Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1541/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6176 Komornicy i syndycy upadłości
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § pkt 1 lit. c, art. 119 pkt 3, art. 120, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 61 § 1, art. art. 61a § 1, art. 7, art. 6
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 15b ust. 1, art. 15a ust. 1b, art. 15b ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1309
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - tekst jedn.
article: art. 289, art. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 771
law: Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych
Teza: "Wyjaśnianie w przedmiotowej sprawie z wniosku o przeniesienie komornika wszczętej na podstawie art. 15b ust. 1 ukse okoliczności, czy w istocie zachodzi podstawa wszczęcia postępowania i podejmowanie przed wydaniem postanowienia z art. 61a § 1 kpa czynności wyjaśniających w zakresie istnienia wolnego stanowiska komorniczego w kontekście także wykładni art. 15a ust. 1b ukse, stanowi o naruszeniu przez organy obu instancji przepisów art. 61a § 1 kpa, gdyż czynności te mogły być podjęte wyłącznie w toku postępowania".

TEZY

"Wyjaśnianie w przedmiotowej sprawie z wniosku o przeniesienie komornika wszczętej na podstawie art. 15b ust. 1 ukse okoliczności, czy w istocie zachodzi podstawa wszczęcia postępowania i podejmowanie przed wydaniem postanowienia z art. 61a § 1 kpa czynności wyjaśniających w zakresie istnienia wolnego stanowiska komorniczego w kontekście także wykładni art. 15a ust. 1b ukse, stanowi o naruszeniu przez organy obu instancji przepisów art. 61a § 1 kpa, gdyż czynności te mogły być podjęte wyłącznie w toku postępowania".


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Danuta Szydłowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie Ministra Sprawiedliwości oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz M. S. kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] maja 2019 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "kpa"), art. 15b ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1309 ze zm., dalej: "ukse") w związku z art. 289 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. 2018 r. poz. 771 ze zm., dalej: "ustawa o komornikach"), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. S. (dalej także jako: "skarżący" lub "wnioskodawca"), utrzymał w mocy postanowienie własne z [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przeniesienia komornika do innego rewiru komorniczego.

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Postanowieniem z [...] lutego 2019 r. Minister Sprawiedliwości odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przeniesienia M. S. - Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...] po Komorniku Sądowym A. K.. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż na dzień złożenia przez wnioskodawcę wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego, tj. 21 grudnia 2018 r. stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...] było obsadzone przez Komornika Sądowego A. K.. Rezygnacja A. K. ze stanowiska komornika sądowego została bowiem złożona 23 listopada 2018 r. i była skuteczna dopiero po upływie miesiąca od tej daty, tj. od 24 grudnia 2018 r.

Pismem z 12 marca 2019 r. wnioskodawca zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższym postanowieniem, przytaczając okoliczności dotyczące daty powzięcia informacji o złożeniu rezygnacji przez A. K. z zajmowanego stanowiska komornika sądowego i wniesienia przez niego wniosku o przeniesienie. W jego ocenie, w momencie wydawania skarżonego postanowienia stanowisko komornika sądowego po A. K. było wolne, jednakże organ, wydając zaskarżone postanowienie, nie uwzględnił tego faktu.

Zdaniem wnioskodawcy, w sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 77 § 1 kpa, art. 8 kpa, art. 10 § 1 kpa oraz art. 79a § 1 kpa, poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, czym naruszono zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, w tym uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ponadto wnioskodawca podniósł, że w art. 15b pkt 1 ukse nie ma wyraźnego wskazania, że przeniesienie jest możliwe tylko na stanowisko pozostające do obsadzenia. W jego ocenie, możliwe było zatem złożenie wniosku o przeniesienie i oczekiwanie na wakat rewiru w danym Sądzie Rejonowym, tym bardziej, że posiadał wiedzę, że za trzy dni zwolni się miejsce po A. K. i dlatego wskazał ten rewir do obsadzenia. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał także na osobiste i rodzinne względy przemawiające za przeniesieniem na stanowisko komornicze w Sądzie Rejonowym [...] w [...]. Wnioskodawca przytoczył treść orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 13 grudnia 2018 r. w sprawie skargi nr 21497/14, w którym Trybunał orzekł o zgodności z prawem i możliwości złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku przed wydaniem orzeczenia.

W uzasadnieniu organ wskazał, powołując się na art. 15b ust. 1 ukse, że Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Komorniczej oraz prezesa właściwego sądu apelacyjnego, może przenieść komornika, za jego zgodą lub na jego wniosek, na stanowisko komornika w innym rewirze komorniczym, jeżeli przemawiają za tym potrzeby prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności, o których mowa w art. 2, lub uzasadniony interes komornika.

Organ wskazał, że w myśl art. 61 § 3 kpa, datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.

Organ – odnosząc się do ww. wniosku – wskazał, że z jego treści wyraźnie wynika, że dotyczył on przeniesienia na zwolnione stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla [...] w [...] po A. K.. Organ podał, że podanie wnioskodawcy wpłynęło do Ministerstwa Sprawiedliwości 21 grudnia 2018 r., natomiast rezygnacja A. K. ze stanowiska komornika sądowego została złożona 23 listopada 2018 r. i była skuteczna dopiero po upływie miesiąca od tej daty, tj. od 24 grudnia 2018 r.

W ocenie organu nie można zgodzić się z argumentem skarżącego, iż przepis art. 15b ukse nie stanowi, że Minister Sprawiedliwości może przenieść komornika jedynie na istniejące stanowisko w innym rewirze. W poprzednio obowiązującym stanie prawnym przepis ten należało interpretować łącznie z art. 11 ust. 2 i 3 ukse. Jeżeli więc art. 11 ust. 2 ukse normował tryb powołania kandydatów na "nowe" stanowiska komornicze, a art. 11 ust. 3 ukse określał tryb obsadzania stanowisk zwolnionych na skutek śmierci albo odwołania komornika albo wygaśnięcia powołania komornika z mocy prawa, to w ocenie Ministra Sprawiedliwości logiczne jest, iż organ mógł przenieść komornika jedynie na stanowisko, które istnieje, a nie zostało do tej pory obsadzone.

Mając na uwadze powyższe argumenty, organ stwierdził, powołując się przy tym na orzecznictwo sądów administracyjnych, że wniosek skarżącego o przeniesienie był przedwczesny, ponieważ w dacie wszczęcia postępowania zainicjowanego przez skarżącego (co odpowiada dacie wpływu podania do organu), brak było wolnego i pozostającego do obsadzenia stanowiska komornika sądowego w rewirze Sądu Rejonowego [...] w [...], o które się ubiegał. Wprawdzie na dzień wydawania zaskarżonego postanowienia, stanowisko po A. K. było już wolne, jednakże w przedmiotowej sprawie decydującą jest data wpływu wniosku do organu, co odpowiada dacie wszczęcia postępowania, gdyż z tą datą zaczynają materializować się konkretne uprawnienia dla wnioskodawcy wynikające z przepisów prawa materialnego i od tej daty organ jest związany treścią wniosku co do przedmiotu i zakresu rozpoznawanej sprawy.

W ocenie organu, skoro w dacie wpływu do Ministerstwa Sprawiedliwości podania wnioskodawcy – tj. 21 grudnia 2018 r., brak było wolnego i pozostającego do obsadzenia stanowiska Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...], niemożliwym było wszczęcie postępowania administracyjnego zainicjowanego złożonym wnioskiem i tym samym uwzględnienie żądania wnioskodawcy.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej oraz wysłuchania stron. Minister podkreślił, że z uwagi na brak ziszczenia się jednej z przesłanek dotyczących przeniesienia na stanowisko komornika sądowego (brak wolnego i pozostającego do obsadzenia stanowiska komornika), organ zaniechał zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, wydając formalne orzeczenie odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego.

Zdaniem organu nietrafne jest powoływanie w drodze analogii wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (sprawa W. przeciwko Polsce, skarga nr 21497/14), w którym stwierdzono ograniczenie zasady dostępu do sądu z uwagi na odrzucenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie, w której orzeczenie jeszcze nie zapadło. Należy podkreślić, że tryb przenoszenia komornika sądowego do innego rewiru odbywa się na podstawie procedury administracyjnej, która w znacznej mierze odbiega od procedury karnej, na gruncie której zapadło rozstrzygnięcie Trybunału w sprawie W. przeciwko Polsce.

Organ wskazał, że zgodnie z ustawą obowiązująca od 1 stycznia 2019 r., Minister Sprawiedliwości może przenieść komornika, na jego wniosek, na stanowisko komornika do innego rewiru, jeżeli przemawiają za tym potrzeby prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności, o których mowa w art. 3, lub uzasadniony interes komornika. Przeniesienie oznacza prawo utworzenia nowej kancelarii lub objęcia kancelarii po komorniku odwołanym, przeniesionym lub komorniku, którego powołanie wygasło z mocy prawa, o ile ogłoszenie o zwolnionym stanowisku komornika, o którym mowa w art. 12 ust. 3, okazało się w tych przypadkach bezskuteczne (art. 23 u.k.s.).

Nadto organ wskazał, że ogłoszenie o zwolnionym stanowisku komornika sądowego działającego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...] A. K. zostało opublikowane 19 marca 2019 r.

Mając na uwadze powyższe, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] lutego 2019 r.

Skargę na powyższe postanowienie Ministra Sprawiedliwości z [...] maja 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. S., zarzucając mu naruszenie:

I. prawa procesowego, co miało wpływ na wynik postępowania, tj.

1. art. 61a kpa poprzez jego zastosowanie i wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sytuacji braku przesłanej do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, a w dalszej kolejności postanowienia o utrzymaniu w mocy;

2. art. 107 § 1 i 3 kpa w związku z art. 126 kpa poprzez zaniechanie dokładnego przytoczenia podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia, niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej

3. art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 126 kpa poprzez jego niezastosowanie;

4. art. 7a § 1 oraz art. 81a § 1 kpa, poprzez ich niezastosowanie;

5. art. 8 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej;

6. art. 9 kpa w związku z art. 126 kpa poprzez niepoinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, niezweryfikowanie stanowiska strony co do zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie

II. prawa materialnego, tj. art. 15b pkt 1 ukse.

Ponadto skarżący wniósł o uchylenie postanowień obu instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2451 – dalej Ppsa), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do treści art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Posiadając tak określony zakres swojej kognicji, sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd wskazuje, iż na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 Ppsa, uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Dodać też należy, że w sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, stosownie do art. 119 pkt 3 oraz art. 120 P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na tej właśnie podstawie w trybie uproszczonym została rozpoznana skarga wniesiona w niniejszej sprawie.

W pierwszej kolejności Sąd pragnie przywołać treść przepisów będących podstawą rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 15b ust. 1 nieobowiązującej już ukse Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Komorniczej oraz prezesa właściwego sądu apelacyjnego, może przenieść komornika, za jego zgodą lub na jego wniosek, na stanowisko komornika w innym rewirze komorniczym, jeżeli przemawiają za tym potrzeby prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności, o których mowa w art. 2, lub uzasadniony interes komornika.

W myśl art. 15a ust. 1b ukse "Rezygnacja komornika z pełnienia obowiązków jest skuteczna po upływie miesiąca od dnia złożenia Ministrowi Sprawiedliwości oświadczenia o rezygnacji, chyba, że na wniosek komornika Minister Sprawiedliwości określi inny termin, nie dłuższy niż miesiąc".

Z kolei zgodnie z art. 289 ustawy o komornikach postępowania administracyjne wszczęte na podstawie ustawy uchylanej w art. 305 (czyli ukse) i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy są prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów, z tym że do tych postępowań stosuje się przepis art. 12 ust. 1. Niniejsza sprawa została wszczęta na podstawie ukse i nie została zakończona do dnia wejścia w życie ustawy o komornikach, dlatego należy do niej stosować przepisy ukse.

Stosownie do art. 61 § 1 kpa, postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jeśli jednak żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 kpa). Z treści cyt. wyżej art. 61a § 1 kpa wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienia podania przez osobę, która nie jest stroną. Powyższa przesłanka nie zaistniała w przedmiotowej sprawie, niewątpliwie bowiem skarżący jest stroną postępowania, co przyznaje także organ. Drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcia postępowania, przy czym przyczyny te nie zostały przez ustawodawcę skonkretyzowane. W orzecznictwie wskazuje się, że do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne się już toczy albo w sprawie zapadło już rozstrzygnięcie. Zdaniem Sądu, taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie.

Z treści przepisu art. 61a § 1 kpa wynika bowiem obowiązek organu do przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku (zgłoszonego żądania) pod kątem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie podania. Na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ administracji przeprowadza badanie dopuszczalności zgłoszonego wniosku tylko pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, a przy dokonywaniu tej oceny nie może gromadzić dowodów ani czynić ustaleń co do stanu faktycznego.

Ustawodawca nie skonkretyzował przyczyn, które winny być uznane za uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania. Ta przesłanka wyrażona zwrotem niedookreślonym nie ma swojej ustawowej definicji i każdorazowo winna być oceniana w okolicznościach danej, konkretnej sprawy. Przykładowo wskazywaną w orzecznictwie przyczyną odmowy wszczęcia postępowania są sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, tj. oprócz wskazanych powyżej sytuacji, gdy w tej samej sprawie toczy się już postępowanie administracyjne albo zapadło już w takiej sprawie rozstrzygnięcie, także wtedy, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym.

Nie podejmując zatem próby wyczerpującego określenia przypadków wypełniających niedookreślone pojęcie, którym posłużył się ustawodawca w art. 61a § 1 k.p.a. ("inne uzasadnione przyczyny" odmowy wszczęcia postępowania), stwierdzić trzeba, iż pojęcie to należy interpretować zawężająco, mając na uwadze, że zasadą postępowania administracyjnego jest prowadzenie i załatwienie sprawy, a nie uchylanie się od tego działania. Należy zatem zgodzić się z poglądem, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. powinna mieć miejsce wyjątkowo (wyrok NSA z dnia 3 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 821/15, wyrok NSA z 7 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 1625/15 publ. CBOSA) i można dodać, że jedynie wówczas, gdy po badaniu wstępnym wniosku nie ma żadnych wątpliwości, że postępowanie nie może być prowadzone z powodu stwierdzenia, jak to trafnie ujmuje Z. R. Kmiecik, pierwotnych przesłanek bezprzedmiotowości postępowania (zob. Z. R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania adminisrtracyjnego, Warszawa 2014 r., s. 211-212; cytowane za: A. Wróbel [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Warszawa 2016 r., 6 wydanie, komentarz do art. 61a § 1 k.p.a., pkt 3 s. 395-396). Przesłanki te bada się, jak już zostało to wyżej zaznaczone, na etapie formalnego badania wniosku, bez potrzeby wnikania w przepisy prawa materialnego, niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy (tak NSA w wyroku z 18 października 2017 r. sygn. II GSK 3985/16).

Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a może mieć zatem miejsce tylko w sytuacjach oczywistych, które nie wymagają analizy sprawy, przeprowadzania czynności wyjaśniających i dowodowych. Natomiast jeśli organ gromadzi dowody i ustala stan faktyczny lub przeprowadza czynności wyjaśniające, to zakończenie postępowania nie może nastąpić postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania. Taka sytuacja natomiast wystąpiła w przedmiotowej sprawie, gdyż Minister Sprawiedliwości, zarówno działając jako organ pierwszej, jak i drugiej instancji, tak naprawdę przeprowadził postępowanie wyjaśniające i ustalił stan faktyczny sprawy. W ramach tego postępowania organ ustalił, że wniosek strony (który wpłynął do organu 21 grudnia 2018 r.) dotyczył przeniesienia na zwolnione stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...] po A. K., natomiast rezygnacja A. K. ze stanowiska komornika sądowego została złożona 23 listopada 2018 r. i była skuteczna dopiero po upływie miesiąca od tej daty, tj. od 24 grudnia 2018 r. Tym samym organ wykluczył zastosowanie innego terminu skuteczności tej rezygnacji, wynikającego z art. 15a ust. 1b ukse, co mogłoby być kluczowe dla rozstrzygnięcia w sprawie. Powyższe okoliczności stanowią w istocie o prowadzeniu przez organ postępowania wyjaśniającego w sprawie - organ zebrał bowiem dowody (chociażby rezygnację A. K.), dokonał subsumpcji tego stanu do przepisów prawa materialnego oraz wykładni przepisów prawa materialnego dotyczących terminu skuteczności rezygnacji w stosunku do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Organ zastosował przy tym nie tylko art. 15b ust. 1 ukse, będący podstawą wniosku skarżącego, ale i art. 15a ust. 1b ukse, stanowiący o terminie, z mocą którego jest skuteczna rezygnacja komornika. Powyższe oznacza niemożliwość wydania w takiej sytuacji postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Żądanie skarżącego znajdowało bowiem oparcie w powołanym przez niego przepisie prawa materialnego, a jego legitymacja procesowa nie była przez organ kwestionowana. Sąd wskazuje dodatkowo, że w aktach przedmiotowej sprawy powinny znaleźć się dowody w postaci złożenia rezygnacji przez A. K. w celu ustalenia, czy organ dobrze wyliczył dni złożenia wniosku przez skarżącego w stosunku do upływu terminu wynikającego ze złożenia rezygnacji przez A.K., tym bardziej, że różnica czasowa była niewielka. Są to jednak ustalenia w ramach postępowania dowodowego, które na tym etapie sprawy nie jest dozwolone.

Innymi słowy, organ, orzekając, oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach odnośnie stanu faktycznego sprawy, po przeprowadzeniu w pewnym zakresie postępowania wyjaśniającego, do czego na tym etapie nie był upoważniony, bowiem jego kognicja ograniczała się wyłącznie do badania dopuszczalności zgłoszonego wniosku tylko pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych. Minister zobligowany był zatem do wszczęcia postępowania administracyjnego i rozstrzygnięcia sprawy decyzją.

Sąd wskazuje także, iż w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z 21 grudnia 2009 r. sygn. VI SA/Wa 1720/09, Sąd ten wskazał, odnosząc się do przepisów ukse, iż:

"Art. 15b pozwala na zmianę rewiru bez stawania do konkursu wraz z kandydatami na komorników. Jeżeli zatem do Ministra, przed utworzeniem nowego stanowiska komorniczego, wpłynął wniosek o przeniesienie, to brak jest przeszkód prawnych, aby wniosek ten po stosownej modyfikacji, został uwzględniony poprzez przeniesienie komornika na nowoutworzone stanowisko komornicze, o ile zostały spełnione przesłanki przeniesienia z art. 15b ust.1 i 2. Pogląd ten został również wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 12 listopada 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1590/09.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż Minister Sprawiedliwości zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2008 r. utworzył nowe stanowiska komornicze, o czym poinformował komorników, którzy złożyli wnioski o przeniesienie (w omawianej sprawie wnioskodawca złożył wniosek o przeniesienie pismem z dnia 19 maja 2008 r., tj. przed utworzeniem stanowiska komorniczego – przyp. własny). Z uwagi na fakt, iż organ nie skierował do obwieszczenia w Monitorze Polskim informacji o tych stanowiskach, to nie mogły być one przedmiotem wniosków o powołanie składanych przez kandydatów na komorników. Natomiast mogły być przedmiotem wniosków o przeniesienie. Uczestnik po otrzymaniu powyższej informacji poinformował, iż popiera swój wniosek, jednakże wyraża zgodę na przeniesienie na dowolne stanowisko komornicze w Warszawie. Mając na uwadze modyfikację wniosku Minister obsadził nowe stanowisko w trybie przeniesienia na podstawie art. 15 b ustaliwszy uprzednio, że przemawia za tym zarówno interes komornika, jak i potrzeby prawidłowego i sprawnego prowadzenia czynności. Niezasadne są więc zarzuty skargi, jakoby uczestnik nie złożył wniosku o przeniesienie przed wydaniem zarządzenia.

W ocenie Sądu treść art. 15b wskazuje, iż nie ogranicza on możliwości przeniesienia komornika tylko na zwolnione stanowisko komornicze i stwarza tryb, który jest zawsze możliwy do przeprowadzenia przed obwieszczeniem o każdym wolnym stanowisku komorniczym. Zatem od Ministra zależy, czy skieruje wolne stanowisko do obwieszczenia (na konkurs), czy też obsadzi je w trybie przeniesienia".

Powyższy pogląd tutejszego Sądu został zaakceptowany przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 18 maja 2011 r. sygn. II GSK 517/10 oddalił skargę kasacyjną Rady Izby Komorniczej w Warszawie od powyższego wyroku. Podobnie orzekł NSA w wyroku z 21 stycznia 2011 r. sygn. II GSK 147/10. Sąd uznaje, iż skoro została w ww. orzeczeniach zaakceptowana sytuacja, w której wnioskodawcy złożyli do organu wnioski w trybie art. 15b ust. 1 ukse przed utworzeniem stanowiska komorniczego, a decyzja została już wydana po utworzeniu tego stanowiska, to Sąd nie widzi żadnych podstaw, aby w przedmiotowej sprawie organ nie postąpił analogicznie, tzn. nie uwzględnił faktu, iż na dzień orzekania w sprawie stanowisko komornika było już wolne, mimo że tak nie było na dzień złożenia wniosku.

Dlatego też Sąd wskazuje, iż podziela zarzut naruszenia art. 61a § 1 kpa podniesiony w skardze, w którym skarżący kwestionuje uznanie organu, iż niemożliwym było wszczęcie postępowania administracyjnego zainicjonowanego złożonym przez skarżącego wnioskiem i wydanie w przedmiotowej sprawie decyzji merytorycznej. Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie oraz doktrynie i niekwestionowanym poglądem, dla oceny legalności decyzji czy postanowienia przez sąd administracyjny zasadniczo miarodajny jest stan prawny i faktyczny istniejący w dniu wydania decyzji lub postanowienia (np. wyrok NSA w Krakowie z 17 listopada 1982 r., SA/Kr 664/82, ONSA 1982/2, poz. 106). Jak słusznie podnosi A. Wróbel: "Określenie daty wszczęcia postępowania jest doniosłe nie tylko ze względu na to, że od dnia wszczęcia postępowania rozpoczynają bieg terminy załatwiania spraw, lecz przede wszystkim ze względu na konieczność zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu już od dnia jego wszczęcia. Natomiast data wszczęcia postępowania nie jest miarodajna dla podstawy faktycznej i podstawy prawnej decyzji; decyduje o tym stan faktyczny i stan prawny sprawy, istniejące w dacie wydania decyzji" (Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, opublikowano: LEX/el. 2019). Zważyć przy tym należy, iż do postanowień na podstawie art. 126 kpa stosuje się w tym zakresie odpowiednio stosowne przepisy odnośnie decyzji oraz art. 6 kpa, z którego wynika dla organu konieczność orzekania na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu orzekania i na podstawie stanu faktycznego z tego dnia. Dlatego data wszczęcia postępowania może być istotna np. dla ustalenia na podstawie przepisów intertemporalnych właściwych przepisów (np. w niniejszej sprawie), ale nie jako data ustalania podstawy faktycznej dla orzeczenia w sprawie. Jeżeli organ wydaje postanowienie np. o zawieszeniu postępowania, to orzeka, czy na dzień wydania takiego postanowienia istnieją przesłanki do jego zawieszenia, a nie na dzień wszczęcia postępowania. Odnosząc powyższe z kolei do treści art. 61 § 1 kpa i uregulowanej w nim instytucji odmowy wszczęcia postępowania, to wskazać należy, iż jeżeli np. strona, wiedząc o planowanym wejściu w życie przepisów, złoży swój wniosek przed ich wejściem, ale organ orzekać będzie już po wejściu w życie przepisów, to wówczas również w ocenie Sądu, organ nie może odmówić wszczęcia postępowania z uwagi na to, iż wniosek swój strona złożyła przedwcześnie i na dzień złożenia był on niedopuszczalny. Organ bowiem jest związany stanem faktycznym na dzień orzekania, a nie na dzień złożenia wniosku przez stronę.

Sąd podziela pogląd strony, że jeśli organ powziął nawet jakiekolwiek wątpliwości co do tego, czy skarżący podtrzymuje swój wniosek wobec zmiany stanu faktycznego (zaktualizowania się przesłanki niezajętego stanowiska komornika), to winien był zwrócić się do skarżącego jako strony z pytaniem, czy podtrzymuje wniosek i w ten sposób ziściłaby się podstawowa zasada wyrażona w art. 7 kpa. Chociaż w ocenie Sądu z wniosku wprost wynika, że skarżący jest zainteresowany owym stanowiskiem. Wskazać należy, że zgodnie z art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ, jeżeli miał w tej mierze jakiekolwiek wątpliwości, nie występując z ww. pytaniem do skarżącego jako do strony inicjującej postępowanie, naruszył wskazany wyżej obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Tego rodzaju działanie organu stanowi jednocześnie naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w art. 8 kpa.

W tym kontekście Sąd zwraca uwagę na wyrok NSA z 16 października 2019 r. sygn. II OSK 2906/17, w którym Sąd ten wskazał, iż "Przepisów art. 7, 8 i 9 K.p.a. nie powinno się tak interpretować, jak to zdaje się proponować skarżący kasacyjnie organ, aby obowiązki organu administracji publicznego wynikające z treści cyt. przepisów rozumieć jako aktualizujące się dopiero, gdy nastąpi formalne wszczęcie postępowania w sprawie unormowanej przepisami K.p.a.".

Na dzień wydania postanowienia stan faktyczny był taki, że złożony przez skarżącego wniosek, począwszy od dnia 25 grudnia 2018 r., dotyczył już wolnego stanowiska komornika. Jest to tym bardziej istotne, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania zostało wydane 2 miesiące później, bo dnia 25 lutego 2019 r. Powyższe oznacza niechybnie, że na dzień wydawania postanowienia, stanowisko komornika było już wolne, jednakże organ, wydając zaskarżone postanowienie, nie uwzględnił tego faktu. Organ działał zatem w sprawie, nie uwzględniając zmiany stanu faktycznego na dzień wydania skarżonego postanowienia, naruszając art. 6 kpa, bowiem nie działał na podstawie prawa obowiązującego w stanie faktycznym na dzień orzekania.

Podsumowując zatem, wyjaśnianie w przedmiotowej sprawie z wniosku o przeniesienie komornika wszczętej na podstawie art. 15b ust. 1 ukse okoliczności, czy w istocie zachodzi podstawa do wszczęcia postępowania i podejmowanie przed wydaniem postanowienia z art. 61a § 1 kpa czynności wyjaśniających w zakresie istnienia wolnego stanowiska komorniczego w kontekście także wykładni art. 15a ust. 1b ukse, stanowi o naruszeniu przez organy obu instancji przepisów art. 61a § 1 kpa, gdyż czynności te mogły być podjęte wyłącznie w toku postępowania. Przypomnieć też należy, że instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (tak też wyroki WSA: z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 893/11; z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1356/11; z dnia 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 813/02; z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 332/12; z dnia 17/10.2012 r., sygn. akt II SA/Go 695/12; z dnia 5 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 487/12; wyrok NSA z dnia 8 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 2600/16; z 3 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 2962/15 - dostępne CBOiSA).

Dostrzegając powyższe, nie przesądzając wyników postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza, iż okoliczności sprawy nie dawały podstaw do zastosowania w sprawie art. 61a § 1 kpa z przyczyn podniesionych powyżej.

Organ winien zatem dalej procedować w sprawie, uznając, iż wniosek skarżącego złożony 21 grudnia 2018 r. wszczął postępowanie w sprawie.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa orzekł jak w pkt 1 sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach podjęto na zasadzie art. 200 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).