Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3301/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 73, 10
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Kaja Angerman, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki,, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi S.W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. nr [...] z dnia [...].07.2015 r. orzekającą o odmowie uwzględnienia wniosku S. W. i K. B. w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka ewid. nr [...] o pow. 140 m2 i nr [...] o pow. 76 m2 w obrębie [...] zajętą pod drogę publiczną - ulicę [...] w W..

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda podał, że stosownie do art.73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133, poz. 872 ze zm.) "odszkodowanie będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005r. Po upływie tego terminu roszczenie wygasa".

Organ podał, że w niniejszej sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod ul. [...]i ul. [...] w W. postępowanie wszczęte zostało przez Prezydenta W. z wniosków złożonych przez S. W. w dniu [...] września 2006 r. i przez K. B. w dniu [...] stycznia 2015 r.

Poprzednie decyzje organów wydane w niniejszym postępowaniu uchylił wyrokiem z dnia 1.08.2014 r Sygn. akt I SA/Wa 3243/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Organ I instancji realizując powyższe wystąpił do wnioskodawczyni pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. o sprecyzowanie jednoznacznie treści żądania zawartego we wniosku. S. W. wyjaśniła, że wniosek złożony przez nią w dniu [...].09.2006 r. dotyczył ustalenia odszkodowania w trybie art. 73 ww. ustawy z dnia 13 października 1998r. Nieruchomość zajęta pod ul. [...] w W. pochodzi z księgi hip. Dobra Ziemskie [...]" była współwłasnością ojca – J. B.. Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] Sygn. akt [...]z dnia [...].08.1988 r. spadek po J. B. nabyły S. W., K. B. i W. B. po 1/3 cz. każda. Po matce W. B. również odziedziczyła spadek.

Ustalono, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 31.12.1998 r. nie stanowiła własności Gminy W., a pozostawała jedynie we władaniu tej gminy jako droga publiczna.

Fakt ten potwierdza decyzja Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. stwierdzająca nabycie przez Gminę W. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości zajętej pod część ul. [...] w W., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. 140 m2 oraz nr [...] o pow. 76 m2 w obrębie [...].

Odnośnie pozostałej części wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę - cz. ul. [...] Prezydent W. postanowieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. zawiesił postępowanie odszkodowawcze do czasu wydania ostatecznej decyzji deklaratoryjnej przez wojewodę.

Organ podał, że odwołująca się podnosiła wcześniej, że w ustawowym terminie nie wystąpiła z wnioskiem o odszkodowanie, ponieważ nie była powiadomiona jako współwłaścicielka tych gruntów przez Prezydenta W. o możliwości złożenia wniosku w wymaganym terminie o odszkodowanie.

Odnosząc się do tej kwestii, iż skarżąca nie została powiadomiona o tym, że wniosek o wypłatę odszkodowania należy złożyć w określonym terminie organ podał, że w myśl przepisu art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.

Jednakże z tego przepisu nie można wywodzić obowiązku informowania właścicieli nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa lub gminę w trybie przewidzianym w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o przysługującym im roszczeniu odszkodowawczym jeszcze przed wszczęciem postępowania w tej sprawie. Prawo to uregulowane jest w powszechnie obowiązującym, opublikowanym akcie prawnym i jedynie od woli uprawnionego z tego tytułu podmiotu zależy, czy z prawa tego skorzysta i złoży w tym zakresie stosowny wniosek.

Przepis art. 9 k.p.a. nie nakłada na organy administracji obowiązku udzielania porad prawnych, czy też doradztwa. Nie zmienia to faktu, że wnioskodawczynie złożyły wnioski o odszkodowanie po upływie ustawowego terminu.

Przewidziany w cyt. wyżej art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. termin do złożenia wniosku o odszkodowanie jest terminem zawitym. Zgodnie z wolą ustawodawcy, przekroczenie zakreślonego terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia co oznacza, że skarżąca utraciła możliwość dochodzenia przysługujących jej uprawnień - odszkodowania.

Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła S. W.. Wskazała, że jej poprzednicy prawni zostali pozbawieni prawa własności w wyniku podziału działek nr [...] i [...]. Wskazała również, że po poprzednim wyroku Sądu nie zostały uwzględnione jej wyjaśnienia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu była decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. nr [...] z dnia [...].07.2015 r. orzekające o odmowie uwzględnienia wniosku S. W. i K. B.w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka ewid. nr [...] o pow. 140 m2 i nr [...] o pow. 76 m2 w obrębie [...] zajętą pod drogę publiczną - ulicę [...] w W..

Należy mieć na względzie, że w niniejszej sprawie wypowiadał się już Wojewódzki Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. I SA/Wa 3243/13 uchylił poprzednie decyzje. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał m.in., organ winien zwrócić się do strony o wyjaśnienie w związku z jakimi konkretnymi zdarzeniami oczekuje ona od organu odszkodowania (a więc wskazania, o ile jest to możliwe, kiedy i w jakich okolicznościach doszło do uszczuplenia przynależnych jej lub jej poprzednikom praw rzeczowych). Poczynić winien także z urzędu ustalenie niezbędne dla oceny istniejącego w dniu 31 grudnia 1998 r. stanu prawnego i faktycznego nieruchomości, których dotyczy podanie, w tym weryfikacji statusu ulic [...] i [...].

Sąd orzekający w niniejszym postępowaniu jest związany oceną prawną wyrażoną w tym wyroku. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Wobec tego kontrola sądowoadministracyjna w niniejszym postepowaniu polega również na ocenie, czy organy wykonały wiążące ich wytyczne Sądu płynące w poprzedniego wyroku.

Jak wynika z akt sprawy w piśmie z dnia [...] stycznia 2015 r. Prezydent W. zwrócił się do Skarżącej o podanie czy wniosek o wypłatę odszkodowanie dotyczy nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w trybie art. 73 ustawy z 13 października 1998 r., przepisy wprowadzające ustawy reformującą administrację publiczną, czy też odszkodowania za nieruchomość wydzielonej pod drogę publiczną - w trybie art. 98 ustawy z 21.07.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, czy też odszkodowanie w trybie ustawy z 10.04.2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. W piśmie tym poinformowano również skarżącą, że Wojewoda [...] decyzją nr [...] z [...] maja 2014 r. stwierdził nabycie przez Gminę W.z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości zajętej pod część ulicy [...] w W., wskazanej jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. 140 m2 i nr [...] z [...] o pow. 76m2.

W odpowiedzi na to pismo, w piśmie z dnia [...] marca 2015 r. Skarżąca wskazała, że wniosek o odszkodowanie dotyczy działek nr [...] i [...] z obrębu [... przy ul. [...] zajętej pod drogę publiczną w trybie art. 73 ustawy z 13 października 1998 r.

W piśmie z dnia [...] czerwca 2015 r., Prezydent W. zawiadomił Skarżącą, w trybie art. 10 § 1 K.p.a. o możliwości zapoznania się z materiałem, dowodowym w sprawie przyznania odszkodowania w trybie art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

W ocenie Sądu prawidłowo organy orzekające w sprawie uznały, że wniosek złożony przez S. W., a także przez uczestnika postępowania – K. B. stanowił wniosek o odszkodowanie za grunt zajęty pod drogę publiczną. Zarówno skarżąca jak i uczestniczka postępowania nie złożyły takich oświadczeń, których wynikałoby że postępowanie w sprawie ma toczyć się w innym trybie niż zostało przyjęte. Zarówno skarżąca jak i strona postępowania administracyjnego zostały zawiadomione przed wydaniem decyzji przez organ I. instancji o przedmiocie i podstawie prawnej rozpoznania ich wniosku. Również w odwołaniu Skarżąca nie wskazała, by podstawa prawna przyjęta przez organ I. instancji była nieprawidłowa.

Zgodnie z art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Z tego przepisu wynika, że na instytucję stwierdzenia nabycia mienia składają się dwie sprawy administracyjne – pierwsza w której właściwy wojewoda wydaje decyzję, na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. (ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie mienia stanowi wówczas wyłączny dowód nabycia przez odpowiedni podmiot publicznoprawny z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności konkretnej nieruchomości – wyodrębnionej geodezyjnie działki o określonej powierzchni i granicach) - druga - w sprawie ustalenia odszkodowania za nabyte przez jednostkę samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa mienie wydawana jest przez właściwego starostę (prezydenta miasta na prawach powiatu), pod warunkiem, że spełnione zostały przesłanki z art. 73 ust. 4 i 5 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. oraz wynikające ze stosowanych odpowiednio przepisów o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości. Zgodnie art. 73 ust. 4 ustawy, odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Podkreślić przy tym należy, że termin określony w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy jest terminem zawitym. Oznacza to, że termin ten nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa. Taki kierunek wykładni art. 73 ust. 4 ustawy potwierdził Trybunał Konstytucyjny, który kilkukrotnie badał powyższy przepis, stwierdzając jego zgodność z Konstytucją. Wskazać tu należy na wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 marca 2000 r., sygn. P 5/99, z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. SK 11/02, z dnia 15 września 2009 r., sygn. P 33/07 oraz z dnia 19 maja 2011 r. w sprawie K 20/09. Wnioski Trybunału sprowadzały się do tego, że zawarty w art. 73 przepisów wprowadzających mechanizm potwierdzenia wywłaszczenia i uzyskania odszkodowania jest poprawny systemowo i nie ogranicza ochrony praw należnych byłym właścicielom, a ponadto jest zgodny z zasadą dopuszczalnych proporcjonalnych ograniczeń konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia.

Jednocześnie przy rozstrzyganiu kwestii odszkodowania w trybie art. w art. 73 ust. 3 cyt. ustawy, nie jest istotne, czy i kiedy została wydana decyzja wojewody potwierdzająca przejście własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną na rzecz Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny, stwierdzający istniejący stan prawny. Datą nabycia przez uprawnione podmioty nieruchomości na podstawie art. 73 powołanej ustawy jest dzień 1 stycznia 1999 r. Skutek przejścia własności przedmiotowej nieruchomości nastąpił zatem niezależnie od tego, czy i kiedy decyzja potwierdzająca tę okoliczność zostanie wydana.

Jak wynika z akt sprawy Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. stwierdził nabycie przez Gminę W. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości zajętej pod część ul. [...] w W., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. 140 m2 oraz nr [...] o pow. 76 m2 w obrębie [...]. Stwierdził zatem przejście własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną na rzecz jednostki samorządu terytorialnego.

Natomiast w niniejszej sprawie wnioski o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod ul. [...] i ul. [...] w W. zostało złożone przez S. W. w dniu [...] września 2006 r. i przez K. B. w dniu [...] stycznia 2015 r., zatem po terminie określonym w art. 73 ust. 4 . Przy czym jak wynika z akt sprawy wniosek o odszkodowanie za ul. [...] zostanie rozpoznany w odrębnym postępowaniu.

Stwierdzić zatem należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie były uprawnione do przyjęcie, że wniosek o przyznanie odszkodowania za działki nr [...] i [...] z obrębu [...] przy ul. [...] zajętej pod drogę publiczną w trybie art. 73 ustawy z 13 października 1998 r., został złożony z po terminie o jakim mowa w art. 73 ust. 4 tej ustawy.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) należało orzec jak w sentencji.