Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 479/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 17 ust 1b
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art 153
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Op 422/15 w sprawie ze skargi H. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 listopada 2015 sygn. akt II SA/Op 422/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu po rozpoznaniu sprawy ze skargi H. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Wnioskiem z dnia 2 stycznia 2015 r. H. O. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką nad synem T. O., urodzonym [...] marca 1984 r. Do wniosku dołączyła m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia [...] marca 2014 r., zaliczające T. O. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od 6 stycznia 2014 r. do 31 stycznia 2017 r. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm. - zwanej dalej K.p.a.) oraz art. 17 i art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114), zwanej dalej ustawą, Burmistrz K. odmówił przyznania H. O. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy, wnioskowanego na T. O. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Następnie stwierdził, że ze gromadzonych dokumentów wynika, iż strona nie spełnia ww. warunku. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem, H. O. podniosła, że wydając decyzję odmowną, organ pierwszej instancji powołał się na przepis, który został uznany za niezgodny z Konstytucją RP, o czym przesądził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W związku z tym orzeczeniem domagała się ustalenia prawa do żądanego świadczenia. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy oraz przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie, na które prawidłowo - zdaniem Kolegium - powołał się organ pierwszej instancji. Kolegium wywodziło, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełnić łącznie wszystkie ustawowe przesłanki określone w art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b u.ś.r., a jednocześnie nie mogą zaistnieć przesłanki zawarte w art. 17 ust. 5 ustawy. Zaznaczyło, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki na niepełnosprawnym synem - T. O., urodzonym [...] marca 1984 r., w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zatem, rozstrzygając sprawę, należało ustalić, czy spełnione zostały warunki określone w art. 17 i art. 17b ustawy oraz czy wyrok Trybunału ma w niniejszej sprawie zastosowanie. Kolegium podało, że niepełnosprawność syna H. O. powstała w dniu, kiedy miał on ukończone 29 lat. Jednocześnie strona nie dostarczyła dokumentów potwierdzających, że niepełnosprawność ta występowała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do 25 roku życia. W ocenie Kolegium, oznacza to, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy. Odnosząc się do argumentacji strony, organ odwoławczy stwierdził, że wskazane przez nią orzeczenie nie stwarza podstaw prawnych do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia. Odnotował przy tym, że Trybunał Konstytucyjny w komentowanym wyroku orzekł jedynie, że część przepisu art. 17 ust. 1b ustawy jest niezgodna z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika natomiast, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Wskazał również, że Trybunał orzekł o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy, a także stwierdził, że poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który został zobowiązany do precyzyjnego określenia racjonalnych przesłanek, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Skoro zatem przepis art. 17 ust. 1b ustawy, będący podstawą odmowy przyznania świadczenia nie został uznany w całości za niekonstytucyjny i jest nadal obowiązujący, to organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy zastosował go do ustalonego stanu faktycznego sprawy i odmówił stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. Nadto Kolegium podkreśliło, że organy stosujące prawo, szczególnie w przypadku wyroków zakresowych, są związane nie tylko sentencją orzeczenia, lecz także tymi wszystkimi tezami uzasadnienia, które określają skutki prawne orzeczenia dla obrotu prawnego. Organy działają też na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.), co oznacza m.in., że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z ustawy.

W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, H. O. ponownie wskazała, że odmowne załatwienie jej wniosku nastąpiło na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy, który uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. W związku ze stwierdzoną niekonstytucyjnością tego przepisu domagała się przyznania świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i akcentując, że strona nie spełnia podstawowych warunków do przyznania świadczenia, określonych w art. 17 i art. 17b ustawy, a ponadto w sprawie nie ma zastosowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu rozpoznając skargę uznał, iż zasługuje ona na uwzględnienie. Sąd powołał się w uzasadnieniu na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15), który dokonał charakterystyki tzw. wyroku zakresowego Trybunału, z jakim niewątpliwie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. "Wyrok zakresowy to takie rozstrzygnięcie, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu". Wyrok zakresowy wydany w sprawie K 38/13 odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, a istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazane w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podobnie jak i organ pierwszej instancji, za wyłączny powód odmowy przyznania świadczenia uznały okoliczność zbyt późnego powstania niepełnosprawności u syna skarżącej.

W ocenie Sądu I instancji, nie sposób zgodzić się z dokonaną przez Kolegium interpretacją orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Z sentencji wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. wynika bowiem, że we wskazanym zakresie Trybunał stwierdził niekonstytucyjność omawianego przepisu, a jego dalsze stosowanie wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego. Co istotne, komentowany przepis - zmodyfikowany orzeczeniem TK - w dopełnieniu z ust. 1 art. 17 ustawy może być stosowany. W związku z powyższym należało przyjąć, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok zmienił sytuację prawną H. O. Skarżąca nie musi czekać na nowe rozwiązania ustawowe, bo skutkiem tego wyroku jest obowiązek zbadania przez organy, czy spełnia ona warunki do przyznania żądanego świadczenia, określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem takiego rozumienia ust. 1b tej regulacji, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organy rozpoznające sprawę nie wywiązały się z tego obowiązku, ograniczając się do wskazania, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania świadczenia z uwagi na przekroczenie przez T. O. granicy wieku, o jakim mowa w spornym przepisie. Warunek ten - co należy podkreślić - nie powinien jednak mieć w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ jest niekonstytucyjny, gdyż w sposób nieuzasadniony różnicuje sytuację prawną w obrębie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Zasadnie zatem skarżąca uznała, że w jej konkretnej sprawie orzekające organy działały wadliwie, bo wydając decyzję na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy, nie uwzględniły zmiany stanu prawnego, czyli wyeliminowania z porządku prawnego niekonstytucyjnego fragmentu tego przepisu. Powyższe świadczy o naruszeniu przez organ pierwszej i drugiej instancji prawa materialnego, przy czym naruszenie to ma istotne znaczenie dla treści podjętych decyzji. Jednocześnie dostrzec należy, że zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji Burmistrza K. nie rozważano, czy skarżąca spełnia pozostałe, wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki przyznania przedmiotowego świadczenia.

Akcentując prawotwórczy charakter orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego stwierdzających niekonstytucyjność przepisów, przekonująco argumentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (patrz: wyrok z 17 września 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 551/15, CBOSA), że poważnym błędem jest twierdzenie, iż wejście w życie przedmiotowego wyroku, który ma charakter zakresowy negatywny i nie tworzy nowych przepisów prawa, nie modyfikuje przepisów już uchwalonych przez ustawodawcę, tak, aby również w czasie oczekiwania na wprowadzenie nowych rozwiązań systemowych w ustawie o świadczeniach rodzinnych wszyscy opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych, tj. zarówno tych, które stały się niepełnosprawne przed i po ukończeniu 18 lat, byli traktowani jednakowo. Nie bez racji również wywodził, że problematyczny fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na który powołało się Kolegium także w niniejszej sprawie, można rozumieć wyłącznie jako postulat podjęcia bezzwłocznych działań ustawodawczych, które w przyszłości doprowadzą do kompleksowego zreformowania systemu świadczeń dla osób i opiekunów osób niepełnosprawnych, w sposób zasygnalizowany przez Trybunał. należało w kontrolowanej sprawie uwzględnić stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu w przedmiotowym zakresie i rozpoznać wniosek skarżącej na podstawie obowiązujących przepisów ustawy. Sąd I instancji wskazał, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie wyraźnie mówi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Taki przypadek wystąpił w niniejszej sprawie, ponieważ wobec skarżącej zastosowano przewidziany tym przepisem niekonstytucyjny warunek, od spełnienia którego uzależniono przyznanie prawa do żądanego świadczenia, stawiając ją tym samym w gorszej sytuacji niż osoby sprawujące opiekę nad dorosłym członkiem najbliższej rodziny, którego niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia, ewentualnie przed ukończeniem 25 roku życia w wypadku nauki w szkole lub szkole wyższej.

W oparciu o powyższe argumenty, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b oraz art. 135 p.p.s.a.

Na powyższy wyrok Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. reprezentowane przez pełnomocnika, wniosło skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości i formułując zarzut naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego, a to:

I. art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez: błędną wykładnię wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., o sygn. akt K 38/13 ( w zakresie pkt 2) polegającą na uznaniu, iż bezpośrednim skutkiem orzeczenia TK jest utrata przez art.17 ust.1b u.ś.r. domniemania konstytucyjności i derogacja cytowanego przepisu w zakresie w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności i w konsekwencji niezastosowanie art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Tymczasem w ocenie skarżącego skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest utrata mocy wiążącej 17 ust. 1 b u.ś.r, dlatego też przepis ten należało uwzględnić przy weryfikacji prawa H. O. do świadczenia pielęgnacyjnego. Z treści uzasadnienia cytowanego powyżej wyroku wynika bowiem, iż wejście w życie wyroku TK z dnia 21.10.2013 r. sygn. akt K 38/13 nie ma wpływu na kształt obowiązujących przepisów albowiem skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa.

II. art. 174 pkt. 2 p.p.s.a, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 153 p.p.s.a., poprzez niesłuszne przyjęcie, że zasadne jest uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] kwietnia 2015 r. i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy I. z dnia [...] lutego 2015 r. oraz przez niesłuszne związanie organu podatkowego nietrafnymi zaleceniami wskazującymi na celowość badania przez organ czy H. O. spełnia warunki do przyznania żądanego świadczenia, określone w art. 17 cyt. ustawy z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W ocenie skarżącego weryfikacja prawa H. O. do świadczenia pielęgnacyjnego powinna być dokonana także w oparciu treść art. 17 ust. 1b, przy czym ustalenie, że w sprawie nie występuje przesłanka opisana w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uwalnia organ od badania pozostałych przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi Pani H. O., a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Powyższe zarzuty znalazły swoje uzasadnienie w treści skargi kasacyjnej skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 tej ustawy, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi kasacyjnej. Związanie to oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze.

W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1); naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

W niniejszej sprawie skarżący oparł skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 p.p.s.a.

Zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego jest nieuzasadniony. Po pierwsze nie został poprawnie sformułowany. Zarzut naruszenia prawa materialnego został bowiem odniesiony do błędnej wykładni wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., o sygn. akt K 38/13 ( w zakresie pkt 2), a nie do konkretnego przepisu prawa. Tymczasem zarzut błędnej wykładni przepisu prawa materialnego wiąże się z mylnym rozumieniem treści przepisu, a w konsekwencji z niewłaściwym dekodowaniem normy prawnej. Formułując zarzut błędnej wykładni, należy wskazać, na czym polegało niewłaściwe odczytanie przez sąd treści przepisu. W takiej sytuacji należy również wskazać, jak przepis ten powinien być rozumiany. Tymczasem zarzut ten w niniejszej sprawie nie odniesiono do błędnej wykładni przepisu, lecz do błędnej wykładni wyroku Trybunału Konstytucyjnego dokonanej przez Sąd I instancji oraz tego jak powinien być on rozumiany i stosowany w praktyce.

Po drugie, niezależnie od powyższego NSA orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wykładnię art.17 ust. 1b u.ś.r. zastosowaną przez Sąd I instancji.

Otóż wskazać należy, że materialnoprawną podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem stanowił przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Należy jednak mieć na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, gdyż niewątpliwie kształtuje od treść normy prawnej dekodowanej z tego przepisu.

Wyrok jest wprawdzie wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wskazał, że "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...) Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego" (wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 i z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16, czy też powołane przez Sąd I instancji wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015r., sygn. akt II SA/Bd 366/15 i WSA w Gdańsku z dnia 17 września 2015r. sygn. akt III SA/Gd 551/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Nie jest także prawnie istotne powoływanie się przez organ odwoławczy na fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014r., w którym zawarto stwierdzenie, że "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa". Uzasadnienie to zawiera bowiem argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje go jednak, jak również brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło ono w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia. Stwierdzenie niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części, a skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny zgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia. (por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16)

Zarzut naruszenia przepisów postępowania nie został szerzej uzasadniony w skardze kasacyjnej. Co więcej w sposób niezrozumiały dla NSA został on odniesiony do uchylenia przez Sąd I instancji decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] kwietnia 2015 r. i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy I. z dnia [...] lutego 2015 r., gdy tymczasem przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej była decyzja SKO w O. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...]oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza K. z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...].

Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Można zatem zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy zachodziło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a pomimo tego Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonego aktu. Natomiast w rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji nie orzekał na podstawie tego przepisu, gdyż nie stwierdził takich naruszeń prawa, które mogły mieć wpływ na sposób jej rozpatrzenia przez organ. Nie sposób zatem zarzucić mu naruszenia tego przepisu. Jako podstawę swojego wyroku Sąd I instancji wskazał bowiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i b) p.p.s.a.

Bezpodstawny jest również zarzut naruszenia art.153 p.p.s.a. Otóż przepis ten odnosi się do związania organów administracyjnych oceną prawną zawartą w wyroku. Naruszenie przez sąd administracyjny art. 153 p.p.s.a. przejawia się w tym, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie respektuje oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych przez ten sąd we wcześniejszym orzeczeniu. Tymczasem w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji dokonywał jej kontroli po raz pierwszy, a więc nie mógł naruszyć wcześniejszej oceny prawnej w rozumieniu art.153 p.p.s.a., gdyż jej nie było. Przepis art. 153 p.p.s.a. dotyczy granic związania sądu i organu oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego toku postępowania, zawartą w wyroku sądowym wydanym poprzednio w danej sprawie. Przepis ten zatem mógłby być naruszony jedynie w przypadku przekroczenia tych granic albo nie wykonania owych wskazań (wyrok NSA z 28 lipca 2016r., sygn. akt I OSK 2137/14).

W tych okolicznościach, skoro skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, to podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a., a Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie powołanego przepisu orzekł jak w sentencji.