Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 36/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.116 par 1 pkt 1 lit. a) i b), art.229,
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art.13 ust. 1, art.21 ust.2
journal: Dz.U. 2003 nr 60 poz 535
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Marciniak, Sędzia NSA Jan Zając (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Tomasz Kolanowski, Protokolant Marek Wojtasiewicz, po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2009 r. sygn. akt VIII SA/Wa 820/08 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 24 października 2008 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 24 września 2009 r. sygn. akty VIII SA/Wa 820/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 24 października 2008 r., Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości spółki w podatku od towarów i usług.

Jak wynikało z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy, zaskarżoną w sprawie decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej Skarżącego za zaległości Spółki z o.o. "P." w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń - marzec 2003 r., sierpień – grudzień 2004 r., styczeń - marzec 2005r., lipiec- grudzień 2005 r. oraz styczeń – luty 2006 r.

W toku postępowania podatkowego organ pierwszej instancji ustalił, że "P." sp. z o.o. posiada zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za wskazane wyżej miesiące, a postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec tej spółki co do wskazanych zobowiązań okazało się bezskuteczne. Ustalono, że Spółka prowadzi nadal działalność gospodarczą, a Sąd Rejonowy w R. w sprawie sygn. akt V GU 23/07 postanowieniem z 8 października 2007 r. oddalił wnioski wierzycieli – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. o ogłoszenie upadłości spółki "P." z uwagi na to, że spółka nie posiada majątku wystarczającego na prowadzenie postępowania upadłościowego. Ustalono też, że w przedmiotowym dla sprawy okresie (od 15 marca 2002 r. do 31 marca 2006 r.) funkcję prezesa zarządu pełnił w spółce "P." Skarżący.

W ustalonym jak wyżej stanie faktycznym Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. uznał, że zachodzą pozytywne przesłanki do określenia odpowiedzialności podatkowej Skarżącego wymienione w art. 116 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r. r. nr 137 poz. 926 ze zmianami – dalej: "Ordynacja podatkowe"), przy jednoczesnym braku przesłanek wymienionych w art. 116 § 1 pkt 1 i 2 Ordynacji podatkowej, których zaistnienie mogłoby zwolnić Skarżącego od tej odpowiedzialności.

Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej wskazaną na wstępie decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Przede wszystkim organ odwoławczy nie zgodził się z dokonaną przez Skarżącego interpretacją art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej prowadzącą do wniosku, że skoro w chwili objęcia przez Skarżącego funkcji członka zarządu sytuacja Spółki była taka, że już wtedy sąd nie ogłosiłby upadłości ze względu na brak wystarczającego majątku do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego, to tym samym Skarżący nie ponosi winy za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie, co stanowić by miało o istnieniu przesłanki zwalniającej go z odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki.

Organ wskazał, że wykładnia art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, uwzględniająca funkcję ochrony praw podmiotu uprawnionego do uzyskania należności podatkowych prowadzi do wniosku, że członek zarządu dla zwolnienia się z odpowiedzialności powinien niezwłocznie zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości, gdy tylko okaże się, że spółka nie będzie w stanie zaspokoić w swoich długów tak, by zrealizować cel postępowania upadłościowego, jakim jest zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Jeśli zaś, tak jak w przedmiotowej sprawie, członek zarządu obejmuje swą funkcje w czasie, gdy sytuacja spółki już przed objęciem przez niego funkcji wymaga złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, to powinien niezwłocznie po zbadaniu sytuacji spółki taki wniosek złożyć w ciągu dwóch tygodni. Skoro zaś Skarżący tego nie uczynił, to nie może być uwolniony od odpowiedzialności na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzucił organom podatkowym naruszenie:

- przepisu art. 116 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania podatkowe spółki P. sp. z o.o., mimo braku ku temu podstaw,

- przepisów art. 229, art. 187 i art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego oraz nie przeprowadzenie wszystkich wymaganych dowodów.

Uzasadniając zarzuty Skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości, gdyż od chwili objęcia przez niego funkcji członka zarządu wniosek taki, nawet gdyby był złożony, to zostałby przez sąd oddalony na podstawie art. 13 ustawy z 13 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, gdyż majątek spółki nie wystarczał nawet na zaspokojenie kosztów postępowania. Powołał się na orzeczenie Sądu Najwyższego z 28 września 1999 r. II CKN 608/96, zgodnie z którym na gruncie art. 116 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność ponoszą jedynie osoby, które były członkami zarządu w "czasie właściwym". Skarżący wywodził przy tym, że dla niego ten "właściwy czas" nigdy nie istniał, dlatego nie powinien ponosić odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej. Powołał się też na wydany w jego sprawie wyrok Sądu Najwyższego (sygn. akt III CSK 404/06 z 16 marca 2007 r. ), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że dla przyjęcia ewentualnej odpowiedzialności J. P. konieczne jest przeprowadzenie dowodu na okoliczność, czy mógł on skutecznie złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości "P." sp. z o.o.

Skarżący ponowił ponadto podniesione w odwołaniu zarzuty co do wadliwości postępowania spowodowanej nie przeprowadzeniem wskazywanych przez niego dowodów na okoliczność, że w okresie kiedy był on członkiem zarządu nie mógł skutecznie złożyć wniosku o ogłoszenie upadłości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny po zbadaniu skargi nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia.

Na wstępie Sąd pierwszej instancji dokonał wykładni art. 116 Ordynacji podatkowej, tj. wskazał na warunki konieczne dla zaistnienia odpowiedzialności byłego członka zarządu za zobowiązania spółki oraz przesłanki egzoneracyjne, których wystąpienie od tej odpowiedzialności uwalnia. Sąd zauważył przy tym, że interpretując treść art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) Ordynacji podatkowej (złożenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości) należy mieć również na uwadze treść przepisów:

• art. 5 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512, ze zmianami – dalej: "p.u.");

• art. 11 i art. 21 ustawy z 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. nr 60 poz. 535 ze zm.– dalej p.u.n.) – od 1 października 2003 r.

W ocenie Sądu wskazane wyżej przepisy w sposób wystarczający i jednoznaczny określają co oznacza "właściwy czas" do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości - jest to okres dwóch tygodni od zaprzestania przez spółkę spłacania długów lub od powstania sytuacji, gdy spółka nie jest w stanie spłacić swoich długów. Sąd nie zgodził się z poglądem wyrażanym przez skarżącego, że pojęcie "właściwego czasu" obejmuje dodatkową przesłankę, jaką jest posiadanie przez spółkę majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. W tym zakresie Skarżący powoływał się na poglądy Sądu Najwyższego wyrażone w sprawie III CSK 404/06 z 17 marca 2007 r., jednakże w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie mogły one znaleźć zastosowania na gruncie rozpatrywanej sprawy, albowiem wskazany wyrok wydany został na gruncie art. 299 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) i dotyczył dodatkowej przesłanki egzoneracyjnej, tj. braku szkody po stronie wierzyciela, której nie przewiduje art. 116 Ordynacji podatkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że właściwy czas do zgłoszenia wniosku, to czas dwóch tygodni od zaistnienia przesłanek do ogłoszenia upadłości. W odniesieniu do członka zarządu, który obejmuje funkcję członka zarządu spółki w sytuacji, gdy jest ona już w sytuacji spełniającej przesłanki do ogłoszenia wniosku o upadłość, te dwa tygodnie można liczyć od czasu objęcia funkcji członka zarządu. Członek zarządu obejmujący funkcję w spółce powinien przeanalizować jej sytuację i okres dwóch tygodni od objęcia funkcji powinien być wystarczający do stwierdzenia, że jest w sytuacji wymagającej zgłoszenia wniosku o upadłość. Sąd podzielił poglądy wyrażone w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 sierpnia 2008 r. w sprawie II FSK 842/07.

Analizując drugą przesłankę egzoneracyjną (brak winy członka zarządu w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości) Sąd doszedł do przekonania, że fakt, iż w chwili objęcia przez członka zarządu spółka była już w tak słabej kondycji, że jej upadłość nie zostałaby ogłoszona ze względu na brak majątku wystarczającego na prowadzenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego), nie może stanowić o ocenie braku winy w niezgłoszeniu w porę upadłości. Sytuacja braku winy mogłaby mieć miejsce, gdyby członek zarządu przy dołożeniu należytej staranności, z przyczyn od siebie niezależnych nie mógł złożyć wniosku o ogłoszenie upadłości rozpoznając nawet sytuację "upadłościową" spółki (np. z powodu choroby uniemożliwiającej podjęcie właściwych działań), lub z przyczyn od siebie niezależnych nie mógł na czas rozpoznać, że sytuacja spółki wymaga zgłoszenia upadłości (np. w wyniku wyjścia na jaw istniejących wcześniej zobowiązań, które skutecznie zostały przed nim ukryte przez innych członków zarządu).

Reasumując tę część wywodów Sąd uznał, że organy dokonały właściwej wykładni art. 116 Ordynacji podatkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź stanowiłyby podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności skarżonej decyzji. Zdaniem Sądu organy prawidłowo ustaliły okoliczności faktyczne mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i wydania przedmiotowych decyzji.

Mając na względzie powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny, stosownie do art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku J. P. zarzucił Sądowi pierwszej instancji:

- niewłaściwe zastosowanie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania podatkowe P. sp. z o.o. w P. w sytuacji, gdy nie było możliwe skuteczne złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości,

- niewłaściwą wykładnię art. 116 § 1 pkt 1 lit.b) Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że niemożność złożenia przez członka zarządu skutecznego wniosku o ogłoszenie upadłości nie oznacza braku winy w niezłożeniu tego wniosku,

- niewłaściwą wykładnię art. 116 § 1 pkt 1 lit.a) Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że przesłanka egzoneracyjna wskazana w tym przepisie jest spełniona tylko w sytuacji, gdy ma miejsce formalne składanie wniosków o ogłoszenie upadłości, a nie jest spełniona gdy wnioski o ogłoszenie upadłości nie są składane, albowiem z góry wiadomo, że będą nieskuteczne.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podstaw kasacyjnych strona skarżąca ponownie podniosła, że od momentu objęcia przez J. P. funkcji prezesa zarządu w dniu 15 marca 2002 r. sytuacja spółki uniemożliwiała skuteczne złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, co jest okolicznością bezsporną.

Zdaniem skarżącego do wydania decyzji ustalającej odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki niezbędne jest ustalenie, czy w okresie kiedy pełnił on funkcję prezesa zarządu było możliwe złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości we "właściwym czasie". W ocenie skarżącego złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości odnosi się do takiej czynności, która skutkuje wszczęciem postępowania upadłościowego. Natomiast złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, który zostaje następnie oddalony, takiego skutku nie wywołuje.

Strona podniosła również, że brak jest winy w działaniu skarżącego, skoro bowiem nie można było wymagać od członka zarządu zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości (gdyż zostałby on oddalony), to tym samym jego zaniechanie w tym zakresie nie było zawinione.

Dalej wnoszący skargę kasacyjną argumentował, że akceptacja wydanych w sprawie decyzji i wyroku oznaczać będzie, że w spółkach o bardzo złej kondycji finansowej (uniemożliwiającej skuteczne złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości) konieczne jest systematyczne wysyłanie wniosków o ogłoszenie upadłości tylko po to, aby członkowie zarządu nie odpowiadali za zobowiązania spółki. Prowadzić to może do paraliżowania działalności spółki mając na uwadze czynności związane z przygotowaniem wniosku.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 229 Ordynacji podatkowej strona skarżąca wskazała, że organ odwoławczy, wbrew wnioskowi strony, nie przeprowadził postępowania dowodowego w pełnym zakresie, mimo że sprawa winna być ponownie rozstrzygnięta, a nie tylko skontrolowana.

Skarżący wskazał ponownie na fakt, że wnioski o ogłoszenie upadłości złożone przez wierzycieli spółki zostały oddalone ze względu na brak środków na pokrycie postępowania upadłościowe. Z ostrożności procesowej skarżący poniósł również, że w sprawie nie została formalnie stwierdzona bezskuteczność egzekucji wobec spółki, a jest to przesłanka konieczna, przewidziana w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, której brak uniemożliwia pociągnięcie do odpowiedzialności członków zarządu.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu z następujących względów.

Autor skargi kasacyjnej podnosi co do zasady jedynie zarzuty naruszenia prawa materialnego. Co prawda w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych wskazano na naruszenie przez organ odwoławczy art. 229 Ordynacji podatkowej, jednakże zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 229 Ordynacji podatkowej organ odwoławczy może przeprowadzić, na żądanie strony lub z urzędu, dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

Zdaniem skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej zobowiązany był uwzględnić wniosek strony i przeprowadzić postępowanie dowodowe aby ustalić, czy członek zarządu rzeczywiście był w stanie złożyć skutecznie wniosek o ogłoszenie upadłości spółki i czy tym samym istnieją przesłanki do przyjęcia jego odpowiedzialności na gruncie art. 116 Ordynacji podatkowej. Jednakże jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, okoliczności związane z kondycją finansową spółki oraz brakiem majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego nie były kwestionowane przez organy podatkowe, ale przede wszystkim nie miały znaczenia dla wydania przedmiotowych decyzji.

Postulaty strony skarżącej o uzupełnieniu postępowania dowodowego w trybie art. 229 Ordynacji podatkowej świadczą w istocie o błędnym rozumieniu treści art. 116 tej ustawy. Cała argumentacja skarżącego prezentowana na wszystkich etapach postępowania sprowadza się bowiem do stwierdzenia, że w chwili objęcia przez skarżącego funkcji członka zarządu "właściwy czas" do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości już nie istniał, albowiem spółka nie dysponowała majątkiem, który wystarczałby na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. W ocenie skarżącego "formalne" złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości było w tej sytuacji zbędne, gdyż, jak twierdzi skarżący, "z góry byłoby wiadomo", że wniosek taki będzie bezskuteczny. Bazując na takim rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) Ordynacji podatkowej zdaniem autora skargi kasacyjnej spełniona została przesłanka egzoneracyjna zawarta w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy, ponieważ "niemożność" złożenia wniosku ze wskazanych wyżej przyczyn była równoznaczna z "brakiem winy" za to zaniechanie. Pogląd taki nie zasługuje na aprobatę.

Stosownie do art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) Ordynacji podatkowej członek zarządu spółki może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe). Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji o tym, jaki czas jest właściwy do złożenia przedmiotowego wniosku decydują przepisy prawa upadłościowego, tj. art. 5 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 października 1934 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r., Nr 118, poz. 512 ze zm.) oraz art. 11 i art. 21 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.) – dalej: "p.u.n.". Zgodnie z treścią powołanych przepisów wniosek o ogłoszenie upadłości winien być zgłoszony w ciągu dwóch tygodni od zaistnienia przesłanek do ogłoszenia upadłości, tj. od zaprzestania przez spółkę spłaty wymagalnych zobowiązań pieniężnych, ale także wtedy, gdy spółka co prawda na bieżąco wykonuje zobowiązania, jednakże przekroczą one wartość jej majątku.

A zatem mając na uwadze treść powyższego uregulowania stwierdzić należy, że jeżeli zaistnieją wymienione przesłanki ogłoszenia upadłości, na członkach zarządu ciąży obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości zgodnie z art. 21 ust. 2 p.u.n. Podkreślić przy tym należy, że jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, pojęcie "właściwego czasu" nie zawiera dodatkowej przesłanki jaką jest posiadanie majątku wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego.

Istotnie, w myśl art. 13 ust. 1 p.u.n. sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Jednakże podkreślić z całą mocą należy, że wymieniona przesłanka braku majątku na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego podlega ocenie sądu upadłościowego w toku postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości i to sąd upadłościowy czyni stosowne ustalenia w tym zakresie. Nie jest więc w żaden sposób uprawnione antycypowanie niejako rozstrzygnięcia sądu upadłościowego przez skarżącego poprzez powoływanie się na okoliczność, która mogłaby dopiero być przedmiotem postępowania przed sądem upadłościowym, wszczętym na skutek złożenia wniosku.

Pojęcie "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości było wielokrotnie przedmiotem wykładni sądów administracyjnych. W realiach tej sprawy warto wskazać na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 listopada 2006 r., sygn. akt I FSK 189/06 (lex nr 262145), w którym stwierdzono, że wniosek o ogłoszenie upadłości może być uznany za zgłoszony we właściwym czasie, gdy wykazane zostało, że zgłaszając go zarząd (członek zarządu) uczynił ze swej strony wszystko, by nie dopuścić do zniweczenia celu postępowania upadłościowego poprzez stworzenie sytuacji, w której niektórzy wierzyciele są zaspokajani kosztem innych. Przesłanka ta jest spełniona w szczególności, gdy zarząd (członek zarządu), który po objęciu swej funkcji i ustaleniu, że stan interesów spółki uzasadnia zgłoszenie wniosku o upadłość lub otwarcie postępowania układowego oraz że czynność taka nie została dokonana, niezwłocznie złoży odpowiedni wniosek. Z obowiązku tego nie zwalnia, sama w sobie okoliczność, że przesłanki zgłoszenia wniosku o upadłość powstały przed objęciem przez daną osobę funkcji członka zarządu.

Mając na uwadze powyższe rozważania odnośnie do art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) Ordynacji podatkowej oraz fakt, że skarżący – były członek zarządu spółki w ogóle nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanki egzoneracyjnej zawartej w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) Ordynacji podatkowej, natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu.

W ocenie tutejszego Sąd również przesłanka egzoneracyjna zawarta w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) Ordynacji podatkowej nie została przez skarżącego skutecznie dowiedziona, a Sąd pierwszej instancji prawidłowo nie dopatrzył się podstaw do zastosowania tego przepisu. W myśl art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) Ordynacji podatkowej członek zarządu może uniknąć odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki jeżeli wykaże, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy. O braku winy po stronie byłego członka zarządu można zatem mówić w sytuacji, gdy członek zarządu wykaże, że nie mógł zgłosić wniosku o ogłoszenie upadłości z przyczyn dotyczących go osobiście, tj. przykładowo gdy był chory lub z innych przyczyn przez dłuższy czas nieobecny i nie mógł brać udziału w pracach zarządu, nie znał rzeczywistego stanu majątku spółki, został wprowadzony w błąd co do stanu majątku spółki lub też powstanie zobowiązania i bezskuteczność egzekucji miały miejsce za kadencji innego zarządu. Skarżący tego rodzaju okoliczności nie podnosił w toku postępowania, a w jego mniemaniu "brak winy" sprowadzał się do "niemożności" skutecznego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości związanej z brakiem dostatecznych środków na prowadzenie postępowania upadłościowego, co jak zostało już wyjaśnione powyżej, świadczy o błędnym rozumieniu treści art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) Ordynacji podatkowej.

Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżony wyrok nie narusza przepisów prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) Ordynacji podatkowej. Tym samym skarga kasacyjna podlegała oddaleniu stosownie do art. 184 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 wymienionej ustawy.