Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 612/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 ust., 1, art. 2 pkt 2 (lit a), art. 4 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 apr. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106 par. 3, art. 133 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2014 r. sprawy ze skargi C. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje adwokatowi J. A. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu, kwotę [...] zł ([...] złotych [...]) w tym [...] zł ([...] złotych [...]) tytułem podatku od towarów i usług. III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik Urzędu ds. Kombatantów), po rozpoznaniu wniosku C. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] 2014 r. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 , z późn. zm. [aktualnie: Dz.U. z 2014 r., poz. 1001] - dalej: ustawa o świadczeniu pieniężnym).

Ostatnią z wymienionych decyzji Kierownik Urzędu ds. Kombatantów odmówił stronie przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie o świadczeniu pieniężnym, uznając, że brak jest dowodów na to, że wysiedlenie rodziny C. M. w marcu 1940 r. z dotychczasowego miejsca zamieszkania do Generalnego Gubernatorstwa - miejscowości X w gminie [...] było związane z wykonywaniem pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy, co jest niezbędne do przyznania świadczenia na podstawie przepisów powołanej ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, że zebrała dalsze dowody wysiedlenia rodziny do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy, których przesłanie organowi zapowiedziała.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia z dnia [...] kwietnia 2014 r. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów, odwołując się do treści art. 2 (pkt 2), art. 3 i art. 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym, stwierdził, że treść przywołanego przepisu art. 2, w powiązaniu z art. 3, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, ale bez wystąpienia faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia.

Organ stwierdził, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że brak jest podstaw do uznania, iż doszło do deportacji rodziny wnioskodawczyni do pracy przymusowej, gdyż zmiana miejsca zamieszkania rodziców strony spowodowana była wysiedleniem z rodzinnej miejscowości, a nie skierowaniem do pracy przymusowej. Organ wyjaśnił, że wysiedlenie rodziny strony może w świetle ustalonych okoliczności być uznane za spełniające wymóg deportacji (wywiezienia), było ono bowiem wymuszone przez władze niemieckie i wiązał się z koniecznością opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania (ośrodka życiowego), pozostawienia domu i jego sprzętów (wyposażenia) oraz gospodarstwa. W ocenie organu celem bezpośrednim tego wysiedlenia nie było jednak wywiezienie rodziny do pracy przymusowej, lecz wywiezienie służące wyrugowaniu ludności polskiej dla przekazania ich gospodarstw rodzinom niemieckim. Ponadto podniósł, że charakter pracy świadczonej w miejscu wywiezienia przez ojca wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki zawartej w art. 2 pkt powołanej ustawy, gdyż wykonywał on prace sezonowe, a pozostali członkowie rodziny, jak podali świadkowie, nie zostali skierowani do pracy. W ocenie organu, przymus wykonywania pracy przez ojca wnioskodawczyni determinowany był względami ekonomicznymi, nie stanowił zaś przejawu realizacji polityki gospodarczej III Rzeszy podczas II wojny światowej, a cała rodzina – jak podała wnioskodawczyni występująca jako świadek w sprawie innej osoby – utrzymywała się z pracy sezonowej ojca oraz próbowali zdobywać płody rolne na własną rękę. W konsekwencji uznał, że wysiedlenie, którego doświadczyła rodzina wnioskodawczyni, nie stanowi represji, o której mowa w art. 2 pkt 2 powołanej ustawy – deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy. Organ zwrócił także uwagę na to, że strona przez cały czas wysiedlenia miała kontakt z najbliższą rodziną, innymi osobami wysiedlonymi z [...] oraz zamieszkiwała w domu polskiej rodziny. Nadto stwierdził, że strona nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów potwierdzających, że jej ojciec został skierowany do pracy przymusowej.

W skardze na decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r. wnioskodawczyni zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego i niewłaściwą interpretacje zeznań "J. i F. C.". Podniosła, że ojciec wraz z rodziną został wywieziony do pracy przymusowej - świadczył pracę w miejscu i czasie wskazanym przez okupanta, pod nadzorem niemieckim; samo wywiezienie też ze względu na jego przebieg nosiło cechy represji i dla niej jako ówcześnie [...]-letniego dziecka nie miało znaczenia, czy została deportowana do pracy przymusowej czy dla wyrugowania ludności polskiej , a każda praca wykonywana w tych warunkach była pracą przymusową wykonywaną na rzecz III Rzeszy. Podniosła, że do organu należy ocena przedawnionych przez stronę dowodów, również w oparciu o wiedzę historyczną.

W odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu ds. Kombatantów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W uzupełnieniu skargi pełnomocnik skarżącej (ustanowiony z urzędu) zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 2 pkt 2 w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, mimo że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, ze strona podlegała represjom w postaci deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy, co kwalifikowało stronę do przyznania jej świadczenia pieniężnego w rozumieniu art. 1 ust. 1 tej ustawy. Nadto zarzucił naruszenie przepisów art. 80 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 7, art. 8 i art. 75 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), poprzez: wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie niepełnego materiału dowodowego, co doprowadziło do tego, że nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy w zakresie wykonywania pracy przez skarżącą i jej rodzinę na podstawie nakazu administracyjnego i pod nadzorem okupanta; niewyjaśnienie, czy świadczenie pracy było nadzorowane przez "organy wojskowe, policyjne lub inne organy przymusu III Rzeszy", jakie były warunki bytowania rodziny w miejscu deportacji i czy osoby deportowane mogły odmówić świadczenia pracy na rzecz okupanta; zaniechanie przeprowadzenia innych możliwych dowodów, w tym opinii biegłego z dziedziny historii na okoliczność charakteru pracy wykonywanej na rzecz okupanta w X ([...]) w gminie [...] w latach 1940-1945 przez rodziny rolników polskich deportowane z miejscowości [...] w dniu [...] 1940 r. przez III Rzeszę. Pełnomocnik domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasadzenia wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną z urzędu.

Następnie w piśmie z dnia 20 listopada 2014 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu w postaci opinii prywatnej biegłego z dziedziny historii - J. Z. z dnia 16 listopada 2014 r. na okoliczność charakteru deportacji oraz wykonywanej pracy w okolicznościach niniejszej sprawy. Argumentował również, że treść przedmiotowej opinii wskazuje, że deportacja rodziny skarżącej była również związana z pobytem w obozie przejściowym.

Na rozprawie w dniu 26 listopada 2014 r. Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii historyka J. Z. Pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę oraz jej argumentację

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna. Wniosek taki tutejszy Sąd wywiódł, kontrolując zaskarżoną decyzję w zakresie wyznaczonym przepisami art. 1 i art. 3 § 1 oraz art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm., dalej - p.p.s.a.).

Zastrzeżenia w tym miejscu wymaga, że rozstrzygnięcie sprawy nie wymagało wyjaśnienia żadnych wątpliwości, które stałyby na przeszkodzie jej należytemu rozpatrzeniu w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a. Nadto przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z opinii biegłego nie należy do kategorii dowodów dopuszczalnych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, bowiem powołany przepis nie pozwala sądowi administracyjnemu na przeprowadzenia takiego dowodu. Opinia biegłego jest innym środkiem dowodowym niż "dowód z dokumentu" w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a. (tak NSA w wyroku z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1445/11, LEX nr 1367272). Celem postępowania dowodowego prowadzonego ewentualnie przez sąd w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej. Stanowiąc odstępstwo od zasady wynikającej z art. 133 § 1 p.p.s.a., przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie tylko, że nie może być interpretowany rozszerzająco, to zwłaszcza nie może być stosowany w sprzeczności z celem, do którego powołano sądy administracyjne, a którym jest kontrola legalności działalności administracji publicznej, a nie załatwianie spraw administracyjnych (patrz wyroki NSA: z dnia 3 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 3082/12, LEX nr 1455417 i z dnia 9 kwietnia 2014 r. sygn. akt I GSK 1380/12, LEX nr 1484767 - orzeczenia dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To nie do Sądu należy przeprowadzanie dowodów służących ocenie charakteru wysiedlenia czy wywiezienia, jakiemu została poddana rodzina skarżącej, lecz należy to do kompetencji organów. Sąd była natomiast obowiązany do skontrolowania prawidłowości przeprowadzonego przez organy postępowania dowodowego oraz prawidłowości wniosków wyciągniętych na postawie materiału procesowego. Dowód wskazany przez pełnomocnika skarżącej nie był zaś niezbędny dla przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu przez Sąd w niniejszej sprawie, stąd też wniosek dowodowy podlegał oddaleniu.

Przechodząc do merytorycznej oceny sprawy, Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym świadczenie to przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie. Przez represję, stosownie do art. 2 pkt 2 powołanej ustawy, rozumieć należy deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 (lit. a) lub terytorium Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach (lit. b).

Nie każdą represję, jakiej doświadczała ludność polska w czasie II wojny światowej, ustawodawca objął działaniem ustawy, wyraźnie definiując pojęcie represji w rozumieniu art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Ustawa przewiduje świadczenia pieniężne tylko dla tych osób, wobec których okupanci stosowali represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie. Praca niewolnicza charakteryzowała się jej wykonywaniem ponad siły, w warunkach prowadzących do wyniszczenia i zazwyczaj, choć nie zawsze, w izolacji od dotychczasowego środowiska. W połączeniu z pracą o takich właściwościach deportacja stanowiła również rodzaj kary polegającej na skierowaniu skazanego do (często odległej) miejscowości na przymusowy pobyt, zesłanie (por. uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z dnia 12 października 1998 r. ONSA 1/99/1, przywołanej przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07).

O deportacji, w rozumieniu art. 2 pkt 2 wyżej ustawy o świadczeniu pieniężnym można mówić w stosunku do dziecka w sytuacji, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, a zatem wraz z nimi deportowane do pracy przymusowej lub osadzone w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Jest bowiem oczywiste, że dziecko dzieli los rodziców i do deportacji dziecka odnoszą się te same przyczyny, jakie spowodowały deportowanie (wywiezienie) do pracy przymusowej rodziców czy też matki dziecka (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004 r. sygn. akt OSK 135/04, ONSAiWSA 2005/1/15, OSP 2005/6/74, LEX nr 141484 i z dnia 5 maja 2004 r. sygn. akt OSK 176/04, LEX nr 156276).

Trzeba także wspomnieć, że pewne wątpliwości Trybunału Konstytucyjnego w wyżej przywołanym wyroku w sprawie sygn. akt K 49/07 z punktu widzenia zasady pewności prawa budziła także trafność zastosowania określenia w art. 2 pkt 2 powołanej ustawy terminu "deportacja" w odniesieniu do rodzaju represji, który uprawnia do otrzymania świadczenia na podstawie badanej ustawy. Niemniej jednak ustawodawca obok terminu "deportacja" użył w nawiasie przed sformułowaniem "do pracy przymusowej" dookreślającego pojęcia "wywiezienie", co zakłada przymusową zmianę miejsca pobytu (zamieszkania) związaną z gospodarczymi przyczynami tego rodzaju represji. Analiza uzasadnienia wyroku Trybunału i przepisów ustawy prowadzi zatem do wniosku, że aktualnie, wobec odpadnięcia kryterium geograficznego, to jest wywiezienia poza terytorium polskiego państwa w jego przedwojennych (sprzed II wojny światowej) granicach, należy po prostu badać, czy nastąpiła przymusowa zmiana miejsca pobytu osoby "wywiezionej" (i w tym znaczeniu "wysiedlonej") w celu świadczenia pracy przymusowej ("do pracy przymusowej") na rzecz okupantów wymienionych w omawianej ustawie. Innymi słowy, ustawa o świadczeniu pieniężnym nie uzależnia stwierdzenia deportacji od takich okoliczności, jak odległość, na którą deportowany został wywieziony do pracy przymusowej, jego wiek, czy też rozdzielenie z rodziną. Kryterium pozostaje natomiast wywiezienie na okres co najmniej 6 miesięcy (tak NSA w wyroku z dnia 27 marca 2012 r. sygn. akt II OSK 468/11, LEX nr 1138199 - orzeczenie dostępne orzeczenie dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem tutejszego Sądu wywiezienie na znaczne odległości i osadzenie w obcym kulturowo, społecznie, geograficznie i przyrodniczo środowisku praktycznie zawsze przesądza o zaistnieniu przesłanki deportacji (co jednak samo w sobie nie oznacza wywiezienia do pracy przymusowej). Niemniej jednak również wywiezienie na mniejsze odległości (i w granicach przedwojennej Polski) nie musi jeszcze oznaczać, że wbrew wszystkim innym okolicznościom sprawy - do deportacji w rozumieniu art. 2 pkt 2 powołanej ustawy nie doszło. W konkretnie rozstrzyganej sprawie oznacza to, że istotnym zagadnieniem jest ustalenie, czy osoba deportowana (nawet wraz z najbliższą rodziną) została wywieziona do pracy przymusowej. W razie wywiezienia (wysiedlenia) na bardzo niewielkie odległości dla oceny ziszczenia się przesłanki samej deportacji istotne zaś mogą być takie kwestie, jak to, czy osoba (rodzina) była izolowana w miejscu wywiezienia i pozbawiona kontaktu z dotychczasowym środowiskiem, i w tym znaczeniu z niego wyrwana. Podstawowym zagadnieniem zawsze pozostaje jednak ustalenie, czy wywiezienie nastąpiło w celu wykonywania pracy przymusowej ("do pracy przymusowej").

Dodać należy, że w przekonaniu Sądu - w obecnym stanie prawnym, przy ocenie zaistnienia przesłanki deportacji do pracy przymusowej, należy dążyć do posługiwania się kryteriami obiektywnymi. W tym ujęciu kwestie dotyczące losów rodziny osoby wywiezionej są istotne tylko w zakresie, w jakim umożliwiają ocenę, czy doszło do wywiezienia rodziny do pracy przymusowej lub ewentualnie rozdzielenia osoby deportowanej z rodziną, w tym ocena faktycznego zerwania więzi z dotychczasowym środowiskiem (miejscem zamieszkania), przy czym ta ostatnia kwestia, jak już wspomniano, jest pomocna przy ocenie zaistnienia przesłanki deportacji w razie wysiedlenia na bardzo niewielkie odległości. W przypadku wysiedlenia całej rodziny (wraz z małoletnim dzieckiem) lub nawet części lub całej jednostki osadniczej istotny będzie natomiast charakter tej represji, tj. powiązanie jej z celem, jakim jest wykonywanie pracy przymusowej. Wobec tego zobiektywizowane ustalenie, że nastąpiło wywiezienie do pracy przymusowej (deportacja) nie powinno zależeć od skali odczuwania krzywdy przez daną osobę w miejscu deportacji (miejsca przymusowego świadczenia pracy), a zatem od kwestii subiektywnych, lecz skupiać się na tych obiektywnych okolicznościach, które wskazują na świadczenie pracy przymusowej (niewolniczej). Stwierdzenie deportacji nie powinno być w prosty sposób uzależnione od ustalenia zindywidualizowanych warunków bytowych w miejscu wywiezienia.

Reasumując tę część rozważań ogólnych należy podkreślić, że nade wszystko podstawowym zagadnieniem, które winien mieć na uwadze organ rozstrzygający sprawę, jest stwierdzenie gospodarczego celu wywiezienia (do pracy przymusowej), nie zaś analiza konkretnych warunków bytowych w miejscu deportacji (na przykład odmienności pomiędzy konkretnymi miejscami świadczenia pracy przymusowej nie powinny różnicować rozstrzygnięć organów w zakresie stwierdzenia przesłanki z art. 2 pkt 2 powołanej ustawy) ani tym bardziej indywidualnej, subiektywnej reakcji osoby deportowanej na te warunki.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Urzędu ds. Kombatantów, odmawiająca przyznania skarżącej uprawnień do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym za okres pobytu wraz z rodziną od marca 1940 r. z dotychczasowego miejsca zamieszkania do miejscowości X w gminie [...] na terenie ówczesnej Generalnego Gubernatorstwa. W tym zakresie organ uznał, że miała miejsce deportacja (wywiezienie), ale nie nastąpiło to w celu wykonywania pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy, co jest niezbędne do przyznania przedmiotowego świadczenia.

Należy w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 4 ust. 4 powołanej ustawy w toku postępowania administracyjnego na organie spoczywają określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 77 § 1 i art. 80, obowiązki dotyczące wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz oceny, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wskazane normy prawne nawiązują do treści jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady dochodzenia prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a., nakładającej na organ prowadzący postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym, jak i prawnym - w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organ administracji nie dopełnił wskazanych wyżej obowiązków, a ocena twierdzeń strony zaprezentowanych w całym postepowaniu, jak i świadków przesłuchanych na okoliczności istotne dla jej rozstrzygnięcia dokonana została z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, bowiem nie została poparta odpowiednim umotywowaniem wniosków oraz omówieniem przeprowadzonych dowodów. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, że organ faktycznie wyczerpał możliwości dowodowe w sprawie, co nie pozwala bezkrytycznie uznać prawidłowości końcowych wniosków organu.

Organ, przyjmując w niniejszej sprawie, że skarżąca wraz z rodziną przebywała w miejscowości na terenie Generalnego Gubernatorstwa, w środowisku innych Polaków - miała kontakt z innymi osobami wysiedlonymi z [...] oraz zamieszkiwała w domu polskiej rodziny, w dużej mierze skupił się na takiej okoliczności, która – jak to już wyżej zostało podkreślone – w zasadzie nie miało doniosłego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Zbyt mało uwagi poświęcił natomiast kwestii ostatecznego przesądzenia co do celu deportacji rodziny wnioskodawczyni, jak i oceny warunków wykonywania pracy w miejscu wysiedlenia (deportacji) przede wszystkim przez ojca wnioskodawczyni, która ustalonych okolicznościach sprawy niewątpliwe dzieliła los swoich rodziców.

Pamiętać należy, że wnioskodawca ma określone obowiązki w ramach ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego (przede wszystkim względem wniosku), jak to wynika z art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym i przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1999 r. nr 111, poz. 1300) wydanego na podstawie art. 4 ust. 3 powołanej ustawy. Przedmiotowe rozporządzenie, porządkując tryb przyznawania uprawnień, nie może – przy braku odpowiednich postanowień ustawy szczególnej (ustawy o świadczeniu pieniężnym) – bowiem wykluczać reguł postępowania dowodowego obowiązujących w postępowaniu administracyjnym, w tym uregulowania wynikającego z art. 75 § 1 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania administracyjnego jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Gd 842/10, LEX nr 992980).

W tych warunkach za niedostateczne należy uznać omówienie zgromadzonych dowodów - materiałów dołączonych do wniosku i zeznań świadków oraz samej wnioskodawczyni co do charakteru deportacji (celu wywiezienia) i pracy, jaką ojciec wnioskodawczyni wykonywał podczas okresu wysiedlenia w należącym do niemieckim majątku [...] w gminie [...]. Strona konsekwentnie twierdziła, że wywiezienie (deportacja) nastąpiło na podstawie karty ewakuacyjnej do pracy przymusowej na terenie okupowanej Polski [w granicach Generalnej Guberni], a jej ojciec zmuszony był do wykonywania pracy rolniczej w majątku ziemskim "u Niemca", a była to praca sezonowa. Opuszczenie gospodarstw było zaś powiązane z przekazaniem ich przez władze okupacyjne niemieckim osadnikom. Na administracyjny przymus opuszczenia miejsca dotychczasowego zamieszkania i wykonywania pracy w miejscu wysiedlenia oraz jej charakter (prace polowe - sezonowe) wskazali także świadkowie E. C. i F. C.

W tych warunkach organ powinien jeszcze raz rozważyć, jakie jeszcze, chociażby poszlakowe, dowody mogłyby wskazywać na cel deportacji i charakter wykonywanej pracy w miejscu, do którego rodzina skarżącej została wywieziona. Powinien także mieć na wadze, że spora część prac rolniczych ma właśnie sezonowy ze swej natury charakter, a przede wszystkim z uwagi na klimat (okres wegetacyjny roślin); jest rzeczą powszechnie znaną, że w okresie zimowym natężenie pracy w rolnictwie w warunkach klimatu umiarkowanego jest znacznie mniejsze, gdyż ogranicza się do odpowiedniego gospodarowania zasobami - płodami rolnymi zebranymi w sezonie wegetacyjnym (utrzymywania ich w odpowiednim stanie), przygotowania do kolejnego sezonu upraw oraz utrzymania zwierząt gospodarskich. W konsekwencji, sezonowy charakter pracy rolniczej wykonywanej przez ojca wnioskodawczyni nie może stanowić argumentu przemawiającego przeciwko uznaniu, że wykonywana przez niego praca nie miała charakteru przymusowego (nie była wynikiem przymusu administracyjnego władz okupacyjnych), a jedynie podyktowana była przymusem ekonomicznym.

Reasumując wszystko powyższe, stwierdzić należy, że rozważania przedstawione przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zostały poczynione w warunkach niedostatecznie wnikliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego co do istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy. Nadto, nawet tak niepełne materiały sprawy nie zostały [...] odpowiednio, wyczerpująco przeanalizowane pod kątem jednoznacznego ustalenia, czy nastąpił fakt deportacji do pracy przymusowej.

Powyższe braki świadczą o tym, że zaskarżona decyzja została wydana bez wyczerpującego ustalenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz rzetelnej oceny, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Powyższe stanowi naruszenie wskazanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Rozpatrując sprawę ponownie, Kierownik urzędu ds. Kombatantów powinien, z poszanowaniem przepisów postępowania, jednoznacznie rozstrzygnąć co do charakteru przymusowej zmiany miejsca pobytu rodziny strony skarżącej w czasie II wojny światowej i przebywania w miejscu deportacji, w szczególności do co tego, czy praca wykonywana przez ojca wnioskodawczyni nosiła cechy świadczenia pracy przymusowej. W tym celu organ rozważy zasadność dodatkowego przesłuchania uczestników postępowania administracyjnego (wnioskodawczyni i świadków) na okoliczność charakteru pracy świadczonej przez ojca wnioskodawczyni. Ponadto rozważy jakie inne dowody, w tym dowody pośrednie (poszlakowe), mogą być pomocne dla ustalenia istotnych okoliczności sprawy – w szczególności jakie dane archiwalne lub opracowania historyczne mogą być przydatne dla ustalenia i oceny istotnych okoliczności sprawy – i zarazem spełniać kryterium niezbędności przeprowadzenia (ekonomiki postępowania), a wszystko to w celu urzeczywistnienia zasady prawdy obiektywnej. Następnie organ dokona wnikliwej i wszechstronnej oceny wszystkich zebranych w sprawie dowodów (po ich uzupełnieniu), zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, a wydaną decyzję uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a należało orzec jak w punkcie I i III sentencji wyroku

O wynagrodzeniu pełnomocnika wyznaczonego dla strony w ramach prawa pomocy Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a., uwzględniając przepisy o opłatach za czynności adwokackie.