Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1008/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1 i ust. 2, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
article: art. 582 z ineksem 1 par. 1, art. 598 z ineksem 22, art. 756 z ineksem 2 par. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1822
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jedn.
article: art. 58 par. 1 i par. 1a, art. 107 par. 1 i par. 2, art. 613 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 682
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jedn.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 września 2017 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 22 maja 2017 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 września 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 22 maja 2017 r., którą organ odmówił K. K. przyznania świadczenia wychowawczego na syna M. K.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia 22 maja 2017 r. (nr [...]) Prezydent Miasta - działając na podstawie art. 2 pkt 11, pkt 16, art. 4, art. 5, art. 13, art. 15, art. 18, art. 20, art. 22, art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 – dalej zwanej także "ustawą"), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz. U. z 2016 r., poz. 214) w związku z art. 104, art. 107, art. 130 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej jako: "k.p.a.") - odmówił K. K. przyznania świadczenia wychowawczego na M. K. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że K. K. (zwany dalej: "wnioskodawcą", "skarżącym") wnioskiem z dnia 1 lipca 2016 r. wystąpił o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – M. K., na okres świadczeniowy 2016/2017. W złożonym wniosku jako członków rodziny wymienił siebie oraz syna. Wnioskodawca wyjaśnił, że syn pochodzi ze związku nieformalnego, a w Sądzie Rejonowym G. toczy się postępowanie o ustalenie miejsca pobytu dziecka. Do wniosku dołączył postanowienia zabezpieczające sądów powszechnych dotyczące opieki i pobytu dziecka przy rodzicach.

W toku postępowania, w kwietniu 2017 r. przeprowadzono wywiady środowiskowe z wnioskodawcą oraz matką dziecka – M. M.

Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy mieszka on w G. i centrum życiowe syna znajduje się w lokalu wnioskodawcy. Kontakty i opieka nad synem były intensywniejsze w okresie od stycznia 2016 r. do lutego 2017 r., natomiast po dniu 23 lutego 2017 r. kontakty i opieka nad synem mają inny wymiar. Wnioskodawca jest zarejestrowany Powiatowy Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. W opinii pracownika socjalnego rodzice ww. dziecka są skonfliktowani, a brak wzajemnych kompromisów i chęci do współpracy nie pozwala na porozumienie w kwestii wychowywania syna.

Z kolei na podstawie informacji uzyskanych podczas wywiadu środowiskowego od zamieszkałej w G. M. M. pracownik socjalny ustalił, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z synem M. K. Dziecko uczęszcza do szkoły w G. Z zebranych informacji wynika, że M. K. zamieszkuje i przebywa pod opieką matki. Chłopiec widuje się z ojcem zgodnie z ustaleniami w postanowieniu sądowym. Nie ma przyznanej opieki naprzemiennej. Wnioskodawca, mimo postępowania egzekucyjnego w sprawie alimentów, nie łoży na utrzymanie dziecka, a egzekucja jest bezskuteczna. Poza czasem wyznaczonym przez sąd syn pozostaje pod całkowitą opieką matki i na jej utrzymaniu.

Organ wskazał, że matka dziecka przedłożyła postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia 23 lutego 2017 r. (sygn. akt [...]) w sprawie ustalenia miejsca pobytu małoletniego M. K. i uregulowania kontaktów z synem. Orzeczeniem tym Sąd udzielił zabezpieczenia poprzez ustalenie miejsca pobytu M. K. przy matce M. M. na czas trwania postępowania. Udzielił również zabezpieczenia poprzez uregulowanie kontaktów małoletniego z ojcem, poza miejscem zamieszkania matki i bez udziału matki w ten sposób, że:

- ojciec będzie spędzał z małoletnim co drugi weekend miesiąca zaczynający się od piątku, kiedy ojciec odbierze małoletniego po zakończeniu ostatniej lekcji w szkole - do poniedziałku, kiedy ojciec odprowadzi małoletniego na pierwszą lekcję w szkole, poczynając od 24 lutego 2017 r.;

- każdy poniedziałek, poczynając od zakończenia ostatniej lekcji w szkole do godziny 18:00, kiedy ojciec odwiezie małoletniego do miejsca zamieszkania dziecka i matki;

- każdą środę, poczynając od zakończenia ostatniej lekcji w szkole do godziny 20:00, kiedy ojciec odwiezie małoletniego do miejsca zamieszkania dziecka i matki;

- każdy czwartek, poczynając od zakończenia ostatniej lekcji w szkole do piątku, kiedy ojciec zawiezie małoletniego na pierwszą lekcję w szkole.

Ponadto Sąd zobowiązał wnioskodawcę do odbierania i odprowadzania małoletniego w terminach i miejscach opisanych powyżej, a w przypadku gdy zajęć szkolnych nie będzie do odbierania i odprowadzania małoletniego z miejsca i do miejsca zamieszkania dziecka w godzinach zgodnych z planem lekcji małoletniego, natomiast matka małoletniego zobowiązana została do umożliwienia kontaktów małoletniego z ojcem i przyjmowania do miejsca zamieszkania po zakończonych kontaktach, a w przypadku gdy zajęć szkolnych nie będzie do wydawania małoletniego bezpośrednio z miejsca zamieszkania dziecka. Sąd zobowiązał również wnioskodawcę do wydawania małoletniego matce dziecka (celem wykonania pktu I postanowienia, tj. udzielenia zabezpieczenia poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletniego przy matce).

W toku postępowania M. M. przedłożyła również zaświadczenie Komornika Sądowego, z którego wynikało, że przeciwko wnioskodawcy toczy się postępowanie w sprawie o świadczenia alimentacyjne na rzecz małoletniego M. K., a także złożyła oświadczenie, że nigdy nie było ustaleń z wnioskodawcą, iż sprawują opiekę naprzemienną nad synem oraz, że miejsce pobytu dziecka było zawsze w miejscu zamieszkania matki dziecka, a także, że ojciec dziecka nie pokrywał żadnych kosztów związanych z nauką dziecka.

Mając powyższe na uwadze organ przyjął, że oboje rodziców małoletniego mają pełną władzę rodzicielską, jednak są skonfliktowani. Jak wynika z ich twierdzeń przedstawionych na rozprawach w dniu 24.03.2016 r. i w dniu 06.04.2016 r. dziecko mieszka z matką, ma jednak stały i regularny kontakt z ojcem. Kontakty ojca z dzieckiem regulowały m.in. postanowienia Sądu Rejonowego G. z 16.10.2011 r., 07.11.2014 r. (sygn. akt. [...]), które prawomocnym postanowieniem z dnia 07.09.2015 r. zostały cofnięte w związku z umorzeniem postępowania na skutek wycofania wniosków przez rodziców dziecka, co było związane z powrotem do wspólnego pożycia. W dniu 18.01.2016 r. ponownie doszło do rozstania stron i ponownie pojawiły się nieporozumienia co do miejsca pobytu małoletniego M. K. oraz zakresu kontaktów małoletniego z ojcem. W dniu 6 kwietnia 2016 r. Sąd Rejonowy G. w G. postanowieniem (sygn. akt [...]) odrzucił wnioski rodziców o uregulowanie miejsca pobytu dziecka oraz kontaktów ojca z dzieckiem mając na uwadze, że małoletni M. K. funkcjonuje w analogicznym do obecnego układzie rodzinnym od wielu lat. Na skutek złożonych na to postanowienie zażaleń Sąd Okręgowy w G. II Wydział Cywilny Rodzinny Sekcja do Spraw Rodzinnych Odwoławczych postanowieniem z dnia 23 lutego 2017 r. (sygn. akt [...]) ustalił miejsce pobytu małoletniego M. K. przy matce oraz uregulował kontakty małoletniego z ojcem (w sposób opisany powyżej).

Organ wskazał, że w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy, w sprawach dotyczących ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego za członków rodziny mogą być uznane tylko pozostające pod władzą rodzicielską dzieci zamieszkujące stale wspólnie z rodzicami (małżonkami, opiekunami faktycznymi lub prawnymi dziecka) i pozostające na ich utrzymaniu. W przypadku gdy rodzice żyją w rozłączeniu, wchodzą one w skład rodziny wyłącznie tego rodzica z którym na stałe - na skutek prawomocnego orzeczenia sądu zamieszkują. Tylko w przypadku ustanowienia przez sąd opieki naprzemiennej dzieci zaliczane będą do członków rodzin obojga zamieszkujących osobno rodziców i wyłącznie wtedy oboje rodziców mogą jednocześnie ubiegać się o proporcjonalne przyznanie tego świadczenia.

Organ powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 2 lutego 2017 r. (sygn. akt [...]) wyjaśnił, że opieka naprzemienna występuje w sytuacji, w której z orzeczenia sądu bądź porozumienia rodziców wynika, że rodzice żyjący w rozłączeniu sprawują opiekę nad wspólnym dzieckiem na przemian, w mniej więcej równych, powtarzających się, następujących po sobie okresach i że obojgu rodzicom pozostawiono władzę rodzicielską. Wiąże się to w konsekwencji z faktycznym zamieszkiwaniem dziecka z obojgiem rodziców na przemian. Koniecznym dla uznania opieki naprzemiennej jest ustalenie względnie równego podziału opieki nad dzieckiem, okresy przebywania dziecka u każdego z rodziców powinny być mniej więcej równe, następujące po sobie i powtarzające się na przemian.

W konsekwencji organ stwierdził, że powoływane postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia 23 lutego 2017 r. oraz poprzednie postanowienia Sądu Rejonowego G. z dnia: 16 października 2011 r., 7 listopada 2014 r. czy 6 kwietnia 2016 r. - nie mają takiego charakteru i dlatego w tej sytuacji nie można uznać, że M. K. znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców a tym samym, że - w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - wchodzi w skład rodziny każdego z nich. Wnioskodawca wprawdzie sprawuje opiekę nad synem, jednak nie zmienia to faktu, że aktualnie - na mocy orzeczenia sądu – M. K. mieszka na co dzień ze swoją matką w G., zaś czasu sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nie można uznać za opiekę naprzemienną, ponieważ w większym wymiarze jest ona sprawowana przez matkę dziecka.

K. K. odwołał się od decyzji organu I instancji twierdząc, że błędnie ustalono stan faktyczny sprawy polegający na uznaniu, że faktyczny wymiar kontaktów z dzieckiem nie stanowi opieki naprzemiennej lub nie jest zbliżony do tej opieki pomimo jednoznacznej w tym zakresie treści postanowienia zabezpieczającego Sądu Okręgowego w G. z dnia 23 lutego 2017 r. Ponadto, w jego ocenie, organ nie rozróżnił sytuacji prawnej i faktycznej dziecka od dnia złożenia wniosku (tj. od 1 kwietnia 2016 r.) do dnia wydania przez ww. postanowienia z dnia 23 lutego 2017 r. - do tej daty dziecko przebywało, mieszkało i żyło przede wszystkim w G., gdzie było jego centrum życiowe, pozostając na wyłącznym utrzymaniu wnioskodawcy. Na skutek wydania powyższego postanowienia Sądu Okręgowego w G. doszło do zmniejszenia kontaktów wnioskodawcy z synem, co nie zmieniło faktu, że sprawowana opieka ma nadal charakter naprzemienny.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 września 2017 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że z literalnego brzmienia art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika wprost, że o opiece naprzemiennej orzeka sąd, a zatem brak takiego orzeczenia sądowego daje podstawę do przyjęcia, że opieki takiej nie ma. Wykładnia tego przepisu nie wymaga dodatkowych zabiegów interpretacyjnych.

Organ przywołał treść postanowienia z dnia 23 lutego 2017 r., a także wskazał, że wnioskodawca do odwołania dołączył także kopię postanowienia Sądu Rejonowego G. w G. z dnia 26 kwietnia 2017 r. (sygn. akt [...]) udzielającego zabezpieczenia w ten sposób, że uregulowano kontakty K. K. z synem w dniach od 1 maja 2017 r. od godziny 8:00 do 5 maja 2017 r. do rozpoczęcia lekcji przez małoletniego w szkole, przy czym ojciec odbierze małoletniego z jego miejsca zamieszkania i odprowadzi małoletniego do szkoły. Ponadto załączył kopię postanowienia Sądu Rejonowego G. w G. z dnia 5 czerwca 2017 r. (sygn. akt [...]) udzielające zabezpieczenia na czas wakacji letnich 2017 r. w ten sposób, że uregulowano kontakty ojca z synem w terminach od 23 czerwca 2017 r. od godz. 15:00 do dnia 2 lipca 2017 r. do godz. 18:00 oraz od dnia 22 lipca 2017 r. od godz. 10:00 do dnia 26 sierpnia 2017 r. do godz. 18:00, przy czym K. K. odbierze syna z jego miejsca zamieszkania i odprowadzi do jego miejsca zamieszkania.

Dalej, organ powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne (wyrok WSA w Ł. z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt [...]) wskazał, że w braku orzeczenia o władzy naprzemiennej przez orzeczenie, o którym mowa w art. 2 pkt 16 ustawy, można rozumieć także jedno z orzeczeń, jeżeli z jego treści wynikać będzie, że rodzice rozwiedzeni, żyjący w separacji lub w rozłączeniu sprawują opiekę nad wspólnym dzieckiem na przemian w następujących po sobie okresach. Nie jest jednak możliwa do zaakceptowania, z punktu widzenia powyższej regulacji, sytuacja braku orzeczenia w powyższym zakresie. Organ wskazał, że ustalenie opieki naprzemiennej przez sam organ administracji rozstrzygający sprawę na podstawie badania dodatkowych okoliczności sprawy i zaliczenie na tej podstawie dziecka do rodzin obojga rodziców, jest nieuprawnione w świetle wyraźnego brzemienia art. 2 pkt 16 ustawy, posługującego się pojęciem "orzeczenie".

Mając to na uwadze Kolegium stwierdziło, że analizując postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia 23 lutego 2017 r. oraz okoliczności podnoszone przez odwołującego, nie można przyjąć, że okresy przebywania dziecka u każdego z rodziców są mniej więcej równe, następujące po sobie, powtarzające się na przemian. Koniecznym dla uznania opieki naprzemiennej jest ustalenie względnie równego podziału. Opiekę naprzemienną cechuje równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. Organ podkreślił, że bieżący, faktyczny sposób wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem, ich faktyczna realizacja przez rodziców oraz fakt wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego nie może zastępować wymaganego przez ustawę orzeczenia sądu. W związku z powyższym Kolegium wskazało, że z treści przywołanego postanowienia Sądu Okręgowego w G. nie wynika, że M. K. pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców.

Odnosząc się do okoliczności szeroko opisanych w trakcie toczącego się postępowania oraz w odwołaniu – odnośnie zakresu sprawowanej przez odwołującego opieki przed podjęciem przez Sąd Okręgowy w G. postanowienia zabezpieczającego – Kolegium stwierdziło, że M. K. także nie pozostawał pod opieką naprzemienną.

Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, iż rozpatrując wcześniej przedmiotową sprawę i podejmując rozstrzygnięcie o uchyleniu decyzji organu I instancji z dnia 20 września 2016 r. w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, brało wówczas pod uwagę jedynie postanowienie Sądu Rejonowego G. z dnia 6 kwietnia 2016 r. (sygn. akt [...]), w którym Sąd nie wykluczał sprawowania przez rodziców opieki naprzemiennej i kwestia ta wymagała wyjaśnienia m.in. poprzez przeprowadzenie wywiadów środowiskowych. Jednakże postanowieniem Sądu Okręgowego w G. z dnia 23 lutego 2017 r. Sąd zmienił pkt 2. zaskarżonego postanowienia z dnia 6 kwietnia 2016 r. w ten sposób, że udzielił zabezpieczenia poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletniego przy matce M. M. zamieszkałej w G. na czas trwania postępowania, a ponadto zmienił pkt 3. tegoż postanowienia udzielając zabezpieczenia poprzez uregulowanie kontaktów małoletniego M. K. z ojcem w przedstawiony sposób.

W tej sytuacji Kolegium stwierdziło, że opisany przez odwołującego szczegółowo sposób wykonywania opieki nad synem oraz pozostałe okoliczności oraz dowody w sprawie wskazują, iż nie jest to opieka naprzemienna, o jakiej mowa jest w art. 2 pkt 16 ustawy, dlatego nie znajdując podstaw prawnych do zmiany zaskarżonej decyzji utrzymało ją w mocy.

K. K. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu świadczenia, ewentualnie uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Jednocześnie wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd Odwoławczy dowodu z akt sprawy o sygn. akt [...] Sądu Rejonowego G., w tym wszystkich pism procesowych matki dziecka, pism i wniosków wnioskodawcy, listów dziecka, zdjęć, nagrań video, orzeczeń Sądu Rodzinnego potwierdzających zamieszkiwanie i sprawowania opieki nad dzieckiem do dnia 23 lutego 2017 r. przede wszystkim przez ojca, zaś po tym dniu sprawowania tejże opieki w sposób zbliżony do opieki naprzemiennej.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

błąd w ustaleniach faktycznych polegający na kompletnym braku rozróżnienia sytuacji prawnej i faktycznej dziecka oraz wnioskodawcy w okresie od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 23 lutego 2017 r. oraz po tej dacie;

błąd w ustaleniach faktycznych będący wynikiem całkowicie dowolnej oceny dowodów, a polegający na uznaniu, że faktyczny wymiar kontaktów skarżącego z dzieckiem do dnia 23 lutego 2017 r. nie stanowił – zaś po tym dniu nie jest zbliżony do – opieki naprzemiennej nad dzieckiem i oparcie się w tym zakresie jedynie na jednym postanowieniu Sądu Okręgowego w G. z dnia 23 lutego 2017 r. (sygn. akt [...]), zaś pominięcie szeregu innych orzeczeń – w tym: postanowienia Sądu Rejonowego G. z dnia 24 października 2014 r. (sygn. akt [...]), postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia 12 stycznia 2015 r. (sygn. akt [...]), wyroku Sądu Rejonowego G. z dnia 25 czerwca 2014 r. (sygn. akt [...]) pozbawiającego wykonalności tytuł wykonawczy w sprawie o alimenty o sygn. [...], postanowień z dnia 18 grudnia 2015 r. i 13 czerwca 2017 r. (sygn. akt [...]), postanowień zabezpieczających Sądu z dnia 16 lipca 2015 r., z dnia 15 czerwca 2016 r. i z dnia 30 stycznia 2017 r. (sygn. akt [...]), postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia 29 września 2016 r., postanowień zabezpieczających Sądu Rejonowego G. regulujących kontakty wnioskodawcy z synem z dnia 26 kwietnia 2017 r. i 5 czerwca 2017 r. (sygn. akt [...]).

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę większości wyżej wymienionych orzeczeń sądów, mimo iż z ich treści w sposób jednoznaczny wynika – co najmniej zbliżony (jeśli nie wprost) – naprzemienny sposób sprawowania opieki nad synem. Takie działanie uznać należy za całkowicie dowolne, gdyż organ winien kształtować swoje poglądy na podstawie wszystkich zebranych dowodów w sprawie, a nie tylko ich części. Skarżący wskazał, że nawet z treści postanowienia zabezpieczającego Sądu Okręgowego w G. z dnia 23 lutego 2017 r. wynika, że jego opieka nad synem sprawowana jest w sposób zbliżony do naprzemiennej. Decydującego znaczenia nabiera tu zakres jego kontaktów z synem uregulowany przez Sąd. W zakresie opieki nie ma bowiem żadnej rażącej dysproporcji pomiędzy kontaktami skarżącego i matki z synem. Jedynym dniem (poza weekendami, które dziecko wszystkie w miesiącu spędza naprzemiennie u obojga rodziców), w którym skarżący nie ma kontaktów z synem jest wtorek przy czym – a co Kolegium kompletnie pominęło – jego weekendowe kontakty z synem nie kończą się w poniedziałki rano, a dopiero o godz. 18:00 tego dnia. We wszystkie pozostałe dni tygodnia takie kontakty z synem ma, a nadto także nocuje on u niego (np. z czwartków na piątki). Wszystkie zaś weekendy w miesiącu syn spędza naprzemiennie z każdym z rodziców. Skarżący podniósł także, że do wydania postanowienia z dnia 23 lutego 2017 r. syn nie miał ustalonego miejsca pobytu. W istocie do tego dnia – czego potwierdzeniem są pisma procesowe M. M. – syn faktycznie mieszkał przede wszystkim ze skarżącym w G., tj. do wakacji 2016 r. przez 20-21 dni w miesiącu, zaś po wakacjach 2016 r. do 23 lutego 2017 r. przez 22-24 dni w miesiącu. Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego w lipcu 2016 r. (który obejmował okres od kwietnia 2016 r.), a przedmiotowe świadczenie płatne jest w miesięcznych ratach. W tej sytuacji koniecznym jest rozróżnienie sytuacji prawnej i faktycznej dziecka sprzed dnia 23 lutego 2017 r. i później. O ile bowiem nie ulega żadnych wątpliwości, że do dnia 23 lutego 2017 r. opieka nad synem sprawowana była naprzemiennie (a do tego w znacznie większym wymiarze czasowym przez wnioskodawcę, aniżeli matkę), tak po tym dniu sprawowana ona jest w sposób zbliżony do opieki naprzemiennej. Zatem już tylko z tego powodu zaskarżona decyzja jest błędna, bowiem obejmuje ona sumarycznie cały okres od dnia złożenia wniosku przez skarżącego, nie różnicując i całkowicie ignorując zmienioną sytuację prawną i faktyczną dziecka wywołaną postanowieniem tymczasowym z dnia 23 lutego 2017 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Pismem z dnia 10 lutego 2018 r. skarżący uzupełnił swoją skargę wnosząc o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z postanowienia Sądu Rejonowego G. z dnia 20 grudnia 2017 r. (sygn. akt [...]), które załączył do pisma.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na syna M. K. na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r.

Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm. - dalej w skrócie: "u.p.p."). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 u.p.p.). Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 u.p.p. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie, z tym że świadczenie to przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł (art. 5 ust. 3 u.p.p.). Pojęcie "rodziny" zostało w ustawie zdefiniowane w art. 2 pkt 16 u.p.p., w którym stwierdzono, że ilekroć jest w niej mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

W świetle przywołanych regulacji prawnych nie może budzić wątpliwości, że osobami uprawnionymi do świadczenia wychowawczego są m.in. matka albo ojciec (rodzice dzieci), którzy wspólnie zamieszkują z pozostającymi na ich utrzymaniu dziećmi i tym samym sprawują faktyczną opiekę nad tymi dziećmi, natomiast w przypadku rodziców żyjących w rozłączeniu - każdy z nich pod warunkiem sprawowania tzw. opieki naprzemiennej.

Pojęcie "opieki naprzemiennej", którym ustawodawca posłużył się w art. 2 pkt 16 u.p.p., jest niewątpliwie nowością w polskim systemie prawnym, jednak ani ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ani też żaden inny akt prawny - w tym ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz.1822 ze zm. - dalej w skrócie: "k.p.c."), czy ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm. – dalej w skrócie: "k.r.o.") - nie zawierają definicji tego pojęcia.

Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego posługuje się pojęciem "orzeczenie, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach". Zostało ono wprowadzone do k.p.c. z dniem 29 sierpnia 2015 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2015 r., poz.1062). Zauważyć jednakże należy, że pojęcia tego użyto tylko w takim kontekście, że pewne unormowania k.p.c. będzie się do tego rodzaju orzeczeń stosować odpowiednio (tak w art. 582¹ § 4, art. 598²² i art. 756² § 2 k.p.c.).

Z kolei stosownie do art. 107 § 1 i 2 k.r.o. jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka określić sposób jej wykonywania i utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Sąd pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia. Podobne unormowanie zawarte jest w art. 58 § 1 i § 1a k.r.o., zgodnie z którymi w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. W braku powyższego porozumienia sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia. Regulację tą stosuje się także przy orzekaniu separacji (art. 613 § 1 k.r.o.).

Mając powyższe na uwadze przyjąć należy, że w braku orzeczenia o władzy naprzemiennej, jako orzeczenie, o którym mowa w art. 2 pkt 16 u.p.p., można przyjmować także jedno z ww. orzeczeń, jeżeli z jego treści wynikać będzie, że rodzice rozwiedzeni, żyjący w separacji lub w rozłączeniu sprawują opiekę nad wspólnym dzieckiem na przemian w następujących po sobie okresach. Nie jest jednak możliwa do zaakceptowania z punktu widzenia powyższej regulacji sytuacja braku orzeczenia w powyższym zakresie. Tym samym nie jest uprawnione ustalenie opieki naprzemiennej przez sam organ administracji rozstrzygający sprawę, na podstawie badania dodatkowych okoliczności sprawy i zaliczenie na tej podstawie dziecka do rodzin obojga rodziców w świetle treści art. 2 pkt 16 u.p.p., posługującego się pojęciem "orzeczenie" (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 943/16, LEX nr 2220602). Brzmienie analizowanego przepisu jest jasne i nie nastręcza trudności interpretacyjnych, a tylko niejasność przepisów uprawniałaby do korzystania z innych metod wykładni aniżeli językowej (gramatycznej). Zgodnie z treścią art. 2 pkt 16 u.p.p. fakt ustanowienia opieki naprzemiennej obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu - aby wywołać określony w tym przepisie skutek prawny - musi wynikać z "orzeczenia sądu". Zasadą bowiem na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest uznawanie danego dziecka za członka jednej tylko rodziny, a zaliczenie dziecka jednocześnie do odrębnych rodzin obydwojga rodziców może nastąpić tylko wyjątkowo, a zatem tę regulację prawną należy interpretować ściśle, gdyż ma ona charakter wyjątku od ogólnej reguły (por. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 947/17, LEX nr 2339734).

Odnotowania – w kontekście wykładni pojęcia "opieki naprzemiennej" – wymaga też to, że ustawodawca z dniem 1 sierpnia 2017 r. dokonał nowelizacji art. 2 pkt 16 u.p.p., dookreślając niejako znaczenie pojęcia "opieki naprzemiennej", jako opieki sprawowanej w porównywalnych i powtarzających się okresach (przez obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu).

Podsumowując powyższe uwagi należy zatem przyjąć, że z opieką naprzemienną mamy do czynienia w sytuacji, gdy rodzice żyjący w rozłączeniu, którym przysługuje władza rodzicielska, sprawują opiekę nad wspólnym dzieckiem na przemian, w mniej więcej równych, powtarzających się, następujących po sobie okresach (w obecnym stanie prawnym jest to opieka sprawowana w porównywalnych i powtarzających się okresach), przy czym taki stan rzeczy musi być usankcjonowany wydanym przez sąd orzeczeniem.

W niniejszej sprawie spór sprowadzał się do tego, czy skarżący w okresie świadczeniowym 2016/2017 legitymował się prawem do świadczenia wychowawczego na syna, czy też prawo to – z uwagi na fakt, iż dziecko pozostawało pod opieką obojga rodziców żyjących w rozłączeniu – nie przysługiwało skarżącemu.

Dla rozstrzygnięcia tego sporu istotne jest – zgodnie z twierdzeniem skarżącego – uwzględnienie faktu wydania przez Sąd Okręgowy w G. II Wydział Cywilny Rodzinny w dniu 23 lutego 2017 r. (a więc w trakcie trwania okresu świadczeniowego 2016/2017) postanowienia (sygn. akt [...]) w przedmiocie udzielenia na czas trwania postępowania zabezpieczenia poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletniego M. K. przy matce oraz poprzez uregulowanie kontaktów małoletniego z ojcem (w sposób opisany powyżej w części uzasadnienia przedstawiającego przebieg postępowania administracyjnego).

W ocenie Sądu dokonana przez organy w toku postępowania ocena treści ww. postanowienia w kontekście jego skutków dla uznania sprawowania przez skarżącego opieki naprzemiennej nad synem, okazała się błędna. Organy obu instancji stwierdziły, że z powołanego postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia 23 lutego 2017 r. nie wynika, by można było przyjąć, że skarżący (ojciec) wraz z matką sprawuje opiekę naprzemienną nad synem, gdyż w ocenie organów nie można uznać, iż okresy przebywania dziecka u każdego z rodziców są mniej więcej równe, następujące po sobie i powtarzające się na przemian (organ I instancji wskazał, że "wnioskodawca wprawdzie sprawuje opiekę nad synem, jednak nie zmienia to faktu, że aktualnie, na mocy orzeczenia sądu, M. K. mieszka na co dzień ze swoją matką w G., zaś czas sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nie można uznać za opiekę naprzemienną, ponieważ w większym wymiarze jest ona sprawowana przez matkę dziecka").

W ocenie Sądu treść ww. postanowienia nie daje podstawy do takiej konstatacji, a wręcz przeciwnie wskazuje na to, że w sytuacji, w której oboje rodzice M. K. żyją w rozłączeniu, ich opieka na dzieckiem – wskutek sposobu uregulowania przez Sąd kontaktów dziecka z ojcem – ma charakter opieki naprzemiennej, bowiem sprawowanej w porównywalnych i powtarzających się okresach. Z orzeczenia tego w istocie wynika, że każdy z rodziców sprawuje opiekę nad dzieckiem powtarzalnie, w co drugi weekend miesiąca (zaczynający się od piątku po zakończeniu ostatniej lekcji w szkole do pierwszej lekcji w poniedziałek); w każdym tygodniu natomiast opieka ta została powierzona ojcu poprzez przyznanie mu kontaktu z dzieckiem w każdy poniedziałek (poczynając od zakończenia ostatniej lekcji w szkole do godziny 18:00), środę (poczynając od zakończenia ostatniej lekcji w szkole do godziny 20:00) oraz czwartek/piątek (bowiem poczynając od zakończenia ostatniej lekcji w szkole w czwartek do pierwszej lekcji w piątek). W ocenie Sądu przy takim uregulowaniu przez Sąd Okręgowy w G. kontaktów skarżącego ojca z dzieckiem nie tylko wymóg powtarzalności sprawowanej przezeń opieki jest spełniony, ale także porównywalność okresu sprawowania tej opieki z okresem sprawowania jej przez matkę. Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że przymiotnik "porównywalny" oznacza "taki, który jest podobny do innego na tyle, aby można go z nim porównywać, zestawić", co w kontekście brzmienia przepisu art. 2 pkt 16 u.p.p. oznaczać powinno zbliżone do siebie - niekoniecznie więc tożsame - okresy sprawowania przez oboje rodziców żyjących w rozłączeniu opieki nad dzieckiem.

W ocenie Sądu, z treści powyższego orzeczenia wynika, że wobec syna skarżącego Sąd ustanowił opiekę naprzemienną obydwojga rodziców w rozumieniu art. 2 pkt 16 u.p.p. Okoliczność tę ponadto potwierdzają kolejne postanowienia zabezpieczające Sądu, regulujące – ponad kontakty wynikające z ww. postanowienia z dnia 23 lutego 2017 r. – dodatkowo kontakty skarżącego po tej dacie z synem w okresach przerw świątecznych oraz wakacji (vide postanowienia Sądu Rejonowego G. IV Wydział Rodzinny i Nieletnich o sygn. akt [...]: z dnia 26 kwietnia 2017 r., z dnia 5 czerwca 2017 r. oraz z dnia 20 grudnia 2017 r.). Mając to na uwadze należy uznać, że orzekając w przedmiocie świadczenia wychowawczego, obejmującego okres świadczeniowy od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r., organy naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 k.p.a. w zw. art. 2 pkt 16 u.p.p., nie uznając skutków prawnych wynikających z ww. postanowienia Sądu z dnia 23 lutego 2017 r. (a także późniejszych ww. orzeczeń) i tym samym nie przyjmując, że – pomimo udzielenia zabezpieczenia poprzez ustalenie miejsca pobytu M. K. przy matce – syn skarżącego pozostaje de facto pod opieką sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach przez oboje rodziców. W związku z powyższym należy uznać, że w niniejszej sprawie organy działając w zgodzie z prawem winny przyjąć fakt sprawowania opieki naprzemiennej nad M. K. zarówno przez matkę – M. M., jak i ojca – skarżącego, i okoliczność tę uwzględnić przy rozpoznaniu złożonego przez skarżącego w dniu 1 lipca 2016 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2016/2017, a ściślej mówiąc za – znajdujący podstawę w wydanych orzeczeniach sądowych - okres sprawowania opieki naprzemiennej od lutego 2017 r. do końca okresu świadczeniowego (art. 18 ust. 1 i ust. 2 u.p.p.).

Z kolei w świetle zaprezentowanej powyżej wykładni art. 2 pkt 16 u.p.p. nie sposób jest zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego odnośnie przysługującego mu prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od kwietnia 2016 r. do lutego 2017 r. Abstrahując od kwestii sprawowania w tym okresie przez skarżącego faktycznej opieki nad synem i wymiaru tej opieki, podkreślić należy, że ustanowienie opieki naprzemiennej obojga rodziców żyjących w rozłączeniu należy do kompetencji sądu powszechnego, a w konsekwencji w braku orzeczenia sądowego istnienia tego rodzaju opieki nie można w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego domniemywać, bowiem organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców (por. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1669/17, LEX nr 2435599). W tym kontekście wskazać należy, że – jak wynika z treści uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego G. IV Wydział Rodzinny i Nieletnich o sygn. akt [...]z dnia 6 kwietnia 2016 r. – wobec cofnięcia przez M. M. i K. K. wniosków o ustalenie miejsca pobytu małoletniego M. K. i uregulowania kontaktów, postępowanie prowadzone przez Sąd w tym przedmiocie zostało umorzone prawomocnym postanowieniem z dnia 7 września 2015 r., a w związku z tym podjęte w ramach tego postępowania postanowienia zabezpieczające odnośnie kontaktów skarżącego z synem, przestały być prawnie wiążące. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności ze znajdujących się w aktach sprawy orzeczeń sądowych, nie wynika natomiast, by w okresie późniejszym, tj. po dniu wydania ww. postanowienia z dnia 7 września 2015 r., od początku okresu świadczeniowego od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia wydania ww. postanowienia Sądu Okręgowego w G. w sprawie o sygn. akt [...], zostało wydane jakiekolwiek inne orzeczenie sądowe regulujące kwestie opieki nad małoletnim M. K., na podstawie którego można byłoby wywieść wniosek o sprawowaniu przez skarżącego opieki nad synem, mającej charakter opieki naprzemiennej stosownie do treści art. 2 pkt 16 u.p.p. Z tego więc powodu Sąd nie dopatrzył się w tym zakresie naruszenia prawa przez kontrolowane decyzje.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny dokonać oceny przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia wychowawczego mając na uwadze wyrażone w sprawie stanowisko Sądu oraz przedstawioną powyżej wykładnię art. 2 pkt 16 u.p.p., którą to wykładnią będą związane z mocy art. 153 p.p.s.a.