Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1471/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 33(9) ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Dariusz Skupień (spr.) Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 kwietnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 41/12 w sprawie ze skargi W. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od W. T. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 41/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę W. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2011 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że uchwałą z dnia [...] września 2011 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości w B., stwierdziła, że skarżący otrzymawszy 99 pkt, uzyskał negatywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. Zgodnie bowiem z art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.), pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 pkt.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, po rozpoznaniu odwołania W. T., utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Organ II instancji ustalił, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został zgodnie z wymogami ww. ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. Nr 91, poz. 749). Minister Sprawiedliwości nie podzielił zarzutów skarżącego dotyczących zakwestionowanych pytań nr 46 i 72. Pytanie nr 46 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, przedstawiciel osoby ubezwłasnowolnionej nie może żądać rozwiązania umowy darowizny dokonanej przez tę osobę przed ubezwłasnowolnieniem, jeżeli darowizna ze względu na wartość świadczenia i brak uzasadnionych pobudek jest nadmierna, po upływie:

A. sześciu miesięcy od jej wykonania,

B. roku od jej wykonania,

C. dwóch lat od jej wykonania".

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie była odpowiedź "C" oparta na art. 901 k.c., który w § 1 stanowi: Przedstawiciel osoby ubezwłasnowolnionej może żądać rozwiązania umowy darowizny dokonanej przez tę osobę przed ubezwłasnowolnieniem, jeżeli darowizna ze względu na wartość świadczenia i brak uzasadnionych pobudek jest nadmierna. Zgodnie z § 2 art. 901 k.c. rozwiązania umowy darowizny nie można żądać po upływie dwóch lat od jej wykonania".

Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A". Minister Sprawiedliwości wskazał, że skarżący zarzucił, iż pytanie nr 46 zostało sformułowane w sposób błędny ponieważ żadna z odpowiedzi nie mogła być uznana za prawidłową. Zdaniem skarżącego regulacja w art. 901 § 1 k.c. wyraźnie rozróżnia darowiznę dokonaną (ale jeszcze niewykonaną) od darowizny wykonanej. Z kolei dwuletni termin żądania rozwiązania umowy darowizny, o którym mowa w art. 901 § 2 k.c. odnosi się wyłącznie do umowy już wykonanej, co potwierdza sformułowanie ustawowe “od jej wykonania". Skarżący powołując się na wykładnię semantyczną i językową, wywodził, że przedmiotowe pytanie dotyczyło wyłącznie umowy darowizny zawartej (dokonanej), ale jeszcze nie “skonsumowanej" (wykonanej), z tych względów odpowiedź “C", powołana w kluczu jako prawidłowa, jak i dwie pozostałe odpowiedzi są błędne.

Minister Sprawiedliwości uznał zarzuty skarżącego za chybione, wskazując, że norma zawarta w art. 901 § 1 k.c. nie zasadza się na podziale umów na dokonane i wykonane, a służy ochronie osób przed podejmowaniem pochopnych decyzji, pomimo podjęcia tych decyzji. Chroni te osoby, bez względu na to, czy umowa została jedynie wyłącznie zawarta, czy też została już wykonana. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 901 § 2 k.c., z żądaniem rozwiązania umowy nie można wystąpić po upływie dwóch lat od jej wykonania, natomiast opisane w art. 901 § 1 k.c. prawo przysługuje przedstawicielowi także w odniesieniu do umów niewykonanych (dokonanych). Nie zmienia to faktu, że pytanie w połączeniu z prawidłową odpowiedzią dotyczyło umowy wykonanej. Chodziło bowiem o wskazanie, kiedy nastąpi upływ terminu w przypadku umowy darowizny już wykonanej. Prawidłowa odpowiedź “C" znalazła swoje oparcie w art. 901 § 2 k.c. Zdaniem Ministra należało wskazać prawidłowy termin, po którym nie można żądać rozwiązania umowy darowizny dokonanej przez osobę ubezwłasnowolnioną, a jednocześnie dostrzec, że odpowiedzi dotyczą wyłącznie umowy wykonanej. Określenie zawarte w każdej odpowiedzi “od jej wykonania" organ uznał za jednoznaczne, czytelne i niebudzące wątpliwości.

Kolejne zakwestionowane pytanie nr 72 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, prokurator może zaskarżyć:

A. każde orzeczenie sądowe, od którego służy środek odwoławczy,

B. tylko takie orzeczenie sądowe, które zostało wydane w sprawie, w której prokurator brał udział w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonego orzeczenia,

C. tylko takie orzeczenie sądowe, które zostało wydane w sprawie o roszczenie majątkowe".

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie była odpowiedź “A", oparta na art. 60 § 2 k.p.c. Art. 60 k.p.c. stanowi: “§ 1. Prokurator może wstąpić do postępowania w każdym jego stadium. Prokurator nie jest związany z żadną ze stron. Może on składać oświadczenia i zgłaszać wnioski, jakie uzna za celowe, oraz przytaczać fakty i dowody na ich potwierdzenie. Od chwili, kiedy prokurator zgłosił udział w postępowaniu, należy mu doręczać pisma procesowe, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach oraz orzeczenia sądowe". Zgodnie z art. 60 § 2 k.p.c., "Prokurator może zaskarżyć każde orzeczenie sądowe, od którego służy środek odwoławczy. Terminy do zaskarżenia orzeczeń sądowych, ustanowione dla stron, wiążą również prokuratora".

Skarżący udzielił odpowiedzi “B". W odwołaniu przyznał, że co do zasady prokurator może zaskarżyć każde orzeczenie sądowe. Jednak istnieje wyjątek, polegający na tym, że prokurator nie może wnieść apelacji od wyroku oddalającego powództwo o rozwód lub separację, gdy nie wniosła tego żądania żadna ze stron. Minister Sprawiedliwości uznał zarzut skarżącego za chybiony, stwierdzając, że wywód dotyczy wyjątku i odbiega od istoty pytania. Z treści pytania wynikało zaś jasno i w sposób niebudzący wątpliwości, że chodzi o zasadę, którą ustawodawca przewidział w art. 60 § 2 k.p.c. Skoro jest to zasada, od której ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków to jedyną prawidłową odpowiedzią była odpowiedź “A". Ponadto, wyjątek na który powoływał się skarżący nie wynika z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Reasumując, organ stwierdził, że pytanie nr 72 zostało zredagowane prawidłowo a skarżący w odwołaniu rozszerzył stan faktyczny przedstawiony w pytaniu i wprowadził dodatkowe założenie, którego nie było w pytaniu.

Na decyzję Ministra Sprawiedliwości W. T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.

Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie i odnosząc się do zarzutów skargi podważających sformułowanie pytania nr 46, stwierdził, że spełniało one wymogi określone w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. WSA uznał, że treść pytania w połączeniu z odpowiedzią “C" stanowiła niemal dosłownie odzwierciedlenie treści art. 901 k.c. Pytanie to wraz z odpowiedzią “C" tworzyło zatem zdanie prawdziwe. Określenie zawarte w każdej odpowiedzi "od jej wykonania" WSA uznał za jednoznaczne, czytelne i niebudzące wątpliwości. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, teza skarżącego o nieprawidłowej konstrukcji pytania nr 46 była bezzasadna.

Odnosząc się do kwestionowanej poprawności pytania egzaminacyjnego nr 72 Sąd I instancji stwierdził, że pytanie to wraz z treścią prawidłowej odpowiedzi “A" stanowiło niemal dosłowne odzwierciedlenie treści art. 60 § 2 k.p.c. Z treści pytania wynikał jasno i w sposób niebudzący wątpliwości, że chodzi o zasadę, którą ustawodawca przewidział w cyt. przepisie. Skoro jest to zasada, to jedyną prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź “A". Aby prawidłowo odpowiedzieć na omawiane pytanie nie należało czynić dodatkowych założeń. Pytanie zostało zatem według WSA sformułowane w sposób jednoznaczny i tylko jedna odpowiedź była odpowiedzią prawidłową.

Mając powyższe względy na uwadze Sąd I instancji uznał, że zakwestionowane pytania konkursowe oparte były na przepisach wchodzących w zakres egzaminu i zostały sformułowane w sposób poprawny, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Minister Sprawiedliwości w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości natury procesowej przedstawił swoje argumenty. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. orzekł powołując w podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W. T. zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie i uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej oraz decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2011 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania według końcowego zestawienia, a w razie jego braku, według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a., prawa procesowego:

a) art. 145 § 1 pkt 2) p.p.s.a., poprzez jego nieuwzględnienie przy zaistnieniu zarzutów przywołanych w punkcie 2 niniejszej skargi i przyjęcie, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego - art. 339 ustawy o radcach prawnych, w sytuacji, gdy decyzja ta narusza wskazany przepis;

b) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie, a w konsekwencji bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy skarga powinna być uwzględniona;

c) art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez: pominięcie głównych zarzutów skargi, odnoszących się do wskazania, że test egzaminacyjny nie może zawierać pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie jak i w orzecznictwie, czy też pytań, na których udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń niewynikających z treści pytania, co zaistniało w przypadku konstrukcji obu skarżonych pytań oraz pominięcie zarzutu skargi, odnoszącego się do wskazania, że pytania egzaminacyjne powinny być precyzyjne i jednoznaczne, a taka precyzja i jednoznaczność możliwa jest wówczas, gdy poprawna odpowiedź wynika z treści przepisów prawa, nie zaś z ich często niejednoznacznej interpretacji, nadto, że pytania testowe nie mogą wprowadzać w błąd uczestników konkursu, zaś sposób ich redagowania powinien być tak samo precyzyjny, jak odpowiedzi, których wymaga się od kandydatów na aplikantów, co zaistniało w przypadku konstrukcji pytania oznaczonego numerem 46,

2. na podstawie art. 145 § 1 pkt 2) p.p.s.a. w zw. z:

- art. 6 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I Instancji przekroczenia granic uznania administracyjnego i podjęcie swobodnej decyzji przez organy I i II instancji,

- art. 7 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I Instancji naruszenia zasady praworządności postępowania przez organy I i II Instancji,

- art. 8 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I Instancji działania niebudującego zaufania do organów Państwa, mając na względzie uzasadnienie zawarte w decyzji organu II instancji,

- art. 77 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I Instancji wadliwego odniesienia się do przepisów prawa, znanych organowi administracji publicznej z urzędu,

- art. 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I Instancji zarzutu przekroczenia przez organ II Instancji swobodnej oceny dowodu na skutek nieuwzględnienia przywołanych przez skarżącego argumentów, w tym przepisów prawa, obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu, a w konsekwencji brak rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnej łączności,

- art. 107 § 1 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji wadliwego uzasadnienia prawnego, a w konsekwencji nieodpowiedniej subsumcji stanu faktycznego do przepisów prawa, w oparciu o które organy administracji publicznej uznały prawidłowość pytań egzaminacyjnych określonych przez skarżącego za wadliwe skonstruowane,

3. art. 174 pkt 1) p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 339 ustawy o radcach prawnych, a w konsekwencji uznanie za prawidłowe, wadliwie skonstruowanych pytań zawartych w teście na aplikację radcowską, a oznaczonych numerami 46 i 72.

Uzasadniając zarzuty dotyczące pytania nr 46 wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że ograniczenie terminem dwuletnim żądania rozwiązania umowy darowizny odnosi się w myśl art. 901 § 2 k.c., wyłącznie do umowy już wykonanej. Możliwość żądania rozwiązania umowy darowizny, o której stanowi art. 901 k.c., dokonanej (zawartej), ale jeszcze niewykonanej, w myśl powołanych przepisów, nie doznaje ograniczenia terminem określonym w § 2 art. 901 k.c. Stosowanie dwuletniego terminu, jako terminu ograniczającego, także do możności występowania z żądaniem rozwiązania umowy darowizny wyłącznie dokonanej, zdaniem kandydata na aplikację radcowską i wobec istnienia kategorycznie sformułowanego przepisu art. 901 § 2 k.c., jest zatem zapatrywaniem contra legem. Analizując ujęte w kwestionowanym pytaniu sformułowanie "umowy darowizny dokonanej", kasator stwierdził, że nie powinno budzić wątpliwości, iż pytanie dotyczyło umowy darowizny zawartej (dokonanej), ale jeszcze nie "skonsumowanej" (niewykonanej). Tym samym wskazana w kluczu odpowiedź "C" była błędna, co więcej, brak było w ogóle prawidłowej odpowiedzi na tak postawione pytanie, a zatem zapatrywanie organu II instancji, w zakresie prawidłowości konstrukcyjnej pytania nr 46, było chybione.

Pytanie nr 72, zostało zaś według kasatora skonstruowane zbyt ogólnie. Z postawionego w teście pytania, w żaden sposób nie wynikał bowiem fakt, iż chodzi o zasadę uprawnień prokuratora do zaskarżenia każdego orzeczenia sądowego, od którego służy środek odwoławczy, którą ustawodawca przewidział w art. 60 § 2 k.p.c. Żadna z proponowanych odpowiedzi nie przewidywała przedstawionego przez kandydata na aplikację wyjątku. Brak legitymacji czynnej prokuratora do wytoczenia powództwa o rozwód lub separację, potwierdza brak legitymacji czynnej, a jednocześnie skuteczności, do wniesienia przez prokuratora apelacji od wyroku oddalającego powództwo o rozwód lub o orzeczenie separacji, jeśli żadne z małżonków o to nie wnosi. Wobec powyższego pytanie nr 72 jako wprowadzające w błąd, było niezgodnie z art. 339 ustawy o radcach prawnych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest więc weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania (por. H. Knysiak-Molczyk, Skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2009, s. 238–240).

Nie stwierdzając wystąpienia w rozpoznawanej sprawie przesłanek określonych w przepisie § 2 art. 183 p.p.s.a., skutkujących nieważnością postępowania, kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku może być więc przeprowadzona w zakresie zdeterminowanym podstawami, na których została oparta skarga kasacyjna. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zawarte skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanego wyroku został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej sformułowanych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., wyjaśnić należy na wstępie, że z treści tego przepisu wynika, iż o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie decyduje każde naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny przepisów procesowych, ale jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnego. Skuteczne wniesienie takich zarzutów wymaga zatem uprawdopodobnienia istnienia związku przyczynowego między podnoszonym w skardze kasacyjnej naruszeniem a treścią rozstrzygnięcia.

W zarzutach dotyczących naruszenia przepisów postępowania kasator w pkt 1 lit. a) oraz pkt 2 podniósł naruszenie przez Sąd pierwszej instancji najpierw samodzielnie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. a następnie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 8, 77, 80, 107 §1 k.p.a.

Przypomnieć należy, że art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, iż Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji w całości lub części jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 k.p.a. lub w innych przepisach. Kasator w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie tylko nie wskazał art. 156 k.p.a. ,ale również nie wymienił która z przesłanek zawartych w 156 k.p.a. wystąpiła. Takie przytoczenie podstawy kasacyjnej nie odpowiada wymaganiom materialnym stawianym skardze kasacyjnej określonym w art. 176 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest bowiem granicami skargi kasacyjnej, co wynika z treści art.183 § 1 p.p.s.a. Nie może z własnej inicjatywy ustalać, który przepis stanowi podstawę skargi kasacyjnej. Samo zarzucenie naruszenia art. 6, 7, 8, 77, 80, 107 § 1 k.p.a. nie stanowi podstawy do zastosowania art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Zarzutu naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a. także nie można było uwzględnić. Kasator nie wyjaśnił jaki występuje związek pomiędzy regulacjami z art. 151 p.p.s.a. a art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skoro regulują one podstawy przeciwstawnych sobie rozstrzygnięć. Art 151 p.p.s.a. jest procesową podstawą oddalenia skargi natomiast regulacje z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazują podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji, ponadto art. 145 § 1 pkt 1 zawiera trzy samodzielne regulacje wymienione pod literami a, b, c, - żadna z nich nie została przez kasatora wskazana. Nie stanowi prawidłowego określenia podstawy skargi kasacyjnej wskazanie jedynie przepisu regulującego sposób rozstrzygnięcia sprawy, a więc przepisu art. 145-151 p.p.s.a. Powyższe przepisy nie mogą stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, gdyż błąd w postaci uwzględnienia lub oddalenia skargi, Sąd pierwszej instancji popełnia w fazie wcześniejszej niż etap orzekania, tj. w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia. Podstawą skargi kasacyjnej mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, a nie przepisy określające samo rozstrzygnięcie.

Dla skuteczności zarzutu naruszenia przepisu określającego sposób rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej przez sąd pierwszej instancji, konieczne jest zatem naruszenie powyższego przepisu ze wskazanymi przepisami postępowania, które były zastosowane przez organ administracji publicznej, a sąd administracyjny - zdaniem skarżącego dokonał błędnej oceny działań tego organu i w efekcie niesłusznie oddalił lub uwzględniał skargę (H.Krysiak-Molczyk: cit., s. 241 oraz wskazane tam orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego), wymóg ten w przypadku tego zarzutu nie został spełniony.

Nie jest także zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., polegający zdaniem kasatora, na pominięciu głównych zarzutów skargi, przy czym skarżący naruszenia wskazanych regulacji upatruje w nieuwzględnieniu przez Sąd pierwszej instancji wskazanych w skardze kasacyjnej orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przypomnieć jednak należy że we wniesionej skardze do Sądu pierwszej instancji wskazano naruszenie przez organ przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, a cytowane fragmenty orzeczeń dotyczyły sytuacji, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły. Natomiast argumentacja prawna zbudowana przez stronę skarżąca na podstawie wskazanych przez nią orzeczeń nie została słusznie przez Sąd pierwszej instancji przyjęta.

Kasator zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, podnosząc że pytania egzaminacyjne oznaczone numerami 46 i 72 zostały sformułowane w sposób wadliwy.

Zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt.

Kluczowym fragmentem powyższej regulacji, mającym znaczenie dla sądowej oceny poprawności pytań egzaminacyjnych, jest fragment mówiący, że tylko jedna odpowiedź na pytanie powinna być prawidłowa. Oznacza to przede wszystkim, że niedopuszczalne jest konstruowanie pytań co do których więcej niż jedna odpowiedź może być uznana za prawidłową oraz pytań, co do których żadna z odpowiedzi nie może być uznana za prawidłową (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 920/09; wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 października 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1055/09; wyrok NSA z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 414/07).

W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wymóg istnienia wyłącznie jednej odpowiedzi prawidłowej na pytanie powinien być odczytywany w związku z regulacją określającą zakres przedmiotowy egzaminu wstępnego (art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych). Przepis ten stanowił, że przedmiotem egzaminu wstępnego jest sprawdzenie wiedzy kandydata "z zakresu prawa" (po czym wyliczono wymagane dziedziny prawa). Oznacza to, że pytanie oraz warianty odpowiedzi powinny być co do zasady skonstruowane w taki sposób, aby udzielenie odpowiedzi poprawnej było możliwe w oparciu o znajomość treści przepisu (grupy przepisów) prawa. Słusznie wskazuje się, iż "pytania testowe na aplikację radcowską winny być wymagającym wiedzy testem z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne" (wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 326/07).

Z drugiej jednak strony, od kandydata na aplikację radcowską, będącego absolwentem studiów prawniczych, można wymagać posiadania wiedzy o podstawowych kierunkach rozumienia określonego przepisu (grupy przepisów) w literaturze i orzecznictwie – w zakresie dotyczącym instytucji prawnych o elementarnym znaczeniu dla określonej dziedziny prawa – które to zagadnienia są przedmiotem nauczania w trakcie studiów prawniczych, jak również wiedzy co do podstawowej terminologii z zakresu języka prawniczego oraz zasad wykładni prawa, a także umiejętności posługiwania się tymi zasadami (por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 857/09).

Nie są natomiast dopuszczalne pytania, co do których udzielenie odpowiedzi wiąże się z koniecznością znajomości rozbieżnych poglądów wyrażanych w orzecznictwie bądź w literaturze i tym samym wymaga dokonania wyboru między różnymi wchodzącymi w grę możliwościami interpretacyjnymi. Od kandydata na aplikanta nie można bowiem oczekiwać, aby odpowiadając na pytanie kierował się przypuszczeniami co do tego, jakie stanowisko w spornej kwestii jest reprezentatywne dla autorów pytań i znajduje odzwierciedlenie w kluczu odpowiedzi.

W skardze kasacyjnej sformułowano wątpliwości odnoszące się do pytań nr 46 i 72. Pytanie nr 46 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, przedstawiciel osoby ubezwłasnowolnionej nie może żądać rozwiązania umowy darowizny dokonanej przez tę osobę przed ubezwłasnowolnieniem, jeżeli darowizna ze względu na wartość świadczenia i brak uzasadnionych pobudek jest nadmierna, po upływie:

A. sześciu miesięcy od jej wykonania,

B. roku od jej wykonania,

C. dwóch lat od jej wykonania".

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie była odpowiedź "C" oparta na art. 901 k.c., który w § 1 stanowi: Przedstawiciel osoby ubezwłasnowolnionej może żądać rozwiązania umowy darowizny dokonanej przez tę osobę przed ubezwłasnowolnieniem, jeżeli darowizna ze względu na wartość świadczenia i brak uzasadnionych pobudek jest nadmierna. Zgodnie z § 2 art. 901 k.c. rozwiązania umowy darowizny nie można żądać po upływie dwóch lat od jej wykonania".

Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A". Zarzucił, iż pytanie nr 46 zostało sformułowane w sposób błędny ponieważ żadna z odpowiedzi nie mogła być uznana za prawidłową. Zdaniem skarżącego regulacja w art. 901 § 1 k.c. wyraźnie rozróżnia darowiznę dokonaną (ale jeszcze niewykonaną) od darowizny wykonanej. Z kolei dwuletni termin żądania rozwiązania umowy darowizny, o którym mowa w art. 901 § 2 k.c. odnosi się wyłącznie do umowy już wykonanej, co potwierdza sformułowanie ustawowe “od jej wykonania". Skarżący powołując się na wykładnię semantyczną i językową, wywodził, że przedmiotowe pytanie dotyczyło wyłącznie umowy darowizny zawartej (dokonanej), ale jeszcze nie “skonsumowanej" (wykonanej), z tych względów odpowiedź “C", powołana w kluczu jako prawidłowa, jak i dwie pozostałe odpowiedzi są błędne.

Nie ulega wątpliwości że art. 901 § 2 k.c. odnosi się zarówno do darowizny wykonanej jak i niewykonanej co potwierdza sam skarżący, jednak wszystkie trzy wskazane w teście odpowiedzi oprócz różnych terminów posługiwały się tym samym sformułowaniem "od jej wykonania", co jednoznacznie wskazuje, że pytanie odnosi się do darowizny wykonanej a nie darowizny dokonanej.

Kolejne zakwestionowane pytanie nr 72 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, prokurator może zaskarżyć:

A. każde orzeczenie sądowe, od którego służy środek odwoławczy,

B. tylko takie orzeczenie sądowe, które zostało wydane w sprawie, w której prokurator brał udział w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonego orzeczenia,

C. tylko takie orzeczenie sądowe, które zostało wydane w sprawie o roszczenie majątkowe".

Prawidłową odpowiedzią na to pytanie była odpowiedź “A", oparta na art. 60 § 2 k.p.c. Art. 60 k.p.c. stanowi: “§ 1. Prokurator może wstąpić do postępowania w każdym jego stadium. Prokurator nie jest związany z żadną ze stron. Może on składać oświadczenia i zgłaszać wnioski, jakie uzna za celowe, oraz przytaczać fakty i dowody na ich potwierdzenie. Od chwili, kiedy prokurator zgłosił udział w postępowaniu, należy mu doręczać pisma procesowe, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach oraz orzeczenia sądowe". Zgodnie z art. 60 § 2 k.p.c., "Prokurator może zaskarżyć każde orzeczenie sądowe, od którego służy środek odwoławczy. Terminy do zaskarżenia orzeczeń sądowych, ustanowione dla stron, wiążą również prokuratora".

Skarżący udzielił odpowiedzi “B". Kasator podniósł, że co do zasady prokurator może zaskarżyć każde orzeczenie sądowe. Jednak istnieje wyjątek, polegający na tym, że prokurator nie może wnieść apelacji od wyroku oddalającego powództwo o rozwód lub separację, gdy takiego środka nie złożyła przynajmniej jedna ze stron. Z treści pytania wynikało jednak, że chodzi o zasadę, którą ustawodawca przewidział w art. 60 § 2 k.p.c. Skoro jest to zasada, od której ustawodawca nie przewidział żadnych wyjątków to jedyną prawidłową odpowiedzią była odpowiedź “A". Ponadto, wyjątek na który powoływał się skarżący nie wynika z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela także zastrzeżeń skarżącego dotyczących pytania nr 72. Wbrew jego twierdzeniom udzielenie poprawnej odpowiedzi nie powinno nastręczać trudności. Konstrukcja omawianego pytania była prawidłowa i dotyczyła treści art. 60 § 2 k.p.c. Wśród proponowanych odpowiedzi znajdowała się taka, która jednoznacznie nawiązywała do powołanego przepisu.

Podkreślić należy, że w załączonym do testu pouczeniu stwierdzono, iż prawidłowa jest odpowiedź, która w połączeniu z treścią pytania – w świetle obowiązującego prawa – tworzy zdanie prawdziwe. Niedopuszczalne jest dokonywanie dodatkowych założeń wykraczających poza treść pytania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentne stosowanie się do przytoczonego pouczenia pozwalało udzielić prawidłowej odpowiedzi na kwestionowane pytania .

Skarżący w przypadku zakwestionowanych pytań nie uwzględnił, że proponowana odpowiedź na pytania testowe musi pozostawać w zgodzie z jego treścią. Jej wybór spośród propozycji zawartych w teście nie mógł opierać się na dodatkowych założeniach, które prowadziłyby do sytuacji, że żadna proponowana odpowiedź nie mogła być uznana za poprawną. Test został tak skonstruowany, że treść pytania wraz z propozycją jednej z odpowiedzi stanowiła zdanie prawidłowe, a skarżący w pouczeniu został o tym poinformowany.

Mając na uwadze powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.