Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2430/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2007 r. sprawy ze skargi E. S. i Przedsiębiorstwa Produkcyjno Handlowego "[...]" Sp. z o.o. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczących nacjonalizacji przedsiębiorstwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącej E. S. oraz skarżącego Przedsiębiorstwa Produkcyjno Handlowego "[...]" Sp. z o.o. kwoty po 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

syg. akt IV SA/Wa 2430/06

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2004 r., którą stwierdzono nieważność dwu decyzji administracyjnych - orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] grudnia 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa Huta Szklana "[...]" K.A. Spółka Komandytowa [...] ul. [...] oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1950 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo odbiorczego przedsiębiorstwa "Huta Szkła "[...]".

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister wskazał, powołując się na ustalenia postępowania wyjaśniającego, iż znacjonalizowana Huta, według stanu na dzień przejęcia, nie należała do kategorii przedsiębiorstw wymienionych w art. 3 ust. 1 lit. B. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.)" z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz.U. z 1947 r., Nr 2, poz. 7). Według stanu na dzień nacjonalizacji nie były przekroczone limity zatrudnienia wynikające z właściwych przepisów. Przejęcie na rzecz Państwa przedsiębiorstwa, pomimo iż nie należało ono do kategorii nacjonalizowanych, zostało ocenione, jako rażące naruszenie prawa, co prowadziło do stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji w przedmiocie nacjonalizacji.

Równocześnie, w ocenie organu orzekającego, przedmiotowe decyzje nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. Bowiem wydanie późniejszych decyzji administracyjnych czy dokonanie cywilnoprawnych czynności rozporządzających nie jest następstwem wydania zakwestionowanych decyzji, pozostaje z nimi jedynie w związku przyczynowo-skutkowym. Rozporządzenie mieniem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa nie jest

syg. akt IV SA/Wa 2430/06

więc skutkiem prawnym samych orzeczeń nacjonalizacyjnych w rozumieniu art. 156 § 2 K.p.a. Przywołano w tym zakresie stosowne orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (uchwały z dnia 16 grudnia 1996 r. sygn. OPS 7/96, z dnia 9 listopada sygn. akt OPK 4-7/98 i z dnia 20 marca 2000 sygn. akt OPS 14/99) Pogląd ten przeciwstawiono, przywoływanym we wniosku o powtórne rozpatrzenie sprawy a prezentowanym we wcześniejszym orzecznictwie sądowym, tezom, iż nieodwracalny skutek prawny występuje, gdy brak jest administracyjnych środków w celu odwrócenia skutków prawnych zdarzeń, które nastąpiły po wydaniu wadliwej decyzji (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r. sygn. akt III. AZP 4/92 OSNCP nr 12 z 1992 r. poz. 211).

Zwracając uwagę na ewolucję orzecznictwa sądowego na tym gruncie przy czym ostateczny pogląd został wyrażony w uchwale sygn. akt OPS 14/99, organ administracji wskazał, iż w tym świetle nie można powoływać się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostające w sprzeczności z ww. uchwałą.

Odnosząc powyższe rozważania prawne do stanu sprawy, wskazano, iż nieruchomość, gdzie mieściło się przedsiębiorstwo, posiada łączną powierzchnię 29 981 m2 (objęte pierwotnie księgami wieczystymi nr [...] i [...]). Na podstawie stosownej decyzji Wojewody [...] użytkownikiem wieczystym nieruchomości oraz właścicielem znajdujących się na niej budynków została W. Huta Szkła w O. M. - Przedsiębiorstwo Państwowe. Umową w formie aktu notarialnego z 1998 roku prawo użytkowania wieczystego i własności budynków odnośnie części tej nieruchomości zostało przeniesione na rzecz Miasta i Gminy O. M.. Natomiast gros nieruchomości i budynków wraz z przedsiębiorstwem, w rozumieniu art. 551 K.c. zostało zbyte na współwłasność przez syndyka masy upadłościowej na podstawie umowy sprzedaży z 2001 roku (współwłasność w częściach ułamkowych trzech osób prawnych). Współwłasność ta została zniesiona umową notarialną z 2001 r. Organ administracji wskazał, iż umowa zbycia prawa

użytkowania wieczystego i własności znajdujących się na gruncie

budynków została dokonana na etapie, gdy znane były już roszczenia

dawnych właścicieli do mienia, co ma znaczenie w kontekście oceny

wywołania wadliwymi decyzjami nieodwracalnych skutków prawnych

w świetle tez uchwały sygn. akt OPS 14/99.

syg. akt IV SA/Wa 2430/06

Odnośnie mienia ruchomego znacjonalizowanego przedsiębiorstwa wskazano, iż należy uznać, iż zostało ono zużyte i zezłomowane.

Ponieważ pozostały jednak nieruchomości, których zwrot byłym właścicielom jest możliwy, nie można uznać, iż decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

W skardze na powyższa decyzję oraz wniesionych w dalszym toku postępowania sądowego skargach kasacyjnych p. E. S. -jeden ze spadkobierców byłych właścicieli znacjonalizowanego przedsiębiorstwa - oraz Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "[...]" Sp. z o.o. - jeden z użytkowników wieczystych nieruchomości, należących do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, zarzucili błędną ocenę, co do braku nieodwracalnych skutków prawnych, w wyniku wydania decyzji nacjonalizacyjnych.

Przedsiębiorstwo "[...]" kwestionowało także prawidłowość uznania, iż decyzje o nacjonalizacji huty szkła zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Wskazano, iż podważając prawidłowości decyzji nacjonalizacyjnych błędnie przyjęto, jako miarodajny dla oceny, czy zachodziły przesłanki przejęcia przedsiębiorstwa na rzecz Państwa, dzień wejścia w życie ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej . Huta szkła, nie funkcjonująca na ten dzień była jednak faktycznie w stanie rozwinąć produkcję.

Skarżący odpowiednio w treści skargi (k. - 2 akt sygn. IV SA/Wa 188/04) i na rozprawie (k. - 53) wnieśli o zwrot kosztów postępowania sądowego).

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Sprawa była wcześniej rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który oddalił skargę wyrażając pogląd, iż trafnie uznano, że decyzje o przejęciu przedsiębiorstwa na rzecz Państwa były wydane z rażącym naruszeniem przepisów dotyczących nacjonalizacji. W szczególności wskazano, iż dla oceny, czy przekroczone są limity zatrudnienia, z którymi ustawa o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej wiązała skutki prawne w postaci nacjonalizacji, miarodajny jest moment wejścia w życie tej ustawy (5 lutego 1946 r.). W dniu tym w znacjonalizowanej hucie szkła

syg. akt IV SA/Wa 2430/06

nie było żadnej sprawnej wanny technologicznej, co oznacza, iż bezzasadne jest rozważanie, czy były przekroczone limity zatrudnienia (wyrok sygn. akt IV SA/Wa 187/04). Oceniono także, jako trafne przyjęcie,, iż w sprawie nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne skoro zbycie nieruchomości przez syndyka nastąpiło podczas trwania postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnych.

Rozpatrując skargi kasacyjne od tego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do powtórnego rozpoznania (wyrok sygn. aktOSK 1693/06) wskazując, iż nie wyjaśniono dostatecznie kwestii wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych. Decyzje nacjonalizacyjne dotyczyły przejęcia całego przedsiębiorstwa, w rozumieniu art. 40 K.h. z 1934 roku, tymczasem przedmiotem rozważań sądu I. instancji byłą analiza stanu prawnego jedynie nieruchomości wchodzących w skład przedsiębiorstwa i to nieruchomości gruntowych.

Równocześnie zwrócono uwagę, iż sąd I instancji nie odniósł się do kwestii, czy przez stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej istnieje możliwość powrotu do stanu istniejącego w dniu jej wydania, czy możliwe jest przywrócenie stanu poprzedniego w kontekście m.in. istnienia przepisów stanowiących podstawę prawną dla działań organów administracji w tym zakresie.

Natomiast jako niezasadne uznał Naczelny Sąd Administracyjny zarzuty skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa "[...]", jakoby wadliwość zaskarżonej decyzji polegała na błędnym uznaniu, iż przejęto na rzecz Państwa przedsiębiorstwo pomimo nie przekroczenia limitów zatrudnienia wynikających z przepisów nacjonalizacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd sądu I. instancji, iż zdolność zatrudnienia należy oceniać na dzień wejścia w życie ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ocena prawna zawarta w wyroku sygn. akt OSK 1693/06 wiązała Sąd orzekający w niniejszej sprawie, co wynika z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

syg. akt IV SA/Wa 2430/06

W świetle zawartych wskazówek Sąd w pierwszym rzędzie rozważył kwestie istnienia środków prawnych przysługujących organom administracji, które mogą służyć obecnie przywróceniu stanu prawnego sprzed wydania wadliwych decyzji o nacjonalizacji.

Jak wynika z nie kwestionowanych przez strony ustaleń organu administracji, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jeżeli chodzi o składniki znacjonalizowanego przedsiębiorstwa w wyniku zdarzeń faktycznych, po dniu przejęcia na rzecz Państwa, jedynym składnikiem mienia, który mógłby podlegać zwrotowi dawnym właścicielom, są nieruchomości. Prawo użytkowania wieczystego tych nieruchomości oraz własność znajdujących się na nich budynków zostało nabyte umowami cywilnoprawnymi z roku 1998 (nabycie nieodpłatne przez gminę) i 2001 (nabycie masy upadłościowej) na rzecz osób trzecich. Gdyby nawet uznać, iż oprócz nieruchomości gruntowych pozostały jeszcze jakieś składniki znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, zostały one nabyte umową cywilnoprawną w 2001 roku, jako część przedsiębiorstwa, stanowiąc masę upadłości.

Brak jest więc środków prawnych o charakterze administracyjnym, które mogłyby prowadzić do przywrócenia stanu prawnego sprzed wydania decyzji nacjonalizacyjnych.

Prowadzi to do konkluzji, iż kwestionowane decyzje nacjonalizacyjne wywołały nieodwracalne skutki prawne, w rozumienie art. 156 § 1 K.p.a. a więc ocena prawna dokonana przez organ administracji w tej kwestii była wadliwa (naruszenie art. 156 § 2 i 158 § 2 K.p.a.). Prowadzi to do uchylenia zaskarżonej decyzji,

Sąd miał na względzie, iż wydane w niniejszej sprawie orzeczenie oparte na uznaniu, że istnienie po stronie organów administracji środków prawnych, które mogą służyć przywróceniu stanu sprzed wydania wadliwych decyzji, może mieć znaczenie dla oceny, czy decyzje takie wywołały nieodwracalne skutki prawne, jest sprzeczne z oceną prawną wyrażoną m.in. w uchwale sygn. akt. OPS14/99. Uchwała ta nie ma jednak mocy wiążącej dla Sądu w związku z treścią art. 100 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Sąd natomiast jest związany oceną prawną zawartą w wyroku sygn. akt. OSK 1693/06. Nałożenie przez instancję odwoławczą w uzasadnieniu wyroku obowiązku wyjaśnienia kwestii istnienia środków

syg. akt IV SA/Wa 2430/06

administracyjnych, które mogą służyć przywróceniu stanu poprzedniego, przesądza, iż kwestia ta ma znaczenie w sprawie, wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych. Taka ocena prawna wiąże Sąd orzekający w niniejszej sprawie.

Poza oceną Sądu pozostała kwestia, czy trafnie uznano, iż decyzje nacjonalizacyjne zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na przejęcie huty szkła pomimo nie przekraczania limitów zatrudnienia wskazanych w stosownych regulacjach. W tej kwestii zajął stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjnych w wyroku sygn. akt IV SA/Wa 187/04, a Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku sygn. akt OSK 1693/06 nie uznał zarzutów w tym zakresie, za trafne. Ocena prawna tych kwestii, jak wskazano jest wiążąca dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie.

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pktl lite ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 wskazanej ustawy.

Rozpoznając ponownie sprawę Minister Gospodarki orzeknie mając na uwadze wskazówki i ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu.