Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1116/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący NSA: Jolanta Rajewska Sędziowie NSA: Anna Łuczaj (spr.) Maria Wiśniewska Protokolant Joanna Szcześniak po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 maja 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 572/01 w sprawie ze skargi Z. B. i J. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 maja 2005 roku, sygn. akt II SA/Kr 572/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Z. B. i J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 31 października 2000 roku orzekającą o odmowie zwrotu na rzecz Z. B. i J. S. działki nr 21/38 oraz części działek nr 21/37 i 21/44, położonych w obrębie geodezyjnym 6 [...] – odpowiadających wywłaszczonej parceli gruntowej 913/3.

Organ administracji I instancji ustalił, że parcela gruntowa 913/3 została nabyta przez Skarb Państwa od K. S. i J. S. umową sprzedaży z dnia 16 grudnia 1975 roku, zawartą w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w celu zagospodarowania terenu Domu Studenckiego nr 4 w [...]. Działki nr 21/38, 21/37 i 21/44 powstały w toku wielokrotnych podziałów działki ewidencyjnej 21/26, która z kolei powstała w wyniku podziału działki 21/19 na działki 21/24, 21/25 i przedmiotową działkę 21/26. Zgodnie z wpisem w księdze wieczystej Kw 207686 działka nr 21/26 stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Politechniki [...]. Wpisu prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej dokonano w dniu 26 kwietnia 1995 roku na wniosek z dnia 29 listopada 1994 roku. Umową z dnia [...] Politechnika [...] przeniosła przysługujące jej prawo użytkowania wieczystego działki nr 21/26 na rzecz P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Wojewoda [...] podzielił stanowisko organu I instancji, iż zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przewidziane w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 roku, na nieruchomości zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego ustanowienie na nieruchomości użytkowania wieczystego uzasadnia konieczność odmowy zwrotu nieruchomości. Politechnika [...] jest osobą trzecią w rozumieniu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a przysługujące jej prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane do księgi wieczystej w dniu 26 kwietnia 1995 roku.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. B. i J. S. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...]. Skarżący zarzucili, że w decyzji tej oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] nie została w sposób prawidłowy dokonana identyfikacja działek objętych postępowaniem o zwrot, co było niezbędne ze względu na brak aktualnych wpisów w księgach wieczystych dotyczących parceli gruntowej 1 kat. 913/3. Zdaniem skarżących w stosunku do przedmiotowych działek, w rezultacie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie, sygn. akt II SA 1397/97, nastąpiło wygaszenie prawa użytkowania wieczystego.

Zarzuty skargi zostały rozszerzone i zmodyfikowane przez pełnomocnika skarżących w piśmie uzupełniającym skargę. W piśmie tym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z art. 2 Konstytucji RP. Zdaniem strony skarżącej art. 229 ustawy nie może znaleźć zastosowania w sprawie, ponieważ roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości przysługiwało skarżącym na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1991 roku, Nr 30, poz. 127 ze zm.) i roszczenie to było wówczas bezwarunkowe w tym sensie, że ustawa nie przewidywała ograniczeń zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, które obecnie przewiduje art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wniosek o zwrot nieruchomości J. S. złożył zaś w dniu 12 grudnia 1994 roku. W ocenie pełnomocnika skarżących art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami znajduje zastosowanie wyłącznie do roszczeń z art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które powstały po dniu 31 grudnia 1997 roku. Z tą chwilą byt roszczeń powstałych przed tą datą, opartych na postanowieniach art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości nie uległ unicestwieniu, bowiem ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zawiera przepisu, który powodowałby ich wygaśnięcie. Dokonując wykładni przepisów ustawy późniejszej należy kierować się zasadą ochrony praw nabytych, które to prawa chroni art. 2 Konstytucji RP, statuujący zasadę demokratycznego państwa prawnego.

Na wypadek gdyby Sąd I instancji nie podzielił przedstawionego wyżej rozumowania pełnomocnik skarżących, w oparciu o art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, zgłosił ewentualny wniosek o niestosowanie w sprawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jako sprzecznego z art. 2 Konstytucji RP zaś, gdyby Sąd nie znalazł podstaw do bezpośredniego zastosowania art. 2 Konstytucji RP uzasadniony jest wniosek o wystąpienie w oparciu o art. 8 ust. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z pytaniem prawnym co do zgodności art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z Konstytucją RP w zakresie jego stosowania do roszczeń powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W kolejnym piśmie uzupełniającym skargę pełnomocnik skarżących, powołując się na literaturę oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdził, że – na tle postanowień art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości – roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powstaje z chwilą, kiedy zaistnieje przesłanka przewidziana w tym przepisie, a więc gdy nieruchomość stanie się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona. Ponieważ żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ma charakter cywilnoprawny nie ma znaczenia, kiedy zostanie złożony wniosek o zwrot nieruchomości, a mianowicie przed, czy też po wydaniu decyzji o jej "uwłaszczeniu". Nawiązując do orzeczeń Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że również złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości po dniu 5 grudnia 1990 roku (lub po dniu 27 września 1990 roku – data wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym) wyłącza także możliwość uwłaszczenia nią określonych podmiotów i jeśli w tej dacie nieruchomość była zbędna na cel, na jaki ją wywłaszczono, przekształcenie zarządu w prawo użytkowania wieczystego nie następowało.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał zarzuty podniesione przez skarżących oraz pełnomocnika skarżących za niezasadne. Sąd nie podzielił zarzutu, iż organy administracji nie dokonały wystarczającej identyfikacji przedmiotu postępowania, a w stosunku do działek, co do których toczyło się niniejsze postępowanie, przed dniem 1 stycznia 1998 roku nastąpiło rozwiązanie prawa użytkowania wieczystego. Sąd wskazał, iż zarzuty te nie znajdują potwierdzenia ustaleniach dokonanych przez Prezydenta Miasta [...] oraz w przeprowadzonym przez Sąd I instancji dowodzie z dokumentów – odpisu księgi wieczystej nr KR1P/00207686. Nie budzi wątpliwości, że działka nr 21/38 oraz części działek nr 21/37 i 21/44, powstałe z wielokrotnych podziałów działki nr 21/26, która to działka powstała z nabytej przez Skarb Państwa - w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1974 roku, Nr 10, poz. 64) - parceli gruntowej 1. kat. 913/3, w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2000 roku, Nr 46, poz. 543 ze zm.), tj. w dniu 1 stycznia 1998 roku, pozostawały w użytkowaniu wieczystym Politechniki [...] i prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej. Prawo użytkowania wieczystego Politechnika [...] nabyła z mocy prawa na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym z dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. z dniem 27 września 1990 roku, a prawo to zostało wpisane do prowadzonej dla tej nieruchomości księgi wieczystej Kw nr 7686 w dniu 26 kwietnia 1995 roku na wniosek z dnia 29 listopada 1994 roku.

Przywołując stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowane w wyroku z dnia 22 marca 2000 roku, sygn. akt I SA 603/99, LEX nr 54430, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym, ani żadnego innego aktu prawnego, nie wymagają potwierdzenia powstania prawa użytkowania wieczystego w postępowaniu administracyjnym, kończonym decyzją o charakterze deklaratoryjnym, a organ administracji, rozpatrujący sprawę zwrotu nieruchomości, która w dniu wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym pozostawała w zarządzie uczelni, nie może zajmować stanowiska, co do skuteczności nabycia przez uczelnię prawa użytkowania wieczystego. Organy rozpoznające sprawę zwrotu przedmiotowych działek obowiązane były respektować stan prawny nieruchomości, a więc fakt, że nieruchomość była obciążona w dniu 1 stycznia 1998 roku prawem użytkowania wieczystego. W świetle postanowień art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami fakt ustanowienia na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego i wpisania tego prawa do księgi wieczystej powoduje, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie może być uwzględnione. Okoliczność ta stanowi bezwzględną negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości i wobec jej zaistnienia organy administracji publicznej są zobowiązane do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości niezależnie od tego, czy nieruchomość została wykorzystana na cel, na jaki została wywłaszczona. Nie ma przy tym znaczenia, że w świetle art. 182 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym przedmiotowa nieruchomość z dniem 27 września 1990 roku "stała się przedmiotem użytkowania wieczystego", a art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami formułujący negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości mówi, że "prawo to zostało na nieruchomości ustanowione". Ratio legis tego ostatniego przepisu – niezależnie od tego w jakiej formie prawnej (umowy cywilnoprawnej, czy też decyzji administracyjnej, względnie wprost z mocy prawa) nastąpiło nabycie prawa użytkowania wieczystego – jest niedopuszczalność zwrotu nieruchomości obciążonej tym prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie zgodził się ze stanowiskiem pełnomocnika skarżących, jakoby art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami znajdował zastosowanie wyłącznie do roszczeń z art. 136 ust. 3 ustawy, które powstały po jej wejściu w życie i nie znajdował zastosowania do roszczeń o zwrot nieruchomości powstałych przed tą datą, opartych na art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Po pierwsze, zdaniem Sądu, bezzasadne jest twierdzenie, że pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości roszczenie o zwrot nieruchomości przysługujące na podstawie art. 69 ust. 1 tej ustawy było bezwarunkowe w tym sensie, że ustawa nie przewidywała ograniczeń zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, które obecnie przewiduje art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Problem praw osób trzecich do wywłaszczonej nieruchomości, jako ewentualna przeszkoda w jej zwrocie w okresie obowiązywania ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, był przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego (w uchwałach z dnia 23 września 1993 roku, sygn. akt III AZP 13/93, niepubl. i z dnia 22 grudnia 1993 roku, sygn. akt III AZP 24/93, PUG 1994/7-8, s. 32 i nast.) a także Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 27 czerwca 1991 roku, sygn. akt SA/Ka 60/91, OSP 1993/7-8/147). Sąd pierwszej instancji zgodził się z poglądem Sądu Najwyższego, że organ administracji może orzec o zwrocie zbędnej nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością oraz z wyrażonym expressis verbis stanowiskiem, że nie można orzec o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli na nieruchomości tej ustanowione zostało użytkowanie wieczyste. Przyjęcie odmiennej konstrukcji prowadziłby bowiem do sytuacji, że nieruchomość, która przestała być własnością Skarbu Państwa lub określonej jednostki samorządu terytorialnego, jest obciążona prawem użytkowania wieczystego, co w świetle art. 232 § 1 Kodeksu cywilnego nie jest dopuszczalne. Po drugie, postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowych nieruchomości zostało wszczęte wskutek złożenia wniosku przez J. S. o zwrot między innymi parceli gruntowej 1. kat. 913/3 w dniu 12 grudnia 1994 roku, a więc pod rządami ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Sąd I instancji zwrócił uwagę, że norma z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawarta jest w dziale VII tej ustawy, zatytułowanym: "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe". Z istoty przepisów przejściowych wynika, że dotyczą regulacji spraw administracyjnych istniejących "na styku" obowiązywania dwóch ustaw – w rozpoznawanej sprawie: ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z możliwych rozwiązań normatywnych ustawodawca w art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami wybrał rozwiązanie, w którym sprawy wszczęte pod rządami starej ustawy, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy nowej prowadzi się na podstawie przepisów tej nowej ustawy. Oznacza to – w połączeniu z normą art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami – że postępowanie, które zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie tej ustawy prowadzi się na podstawie przepisów tejże ustawy, w tym art. 229. Przyjęcie odmiennej wykładni postanowień art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dałoby się pogodzić z ratio legis tego przepisu. W związku z tym Sąd nie podzielił stanowiska pełnomocnika skarżących, aby regulacja zawarta w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowiła złamanie konstytucyjnej zasady ochrony praw nabytych, zasady zaufania obywatel do organów państwa i stanowionego przezeń prawa, a zatem by była sprzeczna z art. 2 Konstytucji RP.

W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 maja 2005 roku pełnomocnik Z. B. zaskarżył powyższy wyrok w całości.

Z. B., reprezentowana przez radcę prawnego T. K., zarzuciła Sądowi pierwszej instancji:

1. naruszenie art. 2 Konstytucji RP przez jego niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie nie zastosowanie przewidzianej w tym przepisie zasady ochrony praw nabytych w odniesieniu do roszczeń z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości;

2. naruszenie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przez błędną wykładnię tj. uznanie, iż roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w oparciu o ten przepis nie przysługiwało, jeżeli na nieruchomości będącej przedmiotem tego roszczenia ustanowiono użytkowanie wieczyste, podczas gdy przepis ten, ani żaden inny przepis ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, nie przewidywał takiego ograniczenia prawa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości;

3. naruszenie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. poprzez zastosowanie tego przepisu do roszczeń o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, które powstały przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami podczas, gdy przepis ten znajduje zastosowanie jedynie do roszczeń z art. 136 ust. 3 tej ustawy, a więc do roszczeń powstałych po jej wejściu w życie;

4. naruszenie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami przez niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie poprzez zastosowanie tego przepisu do roszczeń o zwrot nieruchomości, na której nie ustanowiono użytkowania wieczystego, gdy przepis ten znajduje zastosowanie jedynie do roszczeń o zwrot nieruchomości, na której ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej (wpis konstytutywny);

5. naruszenie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami przez błędną wykładnię, tj. uznanie, iż w rozumieniu tego przepisu ustanowieniem użytkowania wieczystego jest również powstanie prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa, gdy przepis ten expressis verbis dotyczy prawa użytkowania wieczystego powstałego w drodze umowy oraz wpisu do księgi wieczystej (wpisu konstytutywnego);

6. naruszenie art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym przez błędną wykładnię, a mianowicie uznanie, iż prawo użytkowania wieczystego powstaje w oparciu o ten przepis niezależnie od spełnienia się przesłanek o zwrot nieruchomości przewidzianych w art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Zdaniem strony wywłaszczona nieruchomość, która w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym pozostawała w zarządzie uczelni, nie stawała się z mocy art. 182 ust. 1 tej ustawy przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni, jeżeli przed tą datą spełniły się przesłanki zwrotu nieruchomości byłemu właścicielowi na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości;

7. naruszenie art. 9a i art. 142 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez błędną wykładnię tj. uznanie, iż organ administracji nie może oceniać, czy wywłaszczona nieruchomość, która w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym pozostawała w zarządzie uczelni stała się z mocy art. 182 ust. 1 tej ustawy przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni. W ocenie strony organ administracji właściwy w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uprawniony do oceny wszystkich przesłanek zwrotu nieruchomości, w tym istnienia przesłanki negatywnej zwrotu nieruchomości, a więc i do oceny, czy istnieje użytkowanie wieczyste powstałe z mocy prawa;

8. naruszenie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego przez uznanie, że decyzja Wojewody [...] nie narusza prawa. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że wyjaśnienie kwestii powstania prawa użytkowania wieczystego Politechniki [...] należeć miałoby do sądu powszechnego to, zdaniem strony, Wojewoda [...] (a wcześniej Prezydent Miasta [...]) winien zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu rozstrzygnięcia tego zagadnienia wstępnego przez sąd powszechny.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne Z. B., na podstawie art. 185 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie (na zasadzie art. 188 p.p.s.a.) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...], a nadto o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności zauważono, iż niesłuszne jest stanowisko Sądu I instancji, wedle którego ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidywała ograniczenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, które obecnie przewiduje art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem autora skargi kasacyjnej roszczenie z art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości było bezwarunkowe, ponieważ ustawa ta nie zawierała odpowiednika art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zaznaczył to wyraźnie Sąd Najwyższy w powołanej przez Sąd pierwszej instancji uchwale z dnia 23 września 1993 roku (sygn. akt III AZP 13/93). Nadto wskazane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchwały Sądu Najwyższego i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydane zostały w stanie faktycznym, w którym ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich i wpisano je do księgi wieczystej, co skutkowało powstaniem tego prawa. W rozpoznawanej sprawie brak jest natomiast aktu ustanowienia użytkowania wieczystego, a wpis do księgi wieczystej miał charakter deklaratoryjny.

Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami literalnie mówi o roszczeniach z art. 136 ust. 3 wskazanej ustawy, co potwierdza, że przepis ten odnosi się do roszczeń powstałych dopiero pod rządami tej ustawy. Taka wykładnia zgodna jest z zasadą ochrony praw nabytych, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP, a jednocześnie znajduje ratio legis w wykluczeniu sytuacji, w której zwrotowi podlegałaby nieruchomość oddana osobie trzeciej w użytkowanie wieczyste przed spełnieniem się przesłanek do jej zwrotu. Wykładnia zaprezentowana przez Sąd pierwszej instancji jest nie do pogodzenia z zasadą exceptiones non sunt extendae, bowiem wykładnia ta prowadzi do rozszerzenia zakresu przepisu, który ogranicza prawa podmiotowe i ze swej istoty ma charakter wyjątkowy, a jako taki winien być wykładany ściśle.

W ocenie pełnomocnika skarżącej bezprzedmiotowy jest argument z art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ przy prawidłowej wykładni art. 229 ustawy, zgodnej z literalnym brzmieniem, względami celowościowymi i konstytucyjną zasadą ochrony prawa nabytych, przepis ten w ogóle nie ma zastosowania do roszczeń z art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Sąd pierwszej instancji dokonując wykładni systemowej i celowościowej art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wykazał, iż taka wykładnia nie prowadziłaby do naruszenia zasady ochrony prawa nabytych.

Zdaniem strony literalna wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do wniosku, iż nie znajduje on zastosowania w rozpoznawanej sprawie, albowiem dyspozycja tego przepisu odnosi się do sytuacji, w których ustanowiono użytkowanie wieczyste i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis nie wspomina natomiast o użytkowaniu wieczystym, które powstaje z mocy prawa. Nadto nawet, gdyby uznać, iż wykładnia literalna zawodzi i przepis obejmuje swą dyspozycją sytuację, w której użytkowanie wieczyste powstało z mocy prawa to i tak art. 229 ustawy nie miałby zastosowania. W niniejszej sprawie użytkowanie wieczyste nie powstało z mocy prawa, ponieważ w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym zaktualizowały się przesłanki zwrotu nieruchomości byłym właścicielom w oparciu o art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, co wykluczało nabycie prawa na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym. Pełnomocnik strony przytoczył poglądy Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 8 października 2002 roku, sygn. akt III RN 181/2001 i z dnia 8 lutego 1996 roku, sygn. akt III ARN 65/95 oraz uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2000 roku, sygn. akt III ZP 14/99 a także w uchwale 7 sędziów Naczelnego sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 1999 roku, sygn. akt OPS 15/98.

W ocenie pełnomocnika skarżącej zarówno organy administracji, jak i Sąd pierwszej instancji błędnie uznały, iż wobec wpisu w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości na rzecz Politechniki [...] nie zachodzi potrzeba zbadania, czy istniały przesłanki zwrotu nieruchomości. Dopiero bowiem po zbadaniu istnienia przesłanek zwrotu nieruchomości byłym właścicielom można zasadnie twierdzić, czy w oparciu o art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym powstało prawo użytkowania wieczystego. Jednocześnie strona nie zgodziła się ze stanowiskiem, zaprezentowanym w uzasadnieniu przytoczonego przez Sąd wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2000 roku, że przepisy prawa nie wymagają potwierdzenia powstania prawa użytkowania wieczystego w drodze decyzji administracyjnej i z tej przyczyny sprawa powstania tego prawa nie może być przedmiotem oceny organu, czy też sądu administracyjnego. Odmienne tą kwestię ocenił również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 1998 roku, sygn. akt II SA/Po 1861/96.

Zdaniem strony, organ właściwy w sprawie o zwrot nieruchomości uprawniony jest do oceny wszystkich przesłanek zwrotu nieruchomości, w tym przesłanki negatywnej, a więc i do oceny, czy istnieje użytkowanie wieczyste powstałe z mocy prawa.

Pełnomocnik skarżącej zauważył, iż gdyby nawet hipotetycznie uznać, że kwestia nabycia prawa użytkowania wieczystego w oparciu o art. 182 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym nie podlega ocenie organu administracji, to kwestia ta stanowiłaby zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W takim przypadku organ administracji winien zawiesić postępowanie w sprawie do czasu rozstrzygnięcia tego zagadnienia, czego nie uczynił. To zaś powinno skutkować uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Z tych przyczyn zasadne jest przypisanie Sądowi pierwszej instancji naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a." - Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego – uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia.

Wnoszący skargę kasacyjną zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i jednocześnie niewłaściwe zastosowanie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami.

Zdaniem strony, Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 229 powołanej wyżej ustawy przyjmując, iż w rozumieniu tego przepisu ustanowieniem użytkowania wieczystego jest również powstanie prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa. Niewłaściwego zastosowania art. 229 ustawy strona upatruje w zastosowaniu tego przepisu do roszczenia o zwrot nieruchomości, które: po pierwsze - powstało przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami i po drugie - dotyczy nieruchomości, na której nie ustanowiono użytkowania wieczystego w rozumieniu art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami tj. w drodze umowy.

Niezależnie od sposobu sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, iż zaskarżonemu wyrokowi nie można skutecznie przypisać naruszenia prawa w powyższym zakresie.

Naruszenie prawa materialnego / podstawa skargi kasacyjnej określona w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. / może przejawiać się w dwóch różnych formach tj. w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji tj. podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis.

(por. B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Wydawnictwo Zakamycze, Kraków 2005, str. 406; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2005 roku, sygn. akt II GSK 24/05, LEX nr 176148)

Przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, zamieszczony jest w dziale VII tej ustawy zatytułowanym "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe". Jest to przepis przejściowy o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzania w życie nowej regulacji prawnej. Z samej istoty więc tego typu przepisów wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów (por. uchwała 5 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 1999 roku, OPK 26/99, ONSA 2000/1/11).

Przepisy intertemporalne regulują zagadnienie relacji sytuacji prawnych, które zawierają "element dawny" do "nowego prawa".

W regulacji intertemporalnej ustawodawca stosuje kilka rozwiązań dla spraw z elementem dawnym:

- może postanowić, że do spraw tych należy stosować przepisy nowe - zasada bezpośredniego działania nowego prawa,

- może ustalić, że do spraw tych należy stosować przepisy dawne - zasada dalszego działania prawa,

- może przyjąć, że do spraw tych należy stosować prawo wybrane przez uprawniony podmiot – zasada wyboru,

- może określić, że do spraw tych należy stosować specjalne przepisy przejściowe.

Korzystając ze swego uprawnienia prawodawca w art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami przyjął zasadę bezpośredniego działania nowego prawa i postanowił, że sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Postępowanie w rozważanej sprawie zostało wszczęte przed dniem 1 stycznia 1998 roku / dzień wejścia w życie nowego prawa /, a zatem zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują przepisy nowej ustawy, w tym art. 229.

Przepis art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2000 roku, Nr 46, poz. 543 ze zm.) – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji zaskarżonej do Sądu pierwszej instancji - jednoznacznie stanowi, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Celem art. 229 cytowanej było usankcjonowanie stanu prawnego powstałego przed wejściem w życie tej ustawy w wyniku sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste, jeżeli prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Cel ten przemawia za przyjęciem tezy, że chodzi tu o użytkowanie wieczyste niezależnie od formy jego powstania. Wprawdzie w pierwotnej redakcji w przepisie art. 229 ustawy była mowa o oddaniu w użytkowanie wieczyste wywłaszczonej nieruchomości, co mogło rodzić pytanie, czy chodzi tu o prawo użytkowania wieczystego powstałe w wyniku czynności prawnej - umowy o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste, czy także o użytkowanie wieczyste powstałe z mocy prawa, to jednak wątpliwości te usunęła nowelizacja art. 229. Przepis art. 229 zmieniony został z dniem 15 lutego 2000 roku przez art. 1 pkt 93 ustawy z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (Dz. U. Nr 6, poz. 70) w ten sposób, iż wyrazy "oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej" zastąpiono sformułowaniem "ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej".

W sformułowaniu "ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego" niewątpliwie mieści się zarówno oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste w drodze umowy, jak i nabycie prawa użytkowania wieczystego w drodze decyzji administracyjnej lub z mocy ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2001 roku, sygn. akt I SA 2572/99 LEX nr 54754 ).

Oznacza to, że jeżeli przed 1 stycznia 1998 roku rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 ustawy.

Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, iż przyjęcie odmiennej wykładni art. 229 ustawy i ograniczenie stosowania tego przepisu jedynie do roszczeń powstałych na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dałoby się pogodzić z ratio legis tego przepisu. Przeciwko poglądowi zaprezentowanemu w skardze kasacyjnej przemawia nie tylko gramatyczna treść i cel tego przepisu ale także wykładnia systemowa, która to metoda interpretacji przepisu prawnego nakazuje brać pod uwagę założenia systemu prawa, w którym dany przepis funkcjonuje, treść innych norm prawa, jak również położenie przedmiotowego przepisu w tekście aktu prawnego.

Z powyższych względów nie można podzielić zarzutów skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami tak przez błędną wykładnię jak i niewłaściwe zastosowanie.

Nie znajduje również uzasadnienia zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym jak również art. 9a i art. 142 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną prawo użytkowania wieczystego w oparciu o ten przepis nie powstaje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy spełniły się przesłanki do zwrotu nieruchomości na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Nadto strona zakwestionowała stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż organ administracji w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie może oceniać, czy przedmiotowa nieruchomość stała się z mocy art. 182 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni.

Przepis art. 182 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm. ) – obowiązujący do dnia 1 września 2005 roku – stanowił, iż z dniem wejścia w życie ustawy / tj. z dniem 27 września 1990 roku/ grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni.

Jak zasadnie podkreślił Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zajmował już stanowisko w powyższym zakresie. A mianowicie, w wyroku z dnia 22 marca 2000 roku, sygn. akt I SA 603/99 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż przepisy tej ustawy ani żadnego innego aktu prawnego nie wymagają potwierdzenia powstania prawa użytkowania wieczystego uczelni w postępowaniu administracyjnym kończonym decyzją o charakterze deklaratoryjnym. Ustawa nie upoważniła organu administracji publicznej do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia przekształcenia prawa zarządu uczelni do gruntu w użytkowanie wieczyste / podobnie jak to ma miejsce w przypadku nabycia prawa użytkowania wieczystego przez jednostkę badawczo – rozwojową /. Z tego też względu organ administracji rozpatrujący sprawę zwrotu nieruchomości, która pozostawała w dniu wejścia w życie ustawy o szkolnictwie wyższym w prawnym zarządzie uczelni, nie może w tej sprawie oceniać prawa użytkowania wieczystego uczelni ( por. LEX nr 54430, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 1992 oku, III CZP 103/92, LEX nr 9085, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 1996 roku, sygn. akt I SA 665/95, Wspólnota 1996/47/26 ).

Kwestia ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz uczelni na mocy art. 182 ustawy o szkolnictwie wyższym pozostaje poza kognicją organów administracji. Organ administracji jak i sąd administracyjny w tym zakresie związane są rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece ( t. j. Dz. U. z 2001 roku, Nr 124 poz. 1361 ze zm.). Podważenie stanu prawnego wynikającego z zapisów w księdze wieczystej jest możliwe w drodze powództwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym / art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece /, a więc na drodze postępowania przed sądem powszechnym.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym nie podziela poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 października 2002 roku, III RN 181/01 a przytoczonego w skardze kasacyjnej.

Te same powody zadecydowały o nieuwzględnieniu zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Wbrew twierdzeniom strony wnoszącej skargę kasacyjną w sprawie brak jest zagadnienia wstępnego wymagającego uprzedniego rozstrzygnięcia przez Sąd powszechny. Treść księgi wieczystej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości nie zawiera ostrzeżenia dotyczącego niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości jak też wzmianki, o jakiej mowa w art. 8 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji, będąc związany rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, nie mógł zakwestionować wpisów zawartych w księdze wieczystej. Nie było też podstaw do uznania przez Sąd pierwszej instancji, iż organy administracji publicznej winny zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu rozstrzygnięcia przez sąd powszechny sporu co do prawa użytkowania wieczystego, ponieważ postępowanie w tym przedmiocie nie toczy się, kwestia ta jest rozstrzygnięta.

Nie można także podzielić zarzutu skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 2 Konstytucji RP przez nieuwzględnienie zasady praw nabytych w odniesieniu do roszczeń z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Na wstępie należy zaznaczyć, iż zasada ochrony praw nabytych jest jednym z elementów składowych zasady zaufania obywatela do państwa i do stawionego przezeń prawa, wynikającej z zasady demokratycznego państwa prawnego. Zasada ochrony praw nabytych zakazuje arbitralnego znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych przysługujących jednostce lub innym podmiotom prywatnym występującym w obrocie prawnym. Ochrona praw nabytych nie oznacza nienaruszalności tych praw. Zasada ochrony praw nabytych nie ma charakteru absolutnego i nie wyklucza stanowienia regulacji mniej korzystnych dla jednostki. Odstępstwa od niej są dopuszczalne, gdy przemawia za tym inna zasada prawnokonstytucyjna, gdy ze względów obiektywnych istnieje potrzeba dania pierwszeństwa innej wartości chronionej bądź znajdującej oparcie w Konstytucji. Ustawodawca, stojąc przed wyborem różnych wartości może wypowiedzieć się na rzecz tej, którą uzna za cenniejszą.

(por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 1999 roku, sygn. akt K 5/99, OTK 1999/5/100, z dnia 22 października 2005 roku, sygn. akt P 13/04, OTK-A 2005/9/102)

W tym stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP nie może odnieść zamierzonego skutku.

Za chybiony należy także uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Wprawdzie w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 1998 roku, nie było przepisu stanowiącego wprost, że poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej - jak to stanowi obecnie obowiązujący przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami - to niemniej jednak w zakresie zależności pomiędzy zwrotem nieruchomości a prawem użytkowania wieczystego nieruchomości wielokrotnie wypowiadano się w doktrynie i orzecznictwie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przytoczył poglądy wypracowane na gruncie art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w nauce prawa - w ramach odpowiedzi na zarzuty skarżących; nie stosował jednak tego przepisu.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej skutkuje tym, że jeżeli brak jest zarzutów dotyczących naruszenia konkretnych przepisów proceduralnych, to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest ustaleniami zaskarżonego wyroku ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1997 r., sygn. akt I PKN 58/97, OSNP 1997/22/436/ ).

W skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie nie zarzucono naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w tymże zakresie. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd pierwszej instancji.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.