Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 50/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak, Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński, po rozpoznaniu w dniu 20 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...]. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...]. a Burmistrzem Miasta [...]. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B.S. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta [...]. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 24 lutego 2020 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...]., wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta [...]. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B.S. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że B.S. urodził się w [...].. Według oświadczenia B.S. z dnia 31 lipca 2019 r. ostatnim miejscem jego zameldowania był [...]., ul. [...].. Przez wiele lat przebywał w [...]..

Wnioskodawca podniósł, że art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, iż gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały jest właściwa miejscowo w przypadku osoby bezdomnej. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji wnioskodawca stwierdził, że B.S. jest osobą bezdomną, zatem przepis ten w niniejszej sytuacji znajduje zastosowanie. Podkreślił, że w trakcie prowadzenia czynności wyjaśniających B.S. przebywał w hostelu w Miejskim Centrum Terapii i Profilaktyki Zdrowotnej w [...].. Lokal, w którym przebywał, to hostel przeznaczony dla osób borykających się z uzależnieniem od alkoholu, którzy nie mają gdzie mieszkać, zapewniający schronienie przez całą dobę. Zatem lokal, w którym ww. przebywa nie jest lokalem mieszkalnym służącym zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, nawet, gdy ma to miejsce przez dłuższy okres czasu. W związku z powyższym, w przypadku osoby bezdomnej nie może być mowy o miejscu zamieszkania i nie bada się zamiaru jej stałego pobytu, czy też centrum życiowego, ale ustala tylko jej status. Z tych względów, wnioskodawca podkreślił, że właściwość miejscową gminy należy ustalić na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. według ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały osoby bezdomnej ubiegającej się o świadczenie.

W odpowiedzi na wniosek Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]., działający z upoważnienia Burmistrza [...]., wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta [...]. jako organu właściwego w sprawie.

W uzasadnieniu podniesiono, że od 2017 r. B.S. przebywa w [...].. W piśmie z dnia 30 stycznia 2020 r. kierowanym do Dyrektora MOPS w [...]. w sprawie znalezienia miejsca w DPS, B.S. wyjaśnia, że w [...]. mieszka od trzech lat, na dowód czego załącza umowy najmu lokali mieszkalnych. Obecnie tj. od 1 listopada 2019 r. zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu przy ul. [...].. Jest pod opieką instytucji MOPS Filia Rynek Pracy Socjalnej w [...].. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...]. wydał orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji istniejącej od 1 października 2019 r. Miejski Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. w dniu 24 kwietnia 2018 r. wydał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności B.S.. B.S. wskazał, że jest związany z [...]. bowiem tam jest jego centrum życiowe i tam też koncentruje się jego życie, o czym świadczą powyższe okoliczności faktyczne. Jest zaniepokojony przekazaniem dokumentacji leczniczej bez jego uprzedniej wiedzy i brakiem odpowiedzi na korespondencję kierowaną do MOPS w [...]. do Gminy [...]., w której faktycznie nie zamieszkuje, bowiem opuścił ją w 1981 r. Wobec faktu zamieszkiwania przez kilka lat w [...]., wynajmowaniu lokali mieszkalnych z zamiarem stałego pobytu uważa, że miejscowość ta stanowi jego miejsce zamieszkania. Z tych powodów, w ocenie Burmistrza [...]., nie jest też osobą bezdomną. W takiej sytuacji należy uznać, iż miejscem jego zamieszkania jest miejsce jego aktualnego pobytu. To zaś znajduje się na terenie miasta [...]., której Prezydent jest właściwy do rozpoznania wniosku. Przepis art. 6 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej zawiera definicję osoby bezdomnej, wskazując wyraźnie gminy właściwe miejscowo do załatwienia spraw takiej osoby. Osobą bezdomną jest taka, która nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i nie jest zameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Jednakże ubiegającego się o świadczenie z pomocy społecznej B.S. nie można zakwalifikować jako bezdomnego w rozumieniu art. 6 pkt. 8 ustawy o pomocy społecznej. W takiej sytuacji skoro B.S. zamieszkuje w [...]., to stosownie do przepisów art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organem właściwym miejscowo do rozpatrzenia jego wniosku jest Prezydent Miasta [...]..

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).

W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem Miasta [...]. i Burmistrzem [...]. jest sporem negatywnym o właściwość, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku strony o skierowanie do domu pomocy społecznej.

Jak stanowi art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm. - dalej jako "u.p.s."), osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w takiej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). Z kolei, zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od tej zasady przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych, wobec których, w myśl art. 101 ust. 2 u.p.s., właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.

W niniejszej sprawie, B.S. nie może zostać uznany za osobę bezdomną, bowiem zebrany w sprawie materiał potwierdza, że strona od 1 listopada 2019 r. zamieszkuje w [...]., gdzie wynajmuje mieszkanie przy ul. [...].. Dla ustalenia organu właściwego istotna jest wobec tego przesłanka miejsca zamieszkania strony ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 25 k.c. przez miejsce zamieszkania osoby fizycznej rozumie się miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że o uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na jej terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. O miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Przesłanki te muszą wystąpić łącznie. O ile ustalenie pierwszej przesłanki na ogół nie nastręcza trudności, o tyle przy ustaleniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różnorakie okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby, tam też ześrodkowana jest jej aktywność życiowa. Należy jednocześnie zauważyć, że samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego (vide postanowienie NSA z 14 stycznia 2010 r., I OW 154/09). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie jest czynnością prawną, a zatem nie wymaga złożenia stosownego oświadczenia woli. Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, polegającego na ześrodkowaniu aktywności życiowej w określonej miejscowości.

Zebrany w sprawie materiał pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania strony jest [...].. Wszelkie bowiem towarzyszące pobytowi strony w [...]. okoliczności potwierdzają, że strona w tym mieście ma centrum swojego życia. Z akt sprawy wynika, że B.S. od 2017 r. przebywa w [...]. i tam koncentrują się jego sprawy osobiste i życiowe. Tym samym stwierdzić należy, że to właśnie [...]. stała się miejscem aktualnego pobytu oraz ośrodkiem osobistych spraw strony, a tym samym miejscem jego zamieszkania w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 k.c. W konsekwencji przyjąć trzeba, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku w niniejszej sprawie jest Prezydent Miasta [...]..

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.