Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1803/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia NSA - Ewa Jóźków, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Beata Bińkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2007 r. sprawy ze skargi A.F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...marca 2007 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z ... kwietnia 2007 r., wniesionej przez A. F., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... marca 2007 r. o nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... grudnia 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami, kosztami upomnienia i kosztami egzekucyjnymi, w łącznej kwocie ... zł.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z ... sierpnia 2006 r. A. F. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zobowiązań jej zmarłego męża, R. F. W uzasadnieniu wskazała na swoją trudną sytuację materialną. Podała, że utrzymuje się z emerytury wynoszącej ... zł miesięcznie. Z tej kwoty spłaca do 2010 r. kredyt zaciągnięty w banku na zakup mieszkania oraz nieopłacone zobowiązania męża wobec Urzędu Skarbowego w kwocie ... zł. Podała też, że po zapłaceniu czynszu za mieszkanie, raty kredytu, wykupieniu leków, gdyż jest chora na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze i ma kłopoty z kręgosłupem, pozostaje jej niewielka kwota na życie. Do wniosku zainteresowana dołączyła m.in. orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, deklarację podatkową za 2005 r., odpis skrócony aktu zgonu męża oraz oświadczenie własne stwierdzające posiadanie samochodu osobowego marki M. oraz mieszkania obciążonego hipoteką na rzecz banku w związku z zaciągniętym kredytem na jego zakup.

Decyzją z ... września 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 i art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), w zw. z art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2, art. 100 i art. 101 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), orzekł o odpowiedzialności A. F. jako spadkobiercy za zobowiązania zmarłego małżonka R. F. z tytułu składek ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami naliczonymi na dzień otwarcia spadku, kosztami upomnienia i kosztami egzekucyjnymi, w łącznej kwocie ... zł.

W dniu ... października 2006 r. strona złożyła do akt sprawy kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek, decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. z ... kwietnia 2006 r. wydaną w stosunku do męża zainteresowanej o rozłożeniu na 12 rat zaległości podatkowych wynoszących ... zł, kserokopię dowodu rejestracyjnego pojazdu oraz akt notarialny umowy sprzedaży mieszkania o powierzchni ... m-.

W piśmie z ... października 2006 r. strona podała, że jej mąż przez wiele lat zmagał się z nieuleczalną chorobą jaką jest alkoholizm. Jednocześnie wniosła "o możliwie największe umorzenie należności a pozostałość rozłożyć na dogodne raty". Do pisma zainteresowana załączyła karty informacyjne leczenia szpitalnego męża.

Decyzją z ... grudnia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i 3 oraz 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), odmówił stronie umorzenia należności w łącznej kwocie ... zł z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami, kosztami upomnienia i kosztami egzekucyjnymi. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W zakresie art. 28 ust. 3 wymienionej ustawy, który umożliwia umorzenie należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności organ wskazał przede wszystkim, że z chwilą przeniesienia odpowiedzialności na małżonkę płatnika istnieje możliwość realizowania potrąceń z jej emerytury. Nadto, posiadana nieruchomość i ruchomość mogą zabezpieczyć istniejące zaległości. Tym samym na dzień wydania decyzji nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności wskazany w art. 28 ust. 3 ww. ustawy. Następnie, badając sprawę w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, umożliwiającego umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, organ podał, iż w dniu ... października 2006 r. przeprowadził wywiad o stanie majątku strony. Na podstawie zebranych dowodów ustalono, że wnioskodawczyni pobiera świadczenie emerytalne w kwocie ...zł netto, posiada samochód osobowy marki ... M. rok produkcji 1999, jest właścicielką mieszkania własnościowego o powierzchni ... m-. Według załączonego zeznania podatkowego małżonkowie za 2005 r. osiągnęli dochód w wysokości ... zł. Zainteresowana spłaca kredyt w banku w ratach po ... zł miesięcznie oraz zobowiązania męża w Urzędzie Skarbowym również w systemie ratalnym po ... zł miesięcznie, przy czym do spłaty pozostało 5 rat. Do akt sprawy złożyła dokumentację medyczną małżonka oraz swoją, w tym orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Mając na uwadze powyższe organ uznał, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości na podstawie ww. art. 28 ust. 3a. Organ wskazał, że nie kwestionuje trudnej sytuacji strony, niemniej uznał, że nie znalazł podstaw do zakwalifikowania jej jako stanu wskazanego w art. 28 ust. 3a ustawy systemowej. Zainteresowana osiąga stały dochód, przez co istnieje możliwość regulowania zaległości w formie rat. Dodatkowo posiada majątek ruchomy i nieruchomość, które mogą stanowić źródło zaspokojenia istniejącego zadłużenia. Podał też, że przedstawione orzeczenie o stanie niepełnosprawności, z uwagi na przyznane stronie świadczenie emerytalne, nie ma wpływu na ocenę sprawy w świetle -przywołanego również w uzasadnieniu- rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Na koniec organ stwierdził, iż umorzenie zaległości jest instytucją wyjątkową i wymaga szczegółowego wykazania konieczności jego zastosowania. W uzasadnieniu organ zauważył też, iż zgodnie z art. 30 u.s.u.s. przepisów umożliwiających uwzględnienie umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, tym samym umorzeniu mogą ulec jedynie należności finansowane przez płatnika.

We wniosku z ...stycznia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy ustanowiony w sprawie pełnomocnik wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności wskazał na istotne różnice pomiędzy okresami ustalonymi przez ZUS, za które nie zostały opłacone składki. Stwierdził, że z uwagi na fakt, iż decyzja ZUS z ... września 2006 r. jest prawomocna, to kolejna decyzja ZUS, tj. z ... grudnia 2006 r. powinna zawierać okresy wymienione w decyzji ją poprzedzającej, tj. z ... września 2006 r. o odpowiedzialności strony jako spadkobiercy za zobowiązania zmarłego męża. Niezależnie od powyższego pełnomocnik strony wskazał, że strona opiekuje się 96-letnią matką, która ze względu na wiek i stan zdrowia wymaga stałej opieki. Nadto sama zainteresowana leczy się z powodu cukrzycy, nadciśnienia tętniczego i niewydolności serca, a po śmierci męża i po otrzymaniu informacji o ciążących na niej zobowiązaniach wobec ZUS wystąpiły u niej zaburzenia depresyjne. Wyjaśnił, iż dochód miesięczny strony pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją matką, wynosi ... zł miesięcznie, a zatem kwota, którą strona dysponuje po opłaceniu rachunków i wykupieniu niezbędnych leków, nie jest wysoka. Na potwierdzenie tego pełnomocnik przedstawił wykaz miesięcznych opłat strony. Następnie podał, że zainteresowana posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni ... m- z niespłaconym kredytem, nie może to jednak stanowić podstawy do odmowy umorzenia składek, ponieważ egzekucja z nieruchomości pozbawiłaby zainteresowaną oraz jej matkę mieszkania. W tym miejscu dodał, że strona złożyła ofertę o zamianę swojego mieszkania na mniejsze, z czego chce pozyskać środki na pokrycie należności z tytułu zaległych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Na koniec pełnomocnik stwierdził, iż w świetle opisanego stanu faktycznego strona nie jest w stanie opłacić wszystkich należności wobec ZUS, a ewentualna egzekucja pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla jej rodziny. Zwrócił przy tym uwagę na § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Do wniosku załączył m.in. odcinki rentowe i zaświadczenie lekarskie.

Pismem z ... stycznia 2007 r. organ zwrócił się do pełnomocnika strony o zgłoszenie się strony na wywiad majątkowy w przypadku zmiany jej stanu majątkowego, oraz o dostarczenie każdej innej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej i zdrowotnej. W piśmie tym organ zawarł również informację o treści art. 10 § 1 k.p.a.

Następnie, decyzją z ... marca 2007 r. Prezes ZUS, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt. 3, ust. 4 oraz art. 28 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z ... grudnia 2006 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, po przedstawieniu przebiegu sprawy i podstaw materialnoprawnych organ podał, iż nie znalazł podstaw do umorzenia zadłużenia. Analizując sprawę na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ stwierdził, iż istnieje możliwość wdrożenia egzekucji ze świadczenia oraz zabezpieczenia majątku. Mając zaś na uwadze § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne podał, że strona nie wykazała, że w stosunku do niej zachodzą szczególne przypadki uzasadniające umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, tj. nie wykazała, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić zadłużenia gdyż wydatek ten pozbawiłby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dalej organ wyjaśnił, iż nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej strony, lecz nie znalazł podstaw do zakwalifikowania jej jako stanu wskazanego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i w powyżej wymienionym rozporządzeniu. Wskazany na odcinkach rent dochód wynosi około ... zł, natomiast wydatki związane z opłatami czynszowymi nie zostały udokumentowane. Nie przedłożono również żadnych rachunków związanych z wykupem leków. Następnie organ podkreślił, iż strona złożyła wniosek o raty, a więc liczy się z obowiązkiem spłaty zadłużenia. Jednocześnie zaznaczył, iż zainteresowana posiada mieszkanie własnościowe oraz samochód, które mogą zaspokoić wierzytelności ZUS. Na koniec stwierdził, iż sytuacja strony jest trudna lecz nie wyjątkowa. Wyjaśnił też, iż wniosek pełnomocnika strony obejmuje także składki finansowane przez ubezpieczonych, które nie podlegają umorzeniu, stosownie do treści art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, A. F. wniosła o jej uchylenie jako naruszającej prawo i stwierdzenie, że nie podlega wykonaniu. W uzasadnieniu skargi skarżąca m.in. podniosła, że skarżona decyzja nie spełnia wymogów zawartych w art. 107 k.p.a. Nie zawiera daty wydania i nie odnosi się do wszystkich faktów podniesionych w toku postępowania. Organ rentowy "przemilczał" sytuację finansową strony, jej chorobę oraz sprawowanie przez nią opieki nad 96-letnią matką. W ocenie skarżącej sprawa nie została wszechstronnie wyjaśniona, gdyby bowiem tak było, znalazłoby to swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W ocenie skarżącej uzasadnienie decyzji nie zawiera także uzasadnienia prawnego. Organ poprzestał na przytoczeniu przepisów prawa nie wyjaśniając dlaczego nie mają one zastosowania w sprawie. Na koniec skarżąca podniosła, że została obciążona przez organ kosztami postępowania egzekucyjnego, które zostało wszczęte wobec jej męża, niezgodnie z obowiązującym prawem.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego.

Pismem z ... sierpnia 2006 r. skarżąca wniosła o umorzenie zobowiązań wobec ZUS, obciążających jej zmarłego męża. Wobec treści wniosku skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, i z uwagi na wydanie przez organ w dniu ... września 2006 r. wobec strony decyzji o jej odpowiedzialności jako spadkobierczyni za długi składkowe jej zmarłego męża, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd ten wskazał, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Ta ostatnia sytuacja, jak wskazał organ, miała miejsce w niniejszej sprawie, albowiem nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności dochodzonych od skarżącej. Organ orzekający w sprawie podał, że wobec skarżącej nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na to, iż dotychczas w stosunku do zainteresowanej, uzyskującej dochód i posiadającej majątek, postępowanie egzekucyjne nie było prowadzone. Wskazał przy tym, że istnieje możliwość wdrożenia egzekucji z jej świadczenia emerytalnego oraz zabezpieczenia tego zadłużenia na jej majątku. W ocenie Sądu, z uwagi na powyższe okoliczności, prawidłowo ustalono, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji, że brak było prawnej możliwości -jak powyżej wyjaśniono- umorzenia zadłużenia w oparciu o to kryterium.

Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z tym przepisem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on -ale nie musi- umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Wskazać w tym miejscu też należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie sąd, lecz ZUS, który może -ale nie musi- je umorzyć. Kontrola sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

Mając powyższe na względzie -zdaniem Sądu- Prezes Zakładu, w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego prawidłowo uznał, iż okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, albowiem strona -jak wskazał organ- nie wykazała, że zachodzą w stosunku do niej szczególne przypadki uzasadniające umorzenie obciążających ją należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dokonując takiej oceny organ wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez skarżącą oraz podnoszone przez nią okoliczności. Dokładnie opisał stan faktyczny sprawy, zaznaczając wyraźnie stanowisko strony i jej pełnomocnika oraz nowe fakty, na które pełnomocnik skarżącej powołał się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przedstawiając swoje stanowisko w sprawie organ wyjaśnił, że nie kwestionuje, iż sytuacja przedstawiona przez stronę jest trudna, jednakże nie znalazł podstaw do jej zakwalifikowania jako stanu wskazanego w art. 28 ust. 3a ustawy systemowej. Zwrócił przy tym uwagę na dochód uzyskiwany przez stronę oraz wysokość świadczenia emerytalnego jej matki, pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Podał, że łączny, stały dochód rodziny zainteresowanej wynosi -zgodnie z przedstawionymi odcinkami rentowymi- około ... zł. Podał także, że wymienionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wydatków -wynoszących łącznie około ... zł miesięcznie- nie mógł uwzględnić, albowiem nie zostały one udokumentowane, tj. nie udokumentowano opłat czynszowych oraz wydatków ponoszonych na leki (250-350 zł). Organ podkreślił też, że strona złożyła wniosek o rozłożenie zaległości na raty, a więc liczy się z obowiązkiem spłaty ciążących na niej zobowiązań. W konsekwencji sytuację strony organ określił jako trudną, ale nie wyjątkową, i podzielił stanowisko przedstawione w decyzji organu I instancji z ... grudnia 2006 r. odmawiającej umorzenia zadłużenia, utrzymując to rozstrzygnięcie w mocy.

W tym miejscu warto zaznaczyć, iż decyzja wydana w I instancji również odnosiła się do wszystkich podnoszonych przez skarżącą -na tym etapie postępowania- okoliczności. Wskazywała m.in., iż przedstawione przez stronę orzeczenie o stanie niepełnosprawności w przypadku zainteresowanej uzyskującej dochód ze świadczenia emerytalnego, nie ma wpływu na ocenę jej sytuacji na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowisko to, zdaniem Sądu, jest jak najbardziej zasadne, albowiem § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia dotyczy jedynie takiej sytuacji, gdy z uwagi na chorobę własną lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, strona pozbawiona jest możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Natomiast z akt niniejszej sprawy wynika, iż strona uzyskuje stały dochód i zdaniem organu pozwala on na spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Organ miał tu na względzie, że strona spłaca kredyt w banku oraz zadłużenie z tytułu podatków w ratach, oraz wystąpiła do ZUS z wnioskiem o raty. Do chwili udzielenia ulgi przewidzianej w art. 29 u.s.u.s., jeden ze spłacanych przez nią kredytów zostanie uregulowany, a tym samym większa część środków będzie mogła być przeznaczona na regulowanie układu ratalnego zawartego z ZUS. Powyższa argumentacja organu jest w ocenie Sądu logiczna i uwzględniająca sytuację finansową skarżącej.

Konkludując, w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Prezes Zakładu nie kwestionował niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej skarżącej. Wskazał jednak, iż pobierane świadczenie emerytalne oraz posiadanie przez stronę majątku, nie daje podstaw do uznania, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja, w której zagrożona byłaby sfera jej elementarnych potrzeb. W ocenie Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w ww. rozporządzeniu także w tym zakresie uniemożliwiał umorzenie ww. należności. Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 7 k.p.a.

Nadto, należy wskazać, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają -co do zasady- zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi zaś wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Na marginesie Sąd zauważa, iż z oświadczenia skarżącej złożonego do protokołu rozprawy w dniu ... października 2007 r., wynika, że zainteresowana sprzedała mieszkanie i spłaciła po wydaniu skarżonej decyzji kwotę ... zł, tj. część jej zadłużenia wobec ZUS.

Rozpatrując legalność zaskarżonej decyzji w świetle zarzutów skargi o charakterze procesowym, Sąd również nie stwierdził takich naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które -zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.- mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym uzasadniałyby uchylenie skarżonego aktu administracyjnego.

Przede wszystkim w ocenie Sądu skarżona decyzja zawiera wszystkie elementy, o których mowa w § 1 art. 107 k.p.a., w tym datę jej wydania. Przy czym Sąd zaznacza, iż brak daty wydania na decyzji organu doręczonej stronie, nie stanowi wystarczającej podstawy prawnej do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Następnie, mając na uwadze zarzuty skargi sprowadzające się do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie odniesienie się do wszystkich okoliczności sprawy podnoszonych przez stronę w trakcie trwającego postępowania administracyjnego, Sąd stwierdza, iż nie znalazł podstaw do ich uwzględnienia i uchylenia na tej postawie skarżonego aktu administracyjnego. Zdaniem Sądu, uzasadnienie skarżonej decyzji spełnia wymogi określone w powyższym przepisie, w szczególności zawiera ocenę przyjętego stanu faktycznego z perspektywy wskazanych w nim norm prawa materialnego. Z uzasadnienia skarżonej decyzji wynika, że organ miał na uwadze okoliczności przedstawione przez pełnomocnika strony we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. tak jej sytuację finansową jak i rodzinną, w tym pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym z chorą matką. Prezes ZUS wskazał jednakże, że część tych okoliczności, tj. dotyczących miesięcznych wydatków strony, w tym na leki, nie została przez nią właściwie udokumentowana stosownymi rachunkami. Biorąc zaś pod uwagę, iż to strona winna wykazać swoją trudną sytuację materialną i rodzinną oraz fakt, iż w niniejszej sprawie strona była wzywana przez organ do złożenia wszelkiej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej bądź zdrowotnej (pismo z ... stycznia 2007 r. doręczone pełnomocnikowi strony w dniu ... stycznia 2007 r.), trudno zarzucić organowi w tym zakresie niewłaściwe działanie poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Co najwyżej można zarzucić organowi brak w uzasadnieniu omawianej decyzji bezpośredniego odniesienia się do przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., (tj. do każdej z osobna), które to odniesienie winno zawierać szczegółowe wywody w tym zakresie na podstawie posiadanego materiału dowodowego, jednakże -zdaniem Sądu- ustaleń organu poczynionych w sprawie w kontekście ww. rozporządzenia nie można uznać za gołosłowne, bowiem mają one swoje potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy. Zważywszy zaś, że sąd w myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, konstatacje organu zostały ocenione przez Sąd. Sąd zaważa także, że dostrzegł, iż organ w uzasadnieniu skarżonej decyzji nie odniósł się do podnoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozbieżności w okresach zalegania w opłacaniu składek na ubezpieczenia występujących pomiędzy decyzją o odpowiedzialności z ... września 2006 r. a decyzją wydaną w zakresie wniosku o umorzenie zadłużenia. Niemniej, zdaniem Sądu, brak ten również nie miał żadnego wpływu na wynik sprawy. Kwestia ta, sprowadzająca się do ustalenia wysokości zadłużenia, prawidłowego wskazania zaległych okresów składkowych, winna być bowiem przedmiotem odrębnego postępowania. Niezależnie od powyższego Sąd zaznacza, iż wysokość zaległych składek podana w sentencjach obu ww. decyzji (decyzji z ....09.2006 r. i ....12.2006 r.) jest taka sama, a różnice w kwotach wynikają tylko z naliczonych zgodnie z przepisami prawa odsetkami za zwłokę.

Dalej, stwierdzić trzeba, iż w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia organ przywołał przepisy prawa materialnego mające tu zastosowanie. Wskazał, w oparciu o jakie przesłanki prawa materialnego sprawa była przez niego rozstrzygana. Wyjaśnił także, że umorzenie zaległości jest instytucją wyjątkową i wymaga szczegółowego wykazania konieczności jego zastosowania. Analizując zaś sprawę w kontekście ust. 3 art. 28 u.s.u.s. oraz ww. rozporządzenia, wyjaśnił z jakich powodów należności na ich podstawie nie mogą być umorzone, odwołując się do okoliczności sprawy w wystarczającym stopniu indywidualizujących sytuację skarżącej. Nadto wyjaśnił, iż tylko zaległości finansowane przez płatnika mogą być ewentualnie umorzone, albowiem przepis art. 30 u.s.u.s. wyłącza stosowanie ulgi w postaci umorzenia w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych.

Tym samym -w ocenie Sądu- brak jest podstaw do uznania, iż skarżona decyzja nie spełniała wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. i narusza art. 11 k.p.a.

Odnośnie natomiast zarzutu skargi dotyczącego niezgodnego z prawem obciążenia skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego, które było prowadzone w stosunku do jej męża, Sąd wskazuje, iż decyzje wydane w przedmiocie wniosku o umorzenie zadłużenia mogły dotyczyć i dotyczyły tylko tych zobowiązań, które wynikały z decyzji ZUS z ... września 2006 r. Wymienioną decyzją organ orzekł o odpowiedzialności strony jako spadkobiercy za zobowiązania zmarłego małżonka z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami naliczonymi na dzień otwarcia spadku, kosztami upomnienia i kosztami egzekucyjnymi, w łącznej kwocie ... zł. Od tej decyzji służyło stronie, jeżeli nie zgadzała się ona z jego treścią, odwołanie do sądu powszechnego. Z akt sprawy wynika, iż decyzja ta jest prawomocna. Strona jej nie kwestionowała. Zatem zgadzała się z zakresem swojej odpowiedzialności, obejmującej również koszty egzekucyjne. W postępowaniu z wniosku o umorzenie zadłużenia brak jest podstawy prawnej do dokonywania jakiekolwiek weryfikacji ww. decyzji o odpowiedzialności. Także Sąd orzekając w niniejszej spawie jest kompetentny jedynie do oceny pod względem legalności zaskarżonej decyzji, tj. decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Nie ma natomiast podstaw prawnych do oceny, czy wysokość zadłużenia skarżącej wobec ZUS została przez ten organ prawidłowo ustalona. Dodatkowo Sąd wyjaśnia, iż decyzje wydane w niniejszej sprawie obejmują: zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia w kwocie głównej odpowiadającej kwocie wynikającej z decyzji o odpowiedzialności z ... września 2006 r. (tj. w kwocie 49.142,18 zł), koszty egzekucyjne w kwocie ... zł, a więc również w kwocie zgodnej z kwotą wymienioną w sentencji decyzji z ... września 2006 r., oraz odsetki za zwłokę ustalone zgodnie z art. 101 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.). Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia również i tego zarzutu przedstawionego w skardze.

Na koniec Sąd zaznacza, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.