Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 88/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1 w związku z  par. 2 pkt 1,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,b,c,  art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1 i 2,  ust. 3a,  art. 32,  art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 7,  art. 77 par. 1,  art. 107 par. 3 w związku z  art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 lipca 2012 r. sprawy ze skargi L.T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. L. T. (dalej: skarżąca) złożył wniosek o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych, powołując się na trudną sytuację materialną i życiową.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. (znak [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: [...] r. - [...] r., w łącznej kwocie [...] zł.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie zaległych składek. Skarżąca wskazała na trudną sytuację życiową i materialną a także na uciążliwości w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. Podniosła, że pomimo wcześniejszego umorzenia należnych składek, zostały one niezasadnie potracone z emerytury.

Rozpatrując ponownie sprawę, decyzją dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że zgodnie z przedłożoną dokumentacją, skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej na bazarach i targowiskach (w okresie od dnia [...] r., z licznymi przerwami). Jednocześnie obiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto (kwota po potrąceniu dokonywanym w związku z prowadzoną egzekucją z tytułu nieuregulowanych składek w wysokości [...]zł). Syn pobiera świadczenie rentowe z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, przyznane okresowo - do dnia [...]r. w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Dochód miesięczny w gospodarstwie domowym, na który składają się powyższe świadczenia wynosi [...] zł. Z zeznania podatkowego P1T- 36 za 2010 r., wynika, że z tytułu prowadzonej działalności skarżąca zanotowała stratę w wysokości [...] zł.

Wskazano, że zarówno skarżąca jak i jej syn posiadają szereg zobowiązań finansowych wobec innych instytucji. Z przedstawionych dokumentów wynika iż, są to należności:

- z tytułu opłat za: gaz ([...] zł - wg stanu na dzień [...]r.), energię elektryczną ([...] zł - wg stanu na dzień [...] r.), usługi telekomunikacyjne ([...] zł - wg stanu na dzień [...]r.), dostawę wody, odprowadzenie ścieków i wywóz nieczystości (materiały dowodowe w tym zakresie to: rozliczenie za dostawę wody odprowadzenie ścieków do lokalu w którym zamieszkuje skarżąca w okresie od [...]) - kwota zadłużenia [...]zł

- wobec: wspólnoty mieszkaniowej ([...]zł - zgodnie z rozliczeniem za 2010 r.), B ( pismo z dnia [...] r. wzywające syna do niezwłocznego uregulowania należności w kwocie [...]zł z tytułu zaciągniętej przez w/w pożyczki), C Sp. z o.o. ( pismo z dnia [...] r. wzywające syna do niezwłocznego uregulowania należności w kwocie [...]zł z tytułu umowy pożyczki ), D S.A (pismo z dnia [...] r. wzywające syna do niezwłocznego uregulowania należności w kwocie [...] zł tytułu umowy wierzytelności E S.A.), Gminy M. (nakaz zapłaty z dnia [...] r. na kwotę [...]i [...] zł). Niemniej na podstawie przedłożonych dokumentów nie można jednoznacznie wskazać, które z wymienionych zaległości są obecnie regulowane.

Wskazano w uzasadnieniu, że skarżąca jako dokumenty obrazujące wysokość kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, przedstawiła faktury VAT za: energię elektryczna - [...] zł, ([...]zł miesięcznie), gaz - [...] zł ([...] zł miesięcznie), telefon - [...]zł. Skarżąca jest właścicielką nieruchomości w postaci mieszkania, położonego w M. o pow. około 56,- m2 w którym zamieszkuje z synem.

Podniesiono w uzasadnieniu, że zaległości z tytułu nieopłaconych przez skarżącą składek są przedmiotem prowadzonego przez Dyrektora ZUS Oddział w W. postępowania egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczenia emerytalnego. Egzekucja ta jest obecnie jedyną skuteczną formą dochodzenia należności (na poczet zaległości miesięcznie ze świadczenia skarżącej potrącaną jest kwota [...]zł).

Dalej w uzasadnieniu organ wskazał, że w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), należności z tytułu składek mogą być umarzane w wypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawodawcy zachodzi m.in., gdy (art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy):

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności,

- wysokość nie opłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (aktualnie kwota ta wynosi [...]zł),

-naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zadłużenie skarżącej jest przedmiotem postępowania egzekucyjnego prowadzonego. Nie wyczerpano zatem możliwości skutecznego dochodzenia należności, tym samym – zdaniem organu -nie zachodzą przesłanki prawne, określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżąca nie reguluje bieżących należności, do opłacania których zobowiązana jest z tytułu nadal prowadzonej działalności gospodarczej. W tej sytuacji, jak wskazano w uzasadnieniu, ewentualne umorzenie zaległości nie uwolniłoby skarżącej od potrąceń z pobieranego świadczenia, z uwagi na fakt, że nieopłacanie składek bieżących spowoduje powstanie kolejnych zaległości, które w konsekwencji również skierowane zostaną do dochodzenia.

Ponadto jak wskazał organ w uzasadnieniu, według przepisu art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek określone zostały rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z w/w rozporządzeniem, Zakład ma prawo umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie opłacić tych należności, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Za umorzeniem, zdaniem Zakładu, mogą wiec przemawiać wypadki niezależne od sposobu postępowania płatnika, bądź spowodowane działaniem czynników, na które nie może on mieć wpływu.

W uzasadnieniu podniesiono w tym zakresie, że jednym z argumentów przemawiającym za odmową umorzenia należności jest fakt, że skarżąca po otrzymaniu pomocy od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postaci umorzenia zaległych składek w łącznej kwocie [...] zł nie zmieniła sposobu postępowania - nadal prowadząc działalność, nie przystąpiła do opłacania należności w postaci bieżących składek. W konsekwencji doprowadziło to do powstania kolejnych zaległości, które skierowane zostały do egzekucji, a skarżąca ponownie zaczęła wnosić o umorzenie powstałego zadłużenia. W tej sytuacji, ponowne umorzenie zaległości byłoby nieracjonalne i stawiłoby stronę w uprzywilejowanej pozycji. Ponadto, umarzanie należności z tytułu składek jest instytucją wyjątkową w związku z tym nie może mieć charakteru cyklicznie powtarzającego się w każdym przypadku, gdy narosną kolejne zaległości.

Zakład podniósł, że aktualna sytuacja materialna rodziny jest trudna. Posiadanie wiele zobowiązań wobec różnych instytucji, nie stanowi jednak okoliczności przemawiającej za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania z tytułu składek jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Ponadto zadłużenie nie powstało wskutek nadzwyczajnych okoliczności (takich jak klęska żywiołowa, zdarzenia losowe), ewentualne umorzenie należności ze strony ZUS byłoby więc nieracjonalne i niezgodne z zasadą, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej obciąża przedsiębiorcę. Gromadzenie środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej jest immanentną cechą planowania tej działalności.

Wskazano w uzasadnieniu, że niewątpliwie problemy zdrowotne skarżącej i jej syna utrudniają codzienne funkcjonowanie. Jednak uzyskują oni stałe świadczenia. Stan zdrowia stał się podstawą posiadania przez syna stałego dochodu. Nie zachodzi więc, zdaniem Zakładu, przesłanka zawarta w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek.

Skarżąca zaskarżyła przedmiotową decyzję w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o umorzenie zaległych składek oraz zwrot potrąconych składek z jej emerytury do maja 2006 r. W skardze podniosła, że decyzją z dnia [...] r. zostało jej umorzone zadłużenie w kwocie [...] zł. Dalej wymieniła kwoty jakich, jej zdaniem, dokonano potrąceń z emerytury.

W dalszej części skargi opisał jak wygląda prowadzenie przez nią działalności gospodarczej, gdzie ją prowadzi i dlaczego. Działalność gospodarcza – handel obwoźny - prowadzi z uwagi na trudną sytuację materialną. Wykonuje tą działalność bez samochodu z uwagi na brak prawa jazdy, towar przewozi na wózku dziecięcym. Z uwagi na konieczność przejazdu do innych miejscowości ponosi koszty przejazdu, musi także uiszczać opłatę targową. Z tego powodu, a także z uwagi na trudności gospodarcze (bezrobocie), konkurencję, uzyskiwane z działalności dochody nie są wysokie. Nie ma możliwości czasowego wyrejestrowania prowadzonej działalności.

W skardze wskazała także na swoją trudną sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną. Ma siedemdziesiąt lat, choruje na różne choroby. Mieszka w własnościowym mieszkaniu z synem (około 50 lat), który ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym. Po potraceniu z emerytury wszystkich niezbędnych wydatków nie wiele zostaje na utrzymanie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Podkreślił ponownie w uzasadnieniu odpowiedzi, że instytucja umorzenia została określona w przepisach art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Podtrzymał stanowisko, że wobec skarżącej nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności zobowiązań. Także w odniesieniu do skarżąca nie zaistniały nadzwyczajnych okoliczności, które dawałyby podstawy do uwzględnienia wniosku.

Łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącej i jej syna (emerytura i świadczenia syna) wynosi [...] zł. W oparciu o złożone dokumenty dotyczące utrzymania gospodarstwa domowego, wydatki podstawowe wynoszą [...] zł. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o pow. ok. 56 m2, w którym zamieszkuje z synem. Zaległości z tytułu nieopłaconych składek są przedmiotem prowadzonego postępowania egzekucyjnego w postaci zajęcia emerytury. Egzekucja jest obecnie jedyną skuteczną formą dochodzenia należności, ponieważ skarżąca nie reguluje bieżących należności do opłacenia, których jest zobowiązana z tytułu nadal prowadzonej działalności gospodarczej. W tej sytuacji, zdaniem ZUS, ewentualne umorzenie zaległości nie uwolniłoby skarżącej od potrąceń z pobieranego świadczenia emerytalnego z uwagi na fakt, że nieopłacenie składek bieżących spowoduje powstanie kolejnych zaległości, które w konsekwencji również skierowane zostaną do ich dochodzenia.

ZUS odniósł się także w odpowiedzi do innych okoliczności zgłoszonych w skardze, a nie dotyczących wprost zaskarżonej decyzji, tj. wcześniejszego umorzenia zalęgłości i przeto niesłusznego żądania zwrotu składek ubezpieczeniowych. Wskazał w tym zakresie, że w dniu [...] r. zawarta była umowa na rozłożenie na raty zaległości za okres od [...] r. do [...]r. tj.: [...] r.- [...] zł, [...] r.- [...] zł, [...] r. - [...] zł, [...] r. - [...] zł, [...] r. - [...] zł, [...] r. - [...]zł, [...] r. - [...]zł. Z uwagi, że wszystkie raty zostały uregulowane po wyznaczonym terminie, rozliczono należność z odsetkami liczonymi do dnia wpłaty włącznie. Stąd pozostały różnice do zapłaty. Dalej ZUS wskazał, że w związku z brakiem wpłat na różnice należności wynikające z nieterminowego regulowania rat oraz z brakiem opłacania kolejnych składek. Zakład podjął działania do wyegzekwowania należności w drodze postępowania egzekucyjnego. Na dzień wpływu wniosku o umorzenie, dokonywano potrąceń z emerytury w miesiącach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].

Dalej w dopowiedzi wskazano, że ZUS decyzją z dnia [...] r., po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r., umorzył zadłużenie w wysokości [...] zł z okresu [...] r. – [...] r., które wynikało z niedopłat po rozliczeniu układu ratalnego i wpłat uzyskanych z postępowania egzekucyjnego. Po uprawomocnieniu się decyzji umorzeniowej pozostałe do realizacji tytuły egzekucyjne zostały umorzone.

W ocenie organu, biorąc pod uwagę cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie zachodzą jakiekolwiek podstawy do umorzenia należności publicznoprawnych, o których rozstrzyga zaskarżona decyzja. Uzasadnienie niepłacenia składek przez skarżącą trudnościami opisanymi w skardze nie stanowią podstaw do ich uwzględnienia.

JO

W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżąca potrzymała swoje stanowisko.

W odpowiedzi na powyższe pismo, Zakład podtrzymał stanowisko o braku podstaw prawnych do umorzenia zadłużenia skarżącej, gdyż egzekucja prowadzona z jej emerytury jest skuteczna. Podniósł także, że skarżąca prowadząc działalność nie opłaca na bieżąco składek ubezpieczeniowych, które zobowiązana jest opłacać w związku prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarcze, bowiem obowiązujące przepisy zaś nie przewidują zwolnień z ich opłacania przez osoby mające ustalone prawo do emerytury. Ponadto podał, że [...]r. Sąd Rejonowy w W. Wydział Gospodarczy wydał postanowienie mocą, którego orzekł zakaz prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej na okres 3 lat.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne z okresu od [...] r. do [...] r. W tej sytuacji nie są i nie mogą być przedmiotem rozpatrywania podnoszone przez skarżącą okoliczności co do zwrotu pobrany składek do maja 2006 r.

Jak zasadnie wskazał ZUS instytucja umorzenia określona w przepisach art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej w skrócie: "u.s.u.s."), stosownie do art. 32 tej ustawy, stosuje się odpowiednio także do składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że decyzja w sprawie ulg w spłacie zalęgłości z tytułu składek ubezpieczeniowych pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w brzmieniu: "Należności z tytułu składek mogą być umarzane (...)", daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust. 2 – 4 oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wskazać trzeba, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności.

W świetle, ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36).

W konsekwencji zatem organ państwowy, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie, wypełniając nie tylko normę art. 7 k.p.a. oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, lecz także obowiązek sporządzenia odpowiedniego – wnikliwe i logiczne, wyjaśniające przesłanki którym organ się kierował – uzasadnienia decyzji, jak obliguje art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego aktu, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne, w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składek na ubezpieczenie zdrowotne), pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy; 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że organ w niniejszej sprawie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego w kontekście określonych w art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. przesłanek umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, przeprowadził ich analizę i trafnie przyjął, że żadna z tych przesłanek nie zachodzi. Wskazać należy, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, uzyskuje niezależny dochód z emerytury, syn z nią gospodarujący pobiera własne świadczenie rentowe i pielęgnacyjne. Prowadzona z emerytury egzekucja jest nadal skuteczna.

Skarżąca w skardze nie kwestionował tych okoliczności, wskazuje na trudną sytuację materialną i życiową.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Dotyczy to sytuacji: gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiało zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Analizując powołane wyżej przesłanki umorzenia w sprawie, niewątpliwie nie została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (sama wnioskodawczyni w ogóle nie powoływała tej okoliczności).

Oceniając natomiast możliwości finansowych skarżącej w zakresie opłacania należności bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (przesłankę określoną § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia), Zakład również zasadnie uznał, że nie zachodzi w sprawie. Jak wynika z ustaleń ZUS, oświadczeń majątkowy skarżącej i przedłożonych dokumentów, skarżąca pobiera emeryturę w wysokości [...] zł netto (jest to kwota po potrąceniu dokonywanym w związku z prowadzoną egzekucją składek w wysokości [...] zł). Jej syn pobiera własne świadczenie rentowe z tytułu całkowitej niezdolności do pracy przyznanej okresowo do [...] r. w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...]zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącej i jej syna wynosi [...]zł. Udokumentowane wydatki (energia elektryczna, gaz, telefon, egzekucja z emerytury) łącznie wynoszą [...] zł. Skarżąca jest właścicielką mieszkania własnościowego o pow. ok. 56 m2, w którym zamieszkuje z synem.

Skarżąca – pomijając nadal prowadzoną działalność gospodarczą - uzyskuje więc stały dochód z emerytury, dochód uzyskuje także jej syn, posiada nieruchomość. Wskazuje to niewątpliwie na istnienie możliwość regulowania należności z tytułu składek ubezpieczenia zdrowotnego. Na tle tych okoliczności, trafnie ZUS uznał za nieuzasadnione umorzenie należności, zwłaszcza w sytuacja kiedy prowadzona jest skuteczna ich egzekucja z emerytury skarżącej. Egzekucja ta jest obecnie jedyną skuteczną formą dochodzenia należności, ponieważ jako wynika z akt sprawy, skarżąca nie reguluje bieżących należności do opłacenia, do których jest zobowiązana z tytułu nadal prowadzonej działalności gospodarczej.

Skarżąca argumentuje wprawdzie, wskazując na warunki prowadzenia działalności gospodarcze, koszt jej prowadzenia, że uzyskuje z tego tytułu niskie dochody, albo ich wcale nie uzyskuje. Niemniej uznać należy za Zakładem, że umorzenie należnych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego nie można traktować jako formy dofinansowywania nierentownej działalności gospodarczej. Ponadto ewentualne umorzenie zaległości nie uwolniłoby skarżącej od potrąceń z pobieranego świadczenia emerytalnego z uwagi na fakt, że nieopłacenie składek bieżących spowoduje powstanie kolejnych zaległości, które w konsekwencji również skierowane zostaną do ich dochodzenia.

W tej sytuacji, jak trafnie wskazał Zakład, sytuacja materialna skarżącej nie może być wystarczającym argumentem wyższość interesu indywidualnego płatnik nad interesem publicznym - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego wszystkich ubezpieczonych społecznie, mając na względzie funkcję publiczną systemu ubezpieczeń społecznych.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, zauważyć trzeba, że skarżąca co prawda wskazuje na stan swojego zdrowa, niemniej nadal prowadzi aktywność gospodarczą, uzyskuje dochód z emerytury - niezależny od stanu zdrowia. Skarżąca nie wykazał również, że zachodzi konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwiającym uzyskiwanie tych dochodów. Syn ma orzeczoną całkowitą niezdolności do pracy przyznanej okresowo do [...] r., pobiera z tego tytułu własne świadczenie oraz zasiłek pielęgnacyjny a ponadto brak wskazania konieczności nad nim opieki osoby trzeciej.

Reasumując powyższe wywody uznać należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy, wyjaśnił także – w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie – stan faktyczny, wypełniając normę art. 7 k.p.a. oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległych składek. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącą okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody. Odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Sytuacja skarżącej została rzetelnie zbadana i oceniona. Nie można więc przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające.

Wskazać ponadto trzeba, że przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Podkreślić bowiem w tym miejscu trzeba, że instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżąca podejmując działalność gospodarczą powinna bowiem liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zauważyć trzeba, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na Zakład. Należy także podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.