Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 894/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1 i 2, art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Izabela Zdzieszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi Ł. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lipca 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne; oddala skargę;


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia ... kwietnia 2007r. Ł. W. zwrócił się do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. (dalej: Zakładu) o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że jest w trudnej sytuacji materialnej, otrzymuje ok... zł renty wypadkowej na kwartał.

Decyzją z ... maja 2007 r. nr ..., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1-3 oraz art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [tekst jednolity: Dz.U. z 2007r. nr 11, poz. 74 ze zm.], dalej: u.s.u.s. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres ...-.../1999, w tym z tytułu: składek - ... zł, odsetek liczonych na dzień złożenia wniosku - ..., 00 zł oraz kosztów upomnienia - ... zł.

Uzasadniając swą decyzję organ wyjaśnił, że w toku postępowania na podstawie posiadanych dokumentów oraz spisanego z wnioskodawcą w dniu ... kwietnia 2007r. kwestionariusza o stanie majątkowym stwierdzono brak podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości. Ustalono, że wnioskodawca, co prawda legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, niemniej jednak prowadzi gospodarstwo rolne. Ponadto pobiera rentę wypłacaną przez KRUS, jak również jest właścicielem nieruchomości, dla których Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego T. z siedzibą w S. prowadzi księgi wieczyste o nr KR ... i KW .... W trakcie prowadzonego postępowania ustalono ponadto, iż małżonka w-cy jest świadczeniobiorcą ZUS i z tego tytułu otrzymuje emeryturę w kwocie ... zł netto.

Na podstawie powyższych faktów organ uznał, że nie zachodzi przesłanka umorzenia należności polegająca na całkowitej nieściągalności, o której mowa w art.28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., ani też okoliczności uzasadnione ważnym interesem osoby zobowiązanej do opłacania składek, które pomimo nie zaistnienia przesłanek ustalenia stanu całkowitej nieściągalności, umożliwiają umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych (art.28 ust.3a u.s.u.s. oraz § 3 pkt.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne).

Po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu decyzją z ... lipca 2007 nr ...wydaną na podstawie art. 84 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ przytoczył ponownie treść przepisu art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne [Dz.U. z 2003r. nr 141 poz. 1365 ze zm.] . Wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności w świetle przepisu art. 28 u.s.u.s.; do chwili obecnej ani komornik sądowy ani naczelnik urzędu skarbowego nie prowadzili postępowania egzekucyjnego w związku z zaległościami z tytułu nieopłaconych składek, a w konsekwencji nie mogli stwierdzić zaistnienia braku środków majątkowych pozwalających na uregulowanie zadłużenia.

Organ odwoławczy podzielił również argumentację zawartą w decyzji wydanej w pierwszej instancji odnośnie nie zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności ZUS pomimo braku stanu całkowitej nieściągalności. Wskazał na to, iż w-ca uzyskuje wraz z małżonką stały dochód w postaci świadczeń wypłacanych przez właściwy organ rentowy oraz jest właścicielem dwóch nieruchomości. Pomimo orzeczonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności dalej prowadzi gospodarstwo rolne.

Reasumując organ stwierdził, iż brak nowych ustaleń faktycznych uzasadniających zmianę stanowiska obliguje go do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia z dnia ....05.2007r.

W skardze na powyższą decyzję Ł. W. wniósł o jej zmianę i umorzenie istniejącego zadłużenia w całości lub części, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że z tytułu orzeczonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności pobiera rentę z KRUS w kwocie ... zł, musi jednak ponosić comiesięczne płatności (woda, telefon, prąd), utrzymuje się również z gospodarstwa rolnego, jednak w ubiegłym roku miał ... zł straty z gospodarstwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymał argumentację zawartą w wydanych w sprawie decyzjach. Dodatkowo ustosunkowując się do argumentacji skarżącego związanej z cofnięciem mu uprawnień do prowadzenia szkoleń, a w konsekwencji zaprzestania opłacania składek, pełnomocnik organu stwierdził, całkowity brak jej związku ze sprawą, gdyż decyzja starosty o cofnięciu uprawnień została wydana ...11.2001r., a zobowiązany zgłosił do ZUS wyrejestrowanie od dnia ...10.1999r., zresztą nie można mówić, że zaprzestał płacenia składek, gdyż takowej spłaty w ogóle nie podjął.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.]; dalej: "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku strony z dnia 5 kwietnia 2007 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W niniejszej sprawie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Organ rozpoznając sprawę dwukrotnie, wyczerpująco omówił ustawowe przesłanki całkowitej nieściągalności oraz sytuację wnioskodawcy w tym zakresie. Wyjaśnił, iż do chwili rozstrzygania nie była w stosunku do wnioskodawcy prowadzona egzekucja, gdyż jego wniosek o umorzenie zaległych składek był reakcją na pierwsze wezwanie przedegzekucyjne do uiszczenia zaległości. Zatem ani komornik sądowy, ani naczelnik urzędu skarbowego nie mogli stwierdzić braku środków majątkowych pozwalających na uregulowanie zadłużenia. Ponadto wnioskodawca otrzymuje świadczenie rentowe z KRUS, a jego żona emeryturę z ZUS-u, skarżący jest również właścicielem dwóch nieruchomości o łącznej powierzchni ponad 5 ha, dla których są założone księgi wieczyste.

W tej sytuacji nie można, więc odmówić słuszności stanowisku organu, iż brak było podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłankę całkowitej nieściągalności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

W tym zakresie skarżący powoływał się na swoją trudną sytuację materialną wskazując, iż ma orzeczony stopień niepełnosprawności, osiąga małe dochody z renty wypadkowej - ...zł kwartalnie, a jego stałe wydatki miesięczne wynoszą ok.... zł (prąd, telefon, woda), ponadto w prowadzonym przez niego gospodarstwie rolnym w 2006r. wystąpiła na skutek klęski suszy- strata.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy wyjaśnił, że wprawdzie skarżący przedstawił orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jednak, co jest bezsporne, prowadzi pomimo to w dalszym ciągu gospodarstwo rolne. Ponadto małżonka dłużnika uzyskuje stały dochód z emerytury, w wysokości ... zł netto.

Zdaniem sądu powyższych wniosków organu nie można uznać za dowolne, znajdują one, bowiem oparcie w materiale dowodowym sprawy i twierdzeniach skarżącego. Z tych wszystkich przyczyn należy przyjąć, że ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, gdyż biorąc pod uwagę obiektywnie niewielką wysokość zadłużenia ( ... zł zaległość główna + ok.520 zł odsetki i koszty upomnienia) prawidłowo uznał, iż osiągane systematycznie przez skarżącego i jego żonę dochody ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, fakt posiadania przez dłużnika dwóch nieruchomości oraz prowadzenie przez niego gospodarstwa rolnego i uzyskiwanie z tego tytułu dalszych dochodów, nie pozwalają na przyjęcie przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych istotnych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.