Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1736/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1-2
journal: Dz.U. 2020 poz 217
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
article: par. 11 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1784
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.

SENTENCJA

Dnia 25 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Asesor sądowy WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 maja 2022 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] października 2021 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności ekologicznej na rok 2020 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 30 marca 2021 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. powołując się na art. 26 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 182, dalej jako u.w.r.o.w.), § 2, § 4, § 5, § 6, § 9 ust. 4, § 10, § 11, § 12 ust. 1-3, § 15, § 16, § 17, § 19 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1784 z późn. zm., dalej jako rozporządzenie ekologiczne) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., dalej jako K.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku R. K. o przyznanie płatności na rok 2020:

1. przyznał wnioskodawcy płatność ekologiczną na rok 2020 w łącznej wysokości 55 622,44 zł, w tym: pakiet: 1 Uprawy rolnicze w okresie konwersji oraz pakiet: 7 uprawy rolnicze po okresie konwersji;

2. przyznał wnioskodawcy kwotę przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego na rok 2020 w łącznej wysokości 1 400,00 zł;

3. odmówił przyznania płatności ekologicznej, o którą ubiegano się we wniosku o przyznanie płatności na rok 2020 do działek rolnych zadeklarowanych w ramach wariantu: 10.1.1 podstawowe uprawy sadownicze po okresie konwersji;

4. ustalił obszar gruntów objęty zobowiązaniem ekologicznym, stanowiący powierzchnię: do gruntów ornych podjęte 15 marca 2020 r. na 65,54 ha oraz do upraw sadowniczych podjęte 15 marca 2020 r. na 21,26 ha.

R. K. (dalej także jako wnioskodawca, skarżący) wniósł odwołanie od opisanej decyzji, w części dotyczącej wariantu 10.1.1, domagając się przyznania płatności dla sadów oraz zmiany powierzchni zobowiązania. Uzasadniając napisał, że organ I instancji odmówił przyznania płatności w ramach wariantu 10.1.1 "Podstawowe uprawy sadownicze po okresie konwersji" na całą powierzchnię 30.96 ha deklarowanych przez wnioskodawcę sadów jabłoniowych. Na całej powierzchni deklarowanych sadów prowadzi produkcję ekologicznej jabłoni domowej, co jest corocznie potwierdzane przez Jednostkę Certyfikującą - P. S.A. oddział w P..

Dalej napisał, że rezygnuje z uprawy mieszanej, którą stwierdziła kontrola na miejscu, przeprowadzona przez ARiMR w ramach rolnictwa ekologicznego, dla działki rolnej D1 (na działce ewidencyjnej o numerze [...], na powierzchni deklarowanej 7,00 ha), ponieważ produkcja ekologiczna jest prowadzona dla jabłoni domowej i spełnia wszystkie warunki przyznania płatności ekologicznej, łącznie z wymogiem obsady 125 szt. drzew jabłoni domowej /ha.

Następnie napisał, że zakwestionowaną decyzją wykluczono obszar 9,70 ha z płatności, z czym się nie zgadza. Różnica 45,63% jest nie do przyjęcia i wniósł o ponowną weryfikację raportu z kontroli, ze stanem faktycznym. Wielokrotne kontrole nie wykazywały różnic w wielkości powierzchni deklarowanych i zmierzonych w czasie kontroli na miejscu.

Decyzją z 19 października 2021 r. nr [...] Dyrektor ARiMR w P., powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając napisał, że we wniosku z 15 czerwca 2020 r. wnioskodawca ubiegał się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej, płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno, płatności ONW, płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) oraz płatności ekologicznej (PROW 2014-2020). W dniach 06 i 13 lipca 2020 r. wnioskodawca złożył zmiany do wniosku.

Na podstawie złożonych dokumentów ustalono, iż wnioskodawca ubiega się o przyznanie płatności ekologicznej w pakiecie 1 - uprawy rolnicze w okresie konwersji do powierzchni 2,76 ha, pakiecie 7 - uprawy rolnicze po okresie konwersji do powierzchni 62,78 ha, pakiecie 10 - uprawy sadownicze po okresie konwersji w wariancie 10.1.1 - podstawowe uprawy sadownicze po okresie konwersji do powierzchni 30,96 ha.

Wniosek został wytypowany do kontroli w miejscu, przeprowadzonej w dniach 21 i 22 lipca oraz 5 sierpnia 2020 r., przez inspektorów terenowych Biura Kontroli na Miejscu z organu II instancji. Inspektorzy terenowi stwierdzili nieprawidłowości, dotyczące wnioskowanej powierzchni:

- działka rolna ,A3", gdzie zadeklarowana uprawa jabłoni domowej na obszarze 8,79 ha, została zmierzona i stwierdzono, że przedmiotowa wielkość działki jest mniejsza od powierzchni deklarowanej i wynosi 7,70 ha, co odnotowano w raporcie z czynności kontrolnych kodem DR 13+. Stwierdzono również niespójność działki rolnej co odnotowano kodem DR22.

- działka rolna "A4", gdzie zadeklarowana uprawa jabłoni domowej na obszarze 15,17 ha została zmierzona i stwierdzono, że przedmiotowa wielkość działki jest mniejsza od powierzchni deklarowanej i wynosi 13,56 ha, co odnotowano w raporcie z czynności kontrolnych kodem DR 13+. Stwierdzono również niespójność działki rolnej co odnotowano kodem DR22.

- działka rolna "D1", gdzie zadeklarowana uprawa jabłoni domowej na obszarze 7,00 ha została zmierzona i stwierdzono, że przedmiotowa wielkość działki jest mniejsza od powierzchni deklarowanej i wynosi 6.67 ha, co odnotowano w raporcie z czynności kontrolnych kodem DR 13+. Stwierdzono również niespójność działki rolnej, co odnotowani kodem DR22.

Na działce "D1" stwierdzono uprawę sadu mieszanego – inspektorzy zastosowali kod DR7 tj. nie stwierdzono deklarowanej uprawy/upraw. Stwierdzona uprawa/uprawy należy w całości do innej grupy upraw niż deklarowana. W uwagach odnotowano, iż: "Na działce D1 stwierdzono sad mieszany drzewa jabłoni, śliwy, mirabelki, uprawa mieszana bez możliwości wydzielenia powierzchni pod każdym stwierdzonym gatunkiem. Zastosowano kod DR7 ponieważ na całej działce rolne] stwierdzono uprawę złożoną z innych niż zadeklarowane gatunków".

Na działkach "A3" oraz "D1" deklarowanych w ramach wariantu 10.1.1 - podstawowe uprawy sadownicze po okresie konwersji inspektorzy terenowi stwierdzili naruszenie wymogu: E_5_w tj. rolnik wykonuje corocznie na plantacji zabiegi uprawowe i pielęgnacyjne, w szczególności usuwa odrosty i samosiewy. Niespełnienie powyższego wymogu stwierdzono na powierzchni 7,70 ha w przypadku działki rolnej A3 oraz powierzchni 6,67 ha w przypadku działki rolnej D1.

Organ zaznaczył, że dokumentację rozszerzono przez wykonanie szkiców kontrolowanych działek rolnych, sporządzonych na podkładzie ortofotomapy. Dodatkowo, podczas kontroli na miejscu wykonano fotografie poszczególnych stron przedstawionych przez producenta Planu działalności ekologicznej, rejestru działalności ekologicznej oraz rejestru ekologicznej produkcji roślinnej.

W dniu 16 listopada 2020 r., w związku z kontrolą na miejscu oraz brakiem możliwości zweryfikowania wymogu odpowiedniego przeznaczenia zbioru, przeprowadzono wizytację działek rolnych. Wykonano fotografie.

W związku z zastrzeżeniami wnioskodawcy co do otrzymanego raportu z czynności kontrolnych, który podkreślił, że nie jest prawdą, że na całej działce rolnej stwierdzono uprawę złożoną z innych niż zadeklarowane gatunki, 14 stycznia 2021 r. przeprowadzono ponowną wizytację działki rolnej D1, w celu ustalenia powierzchni i składu gatunkowego sadu, przez inspektorów terenowych organu II instancji. Oględziny działki D1 potwierdziły ustalenia z pierwotnej kontroli - stwierdzono sad mieszany, składający się z gatunków drzew jabłoni oraz śliwy. Uprawa jest zmieszana, w stopniu nie pozwalającym na odrębny pomiar poszczególnych gatunków. W związku z powyższym wyniki pomiaru działki oraz zastosowany kod DR7 zostały podtrzymane. Wizytacja została przeprowadzona w obecności wnioskodawcy, a jej ustalenia zostały przedstawione wnioskodawcy.

Dalej organ wyższego stopnia opisał zasady przyznawania płatności ekologicznej PROW 2014-2020, w tym wskazał, że zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ekologicznego, płatność ekologiczna jest przyznawana do sadów, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia - w przypadku wariantów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 4 lit. a i c oraz pkt 10 lit. a i c.

Dalej organ napisał, że w pkt 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia ekologicznego ustanowiono wymogi dodatkowe Pakietu 10. uprawy sadownicze po okresie konwersji:

1) w przypadku uprawy drzew w okresie owocowania lub na podkładkach karłowych lub półkarłowych, których uprawa jest prowadzona nie krócej niż rok, lub uprawy krzewów owocujących, ukorzenionych i spełniających minimalne wymagania dotyczące średnicy pędu:

a) coroczne wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych, w szczególności usuwanie odrostów i samosiewów, zgodnie ze wskazaniami doradcy rolnośrodowiskowego, określonymi w planie działalności ekologicznej,

b) utrzymanie minimalnej obsady dla poszczególnych gatunków roślin, z tolerancją do 10%.

c) uprawianie gatunków drzew owocowych w okresie owocowania lub krzewów owocujących,

d) jest tyle drzew w okresie owocowania lub na podkładkach karłowych lub półkarłowych, ile jest wymagane do spełnienia minimalnej obsady drzew określonej w załączniku nr 7 do rozporządzenia, a uprawa tych drzew jest prowadzona nie krócej niż rok, przy czym w przypadku sadów mających nie mniej niż 12 lat - minimalna obsada drzew wynosi 125 drzew na hektar, a co najmniej 90% tych drzew jest uprawianych nie krócej niż 12 lat; przy ustalaniu przestrzegania niniejszego wymogu uwzględnia się również drzewa, o których mowa w pkt 2, w przypadku uzupełnienia tymi drzewami tej obsady (...).

Organ wyższego stopnia podkreślił, że we wniosku zadeklarowano na działce D1 uprawę jabłoni domowej w ramach wariantu 10.1.1. zaś w świetle zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż dokonano nieprawidłowej deklaracji, gdyż na kwestionowanej działce rolnej stwierdzono sad mieszany. Deklarując przystąpienie do programu rolnictwo ekologiczne producent rolny przyjmuje na siebie zobowiązania do spełnienia wszystkich prawnych wymogów otrzymania płatności. Organ podkreślił, że płatności ekologiczne są płatnościami do których rolnik przystępuje dobrowolnie, a weryfikacja wniosku jest przeprowadzona zgodnie z danymi w nim zawartymi.

W trakcie kontroli na miejscu na działce rolnej D1 zmierzono powierzchnię 6,67 ha, przy czym inspektorzy terenowi nie stwierdzili deklarowanej uprawy jabłoni domowej. Na działce stwierdzono sad mieszany, składający się z drzew jabłoni, śliwy oraz mirabelki, stanowiący uprawę mieszaną bez możliwości wydzielenia powierzchni pod każdym stwierdzonym gatunkiem, co udokumentowano na fotografiach wykonanych 22 lipca 2020 r. o numerach 94, 95, 97, 98, 99, 100, 101, 102, 103, 104, 105, 106, 107, 108, 109, 110, 111, 114, 116, 117, 118, 119. 120, których miejsce i kierunek wykonania naniesiono na sporządzone szkice pomiarowe wykonane na podkładzie ortofotomapy.

W związku z faktem, iż uprawą na działce rolnej D1 stwierdzoną w dniu kontroli był sad mieszany, inspektorzy zastosowali kod DR7 tj. nie stwierdzono deklarowanej uprawy/upraw. Stwierdzona uprawa/uprawy należy w całości do innej grupy upraw niż deklarowana, co spowodowało, iż powierzchnia stwierdzona działki rolnej z deklaracją jabłoni domowej w kontroli administracyjnej wniosku wyniosła 0,00 ha.

Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł R. K., zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji w zakresie w jakim odmawia ona przyznania płatności ekologicznej na rok 2020 w ramach wariantu 10.1.1 (podstawowe uprawy sadownicze po okresie konwersji). Nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania sądowego oraz przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi:

- kopii certyfikatu wydanego 13 listopada 2020 r. przez P. S.A. oddział w P., stwierdzającego zgodność procesu produkcji owoców jabłoni domowej - 30,100 t (Ekologiczny) w gospodarstwie skarżącego, z wymaganiami rozporządzenia Rady WE nr 834/2007;

- kopii raportu kontroli z 2017 r. i zobowiązanie organu II instancji do przedłożenia oryginału, pełnomocnik załączył kopie stron: str. 1 oznaczenie podmiotu kontrolowanego (gospodarstwa), str. 3-4 oznaczenie numerów identyfikacyjnych działek, str. 23 - oznaczenie uprawy (jabłoń domowa, pakiet 10.10.1.1), str. 25 wyniki kontroli i kody gospodarstwa (brak uwag związanych z sadem jabłoni domowej) wraz z pismem przewodnim z dnia 27 lutego 2018 r.);

- kopii raportu kontroli z 2015 r. i zobowiązanie organu II instancji do przedłożenia oryginału, pełnomocnik załączył kopie stron: str. 1-2 oznaczenie gospodarstwa, str. 3 oznaczenie numerów identyfikacyjnych działek, str. 5-6 oznaczenie uprawy - jabłoń domowa, str. 8 i 14-15 spełnianie wymogów uzyskania pomocy,

- kopii raportu kontroli z 2013 r. i zobowiązanie organu II instancji do przedłożenia oryginału, pełnomocnik załączył kopie stron: str. 2 oznaczenie numerów identyfikacyjnych działek, str. 3-4 oznaczenie uprawy - jabłoń domowa, str. 7 i 13-18 spełnianie wymogów uzyskania pomocy i uwagi na str. 23, wraz z pismem przewodnim z dnia 04 września 2013 r.

Pełnomocnik wskazał, że przeprowadzenie dowodów z załączonych do skargi dokumentów ma potwierdzić fakt:

a) nieprzerwanej uprawy przez skarżącego od końca roku 2004 (tj. od początku dzierżawy) wieloletniego sadu, datowanego na lata 70-80 XX w. na działce oznaczonej kodem D1 (działka nr [...] obręb W.) jabłoni domowej;

b) skoncentrowania produkcji sadowniczej na owocach jabłoni domowej (nie poddawanie przez skarżącego innych płodów sadowniczych kontrolom i weryfikacji wymogów w celu skorzystania z projektów pomocowych, w tym uzyskania certyfikacji ekologicznej i konsekwentnego składania deklaracji wnioskowej do otrzymania dopłat ekologicznych wyłącznie na uprawę jabłoni);

c) obiektywnej możliwości ustalenia rzeczywistego obszaru nasadzeń drzew jabłoni domowej na działce D1, czego zaniechały organy obu instancji, poprzestając na błędnym założeniu, że domieszka śliwy powoduje stopień zmieszania nie pozwalający na odrębny pomiar upraw z rozdzieleniem gatunków;

d) faktu potwierdzania w latach ubiegłych przez przedstawicieli ARiMR zarówno powierzchni sadu na działce D1 (7,00 ha) jak i jego składu (gatunek jabłoń domowa); wobec tego brak wprowadzenia organów obu Instancji w błąd przez wnioskodawcę, wypełnienia deklaracji w oparciu o dokumentację prowadzoną (i zatwierdzoną, akceptowaną) uprzednio przez ten sam podmiot organ wyższego stopnia;

e) braku ingerencji skarżącego w strukturę sadu na przestrzeni wielu lat (faktycznie od czasu rozpoczęcia dzierżawy sadu);

f) otrzymania certyfikatu zgodności procesów produkcji, w tym na owoce jabłoni domowej pochodzące z ww. uprawy (działki) z wymogami rozporządzenia Rady WE nr 834/2007 (stwierdzona uprawa sadownicza jabłoni domowej o określonej charakterystyce ekologicznej (nie "sad mieszany");

g) potwierdzenie w ubiegłych latach przez ten sam organ dokonujący kontroli i weryfikacji wymogów pomocowych że na tej samej działce, w ramach tego samego gospodarstwa prowadzona jest uprawa tego samego gatunku: jabłoni domowej, kwalifikowanej do "pakietu 10.1.1" w rozumieniu rozporządzania ekologicznego.

Pełnomocnik ocenił, że przeprowadzenie ww. dowodów jest niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie przyczyni się to do przedłużenia postępowania.

Pełnomocnik zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. nierozpoznanie istoty sprawy, co wyraża się poprzez:

a) utrzymanie w mocy decyzji organu I Instancji, w sytuacji, gdy w inny sposób poza jej uchyleniem nie można zabezpieczyć interesu strony i jej praw do czynnego udziału we wcześniejszym postępowaniu przed organem I Instancji, poprzez należytą weryfikację zgłoszonych w odwołaniu zastrzeżeń, dokonaniu ponownego sprawdzenia powierzchni i charakteru uprawy na działce D1 (działka nr [...] obręb W.), ustalenia czy i jakie obiektywne metody pozwalają na oszacowanie rzeczywistego obszaru zajętego na działce przez drzewka z gatunku jabłoni domowej (czynność ta jest obiektywnie możliwa do wykonania);

b) utrzymanie w mocy decyzji wydanej w oparciu o oczywiście błędne założenie (nieprawidłowe sformułowanie wniosku pokontrolnego), że na działce D1 znajduje się uprawa należąca "w całości do innej grupy upraw niż deklarowana" (deklarowany "sad jabłoniowy", stwierdzony "sad mieszany"), podczas gdy drzewa jabłoni domowej w liczbie 401 sztuk na hektar zostały tam stwierdzone przez ten sam organ prowadzący postępowanie, a wcześniej — także wielokrotnie podczas kontroli i certyfikacji działki ten sam organ (ARiMR w P. akceptowała podaną powierzchnię 7 hektarów i rodzaj uprawy);

2. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1,2 i 3, art. 81 K.p.a., poprzez:

a) oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na przyjęciu za zasadne ustaleń organu I Instancji w zakresie stwierdzonych różnic pomiaru obszarów działek,

b) brak szczegółowej analizy całości materiału dowodowego zebranego w sprawie pod kątem okoliczności, o których twierdził skarżący,

c) brak pouczenia strony o możliwości kwalifikacji uprawy z pakietu 10.1.1 jako uprawy mieszanej i warunkach do spełnienia w danym przypadku (ewentualnej korekty złożonej deklaracji wnioskowej lub uzupełnienia braków wniosku - w myśl zasady pouczania strony działającej w zaufaniu do podmiotu rozpatrującego wniosek);

3. naruszenie art. 77 § 2 i 3 K.p.a. poprzez ich błędne niezastosowanie i nie skorzystanie z możliwości uzupełnienia postępowania dowodowego (żądanie złożenia dodatkowych wyjaśnień przez stronę, przedstawienia fotografii, map, planów i szkiców - zwłaszcza działki D1 obejmującej sad jabłoniowy, podjęcia trudu policzenia drzew jabłoni i zajmowanej przez nie powierzchni); niepodjęcie wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zapewnienia stronie możliwości wzięcia czynnego udziału w tak prowadzonym postępowaniu;

4. naruszenie art. 8 w zw. z art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez

a) lakoniczność merytorycznej części uzasadnienia (str. 11-16), brak analizy zarzutów odwołania odnoszących się do zaniechania przez organ I Instancji wyjaśnienia przyczyn uznania (wbrew ustaleniom raportów kontrolnych z lat ubiegłych), iż na działce D1 inspektorzy zastosowali kod DR7- tj. nie stwierdzili deklarowanej uprawy, zapewne w ślad za stwierdzeniem, że stwierdzona uprawa należy w całości do innej grupy upraw niż deklarowana. Pełnomocnik podkreślił, że nie jest tak, że jabłoni na działce nie ma, co sugerują ww. raporty,

b) poprzestanie na błędnym założeniu, że skoro uprawa na działce D1, wedle wyników raportu kontroli, obejmuje "sad mieszany" w miejsce deklarowanej uprawy- jabłoni domowej, to brak jest możliwości przyznania pomocy — płatności ekologicznej, podczas gdy na działce D1 faktycznie uprawiana jest jabłoń domowa w ilości drzewek 401/ha, certyfikowana w latach ubiegłych jako zgodna z wymogami prawnymi przewidzianymi dla uzyskania dopłat, a przy tym także drzewa innych stwierdzonych gatunków kwalifikują się do uzyskania dopłaty, choćby z innego "pakietu" pomocowego, o czym stronę należało pouczyć, dając możliwość stosownej korekty wniosku i deklaracji;

5. naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) § 11 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ekologicznego, stanowiącego, że płatność ekologiczna przyznawana jest dla sadów, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 - poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której na działce nr D1 uprawiana jest. jabłoń domowa, wymieniona w przedmiotowym załączniku, ewentualnie stwierdzona domieszka śliwy, także gatunek wymieniony w tym wykazie;

b) posłużenia się nieznanym ustawom ani ww. rozporządzeniu terminem "sad mieszany" oraz "domieszka śliwy" w sytuacji braku definicji legalnych ww. terminów oraz wskazania norm wyznaczających granice dopuszczalnego udziału innych gatunków w sadzie (granice monokultury i sadu mieszanego, ew. dopuszczalny udział % innych gatunków lub odmian, który nie powoduje zmiany kwalifikacji upraw);

c) pkt 2 załącznika nr 2 do ww. rozporządzenia ekologicznego, stanowiącego o wymogu minimalnej obsady drzew w sadach liczących co najmniej 12 lat (min. 125 drzew/ha przy min. 90% drzew w wieku pow. 12 lat) poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, w której, od wielu lat, konsekwentnie działka D1 jest opiniowana i certyfikowana jako wieloletni sad jabłoniowy, a stwierdzona przez inspektorów ARiMR obsada drzew wynosi min. 401 szt./ha; tj. nawet przy założeniu, że występują tam także drzewa innych gatunków (fakt ten można stwierdzić obiektywnie, jak również policzyć te drzewa i określić zajmowany przez nie łącznie obszar), stanowi o spełnieniu wymogu (przekroczeniu wymaganego minimum 3.2 razy);

d) art. 19 ust. 1 akapit 2 rozporządzenia (UE) nr 640/2014 poprzez niewłaściwe zastosowanie (subsumcję) w konsekwencji uznania, że:

- w niniejszym przypadku różnica powierzchni deklarowanych i stwierdzonych w wariancie 10.1.1 wynosi powyżej 20% (45,63%), wskutek niezaliczenia w całości deklarowanego obszaru 7,00 ha (stwierdzonego rzekomo w ilości 6,67 ha, mimo wcześniejszego potwierdzenia przez ARiMR zgłoszonego areału w liczbie 7 ha) działki D1, ograniczenia areału działek A3 (z 8,79 ha do 7,70 ha) i A4 (z 15,17 ha do 13,56 ha);

- na działce D1 nie występuje w całości uprawa deklarowana (sad jabłoniowy) ale sad mieszany, nadto, że niemożliwe jest od strony technicznej oszacowanie powierzchni uprawy jabłoni (nie pozwala na to "stopień zmieszania gatunków drzew");

- łączna powierzchnia obszaru wykluczonego z płatności wynosi 9,7 ha (powielone za ustaleniami organu I Instancji), podczas gdy na większej (przeważająco) części działki D1 występuje sad jabłoniowy, certyfikowany w latach ubiegłych jako spełniający wymogi prawne do uzyskania dopłaty; stosowane przy kontroli wzory matematyczne, średnie oraz zaplecze technologiczne organów obu instancji (wyposażenie inspektorów w wysokiej klasy aparaty fotograficzne, dostęp do baz danych i systemów kartograficznych, możliwość dokonania pomiarów i wykonania zdjęć także przy pomocy drona) pozwalały i pozwalają na wyjątkowo dokładne oszacowanie powierzchni sadu jabłonkowego nawet przy wyłączeniu obszarów zajmowanych przez drzewa innych gatunków; względnie fizyczne policzenie drzew każdego gatunku, czego z niewyjaśnionych względów zaniechano, określając zadanie jako niemożliwe do wykonania;

- nawet hipotetycznie przyjmując za prawidłowe ustalenia dotyczące ograniczenia ww. areałów, to samo zakwalifikowanie działki D1 jako spełniającej wymóg pomocowy (6,67 ha) powoduje, że stosunek powierzchni deklarowanych działek: A3 +A4 + D1 (8,79 ha + 15,17 ha + 7,00 ha = 30,96 ha) do stwierdzonych (7,70 ha + 13,56 ha + 6,67 ha = 27,93 ha wyraża różnica rzędu 3,03 ha (obszar kwalifikowany ewentualnie do wyłączenia z płatności) co stanowi zaledwie 9,78 % obszaru deklarowanego do pakietu 10.1.1. Rozpatrując ten schemat analogicznie tylko w odniesieniu do działki D1 traktowanej jednostkowo, to stwierdzona różnica (0,33 ha) stanowi 4,71 % deklarowanego areału. Przyjmując dalej wzór, że kompensację powierzchni wylicza się w % jako różnicę pow. deklarowanej i stwierdzonej w stosunku do stwierdzonej, to dla całego obszaru poddanego wnioskowi z pakietu 10.1.1: 30.96 - 27.93 = 3.03 / 27.93 =0.108 x 100 = 10,84 % (tj. poniżej progu 20% wykluczającego dopłatę).

- poza tym, zdaniem skarżącego, inspektorzy dokonujący wizytacji usunęli bezpodstawnie z podstawy zgłoszonego areału powierzchnie wewnątrz sadu (na podstawie arbitralnego uznania), że niektóre odległości między drzewami są zbyt duże, oszacowanych w sposób nie dający się zweryfikować powierzchni placów manewrowych, dróg dojazdowych itd.), a przy tym wielokrotne kontrole w latach wcześniejszych nie wykazywały różnic w wielkości powierzchni deklarowanych i zmierzonych w czasie kontroli na tej samej działce i uprawie i skarżący, wypełniając wniosek, kierował się wskazaniami kontroli z lat ubiegłych oraz uzyskaną na działkę certyfikacją (tj. korzystał z dokumentów opracowanych przez ten sam podmiot - ARiMR w P., który obecnie zaprzecza swoim własnym ustaleniom).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 P.p.s.a.).

Niniejsza sprawa na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na zgodny wniosek strony skarżącej (k. 63) i organu (k. 72).

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z 19 października 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z 30 marca 2021 r., którą organ I instancji między innymi odmówił przyznania skarżącemu płatności ekologicznej. Organy obu instancji uznały ustalenia inspektorów terenowych, poczynione podczas kontroli na miejscu, co do nieprawidłowości na trzech działkach należących skarżącego. Na działkach A3, A4 i D1 stwierdzono, po ich zmierzeniu, że są mniejsze od powierzchni deklarowanej (kod DR 13+) oraz stwierdzono niespójność każdej z tych działek (kod DR 22 "Działka rolna jest niespójna (błędnie zadeklarowano kilka działek rolnych głównych/podrzędnych, niesąsiadujących ze sobą, jako jedną działkę rolną)"). Nadto na działce "D1" stwierdzono drzewa jabłoni, śliwy, mirabelki, uprawa mieszana bez możliwości wydzielenia powierzchni pod każdym stwierdzonym gatunkiem, podczas gdy skarżący we wniosku zadeklarował uprawę jabłoni domowej. Inspektorzy zastosowali kod DR7 ("nie stwierdzono deklarowanej uprawy/upraw. Stwierdzona uprawa/uprawy należy w całości do innej grupy upraw niż deklarowana"). W uwagach odnotowali, że: "Na działce D1 stwierdzono sad mieszany drzewa jabłoni, śliwy, mirabelki, uprawa mieszana bez możliwości wydzielenia powierzchni pod każdym stwierdzonym gatunkiem. Zastosowano kod DR7 ponieważ na całej działce rolnej stwierdzono uprawę złożoną z innych niż zadeklarowane gatunków". Sąd zaznacza, że w związku z zastrzeżeniami wnioskodawcy co do otrzymanego raportu z czynności kontrolnych, który podkreślił, że nie jest prawdą, że na całej działce rolnej stwierdzono uprawę złożoną z innych niż zadeklarowane gatunki, 14 stycznia 2021 r. przeprowadzono ponowną wizytację działki rolnej D1, w celu ustalenia powierzchni i składu gatunkowego sadu, przez inspektorów terenowych organu II instancji. Oględziny działki D1 potwierdziły ustalenia z pierwotnej kontroli.

Skarżący zarzuca organowi naruszenie szeregu przepisów, w tym przepisów postępowania, takich jak art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 §1, 2 i 3, art. 81, art. 8 w zw. z art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. W ocenie Sądu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w powiązaniu z lekturą decyzji organów obu instancji pozwala stwierdzić, że rozstrzygnięcie organu jest zgodne z prawem, w tym nie narusza przepisów obszernie wskazanych w skardze.

Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.w.r.o.w., w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 K.p.a. nie stosuje się. Co istotne, zgodnie z ust. 2 tego artykułu, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z powyższego wynika, że organ jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ale nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie stanowiska wnioskodawcy o uprawnieniu do otrzymania płatności w takiej wysokości, która wynika z obszaru wskazanego we wniosku. Co więcej, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, że powierzchnie działek A3, A4 i D1 są takie jak zadeklarował, a przynajmniej udowodnienia, że nie są takie, jak wymierzyli inspektorzy terenowi, podczas kontroli na miejscu. Skarżący nie próbował podważyć obliczeń inspektorów terenowych, zatem zarzut dotyczący powierzchni działek Sąd uznaje za bezzasadny.

Dalej Sąd wskazuje, że z ww. powodów podziela stanowisko organu, że w realiach sprawy organ nie miał obowiązku pouczenia skarżącego o możliwości kwalifikacji uprawy z wariantu 10.1.1 jako uprawy mieszanej i dokonania stosownej korekty wniosku naruszenia, a więc działania niezgodnego z art. 9 K.p.a. Sąd podkreśla, że organy ARiMR udzielają stronom informacji i pouczeń wyłącznie na ich żądanie. Nie mają zatem obowiązku czuwania z urzędu nad tym, by strony z powodu ewentualnej nieznajomości prawa nie ponosiły ujemnych skutków takiego stanu rzeczy, w postaci niespełnienia warunków do przyznania określonych płatności. Organy nie mają również obowiązku pouczania wnioskodawców jaki wniosek w określonym stanie faktycznym powinni złożyć. Skarżący nie uprawdopodobnił, że kiedykolwiek zwracał się do organu I instancji o udzielenie informacji dotyczących warunków przyznania płatności ekologicznych. Nadto, jak słusznie podał organ, to beneficjent powinien dołożyć należytej staranności aby dotrzymać warunków na jakich przyznano mu pomoc. Płatności ekologiczne są płatnościami, do których rolnik przystępuje dobrowolnie, a weryfikacja wniosku jest przeprowadzana zgodnie z danymi w nim zawartymi.

Odnosząc się do przepisów prawa materialnego Sąd wskazuje, że zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ekologicznego, płatność ekologiczna jest przyznawana do sadów, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia - w przypadku wariantów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 4 lit. a i c oraz pkt 10 lit. a i c. W myśl przepisu znajdującego się w pkt. 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia ekologicznego, wymogi dodatkowe dla pakietu 4. uprawy sadownicze w okresie konwersji i pakietu 10. uprawy sadownicze po okresie konwersji – są następujące: w przypadku uprawy drzew w okresie owocowania lub na podkładkach karłowych lub półkarłowych, których uprawa jest prowadzona nie krócej niż rok, lub uprawy krzewów owocujących, ukorzenionych i spełniających minimalne wymagania dotyczące średnicy pędu: a) coroczne wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych, w szczególności usuwanie odrostów i samosiewów, zgodnie ze wskazaniami doradcy rolnośrodowiskowego, określonymi w planie działalności ekologicznej, b) utrzymanie minimalnej obsady dla poszczególnych gatunków roślin, z tolerancją do 10%, c) uprawianie gatunków drzew owocowych w okresie owocowania lub krzewów owocujących, d) jest tyle drzew w okresie owocowania lub na podkładkach karłowych lub półkarłowych, ile jest wymagane do spełnienia minimalnej obsady drzew określonej w załączniku nr 7 do rozporządzenia, a uprawa tych drzew jest prowadzona nie krócej niż rok, przy czym w przypadku sadów mających nie mniej niż 12 lat - minimalna obsada drzew wynosi 125 drzew na hektar, a co najmniej 90% tych drzew jest uprawianych nie krócej niż 12 lat; przy ustalaniu przestrzegania niniejszego wymogu uwzględnia się również drzewa, o których mowa w pkt 2, w przypadku uzupełnienia tymi drzewami tej obsady.

Skarżący we wniosku o przyznanie płatności na rok 2020 zadeklarował na działce rolnej D1 uprawę jabłoni domowej, w ramach wariantu 10.1.1. Organ słusznie wywodzi, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, popartego dwukrotną kontrolą działki D1 w terenie i udokumentowaną na fotografiach, skarżący dokonał nieprawidłowej deklaracji, gdyż na kwestionowanej działce rolnej stwierdzono sad mieszany, nie zaś sad jabłoni domowej. Inspektorzy stwierdzili, że na działce D1 rosną jabłonie domowe, śliwy oraz mirabelki, przy czym, co najistotniejsze w sprawie, bez możliwości wydzielenia powierzchni pod każdym stwierdzonym gatunkiem. Z tego powodu organ I instancji wydał zakwestionowaną część swojego rozstrzygnięcia, zaś organ wyższego stopnia wydał zaskarżoną decyzję – zdaniem Sądu, zgodną z prawem. Nie ma znaczenia w realiach sprawy, czy termin "sad mieszany" jest znany aktom prawnym. Intencja osób sporządzających raport jest jasna: wskazali, że na działce D1 rosną drzewa różnych gatunków i to bez możliwości wydzielenia powierzchni pod każdym stwierdzonym gatunkiem a nie deklarowaną przez skarżącego uprawę jabłoni. Skarżący w 2020r. podjął pierwszy rok zobowiązania i organ ustalał prawidłowość dokonanego przez niego zgłoszenia. Ustaleń faktycznych organy dokonały na dzień przeprowadzonej kontroli na miejscu, która jest środkiem dowodowym bezpośrednim, pozwalającym ustalić stan faktyczny. Kolejna wizytacja potwierdziła ustalenia dokonane podczas kontroli na miejscu. Dokumenty złożone przez skarżącego do skargi, poczynione dla innych celów i przez inne organy na podstawie innych dowodów nie podważają ustaleń organów w niniejszej sprawie. Jednostki certyfikujące, które wystawiły dołączone do skargi certyfikaty nie wykonują pomiarów powierzchni działek a opierają się na deklaracji rolnika.

Organ, odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego czynności kontrolnych w latach 2013, 2015, 2017 słusznie podał, że zgodnie z aktualnym brzmieniem § 17 pkt 1a ppkt 2 rozporządzenia ekologicznego w przypadku wariantu 10.1.1. rolnik może wskazać uprawę wielogatunkową. Zgodnie z wnioskiem o płatność na 2020r na działce D1 skarżący zadeklarował uprawę jabłoni domowej, kontrola wykazała uprawę mieszaną, która uniemożliwiała wydzielenie powierzchni pod każdym stwierdzonym gatunkiem. Twierdzenie skarżącego o wielu latach prowadzenia sadu jabłoni, czy ilości drzew wystarczających do uznania, że jest to sad jabłoni było niezasadne. Ustaleń organy dokonują bowiem w oparciu o dowody dotyczące wnioskowanego zobowiązania rolnika a nie z lat poprzednich.

Prawidłowo organ, zgodnie z art. 19 rozporządzenia 640/2014 odmówił skarżącemu przyznania płatności ekologicznej w ramach wariantu 10.1.1. Procent przedeklarowanych powierzchni wyniósł 45,63. Korekta wniosku przez skarżącego była możliwa bez negatywnych konsekwencji ale przed stwierdzeniem przez organ nieprawidłowości, co w sprawie miejsca nie miało. Składając wniosek skarżący złożył oświadczenie, że znane mu są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętej wnioskiem o przyznanie płatności. Gdyby skarżący miał trudność z wypełnieniem wniosku mógłby zwrócić się do organu o udzielenie pomocy. Skarżący jednak o taką pomoc się nie zwrócił. Zadeklarowanie sadu jabłoni podczas gdy na działce były uprawy zmieszane nie mogły być uznane za oczywisty błąd.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organy należycie zebrały i rozpatrzyły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz wydały zgodne z prawem decyzje. Tym samym, uznając że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.