Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 80/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 103 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska – Macioch (spr.) Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz del. WSA Stanisław Marek Pietras Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 22 września 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 886/08 w sprawie ze skargi K. A. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego za okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. A. na rzecz Ministra Obrony Narodowej kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 października 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 886/08 oddalił skargę K. A. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego za okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujące okoliczności faktyczne i ocenę prawną:

Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy decyzją z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] zwolnił K. A. z zawodowej służby wojskowej. W następstwie zwolnienia, na wniosek skarżącego, Wojskowe Biuro Emerytalne w Olsztynie w dniu [...] stycznia 2003 r. wypłaciło mu świadczenie pieniężne za okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wojskowej w wysokości [...] zł.

Dowódca Wojsk Lądowych, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, decyzją nr [...] z dnia [...] września 2006 r. stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. o zwolnieniu ze służby. W związku z powyższym Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Olsztynie decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. orzekł o obowiązku zwrotu uposażenia wraz z odsetkami i wezwał do zwrotu świadczenia emerytalnego, czego skarżący nie wykonał. W konsekwencji Wojskowe Biuro Emerytalne wniosło przeciwko K. A. pozew o zapłatę części uposażenia wypłaconego w związku z decyzją o wypowiedzeniu stosunku służbowego. Sąd Rejonowy w Olsztynie wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2007 r. sygn. akt [...] oddalił pozew wskazując, że zwrotu otrzymanego świadczenia nie przewidywała obowiązująca w dniu jego wypłaty ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, jak również nie przewiduje aktualnie obowiązująca ustawa z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.). Żądanie zwrotu uposażenia Sąd uznał zatem za niezasadne. Powyższe stanowisko podzielił Sąd Okręgowy w Olsztynie, który wyrokiem z dnia [...] listopada 2007 r. sygn. akt [...] oddalił apelację od wyroku Sądu Rejonowego w Olsztynie.

Rozkazem personalnym z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego zwolnił K. A. z zawodowej służby wojskowej. W związku z powyższym Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Olsztynie decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 95 pkt 1 i art. 96 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, przyznał K. A. świadczenie pieniężne przysługujące przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, czyli za okres od 1 lutego 2008 r. do 31 stycznia 2009 r., w wysokości [...] zł. Przy ustalaniu wysokości świadczenia uwzględnione zostało wypłacone już wcześniej dwunastomiesięczne uposażenie za okres od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. w wysokości [...] zł. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego wyjaśnił, że świadczenie to przysługuje żołnierzowi jednorazowo i tylko w przypadku zwolnienia ze służby pełnionej nieprzerwanie przez 15 lat, wobec czego konieczne jest uwzględnienie wcześniej wypłaconej kwoty z tego samego tytułu.

K. A. odwołał się od decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Olsztynie nie zgadzając się z wyliczoną przez organ wysokością świadczenia. Wniósł o wypłacenie go w pełnej wysokości, tj. w kwocie [...] zł, bez potrącenia wcześniej wypłaconej kwoty. Skarżący zarzucił naruszenie: art. 95 w zw. z art. 96 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez przyznanie świadczenia w kwocie niewynikającej z tych przepisów, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. przez brak podania podstawy prawnej dokonanego potrącenia, a także art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 § 1 Kodeksu pracy przez dokonanie potrącenia należności nieprzewidzianych w tych przepisach i wbrew treści art. 10 ustawy o uposażeniu żołnierzy. Odwołujący się zarzucił wydanie decyzji o potrąceniu wcześniej wypłaconej kwoty bez podania podstawy prawnej. Podniósł, że zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o służbie zawodowej żołnierzy zawodowych z uposażenia żołnierza, do którego należy zaliczyć również należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Podstawy zaś takiego potrącenia Kodeks pracy nie wskazuje. Odwołujący się powołał się także na wyroki Sądu Rejonowego w oraz Sądu Okręgowego w Olsztynie, które uznały, że obowiązujące przepisy nie dają podstawy do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, stąd też - zdaniem skarżącego - nie ma podstaw do potrącenia wypłaconych wcześniej należności.

Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Olsztynie z dnia [...] lutego 2008 r. wskazując w uzasadnieniu, iż przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wyraźnie stanowią, że z tytułu jednego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, żołnierz może otrzymać tylko jedno świadczenie za okres roku po zwolnieniu ze służby. Stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. o zwolnieniu skarżącego ze służby przywróciło stan prawny sprzed wydania wadliwej decyzji, skutkiem czego wypłacone w dniu [...] lutego 2003 r. świadczenie należy uznać za nienależnie wypłacone oraz zaliczyć w poczet świadczenia przysługującego skarżącemu w związku ze zwolnieniem ze służby na mocy decyzji z dnia [...] listopada 2007 r. Brak jest bowiem podstaw prawnych do dwukrotnej wypłaty świadczenia posiadającego charakter jednorazowy. Organ wyjaśnił również, że w wydanej decyzji nie domagał się zwrotu świadczenia, ale dokonał jego zaliczenia w poczet spornego świadczenia.

Na decyzję Ministra Obrony Narodowej K. A. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powtarzając w niej zarzuty podniesione w odwołaniu i wskazując ponadto na naruszenie art. 498 k.c. w zw. z art. 10 ustawy o uposażeniu żołnierzy obowiązującej w dacie wypłaty uposażenia (obecnie art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) przez dokonanie potrącenia, pomimo braku przesłanek z art. 498 k.c. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez brak podania podstawy prawnej dokonanego potrącenia. Zdaniem skarżącego, wyliczona przez organ administracji publicznej kwota świadczenia nie wynika z przepisów prawa, ponieważ nie stanowi dwunastokrotności jego ostatnio pobieranego miesięcznego uposażenia wraz z dodatkami o charakterze stałym. Nadto organ dokonał faktycznego potrącenia wcześniej wypłaconej kwoty [...] zł, ale nie wskazał przy tym podstawy prawnej tego potrącenia. Tymczasem zarówno przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jak i Kodeks cywilny, nie dają uprawnienia do dokonania takiego potrącenia. Skarżący podniósł również zarzut przedawnienia ewentualnego roszczenia o zwrot świadczenia wskazując, że o ile nawet roszczenie to byłoby zasadne, to i tak uległoby przedawnieniu, na co wskazał również Sąd Rejonowy w Olsztynie w wyroku z dnia [...] sierpnia 2007 r. sygn. akt [...].

W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 października 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 886/08 oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, że istota sporu sprowadza się do ustalenia prawidłowej kwoty należnego skarżącemu świadczenia przewidzianego w art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w sytuacji, gdy już wcześniej wypłacono skarżącemu takie świadczenie w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem ze służby w 2003 roku (prawidłowo: "w 2002 roku"), co wykazała decyzja z [...] września 2006 r. stwierdzająca nieważność decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. o zwolnieniu K. A. z zawodowej służby wojskowej. Stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc), czyli od daty wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji administracyjnej dotkniętej wadą. Decyzja o stwierdzeniu nieważności uchyla skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji. Zatem przykładając skutki prawne nieważności decyzji do przedmiotowego stanu faktycznego oraz stanu prawnego wynikającego z obowiązującej wówczas ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych należy stwierdzić, że w znaczeniu prawnym zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej w 2003 r. nie było. Skuteczne prawnie zwolnienie K. A. z zawodowej służby wojskowej miało więc miejsce tylko raz, tj. w 2008 roku (prawidłowo: "w 2007 roku"). Zatem zgodnie z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych skarżącemu, zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej w 2008 roku (prawidłowo: "w 2007 roku"), przysługiwało z tytułu tego zwolnienia tylko jedno uposażenie roczne należne na ostatnio zajmowanym stanowisku.

W 2003 roku wypłacono skarżącemu świadczenie w związku ze zwolnieniem ze służby, ale zwolnienie to uznano później za wadliwe i to ze skutkiem od samego początku co oznacza, że usunięto jego skutki prawne. Co do skutków faktycznych, w tym związanych z wypłatą odpowiednich świadczeń na rzecz żołnierza, art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Decyzja o zwrocie przez żołnierza świadczenia pobieranego przez okres roku po zwolnieniu ze służby nie została wydana. Natomiast Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w Olsztynie ustalając w decyzji z dnia [...] lutego 2008 r. wysokość przysługującego świadczenia słusznie zaliczył w poczet należnego świadczenia kwotę wypłaconą już wcześniej, a zatem wyeliminował także skutki faktyczne decyzji usuniętej z obrotu prawnego.

Sąd za niesłuszny uznał zarzut naruszenia przez Ministra Obrony Narodowej art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wyjaśniając, że potrącenie w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej stosunki administracyjne. Nadto instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Na mocy tego przepisu potrącenia można dokonać na podstawie prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary pieniężnej, wydanego w postępowaniu dyscyplinarnym. Tymczasem wojskowy organ emerytalny nie dokonał potrącenia należnej kwoty, ale decyzją wydaną w postępowaniu jurysdykcyjnym ustalił wysokość przysługującej kwoty świadczenia. Sąd podkreślił ponadto, że z art. 96 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wynika, iż świadczenie roczne przysługuje żołnierzowi, który pełnił służbę nieprzerwanie przez okres co najmniej piętnastu lat. Zatem przyjmując rozumowanie skarżącego, że świadczenie z art. 95 pkt 1 ustawy należy się za każde zwolnienie ze służby, należałoby uznać, że w przypadku zwolnienia skarżącego ze służby w 2008 roku (prawidłowo: "w 2007 roku") świadczenie w ogóle nie przysługiwałoby, ponieważ z uwagi na przerwę w służbie w latach 2003 – 2006, tj. od dnia zwolnienia w 2003 r. (prawidłowo: "w 2002 roku") do czasu stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu, nie został spełniony warunek piętnastoletniej nieprzerwanej służby.

Treść art. 95 ust. 1 oraz art. 96 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z istoty swojej zakładają jednorazowość otrzymania przez żołnierza świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Inne rozumienie tego przepisu i uznanie, że świadczenie to przysługuje w każdym przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, do tego każdorazowo w pełnej wysokości, w nadmierny sposób uprzywilejowywałoby żołnierzy kilkakrotnie zwalnianych ze służby i w drodze stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej, ponownie do służby przywracanych. Przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru odszkodowawczego (nie jest to także odprawa), stąd takie interpretowanie powyższych przepisów naruszałoby prawa innych żołnierzy i w konsekwencji doprowadziłoby do ich nierównego traktowania. Skutkowałoby to naruszeniem zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. A., reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wyrok zaskarżono w całości podnosząc zarzuty:

1) naruszenia prawa materialnego, tj.:

- art. 95 pkt 1 w zw. z art. 96 ust. 5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez błędne zastosowanie tych przepisów i zaakceptowanie przyznania świadczenia w kwocie niższej, niż przewidziana tymi przepisami,

- art. 72 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przez błędne jego zastosowanie w stosunku do skarżącego, w sytuacji, gdy za okres od 1 lutego 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. nie zostało mu wypłacone uposażenie w przysługującej wysokości,

- art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 § 1 Kodeksu pracy przez zaakceptowanie możliwości dokonania potrącenia należności nieprzewidzianych w tych przepisach,

- art. 498 i art. 502 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 10 ustawy o uposażeniu żołnierzy, obowiązującej w dacie wypłaty świadczenia za okres od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004 r. (obecnie art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych), przez zaakceptowanie dokonanego potrącenia przez Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Olsztynie, pomimo braku przesłanek z art. 498 k.c. oraz pomimo przedawnienia roszczenia,

2) naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 113 § 1 oraz art. 106 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "P.p.s.a.", polegające na bezpodstawnym uznaniu, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, podczas gdy w rzeczywistości celowe było przeprowadzenie dowodu zawnioskowanego przez skarżącego w skardze, a także brak uwzględnienia w rozważaniach Sądu treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r. sygn. akt III UZP 1/08, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem z akt Sądu Rejonowego w Olsztynie w sprawie [...] wynika, że zasadność żądania zwrotu wypłaconego skarżącemu świadczenia w 2003 r. była przedmiotem rozpoznania przez sąd powszechny, natomiast powołana uchwała Sądu Najwyższego dotyczy należności wypłaconych żołnierzom zawodowym w okresie poprzedzającym stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby.

W świetle powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wskazał, że wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych przewiduje zarówno prawo do uzyskania świadczenia jak i sposób obliczenia jego wysokości, jednoznacznie wskazując wysokość przewidzianego tym przepisem świadczenia. Przepisy prawa nie dopuszczają dowolności, ani stosowania innych reguł podczas obliczenia wysokości świadczenia, zatem K. A. winno być wypłacane co miesiąc przez okres jednego roku świadczenie w wysokości [...] zł. W związku z tym, że zgodnie z art. 96 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, skarżący mógł pobrać jednorazowo z góry świadczenie za cały należny okres, wysokość tego świadczenia powinna odpowiadać sumie dwunastu kwot odpowiadających wysokości uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby. Tymczasem wysokość świadczenia przyznanego w kwocie [...] zł nie stanowi dwunastokrotności kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnej skarżącemu w ostatnim dniu pełnienia służby.

W ocenie pełnomocnika skarżącego, Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego, gdyż zaakceptował i uznał za prawidłowe mylne rozumienie przepisów przez wojskowe organy emerytalne. Przepisy prawa nie przewidują możliwości określenia w sposób odmienny wysokości przedmiotowego świadczenia, niż przewiduje to przepis art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Sąd I instancji w sposób wadliwy wnioskuje, że w sytuacji uznania decyzji o zwolnieniu ze służby za niebyłą w znaczeniu prawnym, przy uwzględnieniu przepisu o niemożności domagania się zwrotu wypłaconych świadczeń (art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 10 ustawy o uposażeniu żołnierzy obowiązującej w chwili dokonania wypłaty świadczenia w 2003r.), istnieje przesłanka do zaliczenia uprzednio wypłaconych świadczeń żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej na poczet obecnie należnego świadczenia. Wprawdzie Sąd I instancji powołuje się na przepis art. 72 ust 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jednakże przepis ten nie dotyczy sytuacji, z jaką mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie i nie może mieć zastosowania w sytuacji skarżącego. Ponadto określona przez ustawodawcę jednorazowość uposażenia jest cechą ogólną przysługującego żołnierzowi uposażenia w trakcie pełnienia przez niego służby. Świadczenie przewidziane w art. 95 ust. 1 przysługuje już po zwolnieniu ze służby wojskowej i jest szczególnym uprawnieniem zwalnianego żołnierza.

Z treści przepisów art. 95 i 96 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie wynika, aby przewidziane tymi przepisami świadczenie miało charakter jednorazowości. Poza tym skarżący nie otrzymał wcześniej świadczenia przysługującego mu za okres od 1 lutego 2008r. do 31 stycznia 2009r. Przepisy prawa regulujące zarówno prawo do tego świadczenia, jak i jego wysokość nie przewidują możliwości wcześniejszej wypłaty przysługujących świadczeń, a następnie zaliczenia ich na poczet świadczeń przysługujących w terminie późniejszym. Sąd i instancji nie podał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów, na podstawie których możliwe byłoby zaliczenie na poczet należnego skarżącemu świadczenia kwot wypłaconych wcześniej, gdyż faktycznie nie ma takich przepisów, a zatem taka sytuacja nie może mieć miejsca.

Z uwagi na błędy popełnione przez organy wojskowe podczas wydawania decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej skarżący znalazł się w sytuacji nietypowej i nie jest możliwe interpretowanie przepisów w sposób dla niego niekorzystny.

Nie można też pominąć, że kwestia zwrotu wypłaconego wcześniej świadczenia była już rozpoznawana przez sąd powszechny.

Jak wynika z analizy przepisów dotyczących świadczeń i ich wysokości, przysługujących żołnierzom zawodowym zwalnianym ze służby wojskowej, istnieje luka prawna stwarzająca problemy interpretacyjne przepisów prawnych dotyczących świadczeń wynikających z art. 95 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Jednak uchybienia legislacyjne, za które obywatele nie ponoszą bezpośrednio odpowiedzialności, nie mogą być interpretowane z ich pokrzywdzeniem, a tym samym naruszać podstawowych zasad konstytucyjnych, gwarantujących urzeczywistnienie zasad sprawiedliwości społecznej. Skoro przepisy prawa nie przewidują możliwości zaliczenia wcześniej wypłaconych świadczeń na poczet obecnie przysługujących, owo "zaliczenie" dokonane przez Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w Olsztynie jest niczym innym jak potrąceniem dokonanym z pogwałceniem przepisów o możliwości dokonania potrącenia.

Sąd I instancji akceptując mylne rozumienie przepisów przez wojskowy organ emerytalny i podzielając pogląd wyrażony w zaskarżonych decyzjach, dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego regulujących możliwość dokonywania potrąceń z należności przysługujących żołnierzom zawodowym. Dla oceny dopuszczalności dokonanego potrącenia niezbędne jest odwołanie się do uregulowań zawartych w Kodeksie pracy. Przepis art. 87 § 1 k.p. stanowi, że z wynagrodzenia za pracę, po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, potrąceniu podlegają jedynie następujące należności: sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi oraz kary pieniężne. Natomiast należności inne niż wyżej wymienione mogą być potrącone tylko za zgodą pracownika udzieloną na piśmie (art. 91 § 1 k.p.). Kwota 25.874,40 zł wypłacona skarżącemu tytułem dwunastomiesięcznego uposażenia za okres od 1 lutego 2003 r. do 31 stycznia 2004r. nie należy do kategorii należności wymienionych w art. 87 § 1 k.p., ani też skarżący nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie tej kwoty z kwoty przysługującego mu świadczenia za okres od 1 lutego 2008r do 31 stycznia 2009r. Oznacza to, że czynność prawna potrącenia dokonana przez Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego, jako sprzeczna z przepisami prawa, nie wywołuje skutku w postaci umorzenia należności, a zatem kwota przyznanego zaskarżoną decyzją świadczenia pieniężnego winna wynosić [...] zł. Ponadto potrącenie może nastąpić, gdy dwa podmioty są jednocześnie, równocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, przy czym warunkiem jest, aby obie wierzytelności były wymagalne i aby była możliwość dochodzenia ich przed Sądem lub innym organem państwowym (art. 498 k.c.). Wojskowe Biuro Emerytalne w Olsztynie występowało już przeciwko K. A. z powództwem o zapłatę kwoty [...] zł, która stanowiła część wypłaconego świadczenia za okres od 1 lutego 2003r, do 31 stycznia 2004r. Sąd Rejonowy w Olsztynie jednak powództwo oddalił wskazując, że zarówno pod rządami ustawy obowiązującej w dacie dokonania wypłaty świadczenia jak i przepisów obecnie obowiązującej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych uposażenie pobrane przez żołnierza zawodowego przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlega zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. W takiej sytuacji brak jest podstaw do zwrotu, a tym samym potrącenia wypłaconej wcześniej kwoty.

Pełnomocnik zwrócił ponadto uwagę, iż według art. 502 k.c. wierzytelność przedawniona może być potrącona jedynie wówczas, gdy w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, przedawnienie jeszcze nie nastąpiło. Rozstrzygające znaczenie ma zatem okoliczność, czy wierzytelność nie uległa jeszcze przedawnieniu w chwili wystąpienia możliwości potrącenia. Możliwość ta następuje wówczas, gdy występują kumulatywnie wszystkie przesłanki, jakie wymienia art. 498 § 1 k.c.. Nawet gdyby roszczenie o zwrot świadczenia było zasadne, a tylko w takiej sytuacji mogłoby dojść do potrącenia, to już w chwili wniesienia pozwu byłoby przedawnione, czemu dał wyraz Sąd w pisemnym uzasadnieniu wyroku z dnia [...] sierpnia 2007r. w sprawie [...], a tym bardziej byłoby roszczeniem przedawnionym w chwili wydawania decyzji przyznającej świadczenie.

Niezależnie od tego, że Sąd zaakceptował mylne zrozumienie przez wojskowe organy emerytalne przepisów prawa, nie rozważył podczas rozpoznawania skargi wszystkich istotnych okoliczności sprawy, czym naruszył przepisy postępowania. Skarżący, zgodnie z art. 106 § 2 P.p.s.a., złożył wniosek o uzupełnienie materiału dowodowego przez przeprowadzenie dowodu z akt sprawy, która toczyła się przed Sądem Rejonowym w Olsztynie pod sygnaturą [...], jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie ustosunkował się w ogóle do tego wniosku, nie przeprowadził zawnioskowanego dowodu i nie ustosunkował się do tego wniosku również w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Uzupełnienie materiału dowodowego sprawy w sposób zawnioskowany przez skarżącego było niezbędne szczególnie, że akta administracyjne przekazane do Sądu nie zawierały załączników do odwołania złożonych przez skarżącego wraz z tym odwołaniem. Akta administracyjne przesyłane do kontroli sądowej wraz ze skargą, w myśl art. 54 P.p.s.a., powinny zawierać wszystkie dokumenty obrazujące kolejne czynności. Niespełnienie tych wymagań skutkuje tym, że Sąd nie jest w stanie wyjaśnić wszystkich okoliczności. Tymczasem Minister Obrony Narodowej nie przekazał z aktami załączników złożonych wraz z odwołaniem, a zatem Sąd nie mógł się zapoznać z tymi dokumentami. Natomiast Sąd ! instancji, choć powinien wyjaśnić wszelkie okoliczności sprawy, zamknął rozprawę w sytuacji, gdy sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona. Ponadto, Sąd I instancji, pomimo treści art. 106 § 4 P.p.s.a., nie uwzględnił uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008r. III UZP 1/08 pomimo tego, że zapoznawał się z treścią wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 18 marca 2008r. w sprawie III AUa 445/07. W powołanej uchwale Sąd Najwyższy stwierdził, że "stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego żołnierzowi zawodowemu nie powoduje obowiązku zwrotu emerytury wojskowej pobranej przed tym stwierdzeniem nieważności". Analogicznie należy traktować świadczenie wypłacone skarżącemu w 2003 roku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Wobec tego, że skargę kasacyjną oparto na obu podstawach wymienionych w art. 174 P.p.s.a., w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty odnoszące się do przepisów postępowania, bowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny sprawy przyjęty przez Sąd I instancji jest prawidłowy, albo że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania prawidłowości subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego.

W niniejszej sprawie w zakresie naruszeń procesowych podniesiono zarzut uchybienia art. 113 § 1 oraz art. 106 P.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd I instancji rozpoznawanej sprawy za dostatecznie wyjaśnioną, pomimo iż celowym było – jak twierdzi pełnomocnik strony skarżącej – przeprowadzenie dowodu z akt sprawy cywilnej, która toczyła się przed Sądem Rejonowym w Olsztynie pod sygn. akt [...], a także wzięcie pod uwagę uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r. sygn. akt III UZP 1/08.

Powyższy zarzut jest chybiony po pierwsze z tego powodu, że w skardze kasacyjnej nie wykazano tego rodzaju związku pomiędzy powołanymi orzeczeniami i przedmiotem niniejszej sprawy, który prowadziłby do wniosku, iż zarzucane Sądowi I instancji uchybienia procesowe mogły mieć istotny wpływ na wynik rozpoznanej przezeń sprawy. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 174 pkt. 2 P.p.s.a., w przypadku podniesienia zarzutu uchybienia przepisom postępowania, niezbędne jest uprawdopodobnienie, że zarzucane sądowi naruszenia procesowe mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tylko bowiem naruszenie przepisów postępowania o takim charakterze może skutecznie podważyć zaskarżone skargą kasacyjną rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji.

Niezależnie od tego braku należy stwierdzić, że zarzut powyższy jest niezasadny. Z brzmienia art. 113 § 1 P.p.s.a. wynika, że przepis ten ma charakter porządkowy, określa bowiem jedną z kompetencji przewodniczącego składu orzekającego w toku rozprawy. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący zarządza zamknięcie rozprawy, gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. Jak wynika z protokołu rozprawy w dniu 23 października 2008 r., zamknięcie rozprawy poprzedziło uznanie przez Sąd, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona. W związku z tym nie można postawić Sądowi I instancji zarzutu zamknięcia rozprawy przed dostatecznym wyjaśnieniem rozpoznawanej sprawy. Nadto stwierdzić należy, że dla jej wyjaśnienia nie miało znaczenia postępowanie przed sądem cywilnym w przedmiocie zwrotu świadczenia wypłaconego K. A. w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2002 roku, gdyż dotyczyło innej przedmiotowo sprawy. Nie zachodziła więc potrzeba przeprowadzenia dowodu z akt tego postępowania. Jak bowiem wynika z art. 106 § 3 P.p.s.a., sąd administracyjny może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe tylko wtedy, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Jak wskazuje treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie kwestionował tezy, na której oparte zostało orzeczenie sądu cywilnego oddalające powództwo wojskowego organu emerytalnego, tj. poglądu o braku podstawy prawnej do żądania zwrotu przez żołnierza zawodowego świadczenia wypłaconego mu na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wypłaty. Natomiast Sąd wojewódzki wyraźnie podkreślił odrębność sprawy o zwrot świadczenia oraz cywilnoprawnej instytucji potrącenia od istoty postępowania administracyjnego w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją. Kwestie te jako odnoszące się do innych sytuacji faktycznych i prawnych nie mogły w istotny sposób przyczynić się do wyjaśnienia niniejszej sprawy.

Z tych samych przyczyn nie zachodziła konieczność uwzględnienia w rozważaniach Sądu I instancji treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2008 r. sygn. akt III UZP 1/08, która dotyczy sprawy przedmiotowo odrębnej, a mianowicie sprawy zwrotu przez żołnierza zawodowego wypłaconej mu emerytury w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ze służby. Jak wynika z treści uzasadnienia uchwały, tezę o braku podstaw do żądania zwrotu wypłaconej żołnierzowi emerytury Sąd Najwyższy wyprowadził z autonomicznej - wobec decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby - podstawy prawnej świadczenia emerytalnego. Rozważania w tej kwestii nie mogły mieć wpływu na wyjaśnienie istoty sprawy rozpoznawanej przez sąd administracyjny.

Istota zaś tej sprawy polegała na ustaleniu, czy skarżącemu K. A. przyznano w prawidłowej wysokości świadczenie pieniężne w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2007 roku. W tej kwestii Wojewódzki Sąd Administracyjny poprawnie uznał, że zgodnie z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej przysługuje wypłacane co miesiąc, przez okres roku po zwolnieniu ze służby, świadczenie w wysokości uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne w ostatnim dniu pełnienia służby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, że organy wojskowe prawidłowo zastosowały powołany przepis ustawy w przedmiotowej sprawie przyjmując, iż przesądzające znaczenie dla ustalenia wysokości świadczenia ma jego jednorazowy charakter. Ze względu na charakter świadczenia rocznego, o którym mowa w art. 95 pkt 1 ustawy, na które składa się uposażenie zasadnicze żołnierza oraz dodatki o charakterze stałym, nie sposób oderwać istoty tego świadczenia od zasad odnoszących się do uposażenia żołnierza zawodowego. Z treści zaś art. 72 ust. 2 ustawy wynika, że z tytułu pełnienia służby żołnierz zawodowy otrzymuje tylko jedno uposażenie.

Należy wziąć pod uwagę, że decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] września 2006 r. stwierdzająca nieważność decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. o zwolnieniu K. A. z zawodowej służby wojskowej zniosła tylko skutek prawny nieważnej decyzji w postaci zwolnienia żołnierza ze służby, natomiast nie mogła znieść jej skutków faktycznych, w tym faktu wypłacenia świadczenia przysługującego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Skoro więc skarżącemu z tytułu zwolnienia ze służby w 2002 roku wypłacono świadczenie w kwocie [...] zł, to w związku ze zwolnieniem ze służby decyzją Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia [...] listopada 2007 r. nie ma on prawa do kolejnego świadczenia z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. A zatem mógł tylko otrzymać świadczenie w wysokości uwzględniającej kwotę wcześniej wypłaconą.

Stanowisko skarżącego w tej kwestii nie bierze pod uwagę, że - jak trafnie zauważył Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - zgodnie z art. 96 ust. 1 ustawy pragmatycznej świadczenie, o jakim mowa, przysługuje żołnierzowi, który pełnił zawodową służbę wojskowa nieprzerwanie przez okres co najmniej 15 lat. Gdyby zatem przyjąć, jak rozumuje skarżący, że sytuacje zwolnienia ze służby w 2002 i w 2007 roku stwarzają od siebie niezależne dwie podstawy do otrzymania świadczenia z art. 95 pkt 1, to dla przyznania mu świadczenia z tytułu zwolnienia ze służby w 2007 roku zabrakłoby przesłanki, o której mowa w art. 96 ust. 1.

W świetle powyższych wywodów za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 95 pkt. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Całkowicie chybione są zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do naruszenia art. 103 ust. 1 powołanej ustawy oraz art. 498 i art. 502 k.c. W sprawie będącej przedmiotem zaskarżonego wyroku przepisy dotyczące potrącenia świadczeń wzajemnych nie miały w ogóle zastosowania, co zasadnie i wyczerpująco wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Wobec tego, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieuzasadnione, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.