Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1168/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 39
journal: Dz.U. 2020 poz 276
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
article: art. 155, art. 156, art. 175, art. 99, art. 159
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi A. L. działającej imieniem własnym oraz jako opiekun prawny J. L. i J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących A. L. oraz J. L. i J. L. działających przez opiekuna prawnego A. L. - solidarnie kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. L., dalej "skarżąca", jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium", z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego.

Po rozpatrzeniu wniosku A. L. z [...] marca 2020 r. Wójt Gminy, dalej "Wójt", umorzył postępowanie rozgraniczeniowe w sprawie ustalenia na gruncie przebiegu granic pomiędzy położoną w obrębie [...], gmina działką nr [...] stanowiącą własność J. L. i J. L. i działką [...] stanowiąca własność A. L., a działką nr [...] stanowiącą własność S. R. i P. R..

W odwołaniu od tej decyzji A. L. wskazała na konieczność rozgraniczenia z uwagi na nieścisłości dotyczące powierzchni jej działki.

Kolegium działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, dalej "k.p.a.") oraz art. 29 i art. 39 ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 276 ze zm., dalej "P.g.k.") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium wyjaśniło, że pismem z 28 kwietnia 2020 r. właściciele działki nr [...] wystąpili o umorzenie postępowania administracyjnego rozgraniczenia wskazując, że działkę tę zakupili od wnioskodawczyni w 2012 r. aktem notarialnym, do którego została dołączona mapa z projektem podziału. Przed zakupem zostali poinformowani przez sprzedającą o granicach działki. Granice były już wytyczone i zaznaczone przez fizyczne wkopanie kamieni granicznych. Dnia 11 maja 2020 r. organ w ramach postępowania wyjaśniającego wystąpił do Starostwa Powiatowego w [...] z zapytaniem dotyczącym stanu prawnego granic (w jakim trybie były ustalane oraz czy istnieją dokumenty pozwalające na jednoznaczne określenie ich położenia) oraz do Sądu Rejonowego w [...] o udzielenie informacji o stanie prawnym granic, czy nie toczyły się lub nie toczą postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości w trybie sądowego postępowania nieprocesowego o rozgraniczenie nieruchomości lub procesowego o położenie znaków granicznych oraz czy nie toczy się postępowanie o własność lub wydanie nieruchomości lub jej części. W odpowiedzi uzyskano informację, że w dziale III KW [...], KW [...] nie ma wpisów ostrzeżeń, natomiast w KW [...] w dziale III wpisana jest służebność przejazdu, przegonu i przechodu przez działkę [...] na rzecz działek [...] i [...]. Starostwo Powiatowe w [...] wyjaśniło, że granice działek nr [...],[...] z działką nr [...] w obowiązującym operacie ewidencji gruntów powstała w wyniku danych zawartych w opracowaniu 3239.11-11 z 1998 r. z podziału działki [...]. Z protokołu granicznego z 21 sierpnia 1998 r. zawierającego szkic graniczny z opisem i pomiarami wynika, że przebieg nowopowstałej granicy został wskazany stronom na gruncie, a punkty graniczne zostały trwale zastabilizowane, a granice zatwierdzone prawomocną decyzją Wójta Gminy [...] z [...] lipca 1998 r. nr [...] w wyniku podziału powstały działki [...],[...],[...].[...] r. działki nr [...] i [...] zostały podzielone. Powstały z nich działki nr [...][...], [...] i [...], a granice nowopowstałych działek zostały zatwierdzone prawomocną decyzją podziałową z [...] września 2012 r. nr [...]. Z powyższych ustaleń wynika, że granica pomiędzy działkami będącymi przedmiotem wniosku została ustalona i oznaczona w toku postępowań podziałowych. Rozgraniczenie zachodzi wtedy, gdy konieczne jest ustalenie przebiegu granicy, co należy odróżnić od wznowienia granic. To ostatnie ma miejsce wtedy, kiedy przebieg granicy jest znany, a tylko znaki graniczne uległy zatarciu (nastąpiło przesunięcie, uszkodzenie lub zniszczenie znaków granicznych). Rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Stwierdzenie, że granice nieruchomości wymienionych w żądaniu rozgraniczenia zostały już uprzednio prawnie ustalone w innym postępowaniu administracyjnym albo sądowym stanowi podstawę do wydania decyzji o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Kolegium wyjaśniło, że art. 29 ust. 1 P.g.k. należy interpretować łącznie z art. 39 ust 1 tej ustawy, zatem jeżeli przebieg linii granicznej między rozgraniczanymi nieruchomościami jest jednoznaczny i wynika z uprzednio ustalonego stanu prawnego, należy jedynie wznowić znaki graniczne. Do czasu zmiany stanu prawnego przedmiotowych działek ich granice nie mogą zostać kwestionowane w postępowaniu rozgraniczeniowym, lecz tylko w trybie ich wznowienia. W związku z tym, że wnioskowane granice do rozgraniczenia zostały już wcześniej ustalone i istnieją dokumenty, które pozwalają na wznowienie punktów granicznych organ prawidłowo umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.

W sprawie o rozgraniczenie nieruchomości sąd ustala i rozstrzyga w jaki sposób powinna przebiegać granica pomiędzy nieruchomościami objętymi wnioskiem o rozgraniczenie lub objętymi postępowaniem o rozgraniczenie wszczętym z urzędu przez uprawniony organ administracyjny, nie zaś jaka jest powierzchnia rozgraniczanych nieruchomości, w szczególności nieruchomości stanowiących własność wnioskodawcy, o co wnosiła wnioskodawczyni. Powierzchnia nieruchomości wskazana w dokumentach ewidencyjnych, czy też dokumentach dotyczących obrotu nieruchomością, nie jest wyznacznikiem granic nieruchomości, ma charakter wtórny w stosunku do przebiegu granic nieruchomości. Postępowanie rozgraniczeniowe nieruchomości ma na celu ustalenie, jak daleko sięga na gruncie prawo własności właściciela jednej nieruchomości w stosunku do prawa właściciela nieruchomości sąsiedniej, której dotyczy spór. Dopiero prawidłowe ustalenie przebiegu granic danej nieruchomości na gruncie pozwala na prawidłowe obliczenie powierzchni nieruchomości..

W skardze na decyzję Kolegium z [...] sierpnia 2020 r. skarżąca działając imieniem własnym oraz jako przedstawiciel J. L. i J. L. zaskarżyła w całości powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik postępowania w postaci obrazy przepisu art. 29 P.g.k. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że postępowanie o rozgraniczenie nie może się toczyć pomiędzy działkami [...],[...],[...] położonych w [...] z uwagi na ich wcześniejsze rozgraniczenie w sytuacji gdy zebrany materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, granice są sporne, punkty graniczne zostały zniszczone i usunięte a także w związku z błędami geodezyjnymi powierzchnie działek A. L., J. L. i J. L. uległy zmniejszeniu na rzecz właścicieli działki [...] S. R. i P. R..

Stawiając powyższy zarzut wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wskazała, że ustalenie granic nieruchomości w trybie postępowania rozgraniczeniowego następuje wówczas, gdy granice nieruchomości nie zostały wcześniej ustalone; były ustalone, ale stały się sporne lub brak jest dokumentów pozwalających na określenie pierwotnego położenia przesuniętych, uszkodzonych lub zniszczonych znaków granicznych. W konsekwencji ustalając w postępowaniu rozgraniczeniowym granice nieruchomości, tym samym określa się, do jakiego miejsca w terenie sięga prawo własności przysługujące właścicielom gruntów sąsiednich. Oznacza to, że w tym postępowaniu są realizowane przepisy prawa cywilnego dotyczące ochrony własności. Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej (art. 31 ust. 2 P.g.k.). W doktrynie przyjmuje się, że rozgraniczenie jest urzędowym ustaleniem przebiegu granicy pomiędzy sąsiadującymi nieruchomościami, a jego istotą jest ustalenie, do jakich granic sięga prawo właściciela. Celem postępowania rozgraniczeniowego, zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 P.g.k. jest ustalenie przebiegu granic nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów, przy czym rozgraniczeniu podlegają granice określonej nieruchomości z przyległą nieruchomością. Przedmiotem rozgraniczenia są nieruchomości i powstały spór o zasięg prawa własności sąsiadujących nieruchomości, obrazowany przez spór co do przebiegu granic.

Nie ulega wątpliwości w realiach niniejszej sprawy, iż spór co do przebiegu granic istnieje, a także doszło do naruszenia własności A. L., J. L., J. L. poprzez pozbawienie ich znacznego obszaru ich działek wskutek błędów geodezyjnych i administracyjnych na rzecz S. R. i P. R.. Powołując się na wybrane orzeczenia skarżąca podniosła, że nie można zgodzić się z orzeczeniami organów, iż brak jest podstaw do prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego. Istotą tego postępowania jest bowiem ustalenie, do jakich granic sięga prawo właściciela, a zatem przedmiotem rozgraniczenia są nieruchomości. Za każdym więc razem, gdy pomiędzy wszystkimi właścicielami nieruchomości sąsiednich powstaje spór, co do prawidłowego przebiegu poszczególnych granic, istnieje potrzeba przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego. Prawidłowa wykładnia normy art. 29 ust. 2 P.g.k. prowadzi do wniosku, że rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi (do niej) nieruchomościami lub przyległymi do tej nieruchomości - innymi gruntami (gruntami nie będącymi nieruchomościami). W tym trybie administracyjnym dokonać zatem można jedynie rozgraniczenia konkretnej nieruchomości (w celu ustalenia przebiegu granic), z przyległymi do niej nieruchomościami lub innymi gruntami. Musi istnieć spór co do przebiegu granicy lub punktów granicznych pomiędzy przyległymi nieruchomościami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Skarga jest zasadna.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że organy w toku procedowania dopuściły się naruszenia zarówno przepisów postępowania administracyjnego przy ustaleniu stanu faktycznego sprawy jak i wykładni przepisów prawa w stopniu, który przełożył się na wynik sprawy.

Wątpliwości Sądu dotyczą już prawidłowości określenia przez organy przedmiotu postępowania. Zostało ono wszczęte na wniosek złożony przez skarżącą 24.03.2020 r. do Wójta Gminy [...]. Zażądała w nim rozgraniczenia dz. [...] własności P. i S. R., a działką nr [...] należącą do J. i J. L., a także "pasem wjazdu do działki nr [...], który jest jej własnością, ze służebnością J. L.". W dalszej części pisma wskazała, że pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] znajduje się pas gruntu stanowiący jej własność. Skarżąca pas służebny na cudzej nieruchomości opisuje jako swoją własność.

W tym miejscu należy stwierdzić, biorąc pod uwagę zalegające w aktach sprawy dokumenty, że wniosek dotyczył zapewne żądania rozgraniczenia dz. [...] i nr [...] wzdłuż ich wspólnej granicy (zachodniej granicy dz. [...] i odpowiednio wschodniej granicy dz. [...]), ale kwestię tę należy wyjaśnić. Niespornie żądanie to obejmowało także odcinek wspólnej granicy działki nr [...] i nr [...] (od strony północnej działki nr [...]), stanowiącej służebność, wjazd na działkę nr [...] należącą do A. L..

Umową sprzedaży z dnia [...] października 2012 r. sporządzoną przed notariuszem M. P. w [...], Rep. [...] (k. 33 – 37 akt organu I instancji) P. i S. R. nabyli własność dz. [...] i w § 9 umowy ustanowili na rzecz każdorazowych właścicieli działek nr [...] i nr [...] służebność gruntową przejazdu, przechodu i przegonu pasem 4 – metry szerokim biegnącym wzdłuż wschodniej granicy dz. [...], oznaczonym na mapie linią przerywaną kolorem czerwonym.

Przebieg służebności oznaczono kolorem czerwonym na mapie z projektem podziału nieruchomości z 30 sierpnia 2020 r. opisaną w § 26 ww umowy sprzedaży. Przebieg służebności wykreślony na kopii tej mapy, zalegającej na k. 39 akt organu I instancji dotyczy nie tylko wjazdu na dz. [...], ale również w dużej części na działkę [...], także należącą do A. L..

Powstaje więc pytanie, czy żądanie rozgraniczenia wjazdu służebnego nie dotyczy także wspólnej granicy dz. [...] i nr [...] na odcinku wyznaczonym od zachodniej części północnej granicy dz. [...] końcem szlaku służebnego, a od wschodniej części północnej granicy dz. [...] punktem trójgranicy dz. [...],[...] i [...]. Kwestię tę należy wyjaśnić.

Postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości może być wszczęte z urzędu lub na wniosek strony (art. 30 ust. 1 P.g.k.). W postępowaniu prowadzonym na wniosek wola strony w zasadzie decyduje o jego zakresie (zob. uzasadnienie WSA w Rzeszowie z dnia 14 września 2016 r., II SA/Rz 1710/15, LEX nr 2113244). Jednakże w orzecznictwie wyrażono trafny pogląd, że ustawodawca nałożył na organ obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego, nie można bowiem zaakceptować poglądu, że organ administracji publicznej właściwy w sprawie rozgraniczenia nieruchomości związany jest wnioskiem strony i nie ma możliwości zbadania jego zasadności, w tym zakresu żądania, przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania (zob. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 12 października 2012 r., I OSK 1124/11, LEX nr 1233999).

Zignorowane przez organy istotne wątpliwości co do zakresu żądania wniosku o rozgraniczenie przesądzają o naruszeniu przez organy art. 61 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł wpłynąć na wynik sprawy.

W sprawie ustalono, że Starostwo Powiatowe w [...] pismem [...] wyjaśniło, że granice działek nr [...] i [...] z działką nr [...] w obowiązującym operacie ewidencji gruntów powstały w wyniku danych zawartych w opracowaniu [...] z 1998 roku z podziału działki [...] Z protokołu granicznego z dnia 21.08.1998 roku zawierającego szkic graniczny z opisem i pomiarami wynika, że przebieg nowopowstałej granicy został wskazany stronom na gruncie, punkty graniczne zostały trwale zastabilizowane, a granice zatwierdzone prawomocną decyzją Wójta Gminy [...][...] z dnia [...].07.1998Ir W wyniku podziału powstały działki [...],[...],[...]. W roku 2012 działki [...]i [...] zostały podzielone; powstały z nich działki: [...][...],[...] i [...] a granice nowopowstałych działek zostały zatwierdzone prawomocną decyzją podziałową [...] z dnia [...].09.2012 r. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia będące wynikiem analizy dostępnych dokumentów organy stwierdziły, że granica pomiędzy działkami będącymi przedmiotem wniosku została ustalona i oznaczona w toku postępowań podziałowych, a w związku z czym bezprzedmiotowe jest prowadzenie postępowania rozgraniczeniowego – art. 105 § 1 k.p.a.

Sąd zauważa, że istota rozgraniczenia, stosownie do art. 29 ust. 2 P.g.k., polega na wyodrębnieniu nieruchomości z innych otaczających ją gruntów przez ustalenie zasięgu prawa własności w stosunku do gruntów sąsiadujących. Następuje to przez określenie punktów i linii granicznych, utrwalenie ich znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów, co konkretyzuje nieruchomość jako odrębny przedmiot własności. Dochodzi zatem do stwierdzenia zasięgu prawa własności nieruchomości w stosunku do gruntów sąsiadujących. Po przekazaniu sprawy o rozgraniczenie przez organ administracyjny sądowi, stosownie do art. 34 ust. 2 P.g.k., jest ona rozpatrywana od początku, przy zastosowaniu zasad postępowania cywilnego. Sąd nie kieruje się i nie jest związany ustaleniami dokonanymi w postępowaniu administracyjnym. Przesłanki wydania decyzji o rozgraniczeniu w postępowaniu administracyjnym nie są tożsame z przesłankami rozgraniczenia dokonywanego w postępowaniu sądowym. Organ administracji rozstrzyga sprawę na podstawie danych geodezyjnych i kartograficznych zawartych w katastrze, które poddaje weryfikacji z odnalezionymi w terenie znakami granicznymi, a następnie odtwarza linię graniczną.

W ramach tego postępowania stosowane są także przepisy regulujące rodzaje dokumentów i ich gradację, zawarte w art. 31 ust. 2 P.g.k. oraz w rozporządzeniu Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r., które zostało wydane na podstawie upoważnienia zawartego w art. 32 ust. 6 P.g.k. Przepisy tego rozporządzenia określające, stosownie do § 1, rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalania przebiegu granic oraz sposób i tryb dokonywania przez geodetę czynności ustalania przebiegu granic i sporządzania dokumentacji przy rozgraniczaniu nieruchomości, mają zastosowanie także w postępowaniu sądowym. Organ przyjmuje również w postępowaniu dowodowym kolejność dowodów wyszczególnionych w tym rozporządzeniu, która określa wagę dokumentów i pierwszeństwo stosowania przed następnymi (§ 3 i 5). Ta hierarchia dowodów oznacza, że nie można oprzeć ustalenia przebiegu granicy na dowodach wymienionych w dalszej kolejności, jeżeli istnieją dokumenty wymienione w punktach je poprzedzających. Należy mieć na uwadze także uregulowania wymagań, jakie powinny spełniać dokumenty stanowiące podstawę ustalania przebiegu granic (§ 6), w odniesieniu do protokołu granicznego § 20, co do szkicu granicznego § 22, w stosunku do opinii biegłego geodety § 23 oraz dokumentacji technicznej § 24. Oznacza to, że jako wymienione dokumenty można uznawać jedynie te, które spełniają przepisane warunki. Poza dowodami wskazanymi w art. 31 ust. 2 P.g.k., w postępowaniu administracyjnym można posłużyć się także innymi dowodami przewidzianymi k.p.a., jak zeznaniami świadków, opinią biegłego, przesłuchaniem stron.

Rację ma SKO stwierdzając, że do określenia granic dochodzi także w postępowaniu o podział nieruchomości dokonywany na podstawie przepisów art. 92 do 100 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm. – dalej u.g.n.), z uwzględnieniem wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 100 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lutego 1998 r. w sprawie trybu dokonywania podziałów nieruchomości oraz sposobu sporządzania i rodzajów dokumentów wymaganych w tym postępowaniu (Dz. U. Nr 25, poz. 130). Zgodnie z § 6 tego rozporządzenia do opracowania projektu podziału granice nieruchomości podlegającej podziałowi przyjmuje się według istniejącego stanu prawnego, a jeżeli stanu takiego nie można stwierdzić - według stanu uwidocznionego w katastrze nieruchomości (ust. 1), o przyjęciu granic, o którym mowa w ust. 1, osoba sporządzająca projekt podziału nieruchomości zawiadamia zainteresowane strony. Do zawiadomień stosuje się odpowiednio przepisy art. 32 ust. 1-4 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne (ust. 2), z czynności przyjęcia przebiegu granic nieruchomości sporządza się protokół (ust. 3). "Przyjęcie granic nieruchomości" na potrzeby postępowania podziałowego polega na okazaniu właścicielom nieruchomości sąsiadujących z nieruchomością podlegającą podziałowi linii granicznej, oddzielającej te nieruchomości od siebie. W doktrynie przyjmowane jest, że "przyjęcie granic" dokonywane z udziałem sąsiadów ma miejsce w sytuacji gdy dzielona nieruchomość nie ma urządzonej księgi wieczystej oraz innych dokumentów określających stan prawny. W orzecznictwie zostało przyjęte zapatrywanie, że właściciele nieruchomości sąsiadujących z dzieloną nieruchomością nie mają przymiotu strony w postępowaniu podziałowym w rozumieniu art. 28 k.p.a., a zatem powiadomienie ich, a nawet udział w czynnościach "przyjęcia granic" nie uprawnia ich do prawnego kwestionowania ustaleń dotyczących granic zewnętrznych nieruchomości dzielonej (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 1997 r" SA/GD 3467/95, ONSA 1995 nr 4, poz. 180, z dnia 17 sierpnia 2000 r., II SA/Gd 2248/98, ONSA 2002, nr 2, poz. 69, i WSA w Gliwicach z dnia 21 lutego 2007 r., II SA /Gl 579/06, nie publ.). Skutki prawne postępowania podziałowego dla granic zewnętrznych dzielonej nieruchomości nie są ustawowo określone. Nadal jedynie właściwe, w przypadku zaistnienia sporu granicznego, także podczas postępowania podziałowego, jest postępowanie rozgraniczeniowe; nie można dokonać w ramach tego postępowania rozgraniczenia nieruchomości dzielonej z nieruchomościami sąsiednimi. Spory graniczne nie wstrzymują procedury podziału nieruchomości, a przyjęcie granic w toku tego postępowania ma czysto techniczny charakter.

Z ostatecznej decyzji z dnia [...] lipca 1998 r. wynika, że z dz. Nr [...]powstały dz. Nr [...], nr [...] i nr [...] . Tak więc granica zachodnia dz. Nr [...] i dz. Nr [...] została prawnie ustalona ta decyzją. W wyniku ostatecznej decyzji podziałowej z dnia [...] września 2012 r. dz. Nr [...] podzieliła się na dz. Nr [...] i nr [...] a dz. Nr [...] podzieliła się na dz. Nr [...] i dz. Nr [...] . Ta druga decyzja z 2012 r. niczego nie zmieniła w przebiegu granicy zachodniej dz. Nr [...]. Jedynie granicząca z nią działka nr 407/3 uległa podziałowi i zmienił się jej numer.

Wniosek o rozgraniczenie złożony przez skarżąca dotyczył jednak również przebiegu północnej granicy działki nr [...] z działką nr [...], łącznie z punktem trójgranicy działek nr [...], nr [...] i nr [...] i prawdopodobnie z dz. Nr [...]. Organy przyjęły, że ta granica wynika z decyzji podziałowych i czynności w toku postępowań podziałowych w 1998 r. i 2012 r. Tak jednak nie jest. Wskazana we wniosku ta część granicy stanowi zewnętrzną granice działek dzielonych w 1998 r. i w 2012 r. i w tym zakresie nie ma mowy o prawnym ustaleniu granic, wyłączającym dopuszczalność postępowania rozgraniczeniowego.

Nie zachodzi tu więc bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. jako przyjęło SKO w kontrolowanej decyzji. Odwoływanie się ponadto przez organy do instytucji wznowienia znaków granicznych jest chybione.

Wznowienie znaków granicznych jest procedurą pomocniczą, prowadzone jest gdy granice nie są sporne. W trybie wznowienia znaków granicznych (art. 39 P.g.k.) nie ustala się przebiegu granic.

Sąd stwierdza również, że bezzasadne kwestionowanie bezspornych granic w postępowaniu rozgraniczeniowym powinno znaleźć odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu o kosztach postępowania.

Wątpliwości Sądu budzi także fakt przyjęcia przez organy dopuszczalności reprezentowania przez skarżącą swojego rodzeństwa J. i J. L. całkowicie ubezwłasnowolnionych, których jest opiekunem (zaświadczenia Sądu Rodzinnego w [...] z dnia 25 czerwca 2009 r., k. 23, k. 24 akt I instancji).

Opiekun może reprezentować pupila w toku postępowania tylko i wyłącznie wówczas, jeśli ich interesy nie są sporne.

W art. 159 § 1 k.r.o. w zw. z art. 175 k.r.o. ustawodawca wyłączył reprezentowanie przez opiekuna osób pozostających pod jego opieką w przypadku tzw. czynności prawnych z samym sobą. Przepis dotyczy czynności prawnych, czyli czynności prawa materialnego. W pkt 1 zawarto zakaz dokonywania czynności prawnych między osobami pozostającymi pod opieką reprezentowanymi przez jednego opiekuna.

W art. 159 § 1 pkt 2 k.r.o. ustawodawca wprowadził zakaz czynności, w których po jednej stronie występuje pupil, reprezentowany przez opiekuna, a po drugiej sam opiekun, jego małżonek, zstępny, wstępni lub rodzeństwo opiekuna, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu osoby pozostającej pod opieką. Zakaz powyższy obejmuje zatem samego opiekuna; w przypadku dokonania czynności z podopiecznym miałaby miejsce typowa czynność "z samym sobą", oraz zakaz czynności podopiecznego z wymienionymi krewnymi opiekuna.

W art. 159 § 2 k.r.o. ustawodawca zawarł odesłania do odpowiedniego stosowania art. 159 § 1 k.r.o. w postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym. Przepis ten obowiązuje zatem zarówno w sądowym postępowaniu cywilnym, karnym, jak i sądowoadministracyjnym. Odpowiednie stosowanie oznacza, że w postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym nie ma wyjątków od zasady czynności "z samym sobą". Przyjęte rozwiązanie ogranicza możliwość wystąpienia tzw. procesów fikcyjnych, a przede wszystkim uwzględnia interes małoletniego podopiecznego.

W art. 159 § 2 k.r.o. jest mowa o organie "państwowym", a nie "publicznym". Doktryna przyjmuje jednak, że przepis ma zastosowanie do organów administracji publicznej, w tym organów samorządowych. De lege ferenda postuluje się stosowną zmianę powyższego przepisu (zob. J. Ignatowicz [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy..., red. K. Pietrzykowski, s. 1185). Należy jednak pamiętać, że nawet gdyby art. 159 § 2 k.r.o. nie miał zastosowania do organów samorządowych, to i tak zakaz dokonywania czynności "z samym sobą" należałoby wywieść z art. 98 § 2 k.r.o., albowiem w art. 155 § 2 k.r.o. ustawodawca zawarł odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o władzy rodzicielskiej.

Zgodnie z art. 99 k.r.o. jeżeli żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską, reprezentuje je kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy. Przepis powyższy znajdzie zastosowanie w sytuacji opisanej w art. 159 § 2 k.r.o., który nakazuje stosować odpowiednio przepisy o zakazie podejmowania czynności "z samym sobą" przez opiekuna do postępowania przed sądem lub innym organem państwowym. Należy ponadto pamiętać, że art. 159 § 2 k.r.o. ma na podstawie odesłania z art. 175 k.r.o. odpowiednie zastosowanie do opieki nad ubezwłasnowolnionym całkowicie oraz do kurateli na podstawie odesłania zawartego w art. 178 § 2 k.r.o.

Skutkiem naruszenia art. 159 § 1 k.r.o. jest nieważność postępowania (art. 379 pkt 2 k.p.c.), co skutkuje w przypadku wniesienia apelacji uchyleniem zaskarżonego wyroku zniesieniem postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazaniem sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (art. 386 § 2 k.p.c.) (por. postanowienie SN z 15.12.2016 r., II CZ 147/16, LEX nr 2192651) (por. Grzegorz Jędrejek w Komentarzu do art. 159 k.r.o., LEX 2019).

Biorąc pod uwagę aktualną, niepewną treść wniosku o rozgraniczenie zbadanie przesłanek z art. 159 k.r.o. § 2 w zw. z art. 175 k.r.o. przez organy będzie konieczne.

Sporny charakter wskazanych we wniosku granic oznacza, że skarżąca toczy spór o granice dz. [...] – należącej do jej całkowicie ubezwłasnowolnionego rodzeństwa – jako jego opiekun, z samą sobą, jako właścicielka działek nr [...] (w częściowym zakresie) oraz właścicielką "pasa gruntu pomiędzy działkami nr [...] i nr [...]". Wyłączenie możliwości reprezentacji rodzeństwa przez skarżącą przy takiej treści żądania rodzi konieczność zwrócenia się do Sądu Opiekuńczego przez organy celem ustanowienia kuratora, który reprezentowałby ich interesy w toku postępowania.

Jeżeli jednak po ustaleniu wg wskazanych wcześniej zasad treści wniosku o rozgraniczenie organy dojdą do przekonania, że nie ma spornych interesów pomiędzy skarżącą a jej pupilami, pozostanie kwestia przesłanek z art. 156 k.r.o.

Zgodnie z art. 156 k.r.o. opiekun, który co do zasady może reprezentować pupila, musi uzyskać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszystkich ważnych sprawach, które dotyczą jego osoby lub majątku. Inicjowanie sporu granicznego przez opiekuna, który przecież wiąże się z dużymi kosztami ma charakter ważnej sprawy dotyczącej majątku pupila. Ponadto Sąd zauważa, że legitymację wyłączną do złożenia wniosku o rozgraniczenie pomiędzy działkami nr 407/4 a 407/7 mają jej właściciele, ubezwłasnowolnieni całkowicie J. i J. L. działający przez swojego opiekuna – ew. kuratora. A. L. ma legitymację samodzielną tylko w zakresie punktu trójgranicy działek nr [...],[...] i [...] .

Okoliczności te powinny zostać zbadane przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, mając na względzie treść art. 34 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156, art. 159 k.r.o. w zw. z art. 175 k.r.o.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.