Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 217/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6540
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na bezczynność Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 5 maja 2014 r. dotyczącego B. Z. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

M. M., w następstwie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi na bezczynność Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 5 maja 2014 r. dotyczącego B. Z., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z nadesłanego urzędowego formularza wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Skarżący podniósł, że od ponad pięciu lat pozostaje bez pracy, a źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony z tytułu umowy o dzieło i umowy zlecenia oraz czynsz z najmu jednego z mieszkań - łącznie 2.500 zł. Skarżący ujawnił, że posiada dwa mieszkania w W.: jedno o powierzchni 105 m2 i drugie - 39 m2 oraz działkę budowlaną w W. w dzielnicy [...] o wielkości 384 m2, natomiast nie posiada oszczędności. Wskazał, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu kredytu mieszkaniowego, nominowanego w euro – ok. 43 tys. Podał, że rata kredytu wynosi ok. 330 euro miesięcznie, a kredyt jest spłacany z czynszu za najem mniejszego mieszkania. Podał nadto, że żona jest współwłaścicielem i prezesem N. Sp. z o.o. w W., ale spółka faktycznie jest bankrutem i nie generuje dochodów.

W ślad za złożonym wnioskiem skarżący przesłał do Sądu w dniu

23 marca 2015 r. korespondencję zawierającą kopie dokumentów w nieczytelnej wersji pdf, które, jak to określił, dotyczą sytuacji finansowej jego rodziny.

Zarządzeniem z dnia 24 marca 2015 r. Przewodnicząca Wydziału II wezwała skarżącego – w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania – do jego złożenia wraz z załącznikami w formie papierowej z własnoręcznym podpisem. Poinformowała, że przekazywanie pism za pośrednictwem poczty elektronicznej jest nieskuteczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wskazała, że aby pismo procesowe zostało uznane za skutecznie wniesione do sądu administracyjnego powinno być złożone w formie papierowej na biurze podawczym sądu bądź wysłane drogą pocztową.

Powyższe zarządzenie doręczono skarżącemu w dniu 30 marca 2015 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sądowych), jednak w wyznaczonym przez Sąd terminie skarżący nie nadesłał ww. pisma z załącznikami.

Nadto zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II z dnia 27 lutego 2015 r. zostały wykonane kserokopie dokumentów źródłowych, dotyczących stanu majątkowego M. M. i dołączone do sprawy II KO/Wa 68/15.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, czego żąda skarżący, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Na wstępie należy podkreślić, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez jego strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Nadto strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia jego kosztów, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.

Skoro obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a., obciąża wnioskodawcę, winien on złożyć pełne, jasne, a przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu stanu majątkowego jest uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych w trybie art. 255 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II GZ 332/08 – System Informacji Prawniczej Lex nr 551914). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09 – Lex nr 552208, z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09 – Lex nr 552504, z dnia 23 marca 2012 sygn. akt I OZ 184/12 – Lex nr 1136769 oraz z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 182/12 - Lex 1136768, wszystkie orzeczenia dostępne również w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując analizy złożonego przez M. M. oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz kserokopii dokumentów, znajdujących się przy sprawie II KO/Wa 68/15, Sąd doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.

Jakkolwiek zadeklarowany przez stronę w formularzu dochód miesięczny w gospodarstwie domowym, wynoszący 2.500 zł, nie jest znaczny, to jednak M. M. jest posiadaczem trzech nieruchomości: dwóch mieszkań oraz działki budowlanej. Z tytułu najmu mniejszego z mieszkań uzyskuje dochód w wysokości 1.200 zł miesięcznie, jednak - według oświadczenia skarżącego - dochody te wydatkowane są na spłatę zaciągniętego kredytu hipotecznego.

W ocenie Sądu, ujawniona przez skarżącego okoliczność, dotycząca spłaty kredytu, nie może być uznana za zdarzenie przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. jw.). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05, dostępne. jw.).

Z tego względu należy uznać, że skoro skarżący terminowo reguluje należności kredytowe, to ma również możliwość poniesienia w niniejszej sprawie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowanie wynoszą 100 (sto) złotych (należny wpis sądowy od skargi).

Nadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Sądy administracyjne prezentują bowiem pogląd, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, wszystkie dostępne jw.). Powyższe uwagi implikują wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Zatem w analizowanej sytuacji w ramach planowania wydatków, prowadząc rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, skarżący powinien uwzględnić także konieczność zapewnienia środków na ich prowadzenie. Skoro M. M. środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że prawo pomocy należy mu przyznać (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05, dostępne jw.).

Z akt sprawy oraz złożonych dokumentów, nie wynika również, aby skarżący był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Sąd zauważa, że skarżący ma więc możliwość podjęcia zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza w swoich orzeczeniach, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05, dostępne jw.). Okoliczność, że skarżący jest zarejestrowany, jako osoba bezrobotna i, jak podnosi, nie otrzymał jeszcze żadnej propozycji pracy, nie oznacza aktywnego jej poszukiwania.

Należy również zauważyć, że żona skarżącego nabyła i posiada prawa do 90 udziałów kapitału zakładowego spółki N. Sp. z o.o. w W. o wartości nominalnej 45.000 zł. Co prawda skarżący oświadczył, że na podstawie aktu notarialnego z dnia 10 grudnia 2007 r. on i jego żona ograniczyli obowiązującą ich wspólność ustawową w ten sposób, że dokonali częściowego podziału majątku wspólnego tak, że wszystkie prawa wynikające z 90 udziałów kapitału zakładowego spółki o wartości nominalnej 45.000 zł aktualnie stanowią majątek osobisty żony skarżącego, jednak w ocenie Sądu, fakt częściowego podziału majątku wspólnego, jak również podnoszona przez skarżącego okoliczność, że spółka nie generuje dochodów, nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy.

Niezależnie od powyższych uwag, należy zaznaczyć, że w wyznaczonym przez Sąd 7 dniowym terminie, skarżący nie wykonał wezwania Przewodniczącej Wydziału II

z dnia 24 marca 2015 r. i nie przesłał do Sądu papierowej wersji pisma wraz

z załącznikami, które, jak sam podkreślił, stanowią dokumenty dotyczące sytuacji finansowej jego rodziny. Brak działania i współdziałania z Sądem przez skarżącego

w tym zakresie powoduje, że złożone na formularzu oświadczenie nie może zostać zakwalifikowane jako zawierające wystarczające dane niezbędne dla oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, dostępne jw.).

Jeszcze raz należy podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne (niebudzące wątpliwości) dane o jej stanie majątkowym i dochodach.

Reasumując, skoro skarżący w wyznaczonym terminie nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, a ponadto informacje ujawnione w treści urzędowego formularza nie dają samodzielnej i miarodajnej podstawy do uznania, że skarżący, jako osoba uboga, wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy odmówić jego uwzględnienia.

Na marginesie wskazać można, że kwestia oceny sytuacji majątkowej M. M. w sprawie, w której złożył on wniosek o przyznanie prawa pomocy, była już przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w podobnych okolicznościach faktycznych oddalił zażalenie skarżącego na odmowne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (por. postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 331/15, dostępne jw.).

Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd postanowił, jak w sentencji.