Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1790/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b, art. 3 pkt 7, art. 30
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 14 września 2021 r. nr SKO.4115.1025.2021 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1790/21

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi M.P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 14 września 2021 r. nr SKO.4115.1025.2021 dotycząca zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy, Burmistrz Miasta i Gminy [...] – po rozpatrzeniu wniosku M.P. z 13 października 2020 r. - decyzją z 20 listopada 2020 r. nr M-GOPS.524.11.2020.BP odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J.P.; decyzja ta została uchylona decyzją Kolegium z 31 grudnia 2020 r. nr SKO.4115.195.2020.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy M.P. 29 stycznia 2021 r. złożyła oświadczenie, że nadal sprawuje opiekę nad mężem, który aktualnie przebywa w szpitalu. Postępowanie zakończyło się wydaniem przez Burmistrza 7 kwietnia 2021 r. decyzji nr M-GOPS.524.11.2020.BP przyznającej M.P. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem na okres od 1 października do 31 grudnia 2020 r. w kwocie 1 830 zł miesięcznie oraz na okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. w kwocie 1 971 zł miesięcznie.

30 czerwca 2021 r. M.P. poinformowała Burmistrza, że małżonek J.P. opuścił szpital i nie jest jej znany aktualny adres jego pobytu (o opuszczeniu szpitala dowiedziała się z zawiadomienia z 17 czerwca 2021 r. otrzymanego z Sądu Rejonowego w [...])

Burmistrz pismem z 1 lipca 2021 r. "w celu weryfikacji pobieranych świadczeń rodzinnych" wystąpił do SR w [...] z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych dotyczących J.P.. Jednocześnie pismem z tego samego dnia poinformował M.P. o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

8 lipca 2021 r. - w odpowiedzi na złożony wniosek – do Burmistrza wpłynęło pismo z SR w [...] z 6 lipca 2021 r. wraz z odpisami orzeczeń. Z postanowienia [...] wydanego [...] grudnia 2020 r. wynikało, że tego dnia względem J.P. został zastosowany środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy (do 7 marca 2021 r.), wykonywany poprzez umieszczenie go w [...] o wzmocnionym zabezpieczeniu. Postanowieniami z [...] marca i z [...] czerwca 2021 r. sygn. akt [...] w [...] przedłużył środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania J.P., najpierw do [...] czerwca, a następnie do [...] września 2021 r. Postanowieniem z [...] czerwca 2021 r. [...] w [...] uchylił wobec J.P. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania i zastosował środek zapobiegawczy w postaci dozoru Policji (połączonego z obowiązkiem osobistego jednokrotnego w okresie dwutygodniowym stawiennictwa w Komendzie Powiatowej Policji w [...]) oraz zakazu kontaktowania się z pokrzywdzonymi M.P. i J.P., zbliżania się do nich na odległość mniejszą niż 200 m oraz przebywania w ich miejscu zamieszkania i w odległości bliższej niż 200 m od tego miejsca.

28 lipca 2021 r. do organu wpłynęło wyjaśnienie M.P., w którym oświadczyła, że zastosowany względem męża środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania był wykonywany w [...] z uwagi na stan jego zdrowia, co jednak nie miało wpływu na sprawowanie przez nią opieki nad nim (odbierała jego ubrania ze szpitala i przywoziła mu czyste, pozostawała w kontakcie z lekarzami, przesyłała mężowi środki pieniężne na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb).

Decyzją z 14 lipca 2021 r. nr M-GOPS.524.11.2020.BP Burmistrz uchylił decyzję ws. przyznania M.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak sprawowania opieki nad mężem, zaś decyzją z 11 sierpnia 2021 r. nr M-GOPS.528.13.2021.BP:

I. ustalił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem J.P., pobrane przez M.P. w okresie od 7 grudnia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. jest świadczeniem rodzinnym nienależnie pobranym,

II. zobowiązał M.P. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości kwota główna 13 301,90 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

W uzasadnieniu Burmistrz wyjaśnił, że na żadnym z etapów postępowania administracyjnego w sprawie ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jak również w okresie jego pobierania M.P. nie wskazała, że wobec małżonka został zastosowany środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. Świadczenia za okres od 7 grudnia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. są zatem nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi.

M.P. w odwołaniu od decyzji Burmistrza z 11 sierpnia 2021 r. - wnosząc o jej uchylenie w całości - zarzuciła niewłaściwe uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne jakie pobierała od 7 grudnia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. jest świadczeniem nienależnym z uwagi na pobyt męża w areszcie śledczym. Jej mąż nie przebywał w areszcie śledczym ani w żadnej innej placówce zapewniającej całodobową opiekę, lecz w [...] ZOZ w [...] na Oddziale [...] w ramach wykonywanego środka zapobiegawczego. Zarzuciła pominięcie złożonego przez nią oświadczenia z 29 stycznia 2021 r., w którym wskazała, że sprawuje faktyczną opiekę nad mężem.

SKO opisaną na wstępie decyzją z 14 września 2021 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.) - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 11 sierpnia 2021 r.

Wskazało, że wg treści art. 17 ust. 5 pkt 2 b) u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno - wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Art. 2 ust. 7 u.ś.r. stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, oznacza to dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. Podstawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego stanowi art. 30 ust. 1 u.ś.r., wedle którego osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4C;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne,

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Zgodnie z art. 30 ust. 2b u.ś.r., od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych o których mowa w ust. 2 pkt 1 - 3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych, do dnia spłaty (art. 30 ust. 8 u.ś.r.).

Kolegium podkreśliło, że na żadnym z etapów postępowania administracyjnego w sprawie ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jak również w okresie jego pobierania M.P. nie wskazała, że wobec małżonka został zastosowany środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania, w okresie którego nie może być mowy o sprawowaniu przez nią opieki nad mężem. W związku z powyższym organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż pobrane za ten czas świadczenie pielęgnacyjne podlega zwrotowi.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Kolegium z 14 września 2021 r. M.P. - zaskarżając ją w całości - zarzuciła naruszenie:

I. przepisów postępowania:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pobieżną analizę zebranego w sprawie przez organ I instancji materiału dowodowego, z pominięciem złożonego przez nią oświadczenia z 29 stycznia 2021 r., w którym wskazała, że sprawuje faktyczną opiekę nad mężem, a także nieuzasadnione przyjęcie, że mąż przebywał w areszcie śledczym, co w konsekwencji doprowadziło do wydania przedmiotowej decyzji,

2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z pominięciem ustaleń dokonanych przez organ I instancji w decyzji z 7 kwietnia 2021 r. nr M- GOPS.524.11.2020.BP, a polegających na ustaleniu, iż "mimo faktu przebywania męża odwołującej się w szpitalu, sprawuje ona opiekę nad mężem w zakresie i w takiej formie jakiej aktualnie potrzebuje".

II. prawa materialnego:

1. art. 231 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2021 r., poz. 53) w zw. z art. 260 § 1 k.p.k. - poprzez ich niezastosowanie i uznanie, iż osoba tymczasowo aresztowana jest zawsze osadzana w areszcie śledczym w rozumieniu art. 3 pkt 7 u.ś.r., podczas gdy nie każda osoba tymczasowo aresztowana zostaje osadzona w areszcie śledczym (tak jak jej mąż). Gdyby tak było, to nie miałaby ona możliwości sprawowania opieki nad mężem w postaci robienia mu prania, przynoszenia czystych ubrań, uzyskiwania nieograniczonej telefonicznej czy ustnej informacji o mężu od personelu szpitala,

2. art. 30 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 b) w zw. z art. 3 pkt 7 u.ś.r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie przez organ, że świadczenie pielęgnacyjne jakie pobierała w okresie od 7 grudnia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. jest świadczeniem nienależnym z uwagi na pobyt osoby wymagającej opieki (męża) w areszcie śledczym, podczas gdy jej mąż nie przebywał w areszcie śledczym ani w żadnej inne placówce zapewniającej całodobową opiekę, lecz w [...] ZOZ w [...] Oddział [...] jako orzeczony środek zapobiegawczy, gdzie świadczyła mu pomoc w zakresie i formie w jakiej tego potrzebował. Tym bardziej, iż ten sam organ w decyzji uchylającej decyzję organu I instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia uznał, że pobyt w [...] ZOZ w [...] nie jest pobytem w instytucji zapewniającej całodobową opiekę, a następnie w zaskarżonej decyzji uznał, iż skoro mąż odwołującej się przebywał w ww. szpitalu, ale celem wykonania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, to już jest to instytucja zapewniająca całodobową opiekę. Powyższe jest nielogiczne, gdyż opieka sprawowana nad mężem byłaby w obu zakresach taka sama i sama odwołująca się nie widziała różnicy.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji SKO i poprzedzającą ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu podkreśliła, że w okresie od 7 grudnia 2021 r. sprawowała faktyczną opiekę nad mężem, co potwierdza jej oświadczenie z 29 stycznia 2021 r. i wywiady środowiskowe przeprowadzone przez pracowników socjalnych, ale przede wszystkim decyzja przyznająca świadczenie. Po drugie, sporne w sprawie jest to, czy przebywanie przez jej męża w szpitalu [...] jako środek zapobiegawczy tymczasowego aresztowania spełnia cechy instytucji zapewniającej całodobową opiekę, przez którą należy rozumieć również "areszt śledczy". Przede wszystkim skarżąca nie ma wiedzy prawnej i w odwołaniu nie doprecyzowała, iż pobyt w szpitalu był związany z tymczasowym aresztowaniem. Ponadto w praktyce nie byłoby żadnej różnicy pomiędzy sprawowaniem opieki przez odwołującą się nad mężem przebywającym w szpitalu [...], a przebywającym w szpitalu [...] jako formie środka zapobiegawczego. W obu przypadkach sprawowanie opieki wyglądałoby identycznie i byłaby ona wykonywana w taki sam sposób. Również sam szpital nie wprowadził odmiennych reżimów co do zasad postępowania w przypadku gdyby jej mąż przebywał w szpitalu i gdyby przebywał w szpitalu realizując w ten sposób środek zapobiegawczy. Przez cały pobyt męża w szpitalu [...] sprawowała opiekę nad nim. Pobierała ubrania ze szpitala i przywoziła czyste, była w stałym kontakcie z lekarzami i przesyłała mężowi środki pieniężne na zaspokajanie jego podstawowych potrzeb, na co posiada dowody w postaci przekazów pocztowych. Sprawowała nad mężem odbywającym środek zapobiegawczy taką opiekę, jakiej wymagał w danej sytuacji, a przy ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne nie jest wymagane stałe sprawowanie opieki.

Ustawodawca wymieniając w art. 3 pkt 7 u.ś.r. "areszt śledczy" miał na myśli typowy areszt śledczy w rozumieniu art. 208 § 2 k.k.w. W niniejszej sprawie skarżąca sprawowała faktyczna opiekę nad mężem - co jest nie jest kwestionowane, a on sam nie przebywał w areszcie śledczym lecz w szpitalu. Gdyby jej mąż przebywał w typowym areszcie śledczym, to nie miałaby możliwości sprawować nad nim opieki. Organy I i II instancji nie odróżniają powyższych dwóch definicji i okoliczności. Ponadto organy I i II instancji w wydanych w sprawie decyzjach uznały, że pobyt w szpitalu nie spełnia cech definicji instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Taką tezę potwierdza stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Poznaniu z 22 lutego 2017 r. II SA/Po 22/17, w którym wskazano, że pod pojęciem "pełne utrzymanie" mieści się zaspokojenie wszystkich uzasadnionych podstawowych potrzeb życiowych osoby uprawnionej, nie tylko w zakresie wyżywienia, mieszkania, opieki, ale także innych potrzeb, choćby na minimalnym poziomie. Do takich potrzeb niewątpliwie należy także zapewnienie stosownego do pór roku ubrania, obuwia, środków czystości, przyborów szkolnych itp. Nie bez znaczenia dla oceny czy dana instytucja zapewnia "pełne utrzymanie" pozostaje też, czy utrzymanie zapewnione przez placówkę obejmuje także okresy przebywania dziecka poza taką placówką, np. w okresie przerw w nauce (ferie, wakacje itp.).

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiot sądowej kontroli w rozpoznawanej sprawie stanowiła decyzja SKO w Przemyślu z 14 września 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrz Miasta i Gminy [...] z 11 sierpnia 2021 r. o ustaleniu, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane w związku ze sprawowaniem przez M.P. opieki nad mężem J.P., pobrane za okres od 7 grudnia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz o zobowiązaniu do zwrotu pobranej z tego tytułu kwoty 13 301,90 zł wraz z odsetkami ustawowymi.

W zakreślonych wyżej granicach kontroli Sąd nie stwierdził naruszeń podniesionych w skardze jak i uchybień które zobowiązany byłby wziąć pod uwagę z urzędu, a które z opisanych przyczyn uzasadniałyby wyeliminowanie tak zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy u.ś.r.

Zgodnie z jej art. 30 ust. 1, osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Jak stanowi ust. 2 tego artykułu, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (pkt 1) oraz świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (pkt 2).

Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5 podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, przy czym odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 2b i ust. 8 u.ś.r.).

W je okolicznościach nie jest kwestionowane, że postępowanie o przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego zostało przez nią zainicjowane 13 października 2020 r., a więc przed zastosowaniem wobec jej męża środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, wykonywanego od 7 grudnia 2020 r. do 17 czerwca 2021 r. poprzez umieszczenie go w [...] ZOZ w [.....] Oddział [...] o wzmocnionym zabezpieczeniu. Nie budzi też wątpliwości, że do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia (od 1 października 2020 r.) doszło już w trakcie pobytu męża w w/w placówce (decyzją Burmistrza z 7 kwietnia 2021 r.), co pozostawało w związku z uprzednim uchyleniem przez SKO (decyzją z 31 grudnia 2020 r.) pierwotnej (odmownej) decyzji tego organu z 20 listopada 2020 r.

Wyraźnego podkreślenia wymaga, że poza ramami rozpoznawanej sprawy - dotyczącej nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego - pozostaje sama kwestia przyznania skarżącej prawa do tego świadczenia (decyzją z 7 kwietnia 2021 r. – od 1 października 2020 r.); związane jest to z sygnalizowanymi pośrednio w uzasadnieniu decyzji organu I i II instancji wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością jej oświadczenia z 29 stycznia 2021 r. o sprawowaniu opieki nad mężem, względem którego już 7 grudnia 2020 r. został zastosowany tymczasowy areszt wykonywany ze względu na stan jego zdrowia w [...].

W ocenie Sądu, orzekając o ustaleniu świadczenia pielęgnacyjnego pobranego przez skarżącą za okres od 7 grudnia 2020 r. do 30 czerwca 2021 r. za nienależnie pobrane i zobowiązując do jego zwrotu wraz z odsetkami organy I i II instancji prawidłowo zestawiły art. 30 u.ś.r. z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r., zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno - wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 534 ze zm.), jeżeli stan zdrowia oskarżonego tego wymaga, tymczasowe aresztowanie może być wykonywane tylko w postaci umieszczenia w odpowiednim zakładzie leczniczym, w tym w zakładzie psychiatrycznym. § 2 tego artykułu zawiera delegację dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, wykazu zakładów leczniczych, w tym psychiatrycznych, przeznaczonych do wykonywania tymczasowego aresztowania stosowanego wobec osób, których stan zdrowia wymaga umieszczenia w takim zakładzie, oraz warunki zabezpieczenia tych zakładów uniemożliwiające samowolne wydalenie się z nich tymczasowo aresztowanych oraz umożliwiające izolowanie ich ze względów bezpieczeństwa, przy zapewnieniu dostępu do tymczasowo aresztowanych przez organy prowadzące postępowanie karne, mając na uwadze potrzebę zapewnienia prawidłowego toku postępowania, oraz tryb umieszczenia, warunki pobytu i leczenia tymczasowo aresztowanych w takim zakładzie, mając na uwadze niezbędne wyposażenie medyczne oraz warunki techniczne i organizacyjne tych zakładów.

W wykonaniu powyższego upoważnienia Minister Sprawiedliwości 16 czerwca 2015 r. wydał rozporządzenie w sprawie wykazu zakładów leczniczych, w tym psychiatrycznych, przeznaczonych do wykonywania tymczasowego aresztowania oraz warunków zabezpieczenia tych zakładów (Dz.U. z 2019 r., poz. 349); zgodnie z jego § 2 ust. 1, wykaz zakładów leczniczych, w tym psychiatrycznych, przeznaczonych do wykonywania tymczasowego aresztowania jest określony w załączniku do rozporządzenia, przy czym stosownie do ust. 2 tego paragrafu, tymczasowe aresztowanie może być wykonywane również przez inne zakłady lecznicze, jeżeli wykonują świadczenia gwarantowane z zakresu opieki psychiatrycznej w warunkach stacjonarnych, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 31d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1510, z późn. zm.), na podstawie umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej zawartej z Narodowym Funduszem Zdrowia, o ile wymaga tego stan zdrowia tymczasowo aresztowanego lub względy organizacyjne.

Z kolei wg art. 3 pkt 7 u.ś.r., ilekroć w tej ustawie jest mowa o instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie - oznacza to dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie.

W związku z powyższą kwalifikacją na gruncie u.ś.r. aresztu śledczego jako instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (o ile zapewnienia nieodpłatnie pełne utrzymanie), należy zauważyć, że tego typu placówka nie została wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r., który wiąże nieprzysługiwanie świadczenia pielęgnacyjnego z umieszczeniem osoby wymagającej opieki m.in. w placówce zapewniającej całodobową opiekę (z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą), w której korzysta z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu.

Mimo zatem tego, iż w art. 17 u.ś.r. regulującym instytucję świadczenia pielęgnacyjnego brak jest zapisu, który np. tak jak w przypadku zasiłku pielęgnacyjnego stanowiłby wprost o jego nieprzysługiwaniu osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, to w kontekście powyższego w zaistniałej w sprawie sytuacji [...] Zespół Opieki Zdrowotnej w [...] w którym w okresie od 7 grudnia 2020 r. do 17 czerwca 2021 r. przebywał mąż skarżącej należy postrzegać nie przez pryzmat nazwy i związanej z nią podstawowej funkcji leczniczej tej placówki, ale funkcji jaką dla niego pełniła, tj. aresztu śledczego w związku z zastosowanym wobec niego środkiem zapobiegawczym w postaci tymczasowego aresztowania i umieszczeniem go na Oddziale [...] o wzmocnionym zabezpieczeniu.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyrokach WSA w Krakowie z 23 czerwca 2021 r. III SA/Kr 1139/20 (LEX nr 3189821) i z 3 lipca 2008 r. III SA/Kr 421/08 (LEX nr 509600), że u.ś.r. posługuje się dwoma różnymi terminami: w art. 3 pkt 7 mówi bowiem o instytucji zapewniającej całodobowe "utrzymanie", zaś w art. 17 ust. 5 pkt 2 litera b mówi o zapewnieniu całodobowej "opieki". Są to dwa różne terminy, zastosowane świadomie przez ustawodawcę dla oznaczenia dwóch różnych rodzajów placówek. O ile w art. 3 pkt 7 u.ś.r. jest mowa o "utrzymaniu" kóre należy identyfikować także z bezpłatnością, to w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. jest mowa o "opiece". Chodzi więc jedynie o zapewnienie sprawowania opieki, niezależnie od tego kto ponosi jej koszty. W rezultacie kwestia odpłatności nie ma wpływu na zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2b tej ustawy.

W związku z powyższym nie zasługują też na uwzględnienie podnoszone przez skarżącą argumenty związane ze świadczeniem mężowi pomocy "w zakresie i formie w jakiej tego potrzebował" (m.in. dostarczanie czystej odzieży, środków finansowych) w trakcie jego tymczasowego aresztowania wykonywanego w [...] Zespole Opieki Zdrowotnej w [...] - Oddziale [...] o wzmocnionym zabezpieczeniu.

Reasumując, skoro w/w placówka w trakcie pobytu w niej (na zasadzie tymczasowego aresztowania) zapewniała mężowi skarżącej całodobową opiekę (spełniając warunek z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r.), tym samym wyłączało to jej sprawowanie przez skarżącą. W związku z tym świadczenie pielęgnacyjne za ten okres jej nie przysługiwało, a skoro zostało pobrane, musiało zostać uznane za nienależne ze wszystkimi tego konsekwencjami.

"Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje opiekunowi, gdy osoba wymagająca opieki; po pierwsze została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę, po drugie osoba wymagająca opieki korzysta z tej opieki całodobowej przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Wprowadzając powyższą przesłankę negatywną ustawodawca uznał, że w takiej sytuacji nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki" – wyrok WSA w Gdańsku z 25 lutego 2021 r. III SA/Gd 1192/20 (LEX nr 3145424).

Wobec powyższego prawidłowo uznały orzekające w sprawie organy, że pobrane przez skarżącą za czas pobytu męża w w/w placówce świadczenie pielęgnacyjne było nienależne i podlegało zwrotowi.

W związku z tym skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.