Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 159/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1,  art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy K. decyzją z dnia 16 września 2021 r., nr [...] działając podstawie art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.-dalej "u.s.r."), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiącej podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r., poz.735 ze zm.) oraz art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks Postępowania Administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.-dalej "k.p.a.") odmówił H. G. (skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem S. G.

Uzasadniając decyzję organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.s.r. warunkiem otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna jest jego rezygnacja z pracy lub niepodejmowanie jej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą z niepełnosprawnością. Ustalił, że skarżąca nie pracuje, jest w wieku poprodukcyjnym, pobiera świadczenie emerytalne w KRUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym i nie wstrzymuje jego wypłaty. Mąż skarżącej wymaga opieki osób drugich, jednak opieka ta nie wykracza poza ramy opieki intensywnej i całodobowej. Tym samym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r.. Ustalono ponadto, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.s.r, gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W odwołaniu skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika zaskarżyła decyzję organu I instancji oraz wniosła o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2021 r. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.s.r. z pominięciem okoliczności, iż na skutek uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oraz błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r. i uznanie, że okoliczność pobierania przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego do wysokości otrzymanej emerytury. Ponadto strona nie zgadza się z oceną, jakoby opieka nad mężem nie mieściła się w ramach opieki intensywnej i całodobowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (SKO) decyzją z dnia 15 listopada 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1, ust. 1 b, ust. 3, ust. 4, ust. 5 pkt 1 lit. a i art. 17 b ust. 1 u.s.r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji

W uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania oraz przywołało brzmienie przepisów będących materialnoprawną podstawą w rozpatrywanej sprawie. Wyjaśniło, że w dniu 19 lipca 2021 r. pismem nazwanym "Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" pełnomocnik skarżącej wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. Dalej w dniu 20 sierpnia 2021 r. do organu I instancji wpłynął złożony przez skarżącą na prawidłowym wzorze wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad mężem S. G., który legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS Oddział w S. z dnia 27 maja 2015 r. nr akt: [...], którym ustalono, że jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Z uzasadnienia powyższego orzeczenia wynika, że mąż strony po przebytym w 2011 r. udarze niedokrwiennym mózgu, od 2012 r. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, z utrzymującym się niedowładem lewostronnym i licznych schorzeniach towarzyszących.

Z załączonej decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 10 marca 2021 r. znak: [...] wynika, że skarżąca jest uprawniona do emerytury rolniczej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, której wysokość do wypłaty od marca 2021 r. wynosi 1.338,22 zł.

Z przeprowadzonego w dniu 2 września 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca jest w wieku emerytalnym (75 lat), pobiera emeryturę z dodatkiem pielęgnacyjnym i nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem S. G., (lat. 76), mają troje dzieci. W tym samym domu mieszka syn A. z żoną i 7 dzieci, po drugiej stronie ulicy mieszka drugi syn z rodziną, a trzeci syn mieszka w innej miejscowości oddalonej o 20 km. Mąż skarżącej jest po przebytym udarze mózgu w 2011 r. i od tego czasu datuje się jego niepełnosprawność, ma utrwalony niedowład lewostronny, powłóczy lewą nogą, porusza się samodzielnie przy pomocy laski lub balkonika. Ponadto ma nadciśnienie tętnicze, duszności, jest otyły, ma problem z trzymaniem moczu, lecz nie chce zakładać pampersa, sam chodzi do łazienki, samodzielnie je posiłki i bierze leki przygotowane przez żonę. Z powodu zawrotów głowy i zaburzeń równowago mąż strony został w lipcu 2020 r. przyjęty do szpitala, po badaniach odmówił hospitalizacji, dostał skierowanie do poradni neurologicznej, lecz nie udał się do żadnego lekarza specjalisty. Skarżąca pomaga mężowi rano i czasem w nocy podnieść się z łóżka, ubrać się, w ciągu dnia kilka razy przebiera trzy razy w ciągu dnia podaje leki, przygotowuje posiłki w ciągu dnia. Skarżącej w opiece przy mężu pomaga syn, synowa i wnuki, w tym w gotowaniu obiadów, goleniu i zawożeniu do lekarzy.

Motywując decyzję SKO zgodziło się ze skarżącą w zakresie argumentacji dotyczącej art. 17 ust. 1b u.s.r. Zdaniem SKO w badanej sprawie należy dokonać wykładni wymienionego przepisu z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym orzeczono o niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno co do jego skutków, jak i kluczowego znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy. Z tego powodu organ I instancji zobowiązany był uwzględnić wskazany wyrok, którym Trybunał Konstytucyjny i przy rozpatrywaniu wniosku skarżącej nie brać pod uwagę art. 17 ust. 1b u.s.r.

Mimo to w ocenie SKO skarżąca nie spełniła wszystkich przesłanek wynikających z art. 17 u.s.r. Wskazało, że w myśl regulacji zawartych w art. 17 u.s.r., dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest łączne zaistnienie wszystkich pozytywnych przesłanek ustawowych oraz braku wystąpienia którejkolwiek z tzw. negatywnych przesłanek ustawowych. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.s.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Tym samym fakt posiadania przez skarżącą prawa do emerytury stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie SKO normę zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r. należy traktować jako normę bezwzględnie obowiązującą. W aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który regulowałby kwestię przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a pobieraną emeryturą.

SKO stwierdziło, iż dla rozstrzygnięcia badanej sprawy istotny jest również charakter i intensywność aktualnie sprawowanej przez stronę opieki nad mężem. W związku z powyższym niezbędne w sprawie jest ustalenie, czy sprawowana przez stronę opieka nad mężem jest tak intensywna, że w sposób realny nie zezwala jej na podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z wywiadu środowiskowego wynika, że zakres opieki strony nad mężem, a w szczególności czynności opiekuńcze podejmowane przez stronę nie uniemożliwiają jej podjęcia zatrudnienia. Skarżąca zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym nie z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz z powodu uzyskania wieku emerytalnego. Ponadto poza sporem pozostaje, że mąż strony nie jest osobą leżącą i jest zdolny do samoobsługi, a strona z racji ukończenia 75 roku sama wymaga opieki i pobiera zasiłek pielęgnacyjny. W związku z powyższym w opiece nad jej mężem uczestniczą wszyscy domownicy, w tym syn, synowa i wnuki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika zaskarżyła decyzję SKO w całości zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 1 u.s.r. poprzez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżąca świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem; art. 17 ust.1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.s.r. i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię, t.j. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a, art. 77 k.p.a., art.80 k.p.a w związku z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Orzecznika ZUS z dnia 27 maja 2015 r. nr akt [...] o całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji, że niepełnosprawny nie wymaga stałej opieki żony, która nie musiała rezygnować z zatrudnienia . Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO i ustalenie na rzecz skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2021 r. ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podała, że prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.s.r. Stwierdziła, że przepis art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a u.s.r. powinien być interpretowany w taki sposób, że pozbawia przysługującego z mocy art.17 ust.1 u.s.r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymanej emerytury. Wskazała dalej, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dochodu, czy też potencjalnego dochodu. Zauważyła że przed podjęciem się opieki nad mężem zaprzestała pracy zawodowej z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego. Stwierdziła, że jako osoba zdrowa i zdolna do podjęcia pracy zarobkowej mogłaby podjąć dodatkowe prace, mogłaby zawiesić emeryturę i powrócić do pracy na pełnym etacie ale ze względu na zakres opieki nad mężem nie podejmie dodatkowego zatrudnienia. Zdaniem skarżącej organ dokonał błędnej i dowolnej oceny materiału dowodowego zwłaszcza w sytuacji, gdy orzecznik ZUS uznał, że mąż skarżącej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Nie zgodziła się ze stanowiskiem SKO w kwestii możliwości pogodzenia możliwości pogodzenia opieki nad niepełnosprawnym mężem z pracą zarobkową. Przedstawiła szeroko argumentacje na poparcie swojego stanowiska.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz.329ze zm.- dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy." W skardze do tut. Sądu skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a SKO nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie dotyczące odmowy przyznania skarżącej H. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem S. G.

Zdaniem Sądu rozstrzygnięcie to jest prawidłowe. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, a jej uzasadnienie spełnia wymogi określone wart. 107 § 3 k.p.a. W działaniu organu Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Sąd podziela argumentację przytoczoną przez organ oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia.

Materialnoprawną podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest art. 17 ust. 1 u.s.r., który stanowi: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji."

Dyrektywy wykładni językowej wskazują wprost, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskazanym osobom w sytuacji, gdy rezygnacja z pracy albo zaniechanie poszukiwania jej jest skorelowane z obowiązkiem sprawowania opieki nad osobą dotkniętą chorobą, czyniącą ją niepełnosprawnym w stopniu znacznym. Bezsporne jest to, że S. G. jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto skarżąca, jako jego żona, w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. jest osobą z katalogu osób zobowiązanych do spełniania świadczeń alimentacyjnych, o których mowa przepisach prawnorodzinnych. Sąd nie kwestionuje tych okoliczności.

Z kolei przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi katalog przesłanek negatywnych w zakresie przyznania przedmiotowego świadczenia. Powołany przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że skarżąca w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjne pobierała emeryturę z KRUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, co także jest niesporne. Rozpatrujące sprawę organy zgodnie uznały, że pobieranie emerytury stanowi przeszkodę w zakresie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w składzie orzekającym podziela to stanowisko.

Zarówno cel u.s.r., jak i istota samego świadczenia pielęgnacyjnego, zostały zdefiniowane przez ustawodawcę nie tylko w samym art. 17 ust. 1 u.s.r., ale także na etapie procesu legislacyjnego. W uzasadnieniu projektu u.s.r. wskazano, że jego celem była budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych, służących wspieraniu rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej (por. uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej IV. kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr 1555). Wyniki wykładni przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw językowych i celowościowych prowadzą zatem do wniosku, że wolą ustawodawcy było zabezpieczenie osób rezygnujących z aktywności zawodowej, w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Należy również zauważyć, że stanowiska tego nie zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. Pomimo bowiem, że stwierdza on niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r. z przepisami Konstytucji RP (w zakresie, w jakim przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), to pośrednio też dowodzi prawidłowości rezultatów wykładni przeprowadzonej na tle obowiązującego brzmienia tego przepisu.

Należy w tym miejscu dodać, że w judykaturze wywiązał się spór dotyczący wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.s.r. co do tego, czy narusza zasadę równości taka jego wykładnia, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie, co także podnosiła skarżąca. Część sądów zwracała uwagę na istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia i dokonując interpretacji art. 17 ust. 5 u.s.r., przy użyciu narzędzi tzw. wykładni dynamicznej, która zakłada zmienność znaczenia przepisów wysławiających normy, uwzględniającej aktualne potrzeby systemu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2020 r. sygn. akt I GSK 597/17, dostępny w CBOSA). Ustalenie to prowadziło do wniosków – których Sąd w składzie orzekającym nie podziela – że w obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe, nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Dla poparcia tego stanowiska należy odwołać się do założeń, jakie ustawodawca przyjął w toku procesu legislacyjnego wskazując, co wzmiankowano już powyżej, że celem projektu u.s.r. była budowa nowego – wyraźnie odrębnego – "od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych".

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko doktryny, co do tego, że odstąpienie od literalnego brzmienia art. 17 u.s.r., czego wprost domaga się skarżąca, skutkowałoby wprowadzeniem do porządku prawnego nowego świadczenia, a mianowicie "wyrównawczego świadczenia pielęgnacyjnego", które jest nieznane u.s.r. (por. S. Nitecki, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą a kwotą tego świadczenia. Glosa krytyczna do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2020 r. [I OSK 2392/19], "Samorząd Terytorialny" 7-8/2020, s.182). To natomiast oznacza, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.s.r. przeprowadzona przy użyciu dyrektyw językowych, celowościowych i systemowych, prowadzi do tego samego wniosku, jaki sformułowało SKO, tj. że intencją ustawodawcy było pozbawienie osób mających ustalone prawo do emerytury prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazać w tym miejscu należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. To z kolei ponownie podkreśla, że świadczenie pielęgnacyjne jest dedykowane osobom w wieku produkcyjnym. O rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.s.r.

Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.s.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: (1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub (2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. SKO słusznie wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b u.s.r. wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, utracił przymiot konstytucyjności przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1 b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania im świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium.

Nadto Sąd zauważa, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.s.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.s.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Zdaniem Sądu zasadnie SKO uznało, że opieka sprawowana przez skarżącą nad mężem przy znacznym współudziale syna, synowej i wnuków nie spełnia wskazanych warunków.

W świetle powyżej przeprowadzonej wykładni (nie tylko językowej) należy stwierdzić, że SKO w pełni prawidłowo odmówiło przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podsumowując, a zarazem odnosząc się bezpośrednio do zarzutów podniesionych w skardze należy stwierdzić, co następuje. Świadczenie pielęgnacyjne jest dedykowane dla osób w wieku produkcyjnym, które przez wzgląd na zaistniałe okoliczności życiowe – choroba bliskiej osoby – są zmuszone do zaprzestania pracy albo umyślnie powstrzymują się od jej poszukiwania. Ustawodawca w trosce o opiekunów osób z niepełnosprawnościami ustanowił świadczenie pielęgnacyjne, które chociaż w części wynagrodzi im to, że poprzez swoje poświęcenie doznają uszczerbku w swojej sytuacji majątkowej, która dla osób w wieku produkcyjnym jest uzależniona wyłącznie od ich aktywności zawodowej (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 870/19, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 411/21, dostępne w CBOSA). Tego samego nie można powiedzieć o osobach w wieku poprodukcyjnym, które otrzymują stałe i co więcej, pewne świadczenie emerytalne. Wbrew pozorom, świadczenie emerytalne, choć niższe, to jednak jest ono stabilniejsze, ponieważ jedynym kryterium jego przyznania jest osiągnięcie wieku emerytalnego. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tak długo, dopóki nie odpadną podstawy jego przyznania, które to podstawy wiążą się z wystąpieniem zdarzeń przyszłych np. śmierć podopiecznego, upływ terminu wskazanego w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności i.t.p.

Niezasadne okazały się więc zarzuty skargi zarówno dotyczące naruszenia prawa procesowego, jak i materialnego. Organy orzekające w sprawie zgromadziły w sprawie wystarczający materiał dowodowy, w oparciu o który możliwe stało się dokonanie ustaleń faktycznych koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy.

W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.