Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1380/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2, art.28 ust 3 pkt 1-6, art.32
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1380/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 stycznia 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędziowie: WSA Grażyna Firek, WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2016 r., sprawy ze skargi P.M., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 24 czerwca 2015 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, , - s k a r g ę o d d a l a -, ,


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z dnia 7 grudnia 2011r. nr [...] orzekł o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania powstałe na skutek nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych przez O. Sp. z o. o. na członka jej zarządu, P.M., jako dłużnika solidarnego razem ze Spółką i M.K., w tym na ubezpieczenie społeczne za luty i marzec 2008 r. łączną kwotę należności 44.998,71 zł, na ubezpieczenie zdrowotne za czerwiec i lipiec 2007 r. oraz za okres od stycznia do marca 2008 r. łączną kwotę 35.025,43 zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za czerwiec, lipiec i wrzesień 2007 r. oraz za okres od stycznia do marca 2008 r. łączną kwotę 11.605,07 zł. Jednocześnie ZUS zobowiązał P.M., jako dłużnika solidarnego do wpłaty wskazanych wyżej kwot, na odpowiedni rachunek bankowy ZUS.

W dniu 26 stycznia 2015r. do ZUS wpłynął wniosek P.M.o umorzenie należności z tytułu składek, o których mowa powyżej. Niemożność wywiązania się z obowiązku uregulowania zaległych należności, płatnik argumentował brakiem ruchomości, brakiem nieruchomości, brakiem oszczędności, brakiem papierów wartościowych i wierzytelności. Płatnik, jako jedyny majątek wskazał udziały w H. Sp. z o. o. z/s w R. o łącznej wartości nominalnej 2.500 zł, przychód w wysokości 100 zł brutto miesięcznie z umowy zlecenia. Płatnik wskazał ponadto, że posiada rozdzielność majątkową z żoną.

1 kwietnia 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...], w której odmówił płatnikowi umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 53.171,33 zł, stwierdzając, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm., dalej: ustawa o s.u.s.).

Ponadto ZUS umorzył postępowanie w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 02/2008 r. do 03/2008 r. w kwocie 14 847,45 zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06/2007 r. do 07/2007 r. i od 01/2008 r. do 03/2008 r. w łącznej kwocie 23 667,43 zł za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych.

ZUS umorzył częściowo postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Od powyższej decyzji P.M.złożył w dniu 30 kwietnia 2015r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentując, iż nie posiada środków na uregulowanie powstałej należności, albowiem poprawa jego sytuacji finansowej uzależniona jest od otrzymywania nowych zleceń, co jest trudne do przewidzenia z uwagi na sytuację gospodarczą, jak również spółka, w której płatnik posiada udziały nie osiąga zysków pozwalających na wypłatę dywidendy. P.M. powielił dotychczas podawaną argumentację, a dodatkowo wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i ma na utrzymaniu małoletniego syna. Jego żona, z którą ma rozdzielność majątkową, osiąga miesięczny dochód w wysokości 1.286,16 zł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat, m.in. za czynsz, wynajem lokalu mieszkalnego, energię, gaz i wodę wynoszą 1700 zł. Dodatkowo wskazał także na koszty żywności, opłaty za transport i paliwo, wydatki na ubrania, lekarstwa, środki higieny i czystości oraz stale rosnące koszty utrzymania dziecka. Płatnik wskazał, że jego aktualne środki na utrzymanie pochodzą ze sprzedaży majątku ruchomego, tj. samochodu o wartości 18.000 zł, a jego sytuacja finansowa, zmusza go do korzystania z pomocy finansowej rodziny. Ponadto płatnik wskazał, iż postępowanie egzekucyjne będzie w jego przypadku nieskuteczne, ponieważ nie posiada żadnego majątku, a w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, co zgodnie z art. 28 ust. 3 o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi przesłankę do umorzenia należności.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS w dniu 24 czerwca 2015r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy poprzednią decyzję.

Od powyższej decyzji P.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę, w której podniósł zarzut naruszenia:

1. Prawa materialnego tj. ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez:

- naruszenie art. 28 ust 3 pkt 1-6 w/w ustawy, poprzez błędne i niewłaściwe

uznanie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność

należności, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jasno

wskazuje, iż sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego jest trudna, że nie

posiada on majątku, z którego można byłoby pokryć wymagalne należności,

a decyzja o odmowie ich umorzenia służy wyłącznie przedłużaniu

postępowania w sprawie,

- naruszenie art. 28 ust 2 w/w ustawy, poprzez nadużycie przez ZUS ustawowej prerogatywy uznaniowości, zwłaszcza gdy dowody wskazane przez skarżącego bezsprzecznie wskazują, iż nie jest on w stanie spłacić żądanej należności.

2. Prawa procesowego, tj.:

- naruszenie art. 7 k.p.a. (tekst jedn.: Dz. U. z 1960, nr 30, poz. 168 ze zm.), poprzez naruszenie przez ZUS zasady praworządności i obowiązku podejmowania wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także, poprzez naruszenie słusznego interesu strony postępowania.

Na poparcie swojego stanowiska, skarżący podał, że cały jego majątek stanowią udziały w H. sp. z o. o. w Rzeszowie o łącznej wartości nominalnej w wysokości 2.500,00 zł oraz przychód w wysokości 100,00 zł brutto (netto 74,75 zł), którego podstawą jest umowa zlecenie i który stanowi jego jedyne źródło utrzymania. Ponadto, jak wynika ze złożonego w sprawie oświadczenia majątkowego, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, której miesięczny dochód netto wynosi 1.286,16 zł. Małżonkowie wspólnie utrzymują małoletniego syna, którego koszty utrzymania sukcesywnie rosną, co spowodowane jest rozwojem dziecka. Skarżący podkreślił, iż między nim a żoną istnieje rozdzielność majątkowa. Koszty utrzymania rodziny wynoszą miesięcznie około 1700,00 zł., składają się na nie głównie opłaty za czynsz, media, żywność, odzież, lekarstwa oraz inne artykuły codziennej potrzeby. Zdaniem skarżącego, w obecnej sytuacji nie posiada on środków na pokrycie wymaganych należności, nie potrafi też określić, czy jego sytuacja finansowa ulegnie poprawie w przyszłości. Spółka, w której posiada udziały, aktualnie nie osiąga zysków na wypłatę dywidendy. Według skarżącego, w niniejszej sprawie zachodzi całkowita nieściągalność zobowiązania. Skarżący podał, że organ podejmujący decyzję, z uwagi na doświadczenie życiowe powinien stwierdzić, iż postępowanie egzekucyjne w stosunku do niego będzie niecelowe i nieskuteczne, gdyż nie posiada on żadnego majątku, a podjęcie odmiennej decyzji stanowi próbę przedłużania przez organ postępowania, co z kolei jest niedopuszczalne gdyż ZUS powinien dążyć do jak najszybszego zakończenia sprawy, bez generowania dodatkowych kosztów opłacanych ze Skarbu Państwa. Skarżący podał, że ZUS, podejmując zaskarżoną decyzję nadużył ustawowej prerogatywy uznaniowości w zakresie oceny braku przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie pracowników. Jak podał skarżący, organy administracyjne, podejmując decyzję uznaniową muszą wziąć pod uwagę, oprócz upoważnienia do uznania zawartego w przepisie, także ochronę uprawnień i wartości, na które przepis bezpośrednio wskazuje (zasady systemu prawa). Skarżący wskazał, że w niniejszej sprawie ZUS nadużył prerogatywy uznaniowości stwierdzając, iż brak jest podstaw do wydania odmiennej decyzji tj. umarzającej powstałe należności, a podejmując rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie, zignorował w całości zgromadzony materiał dowodowy, zwłaszcza podawane przez skarżącego okoliczności faktyczne świadczące o braku możliwości spłaty powstałej należności. Organ zaniechał również zważenia słusznego interesu strony postępowania, co stanowi poważne uchybienie w procedurze administracyjnej.

Wobec powyższych okoliczności, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W odpowiedzi na skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, a ponadto wskazał na treść art. 28 ust. 2, ust. 3, art. 32 ustawy o s.u.s. oraz na treść § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (tekst. jedn.: Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365). W niniejszej sprawie, organ ustalił, że zaległości obciążające płatnika dotyczą należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika. W związku z tym, do należności tych nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W kontekście badania zasadności umorzenia zaległości dotyczących pracowników płatnika składek, znaczenie ma jedynie istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności. Organ wskazał, że całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o s.u.s. musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy wynika, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Skarżący w niniejszej sprawie nie przedstawił wystarczających dowodów na okoliczność całkowitej nieściągalności długu, co jest warunkiem zastosowania art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. Z ustalonego na podstawie działań organu oraz dowodów i oświadczeń przedstawionych przez skarżącego, stanu faktycznego wynika, że skarżący osiąga dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umów zlecenia w wysokości 100 zł brutto, a także od dnia 1 maja 2015 r. w wysokości 1750 zł brutto. Ponadto Skarżący posiada udziały w H. Sp. z o. o. z siedzibą w Rzeszowie o łącznej wartości nominalnej 2 500 zł., prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką, która osiąga dochód w wysokości 1.286,16 zł. Stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat, zostały określone na kwotę 1.700 zł, aczkolwiek nie zostały one poparte przez skarżącego jakimikolwiek dokumentami. Organ nie stwierdził przesłanek do umorzenia w stosunku do sytuacji, w której znajduje się skarżący. W dłuższej perspektywie czasowej, w granicach, w których zaległe składki mogą być przymusowo dochodzone, na organie ciąży podejmowanie wszelkich działań zmierzających do dochodzenia wierzytelności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia, a odstąpienie od nich, może nastąpić dopiero w sytuacji, gdy w ocenie Zakładu (wierzyciela), przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, byłoby niecelowe, bądź nieopłacalne.

Zakład podkreślił, że ma możliwość przymusowego wyegzekwowania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia przez zastosowanie jednego ze środków egzekucyjnych, przewidzianych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.) Jak wskazał organ, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Dłużnik nie może wywodzić swoich praw z tego, że jego zdaniem w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się od niego kwot przekraczających koszty egzekucji, bowiem ocena, czy wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest zasadne, należy wyłącznie do wierzyciela. ZUS zauważył, że dodatkowo zadłużenie skarżącego nie było do tej pory objęte żadną formą egzekucji, tym samym żaden organ nie miał możliwości wypowiedzenia się, co do ściągalności lub braku ściągalności zadłużenia.

ZUS podkreślił, że w postępowaniu administracyjnym, dokonał wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i umożliwił stronie aktywny udział w postępowaniu, a decyzja w żadnym wypadku nie jest dotknięta wadą prawną, która skutkowałby jej uchyleniem. Organ rozpatrując wniosek uznał, iż w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust 3 pkt 1-6 ustawy o s.u.s. W szczególności, przedstawione w sprawie dowody nie dają podstaw do przyjęcia, że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego jest wyjątkowa i że brak jest majątku na zaspokojenie długu. Zdaniem ZUS, w niniejszej sprawie, to strona powinna udowodnić, że zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s., a organ wnikliwie ustalił stan faktyczny i dokonał prawidłowej wykładni przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tymczasem dochód uzyskiwany przez skarżącego z tytułu umów zlecenia pozwala na egzekucję należności organu, a tym samym systematyczne zmniejszanie zadłużenia.

Organ zauważył ponadto, że zarówno w sytuacji opisanej w art. 28 ust. 2 jak i ust. 3a ustawy o s.u.s., rozstrzygnięcie w kwestii umorzenia należności następuje w drodze uznania administracyjnego, co oznacza, że organ rozstrzygając sprawę w oparciu o ustalony stan faktyczny może, ale nie musi umorzyć zaległości składkowe. Ponadto, nawet w sytuacji, gdyby strona udowodniła przesłanki do umorzenia, organ administracyjny może w ramach swobodnego uznania wydać decyzję odmowną biorąc pod uwagę interes ogólnospołeczny.

ZUS wskazał, że decyzja odmowna organu znajduje poparcie także w judykaturze i na tę okoliczność powołał uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 06.05.2004 r. (sygn. II UZP 6/04), w której SN orzekł, że w obecnym stanie prawnym, stosownie do art. 28 ust. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnienie ust. 2-4. Oznacza to, że decyzja w tym zakresie należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który może na warunkach określonych tym przepisem umarzać należności składkowe. Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, pozwalającego na umorzenie, w uzasadnionych przypadkach, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. jest czytelny i nie budzi na tle wykładni gramatycznej wątpliwości interpretacyjnych. Jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności, przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust.2 w tej ustawie wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc że w takim wypadku, mogą być one umorzone.

W związku z powyższym, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji z dnia 24 czerwca 2015 r. wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. powoływanej dalej jako "k.p.a."), jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm., dalej: u.s.u.s.) oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 53.171,33 zł, oraz w sprawie umorzenia postępowania w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 02/2008 r. do 03/2008 r. w kwocie 14 847,45 zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06/2007 r. do 07/2007 r. i od 01/2008 r. do 03/2008 r. w łącznej kwocie 23 667,43 zł za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w sprawie częściowego umorzenia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika, należy stwierdzić, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Wnioskiem z dnia 21 stycznia 2015r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę w zapłacie przedmiotowych należności głównych. Wniosek ten swoim zakresem obejmował zatem także należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, które nie mogły być przedmiotem merytorycznego rozpatrzenia pod kątem ich umorzenia, bądź odmowy umorzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 2 i ust. 3 w związku z art. 32 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przepisy między innymi o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Całkowita nieściągalność została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 i zachodzi w przypadku, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. − Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że miała miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia należności wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacania należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

W zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, nie ma do nich zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Składki te mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności. Organ słusznie uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą podstawy do umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność, o której mowa powyżej musi mieć charakter trwały, nieprzemijający, a w przedmiotowej sprawie, nie zachodzą okoliczności, aby uznać, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika. Organ uwzględnił bowiem, że aktualnie skarżący wykazuje aktywność zawodową, nie postrzega swojej sytuacji tragicznie, bowiem nie korzysta z pomocy społecznej, ani innych form pomocy przeznaczonej dla osób nie posiadających środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb egzystencjalnych ze strony Państwa. Skarżący nie wykazał również żadnych konkretnych dowodów na to, aby jego sytuacja finansowa była zła, nie wskazał na żadne choroby, zły stan zdrowia, niepełnosprawność. Organ słusznie wykazał, że skarżący jest osobą zdolną do pracy, posiadającą stosowne doświadczenie zawodowe. Fakty te w połączeniu z wiekiem skarżącego, przemawiają za tym, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo spłaty przedmiotowego zadłużenia, chociażby w mniejszych kwotach. Zaznaczenia wymaga także to, iż żaden organ egzekucyjny nie stwierdził dotychczas całkowitego braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie trudno przesądzać, że w toku dalszych czynności egzekucyjnych, nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych. "Ocena odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwalej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne", (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19.054.2009 r., sygn. akt V SA/Wa 40/09). Natomiast ocena, czy ponoszenie wydatków egzekucyjnych jest zbędne, czy też może przynieść korzyści, należy wyłącznie do wierzyciela, (...) żądanie zmierzające do zwolnienia z egzekucji przyszłych spodziewanych dochodów w celu zachowania czystego konta kosztem środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Funduszu Zdrowia i funduszu Pracy nie może zostać uwzględnione", (por. wyrok SN z dnia 24.05.2007 r., II UK 216/06). ZUS ma więc w dalszym ciągu możliwość dochodzenia zaległych składek na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przepis art. 30 u.s.u.s. wyraźnie stanowi, że: do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. W przepisie tym ustawodawca posłużył się sformułowaniem "nie stosuje się". Oznacza to, że w stosunku do wskazanych w nim należności, wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Dotyczy to każdego rodzaju rozstrzygnięcia merytorycznego, zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc także badanie istnienia przesłanek umorzenia należności, przewidzianych w art. 28 u.s.u.s (por. wyrok WSA z dnia 11 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 495/08, wyrok WSA z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2036/06).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w powyższych wyrokach, że jeżeli wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest jedynie umorzenie postępowania na podstawie art. 105 k.p.a., bowiem brak jest przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s.

Jeśli wskazane przez ZUS należności były finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), czyli nie przez płatnika, to niewątpliwie zachodziły podstawy do umorzenia w tym zakresie postępowania wszczętego wnioskiem strony. Należności te wolą ustawodawcy nie mogą bowiem podlegać umorzeniu.

Do odsetek za zwłokę od tych należności nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem "należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności". Z przywileju umorzenia należności z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. może skorzystać jedynie prowadzący działalność gospodarczą, który sam się ubezpiecza. W wyroku z dnia 27 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 588/10 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. pod względem zakresu podmiotowego odnosi się wyłącznie do wnioskodawcy, który spełnia określone w nim wymagania; mianowicie jako prowadzący działalność gospodarczą wnioskodawca był "ubezpieczonym", zaś jako zatrudniający pracowników – "płatnikiem składek". Wymieniony przepis odnosi się więc wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ciążących na wnioskodawcy jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą. Przepis dotyczy wyraźnie należności składkowych "ubezpieczonych", to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu". Możliwe jest umorzenie w całości lub w części jedynie należności powiązanych ze składkami finansowanymi przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek (odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, lecz nie samych składek) jedynie w sytuacji określonej w art. 28 ust. 1, 2, 3 u.s.u.s. (por. wyrok WSA z dnia 26 stycznia 2012r., sygn. akt I SA/Bd 1074/11).

Ponieważ w sprawie odsetek za zwłokę przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie mógł mieć zastosowania w tym zakresie nastąpiło częściowe umorzenie postępowania. Jakkolwiek może rodzić wątpliwości poprawność przyjętego przez organ sposobu rozstrzygnięcia, poprzez częściowe umorzenie postępowania z uwagi na niemożność zastosowania do przedmiotowych należności w/w przepisu, to jednak, w ocenie Sądu, taki sposób załatwienia sprawy nie spowodował żadnych negatywnych konsekwencji dla skarżącego i w związku z tym nie dawał podstawy do uchylenia przedmiotowego rozstrzygnięcia.

Warto również wskazać, w kontekście zarzutu skarżącego, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który może, ale nie musi umorzyć zaległości (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 06.05.2004r., sygn. II UZP 6/04). Niezależnie jednak, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, czy także w przypadku ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami o kwestię umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia MGPiPS, ustawodawca używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja ZUS ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten, przy ustalonym stanie faktycznym, nie ma obowiązku umorzenia zaległych składek. Zakład nie ma także obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy też w rozporządzeniu MGPiPS, to jest stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Decyzja o umorzeniu (albo o odmowie umorzenia) należności z tytułu składek ma zatem charakter uznaniowy. Oznacza to, iż do organu orzekającego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Organ ten dysponuje pewnym marginesem swobody w odniesieniu do zaistniałej w danej sprawie sytuacji faktycznej. Nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności, świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi, prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22.12.2006r., sygn. III SA/WA 2427/06). Organ słusznie wskazał, odnosząc się do uznania administracyjnego, że różnicę pomiędzy decyzją "obligatoryjną" a decyzją "uznaniową", która polega na tym, iż spełnienie przewidzianych przez prawo przesłanek w przypadku decyzji "obligatoryjnej" decyduje o treści rozstrzygnięcia, natomiast w przypadku decyzji uznaniowej jedynie o samej możliwości wydania decyzji w danym przedmiocie, jednakże treść tego rozstrzygnięcia pozostawiona jest do uznania organu. W związku z powyższym, jeżeli strona oczekuje określonego rezultatu na skutek wydania decyzji, to w odniesieniu do decyzji "obligatoryjnej" wystarczy wykazanie zachodzenia określonych przesłanek, natomiast w przypadku decyzji uznaniowej powinno się wykazać zachodzenia przesłanek do jej wydania, a dodatkowo jeszcze przekonać organ, że w tej sytuacji zasadne jest wydanie rozstrzygnięcia w oczekiwanej przez stronę treści. Jeżeli natomiast wydana decyzja uznaniowa nie spełnia oczekiwań strony, to powinna ona wykazać nie tylko istnienie przesłanek do jej wydania, ale również i dowolność stanowiska organu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2010 r., II GSK 732/09).

Według Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. ZUS prawidłowo wywiązał się z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania oraz zebrania pełnego materiału dowodowego, niezbędnego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.). ZUS wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy takim, a nie innym załatwieniu sprawy, co znalazło wyraz w rzeczowym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.