Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 518/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-09-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 170, art. 174, art. 175 par 1, art. 183, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. ust. 1, art. 9 ust. 2b, art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 1974 nr 14 poz 85
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia NSA Wiesław Kisiel Sędzia del. NSA Małgorzata Dałkowska – Szary /spr./ Protokolant Kamil Strzępek po rozpoznaniu w dniu 1 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2008 r. sygn. akt III SA/Po 291/08 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2008r. , sygn. akt II SA/Po 291/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę E. S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia (...) kwietnia 2008r. , Nr (...) w przedmiocie wymeldowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia (...) listopada 2005r., Nr (...), działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. 2001, Nr 87, poz. 960 ze zm.), po przeprowadzeniu - na wniosek H. B. pełnomocnika Z. S. - postępowania administracyjnego orzekł o odmowie wymeldowania E. S. z pobytu stałego na os. K. (...) w P..

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż E. S. jest zameldowana w lokalu na os. K. (...) w P. od 1980r. Spółdzielcze lokatorskie prawo do tego lokalu należy do Z. S. na podstawie przydziału lokalu mieszkaniowego nr (...) z dnia (...) października 1990r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu Wydziału III Cywilnego z dnia 30 lipca 2003r., sygn. akt III Ns 449/03. Następnie wyjaśniono, iż w dniu (...) września 2005r. została wykonana wobec E. S. eksmisja ze spornego lokalu przez Komornika Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w Poznaniu. Według organu była ona nieskuteczna, ponieważ eksmitowana nie przebywała w tym czasie w przedmiotowym mieszkaniu. Ustalono, iż E. S. pomimo eksmisji i wymiany zamków w drzwiach wejściowych nadal w tym lokalu mieszka. Fakt ten potwierdziła siostra Z. S. – H. B., były mąż – Z. S., a także przeprowadzony przez funkcjonariuszy policji wywiad środowiskowy. Organ podkreślił więc, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało, aby E. S. opuściła mieszkanie na osiedlu K. (...) z zamiarem stałego przebywania w innym miejscu i dlatego brak jest podstaw do wydania decyzji o jej wymeldowaniu.

Po rozpoznaniu odwołania Z. S. od powyższej decyzji, Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia (...) lutego 2006r., Nr (...) i utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. Organ odwoławczy wskazał, iż stan faktyczny sprawy nie wyczerpuje dyspozycji art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, albowiem niniejsza sprawa rozpoznawana jest w oparciu o aktualnie ustalony stan faktyczny, a nie w oparciu o zdarzenie mające miejsce w dacie eksmisji tj. (...) września 2005r. Z zebranego materiału dowodowego, zdaniem organu II instancji, wynika iż E. S. nadal zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, co potwierdziła w pismach z dnia (...) i (...) stycznia 2006r. Fakt ten potwierdził również Z. S. Była żona odwołującego nadal mieszka w spornym lokalu, ponieważ ma do niego dostęp dzięki pełnoletnim dzieciom.

Po rozpatrzeniu skargi Z. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt III SA/Po 353/06 uchylił decyzje organów obu instancji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zgodnie z treścią przepisu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Art. 15 ust. 2 ustawy określa natomiast przesłanki wymeldowania, którymi są fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego lub czasowego (trwającego ponad 2 miesiące) oraz niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie przesłanki wskazane w powyższych przepisach zostały spełnione. W dniu (...) września 2005r. została bowiem wykonana wobec E. S. eksmisja z lokalu na os. K. (...) w P. u przez Komornika Sądowego Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w Poznaniu i pobyt eksmitowanej w przedmiotowym lokalu nie spełnia w tym wypadku przesłanki zawartej w art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy. Pomimo przeprowadzenia eksmisji podczas nieobecności dłużniczki nie można uznać jej za nieskuteczną, jak to czynią organy administracji, albowiem w protokole z eksmisji Komornik Sądowy stwierdził, iż dłużniczka opuściła mieszkanie, a ruchomości znajdujące się w nim stanowią własność jej pełnoletnich dzieci (zgodnie z oświadczeniami T. S. i A. D.). Mając na uwadze powyższe należało zatem przyjąć, iż eksmisja jest skuteczna, ponieważ E. S. została usunięta z lokalu w ramach procedury eksmisyjnej przewidzianej przepisami prawa i nie może w nim przebywać. Nastąpiła też wymiana zamków w drzwiach wejściowych. Sąd zaznaczył również, że zgodnie z treścią art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r. (sygn. akt K 20/01) wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. Jednocześnie, zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie administracyjnym, egzekucja wyroku orzekającego eksmisję z lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy i jeśli nawet po wykonaniu egzekucji eksmitowana osoba wbrew woli wierzyciela egzekucyjnego przebywa w tym lokalu, nie stanowi to stałego jej pobytu z zamiarem stałego przebywania (będącego generalnie przesłanką zameldowania) i nie uchyla zaistniałej wcześniej przesłanki wymeldowania. Bezspornym w sprawie jest, że była żona skarżącego przebywa w mieszkaniu na os. K. (...) w P., wbrew woli Z. S. oraz niezgodnie z treścią pkt 4 postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 30 lipca 2003r. sygn. akt III NS 449/03 w sprawie o podział majątku wspólnego. W tym stanie rzeczy uzasadniona była ocena, że zaskarżone decyzje naruszają prawo, albowiem zaistniały przesłanki określone w art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy, które skutkować winny wydaniem orzeczenia o wymeldowaniu E. S. ze spornego mieszkania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 października 2007 r., sygn. akt II OSK 519/07 oddalił skargę kasacyjną E. S. od powyższego wyroku Sądu administracyjnego l instancji wskazując, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o konieczności uznania faktu wykonania eksmisji za przesłankę ustania pobytu skarżącej w spornym lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wyraźnie podkreślił, że w tej sytuacji pobyt E. S. w przedmiotowym mieszkaniu nie może być uznany za pobyt legalny. Nielegalny pobyt nie może zaś stanowić pobytu stałego z zamiarem zamieszkiwania. Zauważył też, że Sąd administracyjny nie jest przy tym uprawniony do badania legalności czynności komornika sądowego związanych m. in. z obowiązkiem zapewnienia skarżącej lokalu służącego zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia (...) stycznia 2008r, Nr (...) Prezydent Miasta P., działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, orzekł o wymeldowaniu E. S. z pobytu stałego w lokalu na os. K. (...) mieszkanie numer (...) w P.

W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na rozważania prawne i wytyczne zawarte w uzasadnieniach wyroków sądów administracyjnych obu instancji, które w jego ocenie przesądzały o konieczności wymeldowania E. S. W szczególności uznał, że wykonanie w dniu (...) września 2005 r. eksmisji jest równoznaczne z ustaniem pobytu danej osoby w lokalu, nawet jeżeli nadal w nim przebywa - wbrew woli wierzyciela egzekucyjnego.

W odwołaniu od tej decyzji E. S. wniosła o jej uchylenie wskazując na fakt dalszego zamieszkiwania w spornym lokalu - za zgodą syna i córki. Podkreśliła, że nie posiada mieszkania zastępczego z czego wynika konieczność dalszego jej pobytu w spornym lokalu - do czasu otrzymania lokalu socjalnego. W jej ocenie, po dokonaniu eksmisji jej pobyt w lokalu zaczął się na nowo jako sublokatorki i osoby bliskiej dzieci.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia (...) kwietnia 2008r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione przez organ l instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że argumenty zawarte w odwołaniu nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie ewidencji ludności, albowiem o pozbawieniu prawa E. S. do pobytu w spornym lokalu zadecydowano w prawomocnym orzeczeniu sądowym, wykonanym następnie w drodze eksmisji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu E. S. wniosła o uchylenie decyzji II instancji i oddalenie wniosku o jej wymeldowanie, zarzucając naruszenie :

- prawa materialnego ( art. 9 ust. 2 b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ) poprzez niesłuszne przyjęcie tezy uznającej wyrok eksmisyjny za podstawę do pozbawienia prawa do pobytu w danym lokalu,

- prawa procesowego poprzez niezrealizowanie wytycznych zawartych w wyrokach sądów administracyjnych wydanych w toku niniejszej sprawy , naruszenie art. 7 i 77 kpa, poprzez nieustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu oraz przekroczenie granic swobodnego uznania administracyjnego. Skarżąca zarzuciła też błędy w ustaleniach faktycznych dotyczące opuszczenia lokalu oraz posiadania przez nią innego miejsca pobytu. W uzasadnieniu skargi E. S. podniosła przede wszystkim, że zamieszkuje nadal w spornym mieszkaniu, ma w nim swoje rzeczy osobiste i stanowi ono jej centrum interesów życiowych.

Wojewoda Wielkopolski wniósł o oddalenie skargi powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 4 grudnia 2008r., sygn. akt III SA/Po 291/08 oddalił skargę E. S.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał na wstępie, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Dalej sąd stwierdził, że w uzasadnieniach wyroków sądów administracyjnych obu instancji wydanych w niniejszej sprawie wskazano jednoznacznie, że wykonana wobec E. S. eksmisja z lokalu na os. K. (...) w P. przez Komornika Sądowego Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w Poznaniu i dalszy pobyt eksmitowanej w przedmiotowym lokalu nie spełnia przesłanki zawartej w art. 6 ust 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Pomimo przeprowadzenia eksmisji podczas nieobecności dłużniczki należało uznać ją za skuteczną, albowiem E. S. została usunięta z lokalu w ramach procedury eksmisyjnej przewidzianej przepisami prawa i nie może w nim aktualnie przebywać. Egzekucja wyroku orzekającego eksmisję z lokalu musi być zatem uznana za akt równoznaczny z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy i jeśli nawet po wykonaniu egzekucji eksmitowana osoba wbrew woli wierzyciela egzekucyjnego przebywa w tym lokalu, nie stanowi to stałego jej pobytu z zamiarem stałego przebywania (będącego generalnie przesłanką zameldowania) i nie uchyla zaistniałej wcześniej przesłanki wymeldowania. Bezspornym w sprawie jest, że skarżąca przebywa cały czas mieszkaniu na os. K. (...) w P., wbrew woli byłego męża Z. S. oraz niezgodnie z treścią pkt 4 postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 30 lipca 2003r. sygn. akt III NS 449/03 w sprawie o podział majątku wspólnego. Sąd podkreślił, że organy ewidencyjne oraz sądy administracyjne nie są przy tym uprawnione do badania legalności czynności komornika sądowego związanych m. in. z obowiązkiem zapewnienia skarżącej lokalu służącego zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych. Sąd pierwszej instancji, po przeanalizowaniu akt administracyjnych uznał, iż w toku ponownego rozstrzygania przedmiotowej sprawy dotyczącej kwestii wymeldowania E. S. ze spornego lokalu nie zaistniały nowe przesłanki faktyczne czy prawne, które uzasadniałyby przyjęcie tezy, iż w sprawie nie ma podstaw do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącej. Przebywa ona bowiem nadal w mieszkaniu bez odpowiedniej podstawy prawnej i wbrew prawomocnemu orzeczeniu sądu powszechnego, co uniemożliwia uznanie jej pobytu za czynność o charakterze legalnym. Z kolei nie można czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem. Argumenty podnoszone w toku postępowania odnośnie braku odpowiedniego lokalu zastępczego umożliwiającego skuteczne wyprowadzenie się skarżącej z mieszkania nie mogą być podnoszone w ramach postępowania w przedmiocie ewidencji ludności, gdyż nie dotyczą one bezpośrednio badania kwestii stanu faktycznego związanego z pobytem ( lub brakiem pobytu ) danej osoby w określonym miejscu. Sąd administracyjny nie jest również władny do oceny legalności działania sądu powszechnego czy czynności komorniczych, które podlegają kontroli na odrębnych zasadach wskazanych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.

Z tego względu Sąd pierwszej instancji oddalając skargę uznał, że organy administracji publicznej obu instancji wydały swoje decyzje realizując wyczerpująco wytyczne zawarte w wyrokach tutejszego Sądu i Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - wydanych w przedmiotowej sprawie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik E. S. zaskarżając go w części, a mianowicie w pkt. I wyroku. Wyrokowi temu zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. :

- przepisu art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż fakt dalszego, trwałego przebywania w lokalu eksmitowanej osoby wbrew woli wierzyciela egzekucyjnego po przeprowadzonej egzekucji nie stanowi stałego pobytu, tj. zamieszkiwania z zamiarem stałego przebywania oraz na przyjęciu, iż nielegalny pobyt nie może stanowić pobytu stałego;

- przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż mimo dalszego, po przeprowadzonej egzekucji, trwałego przebywania w lokalu - wbrew woli wierzyciela egzekucyjnego - eksmitowanej osoby, ziściła się przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu bez wymeldowania;

- przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż dla oceny, czy ziściła się przesłanka w postaci faktycznego opuszczenia lokalu, znaczenie ma utrata tytułu prawnego do niego oraz fakt, że pobyt stał się nielegalny.

Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie, a gdyby ten sąd nie mógł rozpoznać jej w innym składzie - innemu sądowi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz o przyznanie pełnomocnikowi skarżącej zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzucono, że wbrew stanowisku Sądu I instancji, z przepisu art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy nie wynika, by pobyt w lokalu bez tytułu prawnego wykluczał możliwość uznania, iż może on mieć charakter pobytu stałego, z zamiarem stałego przebywania. Podkreślono, że przepisy meldunkowe służą jedynie celom ewidencyjnym - ich celem jest ujawnienie w ewidencji faktu zamieszkiwania, pobytu określonego podmiotu w danym miejscu. Jeśli podmiot ma zamiar stałego w nim przebywania i obiektywnie da się stwierdzić, że swój zamiar urzeczywistnia, to nie sposób odmówić takiemu stanowi rzeczy spełnienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie, iż jest to pobyt stały w rozumieniu omawianej regulacji. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych wskazano, że zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonym w wyroku z dnia 20 maja 2002 r., sygn. akt: K. 20/2001 (OTK ZU 2002/3A poz. 34), ewidencja ludności służy rejestracji danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Zameldowanie pod określonym adresem potwierdza jedynie miejsce zamieszkania osoby, a nie legalność jej pobytu w określonym lokalu. W konsekwencji, dla potrzeb ewidencji istotny jest jedynie fakt rzeczywistego przebywania przez skarżącą w lokalu. W ocenie skarżącego w konfiguracji okoliczności faktycznych niniejszej sprawy bez znaczenia pozostaje ocena czynności podjętych przez komornika sądowego, skoro pozostały one bez wpływu na fakt przebywania skarżącej w przedmiotowym lokalu i jej zamiar w tym zakresie. Czynność zameldowania jest czynnością materialnotechniczą, która potwierdza jedynie fakt faktycznego pobytu w lokalu, a nie rozstrzyga o prawie do lokalu. Odpowiednio odnieść to należy do decyzji o wymeldowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozbawiona jest uzasadnionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U . Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Oznacza to związanie Sądu zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku. Skarga kasacyjna została w niniejszej sprawie sporządzona przez należycie umocowanego pełnomocnika strony skarżącej w rozumieniu art. 175 § 1 p.p.s.a., a w sprawie nie zachodzi nieważność postępowania. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego - przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie autor skargi kasacyjnej powołał się na zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego. Tym niemniej ocena zasadności tych zarzutów musi uwzględniać to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wydając zaskarżony wyrok, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. związany był oceną prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia14 września 2006r. sygn. akt III SA/Po 353/06, która została zaakceptowana przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 października 2007r., sygn. akt II OSK 519/07.

Trafnie więc wskazano w zaskarżonym wyroku na treść art. 153 p.p.s.a. i konsekwencje tej regulacji dla orzeczeń wydawanych po wydaniu prawomocnego wyroku przez sąd.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania prawne co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność były przedmiotem postępowania. Stwierdzenie, że "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże w sprawie ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, jest on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy (wyrok SN z 25 lutego 1998r., sygn. akt III RN 130/97, OSNAPiUS 1999, nr 1, poz. 2 z aprobującą glosą B. Adamiak, OSP 1999, nr 5, poz. 101).

Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawa i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt zostało uznane za błędne. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawa oraz sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się temu poglądowi w pełnym zakresie (por. wyrok NSA z 22.III.1999r., sygn. akt IV SA 527/97).

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracyjnym i na sądzie może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w drodze rewizji nadzwyczajnej, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło.

Zatem Sąd I instancji wydając zaskarżony wyrok miał obowiązek dostosowania się do oceny prawnej, wyrażonej we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 września 2006r. sygn. akt III SA/Po 353/06, która została zaakceptowana przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 października 2007r., sygn. akt II OSK 519/07.

W tym miejscu wskazane jest powołanie art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów i wyraża się w tym, że muszą one brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu. Jeżeli zatem w sprawie niniejszej WSA w Poznaniu w prawomocnym wyroku z dnia 14 września 2006r. sygn. akt III SA/Po 353/06, dokonał wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawa i sposobu ich zastosowania w sprawie, to ocena ta wiąże w tym zakresie także Naczelny Sąd Administracyjny. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się bowiem w tym, że także inne sądy muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 p.p.s.a. w odniesieniu do sądów oznacza więc, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być ona już ponownie badana (wyrok NSA z dnia 11.X.2007r. sygn. akt I FSK 1358/06, wyrok NSA z dnia 6 marca 2008r. sygn. akt II OSK 152/07, por. J. Kunicki - glosa do postanowienia SN z dnia 21.X.1999r., I CKN 169/98, OSP 2001, z. 4, poz. 63).

W ramach kontroli legalności rozstrzygnięcia organu administracji publicznej Sąd I instancji obowiązany jest tylko zbadać, jak dyrektywę z art. 153 p.p.s.a. zrealizował organ.

W związku z powyższym nie może być uwzględniony zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przez Sąd I instancji art. 6 ust. 1 i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r, o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł bowiem inaczej zinterpretować normy prawnej wyrażonej w powołanych przepisach i zastosować ją odmiennie, niż uczyniły to Sądy we wcześniejszych wyrokach – WSA z dnia 14 września 2006r. i Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 października 2007r. oddalającym skargę kasacyjną Z. S. od tego wyroku.

Zauważyć należy, że podnoszenie w niniejszej skardze kasacyjnej zarzutu powołanego wyżej naruszenia prawa materialnego jest niedopuszczalną polemiką z prawomocnym wyrokiem WSA z dnia 14 września 2006r. sygn. akt III SA/Po 353/06, zaakceptowanym wyrokiem NSA z dnia 4 października 2007r., w których przesądzono, że w stanie faktycznym sprawy wykonanie eksmisji jest równoznaczne z ustaniem pobytu skarżącej w przedmiotowym lokalu. Sądy uznały, że wykonana wobec E. S. eksmisja z lokalu na os. K. (...) w P. przez Komornika Sądowego Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w Poznaniu i dalszy pobyt eksmitowanej w przedmiotowym lokalu nie spełnia przesłanki zawartej w art. 6 ust 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sądy stwierdziły, że pomimo przeprowadzenia eksmisji podczas nieobecności dłużniczki należało uznać ją za skuteczną, albowiem E. S. została usunięta z lokalu w ramach procedury eksmisyjnej przewidzianej przepisami prawa i nie może w nim aktualnie przebywać. Egzekucja wyroku orzekającego eksmisję z lokalu musi być zatem uznana za akt równoznaczny z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 cytowanej ustawy i jeśli nawet po wykonaniu egzekucji eksmitowana osoba wbrew woli wierzyciela egzekucyjnego przebywa w tym lokalu, nie stanowi to stałego jej pobytu z zamiarem stałego przebywania (będącego generalnie przesłanką zameldowania) i nie uchyla zaistniałej wcześniej przesłanki wymeldowania. Stwierdzono przy tym, że w sprawie bezspornym jest, że skarżąca przebywa cały czas mieszkaniu na os. K. (...) w P., wbrew woli byłego męża Z. S. oraz niezgodnie z treścią pkt 4 postanowienia Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 30 lipca 2003r. sygn. akt III NS 449/03 w sprawie o podział majątku wspólnego. W wyrokach tych podkreślono, że wprawdzie art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. stanowi, iż zameldowanie potwierdza faktyczny pobyt osoby w lokalu, jednakże odnosi się do pobytu legalnego. Nielegalny pobyt, oznaczający przebywanie wbrew prawomocnym orzeczeniom sądów, bez zgody osoby uprawnionej do dysponowania lokalem, będący następstwem naruszenia posiadania czy wręcz przestępstwa polegającego na naruszeniu miru domowego (art. 193 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), nie stanowi pobytu stałego z zamiarem zamieszkania. Nie można bowiem czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem, a samowoli nie może sankcjonować instytucja zameldowania.

Skutkiem wskazanej wyżej mocy wiążącej prawomocnego wyroku (na podstawie art. 170 p.p.s.a.) jest to, że przesądzona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2006r. i zaakceptowana w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2007r. kwestia spełnienia przez skarżącą w stanie faktycznym sprawy przesłanek wymeldowania z art. 15 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności - nie może być badana w późniejszym postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną, jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Zatem pełnomocnik strony skarżącej ze stosownym oświadczeniem winien wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.