Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 639/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 2 i 4, art. 27 ust. 1-4, 9, art. 28 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 67
journal: Dz.U. 2013 poz 885
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity
article: art. 68 par. 1, art. 70 par. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2015 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2015r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2015 r., znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania B. C., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] 2015 r., znak: [...].

U podstaw podjętego w tej sprawie przez organ administracji rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia:

Organ I instancji decyzją z dnia [...] 2015 r. wydaną na podstawie art. 12 ust. 2, art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3 i 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 267 ze zm. dalej "u.p.o.u.a.") i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm. dalej "k.p.a.") zobowiązał skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych na mocy decyzji z dnia [...] 2009 r., Nr [...] , z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. G. w okresie od 1 października 2009 r. do 30 sierpnia 2010 r. w łącznej kwocie 3907,86 zł wraz z ustawowymi odsetkami ustalonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 2565,77 zł.

W uzasadnieniu wskazano, że osobie uprawnionej - M. G. przyznano i wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego z uwagi na to, iż egzekucja świadczeń alimentacyjnych była bezskuteczna. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Ust. 1a w/w artykułu stanowi, iż odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Na podstawie art. 27 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tyt. otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyznanych decyzją [...].

W odwołaniu od powyższej decyzji i uzupełniającym je pismem procesowym z dnia 25 kwietnia 2015 r. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika B. C. podniósł, że zarówno należność główna jak i odsetki są przedawnione, bowiem świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi i jako takie podlegają zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego przedawnieniu z upływem 3 lat, zaś roszczenie o odsetki za opóźnienie przedawnia się najpóźniej z chwilą przedawnienia roszczenia głównego.

W związku z powyższym odwołujący się wywodził, że postępowanie w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i winno być umorzone, a brak takiego rozstrzygnięcia stanowił naruszenie art. 105 § 1 K.p.a.

Odwołujący się wskazał nadto, że zgodnie z art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a. organ właściwy winien wydać decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności po zakończeniu okresu świadczeniowego, który to okres upłynął 1 września 2010 r., a nie jest wina strony, iż organ wypłacał świadczenia M. G. bezprawnie.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...]2015 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji wskazał, że decyzja w sprawie przyznania M. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie, na okres od 1 września 2009. do 30 września 2010 r. wydana została w dniu 16 października 2009 r., o czym zawiadomieniem został poinformowany B. C.. Wydana decyzja była wynikiem bezskuteczności postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika, na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w G. sygn. akt III RC 571/01, którym zasądzono od B. C. na rzecz M. G. alimenty w wysokości 550 zł miesięcznie. Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt III RC 274/13 Sąd Rejonowy w G. ustalił, iż z dniem 1 września 2010 r. nie istnieje między powodem B. C. a pozwaną M. G. stosunek alimentacyjny. Na podstawie tego wyroku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w K. postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2013 r. umorzył postępowanie egzekucyjne, wskazując jednocześnie, że do zapłaty w sprawie KMP 11/92 pozostają zaległości powstałe do dnia 1 września 2010 r., natomiast Prezydent Miasta G. decyzją nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] 2010r. stwierdzając, że od dnia 1 września 2010 r. nie przysługują M. G. świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Dalej organ wskazał, iż zgodnie z art. 27 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zwrot należności nie jest przy tym uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, który w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

W myśl art. 27 ust. la u.p.o.u.a. odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W myśl art. 27 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W ocenie Kolegium z przytoczonych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). Decyzja wydana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzja uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji.

Organ odwoławczy podkreślił, iż obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców.

Podsumowując organ wskazał, że mając na uwadze zakończenie okresu świadczeniowego dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu należności w kwocie 3 907,86 zł łącznie z ustawowymi odsetkami

Odnosząc, się do zarzutów wskazanych przez pełnomocnika w odwołaniu organ zauważył, iż w zakresie przedmiotowej sprawy mają zastosowanie przepisy szczególne, w szczególności wynikające z art. 23 u.p.o.u.a. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest aktem prawa szczególnym, wykluczającym możliwość zastosowania w przedmiocie przedawnienia roszczeń zapisów kodeksu cywilnego. Przywołana ustawa nie zawiera w swej treści żadnego zapisu z którego wynikałby obowiązek stosowania, chociażby odpowiednio czy pomocniczo zapisów innych ustaw. Dalej organ wskazał, że w art. 27 u.p.o.u.a. wskazano wprost, iż decyzja w sprawie ustalenia i zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (a nie alimentów) następuje dopiero po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w zakresie uprawnienia do świadczenia alimentacyjnego otrzymywanego przez osobę uprawniona z funduszu alimentacyjnego. Do uchylenia zaś obowiązku alimentacyjnego wobec B. C., doszło na mocy wyroku, którego prawomocność stwierdzono w dniu 12 lipca 2013 r. Dopiero więc po tej dacie stało się zatem możliwym wydanie zaskarżonej decyzji.

Wreszcie organ podniósł, że nawet gdyby uznać, że w sprawie mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego to i tak nie doszłoby do przedawnienia bowiem czynności podejmowane przez organ zmierzające do wyegzekwowania należności przerwały bieg terminu przedawnienia.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. C. zarzucił powyższej decyzji:

I. Błędy w ustaleniach faktycznych mające wpływ na wynik sprawy polegające na przyjęciu, iż do postępowania administracyjnego nie należy stosować przepisów kodeksu cywilnego;

II. Obrazę przepisów prawa materialnego mającą wpływ na wynik sprawy polegającą na:

1. naruszeniu art. 118 K.c. poprzez pominięcie, iż świadczenia okresowe przedawniają się z upływem 3 lat;

2. naruszeniu art. 23 u.p.o.u.a. poprzez pominięcie, iż termin przedawnienia należności nienależnie pobranych świadczeń wynosi 3 lata, co należy w niniejszej sprawie zastosować przez analogię;

3. naruszeniu art. 27 u.p.o.u.a. poprzez przyjęcie, iż organ właściwie wydał decyzję po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń w sytuacji, gdy okres świadczeniowy ustał w 2010 r. a nie jest winą skarżącego, iż organ bezprawnie wypłacał nienależne świadczenia osobie nieuprawnionej;

4. naruszeniu art. 43 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez pominięcie, iż zgodnie z podstawowymi zasadami funkcjonowania demokratycznego państwa polskiego, wyłącznie zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości nie ulegają przedawnieniu, inne natomiast przestępstwa, należności, świadczenia i roszczenia przedawniają się;

III. Obrazę przepisów prawa procesowego mającą wpływ na wynik sprawy polegającą na:

5. naruszeniu art. 7 i 8 K.p.a. poprzez pominięcie, iż wydając każdą decyzję organ ma obowiązek mieć na względzie przede wszystkim słuszny interes obywateli i interes społeczny, a także musi pogłębiać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej;

6. naruszeniu art. 12 w zw. z art. 35 K.p.a. poprzez pominięcie, iż sprawy winno się załatwiać najdłużej 2 miesiące, podczas gdy w niniejszej sprawie organ wydał decyzję o zwrocie przez skarżącego świadczeń po 5 latach od ustania obowiązku alimentacyjnego oraz po 2 latach od decyzji o uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń M. G..

Stawiając powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżanej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisów dotyczących przedawnienia, jako że jest to instytucja prawa materialnego. Kwestia ta zatem winna być uregulowana w każdej ustawie dotyczącej stosunków administracyjnoprawnych, jednakże, częstokroć w polskim ustawodawstwie okazuje się, iż nie wszystkie sprawy zostały uregulowane i dopiero kolejne nowelizacje ustaw powodują ich uzupełnienie i całościowe uregulowanie ich przedmiotów. W niniejszej sprawie istnieje właśnie taka sytuacja bowiem ustawa o prawach osób uprawnionych do alimentów nie stanowi o terminie przedawnienia roszczenia żądania zwrotu wypłaconych świadczeń.

Zdaniem skarżącego organ w tej sytuacji błędnie przyjął zatem, iż skoro ustawa nie stanowi o przedawnieniu, to z pewnością roszczenia takie przedawnieniu nie ulegają, albowiem stosując analogię z art. 23 u.p.o.u.a. należało przyjąć, iż termin przedawnienia wynosi 3 lata.

Dalej skarżący wskazał, że zgodnie z konstytucyjnymi zasadami funkcjonowania demokratycznego państwa polskiego nie przedawniają się jedynie przestępstwa zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości, zatem wszelkie inne przestępstwa, należności, roszczenia i długi zawsze ulegają przedawnieniu.

Zdaniem skarżącego błędnym jest założenie, że w postępowaniach administracyjnych nie stosuje się przepisów o przedawnieniu, bowiem w pewnych sytuacjach i pod pewnymi warunkami można mówić o przedawnieniu wykonalności obowiązku, które oznacza niedopuszczalność jego egzekwowania. Powołując się na poglądy doktryny skarżący podniósł, że w prawie administracyjnym wciąż brak ogólnej regulacji prawnej normującej przedawnienie w sposób właściwy dla prawa administracyjnego, mimo niekwestionowanej potrzeby jej sformułowania, co jego zdaniem oznacza, że również w doktrynie przyjmuje się dopuszczalność przedawnienia niektórych roszczeń wynikających ze stosunków administracyjnoprawnych.

Dalej w skardze podniesiono, że poprzez analogię również należy zastosować w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. I OPS 5/06 tj. w uchwale Siedmiu Sędziów z dnia 11 grudnia 2006 r., który orzekł w kwestii postępowania rozgraniczeniowego: "To jednak, że postępowanie rozgraniczeniowe może przebiegać w dwóch stadiach: administracyjnym i sądowym, nie zmienia faktu, że sama instytucja prawna "rozgraniczenia nieruchomości", choć została uregulowana kompleksowo w dwóch aktach prawnych, to jest w ustawie - Prawo geodezyjne i kartograficzne i w Kodeksie cywilnym, stanowi jedną całość. Nielogiczne bowiem byłoby założenie, że rozgraniczenie nieruchomości jest dokonywane w postępowaniu administracyjnym według innych kryteriów i prawideł niż rozgraniczenie nieruchomości, do którego dochodzi w postępowaniu cywilnym. Nie do obrony więc jest teza, że w postępowaniu administracyjnym nie stosuje się przepisów Kodeksu cywilnego, a w postępowaniu cywilnym - unormowań zawartych w Prawie geodezyjnym i kartograficznym. Przeciwnie, zarówno w jednym, jak i w drugim postępowaniu, tak organ administracji publicznej, jak i sąd powszechny są obowiązane stosować te same zasady ".

Powyższe zdaniem autora skargi wskazuje na to, iż bez względu na brak odwoływania się w treści konkretnych ustaw do przepisów kodeksu cywilnego (wszak w Prawie geodezyjnym i kartograficznym nie znajdzie się przepisu z odwołaniem), w postępowaniu administracyjnym można zastosować przepisy kodeksu cywilnego. Dodatkowo, skoro postępowanie rozgraniczeniowe składa się z etapu administracyjnego i sądowego, dlatego też można do niego zastosować przepisy kodeksu cywilnego, tak samo postępowanie w sprawie wszelkich należności alimentacyjnych składa się z postępowania sądowego (w kwestii ustalenia obowiązku alimentacyjnego i wysokości alimentów) oraz administracyjnego (w razie konieczności pobierania przez uprawnionego świadczeń z funduszu alimentacyjnego). Zwłaszcza, że zarówno instytucja przedawnienia, jak i odsetek uregulowane, opisane i określone są jedynie w kodeksie cywilnym.

Dalej w skardze podniesiono, że fakt nieuregulowania kwestii przedawnienia roszczeń w sprawie zwrotu przez dłużnika pobranych przez uprawnionego świadczeń alimentacyjnych nie może powodować i sugerować, iż przedawnienie takie nie następuje. Istotą przedawnienia i celem wprowadzenia takiej instytucji jest stabilizacja i pewność w stosunkach społecznych, a także zapobieżenie trudnościom dowodowym. Wprowadzenie uregulowań przewidujących ujemne skutki niewykonywania przysługujących uprawnień ma służyć także swoistemu dyscyplinowaniu uprawnionego, wywarciu na niego nacisku, aby wykonywał przysługujące uprawnienia prawidłowo i w należytym czasie. W wyniku upływu czasu dłużnik, który nie jest niepokojony przez wierzyciela, z reguły przestaje się liczyć z obowiązkiem spełnienia świadczenia. Także wierzyciel nie uwzględnia powyższego świadczenia w swoich kalkulacjach gospodarczych. Wskazano nadto, iż uregulowanie przedawnienia wprowadziło już prawo rzymskie pod postacią tzw. ekscepcji, zatem jest to instytucja ważna i istotna z punktu widzenia prawa, skoro już w starożytności istniała możliwość podniesienia zarzutu przedawnienia, aby niemożliwym było wymaganie wykonania zobowiązania po upływie określonego czasu.

Autor skargi wskazał następnie, że przedawnienia nie da się wyłączyć żadną czynnością prawną i zarzut taki jest uprawnieniem strony bez względu na jakiekolwiek okoliczności. Jest to konstytucyjne prawo jednostki do zwolnienia się z zobowiązania po upływie określonego czasu, dlatego też brak uregulowania w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie może powodować wyłączenia stronie możliwości powoływania się na taki zarzut.

Kolejnym argumentem uzasadniającym zastosowanie kodeksu cywilnego w sprawach nieuregulowanych ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest w ocenie skarżącego sam fakt uregulowania konieczności zwrotu przez zobowiązanego pobranych świadczeń oraz zwrotu przez uprawnionego nienależnie pobranych świadczeń w tejże ustawie, które to instytucje są pochodnymi bezpodstawnego wzbogacenia z kodeksu cywilnego, albowiem istotą bezpodstawnego wzbogacenia jest właśnie uzyskanie korzyści majątkowej kosztem innej osoby (w tej sytuacji - Skarbu Państwa). Skoro zatem uregulowania ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mają swoje źródło w kodeksie cywilnym to bezzasadnym i nielogicznym było uznanie przez organ, iż w ogóle w kwestii świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie mają zastosowania przepisy kodeksu cywilnego.

W skardze podniesiono, iż do niniejszego postępowania należy zastosować przepisy kodeksu cywilnego z uwagi na brak dokładnej i jasnej regulacji w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, bowiem świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi przyznawanymi i najczęściej płatnymi miesięcznie, będącymi swoistym "substytutem" alimentów, albowiem wypłacane są osobom uprawnionym w momencie, kiedy osoba zobowiązana jest niewypłacalna.

Zdaniem skarżącego powyższe oznacza, iż błędnym jest stanowisko, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie są alimentami, zatem nie są świadczeniem okresowym. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 118 K.c. termin przedawnienia dla roszczeń o świadczenia okresowe wynosi 3 lata. Licząc wstecz 3 lata od daty zaskarżonej decyzji będzie to [...] 2012 r., a zatem wszystkie należności naliczone przez Prezydenta Miasta G. za okres przed tą datą uznać należy za przedawnione.

Skarżący wskazał nadto na niespójność w rozumowaniu organu polegającą na tym, iż instytucja odsetek jest instytucją stricte związaną z kodeksem cywilnym, albowiem nawet ich ustawowa wysokość ustalona jest przez rozporządzenie Rady Ministrów na podstawie art. 359 § 3 Kodeksu cywilnego. I właśnie tak określoną wysokość odsetek ustawowych przyjął organ I instancji, pomimo tego, w ocenie organu nie mają zastosowania do tejże decyzji przepisy Kodeksu cywilnego.

Odnosząc się do stanowiska organu, iż ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest ustawą szczególną skarżący podniósł, że przepisy Kodeksu cywilnego są przepisami powszechnie obowiązującymi i mają zastosowanie w każdym przypadku, gdy przepisy szczególne nie stanowią inaczej, co oznacza, że wobec nieuregulowania w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów kwestii przedawnienia przedmiotowego roszczenia w zakresie nieuregulowanym tą ustawą mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego, np. w zakresie takich instytucji jak przedawnienie czy też ustawowe odsetki.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 23 ust. 2 u.p.o.u.a. w skardze wskazano, iż przepis ten stanowi, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Skoro ustawa ta nie reguluje kwestii w przedawnienia zwrotu przez dłużnika pobranych świadczeń to przez analogię należy zastosować należy właśnie art. 23 u.p.o.u.a. Termin 3-letni nie jest bez znaczenia, albowiem świadczy o tym, iż ustawodawca świadczenia z funduszu alimentacyjnego uznał za świadczenia okresowe, które podlegają ogólnym zasadom z kodeksu cywilnego.

Zwrot nienależnie pobranych świadczeń przez uprawnionego ma bowiem charakter zbliżony do zwrotu świadczeń przez zobowiązanego, albowiem zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku powstaje jakiś dług wobec Skarbu Państwa, który wypłaca świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W pierwszym jest to dług osoby w uprawnionej do alimentów, która z powodu zmiany stosunków i utraty prawa do otrzymywania alimentów bezprawnie i niesłusznie je pobierała, zatem winna je zwrócić. W drugim natomiast jest to dług zobowiązanego, który nie spełniał obowiązku alimentacyjnego i winien zwrócić należną kwotę, którą w zastępstwie wypłacił Skarb Państwa. Niemożliwym jest więc określenie przedawnienia wyłącznie w stosunku do zwrotu świadczeń przez uprawnionego, pomijając, a tym samym pozbawiając zobowiązanego uprawnienia zgłoszenia zarzutu przedawnienia i zwolnienia się z przedawnionego długu, albowiem takie działanie narusza konstytucyjne prawo zobowiązanego do równego traktowania.

Dlatego też koniecznym jest uznanie terminu 3-letniego przedawnienia należności z tytułu zwrotu przez zobowiązanego pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, albowiem brak konkretnego uregulowania przez ustawodawcę powoduje, iż należy zastosować w niniejszej sprawie analogię, zwłaszcza że zwrot taki ma charakter zbliżony do sytuacji z art. 23 u.p.o.u.a., albowiem zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku zachodzą przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 27 u.p.o.u.a. skarżący wskazał, że okres świadczeniowy w stosunku do M. G. ustał w dniu 1 września 2010 r., zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia [...] 2014 r. Nie jest winą skarżącego, iż Prezydent wydał decyzję uchylającą uprawnienie do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dopiero po 4 latach od ustania takiego obowiązku. Skarżący nie może zatem ponosić negatywnych konsekwencji nieuwagi organu, który nienależnie wypłacał M. G. świadczenia.

Organ przyjął, iż zwrot przez zobowiązanego należności z funduszu alimentacyjnego następuje wyłącznie poprzez wydanie decyzji o zwrocie po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie wziął jednak pod uwagę, iż ustawa stanowi o zakończeniu okresu świadczeniowego lub uchyleniu decyzji. Oczywiście alternatywa "lub" stanowi o wyborze jednej z dwóch możliwości, jednakże w opinii skarżącego wybór ten winien zostać podyktowany względami słusznościowymi i w oparciu o podstawowe zasady postępowania administracyjnego tj. zasady szybkości postępowania, słusznego interesu obywatela oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji. Skoro zatem ustawa przewiduje wybór to organ wyboru tego nie może dokonywać dobrowolnie, a właśnie w zgodzie z poszanowaniem podstawowych zasad.

W niniejszej sprawie organ przyjął tylko opcję "uchylenia decyzji", albowiem była ona dla organu najkorzystniejsza. Nie uwzględnił organ interesu skarżącego ani nie urzeczywistnił żadnej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 43 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej skarżący wskazał, że błędne jest również założenie organu, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie ulegają przedawnieniu, albowiem zgodnie z art. 43 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przedawnieniu nie ulegają wyłącznie zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości. Inne natomiast należności, przestępstwa, roszczenia zawsze się przedawniają. Skoro zatem nawet najcięższe, oprócz wymienionych, przestępstwa się przedawniają to nielogicznym byłoby uznanie, iż akurat zwrot należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przedawnieniu nie ulega.

W ocenie skarżącego brak regulacji w tej kwestii wcale nie oznacza, iż takie roszczenie nie ulega przedawnieniu, a jedynie, iż nie zostało to uregulowane (co może zostać zastąpione subsydiarnie innymi przepisami - m.in. kodeksu cywilnego). Zwłaszcza, że przepis nie stanowi wprost, iż roszczenia takie nie ulegają przedawnieniu. Niesłuszne i błędne założenia organu są więc sprzeczne nawet z podstawowymi zasadami określonymi w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Uzasadniając zarzut obrazy przepisów prawa procesowego mającej wpływ na wynik sprawy podniesiono w skardze, że zasady wyrażone w art. 7 i 8 K.p.a. mają na względzie przede wszystkim interes i dobro obywatela, albowiem określają obowiązki organów w stosunku do uczestników postępowania, załatwienie sprawy przede wszystkim powinno mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W niniejszej sprawie, skoro organ przyjmuje, iż należności do roku 2010 r. nie uległy przedawnieniu, gdyż ustawodawca nie uregulował w jasny i precyzyjny sposób tej kwestii, z pewnością nie ma na względzie ani interesu społecznego, ani interesu skarżącego. Taka sytuacja powoduje bowiem, iż organ interpretuje i dostosowuje przepisy prawa materialnego według własnego uznania do swoich potrzeb, a obywatel nie ma narzędzi do obrony przed tak bezprawnym działaniem. Obywatel w demokratycznym państwie prawa urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej nie może ponosić negatywnych konsekwencji braku konkretnej regulacji co do przedawnienia roszczeń o zwrot wypłaconych uprawnionemu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także zwłoki organu w wydaniu prawidłowej i praworządnej decyzji. Taka sytuacja spowodowałaby, iż organy bez podstaw prawnych i po upływie nawet kilkudziesięciu lat mogłyby wydawać decyzje o zwrotach świadczeń w momencie, gdy "komuś by się o nich przypomniało". Jest to niezgodne z obrotem prawnym oraz pewnością i stabilizacją stosunków społecznych. Doprowadziłoby to do ogólnego braku kontroli nad działaniem organów administracji publicznej i całkowitą wolnością w wydawaniu decyzji.

Dalej w skardze wskazano, iż w postępowaniu doszło także do naruszenia art. 12 w zw. z art. 35 K.p.a., bowiem od dnia 1 września 2010 r. uprawnionej M. G. nie przysługiwało świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Zatem tego dnia zakończył się okres świadczeniowy, Prezydent Miasta G. dopiero dnia [...] 2014 r. wydał decyzję uchylającą decyzję z dnia [...] 2010 r. stwierdzając, iż od dnia 1 września 2010 r. nie przysługują uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Następnie, dopiero [...] 2015 r. Prezydent Miasta G. wydał decyzję zobowiązującą skarżącego do zwrotu kwoty 3.907.86 zl łącznie z odsetkami tytułem świadczeń wypłaconych M. G. z funduszu alimentacyjnego. Decyzja o uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń została wydana zatem dopiero po 4 latach od ustania konieczności wypłacania świadczeń M. G.. Decyzja o uchyleniu przyznania świadczeń została wydana aż po latach od ustania takiego obowiązku. Niedopuszczalnym jest, aby organ przez własną nieuwagę i nieostrożność przedłużał załatwienie sprawy do 5 lat i żądał po tych 5 lalach, aby skarżący zwrócił pobrane przez uprawnioną świadczenia, co więcej, również przez cały ten czas organ naliczał odsetki. Jeżeli sprawa zostałaby załatwiona w terminie, a zatem od razu po ustaniu obowiązku świadczeń, skarżący nie musiałby zapłacić sumy odsetek będącej prawie równowartością należności głównej. Niedopuszczalnym jest, aby niezałatwienie sprawy w terminie z ewidentnej i umyślnej winy organu powodowało tak rażącą szkodę w majątku skarżącego. Przeto to organ winien ponieść odpowiedzialność za swoje zaniedbanie, a nie obarczać tym skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 17 sierpnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego odnosząc się do stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławcze, iż do niniejszej sprawy zastosowanie mają wyłącznie przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podtrzymał pogląd, że ustawa ta niedostatecznie reguluje zagadnienia związane ze zwrotem przez dłużnika należności wypłaconych osobie uprawnionej funduszu alimentacyjnego, a brak regulacji w ustawie m.in. kwestii przedawnienia nie oznacza, iż przedawnienie takich należności w ogóle nie ma miejsca.

Strona skarżąca podniosła, że skoro roszczenie staje się wymagalne wówczas, kiedy wierzyciel może skutecznie żądać od dłużnika zadośćuczynienia jego roszczeniu, a jeżeli wymagalność roszczenia zależy od wykonania określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu, rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie, to roszczenie o zwrot należności w stosunku do skarżącego w niniejszej sprawie stało się wymagalne z dniem zakończenia okresu rozliczeniowego. Skarżący nie może zatem ponosić odpowiedzialności za błędy organów, które mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa, ze szczególnym uwzględnieniem zasady pogłębiania zaufania obywateli wobec państwa.

W piśmie tym wskazano także, iż skoro decyzja o uchyleniu przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego zapadła dopiero w 2014 r., a winna zapaść w 2010 r. to skarżący nie może ponosić odpowiedzialności za błędy i niedopatrzenia organu.

Nadto w piśmie tym skarżący wskazał, iż organ przyznał (odpowiedzią na skargę z dnia 13 lipca 2015 r.), że ewentualne odsetki od należności głównej w kwocie 3.907,86 zł winny zostać liczone od dnia 12 marca 2015 r., czyli od daty wydania decyzji o ustaleniu kwoty zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie od dat wskazanych w rzeczonej decyzji. Decyzja SKO winna zatem zostać uchylona, albowiem utrzymała ona w mocy decyzję Prezydenta Miasta G., która ustalała odsetki od należności głównych w datach od 2009 do 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej właściwości sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej zwanej P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględniając skargę na decyzję, sąd administracyjny uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 tej ustawy sąd stwierdza także nieważność całości lub części decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach bądź też stwierdza wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach.

W realiach niniejszej sprawy podkreślić należy, iż zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, co oznacza, iż sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu, a zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu, zasadniczo nie podlega uwzględnieniu. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie rzeczą sądu - kontrolującego legalności zaskarżonej decyzji - jest ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. II GSK 1940/12, dostępny Lex nr 1450725).

Poczynienie powyższego zastrzeżenia jest o tyle istotne, że już po dniu wydania zaskarżonej decyzji, a przed wyrokowaniem w niniejszej sprawie weszła w życie w dniu 18 września 2015 r. nowelizacja ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wprowadzona ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2015 r., poz. 1302), która w zasadniczy sposób zmodyfikowała zasady dochodzenia od dłużnika alimentacyjnego przez organ właściwy wierzyciela zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, w tym wyeliminowała wydawanie decyzji administracyjnych w sprawie zwrotu tych należności przez dłużnika alimentacyjnego oraz przekazała prowadzenie egzekucji tych należności do egzekucji sądowej.

Wobec faktu, iż sąd administracyjny nie rozpoznaje sprawy w III instancji, jedynie kontroli zgodność prawem decyzji wydawanych przez organy administracji powyższa zmiana stanu prawnego nie mogła być uwzględniona w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym, które ograniczyło się do zbadania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem obowiązującym w dacie jej wydania.

Stąd też w dalszej części o ile przywoływane będą przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dotyczyć to będzie tych regulacji wersji obowiązującej na dzień wydania zaskarżonej decyzji, to jest na [...]2015 r.

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonej kognicji uznać należy, iż skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż w stanie prawnym obowiązującym przed 18 września 2015 r. roszczenie organu właściwego wierzyciela wobec dłużnika alimentacyjnego o zwrot należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami nie miało charakteru roszczenia cywilnoprawnego, lecz było zobowiązaniem publicznoprawnym z zakresu prawa administracyjnego.

Powyższe wynika wprost z obowiązujących ówcześnie regulacji, w tym z w szczególności z tego, iż w sprawie dotyczącej tego roszczenia wydawana była decyzja administracyjna (art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a.), a należności podlegały ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (art. 27 ust. 3 u.p.o.u.a.). Dalej zauważyć należy, iż przesłanką powstania roszczenia o zwrot należności przez dłużnika alimentacyjnego nie był wyłącznie stosunek cywilnoprawny łączący go z osobą uprawnioną do alimentów, lecz także powstanie na podstawie przepisów u.p.o.u.a. stosunku adminstracyjnoprawnego pomiędzy osobą uprawnioną do alimentów, a organem właściwym wierzyciela. Za przyjęciem administracyjnoprawnego charakteru roszczenia roszczenie organu właściwego wierzyciela wobec dłużnika alimentacyjnego o zwrot należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej przemawia nadto regulacja art. 28 ust. 3 u.p.o.u.a., zgodnie z którym w przypadku śmierci dłużnika alimentacyjnego należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 4, a więc między innymi należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy wygasają, w przeciwieństwie do cywilnoprawnych należności wierzyciela alimentacyjnego.

Wobec administarcyjnoprawnego charakteru obowiązku dłużnika alimentacyjnego wobec organu, który udzielił pomocy osobie uprawnionej do alimentów oczywistym jawi się, iż do zobowiązania tego nie mogły stosować się bezpośrednio i bez jakiegokolwiek odesłania przepisy prawa cywilnego, w tym dotyczące przedawnienia roszczeń.

Odnosząc się do powołanego w uzasadnieniu skargi argumentu, że zarówno instytucja przedawnienia, jak i odsetek uregulowane, opisane i określone są jedynie w kodeksie cywilnym, przeto gdyby zakładać, że koniecznym jest każdorazowo wskazywanie w ustawie odwołania do kodeksu cywilnego tylko ze względu na np. odsetki, których wysokość ustalono właśnie na podstawie kodeksu cywilnego, rodziłoby to legislacyjny absurd, albowiem prawie każda ustawa zawiera kwestie dotyczące należności, grzywien, kar, których niespłacenie w terminie powoduje naliczanie odsetek ustalonych według kodeksu cywilnego, zauważyć należy, iż czego skarżący zdaje się nie zauważać przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawierają w art. 23 ust. 1 i art. 27 ust. 1 bezpośrednie odesłanie do instytucji odsetek ustawowych, kto rato instytucja w polskim systemie prawnym określona jest właśnie w przepisach prawa cywilnego (art. 359 § 3 K.c. i wydawane na podstawie delegacji ustawowej nim wskazanej przepisy wykonawcze).

W tym też zakresie ustawodawca poprze powyższe odesłanie umożliwił organom orzekającym w sprawie administracyjnej stosowanie odpowiednich regulacji materialnego prawa cywilnego. Biorąc zaś pod uwagę zasadę racjonalności prawodawcy, brak analogicznego odesłania dotyczącego stosowania do spornego roszczenia o zwrot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, cywilnoprawnej instytucji przedawnienia uznać należy za kolejny argument przemawiający za przyjęciem, iż w zakresie przedawnienia roszczeń do obowiązku o jakim mowa w art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. przepisy Kodeksu cywilnego nie znajdują zastosowania.

Jakiegokolwiek znaczenia dla powyższej oceny nie mają szeroko przytaczane w skardze poglądy prawne wyrażane w orzecznictwie dotyczącym postępowania rozgraniczeniowego. Argumentacja ta nie znajdzie jakiegokolwiek zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem dotyczy sytuacji jakościowo odmiennej, to jest takiej, w której ustawodawca przekazał do postępowania administracyjnego rozstrzyganie zagadnień o charakterze stricte cywilnoprawnym, to jest dotyczących rozgraniczenia nieruchomości, a więc ustalenia zasięgu prawa własności danego podmiotu. Zauważyć przy tym należy, iż przekazanie to dotyczyło jedynie początkowego etapu postępowania i sytuacji o charakterze niespornym, zaś rozstrzyganie powstałych na gruncie rozgraniczenia nieruchomości sporów prawodawca pozostawił sądom powszechnym. Jest to sytuacja odmienna niż w przypadku udzielania pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdzie w następstwie niewywiązywania się przez dłużnika obowiązków charakterze cywilnoprawnym dochodzi do nawiązania odrębnych stosunków administracyjnoprawnych pomiędzy osobą uprawnioną, a organem właściwym wierzyciela, oraz w przypadku wypłacenia świadczeń pomiędzy organem tym, a dłużnikiem. Oczywistym jawi się zatem, iż przywoływane przez skarżącego fragmenty uzasadnienia uchwały Naczelnego sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. I OPS 5/06 dotyczyły wyłącznie stosowania w przepisów Kodeksu cywilnego w specyficznym postępowaniu administracyjnym, jakim jest postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące zagadnień o charakterze cywilnoprawnym, a nie stosowania tychże przepisów w każdej sprawie administracyjnej, niezależnie od jej przedmiotu i dotyczących go regulacji materialnego prawa administracyjnego.

Wskazać nadto należy na pomijaną przez skarżącego specyfikę przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych wyrażającą się w tym, iż przedawnienie roszczeń cywilnoprawnych dotyczy stosunków pomiędzy równorzędnymi podmiotami i nie jest uwzględniane przez sąd powszechny z urzędu, lecz jedynie w następstwie zarzutu strony pozwanej, przy czym sąd nie jest podniesieniem tegoż zarzutu związany i może go nieuwzględnić, o ile uzna jego zgłoszenie za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Powyższe wiąże się z faktem, że "przedawnione" zobowiązanie nie wygasa, ale istnieje nadal jako zobowiązanie naturalne. Ta specyfika przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych powoduje, iż regulacji ich dotyczących nie sposób stosować wprost w stosunkach administracyjnoprawnych, gdzie brak jest sporu równorzędnych podmiotów rozstrzyganego przez niezawisły sąd, lecz dochodzi do władczego rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji. Specyfiki tej nie zauważa przy tym skarżący domagając się zastosowania w sprawie terminów i przesłanek przedawnienia dochodzenia oszczeń określonych w prawie cywilny, przy jednoczesnym przypisaniu im skutków przedawnienia typowych nie dla prawa cywilnego, lecz materialnego prawa administracyjnego, to jest niemożności dochodzenia przedawnionego roszczenia.

Przed przystąpieniem do dalszych rozważań zauważyć w tym miejscu należy, iż oczywiście bezzasadne były te wywody skargi, które w ewentualnym braku przedawnienia tegoż roszczenia dopatrywały się naruszenia Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Zauważyć bowiem należy, iż jakikolwiek przepis ustawy zasadniczej nie wprowadza wymogu by wszelkie roszczenia podlegały przedawnieniu, ani tez nie ustanawia konstytucyjnie chronionego swego rodzaju "prawa do przedawnienia", czy tez ekspektatywy takiego prawa. Jedyny powoływany przez skarżącego przepis Konstytucji, to jest jej art. 43 ustanawia jedynie zasadę, że zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości nie podlegają przedawnieniu. Z regulacji tej nie sposób zaś wyprowadzić wniosków sugerowanych przez skarżącego, albowiem ustanawia ona jedynie kierowany do prawodawcy zakaz ustanawiania regulacji prawnych wprowadzających przedawnienie ścigania tego rodzaju zbrodni. Co za tym idzie za oczywiście błędny uznać należy wyrażony w uzasadnieniu skargi pogląd prawny jakoby istniało w polskim systemie prawnym konstytucyjne prawo jednostki do zwolnienia się z zobowiązania po upływie określonego czasu.

Z powyższego wynika także, iż w przypadku braku przepisów ustanawiających przedawnienie dochodzenia wykonania określonych obowiązków o charakterze administracyjnoprawnym uznać należy, iż roszczenie o wykonanie takiego obowiązku przedawnieniu nie ulega. Przykładem obowiązku administracyjnoprawnego, który niewątpliwie nie ulega przedawnieniu jest roszczenie właściwego organu nadzoru budowlanego o usunięcie stanu niezgodnego z prawem wywołanego samowolą budowlaną, czy też roszczenie osoby pozbawionej prawa własności w trybie administracyjnym o odszkodowanie z tego tytułu.

Inna sytuacja zachodzi, gdy ustawodawca ustanawia generalne zasady przedawnienia określonych rodzajów obowiązków publiczno-prawnych. W takiej sytuacji prawnej wyłączenie stosowania przepisów o przedawnieniu dochodzenia roszczeń z tytułu takich zobowiązań wymaga jednoznacznego zapisu ustawowego, czego przykładem jest art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej stanowiący, iż nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym.

Dalej wskazać należy, iż przepisy materialnego prawa administracyjnego nie posiadają w polskim systemie prawnym części ogólnej odpowiadającej regulacjom zawartym w Księdze Pierwszej Kodeksu cywilnego, czy też w Części Ogólnej Kodeksu karnego, co oznacza, iż w prawie polskim nie funkcjonują ogólne zasady dotyczące przedawnienia roszczeń o charakterze administracyjnoprawnym, a odpowiedzi na pytanie czy roszczenie o wykonanie określonego obowiązku wynikającego z przepisów prawa administracyjnego ulega przedawnieniu, a jeśli tak to na jakich zasadach, poszukiwać należy w regulacjach szczególnych dotyczących poszczególnych obowiązków o charakterze administracyjnoprawnym.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami do zwrotu których obowiązany jest dłużnik alimentacyjny (jak i należności przypadające od osoby uprawnionej z tytułu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego) na gruncie ówcześnie obowiązującego prawa musiały być uznawane za niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. poz. 885 z 2013 r. ze zm.).

W myśl art. 27 ust. 4 u.p.o.u.a. należności te stanowiły w 20% dochód własny gminy wierzyciela, w 20% dochód własny gminy dłużnika, a w pozostałej części tej kwoty oraz odnośnie całości odsetek dochód budżetu państwa, jak wykazano powyżej miały przy tym charakter publiczno-prawny.

Co za tym idzie do należności tych stosował się przepis art. 67 ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którym do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.).

Zauważyć w tym miejscu należy, iż instytucja odesłania do odpowiedniego stosowania pewnej kategorii przepisów do innych stanów faktycznych nie jest zdefiniowana prawnie. W nauce prawa i orzecznictwie sadowym powszechnie przyjmuję się, iż odpowiednie stosowanie przepisów do których ustawodawca odsyła może oznaczać, zarówno stosowanie ich wprost, jak i stosowanie z pewnymi modyfikacjami, a także rezygnację ze stosowania danych przepisów do określonych stanów faktycznych i prawnych.

Synonimy przysłówka "odpowiednio" to adekwatnie, właściwie, stosownie, należycie, poprawnie, słusznie, trafnie, jak należy, co wyraźnie wskazuje na to, iż stosowanie odpowiednie, to nie stosowanie wprost, lecz takie, które najpełniej umożliwi realizację celów danej regulacji i uzyskanie poprawnych (trafnych) rozwiązań.

Odpowiednie stosowanie określonych przepisów oznacza zatem konieczność respektowania specyfiki postępowań, w jakich znaleźć one mają zastosowanie i to w taki sposób, by tych postępowań nie modyfikować i nie wypaczać ich istoty.

Pamiętać przy tym należy, iż zasadniczą przesłanką dla dokonywania wykładni przepisów prawa, jest zasada racjonalności ustawodawcy, z której wynika założenie, iż nie stosuje on w treści aktów prawnych zbędnych słów i wyrażeń, a jednocześnie instytucjom prawnym odmiennie nazwanym przypisuje odmienne znaczenie.

W świetle powyższej zasady okoliczność, iż ustawodawca w art. 67 ustawy o finansach publicznych użył przysłówka "odpowiednio" i odesłał do odpowiedniego stosowania do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym przepisów działu III Ordynacji podatkowej, a nie nakazał po prostu bezpośredniego stosowania tych przepisów – jak w przypadku przepisów proceduralnych, również wskazuje na występujący u prawodawcy zamiar zróżnicowania prawnego tych instytucji oraz indywidualnego określenia zakresu stosowania Ordynacji podatkowej do rożnych niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym.

To odpowiednie zastosowanie tych regulacji do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez osobę uprawnioną polegać winno w ocenie Sądu na przyjęciu, iż roszczenie te nie ulegało przedawnieniu ze względu na okoliczność, iż zagadnienie to zostało w sposób zupełny uregulowane w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustanawiającej przepisy szczególne względem ogólnych regulacji ustawy o finansach publicznych.

Zauważyć bowiem trzeba, iż w art. 27 tej ustawy prawodawca nie przewidział zarówno jakichkolwiek terminów wyłączających możliwość wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i terminów wyłączających dopuszczalność prowadzenia egzekucji należności w decyzji tej wskazanych.

Terminu takowego nie można w szczególności dopatrywać się w regulacji, iż organ decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, albowiem przytoczony przepis określał jedynie zdarzenia przed nastąpieniem, których nie można było wydać przedmiotowej decyzji.

Dla oceny skutków normatywnych powyższego zaniechania legislacyjnego istotna jest okoliczność, iż w tej samej ustawie, regulując w art. 23 zagadnienia związane z dochodzeniem osoby uprawnionej do alimentów zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego prawodawca przewidział, iż nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 4), a należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (ust. 2).

Brak analogicznych regulacji w art. 27 wskazuje zatem wyraźnie, iż racjonalny ustawodawca świadomie kwestii tej nie uregulował, a jego zamiarem było wyłączenie stosowania instytucji przedawnienia w stosunku do obowiązków o charakterze pieniężnym o jakich mowa w art. 27 u.p.o.u.a.

Co za tym idzie za trafne uznać należy stanowisko co do braku przedawnienia roszczeń o zwrot przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Niedopuszczalnym jest także proponowane przez stronę skarżąca stosowanie w drodze analogii regulacji dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, do kierowanych do dłużnika alimentacyjnego roszczeń o zwrot zasadnie wypłaconych świadczeń, albowiem stałoby to w rażącej sprzeczności z treścią jednoznacznych regulacji ustawowych.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż nawet przyjęcie koncepcji, iż do roszczeń o zwrot przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego stosowało się w ówczesnym stanie prawnym wprost, względnie z odpowiednimi modyfikacjami, przepisy działu III Ordynacji podatkowej w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie pozwalało na uznanie roszczenia dochłodzonego od B. C. za przedawnione.

Zauważyć bowiem należy, iż zobowiązanie do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego powstawało z mocy prawa w momencie wypłaty tych świadczeń, a wydawana w tym zakresie na podstawie art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a. decyzja administracyjna miała jedynie charakter deklaratoryjny i umożliwiać miała prowadzenie egzekucji administracyjnej objętych nią należności. Za powyższym przemawia zarówno okoliczność, iż odsetki ustawowe od tego zobowiązania naliczane były od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 1a u.p.o.u.a.), a nie od daty uostatecznienia się tejże decyzji, jak również regulacja zawarta w art. 27 ust. 9 u.p.o.u.a., zgodnie z którą w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, która wyraźnie przewidywała egzekwowanie obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną nawet przed wydaniem decyzji o jakiej mowa ust. 2 tego samego przepisu.

Co za tym idzie do należności tych nie znajdzie zastosowania regulacja zawarta w art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej stanowiącym, iż zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Z odesłania do art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej wynika bowiem, iż dotyczy on wyłącznie zobowiązań, które powstają z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania, a wiec zobowiązań ustalanych decyzjami o charakterze konstytutywnym. Jak wykazano zaś powyżej takiego konstytutywnego charakteru nie miała decyzja wydawana na podstawie art. 27 ust.2 u.p.o.u.a.

Ewentualne odpowiednie zastosowanie art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej stanowiącego, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, musiałoby zaś prowadzić do konstatacji, iż zobowiązanie B. C. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uległo przedawnieniu na dzień wydania zarówno zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji. Przypomnieć bowiem trzeba, iż świadczenie to było zasadnie wypłacane uprawnionej M. G. do sierpnia 2010 r., co oznacza, iż liczony według zasady określonej w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej termin przedawnienia obowiązku którego zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego upływałby z dniem 31 grudnia 2015 r., zaś decyzja organu I instancji wydana został w sprawie w dniu 12 marca 2015 r., a decyzja organu odwoławczego w dniu 12 maja 2015 r.

Odnosząc się do podniesionego w sprawie zarzutu naruszeniu art. 12 K.p.a. w zw. z art. 35 K.p.a. zauważyć należy, iż faktycznie w sprawie niewątpliwie doszło do przewlekłości w postępowaniu przed organem I instancji, który o wszczęciu postępowania zawiadomił skarżącego pismem z dnia 26 stycznia 2010 r., doręczonym w dniu 3 lutego 2010 r., a kończącą postępowanie decyzję wydał dopiero w dniu [...] 2015 r., co oznacza, że Prezydent Miasta G. naruszył wskazywane w skardze przepisy K.p.a.

W skardze nie wykazano jednakże, czy a jeśli tak to jaki wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia miało powyższe naruszenie przepisów. Wpływu takowego nie dopatrzył się także działający z urzędu sąd.

Przypomnieć zaś trzeba, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. naruszenie przepisowo postępowania inne niż stanowiące podstawę wznowienia, może stanowić przesłankę uchylenia decyzji jedynie, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić należy, iż w wyniku niewątpliwej przewlekłości postępowania nie powstała jakakolwiek szkoda po stronie skarżącego, w tym w szczególności wyrażająca się spowodowaniem przyrostu odsetek ustawowych od zobowiązania. Do powstania zobowiązania publiczno-prawnego doszło bowiem wyłącznie w wyniku uchylania się przez skarżącego od wykonywania obowiązków alimentacyjnych, a nadto skarżący informowany był o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej. Powyższe oznacza, iż skarżący wiedząc o ciążącym na nim wprost z mocy ustawy obowiązku zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, mógł tego dokonać z własnej inicjatywy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymywała świadczenia z funduszu alimentacyjnego i prowadzona była względem niego egzekucja sądowa w trybie określonym w art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a., zaś po ewentualnym zakończeniu egzekucyjnego postępowania sądowego poprzez dokonywanie odpowiednich wpłat na rzecz organu właściwego wierzyciela. Skarżący mógł także, czego jednakże nie uczynił skorzystać z przysługujących mu uprawnień do zaskarżenia bezczynności organu.

Oczywiście nietrafny okazał się także podniesiony w piśmie procesowym z dnia 17 sierpnia 2015 r. argument, że organ przyznał (odpowiedzią na skargę z dnia 13 lipca 2015 r.), że ewentualne odsetki od należności głównej w kwocie 3.907,86 zł winny zostać liczone od dnia [...] 2015 r., czyli od daty wydania decyzji o ustaleniu kwoty zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie od dat wskazanych w rzeczonej decyzji. Inkryminowanego przez stronę skarżącą zapisu niema bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W tej sytuacji zasadnym było oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.