Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2253/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Protokolant - Urszula Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2008r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 roku Nr [...] co do odmowy umorzenia należności z tytułu składki, zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A. R. kwotę 98 zł (dziewięćdziesiąt osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. .


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 5 sierpnia 2008 r. wniesionej przez A. R. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...].

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia [...] listopada 2007 r. A. R. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną i złym stanem zdrowia - choruje na [...]. Podniósł również, że musi sprawować opiekę na ciężko chorymi żoną i córką.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł z okres 10.2002 r. - 11.2002 r., 01.2003 r., 03.2003 r. - 08.2003 r., 10.2003 r. - 01.2005 r. oraz odmówił umorzenia należności w kwocie [...] zł za okres 02/2005 r. - 06.2007 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność określona w art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11, poz. 74). Wnioskodawca uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, a jego żona pobiera rentę inwalidzką. Ponadto jest właścicielem lokalu mieszkalnego, na którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia poprzez wpis do hipoteki. Jest również właścicielem samochodu osobowego marki [...], rok produkcji [...]. Zakład wskazał, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wnioskodawca jest bowiem zobowiązany do sprawowania opieki nad chorymi żoną i córką. Ponadto sytuacja firmy zobowiązanego na przestrzeni ostatnich lat uległa znacznemu pogorszeniu o czym świadczy zeznanie podatkowe PIT-36 z 2006 r., gdzie wskazano dochód [...] zł. Zakład wskazał jednocześnie, że przedstawione przez wnioskodawcę dowody nie przemawiają za umorzeniem całości zadłużenia. Na koniec Zakład zasugerował zobowiązanemu, że istnieje możliwość rozłożenia pozostałej zaległości na raty.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r. zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu pisma wskazał m.in., iż córka ze względu na stan zdrowia zakończyła pracę, a żona o momentu zachorowania w [...] r. nie jest w stanie podjąć żadnej pracy. A. R. zwrócił też uwagę, na konieczność przestrzegania - ze względu na dolegające mu schorzenia - diety, która dodatkowo podnosi koszty utrzymania.

Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] Prezes ZUS działający w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności podzielając w tym zakresie argumentację Zakładu. Prezes ZUS ustalił również, że w przypadku zobowiązanego nie wystąpiły przesłanki określone w §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Sytuacja finansowa rodziny zobowiązanego nie jest bowiem drastycznie trudna. Wnioskodawca zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. Uzyskuje on miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł netto. Żona zobowiązanego pobiera natomiast rentę inwalidzką w kwocie [...] zł netto.

Pismem z dnia 11 sierpnia 2008 r. A. R. złożył skargę na ww. decyzję Prezesa ZUS. Zarzucił skarżonej decyzji nieuwzględnienie szeregu okoliczności wynikających ze złożonych w sprawie dokumentów potwierdzających istnienie przesłanek wymienionych w §3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Wniósł w związku z tym o zmianę zaskarżonej decyzji i uwzględnienie jego wniosku o umorzenie całości należności. W uzasadnieniu skargi podniósł, że przy udokumentowanych dochodach na poziomie [...] zł miesięcznie i udokumentowanych wydatkach w wysokości około [...] zł, na żywność, odzież, środki higieny itp. pozostaje jedynie [...] zł. Oprócz comiesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i leczeniem do spłaty pozostaje jeszcze [...] zł zaległych składek za zatrudnianego pracownika. Dodatkowym obciążeniem finansowym jest również postępowanie egzekucyjne na rzecz wierzyciela w kwocie [...] zł. Biorąc pod uwagę te obciążenia spłata pozostałych nie umorzonych składek w wysokości [...] zł pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych podstaw życiowych.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej: u.s.u.s., doszedł do przekonania o konieczności uchylenia skarżonej decyzji jako wydanej z istotnym naruszeniem art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s., to zaś czyniło zasadnym uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Jednocześnie Sąd zaznacza, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. umorzenia ww. należności zgodnie z wnioskiem Skarżącego domagającego się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych. Nie może tego uczynić nawet w sytuacji uwzględnienia skargi, co w niniejszej sprawie nastąpiło. Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu - w przedmiotowej sprawie decyzji Prezesa ZUS z [...] lipca 2008 r., nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając Stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja skarżącego nie mogła spowodować umorzenia przedmiotowych należności składkowych i ich pochodnych przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.

Przed wskazaniem przyczyn uchylenia zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż stosownie do treści art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z kolei w myśl art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Natomiast przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż skarżący, wnosząc o umorzenie zadłużenia, swoją prośbę uzasadnił swoją trudną sytuacją zdrowotną i materialną. Podkreślał również konieczność sprawowania opieki nad chorymi żoną i córką.

W tej sytuacji szczególne znaczenie w rozpatrywanej sprawie miał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności oraz przesłanki wynikające z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., tj. przede wszystkim § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia, na podstawie którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro zaś przepis ten jako przesłankę umorzenia składek wskazuje okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny, to organ orzekający w sprawie miał obowiązek wszechstronnego i rzetelnego wyjaśnienia sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego, a następnie dokonania realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Tego, zdaniem Sądu, w uzasadnieniu skarżonej decyzji zabrakło. Prezes ZUS powołał co prawda okoliczności stanowiące materiał dowodowy sprawy, lecz tego materiału właściwie nie ocenił. Stwierdził jedynie, że sytuacja materialna rodziny skarżącego "nie jest drastycznie trudna". Nie przedstawił przekonującej argumentacji w jaki sposób - obiektywnie wysokie - zadłużenie może zostać spłacone z kwoty około [...] zł, jaka miesięcznie pozostaje rodzinie skarżącego. Nie wziął pod uwagę, że ww. kwota musi wystarczyć na wyżywienie, odzież itp. dla trzech osób. Zdaniem Sądu więc, organ orzekający nie dość rzetelnie uzasadnił zaprezentowane stanowisko, w szczególności nie wskazał, na czym opiera optymistyczną prognozę dotyczącą możliwości płatniczych skarżącego. W zaskarżonej decyzji zabrakło argumentacji przemawiającej za umorzeniem tej, a nie innej kwoty stanowiącej część zaległych składek wskazanej w decyzji ZUS.

Dodatkowo Sąd zaznacza, iż w rozpoznawanej sprawie organ orzekający stwierdził, że istnieje majątek pozwalający na wyegzekwowanie nieopłaconych należności składkowych w postaci lokalu mieszkalnego zajmowanego przez zainteresowanego i jego rodzinę. Nie wzięto jednak pod uwagę oczywistych konsekwencji pozbawienia rodziny skarżącego mieszkania w kontekście jego sytuacji życiowej i materialnej. Prezes ZUS wskazał również, że skarżący posiada samochód osobowy nie odnosząc się jednocześnie do podnoszonej przez skarżącego okoliczności, iż pojazd ten jest mu niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej. Należy zauważyć, że kwestia utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych w razie zastosowania egzekucji z nieruchomości wymaga odpowiedniego rozważenia również z punktu widzenia ważnego interesu osoby zobowiązanej, o którym mowa w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. W kwestii tej wypowiadał się niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny (v. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

W końcowej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji Prezes ZUS zasugerował zobowiązanemu możliwość zawarcia układu ratalnego podczas, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, że skarżący może spłacać jakiekolwiek raty.

W świetle powyższego uzasadnione jest stanowisko, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podsumowując należy stwierdzić, że chociaż decyzje podejmowane przez organ, mają charakter uznaniowy, to jednak muszą odpowiadać realiom społecznym, przystawać do nich. Organ winien mieć na uwadze, by wydawane przez niego decyzje, w sytuacji konkretnej rodziny, nie tworzyły stanów w praktyce oderwanych od rzeczywistości. Wymaga tego sformułowana w art. 8 k.p.a. zasada pozyskiwania zaufania obywatela.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien działać w granicach zakreślonych wypływająca z art. 80 k.p.a. zasadą swobody w podejmowaniu decyzji równocześnie kierując się nałożonym w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkiem wnikliwego i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wnioski, które doprowadzą do wydania konkretnego rozstrzygnięcia powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, "(...) czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)".

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. o zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy.