Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 854/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64c § 1 i § 4 oraz art. 64 § 1 pkt 4 i § 6
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 plt 1 lit. a, art. 135,  200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Sędziowie WSA Małgorzata Fita WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 31 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi L. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz L. L. [...] zł [...]) z tytułu zwrotu kosztów postepowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej (organ odwoławczy), po rozpatrzeniu zażalenia L. L. (L., wierzyciel, skarżąca) utrzymywał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. (organ egzekucyjny) z dnia [...] r. w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela.

Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie sprawy.

Wierzyciel złożył do organu egzekucyjnego wniosek o wszczęcie egzekucji na podstawie dwóch tytułów wykonawczych z dnia [...] r. wystawionych przeciwko H. N. Sp. z o.o. w L. (Spółka, zobowiązany), którymi objęto podlegające zwrotowi należności z tytułu udzielonej Spółce dotacji pieniężnej z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa L. 2007-2013, ustalone decyzjami z dnia [...] r.

W celu egzekucji należności organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 29 stycznia 2015 r. dokonał zajęcia wierzytelności Spółki z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. w W.. Bank powyższe zawiadomienie o zajęciu otrzymał w dniu 5 lutego 2015 r. i w odpowiedzi - pismem z dnia 24 lutego 2015 r. - poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia, spowodowanej zbiegiem egzekucji z egzekucją prowadzoną przez komorników sądowych oraz brakiem środków pieniężnych na zajętych rachunkach. Odpis zawiadomienia o zajęciu i odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 18 lutego 2015 r.

Wymienione wyżej czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego spowodowały przypisanie do tytułów wykonawczych należnych kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł, stanowiących opłaty manipulacyjne naliczone na podstawie art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm. - dalej: "u.p.e.a.") oraz opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy. Koszty te nie zostały zaspokojone, a postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny na podstawie art. 17 § 1 i art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w związku z art. 146 ustawy z dnia z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.) umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na ogłoszoną upadłość obejmującą likwidację majątku Spółki (postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w L. z dnia [...] r., sygn. akt [...]). Następnie w dniu [...] r. organ egzekucyjny wystosował do wierzyciela zawiadomienie o wysokości należnych kosztów egzekucyjnych. W dniu [...] r. organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela, złożony w dniu 25 maja 2016 r., wydał postanowienie w tym przedmiocie.

W zażaleniu wierzyciel zarzucił bezpodstawne obciążenie go opłatą za zajęcie rachunku bankowego w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności w sytuacji, gdy na rachunku bankowym nie było żadnych środków, a opłata przecież przysługuje za zajęcie wierzytelności pieniężnej.

Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów zażalenia i podkreślił, że na gruncie przepisów ustawy egzekucyjnej (art. 64 - 64c) ustawodawca przyjął zasadę, że powstanie kosztów egzekucyjnych nie ma związku z efektywnością postępowania egzekucyjnego, a ponadto organ egzekucyjny nie ma możliwości dowolnego, wbrew przepisom prawa, określenia wysokości tych kosztów. Zauważył, że ustawodawca, przez użycie terminu "wierzyciel pokrywa" nie pozostawił organowi egzekucyjnemu możliwości wyboru, w sytuacji, gdy nie jest możliwe ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Organ w takim przypadku ma zatem obowiązek obciążyć tymi kosztami wierzyciela, wydając w tym zakresie stosowne postanowienie (art. 64c § 7 w związku z art. 64c § 4 u.p.e.a.).

Organ odwoławczy zajął stanowisko, że podstawą do naliczenia opłaty przez organ egzekucyjny jest wyłącznie skuteczność zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika, co następuje, zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a., z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Ponadto również przepis art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. wyraźnie określa termin, w którym powstaje obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, stanowiąc, że obowiązek ten powstaje w dacie doręczenia zawiadomienia o zajęciu bankowi.

W tych okolicznościach, odwołując się do przepisów art. 64 § 1 pkt 4, § 3, § 6, § 9 pkt 2 i przy zastosowaniu art. 27a § 1-3 u.p.e.a. organ odwoławczy wyjaśnił, że w odniesieniu do tytułu o numerze [...] obowiązek naliczenia opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie rachunku bankowego powstał równocześnie w dniu 5 lutego 2015 r., na podstawie art. 64 § 10 u.p.e.a. Podstawę naliczenia tych opłat stanowi suma: należności głównej - [...] zł oraz odsetek wyliczonych na dzień 5 lutego 2015 r. (doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego) - [...] zł, stąd: opłata manipulacyjna według wyliczenia 1% z kwoty [...]zł wynosi [...] zł, a opłata za zajęcie rachunku bankowego według wyliczenia 5% z kwoty [...]zł wynosi [...] zł (razem należne koszty egzekucyjne: [...] zł).

Natomiast w odniesieniu do tytułu o numerze [...] obowiązek naliczenia opłaty manipulacyjnej i opłaty za zajęcie rachunku bankowego powstał równocześnie w dniu 5 lutego 2015 r., a podstawę naliczenia tych opłat stanowi suma: należności głównej - [...] zł oraz odsetek wyliczonych na dzień 5 lutego 2015 r. (doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego) - [...] zł, stąd: opłata manipulacyjna według wyliczenia 1% z kwoty [...]zł wynosi [...] zł, a opłata za zajęcie rachunku bankowego według wyliczenia 5% z kwoty [...]zł wynosi [...] zł (razem należne koszty egzekucyjne: [...] zł).

Tym samym łączna suma kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym przeprowadzonym na podstawie dwu wyżej wymienionych tytułów wykonawczych stanowi kwotę [...]zł. Zauważył przy tym, że różnica ([...] zł) w kwocie kosztów ustalonych przez organ egzekucyjny a organ odwoławczy wynika z przyjęcia zaniżonej podstawy przez organ egzekucyjny, który za podstawę wyliczenia opłat przyjął sumę należności głównej i odsetki przypadające na dzień sporządzenia zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego - 29 stycznia 2015 r., zamiast na dzień 5 lutego 2015 r., kiedy doręczono zawiadomienia o zajęciu bankowi (art. 64 § 7, art. 64 § 9 pkt 2 i art. 64 § 10 ustawy egzekucyjnej).

Pomimo stwierdzenia powyższych nieprawidłowości, które spowodowały zaniżenie należnych kosztów egzekucyjnych organ odwoławczy wskazał, że utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z uwagi na zakaz orzekania na niekorzyść strony odwołującej się (art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. – dalej K.p.a.).

W skardze na postanowienie organu odwoławczego pełnomocnik L. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego oraz postanowienia organu egzekucyjnego i zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, to jest art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 w związku z art. 144 K.p.a poprzez ich zastosowanie i dokonanie przez organ odwoławczy weryfikacji wysokości kosztów ustalonych przez organ egzekucyjny w oparciu o przepisy, które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14) uznane zostały za niezgodne z Konstytucją. Pełnomocnik wskazał, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia wyrok TK był już ogłoszony, co oznacza, że w świetle regulacji art. 190 ust. 1 Konstytucji RP ma moc powszechnie obowiązującą.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, wnosząc o jej oddalenie wywodził, że powoływanym przez stronę skarżącą wyrokiem Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 64 § 1 pkt 4 jak i art. 64 § 6 u.p.e.a. z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, wyłącznie w zakresie w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Orzeczeniem tym nie stwierdzono niekonstytucyjność wyżej wymienionych przepisów w całości. Tym samym powyższe orzeczenie Trybunału nie daje zarówno organowi egzekucyjnemu, jak też organowi odwoławczemu podstawy do odstąpienia od naliczenia kosztów egzekucyjnych, należnych za dokonane w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjne i obciążenia nimi wierzyciela, w sytuacji, gdy obowiązek organu do określenia wysokości kosztów egzekucyjnych i obciążenia nimi wierzyciela, w przypadku niemożności ściągnięcia ich od zobowiązanego wynika wprost z treści art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a., a te przepisy nie były przedmiotem orzekania przez Trybunał Konstytucyjny i nadal funkcjonują w obowiązującym systemie prawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje.

Skarga jest zasadna. W ocenie Sądu zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu, a skarga podlega uwzględnieniu ze względu na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Sądowej kontroli zostało poddane postanowienie organu odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł powstałymi w toku egzekucji prowadzonej wobec zobowiązanego na podstawie dwóch tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu nienależnie pobranej dotacji.

Podstawą prawną wydania przez organ egzekucyjny przedmiotowego postanowienia stanowił art. 64c § 1 i § 4 oraz art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego i ogłoszeniem jego upadłości obejmującej likwidację majątku.

W utrwalonym już orzecznictwie oraz w piśmiennictwie akcentuje się, że z art. 64c § 1 u.p.e.a. wynika zasada, że koszty egzekucyjne (na które składają się opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 oraz w art. 64a u.p.e.a. wraz z wydatkami) obciążają w pierwszej kolejności zobowiązanego, albowiem są one następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku i w konsekwencji konieczności wszczęcia przeciwko niemu przymusu egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1089/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl i powołane tam orzecznictwo oraz doktrynę).

Zasada ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego nie jest jednak zasadą bezwzględnie obowiązującą i doznaje w pewnych sytuacjach ograniczeń. O jednym z takich przypadków stanowi właśnie art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W katalogu przypadków (przyczyn) niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego wymienia się z kolei sytuacje, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie pokryć kosztów egzekucyjnych lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych (por. P. Przybysz, "Postępowanie egzekucyjne w administracji" Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, str. 305 - 307 i wskazane tam orzecznictwo).

W rozpoznawanej sprawie za taką przyczynę organ egzekucyjny uznał umorzenie postępowania egzekucyjnego. Co do zasady jest to stanowisko prawidłowe, albowiem umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzi do jego zakończenia i utraty możliwości uzyskania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, jeżeli wcześniej nie zostały wyegzekwowane.

W orzecznictwie ukształtował się przeważający pogląd, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, wobec tego nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela, zaś wystąpienie przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 u.p.e.a. nie uzależnia wydania postanowienia o umorzeniu od występowania lub nieistnienia kosztów. Innymi słowy, zakończenie postępowania egzekucyjnego wyklucza dochodzenie kosztów tego postępowania od zobowiązanego poza tym postępowaniem (por. wyroki NSA z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1027/08, SIP Lex nr 508217 oraz z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt. II FSK 3167/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym zakresie zatem należało stanowisko organu, co do zasadności obciążenia strony skarżącej (wierzyciela) uznać za prawidłowe.

Prawidłowo również, w ocenie Sądu, organ odwoławczy wywodzi, że obowiązek uiszczenia kosztów egzekucji nie zależy od efektywności postępowania egzekucyjnego (por. P. Przybysz, "Postępowanie egzekucyjne w administracji" Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2015, str. 295-296 i wskazane tam orzecznictwo) oraz, że w przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego opłata jest pobierana bez względu na to czy na rachunku na chwilę zajęcie znajdowały się środki, czy też nie.

Słusznie organ odwoławczy zauważył, odwołując się wprost do art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a., że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.

Tym samym środek egzekucyjny nie staje się bezskuteczny, gdy na rachunku bankowym zobowiązanego nie ma pieniędzy (por. wyrok NSA z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt II FSK 1978/09, SIP Lex nr 785921, czy wyrok NSA z dnia 15 marca 2011r. 2009 r., sygn. akt II FSK 1978/09, SIP Lex nr 785921).Takie stanowisko da się również wyprowadzić z powołanego na wstępie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, o czym niżej.

Postanowienie organu egzekucyjnego o obciążeniu strony skarżącej jako wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wskazywało jako podstawę prawną poboru kosztów za dokonane czynności w zakresie zajęcia rachunku bankowego art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., a w zakresie poboru opłaty manipulacyjnej art. 64 § 6 tej ustawy. Tymczasem, jak zauważa strona skarżąca, w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244) Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in. że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3).

Powołany wyrok został opublikowany w dniu 16 sierpnia 2016 r., a zaskarżone postanowienie nosi datę 17 sierpnia 2016 r. Tym samym, organ odwoławczy, powinien uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia. Nawet jednak jeśliby wyrok Trybunału zapadł po wydaniu zaskarżonego postanowienia, to zrobiłby to Sąd podzielając pogląd o możliwości retroaktywnego stosowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.

W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3.uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał zaznaczył, że konieczność podjęcia przez ustawodawcę odpowiednich kroków w celu wykonania niniejszego wyroku powinna stanowić okazję do szerszego spojrzenia na przyjęty model opłat w egzekucji w administracji.

Skoro zatem stan faktyczny i stan prawny sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, to w niniejszej sprawie organ egzekucyjny, rozpatrując sprawę po uchyleniu postanowienia przez sąd administracyjny, powinien, obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, wziąć pod uwagę stanowisko w tym wyroku wyrażone.

Zwrócić należy uwagę, że skutkiem wymienionego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Należy również mieć na uwadze, że już z samej sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, że przyczyną uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie. Wynika to też ze stwierdzenia Trybunału, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości opłat. W związku z tym swoiste miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się dopiero wówczas kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. W praktyce jednak, w sytuacji braku koniecznej interwencji ustawodawcy, nie da się, stosując omawiane przepisy w poszczególnych sprawach, oderwać od okoliczności faktycznych i prawnych konkretnych spraw.

Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, to jednak wysokość tych opłat, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Czynności faktyczne jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadzały się w istocie do wysłania kilku pism (do banku, zobowiązanego oraz do strony skarżącej), co jest oczywiście naturalne przy zajęcia rachunku bankowego, a zatem czynności egzekucyjnej nie wymagającej szczególnych nakładów pracy czy obarczonej wysokim poziomem skomplikowania. W rezultacie czynności te nie przyniosły żadnego efektu dla wierzyciela.

Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.)

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 tej ustawy.