Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1299/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64c par. 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Dorota Kozłowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 marca 2018 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego. oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi Burmistrza Miasta K. (dalej: Skarżący, Wierzyciel, Burmistrz Miasta) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, organ nadzoru) z dnia [...] nr [...] wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1 i art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt. 1 i art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2017r., poz. 1201, dalej: ustawa egzekucyjna, u.p.e.a.), oraz mające na uwadze art. 2 Konstytucji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, uchylające postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] w części dotyczącej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wygenerowanymi do tytułu wykonawczego z dnia [...] nr [...] w łącznej wysokości [...] zł i orzekające o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł.

2. Dotychczasowy przebieg postępowania.

2.1. Ze stanu sprawy przedstawionego w zaskarżonym postanowieniu wynika, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwko zobowiązanemu R.H. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] wystawionego przez wierzyciela Burmistrza Miasta, który obejmował należności w kwocie [...] zł. Podjęte w toku postępowania czynności nie doprowadziły do wyegzekwowania ww. należności. Z tych względów organ egzekucyjny, postanowieniem z dnia [...] na podstawie art. 59 § 2 i § 3 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko zobowiązanemu. Organ egzekucyjny postanowieniem z tego samego dnia obciążył Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł, na które złożyły się następujące kwoty: [...] zł za zajęcie rachunku bankowego (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), [...] zł tytułem opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.), 3 zł za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym (art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.). Organ I instancji rozliczył koszty w wysokości [...] zł.

2.2. Wierzyciel w zażaleniu na postanowienie o obciążeniu go kosztami postępowania egzekucyjnego wniósł o jego uchylenie. Podkreślił, że działania organu doprowadziły do wygenerowania kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela, nie ujawniły natomiast żadnego majątku zobowiązanego. Wskazał, że dłużnik nie poniósł żadnych konsekwencji finansowych. Wierzyciel wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 2 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, z uwagi na ważny interes publiczny.

2.3. Organ nadzoru, po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W jego ocenie zaskarżone postanowienie zawiera szczegółowe wyliczenie kosztów egzekucyjnych. Zaakcentował, że stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a. to wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

2.4. W skardze Wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Postanowieniu organu II instancji zarzucił naruszenie przepisów postępowania: art. 7 u.p.e.a. i art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Ponadto wniósł, aby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, z pytaniem prawnym: 1) czy przepis art. 64 § 1 u.p.e.a., w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, jest zgodny z zasadą zaufania obywateli do państwa prawa wynikającą z przepisu art. 2 Konstytucji RP oraz przepisu art. 217 Konstytucji RP, 2) czy przepis art. 64 § 6 u.p.e.a., w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, jest zgodny z zasadą zaufania obywateli do państwa i prawa wynikającą z przepisu art. 2 Konstytucji RP oraz przepisu art. 217 Konstytucji.

2.5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 4 grudnia 2015r., sygn. akt I SA/Gl 698/15 oddalił skargę Burmistrza. W uzasadnieniu wskazał, że Wierzyciel zasadnie został obciążony kosztami egzekucyjnymi z uwagi na art. 64c § 4 u.p.e.a., zaś ich wysokość wynika z art. 64 § 1 pkt 4, 14 i § 6 u.p.e.a.

2.6. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Burmistrz, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia, a w konsekwencji bezpodstawne obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a.; art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 64e § 2 pkt 2, a w konsekwencji bezpodstawne obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a.; art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7, art. 10, art. 77, art. 80, art. 81 k.p.a. poprzez wydanie z urzędu na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, bez przeprowadzenia postępowania zgodnie z zasadami określonymi w k.p.a.; art. 2 w zw. z art. 217 Konstytucji RP poprzez przerzucenie na wierzyciela obowiązku zapłaty kosztów postępowania egzekucyjnego, na podstawie przepisów, które nie pozwalają obywatelowi na określenie konsekwencji zdarzeń oraz przyszłych działań organów państwa, co zagraża bezpieczeństwu zasady demokratycznego państwa prawa i sprawiedliwości społecznej, godząc w zasadę zaufania obywateli do państwa.

2.7. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16 uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez WSA. W uzasadnieniu NSA wskazał, że wobec treści uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 9/09 oraz wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14) istnieje konieczność uchylenia wyroku wobec stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu, na podstawie którego zostało wydane kontrolowane postanowienie. Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2.8. WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 17 listopada 2016r. sygn. akt I SA/Gl 1179/16 po ponownym rozpoznaniu sprawy uchylił zaskarżone postanowienie, powołując się na art. 190 p.p.s.a. i związanie wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Sąd ten wytknął, że opłata egzekucyjna w kwocie ponad [...] zł naliczona została za dokonanie tylko jednej czynności zajęcia rachunku bankowego, co wskazuje na ewidentne naruszenie zasady zakazu nadmiernej ingerencji, polegające na naruszeniu proporcji pomiędzy wynikającym z art. 84 Konstytucji obowiązkiem ponoszenia ciężarów publicznoprawnych a prawem jednostki do własności (art. 64 § 1 Konstytucji), co stanowiło zasadniczy powód uznania powołanych przepisów za niekonstytucyjne. WSA odwołał się przy tym przykładowo na stawkę maksymalną opłaty za czynności egzekucyjne, jaką jest kwota [...] zł za zajęcie nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), a także wskazał, że z drugiej strony kwoty minimalne za poszczególne czynności egzekucyjne oscylują w kwotach kilku lub najwyżej kilkunastozłotowych.

WSA wskazał też, że organy nie skorzystały dotychczas z możliwości, jaką stwarza instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na ważny interes publiczny (art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.). O jej zastosowanie Burmistrz ubiegał się początkowo nieskutecznie z przyczyn procesowych (wniosek był przedwczesny), ale wniosek w tym zakresie powtórzył w zażaleniu z [...], na co organy egzekucyjne nie zareagowały, skupiając się wyłącznie na kwestii określenia wysokości kosztów i obciążenia nimi wierzyciela.

2.9. W skardze kasacyjnej organ odwoławczy zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając - mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 153 oraz art. 190 p.p.s.a. poprzez naruszenie zasady związania oceną prawną wyrażoną w wyroku WSA z 4 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 698/15 i podtrzymaną (i niezakwestionowaną) w wyroku NSA z 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, co do możliwości łączenia postępowania w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela i postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych oraz możliwości rozpatrywania w ramach niniejszego postępowania zarzutów dotyczących naruszenia art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. bez uprzedniego złożenia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych do organu egzekucyjnego, a także naruszenie zasady związania wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło WSA do błędnych wniosków i w efekcie do wydania niewłaściwych wskazań co do dalszego postępowania w trybie art. 153 p.p.s.a.;

2) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.; dalej p.u.s.a.) w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 2, art. 113 § 1, art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli przez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, poprzez stwierdzenie, że Strona w treści zażalenia sformułowała wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych, na co organy egzekucyjne nie zareagowały, skupiając się wyłącznie na kwestii określenia wysokości kosztów i obciążenia nimi wierzyciela, podczas gdy w aktach sprawy znajduje się pismo z [...], będące reakcją organu nadzoru na wniosek o umorzenie kosztów, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło Sąd do błędnych wniosków i w efekcie do wydania niewłaściwych wskazań co do dalszego postępowania w trybie art. 153 p.p.s.a., poprzez wskazanie na możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych w ramach postępowania w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 64c § 7 w zw. z art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w ramach postępowania w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, możliwe jest umorzenie kosztów egzekucyjnych, jeszcze przed uprzednim ustaleniem ich wysokości i obciążenia nimi wierzyciela w ostatecznym postanowieniu wydanym przez organ egzekucyjny, a w konsekwencji orzekanie poza granicami niniejszej sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło WSA do błędnych wniosków i w efekcie do wydania niewłaściwych wskazań co do dalszego postępowania w trybie art. 153 p.p.s.a.;

4) art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i pkt 3 w zw. z art. 126 K.p.a. poprzez dokonanie wiążących organ wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu, których wykonanie spowodowałoby wydanie przez organ postanowienia obciążonego wadą nieważności oraz mogłoby również spowodować ewentualne pociągnięcie osoby wydającej takie postanowienie do innej odpowiedzialności (np. do odpowiedzialności dyscyplinarnej lub z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych).

Organ nadzoru wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zwrot kosztów postępowania, w tym zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

2.10. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 maja 2017r. II FSK 678/17 oddalił skargę kasacyjną, albowiem zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiadał prawu.

NSA wskazał, iż rację ma autor skargi kasacyjnej, zarzucając że Sąd pierwszej instancji postawił niewłaściwe wskazania co do dalszego postępowania przed organem odwoławczym. Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W świetle art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. NSA poprzednio rozpoznając sprawę, uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej Burmistrza są niezasadne, ale uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez WSA, nakazując Sądowi pierwszej instancji uwzględnienie wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, bowiem stwierdzono w nim niekonstytucyjność przepisu, na podstawie którego zostało wydane kontrolowane ostateczne postanowienie. NSA nie odniósł się wówczas do aspektu umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż WSA uchylił zaskarżone postanowienie z uwagi na treść wyroku TK. W związku z tym nie ma podstaw, aby twierdzić, że nie zastosował się do wykładni prawa dokonanej w sprawie przez NSA, tym samym nie doszło do naruszenia art. 190 p.p.s.a. Błędem było jednak, że uchylając ostateczne postanowienie organu nadzoru, WSA stwierdził, że organ winien rozpatrzeć wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych z uwagi na ważny interes publiczny (art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.). Takie wskazanie należy uznać za niewykonalne na tym etapie sprawy, bowiem Strona nie może skutecznie wnosić o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego, a zatem organ nie może takiego wniosku rozpatrywać, jeżeli nie została jeszcze przesądzona wysokość tych kosztów. To zaś ma być dopiero rozstrzygane przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy. Organ będzie więc zobowiązany nie do umorzenia lub odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych, a do orzeczenia w przedmiocie wysokości tych kosztów z uwzględnieniem wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Taka też winna być treść wskazań co do dalszego postępowania stawianych na podstawie art. 153 p.p.s.a.

2.11. Zaskarżonym postanowieniem organ nadzoru uchylił postanowienie organu egzekucyjnego i orzekł jak w pkt 1 uzasadnienia niniejszego wyroku.

W uzasadnieniu organ ten wskazał, iż generalną zasadą jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, o czym stanowi art. 64 c § 1 ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Jednym z wyjątków od tej zasady jest art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej, który stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego. jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego oraz art. 64c § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a.

Dalej organ nadzoru przypomniał, iż w przedmiotowej sprawie zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny, obciążył Burmistrza kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Zobowiązanego w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia [...], nr [...] w kwocie [...] zł, na którą złożyła się suma kwot: [...] zł za zajęcie rachunku bankowego (art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej), [...] zł tytułem opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej), [...] zł za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym (art. 64 § 1 pkt 14 ustawy egzekucyjnej) oraz różnica kwoty [...] zł wynikająca z rozliczenia kosztów w tej wysokości.

Postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec w/w Zobowiązanego zostało umorzone przez ten organ postanowieniem z dnia [...], nr [...], zaś podstawę umorzenia tego postępowania stanowił fakt, iż w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne - w myśl przepisu art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej.

Dalej organ powołał się na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17.11.2016r., sygn. akt I SA/Gl 1179/16 (oraz wyrok NSA z dnia 25.05.2017r., sygn. akt II FSK 678/17), według którego przyczyną uchylenia zaskarżonego postanowienia jest, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt 31/14) stwierdził niekonstytucyjność przepisów stosowanych przez organ odwoławczy przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, a mianowicie orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji, oraz że art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy argumentował, iż w rozpoznawanej sprawie organ I instancji na mocy art. 64 § 1 pkt 4, 14 i § 6 ustawy egzekucyjnej określił koszty egzekucyjne z tytułu opłaty za czynności egzekucyjne, tj. za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 5 % kwoty egzekwowanej należności – [...] zł, za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego w wysokości [...] zł, oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości 1% kwoty egzekwowanej należności – [...] zł. Organ I instancji rozliczył koszty w wysokości [...] zł. Przywoływany wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma takie znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, że w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, wymaga ponownej oceny prawidłowości stanowiska organu egzekucyjnego z powodu braku konstytucyjności rozstrzygnięcia w zakresie obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej oraz opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64 § 6 tej ustawy. Ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w tym wypadku należnych od wierzyciela, organ musi wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu wymaganego nakładu pracy. Organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.

Uwzględniając należność o znacznej wartości, na którą opiewał ww tytuł wykonawczy, a także okoliczność braku interwencji ustawodawcy w zakresie braku konstytucyjności rozstrzygnięcia w zakresie obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej oraz opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64 § 6 tej ustawy, organ nadzoru wskazał, iż ustalona w zaskarżonym postanowieniu opłata manipulacyjna, a zwłaszcza - opłata za zajęcie rachunku bankowego, odpowiadają sytuacji, którą Trybunał Konstytucyjny wskazał jako przejaw ewidentnego oderwania tychże wartości od rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego i podjętych przez niego czynności. Tą samą czynnością organ egzekucyjny zajął ten rachunek bankowy realizując kilkadziesiąt innych tytułów wykonawczych, co do których prowadził równolegle postępowanie egzekucyjne, co wskazuje na ewidentne naruszenie zasady zakazu nadmiernej ingerencji, polegające na naruszeniu proporcji pomiędzy, wynikającym z art. 84 Konstytucji obowiązkiem ponoszenia ciężarów publicznoprawnych a prawem jednostki do własności (art. 64 § 1 Konstytucji). Podjęte w sprawie czynności, za które ustalona została opłata manipulacyjna i opłata za zajęcie rachunku bankowego, nie charakteryzowały się wysokim stopniem skomplikowania ani też nie odznaczały się wysokim nakładem pracy.

Wobec powyższego nieuzasadnionym jest obciążenie do tytułu wykonawczego opłatą za zajęcie rachunku bankowego w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną w wysokości 34.200,00 zł, określonej w przepisie art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej z tytułu egzekucji z nieruchomości uznawanej za najbardziej skomplikowaną i pracochłonną czynność egzekucyjną. Zauważyć należy bowiem, iż przepisy ustawy egzekucyjnej przewidują ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości poprzez wskazanie kwotowo maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości (nie więcej niż 34.200,00 zł). Przepis art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej określa zatem maksymalną wysokość opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości. Opłata w przypadku dokonania zajęcia nieruchomości wynosi 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednakże niż 34.200,00 zł. Wedle zaś przepisu art. 64 § 3 ustawy egzekucyjnej, opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6 tej ustawy (a więc zarówno dla zajęcia nieruchomości, jak zajęcia rachunku bankowego), oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed realizacją w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej tych opłat, i zdaniem organu nadzoru mechanizm ten należy zastosować w sprawie.

W stosunku do opłaty manipulacyjnej, a także w stosunku do opłaty za zajęcie rachunku bankowego przepisy ustawy egzekucyjnej nie określają maksymalnej jej wysokości, jedynie minimalną. Jednakże nieuzasadnionym z uwagi na naruszenie dyscypliny finansów publicznych byłoby, biorąc pod uwagę zapewnienie funkcji fiskalnej obniżenie kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty manipulacyjnej i opłat za zajęcie rachunku bankowego do łącznej wysokości 5,60 zł (do wysokości minimalnych stawek określonych w ustawie egzekucyjnej - 1,40 zł za opłatę manipulacyjną, 4,20 zł za zajęcie rachunku bankowego) od jednego tytułu wykonawczego. Z zaleceń Trybunału Konstytucyjnego jasno wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych jako jednej z metod określania wysokości opłat i to nie tylko w kwotach stawek minimalnych. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie zakwestionował tylko brak stawek maksymalnych, nie zakwestionował natomiast możliwości stosowania stawek procentowych (gdyż wyraźnie ją dopuścił), a w konsekwencji nie wskazał na konieczność stosowania stawek minimalnych. Uwzględnić należy funkcję fiskalną kosztów egzekucyjnych. Koszty egzekucyjne mają bowiem zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu.

W konsekwencji powyższego organ II instancji obniżył całość kosztów egzekucyjnych o kwotę w wysokości [...] zł.

Do przyjęcia takiego stanowiska skłoniło organ nadzoru przyjęcie, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34 200,00 zł, to przy czynności zajęcia rachunku bankowego należy uwzględnić mniejszy nakład pracy niż zajęciu nieruchomości. Dlatego przyjąć należy, w związku z brakiem ustawowych regulacji, że opłata od zajęcia rachunku bankowego musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie 34.200,00 zł dla 8% opłaty. Skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200,00 zł, to organ nadzoru, związany stanowiskiem WSA w Gliwicach wyrażonym w wyroku z dnia z dnia 17.11.2016r., sygn. akt I SA/Gl 1179/16 oraz stanowiskiem NSA zawartym w wyroku z dnia 25.05.2017r., sygn. akt II FSK 678/17, przyjmuje zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie rachunku bankowego może wynosić maksymalnie 21.375,00 zł. Organ wziął przy tym pod uwagę, że ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na poziomie 5% kwoty egzekwowanej należności za zajęcie rachunku bankowego i 8% kwoty egzekwowanej należności za zajęcie nieruchomości. Przejmując z przepisów ustawy egzekucyjnej różnice w wysokości opłat przyjętej przez ustawodawcę pomiędzy 5% i 8% organ zachowując ustawową proporcje doszedł do wniosku, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do 34.200,00 zł, to wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia rachunku bankowego. Z tego względu organ uznał, że wykonaniem nakazów z ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego będzie ograniczenie procentowej opłaty za zajęcie rachunku bankowego do kwoty 21.375,00 zł, wynikające z miarkowania kosztów uwzględniającego fakt mniejszego skomplikowania zajęcia rachunku bankowego niż zajęcia nieruchomości.

Dalej organ odwoławczy argumentował, że przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie 34.200,0 zł, organ przyjął że maksymalna opłata manipulacyjna, w związkiem z ustawowych regulacji, nie może być wyższa niż 4.275,00 zł. Organ kierował się przy tym przyjęciem takiej zależności, że za zajęcie nieruchomości stawka procentowa została wskazana na poziomie 8% kwoty egzekwowanej należności, a dla opłaty manipulacyjnej 1% kwoty egzekwowanej należności. W konsekwencji maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż 1/8 maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości, a więc nie może przekraczać kwoty 4.275,00 zł.

3. Postępowanie przed Sądem I instancji.

3.1. W skardze Wierzyciel zaskarżając ww postanowienie w całości, wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Ponadto oświadczył, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: a) art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, b) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskutek nieuwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14), a w konsekwencji naliczenie opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w oderwaniu od rodzaju czynności podjętych przez organ egzekucyjny, ich skomplikowania i czasochłonności, c) art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, d) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a poprzez ich niezastosowanie.

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie: a) art. 7 Konstytucji RP - poprzez jego niezastosowanie, b) art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - poprzez jego niezastosowanie.

W uzasadnieniu, Burmistrz podniósł, że z wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, iż wysokość kosztów egzekucji, w szczególności opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Wysokość opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej powinna być powiązana, w miarę możliwości, z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego. Stosunek wysokości opłat w egzekucji do czynności organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone powinien pozostawać w racjonalnej zależności (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 233/17).

Ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, należnych od wierzyciela, organ winien wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich praco- i czasochłonności. Należy wskazać, że pomimo, iż niekonstytucyjność wskazanych wyżej przepisów dotyczy braku określenia stawki maksymalnej, to Trybunał Konstytucyjny wyraźnie podkreślił, że opłata ta ma być adekwatna do poczynionych nakładów pracy. Dokonując oceny, czy zachowana została zasada proporcjonalności opłaty do rzeczywistych kosztów, warto powołać się na regulację przewidującą maksymalną stawkę opłaty za czynności egzekucyjne, jaką jest kwota 34.200 zł za zajęcie nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), która to czynność wymaga nieporównywalnie większego nakładu pracy niż zajęcie innych wierzytelności (np. z rachunku bankowego). Z kolei, art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a. przewiduje, że za spisanie na miejscu u zobowiązanego protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego opłata wynosi 10 % kwoty egzekwowanej, nie więcej jednak niż 3 zł. Natomiast, kwoty minimalne za poszczególne czynności egzekucyjne, przewidziane przez ustawodawcę w art. 64 § 1 pkt 1-11 u.p.e.a., oscylują w kwotach kilku lub najwyżej kilkunastozłotowych (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 maja 2017r., sygn. akt I SA/Gl 158/17). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że "jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, to jednak wysokość tych opłat, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych " (wyrok z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1463/16).

Mając na uwadze powyższe, ustalone przez organ egzekucyjny opłaty tj. opłata za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 21.375,00 zł, oraz opłata manipulacyjna w wysokości 4.275,00 zł, są znacznie wygórowane, a bezczynność ustawodawcy nie może jednak prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczeń opartych na niekonstytucyjnej podstawie prawnej.

Ponadto, Burmistrz wskazał, że w przedmiotowym przypadku brak było w ogóle podstaw do naliczenia opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., gdyż nie doszło do faktycznego zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. Zatem, dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, to nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ( wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15).

Skarżący podniósł także, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest wadliwe, gdyż postanowieniem z dnia [...] znak [...] organ egzekucyjny umorzył koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł powstałe w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww tytułu wykonawczego.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu dodatkowo wskazał, iż w niniejszej sprawie jest w myśl przepisu art. 153 p.ps.a. związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 17.11.2016r., sygn. akt I SA/Gl 1179/16 i w wyroku NSA z dnia 25.05.2017r., sygn. akt II FSK 678/17. Argumentował, iż organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...], nr [...] umorzył Burmistrzowi koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł powstałe w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...], nr [...] i postanowienie to stało się ostateczne, bowiem Strona nie skorzystała z prawa do wniesienia zażalenia. Ponadto, postanowienie to zostało wydane w dniu [...], a zatem w toku postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie związanej z postanowieniem tego organu z dnia [...], nr [...] dotyczącym obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, tj. w sprawie której dopiero ostateczne zakończenie winno poprzedzać wydanie postanowienia w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych. W takim stanie rzeczy, zgodnie z poglądem NSA zawartym w niniejszej sprawie, organ egzekucyjny nie mógł rozpatrzyć wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych do czasu określenia ich wysokości w związku z będącym w toku postępowaniem sądowoadministracyjnym.

W konsekwencji nie jest możliwe skorzystanie przez organ odwoławczy z uprawienia określonego w art. 54 § 3 p.p.s.a., bowiem w skardze Burmistrz wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się niezasadna.

4.2. Na wstępie należy podnieść, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który w sprawie nie ma zastosowania). Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji czy też postanowienia także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała rozstrzygnięcie strona skarżąca.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ono prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

4.3. Istota sporu pomiędzy Skarżącym a organem odwoławczym sprowadza się do kwestii prawidłowości, w świetle wyroku TK w sprawie SK 31/14, określenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających Wierzyciela w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego.

4.4. Przystępując do rozważań nad legalnością zaskarżonego postanowienia w pierwszej kolejności podnieść należy, że Sąd działa w ramach art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto Sąd ma na uwadze art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W konsekwencji punktem odniesienia do rozważań skład orzekający uczynił wyrok tut. Sądu sygn. akt I SA/Gl 1176/16, z uwzględnieniem wyroku NSA z dnia 25 maja 2017r. sygn. akt II FSK 678/17 oddalającym skargę kasacyjną organu od wyroku sądu I instancji. Powołując się na art. 190 p.p.s.a. i związanie wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA, tut. Sąd w wyroku tym wskazał, że opłata egzekucyjna w kwocie ponad 69.000 zł naliczona została za dokonanie tylko jednej czynności zajęcia rachunku bankowego, co wskazuje na ewidentne naruszenie zasady zakazu nadmiernej ingerencji, polegające na naruszeniu proporcji pomiędzy wynikającym z art. 84 Konstytucji RP obowiązkiem ponoszenia ciężarów publicznoprawnych a prawem jednostki do własności (art. 64 § 1 Konstytucji), co stanowiło zasadniczy powód uznania powołanych przepisów za niekonstytucyjne. WSA odwołał się przy tym przykładowo na stawkę maksymalną opłaty za czynności egzekucyjne, jaką jest kwota 34.200 zł za zajęcie nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), a także wskazał, że z drugiej strony kwoty minimalne za poszczególne czynności egzekucyjne oscylują w kwotach kilku lub najwyżej kilkunastozłotowych.

4.5. Dalej wskazać przyjdzie, że w uzasadnieniu wyroku w sprawie SK 31/14 Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał Konstytucyjny jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Trybunał Konstytucyjny, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

4.6. Odnosząc się do powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zwrócić należy uwagę na trzy jego aspekty, istotne w niniejszej sprawie:

Po pierwsze: skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Po drugie: z uzasadnienia wyroku należy wyprowadzić wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Po trzecie: powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. Pominięcia takie polegają na tym, że ustawodawca unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale dokonał tego w sposób niepełny, regulując ją tylko fragmentarycznie. Co istotne, w realiach rozpoznawanej sprawy, ustawodawca zaniechał również uzupełnienia analizowanej regulacji zgodnie z wyrokiem TK – do dnia dzisiejszego nie określił górnej granicy opłat za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej.

Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonego postanowienia nie można tracić z pola widzenia wskazanych powyżej kwestii, a w szczególności faktu, że zarówno organ, określając wysokość kosztów egzekucyjnych, jak i Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem tak ustalonej wysokości tych kosztów, działa w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę. W konsekwencji uzupełnienie pominięcia ustawowego nastąpić musi na płaszczyźnie stosowania prawa w granicach określonych przez Trybunał Konstytucyjny.

4.7. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy w pierwszej kolejności wskazać przyjdzie, że jakkolwiek Skarżący nie wskazał naruszenia art. 153 p.p.s.a., to Sąd, będąc zobowiązanym do oceny legalności zaskarżonego postanowienia przez pryzmat powołanego przepisu i mając na uwadze art. 134 p.p.s.a., nie dopatrzył się naruszenia prawa.

W tym kontekście należy przypomnieć, że w wyroku tym WSA, odwołując się do orzeczenia TK wskazał, iż rozpatrując sprawę organ powinien uwzględnić, że jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, to jednak wysokość tych opłat, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Ponadto wskazać należy, że zagadnienie obciążenia Wierzyciela kosztami postępowania w niniejszej sprawie zostało już co do zasady przesądzone. Sporna jest natomiast wysokość tych kosztów W tym kontekście, odnosząc się do zarzutu skargi, że w niniejszej sprawie brak było w ogóle podstaw do naliczenia opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., gdyż nie doszło do faktycznego zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności, a przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, podnieść należy, że Sąd działa w ramach związania wcześniejszymi orzeczeniami tut. Sądu i NSA.

W konsekwencji ten zarzut skargi na obecnym etapie postępowania nie może być w ogóle przedmiotem rozważań, z uwagi na związanie Sądu swoim wcześniejszym wyrokiem jak i wyrokiem NSA (art. 190 p.p.s.a.)

Przechodząc do meritum, zdaniem Sądu organ II instancji, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu (str. 9) przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania prowadzonego na podstawie wymienionych wyżej tytułów wykonawczych, jak również do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary.

Przypomnieć należy, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia (strona 8-12), organ odwoławczy wskazał, iż określając wysokość kosztów egzekucyjnych miał na uwadze takie okoliczności jak: należność znacznej wartości, brak interwencji ustawodawcy w związku z wyrokiem TK, czynności egzekucyjne nie charakteryzowały się wysokim stopniem skomplikowania i nakładu pracy, w stosunku do opłaty manipulacyjnej: konieczność przestrzegania ustawy o finansach publicznych oraz zapewnienie funkcji fiskalnej niewskazanie przez TK konieczności stosowania stawek minimalnych, dopuszczalność stosowania stawek procentowych i to nie tylko w wysokości stawek minimalnych.

4.8. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, uwzględniając nieskuteczność egzekucji, a także okoliczności, iż Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat, stanowisko organu uznać należy za prawidłowe.

W tym kontekście należy wskazać, iż z uzasadnienia postanowienia organu II instancji wynika, iż za punkt odniesienia do określenia kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie były regulacje ustawy egzekucyjnej dotyczące wysokości kosztów egzekucyjnych w przypadku egzekucji z nieruchomości. Uzasadniając przyjętą metodologię, organ odwoławczy zauważył, iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje ograniczenie wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości poprzez wskazanie kwotowo maksymalnej wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości (nie więcej niż 34.200 zł). Przepis art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. określa zatem maksymalną wysokość opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości. Opłata w przypadku dokonania zajęcia nieruchomości wynosi 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednakże niż 34.200 zł. Wedle zaś art. 64 § 3 ustawy egzekucyjnej, opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6 (a więc zarówno dla zajęcia nieruchomości, jak zajęcia innych wierzytelności), oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych.

Wobec powyższego organ nadzoru trafnie przyjął, że nieuzasadnionym jest obciążenie do tytułów wykonawczych opłatą za zajęcie innej wierzytelności w kwocie przekraczającej stawkę maksymalną w wysokości 34.200,00zł, określonej w art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej z tytułu egzekucji z nieruchomości uznawanej za najbardziej skomplikowaną i pracochłonną czynność egzekucyjną.

W konsekwencji zastosowany przez organ odwoławczy mechanizm ustalania opłaty stosunkowej chroni Wierzyciela w rozpoznawanej sprawie przed realizacją w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej tych opłat, i zdaniem Sądu organ II instancji spełnia standard określony w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Sąd podziela pogląd organu odwoławczego, iż w stosunku do opłaty manipulacyjnej, a także w stosunku do opłaty za zajęcie innych wierzytelności ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie określa maksymalnej jej wysokości, jedynie minimalną. W tym kontekście nieuzasadnionym, z uwagi na naruszenie dyscypliny finansów publicznych byłoby biorąc pod uwagę maksymalną skuteczność egzekucji, a także zapewnienie funkcji fiskalnej obniżenie kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty manipulacyjnej i opłat za zajęcie innej wierzytelności do łącznej wysokości 5,60 zł (do wysokości minimalnych stawek określonych w ustawie egzekucyjnej - 1,40 zł za opłatę manipulacyjną, 4,20 zł za zajęcie innej wierzytelności) od jednego tytułu wykonawczego (strona 9 zaskarżonego postanowienia).

Zdaniem Sądu, uzasadniając przyjęte stanowisko organ zasadnie wskazał (strona 10), że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić mniejszy nakład pracy przy zajęciu innych wierzytelności. Dlatego przyjąć należy, w związku z brakiem ustawowych regulacji, że opłata od zajęcia innej wierzytelności musi być mniejsza niż przy zajęciu nieruchomości w stopniu odpowiadającym przyjętej przez ustawodawcę maksymalnej stawki w kwocie 34.200 zł dla 8% opłaty. Skoro ustawodawca uznał, że 8% opłata dla zajęcia nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200 zł, to organ II instancji miał podstawy do przyjęcia zachowując proporcje, że 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie 21.375 zł. Organ miał na względzie fakt, że ustawodawca biorąc pod uwagę stopień skomplikowania czynności określił odmiennie wysokość opłat na 5% za zajęcie innej wierzytelności i 8% za zajęcie nieruchomości. Przejmując z ustawy egzekucyjnej różnice w wysokości opłat przyjętej przez ustawodawcę pomiędzy 5% i 8% organ zachowując ustawową proporcje doszedł do wniosku, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do 34.200 zł, to wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla zajęcia innej wierzytelności. Z tego względu organ uznał, że wykonaniem nakazów z wyroku Trybunału Konstytucyjnego będzie ograniczenie procentowej opłaty za zajęcie innej wierzytelności do kwoty 21.375 zł, wynikające z miarkowania kosztów uwzględniającego fakt mniejszego skomplikowania zajęcia innych wierzytelności niż zajęcia nieruchomości.

Odnosząc się do metodologii ustalania opłaty za czynność egzekucyjną, podnieść należy, że Sąd podziela stanowisko organu II instancji w tym zakresie. Przyjmując jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości w kwocie 34.200 zł, organ uznał że maksymalna opłata manipulacyjna, w związkiem z ustawowych regulacji, nie może być wyższa niż 4.275,00 zł. Organ kierował się przy tym przyjęciem takiej zależności, że za zajęcie nieruchomości stawka procentowa została wskazana na 8%, a dla opłaty manipulacyjnej 1%. Z uwagi na powyższe, organ zasadnie stanął na stanowisku, że maksymalna opłata manipulacyjna nie może być wyższa niż 1/8 maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości, a więc nie może przekraczać kwoty 4.275,00zł

Na stronie 10 zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy przedstawił szczegółowo koszty egzekucyjne naliczone przez organ I instancji oraz w zaskarżonym postanowieniu, co wskazuje na ich znaczne zmniejszenie przez organ II instancji.

Powołane wyżej fragmenty uzasadnienia wskazują, w ocenie Sądu, iż wbrew zarzutom skargi, organ nadzoru wziął pod uwagę dyrektywy wynikające z powołanego już wyroku TK. Zaznaczyć także należy, iż z powołanego wyżej wyroku TK nie wynika obowiązek ustalania przez organ rzeczywistych kosztów wykonywanych w toku postępowania czynności, w tym odnoszących się do faktycznego nakładu pracy. Trafnie w tym kontekście wskazał w powołanym w skardze wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 233/17 WSA w Białymstoku, stwierdzając, że wysokość opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej powinna być powiązana, w miarę możliwości (podkreślenie Sądu), z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, rozważając sporną kwestię należy mieć na uwadze, że organ może nie mieć praktycznej możliwości ustalenia rzeczywistych kosztów, w tym faktycznego nakładu pracy. Ponadto ich rozliczenie w praktyce, zastosowane kryteria i metodologia wymykałyby się spod kontroli sądowej. Tym bardziej, że na ryczałtowy charakter kosztów egzekucyjnych wskazuje możliwość ich procentowego określenia, przy czym wysokość uzależniona jest od wartości dochodzonych przez organ należności.

Zastosowane stawki kosztów egzekucyjnych nie powodują, zdaniem Sądu zerwania związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Ponadto, rozważając sporne zagadnienie należy mieć na uwadze, iż z zaleceń Trybunału Konstytucyjnego wynika konieczność uwzględnienia funkcji fiskalnej kosztów egzekucyjnych. Koszty egzekucyjne mają bowiem zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. A zatem muszą się różnić od rzeczywistych, poniesionych przez organ egzekucyjny, kosztów. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał, aby dysproporcja ta była rażąca.

W ocenie Sąd ustalona przez organ zaskarżonym postanowieniem wysokość opłat ustalanych przez organy egzekucyjne nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Z uwagi na powyższe rozważania, zdaniem Sądu Burmistrz nie wykazał naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

4.10 W ocenie Sądu, Burmistrz nie tylko, że nie wykazał naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie oraz art. 7, art. 190 ust. 1 Konstytucji, ale też w żaden sposób nie wskazał na czym uchybienia organu nadzoru miałyby polegać. Wydając zaskarżone postanowienie organ odwoławczy, mając na względzie dyrektywy zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, działając w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę, prawidłowo obliczył koszty postępowania w przedmiotowej sprawie jak również przekonywująco i wyczerpująco uzasadnił przyjętą przez siebie metodologię w okolicznościach stanu faktycznego niniejszej sprawy.

Mając na uwadze powyższe rozważania skład orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił powołanych na poparcie stanowiska Wierzyciela poglądów wyroków.

4.11. Końcowo wskazać przyjdzie, że Sąd rozpoznał sprawę, pomimo umorzenia określonej pierwotnie kwoty kosztów w wysokości [...] zł postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia [...], albowiem jest związany wyrokiem NSA sygn. akt II FSK 678/17, w którym wyrażono trafny pogląd, że Strona nie może skutecznie wnosić o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego, a zatem organ nie może takiego wniosku rozpatrywać, jeżeli nie została jeszcze przesądzona wysokość tych kosztów. To zaś ma być dopiero rozstrzygane przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy.

Ponadto na prawidłowość procedowania w sprawie przez Sąd wskazuje wniesiona przez Burmistrza skarga i przedstawiona w niej argumentacja, która potwierdza fakt, że kwestia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego jest nadal pomiędzy Wierzycielem a organem sporna.

Sąd podziela także stanowisko organu nadzoru przedstawione w odpowiedzi na skargę, iż zgodnie z poglądem NSA zawartym w niniejszej sprawie, organ egzekucyjny nie mógł rozpatrzyć wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych do czasu określenia ich wysokości. W konsekwencji nie było możliwe skorzystanie przez organ odwoławczy z uprawienia określonego w art. 54 § 3 p.p.s.a., tym bardziej, że w skardze Burmistrz wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji.

4.12. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.