Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 474/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 81
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 10, art. 21
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: § 2
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 2, art. 30
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 4 ust. 8
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2016 r. sprawy ze skargi Gospodarstwa M spółki jawnej na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Wnioskiem z dnia [...] maja 2012 r. S.M. – reprezentująca ( jako wspólnik ) Gospodarstwo M spółka jawna zwróciła się do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: BP ARMiR) o przyznanie płatności na rok 2012, m.in. o przyznanie płatności rolno środowiskowej z tytułu realizacji pakietów: Rolnictwo ekologiczne - wariant 2.1. i 2.3, Ekstensywne trwałe użytki zielone – wariant 3.1.1. i 3.1.2, Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarem Natura 2000 – wariant 4.1. deklarując do niej działki rolne położone na działkach ewidencyjnych nr [...].

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w toku którego postanowieniem z dnia [...] listopada 2013r., przeprowadzono dowód z dokumentów w postaci protokołów z zeznań świadków i podejrzanych, zgromadzonych w aktach [...] Sądu Okręgowego, w wyniku rozpoznania wniosku strony, decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR w odmówił przyznania Gospodarstwu M spółka jawna przyznania wnioskowanej pomocy finansowej ze względu na niespełnienie warunków określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wielskich na lata 2007 - 2013 ( Dz. U. Nr 33 poz. 262 ze zm., powoływanego jako rozporządzenie PRŚ ) w związku ze stworzeniem przez producenta sztucznych warunków do uzyskania płatności przez sztuczny podział gospodarstwa.

W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, iż podstawą rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej był fakt stwierdzenia, że Gospodarstwo nie było posiadaczem działek rolnych zgłoszonych do płatności w roku 2012, w związku ze stworzeniem sztucznego podziału swoich gruntów przez M.W. na osoby fizyczne oraz spółki jawne, a tym samym stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności, co zgodnie z art. 30 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 30, str. 16 z późn. zm), uzasadniło odmowę płatności. Zgodnie bowiem z powołaną normą nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Wskazując na treść § 2 ust. 1 rozporządzenia PRŚ, definicje rolnika, gospodarstwa rolnego i działalności rolniczej zawarte w powołanych aktach prawnych oraz przepisy art. 336 ustawy – Kodeks cywilny regulujące instytucję posiadania organ I instancji stwierdził, że wnioskujące o płatność Gospodarstwo nie spełnia przesłanek ustawowych pozwalających na uznanie go za posiadacza gospodarstwa rolnego zadeklarowanych we wniosku działek, a tym samym nie wypełnia ono warunków przyznania mu żądanej płatności rolnośrodowiskowej.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR powołał się na analizę dokumentacji przekazanej przez Prokuratora Okręgowego, z której wynika, że M.W. będący właścicielem ponad tysiąca hektarów gruntów rolnych wspólnie z innymi osobami w tym m.in. z S.M., reprezentującą Gospodarstwo M doprowadził Skarb Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem otrzymując nienależne dotacje do posiadanych przez siebie gruntów. M.W. prowadząc od kilkunastu lat działalność rolniczą zatrudniał pracowników do prac biurowych i innych prac zleconych przez niego, między innymi do prac rolnych. Część osób, które znajdowały się w stosunku zależności służbowej od M.W., powiązanych z nim rodzinnie lub towarzysko zawierała z nim fikcyjne umowy dzierżawy gruntów rolnych lub nabywała dla pozoru grunty rolne, które w rzeczywistości pozostawały we władaniu M.W.. Zakup ziemi odbywał się na polecenie i za pieniądze M.W.. Celem tych działań było uzyskanie przez niego maksymalnych dopłat unijnych, przez ominięcie w ten sposób ograniczeń wynikających z degresywności płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (PROW 2004-2006), płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowej PROW (2007-2013). W rzeczywistości wszystkie grunty były użytkowane przez M.W. za pomocą osób otrzymujących za to wynagrodzenie. Z jego polecenia fikcyjni właściciele i dzierżawcy składali wnioski o dotacje do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Kwoty płatności przyznane w ramach złożonych wniosków do ARiMR były przekazywane M.W., który odbierał także korespondencję z ARiMR przeznaczoną dla beneficjentów tj. wezwania decyzje, protokoły z kontroli na miejscu.

Ustalono, że w ten sposób uzyskały nienależne dotacje w tym m.in. S.M.. M.W. inicjował składanie wniosków o przyznanie płatności do ARiMR przez m.in. S.M., a później współdziałał w celu uzyskania wszystkich tych płatności w maksymalnych stawkach. Służyć temu miał podział jego gruntów rolnych pomiędzy fikcyjnych posiadaczy, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości.

Poczynione ustalenia w postaci wyjaśnień samych podejrzanych oraz zeznań świadków, którzy byli zatrudnieni i poznali funkcjonowanie mechanizmu polegającego na wyłudzaniu dopłat do gruntów rolnych posiadanych przez M.W. i jego w tym roli jako jedynego decydenta i jednocześnie beneficjenta.

Organ wyjaśnił, że świadkowie w trakcie przesłuchań jednoznacznie wskazali, że to M.W. był właścicielem i użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności PRŚ na rok 2012 przez Gospodarstwo M. Dodatkowo Kierownik BP ARiMR wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M.W. sam decydował co będzie uprawiane, na jakim areale, używał do tego swojego sprzętu rolniczego i zatrudnionych przez siebie pracowników. M.W. sam osiągał korzyści finansowe albowiem fikcyjni użytkownicy przekazywali mu bezpośrednio pieniądze z dopłat bezpośrednio lub zostawiali je w wyznaczonych miejscach firmy. M.W. posiadał całość dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności składanych przez świadków i podejrzanych. Wydawał polecenia wyznaczonym osobom do przygotowania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników. Nadzorował ich podpisywanie oraz wykorzystywał faksymile do podpisu części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności. W tym samym czasie wysyłał wszystkie wnioski do ARiMR. Organ I instancji wskazał, iż całokształt okoliczności faktycznych potwierdza zaistnienie swoistego "mechanizmu" mającego na celu obejście przez M.W. przepisów ograniczających uprawnienie do uzyskanych płatności. Z materiału dowodowego wynika, iż grunty rolne M.W. podzielone zostały pomiędzy osoby powiązane z nim osoby, składające wnioski o przyznanie płatności w ARiMR tj.: M.C., K.S., J.J., M.B., P.S., T.S., S.B., J.M., S.M., J.G., J.B., B.P., K.P., T.P. oraz spółki jawne P sp.j., Spółka M sp.j., Gospodarstwo M sp.j., U sp. j.

Wobec powyższych faktów Kierownik BP ARiMR stwierdził, iż grunty rolne zgłoszone przez gospodarstwo i przez ww. osoby zarządzane były przez M.W. i nie stanowią samodzielnych, odrębnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Prowadzeniem działalności na przedmiotowych gruntach zajmował się faktycznie M.W., a przekazanie swoich gruntów ww. osobom nastąpiło w celu sztucznego podzielenia gospodarstwa, w celu uzyskania większych kwot płatności co w odniesieniu do płatności rolnośrodowiskowych wynika § 14 rozporządzenia PRŚ. Organ I instancji uznał, że opisane działania wyczerpały przesłanki określone w art. 30 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009.

Dodatkowo Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, iż w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek o którym mowa w art. 2 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 1166/2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 (Dz. Urz. UE. L. 2008.321.14). Wskazany przepis stanowi, iż "gospodarstwo rolne" lub "gospodarstwo" oznacza wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną. Stwierdził też, że dodatkowo dla oceny czy mamy do czynienia z oddzielnym gospodarstwem można zastosować kryterium odpowiedzialności prawnej i ekonomicznej za gospodarstwo wskazane w załączniku II do Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1200/2009, gdzie wyodrębniono następujące kategorie gospodarstw: osoba fizyczna, która jest wyłącznym użytkownikiem w przypadku gdy gospodarstwo rolne jest niezależne, jedna lub więcej osób fizycznych będących partnerami, w przypadku gdy gospodarstwo jest gospodarstwem grupowym, osoba prawna.

Wobec przytoczonego wyżej przepisu Kierownik BP ARiMR wskazał, że jednostka winna być organizmem odrębnym pod względem technicznym i ekonomicznym, to również kierowana przez odrębne kierownictwo. Powinna posiadać odrębne środki produkcji, wyposażenie, nieruchomości, jednak zarządzana przez to samo kierownictwo, winna być uznana w świetle przepisów za jedno gospodarstwo. W przypadku gdy warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc jest przyznawana temu współposiadaczowi gruntu, na którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę. Przepis ten ma w rzeczywistości na celu wyeliminowanie sztucznych podziałów gospodarstw celem ominięcia przepisów o modulacji w przypadku części programów pomocowych, czy też limitu zalesionych hektarów przez współwłaścicieli, a tym samym współposiadaczy.

2. W odwołaniu od powyższej decyzji Gospodarstwo M s.j., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika adw. D.K., zarzuciło, że organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie. Oparł się wyłącznie na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego, co jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Ustalenia faktyczne w sprawie na podstawie zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Ponadto nie można czynić ustaleń faktycznych w sprawie na podstawie wyjaśnień składanych przez taką osobę albowiem nie jest ona pouczona o treści art. 233 § 1 Kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód. Tym samym organ I instancji oparł się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie wobec czego decyzja nie może się ostać ze względu na zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego. Po uchyleniu zaskarżonej decyzji organ I instancji powinien przesłuchać w charakterze świadka K.P., a następnie w charakterze strony wspólników spółki i dopiero w oparciu o te dowody poczynić prawidłowe ustalenia faktyczne. Tymczasem oparł się on wyłącznie na akcie oskarżenia, uznając go za dowód winy. Zarzucono, iż stroną postępowania administracyjnego nie jest S.M. zatem żadne toczące się przeciwko niej postępowanie karne nie ma żadnego wpływu na postępowanie administracyjne w stosunku do spółki jawnej Gospodarstwo M. W stosunku do skarżącej spółki nie toczyło się i nie toczy żadne postępowanie karne. Ewentualna odpowiedzialność skarżącej spółki może mieć miejsce dopiero w sytuacji, gdy podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności jeżeli popełnienie przestępstwa zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym lub innym. Nadto okres objęty postępowaniem karnym nie odnosi się do okresu, którego dotyczy toczące się postępowanie administracyjne.

W ocenie strony całkowicie dowolne i błędne pozostawały ustalenia organu I instancji co do tego, że nie była ona posiadaczem gospodarstwa rolnego. Za poprzednie okresy organy ARiMR przyznawały stronie płatności, jej przedstawiciele brali udział w kontrolach przeprowadzanych przez ARiMR, które potwierdzały, że jest posiadaczem gospodarstwa. Spółka uzyskiwała certyfikaty rolnictwa ekologicznego, przyznane jej były płatności uzupełniające do suszu paszowego, prowadziła wszelkie wymagane przez ARiMR rejestry działalności rolnośrodowiskowej i rejestr zabiegów, utrzymywała grunty w dobrej kulturze rolnej, prowadząc stosowne zabiegi agrotechniczne, brała czynny udział w postępowaniach administracyjnych tj. składała środki zaskarżenia od wydawanych rozstrzygnięć i przedstawiciele spółki uzupełniali wszelkie braki formalne do których była wzywana. Wskazane okoliczności, świadczące, iż strona posiadaczem zadeklarowanych gruntów wynikają bezpośrednio z akt postępowania karnego z których organ przeprowadził jedynie wyrywkowe dowody.

Za całkowicie dowolne strona uznała też twierdzenia dotyczące stworzenia sztucznych warunków. Zarzuciła, że organ nie powołał ani jednego dowodu przemawiającego za postawioną tezą, opierając się jedynie na domysłach. W ocenie strony postępowanie wyjaśniające winno być przeprowadzone zgodnie z ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, w szczególności z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 i 77 Kpa nakazującymi zebrać i rozważyć cały materiał dowodowy, czego organ I instancji nie wykonał.

3. W dniu 11 sierpnia 2014 r. do organu wpłynęło pismo S.M. z dnia [...] lipca 2014 r., nazwane uzupełnieniem odwołania, w którym zarzuciła popełnienie przez organ szeregu uchybień, w tym dotyczących pomyłek w uzasadnieniu co do osób w nim wskazanych.

4. W uwzględnieniu zgłoszonych w odwołaniu wniosków, postanowieniem z dnia [...] października 2014r. Dyrektor OR ARiMR zlecił organowi pierwszej instancji przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego obejmującego przesłuchanie strony ( wspólników ) i świadka na okoliczność ustalenia faktycznego posiadacza gruntów zgłoszonych przez Gospodarstwo do płatności na 2012 r.

5. Pismem procesowym z dnia [...] października 2014 r. pełnomocnik strony wniósł o przesłuchanie w charakterze świadka J.H. oraz wspólników spółki jawnej na okoliczność posiadania przez spółkę gruntów rolnych zadeklarowanych do płatności, utrzymywania ich w dobrej kulturze rolnej i spełnienia wszystkich przesłanek do uzyskania wnioskowanej płatności, w szczególności zaś na okoliczność braku podstaw do odmowy ich przyznania.

6. W dniu [...] lutego 2015 r. w drodze pomocy prawnej w Biurze Powiatowym ARiMR, w obecności pełnomocnika spółki, przesłuchany został w charakterze świadka K.P., zaś w dniu [...] sierpnia 2015 r. przed organem I instancji J.H..

Mimo kilkukrotnych ( terminy: [...] października, [...] listopada, [...] grudnia 2014r., [...] lutego, [...] marca, [...] maja, [...] maja, [...] sierpnia, [...] września, [...] października 2015 r.) wezwań S.M. i M.W. nie stawili się w celu złożenia zeznań. W zaistniałej sytuacji organ odwoławczy, za pośrednictwem pełnomocnika adw. D.K., pismem z dnia [...] października 2015 r. wezwał S.M. i M.W. - wspólników spółki jawnej Gospodarstwo M, do złożenia wyjaśnień na piśmie w zakresie prawa własności i posiadania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności, a także do przedstawienia dowodów potwierdzających te okoliczności. Nadto organ wezwał wspólników do wyjaśnienia: jakie były powody i okoliczności powstania spółki jawnej, komu przysługuje prawo własności do gruntów zdeklarowanych przez Gospodarstwo do płatności w odniesieniu do podanych przez organ numerów ewidencyjnych działek, jak spółka weszła w ich posiadanie, jak spółka jest zarządzana, kto podejmuje w niej decyzji w zakresie prac rolniczych, przez kogo wykonywane były prace rolnicze w gospodarstwie, jakie były to prace, jakie produkty zostały wytworzone w gospodarstwie strony, w jakiej ilości, co się z nimi stało, jakie koszty poniosła strona na prowadzenie działalności rolniczej w latach 2011-2013, jakie maszyny rolnicze lub inny majątek związany z prowadzoną działalnością były w posiadaniu strony w latach 2011-2013, jaką wielkość dochodu uzyskała strona z prowadzonej działalności rolniczej w latach 2011-2013, na co spożytkowane zostały środki uzyskane z dopłat obszarowych z lat 2004-2010.

Wezwanie doręczono pełnomocnikowi strony. Na zobowiązanie odpowiedź nie została udzielona odpowiedzi. Pismem z dnia [...] listopada 2015 r. S.M. poinformowała jedynie organ, iż ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie sprostać żądaniu organu i uczyni to po jego poprawie.

7. W wyniku rozpoznania odwołania, decyzją z dnia [...] marca 2016 r. znak [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w ( dalej jako: Dyrektor OR ARiMR ), powołując się na przepisy art. 138 § 1 pkt 1, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 23, powoływanej jako: Kpa; art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438), § 2, § 14 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm.; zwanego rozporządzeniem PRŚ, art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173.) zwanej dalej ustawą o PROW, art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25/8 z 28 stycznia 2011 r.), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, uznać należało, że decyzja organu I instancji nie narusza obowiązującego prawa. Organ odwoławczy wskazał na wynikające z § 2 ust. 1 rozporządzenia PRŚ, warunki do uzyskania płatności rolnośrodowiskowej, definicję producenta rolnego z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności ( Dz. U. z 2015 r., poz. 807), definicję rolnika z § 2 rozporządzenie PRŚ i z art. 2a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 oraz gospodarstwa rolnego i działalności rolniczej z art. 2b i 2c tego rozporządzenia i z art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu nr 1166/2008, jak też wyodrębnione w załączniku II do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1200/2009 kategorie gospodarstw rolnych. Stwierdził, że w myśl art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści zaś zasadniczym celem płatności do gruntów rolnych finansowanych przez Unię Europejską (m.in. płatności rolnośrodowiskowych) jest wspieranie rolników tj. osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne. System dopłat został zatem ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Krajowy ustawodawca określając szczegółowe warunki przyznawania płatności rolnośrodowiskowej wskazał na posiadanie jako ustawowo określoną przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku i odnosi to pojęcie do posiadania w rozumieniu przepisów art. 336 Kodeksu cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121) przy czym dla uzyskania płatności bezpośrednich nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, ponadto należy je rolniczo użytkować. W tym stanie rzeczy oczywistym jest, iż ustawowa przesłanka "faktycznego posiadania", kwalifikująca do uzyskania płatności, nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy, z którego wynika posiadanie zgłoszonych gruntów rolnych, gdyż taki wymóg nie został sformułowany w żadnym przepisie prawa.

Organ odwoławczy wywiódł, iż na tle przywołanych przepisów i w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy zaszły podstawy do uznania, iż Gospodarstwo M s.j. nie spełnia przesłanek uzyskania płatności rolnośrodowiskowych bowiem działania spółki nakierowane były na uzyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego poprzez sztuczne stworzenie warunków do uzyskania płatności.

Na tle wskazanych powyżej przepisów w oparciu o przedłożone dokumenty Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że Gospodarstwo M s.j. nie wypełniło przesłanek, na podstawie których przyznawane są płatności rolnośrodowiskowe, albowiem działania spółki skierowane były na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w przedmiotowym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania dotacji do gruntów rolnych. Grunty rolne zgłoszone do płatności na rok 2012 przez Gospodarstwo M Sp.j. wchodziły w rzeczywistości w skład gospodarstwa rolnego M.W. i były przez niego zarządzane, a co za tym idzie doszło do sztucznego podziału gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość. Przedmiotowy podział ma na celu obejście przepisów prawa i uzyskanie przez M.W. nienależnych uprawnień do płatności PRŚ oraz innych rodzajów pomocy finansowej realizowanych przez ARiMR. Organ odwoławczy w omawianym zakresie zgodził się z ustaleniami dokonanymi w niniejszej sprawie przez organ I instancji.

Dyrektor OR ARiMR - na potwierdzenie tezy dotyczącej faktu sztucznego podziału gospodarstwa przez M.W., jak również faktu, iż Gospodarstwo M Sp.j. nie jest wyodrębnionym, samodzielnym producentem rolnym - przedstawił mechanizm stosowany przez M.W., mający na celu zmaksymalizowanie wysokości otrzymanych płatności oraz uzyskać płatności do działek, do których na mocy przepisów szczególnych płatność nie zostałaby przyznana z powodu przekroczenia maksymalnej powierzchni do jakiej na mocy przepisów prawa przysługują płatności.

Mając na uwadze powyższe przepisy oraz zgromadzony materiał dowodowy, w tym włączoną do akt sprawy dokumentację z postępowania karnego ([...]), organ podał, że M.W. prowadził od kilkunastu lat działalność gospodarczą o nazwie P, mieszczącej się w [...]. Od kilku lat zatrudniał pracowników do prac biurowych i innych prac zleconych przez niego, między innymi prac rolnych. Część osób, które znajdowały się w stosunku zależności służbowej czy powiązanych z nim rodzinnie lub towarzysko, nabywała dla pozoru ziemie, które w rzeczywistości pozostawały we władaniu M.W.. Nabywały za jego pieniądze w celu uzyskania przez niego w pełnej wysokości dopłat unijnych. Omijał on w ten sposób ograniczenia wynikające z modulacji stawki podstawowej zmniejszającej się w zależności od wielkości użytkowanego obszaru. O pozorności nabycia nieruchomości jedynie w celu uzyskania maksymalnej stawki dotacji świadczyło zabezpieczenie prawa do gruntu "ukrytego" właściciela w postaci weksla wystawionego przez takiego nabywcę na rzecz M.W.. Część osób za namową M.W. podpisała z nim fikcyjne umowy dzierżawy ziemi, które podobnie, jak właścicielowi użytkującemu nieruchomości rolne, po spełnieniu pozostałych wymogów, pozwalały uzyskać dotacje. W rzeczywistości ziemia była użytkowana przez M.W. za pomocą osób otrzymujących za to wynagrodzenie. Z jego polecenia były składane przez fikcyjnych właścicieli i dzierżawców, jako użytkowników, wnioski do ARiMR o dotacje. Kwoty przyznawanych przez Agencję świadczeń były przelewane na konto M.W., bądź fizycznie mu przekazywane. Miał on wgląd w konta tych beneficjentów posiadając tokeny umożliwiające monitoring (śledzenie) operacji na ich rachunkach. Odbierał także korespondencje z ARiMR przeznaczoną dla beneficjentów, pierwszy zapoznawał się z podjętymi decyzjami Agencji w przedmiocie przyznania dotacji. Ustalono, że w ten sposób uzyskały nienależne im dotacje następujące osoby – P.S., jako właściciel; M.C., jako dzierżawca; J.G., jako dzierżawca; M.B., jako dzierżawca; J.B., jako dzierżawca; J.M., jako właściciel; S.M., jako właściciel; S.B., jako właściciel; K.S., jako dzierżawca; T.S., jako dzierżawca; B.P.; K.P. i T.P., jako właściciele, a J.J. usiłował uzyskać dotacje jako dzierżawca. M.W. inicjował składanie wniosków o przyznanie płatności do ARiMR przez wyżej wymienione osoby, a później współdziałał z nimi w celu uzyskania wszystkich tych płatności w maksymalnych stawkach. Służyć miał temu podział jego gruntów rolnych pomiędzy wymienionych powyżej fikcyjnych posiadaczy, aby powierzchnia działek zgłaszanych przez każdą z tych osób nie przekraczała 50 hektarów, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości.

Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że zeznania świadków uzyskane w toku prowadzonego postępowania karnego potwierdzają fikcyjne prowadzenie działalności rolniczej przez Gospodarstwo M Sp.j, w celu uzyskania przez M.W. płatności obszarowych do gruntów rolnych w zwiększonej wysokości. Wynika to z zeznań pracowników zatrudnionych przez M.W. w P, którzy opisali mechanizm polegający na wyłudzaniu dopłat do gruntów rolnych będących w posiadaniu przez M.W. i jego w tym roli, jako jednego decydenta i jednocześnie beneficjenta. Potwierdzają to również zeznania osób przesłuchanych w charakterze świadków oraz podejrzanych, którzy złożyli obszerne, spójne ze sobą wyjaśnienia, z których wynika, że nie byli użytkownikami gruntów, a występowali jedynie w roli figurantów we wnioskach o dopłaty unijne.

Jednocześnie organ podkreślił, że proceder podziału gruntów pomiędzy wyżej wymienione osoby potwierdził sam M.W. w zeznaniach z dnia [...] września i [...] listopada 2011 r.

Organ zwrócił uwagę, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego B.P. (siostra ojca M.W.), T.P. (kuzyn M.W.) i K.P. (kuzyn M.W.), jako osoby podejrzane odmówili składania zeznań w Prokuraturze Okręgowej.

Organ nadmienił, że przywołane zeznania dotyczą lat 2004 - 2011, jednak jak wynika ze zgromadzonych dokumentów, mechanizm podziału gruntów M.W. funkcjonował także w roku 2012. Przywołane zeznania potwierdzają zatem, że M.W. stworzył mechanizm umożliwiający zwiększenie uzyskiwanych dopłat do posiadanych przez siebie gruntów rolnych w znacznym areale. W przypadku płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stosowany jest tzw. mechanizm modulacji płatności, tzn. po przekroczeniu określonych pułapów kwotowych, płatności bezpośrednie są odpowiednio zmniejszane.

Organ przedstawił degresywny system płatności określony w § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm. – określanego dalej jako rozporządzenie ONW) oraz z § 14 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia PRŚ w zakresie wnioskowanych płatności rolno środowiskowych jak też mechanizm modulacji płatności obowiązujący od 2012 r. w odniesieniu do płatności bezpośrednich.

Dokonując analizy zadeklarowanych gruntów w 2012 r. przez osoby fizyczne i spółki jawne organ stwierdził, że do płatności zgłoszone zostały grunty o powierzchni 1068,79 ha. Organ wyliczył, że M.W. dzieląc swoje gospodarstwo pomiędzy poszczególne osoby, które występowały o płatności uzyskał płatność ONW z jednego roku, która wynosiła 167.049,10 zł, podczas gdyby powierzchnię tą zgłosił jednym wnioskiem otrzymałby płatność w wysokości 22.375 zł. Tak więc dzieląc swoje gospodarstwo w jednym tylko roku M.W. mógł uzyskać dodatkową kwotę 144.674,10 zł z tytułu płatności ONW.

Natomiast w zakresie płatności rolnośrodowiskowej, mając na uwadze przepisy § 14 rozporządzenia PRŚ oraz fakt, iż tylko osoby, tj. J.M., J.J., K.S., K.P., S.B., i S.M., T.S., P.S. oraz M.W. ubiegały się o płatności PRŚ w ramach 2007-2013, to powierzchnia zgłoszona razem przez powyższe osoby wyniosła 706,23 ha. W świetle degresywnych stawek płatności kwota płatności do gospodarstwa o powierzchni 706,23 ha, przyjmując najniższą ze stawek (określoną w rozporządzeniu PRŚ w zakresie rolnictwa ekologicznego) w gospodarstwie ekologicznym, powinna wynieść 154 442,17 zł. Natomiast w wyniku podziału gospodarstwa na wyżej wymienione osoby, gdzie każda z osób nie posiadała więcej niż 100 ha, kwota płatności wyniosła 557 919,90 zł. Tym samym zysk z takiej operacji wynosi 403 477,73 zł.

W ocenie Dyrektora OR ARiMR ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika M.W. - posiadacz ponad 1000 hektarowego gospodarstwa, stworzył mechanizm pozwalający na obejście wyżej wskazanych uregulowań prawnych, co umożliwiło mu zmaksymalizowanie uzyskiwanych płatności w ramach wsparcia dystrybuowanego przez ARiMR. Mechanizm ten polegał na ubieganiu się o przyznanie płatności do gruntów rolnych, będących w posiadaniu M.W., przez podstawione osoby lub spółki osobowe, przez co powierzchnia gruntów zadeklarowana w poszczególnych wnioskach byle relatywnie mała (ok. 50 ha), co pozwalało na uniknięcie zmodulowanych, tj. zmniejszających się stawek płatności bezpośrednich, ONW oraz płatności rolnośrodowiskowych wraz ze wzrostem powierzchni gospodarstw. Powyższe potwierdzają zeznania świadków, w szczególności J.J., J.B., M.C., K.S., J.W.. Wynika to również z zeznań pozostałych świadków, którzy w charakterze fikcyjnych użytkowników gruntów rolnych składali wnioski o przyznanie dopłat, tj. M.B., J.M., P.S., S.B., J.G.. Zatem faktycznym użytkownikiem ziem zgłoszonych we wnioskach składanych na nazwiska powyższych osób, był M.W., który nadzorował zarówno proces składania wniosków o dopłaty obszarowe, jak również nadzorował uprawę ziem zgłoszonych w wyżej wymienionych wnioskach.

W ocenie Dyrektora OR ARiMR, M.W. świadomie podzielił należący do niego areał gruntów rolnych, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom była chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż stawki płatności do 1 ha uzależnione są od wielkości gospodarstwa i maleją wraz z wzrostem jego powierzchni. To wyłącznie M.W. decydował o tym co będzie uprawiane na działkach rolnych, które rozdysponował fikcyjnie pomiędzy podstawione osoby i spółki. Prace polowe prowadzone były przy użyciu sprzętu M.W., a prace agrotechniczne na zlecenie M.W. wykonywali pracownicy jego prywatnej działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą A. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci zeznań świadków pozwala obronić tezę, iż to wyłącznie M.W. osiągał korzyści finansowe z tytułu dopłat realizowanych przez ARiMR. Wymienione w niniejszej decyzji osoby w przypadku otrzymania z ARiMR jakichkolwiek środków finansowych przekazywały je M.. który był inicjatorem składania wniosków o przyznanie płatności unijnych z ARiMR przez te osoby, nakłonione wcześniej do udziału w opisanym procederze. Fikcyjni użytkownicy przekazywali mu pieniądze z przyznanych dopłat zawsze w ten sam sposób tj. nigdy przelewem, a wyłącznie gotówką, przeważnie w kopercie, którą wrzucali do specjalnej skrzynki zlokalizowanej w siedzibie firmy M.W.. Ponadto to M.W. posiadał hasła i loginy do kont bankowych fikcyjnych użytkowników działek i wydawał polecenia kiedy osoby te mają wypłacić z banku dotacje i mu je dostarczyć. Dodatkowo na podstawie spójnych, obszernych i powtarzających się zeznań świadków, to nie podstawione osoby, a M.W. był w posiadaniu całości dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności, które składali fikcyjni posiadacze. Ponadto M.W. ingerował w to jak zarządzane mają być grunty, które rozdysponował względem fikcyjnych użytkowników oraz wydawał polecenia wyznaczonym osobom przygotowywania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników, nadzorował ich podpisywanie, a często bez wiedzy podstawionych osób wykorzystywał faksymile do podpisywania części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności, który to fakt został potwierdzony przez Prokuraturę Rejonową w sprawie [...]. Osoby występujące w roli fikcyjnych użytkowników nie miały żadnego wpływu na uprawę gruntów, tj. nie decydowały o sposobie zagospodarowania działek rolnych, o rodzaju prowadzonych upraw. Również nie podejmowały żadnych decyzji związanych z prowadzeniem zabiegów agrotechnicznych na tych działkach, tj. siewu, nawożenia, oprysków, zbioru czy sprzedaży płodów rolnych. W przypadku niektórych osób, tj. w przypadku J.J., J.G., osoby te wprawdzie wykonywały niektóre zabiegi agrotechniczne na przedmiotowych gruntach, aczkolwiek działo się to wyłącznie na polecenie M.W. - jako faktycznego posiadacza tych gruntów. W innych sprawach osoby występujące w roli formalnych wnioskodawców o dopłaty bezpośrednie, nie znały wielkości gruntu zgłoszonego do płatności, a nawet nie wiedziały, gdzie te grunty się znajdują. Ze wskazanych faktów wynika, iż powyższym osobom nie można przypisać statusu posiadacza gruntu rolnego, co jest koniecznym wymogiem do ubiegania się o płatności obszarowe. W opinii Dyrektora OR ARiMR takiego statusu nie można przypisać również Gospodarstwu M s.j., ponieważ spółka ta pełniła w opisanym mechanizmie taką samą rolę, jak osoby, których zeznawały w sprawie.

Zdaniem Dyrektora OR ARiMR jedyną intencją powołania Gospodarstwa M s.j. przez jej wspólników, tj. S.M. i M.W., było uzyskanie przez tego ostatniego wyższych płatności poprzez rozdrobnienie potencjału produkcyjnego wchodzącego w skład gospodarstwa będącego w jego posiadaniu.

Dalej organ podkreślił, że przedmiotem deklaracji we wniosku Gospodarstwa M s.j. za rok 2010 i 2011, są działki ewidencyjne wydzielone z "zasobów" będących w posiadaniu M.W.. Większość działek jest jego własnością, część działek należy natomiast do B.P., a 2 działki są własnością Gospodarstwa M s.j., którego z kolei jednym ze wspólników jest M.W.. Fakty te potwierdzają zeznania świadków, z których wynika, iż działki, którymi dysponował M.W. są częściowo jego własnością, a częściowo należą formalnie do jego rodziny i innych osób. Ponadto w kolejnym roku gospodarczym, tj. 2012, przedmiotem deklaracji we wniosku o przyznanie płatności Gospodarstwa M s.j. były te same działki ewidencyjne. Dodatkowo spółka w dniu 29 maja 2012 r. złożyła wniosek tzw. transferowy o przyznanie płatności obszarowych w wyniku przejęcia gruntów zadeklarowanych przez K.P. ( działki rolne położone na działkach ewidencyjnych nr [...]), który w opinii organu odwoławczego był również uczestnikiem procederu wykreowanego przez M.W. m.in. z tego względu, iż deklarował ziemie, którymi w rzeczywistości władał M.W.. Zatem Gospodarstwo M s.j. zostało powołane w celu ukrycia sztucznego podziału gospodarstwa przez M.W., co z kolei umożliwiało uzyskiwanie dotacji na te ziemie w zawyżonej wysokości.

Organ wskazał, że oprócz Gospodarstwa M s.j M.W. wraz z S.M. zawiązali jeszcze w 2011 roku kolejne spółki tj. Spółkę M Sp.j., P Sp.j. oraz U Sp.j., które to spółki w roku 2011 złożyły wnioski o przyznanie płatności obszarowych, płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowych, w wyniku przejęcia posiadania gospodarstwa rolnego. W ocenie organu powołanie w przybliżonym czasie spółek, które kilkanaście dni później składają wnioski o przyznanie płatności obszarowych, miało na celu kontynuowanie przez M.W. procederu związanego ze sztucznym podziałem gruntów będących w jego posiadaniu, aby uzyskiwać dotacje w kwocie wyższej, aniżeli w przypadku zgłoszenia wszystkich gruntów w jednym wniosku. Wyżej wymienione spółki zostały powołane po rozpoczęciu śledztwa, pierwsze wnioski w wyniku przejęcia posiadania złożyły w roku 2011, a pierwsze "własne" wnioski o obszarowe, złożyły w roku 2012. W opinii organu odwoławczego powyższe spółki zostały utworzone w celu formalnego przejęcia przez te spółki gruntów deklarowanych do roku 2011 przez osoby, które przyznały się do występowania o dopłaty w roli figurantów. Organ podkreślił, że w roku 2011 P Sp. J. złożyło do ARiMR wniosek, w którym zadeklarowało przejęcie gruntów od J.B.. U Sp. J. złożyło wniosek, w którym zadeklarowało przejęcie gruntów od K.S. natomiast Spółka M Sp.j. złożyła wniosek, w którym zadeklarowała przejęcie gruntów od M.C.. Natomiast od J.J. grunty przejął J.K., a w roku 2012 przejęła te grunty Spółka M Sp.j., a w przypadku roku 2012 grunty T.S. i P.S. przejęła S.M., a od J.M. grunty przejęła Spółka M. Sp.j. Wyżej wymienione działania ukazują zatem swobodę, z jaką M.W. dokonywał przekazywania gruntów rolnych będących w jego posiadaniu, pomiędzy różne osoby fizyczne (pozostające z nim w zależności) a spółki osobowe. Przekazanie zaś gruntów przez K.P. na rzecz Gospodarstwa M s.j., na tle zgromadzonego materiału dowodowego, jest jedną ze składowych mechanizmu wykreowanego przez M.W..

Organ wywiódł, że grunty rolne były swobodnie przekazywane pomiędzy spółkami, w których wspólnikiem był M.W.. Dodatkowo przekazywanie gruntów następowało pomiędzy osobami fizycznymi a spółką, czyli w tym przypadku pomiędzy osobami powiązanymi rodzinnie z M.W., tj. B.P. (siostra ojca M.W.), Z.W. (ojciec M.W.) a także osobami pozostającymi w zależności służbowej i towarzyskiej.

W ocenie organu odwoławczego przeniesienia posiadania powyższych działek mają charakter pozorny i stanowią jedynie formalny tytuł do pozornego wydzielenia gruntów o areale gwarantującym uzyskanie dopłat przez spółki, których wspólnikiem jest M.W.. S.M. oraz M.W. dokonali multiplikacji spółek celem zmaksymalizowania wysokości otrzymanych płatności. M.W. odmiennie niż w latach 2004 - 2010 jednakże z zastosowaniem podobnego mechanizmu podziału gospodarstwa rozdysponowuje grunty będące w swoim posiadaniu na poszczególne spółki.

W ocenie organu odwoławczego poczynione ustalenia potwierdzają stanowisko Kierownika BP ARiMR dotyczące stworzenia przez M.W. i S.M. pozorów samodzielności działania stworzonych spółek poprzez luźne przypisywanie gruntów poszczególnym podmiotom. Jednocześnie należy wskazać, iż dysponent lub właściciel większości gruntów M.W. rozdzielając wyżej grunty na poszczególne podmioty de facto dokonał podziału własnego potencjału produkcyjnego, który to podział w ocenie organu odwoławczego miał tylko na celu niezgodne z celami działania obejście przepisów ograniczających kwoty wypłacane czyli zwielokrotnienie otrzymywanych płatności w ramach systemów wsparcia.

Jednocześnie organ zwrócił uwagę na fakt, iż idea płatności wynika ze wspólnotowej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy - co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego - pomocy finansowej udzielanej tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać, i swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują te grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (zgodnie z normami). Chodzi tu zatem o wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą nimi być działania organizacyjne, kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednim wykonywaniu pracy fizycznej w gospodarstwie. Prowadzenie działalności rolniczej obejmuje również swobodne decydowanie o tym, jakie rośliny uprawiać, jakich należy dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbieranie samodzielnie bądź przy udziale innych osób plonów itp. Biorąc powyższe pod uwagę, prowadzenie działalności rolniczej można definiować jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści. Fakt wyodrębniania i zawiązywania przez M.W. i S.M. Gospodarstwa M s.j. oraz innych spółek i dzielenie łącznie posiadanego przez M.W. areału na mniejsze gospodarstwa/podmioty jest w sposób daleko idący działaniem pozostającym w sprzeczności z celem i sensem przepisów regulujących wspieranie rolników gospodarujących na swoich gruntach. Organ stwierdził, że grunty rolne zgłaszane przez Gospodarstwo M Sp.j. do płatności w roku 2011 były zarządzane przez M.W., a grunty zgłaszane do płatności przez osoby i spółki wymienione w niniejszej decyzji, nie stanowią odrębnych, samodzielnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Gospodarstwo M Sp.j. zostało zawiązane przez M.W. (faktyczny posiadacz jednego gospodarstwa) i powiązanym z nim wspólnika S.M. w celu podzielenia łącznie posiadanych gruntów przez wyżej wymienionego areału ziemi na mniejsze gospodarstwa, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom jest chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż płatność jest uzależniona od wielkości gospodarstwa i maleje wraz z wzrostem jego powierzchni.

W ocenie organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie została uwzględniona całość okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności, a aplikowanie o pomoc finansową przez te same osoby w ramach kilku spółek osobowych należy postrzegać jako skierowane na ominięcie kwotowego limitu dofinansowania przysługującego jednemu beneficjentowi. Prowadzenie działalności rolniczej w formie spółki nie może stanowić uzasadnienia dla obchodzenia przepisów prawa, regulujących przyznawanie wsparcia producentom rolnym. Za takie może zostać uznane działanie polegające na zawieraniu, przez te same osoby (nawet w różnych konfiguracjach), wielu umów spółek i zgłaszanie przez nowe podmioty gruntów/pozostających we władaniu M.W. do płatności. Kwestia, czy to swoiste "multiplikowanie" spółek stanowi uzasadnioną okolicznościami formę prowadzenia działalności rolniczej czy też jest tylko przejawem działania nastawionego na uzyskanie pomocy (płatności) w wyższej niż dopuszczalna kwocie, została rozstrzygnięta przez upoważniony organ administracji publicznej tj. Kierownika BP ARiMR na tle okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim konkretnych przepisów prawa regulujących cel, zasady oraz warunki przyznawania wsparcia z tytułu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Mając na uwadze problematykę tworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania płatności do gruntów rolnych organ podkreślił, iż do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta tj. utworzonej spółki, ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby uwzględnienie całości okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności. W ramach istnienia elementu obiektywnego do organu należy zatem rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, iż nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich (EFRROW). Natomiast w ramach drugiego z elementów (subiektywnego) należy rozważyć obiektywne dowody pozwalające na stwierdzenie, iż poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW, ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie opierać się należy nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w przedsięwzięcie, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

Jednocześnie organ podkreślił, że nie można negować prawa strony do zakładania określonych podmiotów gospodarczych, zarówno co do form organizacyjnych przewidzianych przez prawo, przedmiotu działalności, czy też liczby tworzonych podmiotów, co wynika już choćby z niepodważanej przez organ zasady swobody działalności gospodarczej. Niemniej, prawo to o charakterze ogólnym może doznawać ograniczeń w przepisach szczególnych, w tym także przepisach regulujących postępowanie w przedmiocie płatności.

W tym stanie rzeczy w ocenie Dyrektora OR ARiMR działania M.W., musiały zostać uznane za działanie prowadzące do obejścia obowiązującego prawa wobec czego w sprawie znajdował zastosowanie przepis art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/201. Organ podkreślił, że środki pomocowe pochodzące z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich w większości są finansowane z budżetu Unii Europejskiej, w związku z powyższym podlegają ochronie zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. WE L 312/1 z dn. 23.12.1995 r. ). Stosownie do rozporządzenia środki te muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności. Prawo wspólnotowe nakłada na Komisję Europejską i Kraje Członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. W ocenie organu - w świetle okoliczności niniejszej sprawy wykazanych w niniejszej decyzji - przyznanie płatności na rok 2012 Gospodarstwu M s.j. stałoby w oczywistej sprzeczności nie tylko ze wskazanymi wyżej zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, ale przede wszystkim z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ uznał je za chybione. Wskazując na treść art. 75 KPa, zgodnie z którym jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, organ nie znalazł podstaw odmowy wykorzystania materiału dowodowego zebranego w ramach innego postępowania. Za nieuzasadniony uznał także podniesiony w odwołaniu zarzut dotyczący braku pouczenia osób zeznających o treści art. 233 § 1 Kk.

Wbrew twierdzeniom pełnomocnika organu Dyrektor OR ARiMR uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji przyjmujące, iż spółka nie była posiadaczem gospodarstwa, mimo wskazanych przez pełnomocnika odwołującej okoliczności dotyczących przyznawania płatności za wcześniejsze okresy, przeprowadzanych przez organ kontroli, utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej, prowadzenia stosownych zabiegów. Organ wskazał, iż organy ARiMR o fikcyjnym podziale gruntów przez M.W. dowiedziały się w 2011 r., tym samym nie było wcześniej dowodów na stworzenie procederu związanego ze sztucznym podziałem gruntów przez M.W..

Odnosząc się natomiast do zeznań świadka K.P. organ odwoławczy podał, że wskazane przez świadka fakty nie znajdują oparcia w zgromadzonej dokumentacji, a ponadto są sprzeczne z zeznaniami wielu świadków przesłuchanych w sprawie karnej. Również pozostałe zarzuty odwołania organ uznał za bezzasadne. Organ zauważył, że kwestia wniosków o przyznanie płatności K.P. dobrze wpisuje się w schemat mechanizmu stworzonego przez M.W., tj. powierzchnia deklarowana we wniosku K.P. była zbliżona do powierzchni gospodarstw innych fikcyjnych użytkowników. Ponadto położenie gruntów deklarowanych przez K.P., tj. działka nr [...] - położona jest w [...], działki nr [...] - położone są w [...], znajdują się z dala od jego miejsca zamieszkania, a jednocześnie położone są w rejonie działek będących w posiadaniu M.W.. Zdaniem organu prowadzenie działalności na działkach położonych tak daleko od miejsca zamieszkania jest pozbawione racjonalności, co zresztą wskazał sam K.P. w złożonych zeznaniach. Ponadto prawa własności do powyższych działek nie należą do K.P., a do osób pozostających w ścisłej zależności z M.W.. A zatem podobnie jak w przypadku osób, które zeznały, iż nie są faktycznymi użytkownikami deklarowanych gruntów, bazę produkcyjną stanowiły ziemie będące w faktycznym władaniu przez M.W., a których prawa własności były swobodnie przekazywane pomiędzy osobami fizycznymi (będącymi w zależności służbowej, towarzyskiej lub rodzinnej względem M.W.) i spółkami osobowymi (w których wspólnikiem był M.W.).

W ocenie organu odwoławczego tak wiele zbieżnych faktów dotyczących osoby K.P. oraz innych osób uczestniczących w procederze M.W. potwierdza wiarygodność zeznań J.J., K.S., M.C., a jednocześnie osłabia zeznania K.P., jakoby jego gospodarstwo było w pełni autonomiczne, tj. niezależne od M.W.. K.P. pełnił rolę uczestnika mechanizmu pozwalającego na zwiększenie uzyskiwanych dopłat. Potwierdzają to wyżej wymienione zbieżne i spójne ze sobą fakty prowadzące do wniosku, iż działalność rolnicza K.P. była pozorna, a faktyczną władzę nad wszystkimi gruntami posiadał M.W..

Odnosząc się natomiast do wniesionego odwołania przez S.M. organ zawartą w nim argumentację uznał za bezzasadną, przeprowadzając szczegółową analizę zebranego materiału dowodowego i wyjaśniając dlaczego uznał za wiarygodne dowody, na podstawie których poczynił ustalenia.

8. W skardze na decyzję organu o odwoławczego, reprezentujący Gospodarstwo M s.j., pełnomocnik adw. D.K. zarzucił jej naruszenie:

-1. art. 7 w zw. z art. 77 Kpa, polegające na zaniechaniu zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego;

- 2. dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 Kpk nie może stanowić dowodu w sprawie ze względu na bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 Kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w;

-3. pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strony winny być przesłuchane z urzędu, czego próby sanowania tych czynności przez organ drugiej instancji, nie mogą zastąpić;

- 4. pominięcie dowodu z zeznań stron w sytuacji gdy z powodu choroby nie mogły zostać przeprowadzone, co w istocie potwierdza, że całe postępowanie było jednoinstancyjne, a nie dwuinstancyjne, tak jak nakazują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego;

- 5. błędne przyjęcie, iż skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów;

- 6. naruszenie art. 153 Ppsa poprzez pominięcie przez organ I instancji oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 8 sierpnia 2013 r. w sprawach II SA/Go 531/13, II SA/Go 532/13 i II SA/Go 533/13;

- 7. przyjęcie, że jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie przyznania płatności za rok 2012 jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem, jak i jego strona nie pozostają w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia.

W oparciu o te zarzuty domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania.

Wniósł też o przeprowadzenie dowodów z dokumentów w postaci:

- wyroków WSA w Gorzowie powołanych w zarzucie 6 skargi na okoliczność wykazania, iż postępowanie administracyjne w przedmiocie płatności za "rok 2013" nie pozostaje w żadnym związku przyczynowym i materialnym z zagadnieniami objętymi aktem oskarżenia, który dotyczy okresu sprzed 2010 r., a nadto akt oskarżenia nie jest skierowany przeciwko Gospodarstwu,

- protokołu rozprawy przed Sądem Okręgowym z dnia [...] marca 2016 r. w sprawie [...] oraz z dnia [...] grudnia 2015 r. w sprawie [...] na okoliczność wykazania, że S.M. nie przyznaje się do winy i wskazuje, że jest posiadaczem gruntu oraz celem wykazania, iż współoskarżeni B., M., B., B. zmienili wyjaśnienia, co zresztą potwierdza się u innych osób także w sprawie [...].

W motywach skargi pełnomocnik strony stwierdził, że bezpodstawne pozostawało stanowisko zawarte w decyzji, iż Gospodarstwo M s.j. nie było posiadaczem gruntów objętych wnioskiem na 2012 r. Organ bezpodstawnie oparł się na akcie oskarżenia, który nie jest skierowany przeciwko spółce i to w sytuacji gdy w powołanych wyrokach WSA w Gorzowie już trzy lata wcześniej przesądził o braku podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego, a to ze względu na brak związku między nim a postępowaniem karnym, gdyż zarzuty objęte aktem oskarżenia dotyczą okresu sprzed 2010 r. Tym samym postępowanie karne toczące się przeciwko S.M. nie ma żadnego wpływu na postępowanie administracyjne dotyczące płatności na 2012r. Nadto nieprawdą jest by S.M. zarzucano przedłożenie sfałszowanych czy podrobionych dokumentów. Konsekwentnie podnosiła ona, że jest posiadaczem gruntów do których wystąpiła o dotacje i nie przyznaje się do winy, co potwierdza powołany protokół rozprawy. W dalszej kolejności pełnomocnik ponowił argumentację odwołania o zaniechaniu przez organy postępowania dowodowego, szczególności przesłuchania stron, które powinno być przeprowadzone z urzędu i bezpodstawnym posłużeniu się protokołami przesłuchań z postępowania karnego z naruszeniem przepisu art. 182 § 3 Kpk i bez pouczenia o treści art. 233 Kk. Wywodził, iż organ całkowicie błędnie i dowolnie ustalił jakoby spółka nie była posiadaczem w sytuacji, gdy we wcześniejszych latach już otrzymywała płatności, brała udział w przeprowadzanych kontrolach na miejscu, uzyskiwała certyfikaty, zawierała umowy na skup paszowy, prowadziła wymagane rejestry i zlecała ekspertyzy, utrzymywała grunty w dobrej kulturze rolnej, była stroną postępowań administracyjnych. Zarzucił, iż okoliczności te wynikają z akt karnych, z których organ przeprowadził jedynie wyrywkowe dowody. Zdaniem pełnomocnika, równie bezpodstawne pozostawały ustalenia organów dotyczące "stworzenia sztucznych warunków" do przyznania płatności. W podsumowaniu wywodził, iż wobec niepodważenia oświadczeń skarżącej, iż jest posiadaczem wszystkich działek zgłoszonych we wniosku o płatności do gruntów, które utrzymuje w dobrej kulturze rolnej, spełnia ona wszystkie przesłanki do ich uzyskania. W rozpoznawanej sprawie organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, naruszając w szczególności przepis art. 7 oraz 77 Kpa, nakazujące zebranie i rozważenie całego materiału dowodowego.

9. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

10 . Na rozprawie w dniu 12 października 2016 r. pełnomocnik organu podtrzymał dotychczasowe stanowisko organu. Na tej rozprawie Sąd na podstawie art. 106 § 3 ppsa oddalił wnioski dowodowe strony skarżącej zgłoszone w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. 2014. 1647 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jednolity Dz. U 2016. 718 ze zm., powoływanej jako: Ppsa) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 Ppsa). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy administracyjnej, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).

12. Kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie podlegała decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] marca 2016r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] lipca 2014 r. o odmowie przyznania skarżącemu Gospodarstwu M płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżonej decyzji nie można bowiem zarzucić naruszenia przepisów prawa materialnego czy procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

13. Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w postaci płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 reguluje ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007 Nr 64, poz. 427), zwana: ustawą PROW. Stosownie do treści art. 10 ust. 1 ustawy pomoc jest przyznawana:

1) na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej;

2) jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1.

Przytoczony powyżej przepis odsyła do rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005,) oraz do przepisów Unii Europejskiej wydanych w trybie tego rozporządzenia jak i do przepisów wykonawczych wydanych na podstawie delegacji ustawowej z art. 29 ust. 1 pkt 1. W oparciu o wskazaną delegację ustawową zostało wydane rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( powoływane jako: rozporządzenie PRŚ).

Stosownie do treści jego § 2 płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z ze zm.), obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolno środowiskowych;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Z przytoczonych regulacji wynika, że warunkiem koniecznym uzyskania płatności rolnośrodowiskowej jest posiadanie przez podmiot ubiegający się o nie działek rolnych o minimalnym areale wynoszącym 1 ha i prowadzenie na nich "działalności rolniczej". "Rolnikiem" w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 określa się osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. "Działalność rolnicza" w myśl art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009 oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska.

Należy mieć na uwadze, że w odniesieniu do spraw o przyznanie płatności do działek rolnych przesłanka posiadania działki rolnej nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego, z którego wynika to posiadanie. Podmiotem uprawnionym do uzyskania płatności jest ten posiadacz gruntów rolnych, który faktycznie je użytkuje, prowadzi na nich działalność rolniczą. Legitymowanie się prawem własności określonego gruntu bądź jego posiadaniem nie wystarcza dla otrzymania płatności, konieczne jest ich rolnicze użytkowanie przez osobę ubiegającą się o płatność, które przejawia się w podejmowaniu szeregu czynności agrotechnicznych związanych z uprawą ziemi oraz podejmowaniem decyzji w tym przedmiocie.

14. Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadzała się do dokonania przez Sąd oceny, czy organy prawidłowo odmówiły skarżącemu Gospodarstwu wnioskowanej płatności rolnośrodowiskowej na 2012 r.

Zważywszy na przedmiot kontroli sądowej, jak też zawarte w skardze zarzuty naruszenia art. 7 i 77 § 1 Kpa, należy podkreślić, że dokonywana przez sąd administracyjny ocena legalności zaskarżonej decyzji musi być przeprowadzona z uwzględnieniem obowiązującego modelu postępowania administracyjnego w sprawach o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych.

Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie wszczynane jest przez złożenie przez wnioskodawcę wniosku o przyznanie pomocy finansowej. Wniosek taki zawiera deklarację (oświadczenie) wnioskodawcy co do posiadania zgłoszonych do płatności działek rolnych i co do określenia sposobu ich rolniczego wykorzystania ( tj. prowadzenia na nich działalności rolniczej) oraz deklarację realizowanych pakietów rolnośrodowiskowych w sprecyzowanych wariantach. Podmiot ubiegający się o płatność wraz z wnioskiem składa jednocześnie oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej z art. 297 § 1 Kk.

W sprawach płatności rolnośrodowiskowych znajduje zastosowanie przepis art. 21 ustawy PROW. Stanowi on w ust. 1, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Według ust. 2 art. 21 tej ustawy w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Poza tym stosownie do regulacji ust. 3 art. 21 strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W świetle przytoczonych regulacji stwierdzić należy, że ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich zawiera szczególną, w stosunku do przepisów Kpa, regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą jego obowiązki w tym zakresie. Na gruncie powołanej regulacji ustawodawca zdecydował się bowiem na odejście od zasady prawdy obiektywnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz art. 77 § 1 Kpa - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 Kpa. Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego, wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, iż nie ciąży na organach ARiMR obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy ( tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności ). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa bowiem na stronie ( vide: wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 810/11, wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2016 r., II GSK 907 /15 i II GSK 475/15, wyrok NSA z dnia 1 lipca 2016 r., II GSK 407/15 - baza orzeczeń nsa.gov.pl, wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 863/11, LEX nr 1217430). Ze względu na omówione regulacje prawne, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadniać przyznanie wnioskowanych płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Jego rola - jak już wskazano - ogranicza się bowiem do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zatem to nie organy powinny w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności samodzielnie prowadzi działalność rolniczą, efektywnie i rzeczywiście korzysta z gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności, czy użytkuje rolniczo wskazane przez siebie działki w imieniu własnym, na swoje ryzyko i rachunek, czy ma zatem pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o rodzaju działalności rolniczej i o jakie konkretne dotacje ze środków unijnych występować. Jak już bowiem podniesiono ciężar wykazania posiadania gruntów i ich rolniczego użytkowania spoczywa na stronie, bo to ona wywodzi z nich skutek prawny w postaci uprawnienia do płatności.

15. W toku postępowania przed organem I instancji skarżące Gospodarstwo ( a konkretnie podmioty uprawnione do jego reprezentacji w postępowaniu - tj. jak wynika w Krajowego Rejestru Sądowego - każdy ze wspólników spółki jawnej samodzielnie czyli S.M. i M.W.) musiało mieć, ze względu na działania procesowe organu w tej i szeregu innych spraw spółki jawnej ( zawieszenie postępowania w związku ze sprawą karną, wydawane postanowienia dowodowe, dokonane przez organy ARiMR zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa wyłudzenia płatności na 2012 r. przez S.M.) świadomość, iż organ ma co najmniej wątpliwości w zakresie rzeczywistego posiadania przez ten podmiot zgłoszonych działek rolnych jak i prowadzenia przez spółkę na tych gruntach deklarowanej we wniosku działalności rolniczej we własnym imieniu, na własny rachunek i ryzyko. Mimo to spółka jawna ( zastępowana zresztą w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adw. D.K.) nie podjęła aktywności dowodowej. To organ I instancji podejmował inicjatywę dowodową nakierowaną na wykazanie okoliczności z których zamierzał wysnuć skutki prawne w postaci uznania, iż formalnie zadeklarowane przez Gospodarstwo we wniosku jako spełnione warunki do uzyskania płatności rolnośrodowiskowych były rezultatem celowych działań M.W., a to dla wykazania zaistnienia przesłanek do zastosowania przepisu art. 30 Rozporządzenia nr 73/2009 (będącego odpowiednikiem art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011, a znajdującego zastosowanie do płatności rolnośrodowiskowych ).

16. Odmawiając stronie przyznania płatności PRŚ na 2012 r. organ I instancji oparł się zasadniczo na materiałach ze sprawy karnej. Z uzasadnienia jego decyzji jednoznacznie wynika, że posiadanie przez skarżące Gospodarstwo zadeklarowanych do płatności działek rolnych jak i ich rolnicze użytkowanie przez ten podmiot we własnym imieniu i na własny rachunek zostało zakwestionowane. Dopiero w odwołaniu od decyzji organu I instancji pełnomocnik Gospodarstwa przejawił aktywność dowodową w kwestii wykazania, że Gospodarstwo było posiadaczem zadeklarowanych działek rolnych i prowadziło na nich działalność rolniczą zgłaszając wniosek o przesłuchanie wspólników spółki jawnej oraz w charakterze świadka K.P.. Z treści zarzutów odwołania zdaje się przy tym wynikać przekonanie strony skarżącej, iż to organ I instancji powinien w tym zakresie przejawić inicjatywę dowodową i dowody takie przeprowadzać z urzędu. W złożonym następnie piśmie procesowym pełnomocnik strony zgłosił wniosek o przesłuchanie świadka J.H.. Dowody osobowe zaoferowane przez pełnomocnika strony zostały przeprowadzone. Treść zeznań J.H. okazała się przy tym nieprzydatna dla ustaleń faktycznych gdyż świadek zeznał, iż nie posiada jakiejkolwiek wiedzy o Gospodarstwie M od 2009 r., a wcześniej jedynie wykonywał prace rolne zlecone mu przez M.W.. Z kolei ocena zeznań K.P. dokonana została przez organ w kontekście pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie. Organ wszechstronnie i wyczerpująco wskazał przyczyny dla których odmówił im wiarygodności. Zdaniem Sądu ocena ta nie jest obarczona dowolnością i nie narusza zasady swobodnej ich oceny. Co jednak najistotniejsze w odniesieniu do niniejszej sprawy to fakt, iż zeznania te dotyczą posiadania działek rolnych na działkach ewidencyjnych, które nie zostały objęte wnioskiem spółki rozpoznawanym w kontrolowanej sprawie administracyjnej, a dotyczą tzw. wniosku transferowego , dotyczącego innych działek ewidencyjnych.

17. Jednocześnie wobec przedłużającej się niezdolności do stawiennictwa (kilkakrotne terminy przesłuchań) pismem z dnia [...] października 2015r. organ zobowiązał pełnomocnika Gospodarstwa do złożenia przez wspólników pisemnych wyjaśnień i poparcia ich dokumentami. W wezwaniu wyszczególnił okoliczności do których strona powinna się odnieść i poprzeć je dowodami. Również treść tego wezwania nie pozostawia żadnych wątpliwości, iż organ drugiej instancji poddaje w wątpliwość posiadanie przez stronę zgłoszonych do płatności działek rolnych jak też prowadzenie na nich działalności rolniczej samodzielnie przez Gospodarstwo, dając jednocześnie stronie możliwość wykazania rzeczywistego istnienia uprawnień do wnioskowanej płatności.

Na to zobowiązanie pełnomocnik profesjonalny strony nie odpowiedział. Odpowiedzi udzielił jeden ze wspólników – S.M., że wyjaśnienia stanowiące odpowiedź na wezwanie zostaną przesłane niezwłocznie po poprawie stanu zdrowia. Organ drugiej instancji wydał decyzję [...] marca 2016 r., kilkakrotnie wcześniej zawiadamiając pełnomocnika o przedłużeniu terminu do zakończenia sprawy i o prawach z art. 10 Kpa. Mimo to, Gospodarstwo, nadal reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika nie podjęło jakiejkolwiek aktywności procesowej ani współdziałania z organem administracji w celu wyjaśnienia okoliczności sprawy mimo, iż to na nim spoczywał ciężar dowodu w zakresie wykazania uprawnienia do płatności. Zdaniem Sądu, niemożność stawiennictwa wspólników na rozprawę administracyjną nie usprawiedliwia zignorowania zobowiązania organu do pisemnego wypowiedzenia się w sprawie czy też nadesłania dokumentów, szczególnie w sytuacji gdy w postępowaniu administracyjnym strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

18. Tak więc należy uznać, że przyjęcie przez organy, iż skarżące Gospodarstwo nie było posiadaczem deklarowanych działek rolnych, pozostawało w okolicznościach sprawy uzasadnione. Organ miał bowiem oczywiście uzasadnione podstawy, zważywszy na uzyskany materiał dowodowy ze sprawy karnej, na powzięcie istotnych wątpliwości, czy podmiot wnioskujący o płatność rolnośrodowiskową (działający w formie spółki jawnej, utworzonej przez wspólników w osobach S.M. i M.W., a więc osób przeciwko którym wniesiony został akt oskarżenia) rzeczywiście spełnia zadeklarowane we wniosku pomocowym warunki do nabycia prawa do wnioskowanych płatności PRŚ. Nie może budzić najmniejszych wątpliwości, że z materiału dowodowego postępowania karnego przygotowawczego (następnie sądowego w sprawie [...], a aktualnie – co wiadomym Sądowi z urzędu - po rozdzielaniu w sprawach [...]) wynikały jednoznacznie okoliczności rodzące podejrzenie o zaistnieniu mechanizmu służącego uzyskiwaniu nienależnych środków pomocowych ( w którym mieli uczestniczyć m.in. wspólnicy spółki jawnej ), które miały istotne znaczenie dla oceny wiarygodności danych zawartych we wniosku skarżącego Gospodarstwa o przyznanie płatności PRŚ na 2012 r. Z treści aktu oskarżenia oraz protokołów przesłuchań świadków i podejrzanych zgromadzonych w sprawie karnej wynika, że w latach 2004 – 2011, S.M. (oraz inne osoby ) jak też przede wszystkim M.W. uczestniczyli w mechanizmie stworzonym przez tego ostatniego, aplikując jako fikcyjni posiadacze sztucznie wydzielonego gospodarstwa rolnego o płatności rolne. Z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym i włączonego do badanej sprawy administracyjnej wynika, że S.M. i inne osoby w okresie objętym aktem oskarżenia nie były posiadaczami deklarowanych do dopłat gruntów, nie prowadziły na nich działalności rolniczej i nie posiadały wiedzy na ten temat. Nadto organ posiadał urzędową wiedzę, iż w okresie późniejszym w miejsce osób fizycznych te same grunty były deklarowane do płatności przez nowo utworzone spółki jawne, których wspólnikami pozostawali głównie S.M. i M.W. oraz osoby powiązane z nim rodzinnie, towarzysko lub z tytułu zatrudnienia w firmie należącej do M.W..

Okoliczności te dawały organom uzasadnione podstawy do weryfikacji oświadczeń skarżącego Gospodarstwa zawartych we wniosku, co do posiadania deklarowanych działek i prowadzenia na nich działalności rolniczej. Mimo skierowania do skarżącego Gospodarstwa wskazanego wezwania nie podjęło ono współdziałania z organem i w postępowaniu nie zrealizowało ciążących na nim obowiązków procesowych w zakresie rozkładu ciężaru dowodu. Nie wykazało więc, iż wywołane materiałami z postępowania karnego istotne wątpliwości organu co do posiadania przez nie zadeklarowanych we wniosku działek rolnych jak i prowadzenia na nich we własnym imieniu i na własny rachunek działalności rolniczej są nieuzasadnione, a posiadanie i prowadzenie działalności rolniczej rzeczywiście miało miejsce.

19. W sytuacji niewykazania przez stronę podstawowych warunków przyznania wnioskowanej płatności w postaci posiadania i prowadzenia działalności rolniczej, kwestia sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności traci na znaczeniu. W związku ze stanowiskiem organów należy bowiem zauważyć, że ocena, czy zachodzi przewidziana w art. 4 ust. 8 Rozporządzenia nr 65/2011 (odpowiednio też w art. 30 rozporządzenia nr 73/2009) przesłanka odmowy płatności w postaci sztucznego stworzenia warunków do przyznania płatności może dotyczyć "beneficjentów", a więc podmiotów, które spełniają ustawowe warunki do przyznania płatności jednakże jest to wynikiem celowych i zamierzonych działań wnioskodawcy lub też podmiotów pozostających poza postępowaniem administracyjnym. Zatem w sytuacji gdy skarżące Gospodarstwo nie wykazało, iż pozostawało posiadaczem gruntów objętych wnioskiem i że prowadziło na nich działalność rolniczą w swoim imieniu i na swój rachunek, to nie przysługują mu płatności, gdyż nie spełnia warunków określonych rozporządzeniu PRŚ. Zatem zbędne pozostaje badanie sztucznego stworzenia warunków w rozumieniu art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011. Niewątpliwie bowiem istotą płatności jest pomoc temu podmiotowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi zatem o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać takich płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich działalności rolniczej. Kwestia posiadania tytułów prawnych do zgłoszonych do płatności gruntów przez spółkę jawną czy też jej wspólnika nie jest wystarczająca.

Nieprzedstawienie dowodów potwierdzających prowadzenie przez skarżącą spółkę odrębnego gospodarstwa rolnego, przez które - zgodnie z art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej – należy rozumieć wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą, wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną, powoduje, że prawidłowo organy przyjęły, iż Gospodarstwo nie wykazało tej okoliczności. Zauważyć trzeba, że materiały zgromadzone w aktach postępowania karnego mogą mieć znaczenie dla ustalenia sztucznego tworzenia w okresie od 2004 do 2011 r. przez M.W. oraz osoby i podmioty z nim powiązane warunków do otrzymania płatności w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemów wsparcia. Należy jednak mieć na względzie, iż działania te w stosunku do skarżącego Gospodarstwa, w odniesieniu do 2012 r. i zgłoszonych do płatności gruntów, nie zostały wykazane. Ustalenia organu w tym zakresie opierają się na materiale dowodowym dotyczącym zasadniczo lat 2004 – 2010 a także 2011, brak jest zatem podstaw dowodowych do przyjęcia, że sytuacja dotycząca sztucznego podziału miała niejako "automatycznie" miejsce również w 2012 r.

20. Oceniając zgromadzony materiał dowodowy w badanej sprawie stwierdzić przyjdzie, że tok postępowania organu nie naruszył obowiązującej procedury administracyjnej. Nie doszło bowiem do naruszenia przepisów art. 7 i 77 Kpa, jak też zasady dwuinstancyjności postępowania, której realizację w sprawie oceniać należy w uwzględnieniem obowiązujących w postępowaniu o płatności reguł rozkładu ciężaru dowodu i przejawów aktywności procesowej strony ( etap odwołania), na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności z których wywodzi skutki prawne.

Nie został też naruszony przepis art. 75 Kpa. W wyroku z dnia 28 września 2010 r., II GSK 798/09( vide: baza orzeczeń nsa.gov.pl) NSA stwierdził, iż "brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego. Zakaz taki bowiem dotyczy jedynie prowadzonego przed sądem powszechnym postępowania karnego".

W odniesieniu do zarzutu 7 skargi mieć też należy na uwadze, iż w istocie materiał dowodowy uzyskany z postępowania karnego należy ocenić jako wywołujący wątpliwości co do prawdziwości deklaracji zawartych we wniosku o płatność, co – na wezwanie organów – nakładało na stronę obowiązek wykazania rzeczywistego spełnienia deklarowanych we wniosku pomocowym przesłanek do nabycia wnioskowanych płatności.

Bezpodstawne pozostawało też powoływanie się na wyroki z dnia 8 sierpnia 2013 r. w sprawach II SA/Go 531/13, II SA/Go 532/13, II SA/Go 533/13. Zwrócić należy uwagę, iż były to sprawy dotyczące kwestii wpadkowej jaką pozostawało zawieszenie postępowania administracyjnego z uwagi na uznanie toczącego się postępowania karnego za kwestię wstępną do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. W sprawach tych Sąd orzekający uznał, iż postępowanie karne zważywszy na jego przedmiot nie stanowi kwestii prejudycjalnej w postępowaniu administracyjnym, co obligowało organ do prowadzenia postępowania administracyjnego bez oczekiwania na zakończenie postępowania karnego. Udzielone wskazania organ zrealizował. Natomiast odrębną, omówioną już kwestią, pozostaje ocena przez organ w postępowaniu administracyjnym, materiału dowodowego uzyskanego z postępowania karnego i jego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.

Zważywszy na omówiony zakres obowiązków procesowych organu w sprawie o przyznanie płatności, bezzasadne okazały się wywody pełnomocnika strony, iż organy orzekające w sprawie nie uzyskały z postępowania karnego tych dowodów, które miałyby świadczyć o tym, że to skarżące Gospodarstwo było posiadaczem zadeklarowanych gruntów rolnych oraz podejmowało na nich działania opisane w skardze a wcześniej w odwołaniu, świadczące o ich rolniczym wykorzystywaniu. Stanowisko prezentowane w tym zakresie przez skarżącą pozostaje sprzeczne z powołanymi już regulacjami art. 21 ustawy PROW.

Rozstrzygając w przedmiotowej sprawie Sąd uznał, iż nie zasługują na uwzględnienie także pozostałe wnioski dowodowe zgłoszone w skardze. Odnośnie protokółów rozpraw z dnia 15 marca 2016 r. i z dnia 7 grudnia 2015 r., to obrazują one jedynie aktualne we wskazanych datach stanowiska procesowe oskarżonych w odniesieniu do stawianych im zarzutów obejmujących okres lat 2004-2011, nadto pierwszy z protokołów jest dokumentem powstałym już po wydaniu zaskarżonej decyzji.

Z przedstawionych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, należało na podstawie art. 151 ustawy Ppsa orzec jak w sentencji wyroku.