Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 544/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 1870
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Protokolant specjalista Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 r. sprawy ze skargi C.S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości oraz rozłożenia na raty kary pieniężnej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej jako GITD, organ) decyzją

z dnia [...] maja 2017 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia w całości oraz rozłożenia na raty kary pieniężnej nałożonej na C. S. (dalej jako "skarżący, strona") decyzją D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w kwocie 8.000,00 zł.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazał, że pismami z [...] października

2016 r. oraz z [...] grudnia 2016 r. skarżący zwrócił się do GITD odpowiednio

z wnioskiem o rozłożenie na 8 rat oraz z wnioskiem o umorzenie w całości kary pieniężnej w kwocie 8000,00 zł nałożonej w drodze decyzji administracyjnej D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2015 r. Swoje wnioski skarżący uzasadnił trudną sytuacją materialną i złym stanem zdrowia. Ponadto wskazał, że kara została nałożona na niego niezasadnie. Do wniosku dołączył potwierdzenie uiszczenia opłaty skarbowej oraz kopię decyzji z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] o stwierdzeniu choroby zawodowej.

GITD pismem z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] wezwał stronę o przesłanie w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania wypełnionego oświadczenia o majątku, dochodach i źródłach utrzymania, dokumentów prezentujących sytuację finansową prowadzonej działalności gospodarczej, a wyszczególnionych w oświadczeniu o majątku, dochodach i źródłach utrzymania, jak również innych dokumentów mogących mieć znaczenie w sprawie.

W odpowiedzi na wezwanie organu skarżący w piśmie z dnia [...] grudnia 2016 r. wskazał, że został ukarany zbyt surowo, a co więcej trzykrotnie (kierowca mandatem w wysokości 500 zł, strona mandatem w wysokości 1000 zł oraz decyzją o nałożeniu kary w wysokości 8000 zł). Strona podkreśliła, że w jej opinii karę nałożono niesprawiedliwie i nie miała możliwości przedstawienia swoich racji. W konsekwencji strona wniosła o umorzenie kary w wysokości 8000 zł. Do pisma strona załączyła: wniosek o udzielenie ulgi w spłacie, kopię skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na decyzję GITD utrzymującą w mocy decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2015 r., upoważnienie nr [...] do dokonania kontroli przedsiębiorcy C. S., kopię świadectwa pracy.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. GITD odmówił umorzenia w całości oraz rozłożenia na raty nałożonej na stronę kary pieniężnej. Wskazał, że skarżący wezwany przez organ nie złożył oświadczenia o majątku, dochodach i źródłach utrzymania, uniemożliwiając tym samym organowi dokonanie faktycznej analizy sytuacji majątkowej.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – w którym strona podkreśliła, że decyzja o nałożeniu kary jest niesprawiedliwa i krzywdzącą - GITD decyzją z dnia [...] maja 2017r. utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.

Organ powołał treść przepisów art. 55, art. 57 pkt 1 i 2, art. 60, art. 61 ust. 4 i 5 oraz art. 64 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.

o finansach publicznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm., dalej: u.f.p). Wskazał, że stosownie do art. 64 ust. 1 pkt. 2 lit. a. u.f.p. należności, właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. W myśl art. 64 ust. 1 pkt. 2 lit. b. u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego należności, o których mowa w art. 60.

Dalej organ wskazał, że powszechnie obowiązującą zasadą w polskim porządku prawnym jest obowiązek regulowania należności wobec Skarbu Państwa, natomiast umorzenie należności pieniężnej w całości należy traktować jako instytucję o charakterze zupełnie wyjątkowym. Przepisy o finansach publicznych określające tryb i zasady umarzania w całości należności pieniężnych mają bowiem charakter norm szczególnych i w związku z tym winny być interpretowane w sposób zawężający. W przypadku złożenia przez uprawnioną osobę wniosku o umorzenie

w całości wierzytelności organ związany jest przesłankami: ważnego interesu strony i interesu publicznego. W momencie, gdy ustali, iż w sprawie wystąpiła którakolwiek z tych przesłanek, może w granicach uznania administracyjnego rozważać kwestię udzielenia wnioskowanych ulg.

Przechodząc do motywów merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, po ponownej analizie dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy GITD stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przychylenia się do wniosku strony tj. udzielenia ulgi w postaci umorzenia w całości bądź rozłożenia na raty płatności należności. Podniósł, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie spłacić kary jednorazowo, co więcej z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnika, iż celem strony jest uchylenie decyzji D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2015 r. z uwagi na fakt, że nie zgadza się z treścią decyzji, a nie jej umorzenie z uwagi na jej ważny interes bądź interes publiczny.

Organ wyjaśnił, że wydając rozstrzygnięcie oparł się wyłącznie na dokumentacji finansowej przedstawionej przez stronę, nie gromadząc z urzędu żadnej innej dokumentacji. Skarżący pomimo wezwania nie przesłał wypełnionego oświadczenia o majątku, dochodach i źródłach utrzymania, jak również dokumentów prezentujących sytuację finansową prowadzonej działalności gospodarczej,

a wyszczególnionych w oświadczeniu o majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Strona bowiem konsekwentnie kwestionuje merytoryczną treść decyzji i przedstawia dowody dotyczące decyzji D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2015 r. i postępowania przed tym organem.

GITD wskazał, że rozważając możliwość umorzenia w całości oraz rozłożenia na raty należności pieniężnej musi mieć na względzie nie tylko interes strony, ale również interes Skarbu Państwa. Podkreślił, że powstanie dłużnej należności nie jest wynikiem dobrowolnie zaciągniętego przez stronę zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, lecz wynikiem nałożenia kary administracyjnej, a więc zobowiązaniem publicznoprawnym powstałym w związku z naruszeniem przez stronę przepisów prawa.

Następnie GITD wskazał, że z przesłanej dokumentacji wynika, że w dniu [...] marca 2016 r. u strony została orzeczona choroba zawodowa. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo Usługowe "A" C.S. i w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą otrzymał karę pieniężną w wysokości 8.000,00 zł. Strona nie wskazała jakimi środkami finansowymi dysponuje w ciągu miesiąca i jakie ma wydatki. Jednocześnie organ stwierdził, że mimo powoływania się na trudną sytuację finansową strona nie wskazała, że pozostaje pod opieką Ośrodka Pomocy Społecznej bądź zmuszona była zawiesić bądź zamknąć prowadzoną działalność gospodarczą.

Analizując przesłanki umorzenia należności w całości GITD stwierdził, że strona nie wykazała, że zachodzi jej ważny interes w udzieleniu ulgi, tj. sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków zobowiązany nie jest w stanie uregulować należności. Trudności finansowe nie stanowią zdaniem organu nadzwyczajnej sytuacji przemawiającej za przyznaniem ulgi. Zastosowanie ulgi jest możliwe wyłącznie w razie ustalenia, że stan faktyczny sprawy należy do wyjątkowych, a więc takich, w których sytuacja strony w sposób oczywisty wymaga, aby interes fiskalny Państwa ustąpił miejsca interesowi dłużnika. Ponownie podkreślił, że z dokumentacji przedstawionej przez stronę wynika, że pomimo orzeczonej choroby zawodowej skarżący pracuje prowadząc własną działalność gospodarczą.

Dalej organ zaznaczył, że za uwzględnieniem wniosku o rozłożenie na raty bądź umorzenia płatności w całości muszą przemawiać względy społeczne, a w szczególności możliwości płatnicze dłużnika. Przypadek uzasadniony względami społecznymi lub gospodarczymi jest przesłanką o charakterze uznaniowym,

w związku z tym nakłada na organ obowiązek zachowania szczególnej staranności w prowadzeniu postępowania, wnikliwości w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego oraz uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. W nawiązaniu do dokumentacji zgromadzonej w sprawie wskazał, że trudna sytuacja materialna strony sama w sobie nie może być uznana za przesłankę przemawiąjącą za udzieleniem ulgi w postaci umorzenia należności w całości. Dlatego ważne jest wykazanie nadzwyczajności tej sytuacji, w której strona znalazła się niezależnie od swojego postępowania. Strona już od momentu nałożenia kary w 2015 r. powinna się liczyć z koniecznością jej uiszczenia i zdaniem organu miała możliwości poczynienia oszczędności. Tym samym za udzieleniem ulgi nie przemawiają uzasadnione względy społeczne.

Organ podkreślił, że decyzja w przedmiocie odmowy bądź udzielenia wnioskowanej ulgi ma charakter decyzji uznaniowej, a ocena stanu faktycznego pozostawiona została do uznania organów orzekających w sprawie. To organ więc decyduje, które okoliczności przedstawione przez stronę zaliczyć należy do uzasadnionych. W konsekwencji, decyzja mająca za przedmiot udzielenie ulgi stronie nie narusza prawa zarówno wtedy kiedy odmawia przyznania ulgi jak i wtedy przyznaje tą ulgę. Zdaniem organu względy społeczne nie przemawiają za rozłożeniem na raty należności skarżącego względem Skarbu Państwa. Strona nie udokumentowała, że nie jest w stanie zapłacić należności jednorazowo. Wobec powyższego racjonalnym działaniem organu jest brak przychylenia się do jej wniosku.

Odnosząc się do kwestionowania przez stronę treści decyzji będącej podstawą nałożenia kary GITD wskazał, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wniosek o udzielenie ulgi w postaci umorzenia w całości i rozłożenia na raty należności pieniężnej nałożonej w drodze decyzji administracyjnej, a nie zasadność bądź brak zasadności nałożenia kary.

Organ podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawomocnym wyrokiem z dnia 5 października 2016 r. sygn. akt III SA/Wr 369/16 oddalił skargę strony na decyzję GITD z dnia [...] stycznia 2016 r. utrzymującą

w mocy decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego

z dnia [...] listopada 2015 r., tym samym decyzja stała się wykonalna. W myśl art. 16 § 1 kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych.

W związku z powyższym argumenty strony dotyczące treści decyzji będącej podstawą nałożenia kary nie mogły zostać uwzględnione przez organ w niniejszym postępowaniu.

W skardze na tę decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie i poprzedzającej ją decyzji, stwierdzenie nieważności decyzji, wstrzymanie wykonania decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez:

a) błędną wykładnię przepisu art. 57 pkt 1 i 2 u.f.p.

b) naruszenie postanowień art. 107 i art. 156 k.p.a.,

c) błąd w ustaleniach faktycznych,

d) naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego a zwłaszcza zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 kpa), zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.), szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.)

W uzasadnieniu wskazał, że organ wydając zaskarżoną decyzję oparł się wyłącznie na podstawie art. 57 u.f.p., który określa rodzaje ulg w spłacie należności cywilnoprawnych, przypadających organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym. Należności z tytułu kary administracyjnej są niewątpliwie środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe w rozumieniu art. 60 u.f.p. i w tym zakresie ten przepis ma w sprawie zastosowanie. Z treści art. 55, 56 i 57 u.f.p. jasno jednakże wynika, że przepisy te dotyczą należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny. Przepis art. 64 ust. 1 u.f.p., który przewiduje udzielanie ulg w spłacie zobowiązań publicznoprawnych, odsyła wyłącznie do art. 55 tej ustawy, a nie do art. 56 i 57. Nie ma więc podstaw prawnych stanowisko, że do udzielania ulg w zakresie należności publicznoprawnych stosuje się te same zasady, które odnoszą się do udzielania ulg w należnościach cywilnoprawnych. Konsekwencją jest to, że na podstawie odesłania zawartego w art. 67 u.f.p. należy stosować w tym zakresie odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, czyli art. 67a § 1 tej ustawy. Nie ma więc podstaw prawnych stanowisko, że do udzielania ulg w zakresie należności publicznoprawnych stosuje się te same zasady (przesłanki), które odnoszą się do udzielania ulg w należnościach cywilnoprawnych, a zatem art. 56 i 57 u.f.p.

Skarżący podniósł, że przesłanki ważnego interesu podatnika (dłużnika) lub interesu publicznego, wymienione w art. 67a § 1 o.p. mają odpowiednik

w przesłankach określonych w art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p., które organ rozważał

w rozpatrywanej sprawie, odmawiając umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.

Błąd w ustaleniach faktycznych uniemożliwił organowi prawidłową ocenę sytuacji skarżącego a tym samym postępowanie nie mogło być właściwe.

W konsekwencji podstawa prawna decyzji jak i jej uzasadnienie w świetle art. 107 k.p.a. nie może być prawidłowe a tym samym decyzja winna być wyeliminowana

z porządku prawnego.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dającą podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym.

Przedmiotem badania Sądu – pod względem legalności – są decyzje organu administracji wydane w przedmiocie odmowy umorzenia w całości oraz rozłożenia na raty nałożonej na Skarżącego kary pieniężnej.

Przedmiotem sporu zasadniczo jest kwestia, czy organ swoje rozstrzygnięcie powinien oprzeć na przepisach ustawy o finansach publicznych, jak to miało miejsce w rozstrzyganej sprawie, czy też na przepisach Ordynacji podatkowej, jak domaga się Skarżący.

Zdaniem Skarżącego organ wydając zaskarżoną decyzję pominął treść przepisu art. 64 ust. 1 u.f.p., który odsyła wyłącznie do art. 55 tej ustawy, dotyczącego tylko należności cywilnoprawnych.

Sąd nie podziela poglądu zaprezentowanego przez Skarżącego.

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów skargi wskazać należy, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 55, art. 57 pkt 1 i 2, art. 60, art. 61 ust. 4 i 5 oraz art. 64 ust. 1 i 2 u.f.p.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że dotychczas w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano, że przepisy u.f.p. w zakresie ulg dotyczą wyłącznie należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny. Wynika z tego w sposób dość oczywisty, że art. 56 ust. 1 i art. 57 ustawy nie mają zastosowania do należności publicznoprawnych. A zatem kierując się treścią art. 67 u.f.p, prawnych przesłanek udzielania ulg w spłacie należności publicznoprawnych (odraczania terminu płatności, rozkładania na raty lub umorzenia) należałoby szukać w przepisach działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613, dalej: O.p). Dalej NSA wskazywał, że należności z tytułu kar za naruszenie przepisów o transporcie drogowym są niewątpliwie środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe, o których mowa w art. 60 u.f.p. Niemniej jednak te kary podlegają również przepisom u.t.d. Przepis art. 93 ust. 7 tej ustawy stanowi zaś, że do kar pieniężnych, przewidzianych tą ustawą nie stosuje się przepisów O.p. Mamy zatem do czynienia z kolizją dwóch norm ustawowych: art. 67 u.f.p, który odsyła w kwestii udzielania ulg w spłacie tych kar do O.p i art. 93 ust. 7 u.t.d, wyłączającym stosowanie O.p do tych kar. Porównując zakresy zastosowania tych dwóch przepisów do kar z tytułu naruszenia przepisów o transporcie drogowym, można przyjąć, że zakres zastosowania art. 93 ust. 7 jest szerszy, ponieważ generalnie wyłącza zastosowanie do tych kar O.p. Natomiast art. 67 u.f.p tę zasadę przełamuje (czyni od niej wyjątek), w pewnym tylko zakresie, obejmującym udzielanie ulg i umorzeń należności z tytułu takich kar. Zgodnie z regułą kolizyjną lex specialis derogat legi generali należałoby zatem oceniać dopuszczalność udzielania ulg i umarzania należności z tytułu omawianych kar na podstawie odesłania zawartego w art. 67 u.f.p, w konsekwencji według przepisów Ordynacji podatkowej (wyroki NSA z 21.10.2015 r. sygn. akt II GSK 2011/14 i II GSK 2058/14, orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Stanowisko Skarżącego – który wskazał na powyżej zaprezentowane stanowisko NSA - nie uwzględnia jednak zmiany stanu prawnego jaki miał miejsce w rozstrzyganej sprawie pomiędzy złożeniem wniosku o ulgi a wydaniem zaskarżonej decyzji.

Ustawą z dnia 10 lutego 2017 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych (Dz. U z 2017 r., poz. 659) w art. 1 pkt 10 wskazano, że art. 64 ust. 1 pkt 2 otrzymuje brzmienie "Należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego a) umarzać w całości – w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym; b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatność całości albo części należności – w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego". Przepis ten został zmieniony z dniem 28 kwietnia 2017 r. W art. 2 powołanej wyżej ustawy zmieniającej wprowadzono przepisy przejściowe. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 3 tej ustawy do spraw dotyczących udzielania ulg w spłacie niepodatkowych należności budżetowych, o których mowa w art. 60 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Przepis art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. w nowym brzmieniu odsyła tylko do art. 60 u.f.p., wymieniającego rodzaje środków publicznych stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym. Wśród tych środków publicznych w pkt 7 art. 60 u.f.p. wymieniono dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw, do których zalicza się kary pieniężne. Przepis ten nie odsyła obecnie do art. 55 u.f.p., który dotyczy należności cywilnoprawnych.

Zgodnie zaś z przepisem art. 67 ust. 1 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60 nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2016, poz. 1579) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.). Jak wynika z treści tego przepisu przepisy Ordynacji podatkowej będą miały zastosowanie do spraw dotyczących należności o których mowa w art. 60 u.f.p. nieuregulowanych ustawą. Jednak sprawa umarzania ulg należności wymienionych w art. 60 (w analizowanym przypadku w jego punkcie 7) została obecnie uregulowana w art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p., co oznacza że przepis art. 67a Ordynacji podatkowej – jak domaga się skarżący nie mógł mieć w rozstrzyganej sprawie przez organ zastosowania.

Mając na uwadze treść przepisu przejściowego oraz fakt, że zmiana przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 weszła w życie z dniem 28 kwietnia 2017 r. czyli w trakcie postępowania wszczętego i niezakończonego decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy w nowym brzmieniu prawidłowo organ jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia zastosował art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. (przytoczył nowe brzmienie tego przepisu) a nie przepisy Ordynacji podatkowej. Wobec powyższego błędne dodatkowe powołanie się przez organ na przepisy art. 55, art. 57 pkt 1 i 2 u.f.p. – które w tej sprawie nie miały zastosowania - nie ma wpływu na wynik sprawy.

Tym samym zarzut Skarżącego dotyczący błędnego zastosowania przepisów ustawy o finansach publicznych zamiast Ordynacji podatkowej należy uznać za chybiony.

W oceni Sądu na gruncie powołanego wyżej przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. nie budzi wątpliwości, że umorzenie kary pieniężnej z tytułu naruszenia przepisów o transporcie drogowym oparte jest na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje zwrot "należności (...) organ może". Istotą uznania jest zaś rozgraniczenie sprzecznych interesów, a mianowicie ważnego interesu dłużnika ubiegającego się o ulgę oraz interesu publicznego i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności faktycznych danej sprawy. Użyty w tym przepisie spójnik "lub" wyraża możliwą wymienność lub wzajemne wyłączenie zdań równorzędnych albo części zdania. Orzekając o umorzeniu organ za podstawę rozstrzygnięcia może więc przyjąć albo przesłankę ważnego interesu dłużnika albo przesłankę interesu publicznego. Nie można zatem ich sobie przeciwstawiać, bo za umorzeniem może przemawiać zarówno interes dłużnika, ale może też przemawiać jako wystarczający interes publiczny. Zaistnienie więc każdej z tych przesłanek samodzielnie może już uzasadniać podjęcie decyzji w tym zakresie. Obie wskazane przesłanki mają równorzędne znaczenie, co oznacza, że organ w trakcie postępowania zobowiązany jest ustalić, która z nich przeważa i na tej podstawie zdecydować o zastosowaniu dla dłużnika ulgi (tak też wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 9 lutego 2012r., II SA/Bd 727/11, Lex nr 1364301, wyrok WSA w Lublinie z dnia 18 stycznia 2012r., I SA/Lu 712/11, LEX nr 1110138). Ważny interes dłużnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowej. Będzie to więc utrata możliwości zarobkowania, czy losowa utrata majątku (por. wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1999r., SA/Sz 850/98, niepubl.). W doktrynie przyjmuje się, że przez ważny interes dłużnika należy też rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika (por. S. Babiarz i in., Ordynacja podatkowa, Komentarz, Warszawa 2004, s. 253). Nie można go jednak utożsamiać z subiektywnym przekonaniem dłużnika. O istnieniu ważnego interesu dłużnika decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Pojęcia ważnego interesu dłużnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również sytuację ekonomiczną dłużnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków (tak np. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2013r., II GSK 170/12, Lex nr 1337103, wyrok WSA w Łodzi z dnia 4 września 2014r., III SA/Łd 486/14, Lex nr 1520729). Pomimo bowiem, że wymaga on ustalenia sytuacji majątkowej dłużnika oraz skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla niego i rodziny, trzeba jednak mieć też na uwadze i to, że względy społeczne wymagają, żeby zobowiązania były realizowane, a zobowiązany nie był pochopnie z nich zwalniany. Nie każde trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, lecz tylko takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem dla istotnego interesu zobowiązanych, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych osób zobowiązanych i ich rodzin, czy też - w konsekwencji, z koniecznością sięgania po pomoc społeczną (tak wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2014r., III SA/Po 1780, Lex nr 1490868).

Interes publiczny – niemający stałego zakresu treściowego - z kolei oznacza zespół ogólnie określonych cech, które należy brać pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnosić go do indywidualnej sytuacji wnioskodawcy. Rozumiany jest jako "dążenie do sytuacji, w której zobowiązani regulują swoje należności w całości i terminowo". To dbałość o interes Skarbu Państwa/jednostki samorządu terytorialnego, rozumiany jako konieczność zapewnienia stałych dochodów państwa/jednostki samorządu terytorialnego, a więc i możliwości realizacji zadań ogólnospołecznych/społeczności lokalnej. W interesie publicznym leży też by dłużnicy publicznoprawni przestrzegali przepisy prawne, w tym ustawy o finansach publicznych, by była przestrzegana zasada równości i sprawiedliwości "opodatkowania". Potrzeba zapewnienia środków budżetowych wymaga jednakże jednoczesnego rozważenia ewentualnych wydatków budżetowych, np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną dla wnioskodawcy (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2001r., III SA 830/00). Nie może powstać taka sytuacja, w której zapłata zaległych należności spowoduje konieczność uciekania się do środków pomocy społecznej przez zobowiązanego pozbawionego wskutek tego środków do zaspokojenia potrzeb materialnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 marca 2011r., V SA/Wa 2273/10).

Wyjątkowy charakter ulgi oznacza, że nie można z tej instytucji czynić środka prowadzącego generalnie do zwolnienia od zapłaty należności publicznoprawnej. Jeśli nawet istnieje sytuacja wskazująca na ważny interes dłużnika uzasadniający zaniechanie poboru należności, to organ może, ale nie musi wyrazić na to zgodę (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2000r., I SA/Wr 1000/98, niepubl.). Ustawodawca pozostawił organowi podatkowemu swobodę w stosowaniu analizowanej instytucji nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki ważnego interesu dłużnika lub interesu publicznego. Uznaniowość decyzji polega na tym, że to do organu administracyjnego należy ostatecznie wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy (konsekwencji prawnych), w określonym stanie prawnym i faktycznym. Decydując na zasadzie uznania administracyjnego organ podejmuje rozstrzygnięcie w sposób nieskrępowany, a o ostatecznym wyborze sposobu rozstrzygnięcia powinny decydować przesłanki celowości i słuszności działania, które z kolei stanowią wypadkową wyważenia przez organ, z uwzględnieniem norm prawnych mających zastosowanie i znaczenie w danej sprawie, słusznego interesu strony i interesu publicznego (tak np. wyrok NSA z dnia 7 marca 2014r., II GSK 2084/12, Lex nr 1495159). Sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ułomny. Z woli ustawodawcy obejmuje ona jedynie przestrzegania przez organy procedury normowanej przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów obowiązującej w postępowaniu administracyjnym. Sąd administracyjny jest uprawniony jedynie do kontrolowania trybu postępowania poprzedzającego wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości publicznoprawnej. Sąd ten nie ma uprawnień do jej merytorycznej kontroli. Poza polem rozważań sądu pozostaje więc rzecz najistotniejsza dla dłużnika, tj. ocena racjonalności i celowości udzielenia ulgi. Z kolei ustalenie i ocena niedookreślonych przesłanek ważnego interesu dłużnika i interesu publicznego jest każdorazowo dokonywana przez organ administracji publicznej. Jeśli zatem sąd nie dopatrzy się uchybień organów w sposobie prowadzenia postępowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji), to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, organ w prawidłowy sposób przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dowodowe, opierające się zresztą w dużej mierze na dowodach złożonych przez skarżącego, a następnie dokonał prawidłowej wykładni przesłanek ważny interes dłużnika i interes publiczny oraz dokonał prawidłowej oceny okoliczności faktycznych sprawy. Zasadnie przyjął, że udzielenie ulgi jest wyjątkiem od zasady płacenia należności publicznoprawnych, a kara grzywny ma na celu wymuszenie na ukaranym przestrzegania przepisów prawa oraz ma być dolegliwością dla ukaranego, zaś uzasadniony interes Skarbu Państwa w takich przypadkach wymaga, ażeby grzywna stanowiąca jego dochód była przez zobowiązanego poniesiona w całości.

Oczywiście organ przy wydaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Obowiązkiem jednak składającego wniosek o umorzenie bądź o rozłożenie kary na raty jest przedstawienie informacji o dochodach i wydatkach, z których wynikają możliwości dokonania spłaty należności w ratach. W rozpoznawanej sprawie mimo wzywania przez organ do uzupełnienia danych dotyczących dochodów strony, skarżący takich informacji nie przedstawił. Nie dał zatem organowi rozpatrującemu jego wniosek możliwości pełnej oceny jego sytuacji finansowej, stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia o zasadności żądania umorzenia czy rozłożenia kary na raty. W świetle powyższego w niniejszym postępowaniu ustalenie faktów, zwłaszcza tych, o których wie wyłącznie strona, pozostaje poza zakresem możliwości organu. Podkreślić należy, że w orzecznictwie administracyjnym wskazuje się, iż w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności ciężar dowodzenia wskazanych przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Zaniechanie więc przeciwstawienia stanowisku organów administracji publicznej dowodów na okoliczność sytuacji materialnej, uzyskiwanych dochodów oraz źródeł utrzymania spowodowało brak przekonującego argumentu uzasadniającego ocenę o wadliwości zaskarżonej decyzji. Strona postępowania nie jest bowiem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Tym samym, wobec biernej postawy skarżącego w wykazaniu swojej sytuacji majątkowej oraz interesu publicznego, za bezzasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące błędu w ustaleniach faktycznych oraz naruszenia prawa procesowego w tym art. 6, art. 8, art. 10, art. 12, art. 107 oraz art. 156 k.p.a.

Strona bowiem na całym etapie postępowania nie uzasadnia wniosku o umorzenie i rozłożenie na raty należności lecz konsekwentnie kwestionuje merytoryczną treść decyzji i przedstawia dowody dotyczące decyzji D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2015 r. i postępowania przed tym organem. Jednak należy wskazać, że decyzja w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej podlegała ocenie tutejszego Sądu, który wyrokiem z dnia 5 października 2016 r. sygn. akt III SA/Wr 369/16 oddalił skargę strony na decyzję GITD z dnia [...] stycznia 2016 r. utrzymującą

w mocy decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego

z dnia [...] listopada 2015 r.

W związku z powyższym argumenty strony dotyczące treści decyzji będącej podstawą nałożenia kary nie mogły podlegać ocenie przez Skład orzekający w rozstrzyganej sprawie bowiem wykroczyłoby to poza granice sprawy w sprawie ulgi w spłacie należności.

W tej sytuacji skargę jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 p.p.s.a, należało oddalić.