Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1109/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 41a
journal: Dz.U. 2016 poz 277
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Beata Machcińska, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi J. S. (dalej: Strona, skarżąca) jest wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.) i art. 59 ust 3, art. 36 ust. 1 pkt.10 oraz 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 2016r., poz. 277 ze zm., dalej: u.u.s.r.) oraz rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (Dz. Urz. UE L 352) decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS, organ) z dnia [...]r. znak [...] utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...]r. znak: [...] odmawiającą skarżącej umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 2014.3/07 do 2016.4/12 w kwocie 7.022,60 zł.

2. Przebieg postępowania przed organem administracji.

2.1. W dniu 21.04.2017r. do Centrali KRUS w W. wpłynął wniosek Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...]r., odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Wniosek został przekazany do Placówki Terenowej KRUS w P., zgodnie z właściwością.

2.2. Placówka Terenowa KRUS w P. rozpatrując przedmiotowy wniosek wszczęła postępowanie wyjaśniające. Zgodnie z art. 7, 10, 11 i 77 k.p.a. Kasa jest zobowiązana do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego.

Z uwagi na fakt, iż złożone w Centrali KRUS podanie o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostało podpisane, Placówka Terenowa KRUS w P. (po otrzymaniu wniosku drogą e-mailową) w dniu 10.05.2017r. wysłała do strony pismo zobowiązujące do usunięcia braków formalnych zgodnie z art. 63 § 2 k.p.a. informując jednocześnie, że nieuzupełnienie tych braków w terminie 7 dni będzie skutkowało pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Tym samym pismem Kasa wezwała skarżącą do złożenia dokumentów, mających wpływ na podjęcie decyzji o umorzeniu zobowiązań wobec KRUS. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. skarżąca została poinformowana o możliwości wglądu w akta oraz o przysługującym prawie w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego pisma do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Korespondencja została doręczona w dniu 31.05.2017r. (potwierdzenie odbioru).

W odpowiedzi, w dniu 7.06.2017r. Strona przesłała pismo wraz z kopią podpisanego przez siebie podania o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie skierowanym do Prezesa KRUS zobowiązała się, że w terminie 14 dni złoży dokumenty potwierdzające nowe okoliczności mające istotny wpływ na rozstrzygniecie w przedmiotowej sprawie. Do dnia wydania decyzji nie wpłynęły żadne dokumenty.

Organ argumentował, iż z analizy akt będących w posiadaniu KRUS wynika, że skarżąca podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu prowadzonej działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego tj. [...] ha fizycznego, co stanowi [...] ha przeliczeniowego. Od dnia 1.10.2006r. skarżąca przestała podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników z uwagi na ustalone prawo do emerytury przyznanej i wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, znak [...]. Obecnie na koncie strony jako rolnika - płatnika składek podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w charakterze domownika syn T. S. (od dnia 1.10.2006r.). Ponadto od dnia 1.12.2010r. T. S. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników prowadząc jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 5a u.u.s.r.)

Dalej organ wskazał, iż na podstawie z art. 41 a u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może: - (...) należności z tytułu składek na ubezpieczenie umorzyć w całości lub w części (...). W konsekwencji podjęcie decyzji o umorzeniu zaległości może mieć miejsce w szczególnie uzasadnionych przypadkach po udokumentowaniu przez rolnika zdarzeń losowych, czy innych okoliczności mających wpływ na powstanie zadłużenia. Przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne rolników należy także przestrzegać przepisu art. 7 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej powinien mieć na uwadze nie tylko ważny interes zainteresowanej strony, ale także interes społeczny, do którego zaliczyć można gromadzenie środków finansowych przeznaczonych na wypłatę świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników.

Prezes KRUS wyjaśnił, że przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek istnieje konieczność stosowania przepisów prawa unijnego dotyczących pomocy społecznej, której zasady regulują m.in. postanowienia rozporządzenia Komisji WE nr 1408/2013 w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu WE do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej. Zgodnie z tymi przepisami udzielenie pomocy może być uzasadnione wtedy, gdy rolnik znajduje się w przejściowo trudnej sytuacji spowodowanej okolicznościami noszącymi cechy niezależnych od rolnika. Decyzja w ramach pomocy de minimis ma charakter nadzwyczajny i stanowi incydentalną pomoc w ustabilizowaniu się sytuacji finansowej.

Organ wskazał, iż we wniosku o umorzenie należności z dnia 16.12.2016r. skarżąca powołała się na trudną sytuację materialną, pogorszenie stanu zdrowia i straty jakie ponosi syn T. S. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Do wniosku dołączyła: orzeczenie lekarskie o lekkim stopniu niepełnosprawności, PIT 36- zeznanie za rok podatkowy 2014 i 2015 T. S. (poniesionej straty), wysokość swojej emerytury -1.606,00 zł. Ponadto Strona poinformowała o kosztach i opłatach jakie ponosi w gospodarstwie domowym prowadzonym w A. tj. 1) 3.000,00zł /rok koszty ogrzewania (miesięcznie 250,00zł.), 2) około 500zł /m-c opłaty za odbiór śmieci, ścieków i podatki, 3) prąd i gaz, - około 221,00 zł oraz przedstawiła dokumenty potwierdzające zawarcie kredytów bankowych.

W związku ze złożonym podanie w miejscu położenia gospodarstwa rolnego, Placówka Terenowa KRUS w P. przeprowadziła dwie wizytacje. Ponieważ w dniu 24.01.2017r. podczas wizytacji strona była nieobecna, Kasa poinformowała pismem z dnia 8.02.2017r. o nowym terminie wizytacji w dniu 8.03.2017r. Również w czasie tej wizytacji Strona nie była obecna. W dniach przeprowadzania wizytacji stan gospodarstwa przedstawiał się następująco: budynek jest niezamieszkany, bez okien i drzwi. Brak oznak użytkowania. Za budynkiem znajdują się grunty rolne - ściernisko po skoszonym zbożu.

Dalej organ wskazał, iż w toku postępowania ustalono:

1) na podstawie pisma z GOPS w K. z dnia 4.01.2017r., że Strona nie korzysta z jakiejkolwiek formy pomocy ze strony urzędu. Zatem obecnej sytuacji skarżącej nie można uznać za nadzwyczajną bądź szczególnie trudną,

2) na podstawie zaświadczenia z Urzędu Gminy w N. z dnia 9.01.2017r. ustalono aktualną powierzchnię gospodarstwa [...] ha fiz., co stanowi [...] ha przeliczeniowego oraz roczny przychód z gospodarstwa 2.119,96 zł.

3) na podstawie pisma z ARiMR z dnia 3.02.2017r., że skarżąca pobierała dopłaty w kolejnych latach i w podanych niżej kwotach: w 2014r.- 1.133,46 zł; w 2015r. - 974,49 zł, w 2016r.- 1.235,70 zł.

4) Strona przedłożyła dokumenty potwierdzające stan jej zdrowia, dokumenty potwierdzające wydatki jakie ponosi w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz dochody jakie uzyskuje z tytułu otrzymywania emerytury, min.: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 2013r. i 2016r., fakturę za energie elektryczna, fakturę za zakup gazu, umowy kredytowe i aneksy.

Prezes KRUS argumentował, że składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu 21.04.2017r. Strona nie przedłożyła nowych dokumentów w sprawie, w związku z powyższym, po przeanalizowaniu wszystkich dokumentów zebranych w postępowaniu Kasa ustaliła następujący stan faktyczny, iż skarżąca:

a) posiada kredyt odnawialny w wysokości 14.200 zł. od którego należne są odsetki w kwocie 98,03zł. /miesięcznie,

b) posiada kartę kredytową z limitem 5.700 zł., od której płaci odsetki w kwocie 49,83 zł. /miesięcznie,

c) posiada kredyt w wysokości 41.000zł. Kredyt ten był już brany pod uwagę podczas rozpatrywania wniosku o umorzenie zaległości w maju 2014r. Rata kredytu wynosi około 351 zł./ miesięcznie,

d) miesięcznie wydatki związane z zakupem leków wynoszą- około 100 zł.

e) koszty związane z ogrzewaniem i utrzymaniem budynku to koszt około 3.000zł. rocznie - co miesięcznie stanowi 250zł.

f) koszty bieżące, o których mowa w piśmie z dnia 01.02.2017r. wynoszą 500zł./ miesięcznie (energia elektryczna, podatki od nieruchomości, odbiór śmieci, ścieki itp.)

g) przychód z tytułu pobierania emerytury z ZUS wynosi około 1.606zł.

h) roczny przychód gospodarstwa rolnego wynosi 2.119,96 zł. (zaświadczenie z Urzędu Gminy w N. znak [...] z dnia 09.01.2017r.) co miesięcznie stanowi kwotę około 176 zł.

i) ponadto otrzymuje dopłaty z ARiMR za:

2014r.- 1.133,46zł./ m-c. 94,46zł.

2015r. - 974,49zł./ m-c. 81,21 zł.

2016r. - 1.235,70 zł. /m-c. 102,97zł.

Ogółem wydatki (pkt. a ,b, c, d, e, f) w gospodarstwie domowym wynoszą około 1.348,86zł., natomiast przychody (pkt g, h, i) stanowią kwotę około 1.885zł.

Dalej organ wskazał, iż Strona przedłożyła "Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności" z dnia 14.03.2013r. i 07.11.2016r., z których nie wynika jednoznacznie, aby jej stan zdrowia uległ poważnemu pogorszeniu. W związku z tym dowody te nie mogą być podstawą do umorzenia zobowiązań.

W podaniu o umorzenie zobowiązań Strona informowała, że sytuacja finansowa uległa pogorszeniu z uwagi na brak dopłat obszarowych z ARiMR. Na potwierdzenie tego faktu przedłożyła decyzje z ARiMR, z których wynika iż odmówiono płatności obszarowych ze względu na niespełnienie warunków posiadania przez rolnika działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha.

Ponadto Strona przedłożyła również dokumenty potwierdzające straty ponoszone przez syna z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Są to straty: w 2014r. - 27.361,75zł. i w 2015r. - 15.234,84zł. Zdaniem organu ryzyko związane z prowadzeniem na własny rachunek działalności ponosi prowadzący ją, który powinien poszukiwać rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa i osób trzecich. Ponadto trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności nie są równoznaczne z brakiem wpływu jakichkolwiek środków i niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań oraz nie mogą stanowić podstawy do umorzenia zobowiązań.

W ocenie Prezesa KRUS w gospodarstwie rolnym Strony nie stwierdzono zatem żadnych znamion wyjątkowości, które przemawiałyby za udzieleniem wnioskowanej ulgi. Wskazał, iż podlegając ubezpieczeniu społecznemu rolników podstawowym źródłem utrzymania rolnika i domownika powinno być gospodarstwo rolne. Inne możliwości zarobkowania mogą stanowić dodatkowe źródło utrzymania i nie powinny mieć wpływu na płatność składek. Fakt, iż syn Strony poniósł straty w 2014r. i 2015r. z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej nie jest traktowana przez KRUS jako okoliczność przemawiająca za umorzeniem należności, gdyż nie jest ona podstawowym źródłem jego utrzymania. Możliwość pozostania w ubezpieczeniu społecznym rolników przy jednoczesnym prowadzeniu działalności gospodarczej, wynikająca z art. 5a u.u.s.r. jest przywilejem dla rolników i domowników, którzy spełniając określone warunki mogą dodatkowo prowadzić działalność gospodarczą. Sytuacja finansowa syna Strony w związku z poniesiona stratą w 2014r. i 2015r. nie zwalnia więc skarżącej z obowiązku terminowego regulowania zobowiązań wynikających z podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

W związku z tym, iż Strona nie przedłożyła żadnych nowych dowodów mających wpływ na podjęcie decyzji o umorzeniu składek, uwzględniono wszystkie wcześniej przedłożone oraz zebrane przez Kasę w toku postępowania dowody. Ponadto stwierdzono, iż skarżąca posiada inne źródło dochodu, a w gospodarstwie rolnym nie stwierdzono żadnych znamion wyjątkowości oraz zdarzeń losowych, niezależnych od Strony, które miałyby wpływ na zmniejszenie dochodowości gospodarstwa rolnego oraz przemawiałyby za umorzeniem składek.

Zgodnie z postanowieniami art. 10 § 1 k.p.a. Placówka Terenowa KRUS w P. umożliwiła Stronie zapoznanie się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, stanowiącym podstawę faktyczną decyzji oraz wypowiedzenia się co do zebranego materiału. Jednak Strona nie skorzystała z tego prawa.

3. Postępowanie przed Sądem I instancji.

3.1. W skardze na decyzję Prezesa KRUS Strona podniosła, że decyzja ta oraz poprzedzająca ją decyzja z 13.03.2017 r. zostały wydane z naruszeniem m.in.: art. 79, 77, 80, 75, 11, 107 § 1 i 3 k.p.a., art. 41a u.u.s.r., rozporządzenia Komisji (WE) nr: 1408/2013.

W uzasadnieniu wskazała, że zgodnie z art. 79 k.p.a. strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. Strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na 7 dni przed terminem. Ponadto podniosła, że organ pominął istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nowe okoliczności wskazane przez nią w piśmie z dnia 30 czerwca 2017r. (choroba syna).

3.2. Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się zasadna.

4.2. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017r., poz. 1369, p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na decyzje administracyjne.

Art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

4.3. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa KRUS dotycząca odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników, wydana na podstawie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.

Powołany przepis stanowi, iż Prezes Kasy (lub upoważniony przez niego pracownik Kasy), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przy czym zgodnie z art. 6 pkt 13b ustawy za należności z tytułu składek na ubezpieczenie uznaje się nie tylko składki, ale i należne od nich odsetki oraz koszty upomnienia.

Z treści art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu.

Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.. Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 tej ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Pojęcie "ważnego interesu" ma charakter niedookreślony, co oznacza, że organ ma obowiązek każdorazowo, indywidualnie wyjaśniać jego treść w zależności od okoliczności występujących w danej sprawie.

Obowiązkiem organu jest zatem wyjaśnienie i ustalenie w okolicznościach konkretnej sprawy, co należy rozumieć przez ważny interes strony i czy zaszedł on w sprawie. Fakt osiągania dochodu nie stanowi samodzielnej przesłanki odmowy zwolnienia (umorzenia) o jakiej mowa w art. 41a u.u.s.r. Możliwości płatnicze to nie tylko fakt osiągania dochodów, ale zestawienie tego dochodu z wydatkami, które pozwolą na ustalenie jaki jest rzeczywisty stan finansów zainteresowanego i czy przemawia on za skorzystaniem z wyżej wskazanego zwolnienia (prawomocny wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 stycznia 2018r., I SA/Sz 991/17, LEX nr 2442817).

W orzecznictwie wskazano, że oceny istnienia przesłanek umorzenia nie należy zawężać wyłącznie do wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym. Podstawy odmowy umorzenia nie może stanowić wyłącznie brak klęsk żywiołowych i niezależnych od skarżącego zdarzeń losowych, a okoliczność, że skarżący korzysta z publicznej opieki zdrowotnej, nie oznacza automatycznie, że nie ponosi on kosztów leczenia, np. w postaci zakupu leków, czy kosztów dojazdów do lekarza (prawomocny wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 1 marca 2018r., I SA/Rz 63/18, LEX nr 2462648).

Zdaniem Sądu o zaistnieniu ważnego interesu zainteresowanego świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna zobowiązanego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych (takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo), które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem KRUS. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną a powody odmowy organu orzekającego nieznane dla wnioskodawcy.

Organ obowiązany jest nie tylko do ustalania, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 41a u.u.s.r., lecz także obowiązany jest do wyważenia interesu społecznego, który uosabia "stan finansów funduszów emerytalno-rentowych i składkowych" z interesem indywidualnym "ważnym interesem zainteresowanego", gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego (wyrok WSA z dnia 16 marca 2017r., I SA/Gl 707/16, LEX 2268743).

Natomiast ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, zaś organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń ( Wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014r., że II GSK 237/1, LEX nr 1481761).

Natomiast z samym uznaniem będziemy mieli do czynienia dopiero wówczas, gdy organ stwierdzi istnienie jednej z tych przesłanek lub obu łącznie. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadających użytym pojęciom "ważnego interesu zainteresowanego" oraz "stanu finansów funduszów emerytalno-rentowych i składkowych", nie definiując tych pojęć, wówczas w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowanie przez ten organ uznania administracyjnego. Oznacza to, że w takim przypadku organ nie będzie dysponował wyborem, tylko decyzja będzie miała charakter związany.

Przybliżona powyżej specyfika orzekania organu w przedmiocie ulgi z art. 41a u.u.s.r. determinuje zakres sądowej kontroli tych rozstrzygnięć.

4.4. W ocenie Sądu, przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, Prezes KRUS nie sprostał wskazanym wyżej obowiązkom w zakresie przeprowadzenia postępowania w przedmiocie ulgi z art. 41a u.u.s.r. oraz nie rozważył i nie ocenił w sposób należyty całego zgromadzonego materiału dowodowego zgodnie z art. 7, art. 77, art. 79 i art. 80 k.p.a. w kontekście przesłanek określonych w art. art. 41a u.u.s.r.

Wynikający z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego nakazuje odnieść się do wszystkich zgromadzonych dowodów i wyjaśnić dlaczego organ odmawia im wiary. Nie jest spełnieniem reguł wynikających z art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., przemilczenie treści niektórych dowodów wynikających z akt sprawy. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie.

Ustalając stan faktyczny sprawy w kontekście sytuacji materialnej Strony organ pominął bowiem okoliczności wynikające z pisma skarżącej z dnia 1 lutego 2017r., w którym wskazała min., że "Z emerytury 1600 zł (załącznik nr 16 kart 1) zostawiam kilkaset złotych na wyżywienie(...)" W konsekwencji w znajdującym się na stronie 5 zaskarżonej decyzji zestawieniu wydatków i przychodów Prezes KRUS nie uwzględnił ponoszonych przez Stronę wydatków na żywność w wysokości kilkuset złotych, co oznacza, że nieprawidłowo określił sytuację finansową Strony. Nie uwzględnił także, że zawierane przez Stronę umowy kredytowe przeznaczane były na remont konstrukcji i pokrycia dachu (kredyt konsumencki mieszkaniowy hipoteczny z 1.10.2008r.), pozostałe kredyty zaciągane były na bieżące utrzymanie i leczenie.

4.5. Z orzecznictwa wynika, że niemożność zapłacenia przez ubezpieczonego składki, rozumiana jako absolutny brak środków na jej realizację, bądź też jako brak środków na zapłatę bez uszczuplenia podstawowych potrzeb życiowych, przemawia za przyjęciem wystąpienia ważnego interesu ubezpieczonego (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 lipca 2013r., I SA/Rz 381/13, LEX nr 1348658). Ważny interes zobowiązanego zachodzi także wówczas, gdy na skutek niskich zarobków, sytuujących się na granicy minimum socjalnego, wnioskodawca nie jest w stanie pogodzić obowiązku spłaty należności z koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 maja 2013r. I SA/Rz 314/13, LEX nr 1325288). Ważny interes w umorzeniu ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje wówczas, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami płatniczymi zobowiązanego zachodzi związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych, a zwłaszcza gdy zapłata należności zagrażałaby podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu (wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 lutego 2013r., III SA/Lu 855/12, LEX nr 1343504).

Zdaniem Sądu Prezes KRUS nie rozważył czy w sprawie zaistniał "ważny interes zainteresowanego" odniósł się wyłącznie do sytuacji materialnej strony, którą notabene ustalił niezgodnie ze stanem faktycznym wynikającym z akt sprawy. Nie uwzględnił natomiast w tej ocenie okoliczności, że skarżąca jest osoba schorowaną, o lekkim stopniu niepełnosprawności, w wieku 66 lat (w chwili składania wniosku).

W konsekwencji organ pominął istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, a dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego naruszył określoną w art. 80 k.p.a. zasadę swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z powołanym przepisem organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Ponadto organ nie wziął pod uwagę wyrażany w orzecznictwie obowiązek rozważenia czy zapłata zobowiązania podatkowego spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa (por. prawomocne wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 8 sierpnia 2017r., I SA/Rz 245/17, LEX nr 2340754, por. wyrok WSA z dnia 25 maja 2017r., I SA/Sz 1063/16, LEX nr 2305099). Jak podkreślił WSA w prawomocnym wyroku z dnia 11 maja 2017r. interes publiczny to nie tylko zapewnienie maksymalnych środków po stronie dochodów (jednostek samorządu lub państwa), ale też ograniczenie wydatków, np. na pomoc społeczną czy też na koszty związane z dochodzeniem zobowiązań. (I SA/Sz 1137/16, LEX nr 2302077). Sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym. Pozbawione racjonalności byłoby takie działanie organów państwa, które egzekwując powstałe zadłużenie z tytułu ubezpieczenia doprowadzi do konieczności korzystania z pomocy społecznej przez dłużnika czy też zmusi do korzystania z tej pomocy w szerszym zakresie (por. prawomocne wyroki WSA w Poznaniu z dnia 27 lutego 2013r., sygn. akt III SA/Po 1128/12, z dnia 27 maja 2014r., sygn. akt III SA/Po 1766/13, CBOSA).

Powyższe uchybienia Prezesa KRUS znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W konsekwencji Sąd podzielił pogląd strony, że organ w zaskarżonej decyzji teoretyczne uwarunkowania prawne w sprawach o umorzenie nie odniósł do okoliczności faktycznych występujących w tej sprawie, co w ocenie Sądu uzasadnia postawienie zarzutu naruszenia art. 107 w zw. z art. 41 a

Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu, Prezes KRUS naruszając wskazane wyżej przepisy, nie ustalił w sposób prawidłowy faktycznych możliwości płatniczych Strony, co oznacza, że nie mógł podjąć prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia zaległości, z uwzględnieniem ważnego interesu zainteresowanej oraz stanu finansów emerytalno-rentowego i składkowego. W konsekwencji doszło do naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a. oraz art. 41a u.u.s.r. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenie w sposób rzetelny sytuacji materialnej Strony i realnej możliwości zapłaty zaległości pozwoliłoby organowi określić czy zachodzi określony w art. 41a u.u.s.r. ważny interes zobowiązanego, a następnie w ramach uznania podjąć właściwą decyzję.

4.6. Dalej wskazać przyjdzie, że w sprawie doszło również do naruszenia art. 79 k.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. Strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na 7 dni przed terminem. W toku postępowania organ przeprowadził dwa dowody z oględzin z udziałem świadków w dniu 24.01.2017 r. oraz 8.03.2017 r. O pierwszym terminie oględzin Prezes KRUS zawiadomił stronę za pośrednictwem Poczty Polskiej w dniu 25.01.2017r., czyli już po ich przeprowadzeniu. O drugim terminie oględzin Prezes KRUS zawiadomił skarżącą także za pośrednictwem Poczty Polskiej w dniu 1.03.2017 r., czyli 6 dni przed przeprowadzeniem dowodu z oględzin.

Skład orzekający podziela pogląd, że prawo do udziału strony w przeprowadzeniu dowodu, zagwarantowane w art. 79 § 2 k.p.a., jest uszczegółowieniem ogólnej zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania zawartej w art. 10 § 1 k.p.a. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 maja 2017 r. IV SA/Po 102/17LEX nr 2305110). NSA w Warszawie w wyroku z dnia 21 czerwca 2016 r. II OSK 2537/14 stwierdził, że zachowanie wymagań art. 79 i 81 k.p.a. niezależnie od treści i wagi przeprowadzonego dowodu, jest bezwzględnym obowiązkiem administracji państwowej. Naruszenie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, mającym wpływ na wynik sprawy (LEX nr 2083544). Istotą art. 79 k.p.a. jest także to, że strona może w tych czynnościach aktywnie uczestniczyć, a więc zadawać pytania, składać wyjaśnienia, osobiście postrzegać zjawiska i stany rzeczy.

4.7. Sąd nie podzielił natomiast zarzutu Strony co do nieuwzględnienia nowych okoliczności mających wpływ na wynik decyzji.

W tym zakresie Sąd ustalił, że z akt sprawy wynika, że pismem z 30.06.2017 r. skarżąca poinformowała Prezesa KRUS, że jej syn T. S. uległ wypadkowi i oczekuje na operację oraz dołączyłam zaświadczenia lekarskie, stwierdzające niezdolność do pracy w okresie od 8 czerwca 2017r. do 30 lipca 2017r. (karta 12 z załącznikami akt administracyjnych teczka zastępcza).

W kontekście stwierdzić należy, że pismo to faktycznie wpłynęło do Centrali KRUS w dniu 10 lipca 2017r. – a więc w dniu wydania zaskarżonej decyzji, by w dniu następnym zostać przesłała do Placówki Terenowej KRUS w P. (karta 13), o czym skarżąca została poinformowana. Zdaniem Sądu okoliczność ta pozostaje bez wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 30 czerwca 2017r. strona powołała i potwierdziła okoliczności, które powstały już po dniu wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, a zatem nie mogą być przedmiotem rozważań organu w niniejszej sprawie. Okoliczności te mogą natomiast stanowić przesłankę wszczęcia nowego postępowania w sprawie o umorzenie.

4.8. Rozpoznając sprawę ponownie Prezes KRUS względni dokonaną przez Sąd ocenę prawną. W tym celu organ przeprowadzi postępowanie w sposób zgodnym z powołanymi wyżej przepisami k.p.a., co pozwoli określić faktyczne możliwości płatnicze Strony, a w konsekwencji podjęcie prawidłowej decyzji, z uwzględnieniem ważnego interesu zainteresowanej oraz stanu finansów emerytalno-rentowego i składkowego.

4.9. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.