Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 721/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15zzs4 ust. 3, art. 31zt, art. 31zo ust. 1, art. 31zq ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 7, art. 8 par. 1, art. 10 par. 1, art. 9, art. 12 par. 1, art. 107 par. 1 pkt 6, par. 3,
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 123
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 rok uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...]


UZASADNIENIE

K. M. (dalej: "Strona", "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2020 r., nr [...], utrzymującą w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Strona we wniosku (RDZ) z [...] kwietnia 2020 r. (wpływ do organu [...].04.2020 r.) zwróciła się do ZUS, na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za siebie jako prowadzącego pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie za siebie, za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r. (blok II PKT 2 formularza RDZ). Strona oświadczyła również, że w pierwszym miesiącu, za który składa wniosek o zwolnienie z opłacania składek osiągnęła przychód z prowadzenia działalności w wysokości [...] zł oraz że nie otrzymała innej pomocy rekompensującej negatywne konsekwencje ekonomiczne z powodu COVID-19.

Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr j.w. organ odmówił Stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r.

Rozstrzygnięcie organu zapadło na podstawie art. 31zq ustawy z dnia

2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm.)

– dalej: "ustawa COVID-19" w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.).

W uzasadnieniu organ przytoczył art. 31zo ust. 2 i ust. 4 oraz art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Ponadto wyjaśnił, że w wyniku analizy konta ustalono, iż deklaracja rozliczeniowa za kwiecień 2020 r. została złożona przez Stronę osobiście [...] lipca 2020 r., czyli po terminie wynikającym z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. W związku z tym Stronie nie przysługiwało prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za wnioskowany okres.

Pismem z [...] sierpnia 2020 r. Strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek dotyczył trzech decyzji odmawiających zwolnienia z obowiązku uiszczania składek za okresy: marzec, kwiecień i maj 2020 r.

W uzasadnieniu Strona wskazała, że [...] czerwca 2020 r. otrzymała wiadomość e-mail od ZUS, w której poinformowano ją o brakujących dokumentach rozliczeniowych na koncie płatnika. W dniu [...] czerwca 2020 r. skontaktowała się z pracownikiem infolinii ZUS w celu wyjaśnienia ww. kwestii. Z uzyskanej odpowiedzi wynikało, że na jej koncie wszystko się zgadza, a tego typu e-mail był wysyłany automatycznie. Dodatkowo poinformowano Stronę, że deklaracje klonują się co miesiąc poprawnie i nie ma potrzeby, aby składał osobiste wyjaśnienia w siedzibie ZUS. Strona wskazała, że przeprowadziła jeszcze dwie rozmowy z pracownikami infolinii w dniach

[...] czerwca 2020 r. i [...] czerwca 2020 r. W ich trakcie również usłyszała potwierdzenie, że wszystko się zgadza. Zwróciła uwagę, że rozmowy z pracownikami infolinii ZUS były rejestrowane, i można je odtworzyć w celu potwierdzenia, że została wprowadzona przez organ w błąd.

W dalszej kolejności Strona podniosła, że [...] lipca 2020 r. zadzwoniła do niej pracownica ZUS rozpoznająca przedmiotowy wniosek. W trakcie rozmowy wskazała, że decyzja w sprawie będzie odmowna, ponieważ Strona nie zgłosiła w maju 2020 r. zmiany polegającej na przejściu z "Małego ZUS" na "Mały ZUS+". Dodatkowo stwierdziła, że pracownicy infolinii powinni tę okoliczność dostrzec i poinformować

o tym Stronę w trakcie przeprowadzonych wcześniej rozmów.

Końcowo Strona wyjaśniła, że jej winą było niedopełnienie formalności w zakresie "Małego ZUS+", jednakże, gdyby otrzymała już w czerwcu informację o konkretnym braku w dokumentach rozliczeniowych ZUS, to do końca tego miesiąca poprawiłaby deklaracje rozliczeniowe.

W aktach administracyjnych sprawy znalazła się informacja do wniosku

RDZ-ODW wygenerowana przez organ (ZUU-16), a w jej końcowym fragmencie

(pkt III) wskazano, że na dzień 30 czerwca 2020 r. na koncie płatnika brak było poprawnych deklaracji rozliczeniowych za okresy: marzec, kwiecień i maj 2020 r. (utworzone PS-y) oraz że płatnik złożył poprawne deklaracje za wymienione miesiące osobiście w dniu [...] lipca 2020 r.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wyżej wymienioną decyzją z [...] sierpnia 2020 r. utrzymał w mocy własną decyzję

z [...] sierpnia 2020 r. Odwołując się do art. 31 zo, 31zp ust. 1, 31zq ust. 1 i ust. 8 ustawy COVID-19 stwierdził, że brak w sprawie podstaw do dokonania zawnioskowanego zwolnienia z opłacenia składek w oparciu o powołane przepisy.

Wyjaśnił również, że Strona jako płatnik złożyła deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA w dniu [...] lipca 2020 r., tj. po upływie terminu wyznaczonego ustawą do dnia

30 czerwca 2020 r. Zdaniem organu, w sprawie brakowało deklaracji rozliczeniowych, co uniemożliwiło przyznanie zawnioskowanego przez Stronę zwolnienia.

Na ww. decyzję Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

W uzasadnieniu Skarżący powtórzył w całości argumentację zamieszczoną wcześniej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ponadto wskazał, że Skarżący deklaracje za marzec, kwiecień i maj 2020 r. złożył [...] lipca 2020 r. Niezłożenie

deklaracji w ustawowym terminie, który upływał z dniem 30 czerwca 2020 r.,

uniemożliwiło dokonanie zwolnienia z opłacania składek na zasadach określonych w ustawie COVID-19.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19, Przewodnicząca Wydziału I zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2020 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 31zt ustawy COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Tym samym, z uwagi na fakt, że Skarżący zamieszkuje na obszarze działania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, tutejszy Sąd uznał się za właściwy do rozpoznania sprawy, na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działalni Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1773). Przepis ten stanowi, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291) przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uwzględnił przepisy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei w myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1

lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Z przepisów art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Aktem poddanym sądowej kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja ZUS z [...] sierpnia 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r.

Organ podnosił, że Skarżący jako płatnik składek złożył deklarację ZUS DRA za kwiecień w dniu [...] lipca 2020 r., tj. po upływie terminu bezwzględnego wyznaczonego ustawą do dnia 30 czerwca 2020 r. Organ stwierdził, że brak deklaracji rozliczeniowych uniemożliwił zwolnienie z opłacania składek na zasadach, o których mowa w ustawie COVID-19.

Skarżący twierdził, że nieprawidłowo poinformowano go brakach w dokumentacji rozliczeniowej za miesiące od marca do maja, co pozbawiło go możliwości złożenia poprawnych deklaracji przed końcem czerwca 2020 r. Nie powinien więc ponosić negatywnych konsekwencji związanych z niedopełnieniem przez pracowników ZUS obowiązków informacyjnych.

Dokonując sądowej kontroli według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja narusza prawo ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższego należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

– zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Na podstawie art. 31zq ust.1-3 ustawy COVID-19:

- za marzec, kwiecień i maj 2020 r. a w przypadku, o którym mowa

w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r., płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach

i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);

- Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek,

a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2);

- warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później

niż do dnia 30 czerwca 2020 r. a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r.,

chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3).

Sąd przechodząc do oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji wskazuje,

że do postępowania prowadzonego przez ZUS w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek, na podstawie art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej: "k.p.a." oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.)

– dalej: "u.s.u.s.", mają zastosowanie przepisy k.p.a.

Wskazać szczególnie należy na przepisy dotyczące zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy, aby doprowadzić o wykonania decyzji, a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że zaskarżona decyzja (ale także decyzja wydana w I instancji) w dużej mierze pozbawiona jest uzasadnienia faktycznego i prawnego. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma kluczowe znaczenie dla stosowania

zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy

art. 107 §1 pkt 6 i § 3 k.p.a.

Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Natomiast na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Klarowne uzasadnienie faktyczne i prawne stanowi zatem integralny

składnik decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia z odniesieniem

się do konkretnych przepisów prawa (por. wyrok NSA z 12.05.2000 r., sygn. akt I SA/Kr 856/98; legalis nr 172135). Organ administracyjny jest zobowiązany wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać i zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.

W niniejszej sprawie organ w ramach uzasadnienia prawnego decyzji, opisując obowiązki Skarżącego, ograniczył się jedynie do przytoczenia przepisów prawa dotyczących procedury składania wniosku. Pominął natomiast całkowicie przepisy prawa nakładające na Skarżącego obowiązek składania deklaracji ZUS, mimo że Skarżący korzystał z tzw. "zus-u ulgowego" i był przekonany, iż deklaracje na kolejne miesiące są systemowo "klonowane". Wskazana okoliczność przy sprzecznych informacjach przekazywanych Skarżącemu przed wydaniem decyzji przez organ miała istotne znaczenie. Decyzja nie posiada również prawidłowego uzasadnienia faktycznego, ponieważ organ ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że przedmiotowe deklaracje zostały złożone po upływie ustawowego terminu, co uniemożliwiło dokonanie zwolnienia z opłacania składek, w tym za maj 2020 r. Organ stwierdził, że w sprawie brak było deklaracji, jednak nie wyjaśnił właściwie tej okoliczności. Twierdzenie organu w tym zakresie okazało się sprzeczne ze wskazaniem, ze deklaracje wpłynęły lecz po 30 czerwca 2020 r.

Zauważyć należy, że z ww. przepisów jednoznacznie wynika, iż obowiązek złożenia dokumentacji jako warunek zwolnienia z opłacenia składek nie dotyczy tych płatników, którzy są zwolnieni z obowiązku jej składania. W takim przypadku organ w pierwszej kolejności obowiązany był wykazać w uzasadnieniu decyzji, że obowiązek składania dokumentacji wymaganej przepisami prawa ciążył na Skarżącym i nie podlegał on zwolnieniu w tym zakresie oraz podać jakie i kiedy złożone zgłoszenie o tym przesądza. Z lektury zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie wynika z czego organ wywodzi, że na Skarżącym ciążył obowiązek składania dokumentów rozliczeniowych.

Wadliwość uzasadnień potwierdza dodatkowo, podnoszony przez Skarżącego, sposób i błędy w informowaniu o brakujących dokumentach rozliczeniowych (wiadomość e-mail z [...] czerwca 2020 r., rozmowy telefoniczne z pracownikami infolinii w dniach [...] i [...] czerwca 2020 r. oraz rozmowa telefoniczna z pracownikiem rozpoznającym wniosek w dniu [...] lipca 2020 r.). Te okoliczności zostały przez organ całkowicie pominięte, mimo że były podnoszone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Uwzględniając powyższe Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie,

że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, iż wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Kielcach z 28.02.2013 r., sygn. akt II SA/Ke 56/13, wyrok WSA we Wrocławiu z 15.03.2012 r., sygn. akt III SA/Wr 693/11, wyrok WSA w Warszawie z 02.12.2020 r., sygn. akt VIII 665/20; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów wyrażonych w art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. Organ uniemożliwił tym samym Stronie poznanie toku rozumowania, utrudniając możliwość podjęcia polemiki

z jego twierdzeniami, a następnie możliwość zweryfikowania tego stanowiska

przez sąd administracyjny.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie zwraca uwagę, także na naruszenie

art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Organ administracji realizując nakaz wynikający z ww. regulacji ma obowiązek poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA

z 06.09.2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Natomiast obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z 25.06.1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że zasady ogólnej wyrażonej w art. 9 k.p.a. organ nie przestrzegał. Z informacji zamieszczonych w analizowanych decyzjach ZUS wynika, że skoro wpływ deklaracji rozliczeniowej nastąpił [...] lipca 2020 r., czyli po terminie wynikającym z art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19, to Skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżący wyjaśniał jednak, że złożył brakującą dokumentację (deklaracje) niezwłocznie po uzyskaniu w dniu [...] lipca 2020 r. informacji, od pracownika ZUS rozpoznającego przedmiotowy wniosek, iż brak deklaracji skutkował będzie negatywnym wynikiem oceny wniosku. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Skarżący podnosił, że [...] czerwca 2020 r. otrzymał wiadomość

e-mail od ZUS, w której poinformowano go o brakujących dokumentach rozliczeniowych na koncie płatnika. W związku z tym w dniach [...] i [...] czerwca 2020 r. skontaktował się z pracownikiem infolinii ZUS w celu wyjaśnienia ww. kwestii. Z uzyskanych informacji wynikało, że na koncie rozliczeniowym ZUS wszystko się zgadza. Dodatkowo poinformowano Skarżącego, że deklaracje tworzone są systemowo (następuje ich klonowanie).

Sąd zauważa, że przedmiotowy wniosek został złożony [...] kwietnia 2020 r. co oznacza, że jego sprawą ZUS zajmował się już w maju, a mimo to nie zwrócono mu uwagi na konieczność złożenia brakującego dokumentu (deklaracji). Tym samym organ dopuścił się istotnego naruszenia zasady informowania wyrażonej w art. 9 k.p.a. Stan faktyczny sprawy dowodzi, że Skarżącemu przed 30 czerwca 2020 r. nie wskazywano na istnienie braku deklaracji, której złożenie było ustawowym warunkiem udzielenia zwolnienia. Okoliczności sprawy wskazują wręcz na dezinformację w tym zakresie, ponieważ Skarżący działając z własnej inicjatywy uzyskał informację o braku nieprawidłowości, po czym tuż przed wydaniem decyzji odmownej poinformowano go o niezłożonych deklaracjach. Skarżący ww. kwestię opisywał obszernie zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze do sądu.

Mając świadomość obciążenia organu ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię, odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania, Sąd nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do Strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 k.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio wpłynął na pozbawienie Skarżącego prawa, które niewątpliwie uzyskałby on w sytuacji, gdyby organ stosował się (i uczynił to w porę) do dyrektyw płynących z art. 9 k.p.a. W aktach sprawy nie ma niczego, co mogłoby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, aby w porę poinformować Skarżącego o tym, że bez złożenia brakujących dokumentów wniosek Skarżącego nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został Skarżącemu zasygnalizowany, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie wniosku.

W ocenie Sądu, w sprawie doszło również do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Z akt badanej sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji odmownej z [...] sierpnia 2020 r. umożliwiono Skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas Skarżący miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą dokumentację. Organ powinien był

o to zadbać. Skoro wniosek wpłynął do organu już [...] kwietnia 2020 r., to organ miał wystarczająco dużo czasu na to, aby sprawdzić, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Organ był bowiem na podstawie art. art. 12 § 1 k.p.a. zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Wyżej opisanych zasad ogólnych organ nie przestrzegał, co stanowi o naruszeniu również tych przepisów postępowania.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdza, że doszło do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Powołana powyżej regulacja stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Strona postępowania nie powinna zostać zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok WSA w Szczecinie z 23.05.2019 r. sygn. akt II SA/Sz 239/19, dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd zauważa, że jeżeli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 k.p.a., to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić te okoliczność w aktach sprawy, w drodze adnotacji, podając przyczynę odstąpienia. Nie został również spełniony warunek wyrażony w art. 10 § 2 k.p.a., pozwalający organowi na odstąpienie od zasady umożliwienia stronie wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału. Przepis art. 10 § 2 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

W sprawie nie zaistniała również inna podstawa odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a., a która została wprowadzona regulacją art. 15zzzzzn pkt 1 ustawy COVID-19. Zgodnie z tym przepisem w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa.

Naruszenie przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło zatem Skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie pozbawi go prawa do uzyskania zwolnienia z opłacania należności składkowych za maj 2020 r. Sąd dostrzega argumentację Skarżącego, że był on gotów spełnić wszystkie wymagania, gdyby o nich wiedział. Potwierdził to fakt złożenia deklaracji niezwłocznie po uzyskaniu od pracownika organu [...] lipca 2020 r. informacji o wystąpieniu takiego braku. Niestety informacja ta dotarła do Skarżącego po upływie ustawowego terminu do złożenia deklaracji, tj. po 30 czerwca 2020 r. za późno.

Powyższe rozważania potwierdzają, że naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o ile oczywiście organ przystąpiłby do wykonania swoich obowiązków respektując przewidziane przepisami prawa terminy.

Rozpatrując sprawę ponownie, w związku z naruszeniem przepisów art. 9,

art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a., organ pominie fakt opóźnienia w złożeniu dokumentów, jako okoliczność wpływającą na rozstrzygniecie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Nawet jeśli Skarżący w terminie do 30 czerwca 2020 r. nie złożył wszystkich wymaganych dokumentów, to organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, bowiem w prowadzonym postępowaniu dopuścił się szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać Skarżącego. Skarżący nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu, który prowadził postępowanie z naruszeniem ww. przepisów postępowania. Ponadto organ uwzględni przedstawione wyżej rozważania Sądu w zakresie naruszeń art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z proceduralnymi wymogami.

W tym stanie sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję z 31 sierpnia 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 17 sierpnia 2020 r.