Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 718/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7,  art. 75  par. 1,  art. 77  par. 1, art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. b w zw. z  art. 145a,  art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 2  ust. 1,  par. 4   ust. 1, par. 5  ust. 1 -3 par. 6   ust. 1,  par. 8 z ust. 1,2ał.  poz. 15,
journal: Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Asesor WSA Jerzy Strzebińczyk, Magdalena Jankowska-Szostak, , Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 marca 2009 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją P W I S we W , działając na podstawie między innymi § 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) po rozpatrzeniu odwołania J R (dalej zwanym także "skarżącym") od decyzji Państwowego P I S we W nr [...] wydanej dnia [...] r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym (poz. 15) - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

Jak wynika z akt sprawy, postępowanie w sprawie zostało zainicjowane przez skarżącego zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej z dnia [...] r. W trakcie postępowania wyjaśniającego organy ustaliły, że skarżący pracował jako [...] i na przestrzeni lat [...] oraz [...] narażony był na nadmierny wysiłek głosowy. Po przeprowadzonym postępowaniu D W O M P we W orzeczeniem lekarskim nr [...] z dnia [...] r. stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu. W uzasadnieniu wskazano, że :

"W latach [...] zainteresowany wykonywał pracę z nadmiernym wysiłkiem głosowym, będąc zatrudnionym na stanowisku [...] Od [...] r. zgłaszał dolegliwości takie jak[...] , pieczenie w [...] , w [...]\ r. miał usunięty polip z krtani z zaleceniem zaprzestania[...] . W [...] r. był ponownie operowany, kiedy to usunięto mu lewą strunę głosową z powodu zmiany rozrostowej. Po przeprowadzonym w DWOMP we W trzykrotnym badaniu stwierdzono w badaniu internistycznym nadwagę ok. 20 kg, blizny po operacji[...] , szmer skurczowy nad aortą, ciśnienie tętnicze[...] ,[...] . W badaniu EKG – normogram, rytm zatokowy około [...] , zapis w granicach normy. Z kolei w badaniu laryngologiczno-foniatrycznym ustalono: nagłośnia o prawidłowej konfiguracji, przedsionek – błona śluzowa przekrwiona, przerosła. Głośnia: prawy fałd głosowy pogrubiały, przerostowy. Po stronie lewej blizna po chordectomii, zrost w spoidle przednim. Głos zastępczy, matowy, ochrypły, słabo dźwięczny. Przeprowadzone badania pozwoliły na rozpoznanie:

- stan po chordectomii lewostronnej z powodu Ca,

- stan po usunięciu polipa z okolicy spoidła przedniego po stronie prawej,

- przewlekły przerostowy nieżyt krtani,

- głos zastępczy,

- przewlekły podsychający nieżyt nosa,

- przewlekły prosty nieżyt gardła,

- zwapnienie obu błon bębenkowych – zwłaszcza lewej,

- niedosłuch przewodzeniowy prawostronny,

- nadwaga ciała,

- nadciśnienie tętnicze.

Zebrano dokumentację z leczenia zainteresowanego w postaci wypisów ze szpitali z [...] i [...] r. oraz kartę z leczenia ambulatoryjnego laryngologicznego od [...] r. W dokumentacji z badań profilaktycznych z [...] r. i[...] r. bez zmian w krtani, a w [...] r. wpis o usunięciu struny głosowej w [...] r. i orzeczono niezdolność do pracy jako[...] .

W przypadku J R pomimo potwierdzenia wykonywania pracy z nadmiernym wysiłkiem głosowym nie stwierdzono zmian w narządzie głosu będących jej skutkiem. Zarówno polip spoidła przedniego, (usunięty w [...] r.), jak i zmiana rozrostowa strony głosowej (usunięta w [...] r.), nie są zmianami charakterystycznymi dla osób wykonujących pracę z nadmiernym wysiłkiem głosowym. Stwierdzone zmiany przerostowe krtani nie są zlokalizowane w części strun głosowych biorących udział w tworzeniu głosu. Ponadto znaczącym czynnikiem było palenie przez pacjenta tytoniu, które może wywoływać zarówno zmiany przerostowe, jak i rozrostowe. Pozostałe zmiany nie figurują w obowiązującym wykazie chorób zawodowych."

W trybie odwoławczym skarżący badany był następnie w I M P i Z Ś w S w S gdzie przebywał w okresie od [...] do [...] r. W orzeczeniu lekarskim Instytutu nr [...] z dnia [...] r. stwierdzono brak podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym.

Według orzeczenia tej placówki medycyny pracy: "Przeprowadzone badanie laryngologiczne pogłębione o badanie lupenfaryngoskopowe wykazało nagłośnię o prawidłowej konfiguracji z błoną śluzową zaczerwienioną, stan po lewostronnej chordektomii, fałd głosowy prawy kompensacyjnie pogrubiały, fałdy przedsionka pogrubiałe, zaczerwienione, fonację fałdami przedsionka. Stroboskopowo – uzyskano pojedyncze drgania z prawego fałdu głosowego. Głos ochrypły, tworzony stosunkowo swobodnie, bez napięć mięśni szyi. Stwierdzone zmiany w obrębie narządu głosu nie przedstawiają klinicznie typowych cech dla organicznej patologii narządu głosu wywołanej nadmiernym wysiłkiem głosowym. W obrębie narządu głosu nie uwidoczniono zmian chorobowych typowych dla skutków przeciążenia narządu głosu, tj. obecności guzków głosowych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych oraz cech niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Brak jest tym samym podstaw do rozpoznania u pacjenta choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym podczas pracy w zawodzie nauczyciela. Zmiany w krtani o charakterze przewlekłego przerostowego nieżytu błony śluzowej oraz npl nie są wymienione w wykazie chorób zawodowych jako skutek przeciążenia narządu głosu i nie mogą być uznane za chorobę zawodową u[...] ."

Na skutek zarzutów skarżącego odnośnie zasadności powyższego orzeczenia, zgłoszonych pismem z dnia [;..] r., P P I S we W zwrócił się do I M P i Z Ś w S o zajęcie stanowiska. W odpowiedzi, w piśmie z dnia [...] r. I wskazał, że wykonane u zainteresowanego badania średniego położenia głosu, jego zakresu i natężenia głosu przed i po obciążeniu należą jedynie do badań pomocniczych, a ich wyniki nie mają żadnego wpływu na ostateczne rozpoznanie choroby zawodowej. Również nagrany na płycie głos skarżącego stanowi jedynie potwierdzenie istnienia u niego czynnościowych zaburzeń narządu głosu, będących wynikiem samoistnego procesu chorobowego. Rozpoznanie zaś choroby zawodowej narządu głosu jest możliwe jedynie wówczas, gdy badaniem lupenfaryngoskopowym i stroboskopowym stwierdza się obecność zmian wymienionych w wykazie chorób zmian zawodowych, których to zmian nie stwierdzono u badanego zarówno w Instytucie M P i Z Ś w S , jak i w P C Z DWOMP we W . Stwierdzony zaś u zainteresowanego rak lewego fałdu głosowego nie figuruje w wykazie chorób zawodowych zawartych w rozporządzeniach Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. oraz z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Z powyższych względów Instytut nie dopatrzył się podstaw do zmiany swego orzeczenia lekarskiego.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego, w szczególności zaś opisanych wyżej opinii lekarskich, P P I S we W wydał w dniu [...] r. decyzję nr [..] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Pismem z dnia [...] r. skarżący odwołał się od powyższej decyzji. W odwołaniu podniósł między innymi, że lekarze orzecznicy zajmujący się sprawą cechowali się postawą nieetyczną. Ponadto zarzucił błędy w ocenie zebranego materiału, w szczególności za niezasadną uznał ocenę faktu wycięcia w całości struny głosowej bez znajomości wyników badania histopatologicznego i etiologii nowotworu. Zarzucił, że już w [...] r. dotknięty był zaawansowaną chorobą zawodową, nie stwierdzoną w porę przez lekarza medycyny pracy, co z kolei doprowadziło do powstania nowotworu krtani. W orzeczeniu I C Z w S z dnia [...] r. nie wskazano daty przeprowadzonego badania, wobec czego dotknięte jest ono wadą. Podniósł także, iż brak jednej struny głosowej jednoznaczny jest z niedomykalnością i częściową dysfonią oraz innymi utrudnieniami mowy, które ujęte są w nowym wykazie chorób zawodowych. Stwierdzenia, że są to schorzenia nietypowe, świadczą o braku dobrej woli i zdrowego rozsądku. Usunięcie zaś struny głosowej jest skutkiem zaniedbań lekarzy medycyny pracy, na których spoczywał obowiązek stałego monitorowania stanu zdrowia i narządu głosu zainteresowanego. Zwrócił uwagę na brak w materiale dowodowym płyty audio z nagraniem jego głosu. Na nagraniu słychać wyraźnie, że głos skarżącego jest typowym głosem osoby dotkniętej chorobą zawodową, tj. głos szybko się męczy, słabnie i wpada najpierw w głos matowy o stałej wysokości, po czym następuje częściowa dysfonia, aż do całkowitej utraty głosu.

Wobec powyższych zarzutów P W I S we W pismem z dnia [...] r. zwrócił się do K K w dziedzinie medycyny pracy, dr n. med. E W –K z I M P w Ł , prosząc o wydanie opinii.

W odpowiedzi, w piśmie z dnia [...] r. (sygnatura...) K K stwierdziła, że przedstawione przez J R dowody w postaci zezwoleń na pracę "nie są orzeczeniami lekarskimi wydawanymi dla celów określonych w K P , określającymi brak lub istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do pracy na konkretnym stanowisku pracy, ale badaniami przeprowadzonymi na podstawie ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach, dla celów sanitarno-epidemiologicznych. (...) Celem badań jest identyfikacja zakażenia czynnikami chorobotwórczymi określonymi w odrębnych przepisach wydanych na podstawie w/w ustawy. Zatem wskazywanie na wyniki tych badań w kontekście dopuszczenia do pracy i nierozpoznania zmian w obrębie krtani i zarzuty stawiane lekarzom są zupełnie bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na toczące się postępowanie w sprawie choroby zawodowej." Ponadto K K uznała za niezasadny zarzut braku daty badania w orzeczeniu wydanym przez I M P w S w dniu [...] r. Orzeczenia tego rodzaju wydawane są bowiem na formularzach, na których wpisuje się datę wydania orzeczenia, nie zaś datę przeprowadzenia badania. Następnie wskazała, że: "Wbrew twierdzeniu P J. R nagranie jego głosu na płycie nie stanowi podstawy do rozpoznania choroby zawodowej narządu i nie dowodzi o oczywistych symptomach typowej choroby zawodowej, a jedynie stanowi potwierdzenie istniejących u Niego czynnościowych zaburzeń głosu. Podstawą ustalenia rozpoznania klinicznego jest analiza dokumentacji medycznej oraz wynik badania przedmiotowego i badań pomocniczych. W rozpatrywanym przypadku jest to badanie laryngologiczno-foniatryczne oraz badanie stroboskopowe krtani. Takie badania zostały przeprowadzone w obu jednostkach orzeczniczych i dały podstawę do rozpoznania zmian chorobowych określonych w orzeczeniach lekarskich. (...) Brak w dokumentacji medycznej wyniku badania histopatologicznego zmiany rozrostowej w obrębie krtani nie ma w rozpatrywanej sprawie znaczenia, ponieważ zgodnie z obowiązującymi przepisami (rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach) nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową, jeżeli powstał w następstwie czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Wykaz takich czynników stanowi załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. Z danych na temat przebiegu pracy zawodowej i oceny narażenia zawodowego wynika, że Pan J. R nie był narażony w środowisku pracy na czynniki rakotwórcze – nadmierny wysiłek głosowy i pył kredy nie są uznane za czynniki rakotwórcze i nie mogą być rozpatrywane w aspekcie zawodowej etiologii rozpoznanego u niego raka krtani. (...)

W wyniku badań przeprowadzonych w obu placówkach orzeczniczych nie stwierdzono u Pana J. R schorzeń wymienionych w poz. 15 tego wykazu. Stwierdzone u Pana J. R pogrubienie prawego fałdu głosowego jest zmianą kompensacyjną (po dwóch operacjach fałdu głosowego – polip i rak), a niedomykalność fonacyjna powstała w następstwie usunięcia lewej struny głosowej z powodu nowotworu krtani, a nie jako następstwo nadmiernego wysiłku głosowego."

W powyższym świetle, w dniu [...] r. P W I SA we W decyzją nr [...] (sygnatura....) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej wysiłkiem głosowym. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia przytoczył opis stanu faktycznego sprawy, przeprowadzonych czynności postępowania oraz przywołując przepisy prawa podniósł, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwowego Inspektora Sanitarnego muszą być spełnione jednocześnie, jak to wynika z § 2 ust. 1 i § 5 ust. 2 i ust. 3 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z [...] r. w sprawie chorób zawodowych dwa warunki:

1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy.

Jak zauważył organ II instancji - w przypadku skarżącego, mimo potwierdzonego narażenia zawodowego upoważnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych jednostki medyczne I i II stopnia nie rozpoznały choroby zawodowej narządu głosu (poz. 15). Brak rozpoznania klinicznego w myśl rozporządzenia nie pozwala stwierdzić choroby zawodowej. Jednostki orzecznicze na podstawie specjalistycznych badań, w tym także badań laryngologiczno-foniatrycznych oraz analizie dokumentacji medycznej stwierdziły, że rozpoznane u zainteresowanego zmiany, tj. m.in. stan po usunięciu struny głosowej lewej z powodu nowotworu ([...] r.), stan po usunięciu polipa z okolicy spoidła przedniego po stronie prawej (...r.), przewlekły przerostowy nieżyt krtani, głos zastępczy, przewlekły podsychający nieżyt nosa, przewlekły prosty nieżyt gardła oraz zmiana rozrostowa struny głosowej (usunięta w [...] r.) nie są charakterystyczne dla sposobu wykonywania pracy z nadmiernym wysiłkiem głosowym. Stwierdzone zmiany w obrębie narządu głosu nie przedstawiają klinicznie typowych cech dla organicznej patologii narządu głosu wywołanej nadmiernym wysiłkiem głosowym. W obrębie narządu głosu nie uwidoczniono zmian chorobowych typowych dla skutków przeciążenia narządu głosu tj. obecność guzków głosowych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych oraz cech niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Obserwowane u zainteresowanego pogrubienie fałdu głosowego jest zmianą kompensacyjną powstałą po dwóch operacjach lewej struny głosowej oraz usunięciu nowotworu. Natomiast niedomykalność fonacyjną powstała w następstwie usunięcia lewej struny głosowej z powodu nowotworu i nie jest następstwem nadmiernego wysiłku głosowego. Stwierdzony nowotwór lewego fałdu głosowego nie jest konsekwencją pracy zainteresowanego, gdyż zgodnie z wiedzą medyczną ani nadmierny wysiłek głosowy ani pył kredy nie należą do czynników o działaniu rakotwórczym. W etiologii raka fałdu głosowego u skarżącego zasadniczy udział odegrał czynnik genetyczny. Wykonane natomiast badania: średnie położenie głosu, jego zakres i natężenia głosu przed i po obciążeniu należą jedynie do badań pomocniczych, a ich wyniki nie mają żadnego wpływu na ostateczne rozpoznanie choroby zawodowej. Również nagrany głos zainteresowanego na dołączonej płycie CD nie wpływa na ostateczne rozpoznanie, stanowi jedynie potwierdzenie istnienia u niego czynnościowych zaburzeń narządu głosu, będących wynikłem samoistnego procesu chorobowego.

W konkluzji, P W I S we W po analizie zgromadzonej dokumentacji, z uwzględnieniem opinii K K w dziedzinie medycyny pracy oraz w związku z brakiem rozpoznania klinicznego, które wymagane jest do stwierdzenia choroby zawodowej, w świetle obowiązującego rozporządzenia nie znalazł podstaw do zmiany rozstrzygnięcia organu I instancji.

Od decyzji organu II instancji J R wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W .

W uzasadnieniu skargi zarzucił, że wszystkie jednostki orzecznicze potwierdziły stałą dysfunkcję jego głosu, jednak żadnej z nich nie zainteresował wynik badania histopatologicznego stwierdzonego u niego nowotworu. Zaznaczył, że [...] r. dostał zezwolenie z jednostki medycyny pracy na zatrudnienie w charakterze [...] mimo że dwa tygodnie później miał operację wycięcia struny głosowej. Podobnie w [...] . otrzymał pozytywną opinię lekarską do dalszego wykonywania zawodu[...] , choć polipy strun głosowych traktowane są jako poważne stany przedrakowe i są podstawą do ustanowienia renty. Kurz i pył kredowy oraz dym papierosowy w pokojach [...] niszczą przez lata strukturę nabłonka i śluzówki gardła. Ponadto, wieloletnia nauka związana z uzyskaniem wykształcenia [...] , a potem wiele lat pracy zawodowej dały w rezultacie ponad [...]okres przeciążania głosu. Jeżeli zaś istotnie czynniki genetyczne zaważyły na chorobie, to skarżący domaga się jednoznacznego stwierdzenia przez jednostki medycyny pracy, że zachorowałby na raka także nie pracując jako[...] . Zdaniem skarżącego w przedłożonych w toku postępowaniach dowodach jednoznacznie wykazał, że czynniki, na działanie których narażony był przez lata pracy, miały wyraźny wpływ na powstanie nowotworu, a obecna trwała dysfunkcja głosu jest następstwem pracy i w konsekwencji wyczerpuje "znamiona choroby zawodowej w postaci trwałej niedomykalności strun głosowych oraz częściowej dysfonii."

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 2 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to maiło wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem Sąd nie stwierdził naruszenia prawa.

W przedmiotowej sprawie podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji bezsprzecznie stanowi rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) albowiem zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej nastąpiło w dniu 1 czerwca 2005 r., czyli pod rządami tego aktu prawnego.

Po myśli § 2 ust. 1 przywołanego rozporządzenia, przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy (narażenie zawodowe).

Jak trafnie wskazały organy inspekcji sanitarnej – w świetle obowiązujących rozwiązań prawnych dla uznania istnienia choroby zawodowej muszą być spełnione łącznie określone warunki, a mianowicie w postaci pracy w warunkach szkodliwych oraz stwierdzenia choroby zawodowej wymienionej w załączniku do rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. przez upoważnioną placówkę medyczną, a także istnienie związku przyczynowego pomiędzy pracą w warunkach szkodliwych, a powstałą chorobą, w stopniu dającym się stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem.

Przedmiotem postępowania administracyjnego było stwierdzenie, czy przy niewątpliwym i niekwestionowanym przez organy oraz orzekające jednostki medyczne narażeniem zawodowym u skarżącego, związanym z wieloletnim wysiłkiem głosowym, występuje choroba ujęta w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do przywoływanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z 2002r. Wskazana pozycja wykazu chorób zawodowych obejmuje: "Przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat" , wymieniając w pkt 1) guzki głosowe twarde , w pkt 2) wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych oraz pkt 3) - niedowład mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią.

Jak z powyższego wynika, nie każda choroba narządu głosu została przez ustawodawcę uznana za chorobę zawodową. Może nią być wyłącznie choroba rozpoznana w którejś z wymienionych trzech kategorii schorzeń tegoż narządu. W tym miejscu należy podkreślić, że w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 20 maja 2002 r. nr OPS 3/02, która zachowuje aktualność w dacie obowiązywania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., wskazano, iż "obowiązujący wykaz chorób zawodowych (...) stanowi zamknięty katalog." (zob. także wyrok NSA z dnia 9 maja 2007 r., II OSK 127/07).

Zgodnie z przyjętą w rozporządzeniu regułą obowiązuje dwustopniowy tryb orzekania w przedmiocie rozpoznawania chorób zawodowych. W myśl bowiem § 4 ust. 1 rozporządzenia właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje pracownika, którego dotyczy podejrzenie, na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2. Stosownie do § 5 ust. 1. właściwym do orzekania o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do jej rozpoznania jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3. W szczególności, jak wynika z ust. 2 pkt 1) jednostkami orzeczniczymi I stopnia są poradnie i oddziały chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy zaś , jak stanowi § 5 ust. 3. pkt 1) jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 pkt 1, są przychodnie, oddziały i kliniki chorób zawodowych jednostek badawczo-rozwojowych w dziedzinie medycyny pracy. W świetle § 6 ust. 1. lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej lub o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Według § 8 ust.1 rozp. właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję w sprawie choroby zawodowej na podstawie zebranego materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wydanym przez lekarza upoważnionej jednostki orzeczniczej, oraz oceny narażenia zawodowego pracownika. Zgodnie z brzmieniem § 8 ust. 2. Jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, uzupełnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego.

Przyjęte rozwiązania prawne pozostają w zgodzie ze stosownymi regulacjami kodeksowymi w zakresie procedury administracyjnej, to znaczy z unormowaniami ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), który nakłada na organy administracji publicznej powinność realizacji tzw. prawdy obiektywnej stanowiąc w art. 7, że organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Ewidentnie bowiem, kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, zgodnie z przepisami proceduralnymi, gdyż tylko w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony postępowania. Wskazać przy tym należy, iż konieczne w sprawie ustalenia dotyczyć muszą faktów prawotwórczych, a więc mających wpływ na załatwienie sprawy, a zatem chodzi o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. W tym celu, stosownie do wymogów określonych przepisem art.77 § 1 kpa, organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena tak zebranego materiału powinna być dokonana w granicach prawem przewidzianej swobody. Stosownie do treści art. 80 kpa organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, przy czym według art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych(...) precyzuje jakiego rodzaju dowody z dokumentów winny być uwzględnione w postępowaniu wymieniając w szczególności, jak wyżej już przytoczono, zwłaszcza dokumentację: medyczną pracownika, z wyników przeprowadzonych badań lekarskich, przebiegu zatrudnienia oraz dokumentację oceny narażenia zawodowego. Szczególnym rodzajem dowodu jest w świetle regulacji rozporządzenia orzeczenie lekarskie, o którym mowa w § 6 ust.1 mające walor opinii wyspecjalizowanej jednostki.

Ustalanie zatem istotnych w sprawie okoliczności faktycznych dokonuje się za pomocą wymienionych środków dowodowych i zgodnie z obowiązującymi regułami dowodzenia, co powinno znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia (decyzji), jak tego wymaga brzmienie art. 107 § 3 kpa.

W niniejszej sprawie obowiązujące zasady procesowe – zarówno wyrażone w treści przywołanych wyżej norm kodeksu postępowania administracyjnego, jak i zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie wykazu chorób zawodowych (...) nie zostały naruszone. Podkreślić bowiem należy, iż skarżący w przepisanym trybie został zbadany przez jednostki orzecznicze I i II stopnia. Zgodne były co do faktu, iż u skarżącego występują - stan po usunięciu struny głosowej lewej z powodu nowotworu ([...] r.), stan po usunięciu polipa z okolicy spoidła przedniego po stronie prawej, przewlekły przerostowy nieżyt krtani oraz zmiana rozrostowa struny głosowej, które nie są charakterystyczne dla sposobu wykonywania pracy z nadmiernym wysiłkiem głosowym - nie mieszczące się w zamkniętym katalogu schorzeń narządu głosu określonych w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem "w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej są związane rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu lekarskim (...) i nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia" (wyrok NSA z dnia 24 lutego 1998 r., I S.A. 1520/97).

Jak wyżej podano, tylko wymienione wyczerpująco w pozycji 15 wykazu rodzaje schorzeń i to spowodowane wyłącznie wpływem czynnika zawodowego uznanego przez ustawodawcę za szkodliwy, czyli - jak wynika z jasnego brzmienia pozycji 15 - powstałe wyłącznie wskutek nadmiernego wysiłku głosowego - mogą być podstawą uznania choroby zawodowej z tytułu chorób narządu głosu. Jakiekolwiek inne okoliczności faktyczne, tj. innego rodzaju schorzenia lub wymienione tamże, ale nie spowodowane działaniem nadmiernego wysiłku głosowego – nie mogą uzasadniać przyjęcia istnienia przedmiotowej choroby zawodowej. Chodzi tu zatem o określone prawem rozumienie czynników szkodliwych w środowisku pracy (narażenia zawodowego), a nie w pojęciu potocznym, według subiektywnego przekonania zainteresowanej strony.

Przez oba ośrodki orzecznicze oraz K K nie zostało zakwestionowane narażenie zawodowe skarżącego w postaci nadmiernego wysiłku głosowego związanego z pracą[...] . Skarżący, jak ustalono zatem, niewątpliwie był narażony na jeden czynnik szkodliwy w postaci nadmiernego wysiłku głosowego. Jednakże materiał dowodowy zgromadzony przez organy wskazuje wszakże jednoznacznie, że u skarżącego nie występują te jednostki chorobowe, które zostały wymienione wprost w pozycji 15 wykazu, a powodem jego dolegliwości w obrębie narządu głosu są skutki choroby nowotworowej oraz przebytych zabiegów operacyjnych, które nie kwalifikują się według cytowanych norm prawnych do choroby zawodowej. Jak wypowiedziały się jednostki orzecznicze medycyny pracy w kontekście zarzutów skarżącego - dym papierosowy uznawany jest za czynnik pozazawodowy, pył kredowy ani wysiłek głosowy nie są zaś czynnikami o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w rozumieniu rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. 2004, Nr 280, poz. 2771), nie występują bowiem w załączniku nr 1 do tego rozporządzenia, obejmującym zamknięty katalog tych substancji w środowisku pracy.

Nie jest rzeczą organów natomiast ustalanie przyczyn chorób nie uznawanych za zawodowe. Taki obowiązek nie wynika z przepisów prawa.

Jeśli chodzi o ocenę zebranego w sprawie, kompletnego materiału dowodowego, to zdaniem Sądu oba ośrodki orzecznicze wydały zgodne, jednorodne i przekonujące opinie odnośnie stanu zdrowia skarżącego, odniosły się również do zarzutów i twierdzeń skarżącego formułowanych w toku postępowania. Przy ich wydaniu uwzględniono zebraną dokumentację medyczną, w szczególności tę związaną z hospitalizacją skarżącego w latach[...] , przeprowadzono także niezbędne badania laryngologiczno-foniatryczne oraz stroboskopowe, których celem było ustalenie występowania choroby zawodowej w zakresie narządu głosu, zgodnie z obowiązującym wykazem chorób zawodowych. Treść orzeczeń lekarskich wystawionych przez obie placówki potwierdzona została także przez K K w dziedzinie medycyny pracy, dr n. med. E W –K z I M P w Ł i, która w związku z pełnioną funkcją sporządziła opinię do sprawy. Orzeczenie lekarskie, o którym wyżej mowa, ma moc dokumentu urzędowego i organ inspekcji sanitarnej jest nim związany, chyba że w wyniku przeprowadzonego przeciwdowodu moc dowodowa tego dokumentu zostanie podważona, lecz skarżący nie przedstawił dowodów przeciwnych w formie innych zaświadczeń lekarskich, z których wynikałoby rozpoznanie chorób wymienionych w pozycji 15, czyli których treść przeczyłaby ustaleniom i diagnozie wypowiadających się w sprawie placówek medycyny pracy. Tym samym moc dowodowa wydanych w sprawie orzeczeń DWOMP oraz Instytutu nie została obalona. Dowody załączone do skargi, tj. ogólna treść artykułów medycznych nie podważa w żadnym razie twierdzeń organów ani uprzednio wydanych orzeczeń lekarskich. Z kolei dowód w formie płyty CD na okoliczność emisji głosu skarżącego został oceniony przez organy jako pomocniczy. Taka ocena jest logiczna w kontekście uzasadnienia organu, że położenie głosu, jego natężenie, nie stanowią okoliczności przesądzającej w diagnozie.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego organy niewadliwie zatem przyjęły brak podstaw do przyjęcia odmiennych ustaleń i stwierdzenia, że skarżący cierpi na chorobę zawodową narządu głosu.

Abstrahując od powyższego nadto wypada wskazać, że jakkolwiek wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008r. (sygn. akt P 23/07) przedmiotowe rozrządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - zostało uznane za niezgodne z Konstytucją RP, lecz Trybunał orzekł, iż przepisy tego aktu tracą moc obowiązującą dopiero z upływem 12 miesięcy od ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP (tzn. od dnia 2 lipca 2008r.). W motywach swojego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny podał, iż odroczono termin wejścia w życie przepisów w celu zapobieżenia luce w prawie. Wobec tego uznać trzeba, że regulacje powołanego rozporządzenia nadal obowiązują i z tej racji Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonych na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego. W wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny odroczy w czasie termin wejścia w życie wyroku, to przysługujące stronie z mocy art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego prawo do żądania wznowienia postępowania na tej podstawie w terminie miesięcznym należy liczyć od daty wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a nie od daty jego ogłoszenia (por. J. Trzciński w: "Trybunał Konstytucyjny - regulacja konstytucyjna i praktyka" (Sądy i Trybunały w Konstytucji i w praktyce pod redakcją W. Skrzydły - Wydawnictwo Sejmowe Warszawa 2005 , str. 99-100).

Wobec braku naruszenia norm prawa procesowego lub materialnego, nie mogło dojść do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, oddalając wniesioną skargę, na mocy art. 151 p.p.s.a.