Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 976/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 319
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - t..j.
article: art. 106 § 3; art. 151.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Wójcik Sędziowie: sędzia WSA Monika Barszcz sędzia WSA Agnieszka Wąsikowska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Marcin Woźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2021 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] kwietnia 2021 r. nr [...], znak: [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej: Prezes IPN) po rozpatrzeniu wniosku J. S. z 22 stycznia 2019 r. decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy potwierdzenia, że spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze zm.).

Prezes IPN po rozpatrzeniu wniosku ustalił, że w zasobach archiwalnych IPN odnaleziono m.in. następujące dokumenty dotyczące wnioskodawcy:

1. zapis z dziennika rejestracyjnego WUSW w [...] o sygn. [...], z którego wynika, że w dniu 3 grudnia 1988 r. został zarejestrowany przez [...] kontakt operacyjny (KO) o ps. "[...]" do numeru [...]; następnie w dniu 14 grudnia 1989 r. zdjęty z ewidencji a materiały przekazano do archiwum;

2. kartę Mkr-3 z kartoteki ogólnoinformacyjnej KWMO/WUSW [...], na której znajduje się prośba o wyrejestrowanie z ewidencji J. S. s. W. ur. [...] grudnia 1952 r., który został zarejestrowany przez SB RUSW w [...] jako kontakt operacyjny do numeru [...]; z karty wynika również, że materiały nie przedstawiają wartości operacyjnej i zostaną zniszczone we własnym zakresie;

3. zapis ze Zintegrowanego Systemu Kartotek Operacyjnych (ZSKO), z którego wynika, że J. S. s. W. ur. [...] grudnia 1952 r. w dniu 3 grudnia 1988 r. został zarejestrowany przez KRP [...] pion [...] jako tajny współpracownik do numeru [...];

4. kartę [...] z kartoteki odtworzeniowej MSW w [...] [1944] 1954-1990 o sygn. [...], z której wynika, że J. S. s. W. ur. [...] grudnia 1952 r. w dniu 3 grudnia 1988 r. został zarejestrowany przez SB RUSW [...] pion [...] do numeru [...];

5. kartę [...] z kartoteki odtworzeniowej MSW w [...] [1944] 1954-1990 o sygn. [...], z której wynika, że J. S. s. W. ur. [...] grudnia 1952 r. w dniu 3 grudnia 1988 r. został zarejestrowany przez SB RUSW [...] pion [...] jako kontakt operacyjny do numeru [...]

Organ uznał, że karty ewidencyjne Mkr-3, [...], [...], (wskazane w pkt 2, 4, 5), zapis ze Zintegrowanego Systemu Kartotek Operacyjnych (ZSKO) (wskazany w pkt 3) oraz zapis z dziennika rejestracyjnego (wskazany w pkt 1) mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy ponieważ zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Ww. dokumenty, tj. pomoce ewidencyjne, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji potwierdzają również fakt rejestracji wnioskodawcy w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa.

Organ dodatkowo wyjaśnił, że Prezes IPN nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Poza tym dodał, że ustawodawca nie pozostawił miejsca na uznanie administracyjne, zaś Prezes IPN ma obowiązek działania tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawa.

J. S. reprezentowany przez pełnomocnika w skardze na powyższą decyzję Prezesa IPN zarzucił: naruszenie przepisu art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji poprzez nietrafne uznanie, że zgromadzone w niniejszej sprawie dowody nie pozwalają na wydanie decyzji potwierdzającej, że wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji pomimo że sposób postępowania skarżącego i jego aktywny udział oraz brak jakiejkolwiek współpracy ze Służbami Bezpieczeństwa powinien doprowadzić do odmiennych wniosków.

Wobec powyższego wniesiono o: zmianę zaskarżonej decyzji i uznanie, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji.

Ponadto Strona wniosła o:

1. zwrócenie się do IPN o dołączenie akt osobowych skarżącego, dokumentacji, na podstawie której wydano zaskarżoną decyzję

2. dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadków: Z. S. i J. S. na okoliczności podniesione w złożonym wniosku, działalności J. S. w latach osiemdziesiątych, dokonywanych zatrzymań, pobytu i warunków panujących w [...] w czasie służby wojskowej, dokonywanych przesłuchań, rewizji, braku jakiejkolwiek współpracy skarżącego ze służbami bezpieczeństwa.

W uzasadnieniu Strona wskazała, że uzyskanie przez skarżącego informacji o widniejących w aktach IPN dokumentacji, z której miałaby wynikać jakakolwiek współpraca ze służbą bezpieczeństwa, była dla skarżącego dużym szokiem, gdyż w jakiejkolwiek współpracy z tymi organami skarżący nie uczestniczył. Powszechnie wiadomym jest, że wczesnych latach osiemdziesiątych dochodziło do licznych wieców oraz strajków w Polsce z udziałem skarżącego. W tym okresie zaczął powstawać związek Zawodowy Solidarność i w tworzeniu struktur związkowych J. S. brał czynny udział. Potem nastąpił stan wojenny, strajk okupacyjny w Zakładzie [...] [...] i pacyfikacja. Po tych wydarzeniach zaczęły się wobec skarżącego pierwsze przesłuchania przez Służby Bezpieczeństwa. Brał udział w rozpowszechnianiu i drukowaniu biuletynu "[...]" oraz materiałów informacyjnych NSZZ- Solidarność Regionu [...]. Był przesłuchany i zatrzymany przez Milicję Obywatelską [...] oraz Milicję Obywatelską [...], co do jego osoby podejmowano próby nakłaniania do przyznania się do winy pod obietnicą skazania na mniejszą karę, pytania o inne osoby. W dniu 23 czerwca 1982 r. skarżący został zatrzymany w [...] z powodu znalezienia jak mu przedstawiono 1 egzemplarza informatora nr 17 Regionu [...] NSZZ, ukrytego w książce syna uczęszczającego do 2 klasy Szkoły Podstawowej, a następnego dnia umieszczono w Areszcie Śledczym w [...]. W dniu 14 lipca 1982 r. do Sądu Garnizonowego w [...] został skierowany akt oskarżenia oto, że w [...], będąc członkiem zawieszonego, na mocy dekretu o stanie wojennym, NSZZ Solidarność nie zaprzestał w nim działalności, a kontynuował ją w ten sposób, że rozpowszechniał biuletyny i informatory sygnowane przez NSZZ Solidarność. Wyrokiem z [...] września 1982 r. skarżący został skazany na karę 1 rok i 3 miesiące pozbawienia wolności w zawieszeniu na 3 lata, 15000 zł. grzywny oraz dozór kuratora sądowego. W dniu 5 listopada 1982 r. skarżący powołany został do rezerwy [...] - zarządzenie Szefa Sztabu Generalnego W.P. Nr [...] z dnia 26 października 1982 r. Następnie został zwolniony z rezerwy w dniu 15 grudnia 1982 r. z powodów zdrowotnych. Po zwolnieniu z wojskowego internowania i stawienia się w pracy, Strona ponownie była wezwana na przesłuchania i nakłaniana do współpracy, straszono ją, że w każdej chwili mogą odwiesić skarżącemu 3 letni okres zawieszenia kary. Pod koniec dokonywanych czynności kazano mu podpisywać protokoły z przesłuchań.

Strona podniosła, że niezależnie od powyższych argumentów należy wskazać, że skoro wydający niniejszą decyzję Prezes IPN nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, to w takim przypadku wszelka dokumentacja jaka znajduje się w aktach IPN powinna zostać odpowiednio zweryfikowana pod kątem prawdziwości dokumentów, prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, wiarygodności osób wytwarzających dokumenty oraz ustalenia czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W dniu 29 października 2021 r. na rozprawie Sąd postanowił oddalić wniosek dowodowy zawarty w skardze w zakresie przesłuchania świadka Z. S.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa IPN z [...] kwietnia 2021 r. odmawiająca potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 z ze zm.).

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w sprawie organ prawidłowo przyjął, iż w ramach niniejszego postępowania zastosowanie będą miały przepisy obowiązujące w chwili wydania rozstrzygnięcia, a w związku tym należy uwzględnić nowe brzmienie art. 4 ustawy o działaczach opozycji jako punkt wyjścia do rozważań na temat zasadności zgłoszonego przez skarżącego żądania.

Przypomnieć trzeba, że powyższy przepis został znowelizowany przez art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 992 dalej: "ustawa nowelizująca") a nowe brzmienie art. 4 ustawy o działaczach opozycji zaczęło obowiązywać od 12 czerwca 2019 r., w tym dodany art. 4 ust. 2. Ubocznie należy wskazać, że dodanie wspomnianego art. 4 ust. 2, który stanowi podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, było reakcją ustawodawcy na kształtującą się linię orzeczniczą, zgodnie z którą zapisy ewidencyjne potwierdzające rejestrację w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa nie są wystarczające do wydania decyzji odmownej (zob. np. wyrok NSA 30 października 2018 r., II OSK 2078/18).

Zgodnie z obowiązującym art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa (art. 4 ust. 2 cytowanej ustawy o działaczach opozycji).

Należy wyjaśnić, że celem decyzji wydawanej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji jest zatem stwierdzenie, czy w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące wnioskodawcy. Stąd też co do zasady dowody składane przez stronę nie będą miały wpływu na rozstrzygnięcie Prezesa IPN w tym przedmiocie, ponieważ w tym postępowaniu organ przeprowadza jedynie kwerendę pozostających w jego dyspozycji materiałów archiwalnych. Nie chodzi tu jednak o każde dokumenty znajdujące się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej, a jedynie o takie, które wytworzone zostały przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa muszą zatem potwierdzać określone dokumenty, a więc dokumenty, na podstawie których organ może wyciągnąć wnioski w zakresie współpracy strony z organami bezpieczeństwa państwa.

Stąd też, jak już wyżej wskazano, organ nie prowadzi postępowania dowodowego na okoliczność, czy do określonej formy współpracy doszło, czego domaga się skarżący, ponieważ ocena wiarygodności dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej została zastrzeżona dla właściwego sądu lustracyjnego. W postępowaniu tym nie prowadzi się dowodów ze źródeł osobowych lub opinii biegłych historyków. Bez znaczenia jest w świetle art. 4 ust. 2 ww. ustawy późniejsza czy wcześniejsza postawa skarżącego, stosunek do Państwa, jego zasługi czy opinie osób, z którymi współpracował.

Zatem Sąd podziela ugruntowane w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych (powołane przez Prezesa IPN), z którego wynika, że postępowanie przed Prezesem IPN jest ograniczone, ponieważ sprowadza się do kwerendy dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa.

W niniejszej sprawie przypomnieć należy, że w ramach przeprowadzonej kwerendy zasobów archiwalnych IPN doszło do odnalezienia m.in. zapisów z dziennika rejestracyjnego (dokument ozn. 1), z której wynika, że skarżący został zarejestrowany jako kontakt operacyjny (KO) o ps. "[...]" pod numerem [...], podobnie karty ewidencyjne (ozn. [...]), które także potwierdzają rejestrację skarżącego.

W świetle przepisów obowiązujących od 12 czerwca 2019 r., a konkretnie w świetle art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, zasadnym jest przyznanie racji organowi, iż dokumenty przez niego zgromadzone posiadają cechy dokumentów wytworzonych przy udziale skarżącego. Należy wyjaśnić, że ustawodawca precyzując treść obowiązujących przepisów, używając w art. 4 ust. 2 ustawy zwrotu "rozumie się także" zwrócił uwagę, że do katalogu dokumentów, które de facto blokują możliwość nadania status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, włączają się dokumenty takie jak pomoce ewidencyjne, dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa (por. także wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., IV SA/Wa 2499/19, CBOSA).

Powyższe ustalenia istotnie nie pozwalały na wydanie decyzji potwierdzającej, że J. S. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Jak już zaznaczono, organ nie był upoważniony do oceny ani prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce.

Dodatkowo należy wyjaśnić, że Sąd zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić wyłącznie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Nie jest zatem dopuszczalne w postępowaniu przed sądem administracyjnym przeprowadzenie dowodu w postaci zeznań świadków. Wnioski dowodowe w tym zakresie zawarte w skardze podlegały zatem oddaleniu.

Wobec powyższych ustaleń Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.