Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1021/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 151, art. 153 ppsa; art. 2 ust. 2 dekretu PKWN z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U z 1945 r. Nr 3, poz. 13)
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2014 r. sprawy ze skarg Lasów Państwowych Nadleśnictwo [...] i C. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oddala skargi.


UZASADNIENIE

I. Stan faktyczny

1. Wnioskiem z 8 czerwca 2004 r. i 15 lipca 2004 r. C. K. wystąpił do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] listopada 1948 r. na mocy którego utrzymano w mocy orzeczenie Wojewody [...] z [...] czerwca 1948 r., znak: [...], uznające, że nieruchomość ziemska, zapisana w Księdze Wieczystej Sądu Grodzkiego w [...] "[...]" w powiecie [...], o ogólnej pow. [...] ha, stanowiąca współwłasność J. Z. i Z. K., podpada pod działanie art. 2 pkt 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13).

2. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] lutego 2007 r., nr [...], w pkt 1) odmówił stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia Wojewody [...] z [...] czerwca 1948 r. uzasadniając, że przedmiotowy majątek spełniał przesłankę normy obszarowej podpadania pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W pkt 2) umorzył postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] listopada 1948 r. ze względu na brak tego orzeczenia w aktach sprawy oraz niemożliwość jego odnalezienia. Decyzją z [...] września 2007 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 grudnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 2298/07, uchylił powołaną decyzję z [...] września 2007 r., wskazując na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 24 § 1 pkt 5 Kpa w związku z art. 127 § 3 Kpa polegającego na wydaniu decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji w niższej instancji. Ponadto WSA podkreślił, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszył art. 105 § 1 Kpa poprzez uznanie, że postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe z powodu zaginięcia orzeczenia oraz naruszenie przepisów art. 7 Kpa i art. 77 Kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, a także naruszenia wyrażonej w art. 8 Kpa zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

4. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] lipca 2008 r., nr [...], ponownie utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lutego 2007 r., w części dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z [...] czerwca 1948 r., znak: [...], oraz uchylił własną decyzję z [...] lutego 2007 r. w części dotyczącej umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] listopada 1948 r., odmawiając jednocześnie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r.

5. Po rozpatrzeniu skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 lutego 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1598/08, uchylił powyższe decyzje z [...] lutego 2007 r. oraz z [...] lipca 2008 r. uznając, że orzekający w sprawie organ administracji naruszył przepisy prawa materialnego błędnie uznając, że wchodzące w skład przejętej na rzecz Państwa nieruchomości "[...]" lasy o pow. [...] ha podpadały pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

6. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] maja 2013 r., nr [...] w pkt 1) odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z [...] czerwca 1948 r., znak: [...], oraz utrzymującego go w mocy orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] listopada 1948 r. w części dotyczącej gruntów rolnych, łąki, stawu i nieużytków oraz w pkt 2) stwierdził nieważność w/w orzeczenia Wojewody [...] oraz utrzymującego go w mocy orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych - w części dotyczącej lasu o powierzchni 54,10 ha.

7. Z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy zwrócili się: C. K., Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] oraz Skarb Państwa - Nadleśnictwo [...].

8. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] stycznia 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2013 r. Organ wskazał, że prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie musi kierować się treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej jako: "Ppsa"), który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie było przedmiotem zaskarżenia.

Kwestionowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych oraz Wojewody [...] wydane zostały na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. Nr 10, poz. 51). Na mocy tego przepisu strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie art. 2 ust.1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Stosownie do dyspozycji powołanego przepisu dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Przejęta na własność Państwa nieruchomość ziemska zapisana w księdze wieczystej Sądu Grodzkiego w [...] jako "[...]", pow. [...], położona była na terenie dawnego województwa [...], a zatem, w ocenie Ministra, w tym przypadku nie miała znaczenia wielkość użytków rolnych ale obszar powierzchni ogólnej. Nie budziło wątpliwości organu, że "[...]" miał 216,8252 ha powierzchni ogólnej i stanowił współwłasność J. Z. i Z. K. od 28 czerwca 1922 r. do 14 listopada 1946 r. Zgodnie z protokołem z [...] lutego 1945 r. sporządzonym na podstawie dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa "[...]" składał się z lasu o pow. 54,10 ha, roli o pow. 61,60 ha, łąki o pow. 19,40 ha, stawu o pow. 8,50 ha i nieużytków o pow. 73,19 ha. Z racji położenia nieruchomości w województwie [...], powierzchnia roli, łąk, stawu i nieużytków wchodzących w skład "[...]" o powierzchni 162,69 ha podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 20 lutego 2009 r. Reszta nieruchomości - lasy o pow. 54,10 ha podlegały ewentualnie przejęciu na mocy dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa i nie mogły zostać wliczone do powierzchni ogólnej przejmowanego gospodarstwa rolnego. Jeśli parcele leśne przekraczały łączny obszar wskazany w dekrecie z dnia 12 grudnia 1944 r. to podpadały pod działanie przepisów tego dekretu, a zatem organy administracji nie mogły orzekać o ich podpadaniu pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (wyrok w niniejszej sprawie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 lutego 2009 r.). Zatem uznanie przez Wojewodę [...] w orzeczeniu z [...] czerwca 1948 r., które zostało podtrzymane przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r., iż las o powierzchni 54,10 ha przeszedł na własność Państwa łącznie z pozostałymi gruntami wchodzącymi w skład nieruchomości "[...]" na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej musiało zostać, zdaniem Ministra, zakwalifikowane jako rażące naruszenie powołanego wyżej przepisu prawa.

Odnośnie realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej Minister wskazał, że późniejsze niewykorzystanie w ich kontekście przejętej nieruchomości nie mogło przesądzać o jej nieprzydatności do tych celów. Wykonujący uprawnienia właściciela Skarb Państwa mógł swobodnie rozporządzać nieruchomością wykorzystując ją do innego celu, pomimo że nadawała się również do produkcji rolnej.

8. Skargi na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2014 r., nr [...], do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli:

a) Skarb Państwa - Lasy Państwowe zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z dnia 27 grudnia 1944 r.), iż pomimo jednoczesnego stwierdzenia, że "w przypadku lasów, które zajmowały obszar o powierzchni 54,10 ha "[...]" miały zastosowanie przepisy powyżej cyt. dekretu organ nie umorzył w tym zakresie postępowania i nie skierował roszczenia Wnioskodawcy do sądu powszechnego w niniejszej sprawie;

2) oraz z ostrożności procesowej dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej niezależnie od tego, czy podstawą przejęcia ww. lasu na własność Skarbu Państwa był to dekret o reformie rolnej, czy też dekret o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa doszło do legalnego, w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów prawa, wywłaszczenia byłych współwłaścicieli Z. K. i J. Z. nieruchomości ziemskiej [...].

Skarżący Skarb Państwa - Lasy Państwowe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2013 r. w pkt 2) jako naruszającej prawo oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

b) C. K., wnosząc skargę, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) przepisów art. 7, art. 8, art. 75, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 Kpa, poprzez brak wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z przedmiotową sprawą administracyjną, w konsekwencji czego przyjęto niewłaściwe ustalenia dotyczące zastosowania przepisów o reformie rolnej, zarówno w ocenie obszaru podlegającego reformie rolnej, jak i realizacji jej celu, podczas gdy zebrany materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie takich ustaleń;

b) art. 138 § 1 pkt 1 Kpa i art. 107 § 3 Kpa w związku z art. 140 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji i brak ustosunkowania się w uzasadnieniu drugiej instancji do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy;

c) naruszenie art. 153 Ppsa poprzez pominięcie wskazania co do dalszego postępowania wyrażonego w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z 10 lutego 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1598/08;

d) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.; art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędną wykładnię - wyrażającą się w szczególności w przyjęciu, że z przytoczonego przepisu wynika, iż nieruchomości stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych podlegały przejęciu na Skarb Państwa w oparciu o ten dekret bez względu na ich wykorzystanie.

Skarżący C. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy punkt 1) decyzji ją poprzedzającej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2013 r. oraz uchylenie pkt 1) decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2013 r. i przekazanie w tym zakresie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi prawo oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

3. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.,

II. Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

1. Sąd, akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ, dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 Ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skarg.

2. Dla przedmiotowej sprawy podstawowe znaczenie ma to, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając zaskarżona decyzję był związany, zgodnie z art. 153 Ppsa, oceną prawną zawartą w przywołanym prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lutego 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1598/08. W uzasadnieniu tego orzeczenia jednoznacznie stwierdzono, że "uznanie przez Wojewodę [...] w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 1948 r., iż las o powierzchni 54,10 ha przeszedł na własność Państwa łącznie z pozostałymi gruntami wchodzącymi w skład nieruchomości Folwark [...] na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, winno być w postępowaniu nieważnościowym w części dot. lasu zakwalifikowane jako rażące naruszenie powołanego wyżej przepisu prawa. Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, prezentującego pogląd, iż cała nieruchomość Folwark [...] nie podpadała pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sąd nie podzielił również stanowiska skarżącego, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 2 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z tym przepisem nieważne są wszelkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dokonane po dniu 1 września 1939r. Interpretacja tego przepisu zaprezentowana przez skarżącego, iż ważne są w takim razie wszystkie działy dokonane przed tą datą jest nieuzasadnioną nadinterpretacja tego przepisu. Sąd nie znalazł również podstaw do uznania, że w sprawie zostały naruszone powołane w skardze przepisy postępowania administracyjnego.".

3. W związku z taką oceną prawną dokonaną przez Sąd, obowiązkiem organu nadzoru było stwierdzenie nieważności w/w orzeczenia Wojewody [...] oraz utrzymującego go w mocy orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych - w części dotyczącej przejęcia lasu o powierzchni 54,10 ha. Trudno zatem zrozumieć stanowisko skarżących Lasów Państwowych o braku podstaw do stwierdzenia nieważności tych orzeczeń w tej części. Ponadto należy zaznaczyć, że stwierdzenie nieważności orzeczeń w tym zakresie nie ma żadnego wpływu na stan prawny nieruchomości, ponieważ nie wyklucza to potwierdzenia przejęcia tej części majątku z uwagi na jej leśny charakter i obszar na podstawie dekretu o lasach. Niemniej kwestia ta wykracza poza ramy niniejszej sprawy.

4. Odnosząc się do zarzutów C. K. należy również odwołać się do oceny prawnej zawartej w powołanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lutego 2009 r. Sąd uznał bowiem, że stanowisko skarżącego, iż cała nieruchomość Folwark [...] nie podpadała pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jest nieprawidłowe. Sąd nie podzielił również stanowiska skarżącego, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 2 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Takie stwierdzenie oznacza, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczeń uznających, że nieruchomość ziemska jest objęta działaniem reformy rolnej i nie doszło w ogóle do naruszenia art. 2 ust. 2 tego dekretu. W przedmiotowej sprawie zbyteczne zatem było ponowne ocenianie charakteru nieruchomości, skoro jej ziemski charakter został potwierdzony powyższym wyrokiem.

5. Zarzuty skarg są zatem całkowicie chybione i nie mogły zostać uwzględnione. Kontrolując zaskarżoną decyzję w zakresie określonym w art. 134 ppsa Sąd nie stwierdził, aby wystąpiły inne niż wskazane w skargach uchybienia obligujące do uchylenia zaskarżonej decyzji albo stwierdzenia jej nieważności. Dlatego skargi jako nieuzasadnione podlegały oddaleniu.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 i art. 153 Ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.