Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 869/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 33 ust. 1, art. 59 § 1 pkt 2,7, art. 29 § 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 21 § 1, 2, 3, art. 75 § 4
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędziowie: NSA Małgorzata Wolf-Kalamala (sprawozdawca), NSA Maciej Jaśniewicz, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej V. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 1221/11 w sprawie ze skargi V. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 8 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od V. sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2011 r., III SA/Wa 1221/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę V. sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwanej dalej: "spółką") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 8 lutego 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynikało, że Dyrektor Izby Celnej w W. wszczął postępowanie egzekucyjne (w dniu 13 maja 2010 r. – data wpływu tytułu wykonawczego do organu egzekucyjnego) przeciwko spółce na podstawie wystawionego przez Dyrektora Izby Celnej w O. (zwanego dalej: "wierzycielem") tytułu wykonawczego z dnia 5 maja 2010 r., obejmującego należności z tytułu zadeklarowanego przez spółkę podatku od gier za marzec 2010 r. Odpis tytułu wykonawczego doręczono stronie w dniu 8 czerwca 2010 r. Zawiadomieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego udział w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. w B. Sp. z o.o., "C. G." Sp. z o.o., "C. S." Sp. z o.o. oraz V. R. Sp. z o.o.

Pismem z dnia 21 czerwca 2010 r. spółka wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie zastosowanych środków egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazano na fakt złożenia w dniu 1 czerwca 2010 r. korekty pierwotnej deklaracji podatkowej oraz na brak notyfikacji projektu ustawy o grach hazardowych Komisji Europejskiej.

Wierzyciel, postanowieniem z dnia 13 lipca 2010 r. nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z dnia 29 października 2010 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki na podstawie ww. tytułu wykonawczego.

Na powyższe postanowienie spółka wniosła zażalenie, w którym organowi egzekucyjnemu zarzuciła naruszenie art. 6, art. 7 art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., art. 144 w związku z art. 18 przez błędne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz wadliwe uzasadnienie faktyczne i prawne, a także art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm., zwanej dalej "u.p.e.a.") w związku z art. 81 § 1 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm., zwanej dalej: "ord. pod."), art. 3e) u.p.e.a., a także § 9 ust. 1-1b rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm., zwanym: dalej: "rozporządzeniem") - przez pominięcie skutków jakie zapłata oraz korekta deklaracji wywiera na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia 8 lutego 2011 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ wyjaśnił, że spółka nie wypełniła ciążącego na niej obowiązku o charakterze pieniężnym, wynikającego z deklaracji – istniały więc podstawy do wszczęcia egzekucji administracyjnej. W dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego – tj. dnia 13 maja 2010 r. - obowiązek był wymagalny, zaś korekta deklaracji podatkowej za marzec 2010 r. złożona przy piśmie z dnia 1 czerwca 2010 r. wpłynęła do właściwego organu podatkowego dopiero dnia 8 czerwca 2010r., zatem po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Jak wskazał Dyrektor Izby Skarbowej, stosownie do zasady wyrażonej w art. 26 § 1 u.p.e.a., egzekucję wszczyna się na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Natomiast zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zgodnie z § 9 rozporządzenia wierzyciel niezwłocznie zawiadamia organ egzekucyjny o każdej zmianie wysokości należności objętej tytułem wykonawczym wynikającej z jej wygaśnięcia w całości lub części. Nałożenie takiego obowiązku na wierzyciela ma na celu uniknięcie sytuacji, kiedy organ egzekucyjny próbuje egzekwować należności, które wygasły. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż wierzyciel zawiadamiał organ egzekucyjny o zachodzących zmianach w wysokości egzekwowanej należności. Z powyższych względów stwierdził, iż niezasadny jest zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku.

Spółka w skardze wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Celnej ze względu na naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 oraz art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz wadliwe uzasadnienie faktyczne i prawne, a także nieodniesienie się do wszystkich argumentów podniesionych w zażaleniu, jak również art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w związku z art. 21 § 2 i 3 ord. pod. oraz art. 59 § 1 ord. pod. w związku z § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przez błędną wykładnię, która doprowadziła Dyrektora Izby Skarbowej do wniosku, iż złożenie korekty deklaracji w toku postępowania egzekucyjnego wywołuje skutki identyczne, jak wygaśnięcie obowiązku w całości lub części.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę wskazał, że zastąpienie pierwotnej deklaracji deklaracją skorygowaną - pomniejszającą kwotę zobowiązania podatkowego - skutkuje koniecznością umorzenia w całości lub w stosownej części postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy, wystawiony na podstawie pierwotnej deklaracji. Skorygowanie deklaracji nie miało znaczenia, ponieważ bez wątpienia wciąż istniało samo zobowiązanie podatkowe, którego wysokość jest obiektywna w tym znaczeniu, że równa kwocie należnej w świetle przepisów prawa. Zmniejszenie kwoty deklarowanego zobowiązania nie powoduje zatem, że zobowiązanie to przestaje istnieć. Sąd wskazał, że gdy spółka wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego - brak było podstaw do stosowania trybu aktualizacji tytułu wykonawczego, jako że zmiana wysokości dochodzonej należności nie wiązała się z wydaniem orzeczenia określającego lub ustalającego wysokość tej należności.

Sąd zwrócił uwagę, że fakt, iż w § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia prawodawca, jako okoliczności obligujące wierzyciela do niezwłocznego zawiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie wysokości należności wskazał jedynie jej wygaśnięcie (w tym umorzenie), odroczenie lub rozłożenie płatności na raty - nie oznacza to, że w każdym innym przypadku należy umorzyć postępowanie egzekucyjne (po czym ewentualnie na nowo uruchamiać całą procedurę, prowadzącą do egzekucji tej samej należności, tyle że w innej kwocie). Zaakcentował, że akceptacja stanowiska spółki, iż złożenie korekty deklaracji podatkowej pomniejszającej kwotę zobowiązania podatkowego skutkować winno umorzeniem postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego, opartego na deklaracji pierwotnej, w gruncie rzeczy uczyniłaby zobowiązanego dysponentem prowadzonego przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego, które byłoby utrudnione lub wręcz niemożliwe z uwagi na częste składanie korekt, nawet minimalnie zmniejszających wysokość zobowiązania podatkowego. Sąd pierwszej instancji nie podzielił poglądu spółki o konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku, gdy zobowiązany złoży korektę deklaracji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego.

W skardze kasacyjnej spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania albo uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi spółka zarzuciła naruszenie:

1) prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.") w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 oraz art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a., przez błędne ustalenie stanu sprawy oraz wadliwe uzasadnienie wyroku,

2) prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w związku z art. 81 § 1 ord. pod. oraz art. 3a) u.p.e.a., a także § 9 ust. 1 - 1b rozporządzenia, przez błędne ustalenie skutków złożenia korekty deklaracji podatkowej w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego,

3) prawa materialnego, tj. art. 21 § 2 i 3 ord. pod., art. 59 § 1 ord. pod. w związku z § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, przez błędną wykładnię, która doprowadziła Sąd pierwszej instancji do przyjęcia błędnego wniosku, iż złożenie korekty deklaracji w toku postępowania egzekucyjnego wywołuje skutki identyczne, jak wygaśnięcie obowiązku w całości lub w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

Zarzut błędnego przyjęcia stanu sprawy jest chybiony, jednakże na wstępie stwierdzić należy, że skoro skarżąca nie wskazuje zarzutów skargi, do których nie odniósł się Sąd pierwszej instancji, to bezpodstawne jest powoływanie się na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. W uchwale 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09 (ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "przepis art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 159, poz. 1270 ze zm.) może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia". Wprawdzie skarżąca powiązała naruszenie tego przepisu z innymi przepisami p.p.s.a., k.p.a. jak i u.p.e.a. to jednak kwestionuje błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i wadliwe (merytorycznie) uzasadnienie wyroku. W przepisie zaś art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazano elementy, które powinny znaleźć się w uzasadnieniu wyroku. Oznacza to, że nie można zwalczać zarzutem naruszenia tego przepisu wad merytorycznych uzasadnienia, a w tym i wad przyjętego stanu sprawy.

Nie sposób zgodzić się też ze skargą kasacyjną, by Sąd pierwszej instancji przyjął błędnie ustalony stan faktyczny sprawy. Zakres kognicji organu egzekucyjnego - nawet jeżeli przyjmie się, że organem egzekucyjnym jest wierzyciel - jest ściśle oznaczony. Gdy zwróci się uwagę na treść art. 33 ust. 1 u.p.e.a. i art. 29 u.p.e.a. to wynika z nich, że organ egzekucyjny nie może rozpoznawać sprawy od strony merytorycznej, gdyż wówczas stałby się trzecią instancją. Zarzuty poza tym mogą być wniesione tylko w fazie wstępnej postępowania egzekucyjnego. Zatem już tylko z tych powodów bezpodstawnie twierdzi się w skardze kasacyjnej, że organ egzekucyjny był obowiązany zbadać kwestię braku notyfikacji projektu ustawy o grach hazardowych. Trafnie wskazał tutaj Sąd pierwszej instancji, że treść art. 33 pkt 1 u.p.e.a. nie uprawnia organu egzekucyjnego do dokonywania oceny obowiązujących przepisów prawa podatkowego tak pod względem ich zgodności z konstytucją, czy prawem wspólnotowym.

Zatem podkreślenia wymaga to, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. przepis ten wskazuje, iż kognicją organu egzekucyjnego objęta jest zarówno dopuszczalność wszczęcia egzekucji, jak i dopuszczalność jej prowadzenia. Ponadto w nawiązaniu do tych przesłanek konieczne jest odróżnienie istnienia obowiązku od wymagalności i zasadności obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.). Kwestia pierwsza to istnienie decyzji lub deklaracji podatkowej, zawierającej stosowne pouczenie; wymagalność obowiązku w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. to istnienie stanu, w którym zobowiązany powinien wykonać ciążącą na nim skonkretyzowaną powinność, a mimo tego uchyla się od niej, przez co właściwe organy mają obowiązek (art. 26 § 1 u.p.e.a. nakazuje organowi egzekucyjnemu wszcząć egzekucję) żądania przymusowego spełnienia tej powinności (wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2007 r., III SA/Wa 1469/07, CBOSA). Wymagalność i zasadność to cechy obowiązków istniejących. Istniejący obowiązek, a niewymagalny to taki, który powstał, ale na skutek innych okoliczności prawem przewidzianych nie może być egzekwowany (wykonywany) – w tym zakresie organ egzekucyjny nie bada wniosku o przeprowadzenie egzekucji. W tym kontekście trafny jest pogląd, że wykładnia art. 29 § 1 i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wskazuje, że zakaz badania przez organ egzekucyjny zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem egzekucyjnym nie obejmuje wygaśnięcia lub nieistnienia obowiązku z innych powodów. W rozpoznawanej sprawie jednak egzekwowany obowiązek ani nie wygasł, ani nie jest niewymagalny.

Zwrócić bowiem uwagę trzeba na to, że istotnie zgodnie z art. 81 § 1 ord. pod. "jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej podatnicy, płatnicy i inkasenci mogą skorygować uprzednio złożoną deklarację". Warunkiem skutecznego złożenia skorygowanej deklaracji jest zatem uprzednie jej złożenie. Poza tym zgodnie z art. 21 § 2 ord. pod. "jeżeli przepisy prawa podatkowego nakładają na podatnika obowiązek złożenia deklaracji, a zobowiązanie podatkowe powstaje w sposób określony w art. 21 § 1 pkt 1, to podatek wykazany w deklaracji jest podatkiem do zapłaty". Zatem z art. 21 § 2 ord. pod. wynika wprost, że zobowiązanie podatkowe powstające z mocy prawa, wykazane w deklaracji podatkowej jest zobowiązaniem do zapłaty co oznacza, że deklaracja taka wywołuje skutki materialnoprawne. Przepis art. 21 § 2 ord. pod. takich skutków nie wiąże natomiast ze złożeniem skorygowanej deklaracji podatkowej. Jeżeli przy tym zwróci się uwagę na treść art. 75 § 4 ord. pod., z którego wynika, że "jeżeli prawidłowość skorygowanego zeznania (deklaracji) nie budzi wątpliwości, organ podatkowy zwraca nadpłatę bez wydania decyzji stwierdzającej nadpłatę", to powyższa teza nie powinna budzić wątpliwości. Gdyby bowiem korekta zastępować miała deklarację i wywoływać skutki materialnoprawne, to przepis art. 75 § 4 ord. pod. nie musiałby zobowiązywać organu do weryfikacji skorygowanej deklaracji, ewentualnie też do wydawania decyzji stwierdzającej nadpłatę (a contrario). Na powyższe rozumienie skutków korekty deklaracji podatkowej wskazuje też treść art. 21 § 3 ord. pod., zgodnie z którym "jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik mimo ciążącego na nim obowiązku nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego". Wynika z tego, że złożenie deklaracji jest porównywalne w skutkach z wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. Takiego skutku nie wywołuje natomiast złożenie skorygowanej deklaracji podatkowej. W takim przypadku organ musi przeprowadzić weryfikację takiej korekty i zwrócić podatek jako nadpłatę albo wydać decyzję odmawiającą stwierdzenia nadpłaty. Zatem deklaracja podatkowa jest formą obowiązkowego przekazania informacji przez zobowiązane do jej złożenia podmioty, w szczególności przez podatników. Złożenie deklaracji zgodne z art. 21 § 3 ord. pod. nie jest więc zwykłą czynnością techniczną tych podmiotów, a konsekwencje prawne złożenia deklaracji wynikają nie z jej istoty i treści, ale z przepisów prawa, które wskazują, że wykazane w deklaracji zobowiązanie podatkowe jest podatkiem do zapłaty.

W tym stanie sprawy nie można także podzielić poglądu skargi kasacyjnej jakoby skorygowanie deklaracji podatkowej i wykazanie w niej mniejszej kwoty podatku od gier miało wywoływać – zwłaszcza po wszczęciu egzekucji administracyjnej – skutek w postaci wygaśnięcia zobowiązania podatkowego w części, zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a w konsekwencji prowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Reasumując z art. 21 § 2 i 3, art. 81 § 1, art. 75 § 4 ord. pod. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wynika, że złożenie po wszczęciu egzekucji administracyjnej skorygowanej deklaracji podatkowej, wykazującej mniejszą kwotę podatku do zapłaty niż w pierwotnej deklaracji podatkowej - nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego w tej części.

Błędny jest także pogląd skargi kasacyjnej co do zaistnienia przesłanki niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Wiązanie zaistnienia tej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.) tak z brakiem notyfikacji projektu ustawy o grach hazardowych, jak i złożeniem skorygowanej deklaracji podatkowej jest o tyle nieskuteczne, że w przepisie tym chodzi o odpowiednie podstawy prowadzenia egzekucji, np. uchylenie decyzji określającej zobowiązanie podatkowe (wyrok WSA w Kielcach z dnia 25 września 2008 r., I SA/Ke 245/08). Jeżeli egzekucja obowiązku wynikającego z decyzji podatkowej I instancji została zakończona przed wydaniem decyzji organu podatkowego I instancji, rozstrzygnięcie tego organu nie ma wpływu na ocenę prawidłowości prowadzonej egzekucji (art. 33 u.p.e.a.). Jeżeli więc obowiązek istniał w dacie wszczęcia egzekucji to nie może być mowy o niedopuszczalności egzekucji z powodu nieistnienia obowiązku. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości istnienie obowiązku w chwili wszczęcia egzekucji. Już tylko z tego powodu zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. jest chybiony.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a., a w zakresie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a., § 14 ust. 2 pkt 2 lit c w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).