Wyrok NSA, sygn. akt III SA 1126/92
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1992-10-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 1989 nr 75 poz. 445
law: Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne.
Teza: Przepis art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ nie ogranicza terminu do złożenia wniosku o zwrot nadpłaconego lub nienależnie uiszczonego cła przez podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą; termin ten przewidziany jest dla organu celnego działającego z urzędu.

TEZY

Przepis art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ nie ogranicza terminu do złożenia wniosku o zwrot nadpłaconego lub nienależnie uiszczonego cła przez podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą; termin ten przewidziany jest dla organu celnego działającego z urzędu.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Centrali Importowo-Eksportowej Chemikali "C." spółka z o.o. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 14 lutego 1992 r. w przedmiocie zwrotu wpłaconego cła i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Prezesa Głównego Urzędu Ceł kwotę cztery miliony pięćdziesiąt tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej spółki.


UZASADNIENIE

Decyzją zawartą w zgłoszeniu celnym z dnia 22 stycznia 1990 r. Dyrektor Urzędu Celnego w W. określił należności celne za 9 importowanych opakowań odczynników diagnostycznych na 8 054 000 zł. Centrala Importowo-Eksportowa "C." wpłaciła 958 054 000 zł zamiast określonej w decyzji kwoty 8 054 000 zł, a następnie pismem z dnia 24 października 1991 r. zażądała zwrotu 950 000 000 zł wraz z odsetkami z tytułu nadpłaconego cła według zgłoszenia celnego nr 1171/1502 z dnia 22 stycznia 1990 r.

Decyzją z dnia 8 listopada 1991 r., powołując się na art. 83 ust. 2 prawa celnego, Dyrektor Urzędu Celnego w W. odmówił zwrotu należności celnych i wypłaty odsetek, twierdząc, że termin do zgłoszenia żądania zwrotu należności już minął.

W wyniku odwołania sprawę rozpatrywał Prezes Głównego Urzędu Ceł, który na podstawie art. 83 ust. 2 prawa celnego decyzją z dnia 14 lutego 1992 r. nr DFA-315/211/91 utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu podniósł, że w dniu 22 stycznia 1990 r. Urząd Celny w W. dokonał odprawy celnej sprowadzonych z zagranicy odczynników diagnostycznych i według zgłoszenia celnego nr 1171/1502 wymierzył należności celne w prawidłowej wysokości, to jest 8 054 000 zł. Należności celne w wysokości 958 054 000 zł za towary sprowadzone według zgłoszenia celnego nr 1171/1502 Centrala "C." uiściła w dniu 20 lutego 1990 r. Polecenie przelewu dotyczyło 24 decyzji zawartych w zgłoszeniu celnym na sumę 1500 379 000 zł. Urząd Celny uznał zgłoszenie celne objęte tym przelewem za rozliczone i zakończył sprawę, gdyż analizowanie poszczególnych zgłoszeń i wpłat dokonywanych przez importerów pod kątem prawidłowości wyliczonych i zapłaconych należności jest, zdaniem organu odwoławczego, niemożliwe. Zgodnie z art. 83 ust. 2 prawa celnego zwrotu nadpłaconej kwoty cła dokonuje się w ciągu roku, licząc od dnia, w którym wpłata została niewłaściwie wniesiona, a więc w tym wypadku - do dnia 20 lutego 1991 r. Kontrakt importowy Centrala "C." zawarła w dniu 31 grudnia 1988 r. z ważnością do dnia 31 grudnia 1990 r. Według tego kontraktu sprowadzono między innymi 9 opakowań odczynników diagnostycznych, odprawionych zgłoszeniem celnym nr 1171/1502 z dnia 22 stycznia 1990 r. Osoba rozliczająca kontrakt, oprócz rozliczeń z Urzędem Celnym, dokonywała również rozliczeń z krajowymi odbiorcami towaru. Wystawiając faktury dla odbiorców krajowych, gdzie widnieje rozliczenie kosztów, a więc także cło, marże itp., Centrala powinna już wówczas zorientować się, iż należności celne zapłacone Urzędowi są prawie czterokrotnie wyższe od wartości celnej sprowadzonego towaru. Zdaniem organu odwoławczego, Centrala powinna wystąpić wówczas do Urzędu Celnego o zwrot nadpłaconej kwoty cła. Z faktu, iż o zwrot nadpłaconej kwoty Centrala "C." wystąpiła dopiero pismem z dnia 24 października 1991 r., a nie w rocznym terminie, to jest do dnia 20 lutego 1991 r., należy wysnuć wniosek, że sporządzony w Centrali bilans za rok 1990 nie wykazał żadnego niedoboru. Zdaje się to potwierdzać, że błąd pracownika Centrali "C." został pokryty przez Skarb Państwa.

Z przepisu art. 83 ust. 2 prawa celnego wynika, że nadpłacone cło nie może być zwrócone po upływie roku od dokonanej nadpłaty. Zdaniem organu odwoławczego, nawet gdyby nie było art. 83 ust. 2, należałoby wyjaśnić kwestię zwrotu powstałej nadpłaty. Z analizy sprawy bowiem wynika, że Centrala najpierw obciążyła nadpłaconymi należnościami celnymi odbiorców krajowych, a następnie wystąpiła o zwrot kwoty 950 000 000 zł do Urzędu Celnego, który - tak jak odbiorcy towaru - jest jednostką budżetową.

Powyższą decyzję zaskarżyła Centrala "C.", wnosząc o jej uchylenie. W skardze podniosła, że powołując się na treść art. 83 ust. 2 cytowanej ustawy, organy celne dokonują jej niewłaściwej i interpretacji. Zdaniem strony skarżącej, przepis art. 83 ust. 2 tej ustawy nakłada na Urząd Celny obowiązek zaliczenia z urzędu nadpłaty na zaległe lub bieżące zadłużenie z tytułu cła. Urząd Celny nie wykonał tego obowiązku, mimo innych zobowiązań celnych ze strony "C.". Przepis tego artykułu nakłada również na Urząd Celny obowiązek zwrotu nadpłaty w razie braku możliwości zaliczenia jej na poczet zobowiązań celnych. Również tego obowiązku Urząd Celny nie wykonał mimo upływu roku od dnia dokonania nadpłaty. Należy więc przyjąć, iż dopiero upływ rocznego terminu dawał Centrali możliwość prawnego żądania zwrotu należności nie zwróconej z urzędu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie. Podniósł, że strona skarżąca, interpretując odmiennie przepis art. 83 ust. 2 ustawy - Prawo celne, uważa, iż dopiero upływ rocznego terminu dawał jej możliwość prawnego żądania zwrotu należności nie zwróconej z urzędu. Niezrozumiałe więc jest, dlaczego z tym żądaniem strona nie zwróciła się tuż po upływie roku, ale dopiero po roku i ośmiu miesiącach. Taka interpretacja tego przepisu ma na celu pominięcie istotnego szczegółu, iż strona skarżąca do października 1991 r. nie była świadoma dokonania niewłaściwej wpłaty należności celnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Organy celne uzasadniają odmowę zwrotu nadpłaconego cła treścią art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./. Z przepisu tego wynika, że nadpłaty wynikłe w związku z uchyleniem lub zmianą decyzji ustalającej wysokość należności celnych oraz kwoty nadpłacone i nienależnie uiszczonego cła podlegają z urzędu zaliczeniu na zaległe lub bieżące zadłużenie z tego tytułu, a w razie braku takiego zadłużenia - podlegają zwrotowi z urzędu w ciągu roku, licząc od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna lub wniesiono niewłaściwą wpłatę.

Powyższa norma składa się z dwóch sytuacji faktycznych i prawnych. W jednym wypadku jest wadliwa decyzja ostateczna ustalająca wysokość należności celnych; powołany przepis przewiduje, że w razie jej uchylenia lub zmiany organ celny zwraca z urzędu należność nadpłaconą lub nienależnie uiszczoną" jeżeli kwoty te nie zostały zaliczone na zaległe lub bieżące zadłużenie. W postępowaniu tym ma zastosowanie art. 79 ust. 1 i 2 prawa celnego i zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w wyroku z dnia 3 marca 1992 r. w sprawie III SA 756/91, przepis ten nie narusza toku instancji przewidzianego w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Jeżeli organ celny I instancji w decyzji administracyjnej dokonał wymiaru cła, to decyzja stwierdzająca, że wymierzone cło w części lub całości było nienależne, mogłaby zostać wydana przez ten organ jedynie w trybie art. 132, art. 151, art. 154 bądź art. 155 Kpa. (...)

Druga sytuacja wynikająca z treści omawianego przepisu art. 83 ust. 2 ustawy dotyczy kwot nadpłaconych lub nienależnie uiszczonych, lecz nie objętych decyzją ustalającą należności celne. Uiszczenie tych kwot mogło nastąpić z powodu pomyłki lub błędu w obliczeniach. W tym wypadku nie można mówią o uchyleniu lub zmianie decyzji wymiarowej, albowiem decyzja taka nie jest wadliwa, lecz o zwrocie z urzędu pobranych kwot, jeżeli nie nastąpiło ich zaliczenie na zaległe lub bieżące zadłużenia z tego tytułu. Jeżeli jednak organ celny nie zgadza się z obowiązkiem zwrotu, to wówczas powinien wydać decyzję administracyjna o jego odmowie. Omawiany przepis przewiduje roczny termin do zwrotu należności celnych z urzędu. Termin roczny w drugim z omawianych przypadków należy liczyć od daty wniesienia nienależnej wpłaty.

Przepis art. 83 ust. 2 ustawy - Prawo celne nie ogranicza terminu do złożenia wniosku o zwrot nadpłaconego lub nienależnie uiszczonego cła przez podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą; termin tam podany jest przewidziany dla organu celnego działającego z urzędu. Odmienny pogląd prezentowany przez organ odwoławczy nie może być uznany za trafny, albowiem treść tego przepisu ustawy nie uzasadnia takiej interpretacji. W związku z powyższym, ponieważ zaskarżona decyzja wydana jest z zastosowaniem wadliwej interpretacji cytowanego przepisu, należało ja uchylić.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 208 Kpa.