Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 288/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2015-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par 2 ust1 pkt 2,3,4;par 9 ust.3;
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: par 3;4 ust2 i 3  par 27
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art 1;art 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2015 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2012 r. 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego J. M. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą, przyznania I.Sz. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 z sankcjami wieloletnimi.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że I. Sz. złożył w dniu 14 maja 2012 r. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012. W przedmiotowym wniosku strona zadeklarowała w ramach pakietu ekstensywne trwałe użytki zielone, w wariancie ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach działki rolne o łącznej powierzchni 1,45 ha. Do wniosku dołączono załączniki graficzne, kartę informacyjną oraz deklarację pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013.

W dniach 1 i 2 października 2012 r. w gospodarstwie I.Sz została przeprowadzona kontrola w zakresie kwalifikowalności powierzchni działek rolnych zgłoszonych do płatności w 2012 r., która wykazała na całej powierzchni, każdej z działek rolnych oznaczonych literami B, D, G i K nieprawidłowości w postaci wystąpienia nieużytków oraz nieprzestrzegania minimalnych norm i wymogów w zakresie normy N.04.1. Przeprowadzona w tych dniach kontrola na miejscu w zakresie wzajemnej zgodności w zakresie przestrzegania norm dla działek rolnych wykazała uchybienia w przestrzeganiu normy N.04.1. - stwierdzono, że rolnik nie przeprowadził na łąkach i pastwiskach wymaganego koszenia i usuwania okrywy roślinnej w terminie lub nie były na nich wypasane zwierzęta. Na dowód poczynionych ustaleń zostały sporządzone raporty z dokonanych czynności kontrolnych, szkice oraz zdjęcia obrazujące stan zagospodarowania kontrolowanych działek. Raporty zostały przesłane stronie przesyłką poleconą.

Organ wskazał, że wydane w przedmiotowej sprawie przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Końskich poprzednie decyzje z dnia 17 kwietnia 2013 r. oraz z dnia 20 maja 2014 r. zostały uchylone przez Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w Kielcach, odpowiednio decyzjami z dnia 29 lipca 2013 r., oraz z dnia 14 sierpnia 2014 r. Kolejną decyzją z dnia 16 października 2015 r. nr 0239-2014-003503, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Końskich odmówił przyznania I.Sz płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 oraz nałożył sankcje wieloletnie w kwocie 725 zł.

Rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w Kielcach wyjaśnił, że wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 rozpatrywane są w oparciu o ustawę z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 — 2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262, ze zm.) oraz przepisy unijne.

Organ omówił tryb przyznawania i kontrolowania płatności rolnośrodowiskowych oraz zasady postępowania w przypadku stwierdzenia różnic pomiędzy powierzchnią deklarowaną a stwierdzoną. Przedstawił przepisy aktów prawnych mające zastosowanie w niniejszej sprawie (art. 10 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, § 2 ust. 1 pkt 2, 3 i 4; § 9 ust. 3; § 27 rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. oraz art. 11 ust. 1 i art. 16 ust. 3 i 5 Rozporządzenia Komisji Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia obszarów wiejskich (Dz.U. UE.L 25 z 28 01.2011) dalej "rozporządzenie Nr 65/202011". W kwestii związanej z zachowaniem wymogów oraz norm organ powołał się na § 3 i § 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. wraz z załącznikiem nr 3 oraz art. 50 a ust. 1 art. 51 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.) dalej "rozporządzenie Nr 1698/2005" i art. 23 ust. 1 Rozporządzenia Rady(WE) Nr 73 /2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 1) dalej "rozporządzenie Nr 73/2009".

Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie zastosowanie znalazł przepis art. 16 ust 5 i 7 Rozporządzenia nr 65/2011, bowiem przeprowadzone postępowanie wykazało, że różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną a powierzchnią stwierdzoną wynosiła 100%. Dawało to podstawę do odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2012 r. oraz nałożenia sankcji w wysokości 725 zł.

Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. wskazał, że zasadniczym warunkiem, który uprawniał producenta rolnego do otrzymania płatności rolnośrodowiskowej było posiadanie i utrzymywanie gruntów rolnych w zgodzie z zasadami dobrej kultury rolnej. Stosownie do unormowania wynikającego z Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 — 2013, warunkiem otrzymania płatności rolnośrodowiskowej jest spełnienie łącznie podstawowych przesłanek. W ramach wariantu ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach, którego dotyczyła przedmiotowa sprawa, podstawowym wymogiem było koszenie, w terminie od dnia 1 czerwca do dnia 30 września, w ilości nie większej niż dwa pokosy w roku, na wysokość koszenia w przedziale od 5-15 cm. Zgodnie z art. 23 ust 1 rozporządzenia Nr 73/2009 oraz art. 51 rozporządzenia Nr 1698/2005, w przypadku nieprzestrzegania norm i wymogów w jakimkolwiek momencie w ciągu danego roku kalendarzowego, całkowita kwota płatności rolnośrodowiskowych ulega zmniejszeniu lub wykluczeniu. W ocenie organu, kontrole na miejscu przeprowadzone w dniach 1-2 października 2012 r. wykazały, że strona na powierzchniach zadeklarowanych nie prowadziła działalności rolniczej, przy zachowaniu zasad dobrej kultury rolnej, o której mowa w załączniku Nr 3 do Rozporządzenia i w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. z 2010 r., Nr 39, poz. 211, ze zm.). Zgodnie bowiem z § 1 ust. 2 lit. b tego rozporządzenia grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami, jeżeli w przypadku łąk i pastwisk zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pomocy finansowej w ramach działania program rolnośrodowiskowy - okrywa roślinna jest na nich koszona i usuwana w zakresie i terminie określonym w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich lub są na nich wypasane zwierzęta w sezonie pastwiskowym określonym w tych przepisach.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, że strona dokonała koszenia na początku czerwca 2012 r., organ wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, przeczy twierdzeniom strony. Zdjęcia wykonane w dniu kontroli potwierdziły fakt, że znajdująca się na działkach rolnych okrywa roślinna nie była wykoszona w terminach przewidzianych prawem. Ponadto z notatki służbowej sporządzonej przez jednego z inspektorów terenowych w dniu 18 marca 2014 r. wynikało, że na działkach rolnych znajdowały się wieloletnie chwasty z pełni wykształconymi koszyczkami nasiennymi, uschnięte chwasty z poprzedniego okresu wegetacyjnego oraz samosiejki drzew i krzewów. Ponadto na działce oznaczonej literą B widniały pnie po drzewach oraz ścięte i nie usunięte odrosty z korzeni drzew. Oznacza to, że I.Sz. zadeklarował do płatności rolnośrodowiskowej obszary, które nie spełniały norm i wymogów kwalifikujących ich do płatności. Organ podkreślił, że strona nie przedstawiła na poparcie swoich twierdzeń, zawartych w odwołaniu jak

i wyjaśnieniach, żadnych dowodów które podważałyby wnioski wynikające

z przeprowadzonej kontroli, która jednoznacznie wykazała, że nie zachował on norm wymaganych dla tego schematu pomocy. W przypadku bowiem zastosowania zalecanych zabiegów agrotechnicznych nie powinien zaistnieć stan stwierdzony na zakwestionowanej działce. Na gruncie przytoczonych przepisów należy przyjąć, że posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu ściśle wiąże się z produkcją rolną zatem konieczne było faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Takie rozumienie posiadania połączonego z faktycznym użytkowaniem gruntów rolnych wiązało się z celem tych dopłat, czyli dofinansowaniem do produkcji rolnej i pomocy rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne. Wnioskodawca przystępując do programu rolnośrodowiskowego był zobowiązany do zapoznania się z zasadami przyznawania danej płatności oraz pomocy objętej wnioskiem i podjął zobowiązanie stosowania reguł określonych przez odpowiednie procedury i przepisy.

Strona powinna mieć świadomość, że grunty które nie spełniają wymogów określonych w prawie unijnym i krajowym podlegają wyłączeniu jak i sankcjom finansowym w przypadku przekroczenia dopuszczalnej różnicy w stosunku do powierzchni stwierdzonej. W ocenie organu odwoławczego, nie budzi wątpliwości, że występujące na działkach samosiejki drzew i krzewów oraz wieloletnie chwasty nie stanowiły uprawy objętej pomocą rolnośrodowiskową, a świadczyły o zaniedbaniach w pielęgnacji, co jest niezgodne z zasadami przyznawania płatności.

Na powyższą decyzję I.Sz złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę. Skarżący podniósł, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem i stwierdzonymi nieprawidłowościami. Podtrzymał dotychczasową argumentację zawartą w odwołaniach. Zarzucił, że organ I instancji osobiście nie przeprowadził kontroli oraz nie uprzedził go o kontroli, uniemożliwiając mu tym samym w niej udział.

W odpowiedzi na zarzuty zawarte w skardze organ odwoławczy wnosząc o oddalenie skargi wyjaśnił, że w strukturze Agencji podmiotem odpowiedzialnym za przeprowadzenie kontroli na miejscu jest Biuro Kontroli Na Miejscu. Zgodnie z obowiązującymi przepisami unijnymi kontrole na miejscu mogą być zapowiadane jeżeli nie zagraża to celowi kontroli wobec czego niezapowiedziany charakter kontroli ma zastosowanie w przypadku kontroli przeprowadzanych pod kątem przestrzegania zasady wzajemnej zgodności. W pozostałym zakresie organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Dlatego ustalenia te Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe.

I .Sz wnioskując o przyznanie pomocy finansowej na 2012 r. z tytułu płatności rolnośrodowiskowej zadeklarował działki rolne o łącznej powierzchni 1,45 ha. Zdaniem organu, zadeklarowana powierzchnia nie kwalifikuje się do płatności rolnośrodowiskowej, bowiem jak stwierdzono podczas kontroli na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni oraz wzajemnej zgodności w zakresie przestrzegania norm rolnik nie prowadzi na wskazanych działkach działalności rolniczej przy zachowaniu zasad kultury rolnej. Stwierdzone w czasie kontroli chwasty wieloletnie, oraz wieloletnie samosiejki drzew i krzewów, świadczą o zaniechaniu prowadzenia działalności rolniczej na deklarowanej powierzchni, co uzasadnia odmowę przyznanie płatności rolnośrodowiskowej i nałożenie sankcji.

W ocenie skarżącego, ustalenia organów są nieprawidłowe bowiem w terminie, zgodnie wymogami, wykonał pierwszy pokos, a ponadto - z uwagi na wysokość traw - dodatkowo wykonał drugi pokos.

Istota sporu sprowadzała się zatem do rozważenia, czy uprawnionym było działanie organów polegające na odmowie przyznania I.Sz płatności rolnośrodowiskowej i nałożenie sankcji w wysokości 725 zł. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić zasady przyznawania płatności rolnośrodowiskowych. Pomoc finansowa w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich określona została w ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, dalej "Ustawa". Na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a Ustawy wydane zostało rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r., w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, (dalej "rozporządzenie z 26 lutego 2009 r.")

W § 2 rozporządzenia z 26 lutego 2009 r. zawarto warunki przyznania płatności, stanowiąc, że płatność rolnośrodowiskowa przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, zwanemu dalej "rolnikiem" jeżeli:

- został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

- łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

- realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych;

- spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Powołany w pierwszej części § 2 rozporządzenia z 26 lutego 2009 r. przepis art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 stanowi, że "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Pojęcie działalności rolniczej zostało zdefiniowane w art. 2 lit c rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 zgodnie z którym przez działalność rolniczą rozumie się utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska, zgodnie z art. 6. Przepis art. 6 wskazanego rozporządzenia zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, by wszystkie grunty rolne, a szczególnie grunty, które nie są wykorzystywane do celów produkcyjnych, były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, zgodnej z ochroną środowiska. Przepis ten zawiera uprawnienie dla państw członkowskich do określenia, na poziomie krajowym lub regionalnym, wymogów minimalnych w zakresie dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska na podstawie ram ustanowionych w załączniku III, uwzględniając szczególne cechy odnośnie obszarów, włączając w to warunki glebowe i klimatyczne, istniejące systemy gospodarki rolnej, użytkowanie gruntów, zmianowanie upraw, metody uprawy roli oraz strukturę gospodarstw.

Podstawowe wymagania o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 26 lutego 2009 r. zostały określone w § 3 tego rozporządzenia. Wskazane w ust 1 § 3 rozporządzenia z 26 lutego 2009 r. wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zdefiniowane zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. Nr 39, poz. 211, ze zm.) dalej "rozporządzenie z 11 marca 2010 r.". W § 1 ust 1 pkt 2 lit b rozporządzenia z 11 marca 2010 r., postanowiono, że grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami jeżeli w przypadku łąk i pastwisk zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pomocy finansowej w ramach działania program rolnośrodowiskowy - okrywa roślinna jest na nich koszona i usuwana w zakresie i terminie określonym w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich lub są na nich wypasane zwierzęta w sezonie pastwiskowym określonym w tych przepisach

Przepis § 4 ust 1 rozporządzenia z 26 lutego 2009 r. określa pakiety w ramach których zobowiązanie rolno środowiskowe może być realizowane. W ust 2 zdefiniowano, że rolnik realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zachowuje występujące w gospodarstwie rolnym i określone w planie działalności rolnośrodowiskowej trwałe użytki zielone w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia Komisji (WE) nr 1120/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania systemu płatności jednolitej przewidzianego w tytule III rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 1), zwane dalej "trwałymi użytkami zielonymi", oraz elementy krajobrazu rolniczego nieużytkowane rolniczo, tworzące ostoje dzikiej przyrody; prowadzi na formularzu udostępnionym przez Agencję rejestr działalności rolnośrodowiskowej zawierający wykaz wypasów zwierząt oraz działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin, przy czym rejestr ten w zakresie zastosowania nawozów prowadzi się dla całego gospodarstwa rolnego oraz przestrzega innych wymogów określonych dla danego pakietu lub wariantu. Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów zostały określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia.

Z definicji "trwałych użytków zielonych" zawartej w art. 2 lit. c rozporządzenia Komisji (WE) nr 1120/2009 wynika, że pod pojęciem tym należy rozumieć grunty zajęte pod uprawę traw lub innych pasz z roślin zielonych naturalnych (samosiewnych) lub powstałych w wyniku działalności rolniczej (wysiewanych), niepodlegające płodozmianowi w gospodarstwie przez okres pięciu lat lub dłużej, z wyłączeniem obszarów odłogowanych zgodnie z rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2078/92, obszarów odłogowanych zgodnie z art. 22, 23 i 24 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 oraz obszarów odłogowanych zgodnie z art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005; a w tym celu "trawy lub inne pasze z roślin zielonych" oznaczają wszelkie rośliny zielone, rosnące tradycyjnie na naturalnych użytkach zielonych lub zazwyczaj zawarte w mieszankach nasion przeznaczonych do zasiewania użytków zielonych lub łąk w państwie członkowskim (wykorzystywanych bądź nie do wypasania zwierząt). Państwa członkowskie mogą uwzględnić rośliny uprawne wyszczególnione w złączniku I.

W załączniku 3 do rozporządzenia z 26 lutego 2009 dla pakietu 3 - ekstensywne trwałe użytki zielone - w ust 1 zawarto wymogi dla tego pakietu, zaś w ust 2 wymogi dodatkowe dla pakietu - użytkowania kośnego trwałych użytków rolnych. Wymogami tymi są koszenie w terminie od dnia 1 czerwca do dnia 30 września nie więcej niż dwa pokosy w roku, wysokość koszenia 5-15 cm, pozostawienie 5-10% powierzchni działki nieskoszonej, przy czym w każdym roku powinno to dotyczyć innej powierzchni, usunięcie lub złożenie w stogi ściętej biomasy w terminie 2 tygodni po pokosie, a w uzasadnionych przypadkach dłuższym terminie, niezwłocznie po ustaniu przyczyn ze względu na które termin ten nie był przestrzegany, zakaz koszenia okrężnego od zewnątrz do środka koszonej powierzchni trwałych użytków zielonych. Należy ponadto wskazać na przepis § 4 rozporządzenia z 11 marca 2010 r., zgodnie z którym grunty rolne, o których mowa w § 1, nie powinny być porośnięte drzewami i krzewami, z wyjątkiem drzew i krzewów niepodlegających wycięciu zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, mających znaczenie dla ochrony wód i gleb, niewpływających na prowadzoną na tych gruntach produkcję roślinną

Powyższe przepisy nie pozostawiają wątpliwości interpretacyjnych, że dla potrzeb płatności rolnośrodowiskowej, konieczne jest zachowanie wskazanych wyżej wymogów dla gruntu stanowiącego trwały użytek zielony, przez okres pięciu lat lub dłużej.

Przeprowadzone przez organy postępowanie dowodowe ocenie Sądu uzasadnia tezę, że w przypadku zadeklarowanych do płatności rolnośrodowiskowych w pakiecie ekstensywne trwałe użytki zielone działek B, D, G, K nie były przestrzegane podstawowe wymogi w zakresie dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska. W czasie kontroli na miejscu, co wynika z raportu kontroli oraz materiału zdjęciowego, na deklarowanej do płatności rolnośrodowiskowej powierzchni stwierdzono chwasty wieloletnie, oraz pnie po drzewach, wieloletnie samosiejki drzew i krzewów co skutkowało zastosowaniem kodu N.04.1 (stwierdzono, że rolnik nie przeprowadził na łąkach i pastwiskach wymaganego koszenia i usuwania pokrywy roślinnej w terminie lub nie były na nich wypasane zwierzęta). Stwierdzone pnie po drzewach, ścięte nie usunięte odrosty (działka B) wieloletnie chwasty z wykształconymi koszyczkami nasiennymi roślin, uschnięte rozkładające się chwasty z poprzedniego okresu wegetacyjnego (działki D, G, K) chwasty wieloletnie i butwiejące pozostałości po chwastach w runi z poprzedniego okresu wegetacyjnego (działka K) wskazują jednoznacznie, na ich wieloletni charakter. Tym samym, skoro w czasie kontroli stwierdzono pozostałości z poprzednich okresów wegetacyjnych, zasadnie organ zakwestionował twierdzenia skarżącego, że działki wnioskowane do płatności były wykaszane w 2012 r. z zachowaniem ustawowych terminów jak również, że zostały zachowane pozostałe wymogi określone w załączniku 3 do rozporządzenia z 26 lutego 2009 dla pakietu 3 - ekstensywne trwałe użytki zielone oraz § 4 rozporządzenia z 11 marca 2010 r. Sam skarżący w zastrzeżeniach do raportu z kontroli (26 listopada 2012 r.) wskazał, że drugi pokos wykonał w październiku 2012 r., także w piśmie z 20 maja 2013 r. (stanowiącym odwołanie od decyzji z 17 kwietnia 2013 r., do argumentów którego odwołuje się w skardze), przyznał, że drugi pokos wykonał w dniu 4 października 2009 r., a zatem po upływie terminu wynikającego z załącznika 3 do rozporządzenia z 26 lutego 2009 r. Należy też zauważyć, że skarżący w swoich wyjaśnieniach zawartych w pismach nie jest konsekwentny. W piśmie z dnia 6 czerwca 2014 r. podnosi, że drugi pokos wykonał z własnej woli (nie wskazując daty czynności). Także stwierdzone podczas kontroli pnie po drzewach, ścięte nieusunięte odrosty z korzeni drzew (działka B) wskazują na zadeklarowanie do płatności rolno środowiskowej obszarów, które nie spełniają norm i wymogów pozwalających na zakwalifikowanie ich do płatności. Warunkiem koniecznym uzyskania przez producenta rolnego płatności, jak zasadnie wskazał organ, jest nie tylko dysponowanie gruntami ale ich rolnicze użytkowanie, przy zachowaniu zasady utrzymania ich w należytym stanie. Przypomnieć też należy, że producent jest zobowiązany do zapoznania się z zasadami przyznawania płatności, w tym warunkami jakie należy spełnić, by można uznać, że zadeklarowane do płatności działki są utrzymywane w należytej kulturze rolnej.

Zgodnie z art. 51 ust. 1 rozporządzenia 1698/2005 oraz art. 23 ust. 1 rozporządzenia 73/2009 w przypadku nieprzestrzegania norm i wymogów w zakresie zarządzania lub zasad dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska w jakimkolwiek momencie w ciągu roku kalendarzowego, całkowitą kwotę płatności rolnośrodowiskowych zmniejsza się lub wyklucza. Ustalenie zatem, że na zadeklarowanych do płatności działkach nie były przestrzegane wymogi kwalifikujące do otrzymania płatności rolnośrodowiskowej dawało podstawę do zastosowania unormowania art. 16 ust. 5 i 7 rozporządzenia 65/2011.

Zarzuty skargi, (w której skarżący odwołuje się do wyjaśnień złożonych w toku postępowania administracyjnego) nie mogą podważyć prawidłowych ustaleń organu. Skarżący, poza oświadczeniami, że z zachowaniem terminu dokonał koszenia traw i usunięcia biomasy, nie zgłaszał konkretnych zastrzeżeń do wyników kontroli oraz sporządzonej dokumentacji fotograficznej, nie wskazał dowodów podważających zebrany materiał dowodowy. Podkreślić należy, że jakkolwiek zgodnie z art. 21 ust. 1 Ustawy, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, to w ust. 3 tego przepisu zawarto regulację, zgodnie z którą strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Tym samym w postępowaniu w sprawie przyznania płatności nastąpiło odejście od zasady prawdy obiektywnej, co obliguje strony do zwiększenia aktywności w postępowaniu. Ustawodawca zastosował bowiem regulację odmienną od art. 7 K.p.a., zgodnie z którym to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. W postępowaniu w sprawie przyznania płatności, to nie organ administracji publicznej, a posiadacz (faktycznie korzystający) gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Oznacza to oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne.

Przepis art. 31 ust. 8 Ustawy wskazuje, że w przypadku, gdy podmiot kontrolowany nie zgadza się z ustaleniami zawartymi w raporcie, może zgłosić umotywowane zastrzeżenia co do tych ustaleń osobie, która sporządziła raport. Jakkolwiek skarżący zgłaszał zastrzeżenia do protokołu kontroli, to ograniczały się one wyłącznie do twierdzenia, że w terminie pokos został wykonany, że drugie koszenie wykonał w październiku 2012 r., nie odnosił się do sposobu przeprowadzenia kontroli jak też nie zgłaszał konkretnych zastrzeżeń, co do jej wyników. Zgłoszenie zastrzeżeń, bez sprecyzowania, w czym rolnik upatruje wadliwości czynności oraz sporządzonego raportu, nie wskazanie dowodów na poparcie zasadności zastrzeżeń, nie może odnieść zamierzonego skutku. Wobec bierności dowodowej strony skarżącej słusznie organ administracji przyjął dowód z przeprowadzonej kontroli na miejscu za wystarczającą podstawę rozstrzygnięcia. W wyroku z dnia 4 kwietnia 2008 r. sygn. akt II GSK 492/07 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił znaczenie dowodowe protokołu kontroli w sprawach dotyczących wniosku o przyznanie płatności. Wskazał, że o wadze dowodu z protokołu kontroli świadczy fakt, że kontrole mogą być przeprowadzane przez określone podmioty, wyspecjalizowane i bezstronne i co do zasady przypisać im należy walor wiarygodności.

Uzasadnienia dla przyznania płatności nie może stanowić powoływanie się przez skarżącego na położenie zadeklarowanych działek w pobliżu gruntów nieużytkowanych, sprzyjające roznoszeniu nasion (pismo z 7 czerwca 2013 r.). Zasadnie organ podnosi, że to rolnik deklaruje do płatności konkretny obszar, którego położenie, uwarunkowania zna i to rolnik, dla otrzymania płatności, zobowiązuje się do utrzymywania deklarowanego obszaru w należytej kulturze rolnej. Skoro skarżący znał usytuowanie zgłoszonych działek, a warunkiem płatności było utrzymanie ich zgodnie z normami winien zastosować zabiegi zgodnie z wymogami.

Odnosząc się do zarzutu braku powiadomienia o terminie kontroli należy wyjaśnić, że stosownie do art. 27 ust 1 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, organ nie jest zobligowany do zawiadamiania o terminie kontroli na miejscu. Istotnym natomiast jest by w przypadku wykrycia nieprawidłowości rolnik otrzymał kopię sprawozdania (art. 32 ust 2 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 w zw. z art. 13 rozporządzenia Nr 65/2011), by miał możliwość zapoznać się z jej wynikiem. Fakt doręczenia raportu nie jest kwestionowany. Nie jest w ocenie Sądu uzasadniony zarzut, że kontrola w terenie nie została przeprowadzona przez organ pierwszej instancji. Sąd podziela argumentację organu zawartą w odpowiedzi na skargę, że zgodnie z art. 31 ust 1 Ustawy czynności kontrolne są wykonywane przez osoby posiadające imienne upoważnienie do ich wykonywania, przy czym w strukturze Agencji podmiotem odpowiedzialnym za przeprowadzenie kontroli na miejscu jest Biuro Kontroli Na Miejscu.

Podsumowując wskazać należy, że postępowanie przed organami przeprowadzone zostało w myśl reguł zawartych w rozdziale 2 Działu I oraz w rozdziale 4 Działu II Kodeksu postępowania administracyjnego, z uwzględnieniem odstępstw wynikających z art. 21 ust. 3 Ustawy. Ustalenie, że zadeklarowana przez skarżącego powierzchnia nie kwalifikuje się do przyznania płatności dawało podstawę do odmowy płatności na rok 2012 oraz nałożenia sankcji na podstawie art. 16 ust. 5 i 7 rozporządzenia 65/2011.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz.U.2013.490).