Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 457/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: § 3 ust.1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art.77 § 1 i art.80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant Spec. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2022 r. sprawy ze skargi L.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 maja 2022 r., nr UP-406/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2011-2017 uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 19 maja 2022r., nr UP-406/2022, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład) utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia 21 maja 2021r., nr 1210/2021, o odmowie umorzenia L. S. (dalej: wnioskodawczyni/skarżąca) należności z tytułu składek.

Z akt sprawy wynikało, że 19 lutego 2021r. wnioskodawczyni zgłosiła Zakładowi wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za wymienione okresy. We wniosku wskazano, że zobowiązania związane były z prowadzoną przez wnioskodawczynię w przeszłości działalnością gospodarczą w formie spółki cywilnej. Z oświadczenia wnioskodawczyni i ustaleń Zakładu wynikało, że działalność ta została zawieszona 5 lipca 2015r.. Po upływie maksymalnego, dwuletniego terminu zawieszenia, w dniu 5 lipca 2017r. działalność podjęto na jeden dzień, po czym ponownie ją zawieszono. Wobec wnioskodawczyni prowadzona jest od 2016r. egzekucja komornicza dotycząca kwoty 55.000 zł. Egzekucja była prowadzona także wobec męża wnioskodawczyni. W latach 2015-2019 małżonkowie utrzymywali się tylko ze świadczenia rentowego, obciążonego potrąceniem; w tym czasie pozostawało im do życia 825 zł. Korzystali z pomocy materialnej od dzieci i ośrodka pomocy społecznej w formie zasiłków. Według stanowiska wnioskodawczyni sprawami księgowymi zajmowała się wspólniczka, a ona nie była świadoma powstałego zadłużenia. O zaległości dowiedziała się dopiero po założeniu, z pomocą córki, konta na profilu PUE ZUS w styczniu 2021r. W dniu 28 stycznia 2021r., składając dokumenty o świadczenie emerytalne, uzyskała informację, że składki nie były na bieżąco opłacane. Przeciwko wspólniczce wnioskodawczyni złożyła w grudniu 2019r. zawiadomienie do organów ścigania o podejrzeniu popełnienia przez nią, na jej szkodę, przestępstwa. Postępowanie dotyczy oszustwa, podrobienia dokumentów, sfałszowania podpisu, udaremniania i utrudniania prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Mąż wnioskodawczyni zmarł 15 października 2019r., pozostawiając długi. W styczniu 2020r. przyznano jej i najmłodszej córce rentę rodzinną (945 zł brutto, 815,79 zł netto). Potrącenia z tego świadczenia wynoszą 235,26 zł. Córka jest studentką V roku, otrzymuje stypendium socjalne. Nie ma innego dochodu. Na piętrze domu mieszka syn, który wspiera wnioskodawczynię finansowo, płacąc większą część rachunków, do których dokłada mu po 100-200 zł miesięcznie. Poza tym wydatkuje 100 zł na lekarstwa, 300 zł wyżywienie, zakup środków czystości i higieny. W razie innych wydatków wnioskodawczyni korzysta z pomocy finansowej córki. Nie posiada żadnego majątku w postaci ruchomości, nieruchomości oraz oszczędności, ani innego źródła dochodu niż renta. Majątek spółki cywilnej, która nie została jeszcze zlikwidowana, zajął komornik. Wiek wnioskodawczyni (61 l.) i stan zdrowia uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia. Wysokość dochodu (około 500 zł) uniemożliwia spłatę zadłużenia nawet w postaci układu ratalnego. Od 5 marca 2021r. wnioskodawczyni pobiera emeryturę – w miejsce dotychczasowej renty rodzinnej. Świadczenie wynosi 1.256,39 zł brutto - 1.071,31 zł netto. Rentę rodzinną pobiera obecnie córka, w wysokości 1.864,37 zł brutto - 1.567,58 zł netto. W ewidencji pojazdów widnieje jako właścicielka samochodu osobowego Nissan Qashqai z 2008r..

Zakład zaznaczył, że ww. zaległości związane są z prowadzoną przez płatniczkę działalnością gospodarczą. Termin przedawnienia tych należności jeszcze nie upłynął. Stosownie do art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 266 ze zm. - dalej: u.s.u.s.), wynosi on obecnie 5 lat, a przed 1 stycznia 2012r. wynosił 10 lat. Bieg terminu uległ zawieszeniu w związku z podjęciem czynności zmierzających do wyegzekwowania należności. Postępowanie egzekucyjne wszczęto 11 października 2011r. i sukcesywnie kierowano do niego kolejne należności; bieg terminu pozostaje zawieszony do zakończenia egzekucji.

Oceniając wniosek przez pryzmat przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Zakład uznał, że wobec wnioskodawczyni nie zachodzi ustawowy warunek "całkowitej nieściągalności", o jakim mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W toku postępowania egzekucyjnego zajęto wierzytelności z rachunków bankowych, a ponadto istnieje możliwość skierowania egzekucji do świadczenia emerytalnego. Wobec wnioskodawczyni nie toczyło się postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne, organy egzekucyjne nie stwierdziły braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Jeżeli chodzi natomiast o przesłanki i okoliczności określone w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., to organ wskazał, że ciężar ich wykazania ciąży na wnioskodawcy. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 2.638,89 zł, a deklarowane wydatki około 600 zł, przy czym część kosztów utrzymania domu ponosi syn. Nie wykazano zatem, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek i że spłata tych należności pociągnęłaby dla niej zbyt ciężkie skutki. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia ubóstwa. W ocenie Zakładu umorzenie należności byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają odnośne przepisy. Umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego. Na wnioskodawczyni ciążą bowiem zobowiązania z innych tytułów, przez co udzielenie ulgi w spłacie zaległych składek nie uwolniłoby jej od ciążących na niej zobowiązań. Przedstawione dokumenty dotyczące zdrowia nie pozwalały przyjąć, że wnioskodawczyni znajduje się w sytuacji całkowicie uniemożliwiającej jej uzyskanie dochodu. Pobiera bowiem świadczenie emerytalne. Odmówiono zatem uwzględnienia wniosku, przedkładając interes społeczny jako nadrzędny nad interesem prywatnym. Nie stwierdzono wystąpienia przesłanek, które przemawiałyby za uwzględnieniem wniosku.

Decyzją z 21 maja 2021r., nr 1210/2021, ZUS odmówił umorzenia płatniczce należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 70.681,37 zł, w tym na:

1) ubezpieczenia społeczne z okresów rozliczeniowych 8/2011, 07/2015 i 7/2017,

2) ubezpieczenie zdrowotne z okresów rozliczeniowych 6/2011, 8/2011, 11/2011, 7/2015 i 7/2017,

3) Fundusz Pracy z okresów rozliczeniowych 8/2011 i 2/2015,

w kwotach szczegółowo wymienionych w decyzji, tak co do należności głównych, odsetek za zwłokę, jak i kosztów upomnień.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni powołała się na nowe okoliczności i dowody podkreślając, że zapłata ciążącego na niej zobowiązania narazi ją na ubóstwo. Podkreśliła, że od 1 maja 2021r. córka M. już z nią nie przebywa (nie mieszka), zamieszkuje na stałe w K. W dniu 19 maja 2021r. komornik sądowy sprzedał w ramach licytacji komorniczej samochód Nissan Quashai, będący współwłasnością jej i wspólniczki, ale środki te został przekazane firmie leasingowej. Błędnie uznano w decyzji, że prowadzi gospodarstwo domowe z córką. Niemal cały czas przebywała ona w Krakowie, a tylko na czas pandemii i po śmierci męża przebywała z nią w jej miejscu zamieszkania. Ponownie podkreśliła, że przyczyną zadłużenia były oszukańcze działania mojej wspólniczki. Opinia sporządzona w sprawie karnej potwierdza, że jej podpisy zostały sfałszowane. Jej obecne dochody wynoszą około 1.000 zł, ale nadal jest to kwota ledwie wystarczająca do utrzymania, a córka nie ma obowiązku spłacania jej długów. Koszt utrzymania jest wyższy niż przyjęty przez ZUS, ponieważ dotychczas podana kwota 600 zł wynikała jedynie z tego, że nie miała większego dochodu. Łączny obecny koszt utrzymania, liczony wraz ze wsparciem od dzieci, wynosi około 1.200 zł (600 zł wyżywienie, rachunki 350 zł, leczenie 100 zł, odzież i środki czystości 100 zł, telefon 40 zł, dojazdy 40 zł). Podkreśliła też, że zanim dowiedziała się o zaległościach, zleciła wykonanie nagrobka, który zostanie niebawem wykonany, co łączyć się będzie z wydatkami. Nie korzysta z pomocy społecznej z tego względu, że wspierają ją dzieci. Jednak z pomocy instytucjonalnej korzystali wcześniej, za życia męża. Nigdy dotychczas nie była beneficjentem Zakładu, nie korzystała ze zwolnień chorobowych, zasiłku macierzyńskiego czy opiekuńczego. W latach 2000-2011r. regulowane były natomiast składki.

Decyzją z 19 lipca 2021r., nr UP-609/2021, ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu wydaną w pierwszej instancji. Zakład podtrzymał ustalenia co do tego, że płatniczka jest wdową, nie pracuje, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 916,07 zł netto, nie korzysta z pomocy społecznej, stałe miesięczne zobowiązania dotyczą wydatków na opłaty eksploatacyjne (200 zł), leczenie (100 zł) oraz wyżywienie, środki higieny i czystości (300 zł), posiada zobowiązania pieniężne w instytucjach pożyczkowych (25.000 zł z ratą 500 zł) oraz z działalności gospodarczej (55.000 zł z ratą 1.500 zł), które dochodzone są w drodze egzekucji komorniczej ze świadczenia emerytalnego w wysokości 235,26 zł. Przyjęto, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z 25-letnią córką M., która uzyskuje dochody w wysokości 815,79 zł netto. Płatniczka nie posiada majątku.

Na podstawie powyższych ustaleń ZUS stwierdził, że nie wystąpiły żadne z przestanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., płatniczka nie wykazała zaś zaistnienia okoliczności określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz.1365 – dalej: rozporządzenie). Podkreślono, że wnioskodawczyni otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest stałym źródłem dochodu i jest wypłacane bez względu na stan zdrowia czy konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Może zostać do niego skierowana egzekucja. Zobowiązana ma wprawdzie ograniczone możliwości płatnicze, ale nie mogą być one uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Budżet gospodarstwa domowego wnioskodawczyni jest o 15% niższy od poziomu minimum socjalnego wynoszącego 1.253,13 zł, ale o 461,66 zł wyższy od poziomu minimum egzystencji określonego dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego na poziomie 609,65 zł. Oznacza to trudną sytuację finansową, ale nie stan zagrożenia bytu. Nadmienił organ, że w kwietniu 2021r. wnioskodawczyni otrzymała dodatkowe świadczenie emerytalne w wysokości 1.022,33 zł netto, które nie podlegało egzekucji. W tej sytuacji, w ocenie ZUS, umorzenie należności z tytułu składek byłoby działaniem przedwczesnym.

Na powyższą decyzję ZUS płatniczka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z 2 grudnia 2021r., sygn. akt I SA/Rz 733/21, uchylił zaskarżoną decyzję.

W wyroku tym Sąd stwierdził, że nie zasługują na akceptację ustalenia organu, w których przyjął on, że wobec osoby skarżącej nie występuje przesłanka opisana w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia, tj. pozbawienia zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w przypadku opłacenia należności z tytułu składek. Wyjaśniono, że przez przesłankę pozbawienia zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych należy rozumieć niemożność zaspokojenia takich potrzeb, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Chodzi przy tym o zaspokojenie obiektywnie istniejących potrzeb. Sąd podkreślił, że określenie poziomu takiego dochodu powinno odbywać się z odniesieniem do poziomu określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum egzystencji, a także minimum socjalnego, jednocześnie zaznaczając, że przepis § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia odnosi się do "potrzeb niezbędnych", które to pojęcie językowo ujęte jest inaczej niż kryteria minimum egzystencji i minimum socjalnego i dlatego z ich uwzględnieniem musi być ustalane każdorazowo w konkretnej sprawie. Sąd podkreślił, że pojęcie niezbędnych wydatków obejmuje wydatki na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych, które pozwalają egzystować na minimalnym godnym poziomie przy zaspokojeniu więzi społecznych, w tym rodzinnych. Natomiast pojęcie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych należy rozumieć, nie jako zaspokojenie ich na podstawowym poziomie, ale minimalnie godziwy poziom życia.

Sąd uznał, że otrzymywana przez zobowiązaną emerytura w wysokości 1071 zł jest świadczeniem w wysokości niższej niż minimum socjalne lecz wyższej niż minimum egzystencji. Przy uwzględnieniu jej sytuacji majątkowej i osobistej nie pozwala to wszcząć egzekucji bez stworzenia zagrożenia dla zaspokojenia przez nią niezbędnych potrzeb rozumianych jako zaspokajanie potrzeb potrzymania funkcji biologicznych i minimum potrzeb socjalnych, gdyż cała ta kwota jest przeznaczana na podstawowe wydatki (wyżywienie, media, zakup leków, artykuły higieniczne i odzież). W ocenie Sądu, wprowadzenie egzekucji i wyegzekwowanie choćby części kwoty pozbawi płatniczkę możliwości zaspokojenia tych podstawowych potrzeb.

Sąd stwierdził, że ustalenia organu o braku omawianej przesłanki naruszają prawo procesowe, organ nie rozważył bowiem we właściwy sposób okoliczności z art. 28 § 3a u.s.u.s., czyli możliwości umorzenia składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w sytuacji, gdy nie może zobowiązana ich uiścić, gdyż ich uiszczenie naraziło by ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Zdaniem Sadu organ powinien dokonać analizy w tym zakresie, a następnie w ramach uznania administracyjnego, rozważyć czy przedmiotowe należności powinny zostać umorzone.

W ponownym postępowaniu po zwrocie akt sporawy Zakład wezwał wnioskodawczynię o przedłożenie dodatkowej dokumentacji, celem dokonania ponownej oceny sytuacji rodzinnej, materialnej i majątkowej wnioskodawczyni.

W piśmie z dnia 1 kwietnia 2022r. wnioskodawczyni wskazała, że od czasu wyroku jej sytuacja materialna i finansowa ulegała pogorszeniu. Oświadczyła, że

w dalszym ciągu prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a z jej świadczenia emerytalnego prowadzona jest egzekucja i miesięcznie dokonywane są potrącenia

w kwocie 243,16 zł. Jedynym źródłem utrzymania pozostaje emerytura, gdyż sytuacja zdrowotna nie uległa poprawie, wzrosły natomiast koszty wyżywienia i opłaty eksploatacyjne za mieszkanie. W związku z ogólnym wzrostem cen od 2022r. ponosi wyższe stałe miesięczne wydatki tj. 350 zł. Poza tym ponosi jeszcze koszty zakupów leków (150 zł), wyżywienia (600 zł), środków higienicznych i chemii domowej (100 zł) oraz telefonu (40 zł).

Wnioskodawczyni podkreśliła, że nie ma możliwości zaspokojenia samodzielnie podstawowych potrzeb życiowych, środki z emerytury nie wystarczają jej na pokrycie kosztów utrzymania, dlatego korzysta z pomocy córek, które pożyczają jej kwoty rzędu 200-300 zł miesięcznie. Większą cześć kosztów utrzymania mieszkania oraz opłaty związane z wywozem śmieci ponosi syn. Z powodu braku środków nie podejmuje leczenia ortopedycznego. Obecna sytuacja zagraża jej bytowi i nie rokuje polepszenia. Nie ma środków na spłatę zadłużenia wobec Zakładu, nawet w systemie ratalnym. Do pisma złączono rachunki, dokumentacje medyczną, wezwanie wierzyciela do zapłaty.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia 19 maja 2022r., nr UP-406/2022, Zakład ponownie utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji z dnia 21 maja 2021r., nr 1210/2021, o odmowie umorzenia wnioskodawczyni należności z tytułu składek. Zakład ponownie wskazał, że wnioskodawczyni jest wdową, nie pracuje, pobiera świadczenie emerytalne, aktualnie w wysokości 1.344,34 zł brutto, z którego dokonywane jest potracenie egzekucyjne w kwocie 243,16 zł (do wypłaty pozostaje 980,19 zł.). Wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy społecznej, stałe miesięczne zobowiązania dotyczą wydatków na opłaty eksploatacyjne (200 zł), leczenie (100 zł) oraz wyżywienie, środki higieny i czystości (300 zł), posiada zobowiązania pieniężne w instytucjach pożyczkowych (25.000 zł z ratą 500 zł) oraz z działalności gospodarczej (55.000 zł z ratą 1.500 zł), które dochodzone są w drodze egzekucji komorniczej ze świadczenia emerytalnego w wysokości 235,26 zł. Wnioskodawczyni nie posiada majątku. Cierpi na nadciśnienie tętnicze i depresję, ma problemy z kręgosłupem.

W dalszym ciągu Zakład podtrzymał ustalenia co do tego, że wnioskodawczyni prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z 25-letnią córką M. Od 1 marca 2022r. córka uzyskuje dochód z tytułu renty rodzinnej w wysokości 1.815,34 zł netto (1.994,88 zł brutto). Dochód wspólnego gospodarstwa domowego wynosi 3.039,10 zł, a więc więcej niż minimum socjalne ustalone 30 marca 2022r. w IV kwartale 2021r. na podstawie danych GUS przez Instytut Pracy i Spaw Socjalnych, które dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.239,39 zł.

Nadmieniono, że powoływane przez wnioskodawczynię wydatki – poza kosztami leczenia - na opłaty eksploatacyjne, żywność środki czystości i telefon nie są nadzwyczajnymi kosztami jaki musi ponosić, a Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Ponadto

w ponoszeniu tych kosztów pomagają wnioskodawczyni dzieci. Wskazano również, że posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiąjącym za umorzeniem należności, gdyż zaciągając je wnioskodawczyni godziła się na ich ewentualne negatywne skutki. Zakład zaś nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli. Wyjaśniono, że mimo toczącego się wobec wnioskodawczyni postępowania egzekucyjnego istniejąca zaległość nie jest w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma wpływu na poziom zaspokajania jej potrzeb bytowych. Wnioskodawczyni nie wskazała natomiast w jaki sposób umorzenie zaległych składek poprawi jej sytuację materialną. Pomimo deklarowania trudnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni nie wykazała, że korzysta z pomocy społecznej.

Zdaniem Zakładu, nie można uznać, że sytuacja wnioskodawczyni nosi znamiona ubóstwa oraz ma charakter trwały i pogłębiający się. Dysponuje ona świadczeniem emerytalnym, które stanowi stałe źródło dochodu i jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia oraz podlega corocznej waloryzacji. Dodatkowo wnioskodawczyni otrzymała jednorazowo 13 i 14 świadczenie emerytalne, co

z pewnością poprawiło jej sytuację finansową, kwoty te są wolne od potrąceń.

Ponownie stwierdzono, że nie wystąpiły żadne z przestanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wnioskodawczyni nie wykazała zaś zaistnienia okoliczności określonych w rozporządzeniu. Nie wykazano zaistnienia żadnych nadzwyczajnych zdarzeń, a świadczenie emerytalne jest wypłacane wnioskodawczyni bez względu na stan zdrowia. Nie wystąpiły też inne wymienione w rozporządzeniu okoliczności, które stanowiłyby podstawę umorzenia zaległości.

Zakład podkreślił, że upatruje szanse na spłatę zadłużenia w układzie ratalnym z wysokością rat dostosowaną do sytuacji finansowej wnioskodawczyni, a jej ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Wskazano, że ustalenia poczynione

w ponownym postępowaniu pokrywają się z wcześniejszymi ustaleniami faktycznymi. Organ I instancji prawidłowo uznał, że brak podstaw do całkowitej rezygnacji

z należności przysługujących państwu. Do zadłużenia doprowadziła bierna postawa

i zaniedbanie zobowiązanej objawiajcie się nieposzanowaniem obowiązku opłacania składek. Zasadnie przyznano prymat interesowi publicznemu nad słusznym interesem strony, która musi ponieść ryzyko podjęcia działalności gospodarczej. Na umorzenie należności nie pozwala Zakładowi zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa.

Na powyższą decyzję Zakładu zobowiązana złożyła skargę do tut. Sądu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania – ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w ramach uprawnień autokontrolnych.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie:

1. przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:

- art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020r. poz. 256, ze zm. - dalej: k.p.a.). w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego przedłożonego w niniejszej sprawie, brak uwzględnienia materiału dowodowego wniesionego do organu przez skarżącą pisma sporządzonymi po 21 maja 2021r., będącymi załącznikami do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak również uzupełniającymi odwołanie - rażące pominięcie tych dowodów stanowi o nierozpoznaniu istoty sprawy i ustaleniu sytuacji finansowej i życiowej skarżącej w sposób niepełny,

- art. 7, 77 8,1, art. 80, art. 107 w zw. z art. 10, art. 32, art. 33 par. 32 k.p.a. polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art w szczególności poprzez:

a) pominięcie w całości treści oświadczenia skarżącej co do jej sytuacji majątkowej, osobistych i źródłach utrzymania, które to oświadczenie zostało zawarte w piśmie

z dnia I kwietnia 2022 r. i do którego oświadczenia przedłożono szereg rachunków

i dokumentów obrazujących sytuację finansową skarżącej, która uległa zmianie,

b) oparcie się w wydanej decyzji jedynie na wybiórczym materiale dowodowym i nie odniesienie się do aktualnej sytuacji finansowej i życiowej skarżącej, która uległa zasadniczej zmianie od maja 2021r., a którą to zmianę organ konsekwentnie przemilcza, gdyż jak już niejednokrotnie skarżąca wskazywała prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe, a nie z córką M.S., której dochód niezasadnie wlicza ZUS w dochód skarżącej od maja 2021 r. zamieszkuje w K., a nie w miejscowości M. w woj. [...], co oznacza, iż skarżąca rzeczywiście dysponuje miesięcznie kwotą 980,19 zł, a nie jak niezasadnie ustala ZUS kwotą 3.039,10 zł, którą błędnie ZUS wskazuje,

c) błędne przyjęcie, że otrzymywanie przez skarżącą tzw. trzynastej czy czternastej emerytury poprawia sytuację skarżącej, biorąc pod uwagę, że skarżąca jak już wskazywała uzyskiwała pożyczki od osób najbliższych oraz że kwoty te w przeliczeniu na cały rok biorąc pod uwagę obecna inflację, wzrost cen, jak również kosztów związanych z opłatami mieszkaniowymi w rzeczywistości powodują polepszenie jej sytuacji, podczas gdy jedynie jej sytuacja nie ulega dalszemu pogorszeniu,

d) nierozważnie przez organ jakie skutki dla sytuacji osobistej i życiowe niesie ze sobą prowadzenie egzekucji w zakresie zaległych składek i błędne ustalenie, że sytuacja w której znalazła się skarżąca nie jest wyjątkowa i nie uzasadnia umorzenia w całości zaległości, biorąc pod uwagę, że proponowany przez Zakład układ ratalny nie jest możliwy do spłaty - wobec sytuacji finansowej i życiowej skarżącej, a co za tym idzie w dalszej perspektywie spowoduje wskutek niewywiązywania się z niego również postępowanie egzekucyjne,

e) brak uwzględnienia przez organ, że kwota, którą aktualnie dysponuje rzeczywiście skarżąca tj. 980,19 zł przy uwzględnieniu sytuacji majątkowej i osobistej skarżącej nie pozwala wszcząć egzekucji bez stworzenia zagrożenia dla zaspokojenia przez skarżącą niezbędnych potrzeb życiowych, co zostało podkreślone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 grudnia 2021r., gdzie zostało wskazane, że jest to naruszenie prawa procesowego, a organ nie wykonał zobowiązania Sądu do rzetelnego ustalenia sytuacji finansowej i życiowej skarżącej pomimo jasnego wskazania, że jest to niezbędne,

f) bezzasadne uznanie, że decyzja I instancji z dnia 21 maja 2021r. została wydana prawidłowo bez naruszenia prawa, w sytuacji gdy organ nie dokonał prawidłowych ustaleń co do sytuacji materialnej i życiowej skarżącej, które to uchybienia wytknął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, a organ je zbagatelizował, co jasno wynika z treści zaskarżonej decyzji,

g) nieuprawnione przyjęcie, że uwzględnienie wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek spowoduje naruszenie sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa, podczas gdy jest odmiennie - gdyż biorąc pod uwagę niezwykle trudną sytuację skarżącą, brak uwzględnienia wniosku spowoduje dalsze popadanie w długi skarżącej, która już teraz w znacznej części korzysta ze środków dobrowolnie przekazywanych jej przez córki,

h) błędne przyjęcie za miarodajne do czynienia ustaleń faktycznych w sprawie dochodów i kosztów utrzymania pochodzących z lutego 2021r. - zamiast z chwili wydawania decyzji przez organ tj. czerwiec 2022r., w sytuacji gdy dochody jak i koszty uległy zmianie, a organ z niewiadomych względów nie uwzględnił ich,

i) skoro koszty utrzymania skarżącej wynoszą miesięcznie kwotę ponad 1200 zł, to skarżąca bez uszczerbku dla swojego utrzymania jest w stanie spłacać powstałe zadłużenie chociażby w ramach układu ratalnego, skoro koszty jej utrzymania są wyższe niż osiągane przychody, a w możliwości zaspokojenia swoich potrzeb życiowych korzysta z pomocy córek, która to pomoc jest substytutem pomocy Państwa czyli pomocy społecznej,

j) brak ustalenie przez organ czy należności objęte wnioskiem o umorzenie składek nie są przedawnione i brak jakiegokolwiek wytłumaczenia z jakich względów nie są przedawnione, a ograniczenie się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia, że "nie są przedawnione", a bieg terminu uległ zawieszeniu, przy czym nie wskazano żadnych okoliczności uzasadniających te zdarzenia, tym bardziej, że skarżąca nie ma wiedzy aby toczyło się wobec niej kiedykolwiek (jak i aktualnie) postępowanie egzekucyjne

z wniosku ZUS w Jaśle,

k) błędne ustalenie, że dochód gospodarstwa domowego skarżącej jest powyżej minimum socjalnego, podczas gdy skarżąca otrzymuje najniższą emeryturę

w wysokości ok. 1200 netto, a realnie biorąc pod uwagę toczącą się egzekucję

z wniosku SIEMENS Finance jest to kwota 980,19 zł, a zatem znacznie poniżej minimum socjalnego ustalonego 30 marca 2022r. w IV kwartale 2021r. - które to minimum wyniosło kwotę 1.323,25 zł,

l) błędne przyjęcie, że zadłużenie wobec ZUS stanowi tylko niewielką część wszystkich zobowiązań skarżącej podczas, gdy to właśnie zadłużenie wobec Zakładu stanowi jego największą część zadłużenia, gdyż wynosi niemal 80 tys. złotych, a pozostałe zadłużenia wynoszą łącznie ok. 35 tys. zł , a umorzenie tych zaległości spowoduje, że w przyszłości skarżąca w dalszym ciągu nie będzie popadać w niedostatek, a co za tym idzie ma to ogromne znaczenie wbrew zapatrywaniom organu;

2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez niewłaściwe przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający umorzenie zobowiązania w całości, biorąc pod uwagę, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżąca nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągałoby to za sobą zbyt ciężkie skutki, a w szczególności opłacenie należności z tytułu składek - nawet w postaci układu ratalnego - pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, oraz konieczność życia w ubóstwie lub stałej pomocy ze strony osób najbliższych.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko

i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując tej kontroli sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (t.j. Dz. U. z 2022r. poz. 329 ze zm. - dalej: P.p.s.a.),

Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, że skarga jest uzasadniona.

Na wstępie zaznaczenia wymaga, że zaskarżona decyzja została wydana wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy z wniosku skarżącej z 19 lutego 2021r.

o umorzenie należności z tytułu składek, co jest konsekwencją uchylenia decyzji Zakładu z dnia 19 lipca 2021r., nr UP-609/2021, wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. I SA/Rz 733/21.

W myśl art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Zawarta w powyższym przepisie norma prawna determinuje sądową kontrolę zaskarżonej decyzji w rozpoznawaj sprawie, ponieważ z jego mocy ocena prawna

i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą

w sprawie organy których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżania, a także Sądu, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ustawodawca w sposób kategoryczny uregulował wspomnianą kwestię materialno-procesową, która z jego woli ulega zniesieniu tylko wtedy, gdy przepisy prawa uległy zmianie.

W orzecznictwie sądowym i w literaturze przedmiotu wskazuje się ponadto, że również zmiana stanu faktycznego, stanowi podstawę do odstąpienia od zastosowania tej normy, przy czym podkreśla się, że ocena prawna traci moc wiążącą tylko

w przypadku zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2022r., sygn. III FSK 1531/21).

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z podstaw do odstąpienia od opisanej wyżej normy. Zaznaczenia wymaga, że Zakład nie kwestionował tego, że w ponownym postępowaniu orzeka w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zwartymi w ww. wyroku uchylającym poprzednio wydaną decyzję, o czym świadczy również zawarte

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str. 10) stwierdzenie, że ustalenia poczynione

w ponownym postępowaniu "pokrywają się" z wcześniejszymi ustaleniami faktycznymi. W konsekwencji, należy uznać, że zarówno organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, jak i sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji są związani oceną prawna i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. I SA/Rz 733/21.

Przypomnieć należy, że z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt. rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczony będący jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia

w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest

w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności, w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W uzasadnieniu omawianego wyroku WSA w Rzeszowie przesądził,

w szczególności, że wobec osoby skarżącej wystąpiła przesłanka opisana w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia, tj. brak możliwości zapłaty zaległych składek bez pozbawienia zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd przedstawił stanowcze uwagi co do wykładni tej normy i dokonując interpretacji normatywnego zwrotu "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" wyjaśnił, że pojęcie należy rozumieć, nie jako zaspokojenie ich na podstawowym poziomie, sprowadzające się do zachowania standardu minimum koniecznego do przeżycia, ale minimalnie godziwy poziom życia. Odnosząc te rozważania do okoliczności faktycznych sprawy, Sąd kategorycznie stwierdził, że otrzymywana przez skarżącą emerytura w wysokości 1071 zł, przy uwzględnieniu jej sytuacji majątkowej i osobistej, nie pozwala wszcząć egzekucji bez stworzenia zagrożenia dla zaspokojenia przez nią niezbędnych potrzeb rozumianych jako zaspokajanie potrzeb potrzymania funkcji biologicznych i minimum potrzeb socjalnych, gdyż cała ta kwota jest przeznaczana na podstawowe wydatki. Dalej Sąd stwierdził, że wprowadzenie egzekucji i wyegzekwowanie choćby części kwoty pozbawi skarżącą możliwości zaspokojenia tych podstawowych potrzeb. Podsumowując Sąd orzekł, że ustalenia organu o braku omawianej przesłanki naruszają prawo procesowe, organ nie rozważył we właściwy sposób okoliczności umorzenia składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w sytuacji, gdy nie może on ich uiścić, gdyż ich uiszczenie naraziło by go na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Sąd wskazał, że organ powinien dokonać analizy w tym zakresie, a następnie w ramach uznania administracyjnego, rozważyć czy przedmiotowe należności powinny zostać umorzone.

Podkreślenia wymaga, że Zakład nie skorzystał z możliwości zaskarżenia wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. I SA/Rz 733/21, orzeczenie to jest prawomocne. W związku z tym zarówno Zakład, jaki Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, związani są oceną prawną sformułowaną w tym orzeczeniu i nie ma możliwości kreowania na tym etapie postępowania odmiennych sądów.

W przekonaniu Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji wykazuje, że organ argumentując zaskarżony do Sądu akt nie uwzględnił oceny prawnej dotyczącej wystąpienia w sytuacji skarżącej przesłanki określonej w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia i częściowo zignorował wytyczne

w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. I SA/Rz 733/21. Organ ponownie rozpatrując sprawę, ustalił, że skarżąca aktualnie pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.344,34 zł brutto, z którego dokonywane jest potrącenie egzekucyjne w kwocie 243,16 zł. Obecnie zatem skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi w wysokości 980,19 zł (netto), a więc mniejszą kwotą niż ustaloną

w poprzednim postępowaniu (1071 zł netto). Jednocześnie według oświadczenia skarżącej wzrosły jej wydatki na utrzymanie domu i leczenie. W konsekwencji sytuacja finansowa skarżącej uległa pogorszeniu., czego nie zmienia dodatkowe świadczenie emerytalne o jednorazowym charakterze.

Jak to już zostało wskazane, w uzasadnieniu omawianego wyroku WSA w Rzeszowie przesądził, że dysponowanie przez skarżącą dochodem w wysokości 1071 zł, przy uwzględnieniu jej sytuacji majątkowej i osobistej, nie pozwala wszcząć egzekucji bez stworzenia zagrożenia dla zaspokojenia przez nią niezbędnych potrzeb, ponieważ cała ta kwota jest przeznaczona na podstawowe wydatki (wyżywienie, media, zakup leków, artykuły higieniczne i odzież), a wprowadzenie egzekucji

i wyegzekwowanie choćby części kwoty pozbawi skarżącą możliwości zaspokojenia tych podstawowych potrzeb. W tej sytuacji, rozważania organu o braku spełnienia omawianej przesłanki jawią się jako wyraźnie sprzeczne z oceną prawną wynikającą z omawianego judykatu, co świadczy o naruszeniu przez organ normy prawnej wynikającej z art. 153 P.p.s.a.

Co więcej, w ocenie Sądu, Zakład nieprawidłowo przyjął do ceny sytuacji finansowej skarżącej dochód jej córki. Z akt sprawy wynika, że skarżąca już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonym w poprzednim postępowaniu wskazywała, że od maja 2021r. córka z nią nie mieszka i na dalszym etapie postępowania konsekwentnie podnosiła (pismo z 1 kwietnia 2022r.), że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a córka mieszka w K. Jednak organ mimo wydania od tego czasu dwóch decyzji (19 lipca 2021r., 19 maja 2022r.)

w żadnej z nich nie odniósł się do tej okoliczności faktycznej, mimo że ma ona istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej skarżącej. W konsekwencji przyjmując, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką, mimo przeciwnych twierdzeń skarżącej, Zakład wyciągnął nieuprawnione wnioski, że dochód wspólnego gospodarstwa skarżącej jest wyższy od minimum socjalnego ustalonego 20 marca 2022r. w IV kwartale 2021r. na podstawie danych GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego (2.239,39zł). Ponadto,

w ocenie Sądu, akcentowane przez organ otrzymanie przez skarżąca "13" i "14" emerytury, biorąc pod uwagę jednorazowy charakter tych świadczeń, nie miało znaczącego wpływu na sytuację finansową skarżącej, skoro jej dochód nie wystarcza na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania i wydatków na leki.

Zdaniem Sądu, organ nie wskazał, w jaki sposób skarżąca byłaby w stanie uregulować zaległości składkowe bez sięgania do środków pomocy państwa.

Z zestawienia wydatków skarżącej z wysokością jej dochodu 980,19 zł (netto) wynika, że koszty jej utrzymania są wyższe od osiąganego dochodu i skarżąca korzysta

z pomocy finansowej członków rodziny. Wobec tego nieuzasadnione i gołosłowne należy uznać twierdzenia organu, który widzi możliwość pomniejszenia będących

w dyspozycji skarżącej środków o kwoty z tytułu zapłaty zaległości, bez doprowadzenia skarżącej do sytuacji gdy nie będzie ona już w stanie pokryć podstawowych wydatków na wyżywienie czy konieczne leki. Należy zauważyć, że minimum egzystencji na 2021r. na jednoosobowe gospodarstwo emeryckie wynosiło 637,84 zł. Kwota dochodu skarżącej wskazuje, że funkcjonuje ona na poziomie niewiele przekraczającej minimum egzystencji, a poniżej minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynoszącego w I kwartale 2022r. 1,377,13 zł.

Niezależnie od powyższego, podkreślenia wymaga, że nawet spełnienie przez skarżącą przesłanek uprawniających do ubiegania się umorzenie należności, nie rodzi po stronie organu automatycznego obowiązku jej udzielenia. Przepisy regulujące procedurę udzielenia powyższej ulgi stanowią bowiem dla organu nie obowiązek, lecz możliwość jej udzielenia, w razie spełnienia określonych przesłanek (art. 28 ustawy systemowej – "należności z tytułu składek mogą być umarzane", § 3 rozporządzenia w sprawie umarzania zaległości – "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek"). W związku z powyższym nawet zaistnienie przesłanki do umorzenia nie przesądza o kierunku rozstrzygnięcia organu, ponieważ został on wyposażony w tzw. luz administracyjny, co oznacza, że jego decyzji pozostawiono możliwość umorzenia należności składkowych. Niemniej jednak, aby przejść do tego etapu rozstrzygania musi być stwierdzone, że występują w stosunku osoby zobowiązanej przesłanki pozytywne do zastosowania najdalej posuniętej ulgi. W tym zakresie decyzja organu ma charakter związany, a nie uznaniowy. Sąd dostrzega, że organ miesza czy raczej myli te różne reżimy oceny (rozstrzygnięcia) i na poparcie stanowiska o braku przesłanek pozytywnych przywołuje okoliczności, którymi mógłby uzasadniać wyłącznie decyzje o charakterze uznaniowym, to jest odmowę udzielenia ulgi mimo obiektywnego wystąpienia przesłanek do umorzenia zaległości w zakresie składek na ubezpieczenia. Uznaniowość nie oznacza bowiem dowolności, w sytuacji gdy organ mimo wystąpienia przesłanki umożliwiającej umorzenie należności z tytułu składek odmówił umorzenia, musi wskazać powody takiego rozstrzygnięcia. Przykładowo, aby zobrazować mylenie obu reżimów przez organ, wskazać można, że istnienie innych zobowiązań, zwłaszcza natury prywatnej, zawsze obiektywnie wpływa na sytuację materialną zobowiązanego, i nie może być pomijane przy wykazywaniu przesłanki umiorzenia, ale okoliczności ich powstania (co także każdorazowo wymaga naświetlenia co do czasu, wysokości i celu zaciągnięcia), mogą mieć znaczenie przy podejmowaniu decyzji o charakterze uznaniowym.

Jak wyżej podkreślono, sąd administracyjny nie ma kompetencji do oceny rozstrzygnięcia podjętego przez organ w ramach uznania administracyjnego, w ten sposób, że zobowiąże organ do umorzenia postepowania, ale ma kompetencje, przeradzające się w obowiązek, skontrolowania czy motywy organu są przekonujące, racjonalne i nie noszą cech dowolności. Do tego etapu w niniejszej sprawie jednak nie doszło, mimo, że organ był związany oceną wyrażoną Sąd w wyroku uchylającym poprzednie rozstrzygnięcie, przy nieznacznie zmienionych okolicznościach faktycznych sprawy, że przesłanka pozytywna przemawiająca za zasadnością umorzenia zaległości z tytułu składek zachodzi wobec wnioskodawczyni. Jeszcze raz zaakcentować należy, że organ w uzasadnieniu skarżonej decyzji podkreślił, że do oceny przesłanki umorzenia przyjął w zasadzie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, życiowej i zdrowotnej skarżącej ustalone w poprzednim postępowaniu, a te w przekonaniu Sądu wydającego wcześniejszy wyrok były wystarczające do przyjęcia przesłanki umorzenia z rozporządzenia. Zauważyć ponadto należy, że okoliczności naprowadzone przez skarżącą w ostatniej informacji o jej sytuacji materialnej oraz wynikające z przedłożonej wówczas dokumentacji wskazują– per saldo – na pogorszenie tej sytuacji.

Nie negując więc uprawnienia organu do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia powtórzyć należy, że do tego etapu w niniejszej sprawie nie doszło. Niemniej jednak w ponownym postepowaniu organ powinien mieć na względzie, że wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów Zakładu, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego. Rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem instytucji umorzenia jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów Zakładu (por. np. wyrok NSA z 19 czerwca 2015r., sygn. akt II GSK 1124/14). Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. np. wyroki NSA: z 19 czerwca 2015r., sygn. akt II GSK 1124/14, z 25 czerwca 2003r., sygn. akt III SA 3118/01; z 20 marca 2007r., sygn. akt II GSK 345/06; z 21 maja 2009r., sygn. akt II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015r., sygn. akt II GSK 1502/14).

Ponadto podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie prezentowane jest mocno stanowisko, że nie korzystanie przez osobę zobowiązaną ze świadczeń pomocy społecznej i nie przesądza samo w sobie o możliwości uiszczenia należności z tytułu składek bez wywołania braku możliwości zaspokojenia niezbędnych jego potrzeb i nie może być interpretowane na jej niekorzyść (por. np. wyroki WSA w Rzeszowie z 3 marca 2022r., sygn. akt I SA/Rz 28/22, z 8 kwietnia 2021r. sygn. akt I SA/Rz 141/21).

Rekapitulując, stwierdzone przez Sąd wadliwości powodują, że zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego jako naruszającą art. 153 P.p.s.a. w zw. z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia oraz art. 7, art.77 § 1 i art.80 k.p.a., ponieważ wystąpiły przesłanki z art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., tj. doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownym postępowaniu Zakład przyjmie ocenę prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. I SA/Rz 733/21 co do wystąpienia w aktualnej sytuacji skarżącej przesłanki określonej w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia, chyba że w toku ponownego rozpoznania sprawy wystąpią nowe, istotne okoliczności faktyczne. W takiej sytuacji dokona ponownej, pełnej oceny sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej z uwzględnieniem uwag zawartych w niniejszym uzasadnieniu. W przeciwnym razie - w ramach uznania administracyjnego – organ podejmie decyzję w sprawie umorzenia należności składkowych. Gdyby organ uznał, że przypadek skarżącej nie zasługuje na zastosowanie najdalej posuniętej ulgi, wówczas zobowiązany będzie należycie uzasadnić takie stanowisko, tak aby poddawałoby się weryfikacji wpierw przez stronę, a w razie takiej potrzeby, przez Sąd.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.