scaleniowej. Z tego powodu Organy stosując art. 33 ust. 1a i ust. 1b ustawy scaleniowej były uprawnione dla skierowania decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia gruntów mimo, że nie został ustalony w sposób pewny właściciel czy też posiadacz samoistny ww. działek.

Zgodnie z art. 20 ustawy scaleniowej, w postępowaniu scaleniowym stan własności oraz posiadania gruntów, powierzchnię użytków i klasy gruntów określa się według danych ewidencji gruntów. Należy przyznać rację Skarżącym, że zasada wyrażona w tym przepisie nie ma charakteru absolutnego, jednakże uznanie danej osoby za następcę prawnego wykazanego w ewidencji właściciela musi zostać w odpowiedni sposób wykazane. Zgodnie z art. 1027 K.c., względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przez pojęcie osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, należy rozumieć także instytucje państwowe i samorządowe, m.in. sądy i organy administracji publicznej (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 22.07.2021 r., II SA/Ol 335/21, LEX nr 3210719). W uzasadnieniu zarzutów skargi Strona przedstawiła przebieg następstwa prawnego, jaki ma zachodzić pomiędzy M. K. i J. K. a L. W. Jednakże na potwierdzenie tych okoliczności M. K. w toku postępowania scaleniowego przedstawiła jedynie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po W. K1. Nie przedstawiono natomiast postanowienia dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku po L. W., zwłaszcza wobec informacji, że w chwili jego śmierci żyła jeszcze jego współmałżonka. Nie przedstawiono również postanowienia dotyczącego stwierdzenia nabycia spadku po J. i J. W., wobec zapisów znajdujących się w Lwh. W związku z tym Sąd przyjął, że Skarżąca nie wykazała opisywanego w skardze następstwa prawnego a wobec treści art. 33 ust. 1a i ust. 1b ustawy scaleniowej nie można Organom postawić skutecznie zarzutu co do błędnego określenia kręgu uczestników scalenia.

Nie są również zasadne zarzuty M. K. co do błędnego wydzielenia ekwiwalentów.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy scaleniowej, uczestnik scalenia lub wymiany, z zastrzeżeniem ust. 2-3a oraz art. 17 ust. 2, otrzymuje grunty o równej wartości szacunkowej w zamian za grunty dotychczas posiadane.

Jeżeli wydzielenie gruntów o równej wartości szacunkowej jest technicznie niemożliwe lub gospodarczo nieuzasadnione za równą wartość szacunkową uważa się również wartość o różnicy nieprzekraczającej 3% (art. 8 ust 2 ww. ustawy). Na zgodny wniosek zainteresowanych uczestników scalenia można im wydzielić grunty o innej wartości szacunkowej stosując dopłaty (art. 8 ust. 3 ww. ustawy).

M. K. – jako właścicielka działki o nr [...] przed scaleniem i o wartości 329,09 pkt po dopuszczalnym potrąceniu na drogi w wysokości 1,5 %, w wyniku scalenia trzymała działkę o nr [...] i o wartości 336,30 pkt – tj. o wartości wyższej niż przed scaleniem, lecz mieszczącej się w ramach dopuszczalnej odchyłki 3%, o której mowa w art. 8 ust. 2 ustawy scaleniowej. Skarżącej wyliczono dopłatę za drogi w wysokości 1753,50 zł.

Należy pamiętać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy scaleniowej, grunty niezbędne na cele miejscowej użyteczności publicznej, pod ulice i drogi publiczne oraz na wykonanie i utrzymanie albo przewidziane do takiego wykonania i utrzymania urządzeń wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa wydziela się z gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub gminy.

Jeżeli na terenie objętym scaleniem nie ma gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i gruntów gminy, grunty pod drogi dojazdowe do gruntów rolnych lub leśnych wydziela się z gruntów uczestników scalenia, a każdemu z nich zmniejsza się przysługujący mu obszar gruntów o część, której wartość szacunkowa odpowiada stosunkowi wartości szacunkowej gruntów przeznaczonych na wymieniony cel do wartości wszystkich scalanych gruntów (art. 17 ust. 2 ww. ustawy). Uczestnikom scalenia, o których mowa w ust. 2, przysługują dopłaty, które uiszcza gmina. Przepis art. 8 ust. 5 stosuje się odpowiednio (art. 17 ust. 2a ustawy scaleniowej). Grunty wydzielone na cele miejscowej użyteczności publicznej oraz pod ulice i drogi przechodzą na własność gminy (art. 17 ust. 3 ww. ustawy).

W myśl art. 17 ust. 2 i ust. 2a ustawy scaleniowej dopuszczona została możliwość wydzielenia z gruntów uczestników scalenia gruntów pod drogi dojzdowe za stosowną dopłatą w przypadku gdy nie ma gruntów Zasoby Własnoći Rolnej Skarbu Państwa. W przypadku M. K. zewnętrzne krańce działki nr [...] zostały wydzielone pod tworzoną drogę dojazdową, za co w zamian została wyliczona dopłata. Ekwiwalent w postaci działki nr [...] został wydzielony w położeniu dotychczasowej działki nr [...] z uwzględnieniem zmian wynikających z wydzielonej drogi i nieznacznych korekt granicy, wynikających z potrzeby dostosowania granicy działki do wydzielonej drogi. Skoro zaś wartość gruntu po scaleniu mieści się w dopuszczalnej odchyłce 3% - nie można w tym przypadku dopatrzyć się naruszenia przepisów ustawy scaleniowej. Sam fakt wydzielenia części powierzchni działki na potrzeby utworzenia drogi dojazdowej nie świadczy o naruszeniu przepisów regulujących tryb postępowania scaleniowego. Natomiast zaprojektowanie drogi gminnej w pobliżu działki Skarżącej i z wykorzystaniem jej części w celu jej połączenia z pozostałym system dróg dojazdowych, nie stanowi o pogorszeniu sytuacji uczestnika scalenia. Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy scaleniowej jest to zabieg dozwolony.

Sąd nie podzielił również zarzutów dotyczących wadliwego wydzielenia ekwiwalentów gruntów względem działek figurujących na L. W. Skarżący zarzucali, że grunty te zostały poszatkowane 8-metrowymi drogami w sposób powodujący ich podział na mniejsze. Wartość przedscaleniowych działek nr [...] i [...], po potrąceniu na drogi w wysokości 152,97, po scaleniu również wyniosła 152,97. Wyliczono również dopłatę za drogi. W wyniku scalenia z 9 działek wydzielono ekwiwalenty w postaci 4 działek o tej samej wartości zasadniczo w dotychczasowym położeniu. Jak wynika z mapy poglądowej, przedstawiającej stan ewidencyjny ww. nieruchomości przed scaleniem i po scaleniu, przed scaleniem działki nr [...], były położone obok siebie i nie były przedzielone drogą. W wyniku scalenia pomiędzy wydzielonym ekwiwalentem w postaci działek nr [...] i [...] biegnie droga dojazdowa. Należy jednak uwzględnić, że droga ta jest kontynuacją wcześniej istniejącej drogi i ma służyć utworzeniu spójnej sieci dróg dojazdowych do pól uprawnych i domostw. Kontrolując mapę projektu scalenia należy zauważyć, że wydzielone w wyniku scalenia drogi dojazdowe stanowią spójny system komunikacyjny. Z kolei w miejscu 5 działek o nr [...], w przypadku niektórych z nich o nieregularnym i niewielkim kształcie, wydzielono dwie działki o nr [...] i [...]. Zarówno przed scaleniem, jak i po scaleniu działki te przedzielone były drogami dojazdowymi. W wyniku scalenia, działki zostały scalone w większą całość, w przeważającej części w dotychczasowym miejscu ich położenia a porównując na mapie poglądowej stan przed i po scaleniu nie sposób dopatrzeć się w tym zakresie naruszenia indywidualnych interesów uczestnika scalenia.

Sąd nie podzielił również zarzutów dotyczących naruszenia interesów uczestników scalenia – tj. J. K1. i J. K., którzy w skardze zarzucali błędne wytycznie drogi dojazdowej ze szkodą dla ich działek. Skarżący zarzucali, że droga na działce nr [...] została przedłużona w ten sposób, że wprowadzona została wprost na działkę nr [...] – należącą do skarżącego J. K. Skarżący wskazywali, że poprowadzenie w tym miejscu drogi jest niecelowe, gdyż stanowi "upragniony skrót" dla sąsiadów, którzy mają już zapewniony dojazd do swoich domów drogą już istniejącą. Zarzucili, że droga ma nieregularny kształt a jej poprowadzenie w tym miejscu jest niecelowe, pogorszy możliwość gospodarowania ich nieruchomościami zwłaszcza, że 50 metrów dalej został również urządzony dojazd do drogi powiatowej. Sąd uznał powyższe zarzuty za niezasadne. Analizując mapę z projektem scalenia po rozpatrzeniu zastrzeżeń należy wskazać, że droga na działce o nr [...] przed scaleniem kończyła się na granicy działek należących do J. K1. i J. K. W wyniku zastrzeżeń zdecydowano o przedłużeniu biegu drogi na działce nr [...] tak, aby uzyskała ona połączenie z drogą powiatową na działce nr [...]. Co istotne, kwestionowany przez Skarżących łącznik został wydzielony w przeważającej części na działce nr [...], która stanowi własność Gminy [...]. Działki Skarżących zostały wydzielone na rzecz kwestionowanego łącznika z drogą powiatową jedynie w ich skrajnych częściach, graniczących z już istniejącą częścią drogi. Sąd nie znajduje podstaw, aby zakwestionować prawidłowość tak zaprojektowanego przebiegu drogi dojazdowej, która w wyniku rozpatrzenia zastrzeżeń uzyskała połączenie z drogą powiatową, co jawi się jako zabieg zasadny w świetle celu procesu scalenia z art. 1 ustawy scaleniowej, jakim jest poprawa warunków gospodarowania na całym obszarze scalenia. Scalenie gruntów cechują rozwiązania mające charakter techniczny. Stanowi ono zbiorowy zabieg urządzeniowo-rolny, natomiast przy opracowywaniu samego projektu scalenia organy administracyjne korzystają z pewnej swobody. Jest ona niezbędna dla wybrania optymalnego w danych warunkach rozwiązania, przy jednoczesnym uwzględnieniu - w miarę możliwości - interesów i wniosków wszystkich uczestników scalenia. Jest nieuniknione, że w toku postępowania scaleniowego zwykle rodzą się liczne konflikty pomiędzy uczestnikami oczekującymi wyłącznie na poprawę ich warunków gospodarowania. Rozstrzygnięcie organów w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Powoduje to, że kontrola Sądu ograniczać się może jedynie do oceny, czy nie posiadają one cech dowolności, czy nie narusza przepisów prawa i czy zostało wydane w wyniku zebrania i oceny niezbędnego materiału dowodowego (patrz: wyrok NSA z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt II OSK 1706/16, wyrok WSA w Rzeszowie z 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 1329/13). W przekonaniu Sądu rozwiązanie mające służyć połączeniu drogi dojazdowej z drogą powiatową nie nosi znamion dowolności, gdyż wyniki scalenia odnieść należy do wszystkich uczestników scalenia. Mając na uwadze przebieg kwestionowanego "łącznika" należy stwierdzić, że nie przyczynił się on do pogorszenia warunków gospodarowania gruntami. Jednocześnie doprowadzono do rozwiązań komunikacyjnych dla szerszego kręgu adresatów decyzji. Regularny system dróg dojazdowych zaprojektowany tak, aby uzyskał on połączenie z drogami głównymi, służy realizacji ogólnego celu scalenia gruntów. Wydzielając drogę dojazdową w działce nr [...] nie doszło do naruszenia art. 8 i art. 17 ustawy scaleniowej. Zarówno J. K1., jak i J. K. otrzymali dopłaty za potrącenie powierzchni działek za drogi. W przypadku J. K1. wartość ekwiwalentu przekracza dopuszczalną odchyłkę, jednakże jest to dopuszczalne w świetle art. 8 ust. 3 ustawy scaleniowej, gdyż w dniu 21 września 2020r. J. K1. złożyła wniosek o zmniejszenie obszaru wydzielonego gospodarstwa w zamian za ekwiwalent w gotówce. Zarówno w przypadku J. K1., jak i J. K. ekwiwalenty wydzielono w miejscu odpowiadającym dotychczasowemu położeniu działek. W przypadku J. K. dodatkowo w zmian za działkę, która stanowiła pięciobok o nieregularnych kształtach zaprojektowano w rejonie tej działki dwie działki ekwiwalentowe o kształcie prostokątów z bezpośrednim dostępem do nowo wydzielonych dróg dojazdowych. Sposób wydzielenia ekwiwalentów Sąd uznał więc za odpowiadający wymogom przepisów ustawy scaleniowej.

W orzecznictwie wielokrotnie podkreśla się skomplikowany charakter postępowania scaleniowego, utrudniony zwłaszcza przez wielość podmiotów o często różnych interesach prawnych. W ocenie Sądu w sprawie niniejszej cel scalenia został osiągnięty. Mapa obszaru scalenia wskazuje na to, że powierzchnia objęta procesem scalenia składa się z działek o regularnym kształcie, połączonych uporządkowanymi szlakami komunikacyjnymi. Przy projektowaniu ekwiwalentów gruntowych zapewniono komunikację działkom dotychczas pozbawionym tej cechy, co świadczy o zrealizowaniu celów wskazanych w art. 1 ustawy scaleniowej.

Z tych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.