Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 451/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136. art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2010r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Wojewody z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości i umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości; oddala skargę /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ W.Batorowicz /-/ E.Podrazik


UZASADNIENIE

Starosta P. decyzją z dnia (...) września 2009 r. nr (...), odmówił K. J. oraz K. J. zwrotu nieruchomości położonych w P. w rejonie ulic (...) i (...), oznaczonych w ewidencji gruntów: obręb (...), arkusz mapy (...) działka nr (...), o powierzchni (...) ha, działka nr (...) o powierzchni (...) ha oraz działka nr (...) o powierzchni (...) ha, zapisanych jako własność miasta P. w księgach wieczystych KW nr (...) oraz KW nr (...), prowadzonych przez Sąd Rejonowy w P. Równocześnie Starosta, w pkt 2 powyższej decyzji, umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic (...) i (...), oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb (...), arkusz mapy (...) działka nr (...), o powierzchni (...) ha, zapisanej w księdze wieczystej KW nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy P. w P. jako własność miasta P. W podstawie prawnej decyzji Starosta powołał przepisy art. 104 § 1 i 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) oraz art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142 i art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.).

Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym, przytoczonym w uzasadnieniu decyzji.

W dniu (...) września 1991 r. J. R. zwróciła się do Wydziału Geodezji i Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w P. z wnioskiem o zwrot terenu położonego przy ul. (...), ograniczonego ul. (...), zapisanego w księdze wieczystej (...) - tom (...) karta (...) - KW (...), o powierzchni (...) m2. Pismem z dnia (...) września 1998 r. wnioskodawczyni sprecyzowała swoje żądanie zwrotu działki nr (...) oraz działki nr (...) w części. Następnie w związku ze śmiercią J. R. w dniu (...) sierpnia 1998 r., wniosek o zwrot złożyli jej następcy prawni – K. A. J. oraz K. J.

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2001 r. Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego w P., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. jako prezydenta miasta na prawach powiatu, orzekł o zwrocie na rzecz K. J. i K. J. nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb (...), arkusz mapy (...), działka nr (...), a także o umorzeniu postępowania w stosunku do działek nr (...) i (...).

Równocześnie, w ramach postępowania dotyczącego pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości, organ pozyskał z Zasadniczej Szkoły Zawodowej Specjalnej dokumenty związane z nabyciem przedmiotowego terenu oraz jego zagospodarowaniem. Wnioskodawcy podtrzymali żądanie zwrotu działek nr (...), (...), (...) i (...). Postępowanie zwrotowe zawieszono do czasu rozpatrzenie przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniosku K. J. i K. J. w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej miasta P. - Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia (...) sierpnia 1961 r., nr (...), w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w P. przy ul. (...), stanowiącej działki nr (...), (...), (...), (...), (...), (...) i (...). Decyzją (...) z dnia (...) grudnia 2002 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej - Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia (...) sierpnia 1961 r. Rozstrzygnięcie powyższe zostało następnie utrzymane w mocy decyzją tego organu z dnia (...) lutego 2003 r.

Postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2003 r. organ podjął postępowanie o zwrot przedmiotowych nieruchomości.

W toku dalszego postępowania pozyskano archiwalne dokumenty wywłaszczeniowe, a także mapę ewidencyjną i zasadniczą działek nr (...), (...), (...) i (...), a następnie, w dniu (...) września 2004 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną, podczas której wnioskodawcy podtrzymali żądanie zwrotu dotyczące części działek nr (...) i (...) oraz działki nr (...), a także wycofali żądanie zwrotu działki nr (...). Pełnomocnik Prezydenta P. oraz dyrektor Zasadniczej Szkoły Zawodowej wnieśli o odmowę dokonania zwrotu, argumentując, że zgodnie z planem realizacyjnym sporne tereny stanowią integralną część szkoły.

Postanowieniem z dnia (...) lutego 2005 r. Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego, działając z upoważnienia Prezydenta, przekazał według właściwości Wojewodzie wniosek o zwrot przedmiotowych nieruchomości. Postanowieniem z dnia (...) marca 2005 r. Wojewoda wyznaczył Starostę P. jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu przedmiotowych nieruchomości.

Na podstawie pism złożonych do akt sprawy przez operatorów sieci wodociągowej, gazowniczej, elektrycznej i ciepłowniczej ustalono, że na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, brak jest sieci wodociągowej i kanalizacyjnej oraz innych urządzeń eksploatowanych przez spółkę "A". Nieruchomość posiada natomiast przyłącza wodociągowe, kanalizacji sanitarnej i deszczowej przyłączone do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej zlokalizowanej w ul. (...). Na działkach nr (...) i (...) nie jest zlokalizowana infrastruktura instalacji gazowej, natomiast do budynków Zasadniczej Szkoły Zawodowej przy ul. (...) oraz przy ul. (...) wykonane są przyłącza gazu. Na nieruchomościach stanowiących działki nr (...), (...), (...) i (...) znajduje się przyłącze elektroenergetyczne, wybudowane w 1965 r. ze środków ówczesnego Zakładu Energetycznego. Na nieruchomości stanowiącej działki nr (...),(...),(...) i (...) zlokalizowane są fragmenty sieci cieplnych oraz komora cieplna, których inwestorem było Wojewódzkie Zjednoczenie Przedsiębiorstw Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Zakład Inwestycji Komunalnych oraz Społeczny Komitet Budowy Ciepłociągu (...), od 1980 r. znajdujące się w eksploatacji operatora sieci ciepłowniczej.

W dniu (...) maja 2009 r. przeprowadzone zostały oględziny nieruchomości stanowiącej działki nr (...),(...),(...) i (...) z arkusza mapy (...) obrębu (...), w trakcie których ustalono stan obecny zagospodarowania przedmiotowych działek, a także zapisano stanowiska wnioskodawcy – K. J. i dyrektora Zasadniczej Szkoły Zawodowej – G. W.

Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. pismem z dnia (...) sierpnia 2009 r. poinformował organ prowadzący postępowanie o przeznaczeniu przedmiotowych nieruchomości w planach zagospodarowania przestrzennego obowiązujących w latach 1961 - 1975, a także o odnalezionym pozwoleniu na budowę szkoły zawodowej specjalnej.

Pozyskano odpis zupełny księgi wieczystej KW nr (...) oraz materiały dotyczące wytycznych programowo - funkcjonalnych projektowania szkolnych terenowych urządzeń kultury fizycznej. Z Ministerstwa Edukacji Narodowej pozyskano uwierzytelnioną kopię Zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania z dnia (...) października 1979 r. w sprawie wprowadzenia wytycznych programowo – funkcjonalnych projektowania obiektów oświaty i wychowania oraz zarządzenie Ministra Oświaty z dnia (...) maja 1961 r. w sprawie organizacji pomocniczych gospodarstw rolnych, ogrodniczych i hodowlanych przy szkołach i placówkach oświatowo - wychowawczych resortu oświaty oraz okólniki w sprawie uporządkowania stanu prawnego nieruchomości użytkowanych na cele szkolne.

Mając na względzie powyższe ustalenia faktyczne, Starosta wskazał, że wobec wycofania w dniu (...) września 2004 r. przez wnioskodawców, żądania zwrotu działki nr (...), postępowanie w przedmiocie powyższej działki należało umorzyć.

W dalszej kolejności Starosta przytoczył treść przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, a następnie wskazał, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia (...) maja 1952 r., z dniem (...) września 1950 r. utworzono Szkołę Zawodową Specjalną, do której uczęszczać miały dzieci umysłowo upośledzone z terenu P. Pismem z dnia (...) maja 1958 r., w sprawie wskazania terenu pod budowę szkoły zawodowej specjalnej, Prezydium Rady Narodowej miasta P. - Zarząd Architektoniczno – Budowlany, zaproponował aby zlokalizować nowy budynek szkoły na terenie położonym na północ od ul. (...), zapisany w księdze wieczystej KW nr (...), stanowiący własność prywatną. W związku z powyższym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., Wydział Oświaty pismem z maja 1958 r. zwróciło się do Prezydium Rady Narodowej z prośbą o przyznanie działki o powierzchni 1,2 - 1,5 ha pod budowę budynku szkoły zawodowej specjalnej.

Pismem z dnia (...) czerwca 1959 r. Ministerstwo Oświaty poinformowało o zatwierdzeniu założeń projektu i programu techniczno - użytkowego budowy Zasadniczej Szkoły Zawodowej Specjalnej przy ul. (...), a pismem z dnia (...) listopada 1959 r. Prezydium Rady Narodowej miasta P., Wydział Architektury i Nadzoru Budowlanego przyjęło wstępny projekt zasadniczej szkoły zawodowej specjalnej położonej w P. ul - (...) przy ul. (...). Zgodnie z projektem technicznym z dnia (...) listopada 1959 r. Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna położona w P. przy ul. (...) została zlokalizowana na powierzchni 1,6 ha, na której zaprojektowano budynek trzykondygnacyjny o kubaturze ponad 13 000 m3 i powierzchni zabudowy 1338,7 m2 (karty nr 95-100 akt I instancji).

Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej Miasta P. orzeczeniem nr (...) z dnia (...) sierpnia 1961 r. wywłaszczył, w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18 poz. 94), na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w P. przy ul. (...) o powierzchni 13 101 m2, zapisaną w księdze wieczystej KW nr (...), stanowiącą własność J. R.. W decyzji powyższej wskazano, iż na przedmiotowej nieruchomości Inspektorat Oświaty Prezydium Rady Narodowej miasta P., dysponujący odpowiednimi kredytami, przewidział w swym planie inwestycyjno - gospodarczym budowę Zasadniczej Szkoły Zawodowej Specjalnej, która to inwestycja została zlokalizowana zaświadczeniem Wydziału Architektury i Nadzoru Budowlanego Prezydium Rady Narodowej Miasta P. z dnia (...) stycznia 1959 r. Orzeczeniem z dnia (...) lipca 1963 r. Prezydium Rady Narodowej m. P., Urząd Spraw Wewnętrznych w P. orzekło o przyznaniu J. R. za wywłaszczoną nieruchomość odszkodowania w kwocie (...) zł. Obecnie nieruchomości powyższej odpowiadają działki nr (...),(...),(...),(...),(...),(...) oraz (...) z arkusza mapy (...) obrębu (...).

Jak wynikało z ustaleń organu szkoła została wybudowana na podstawie pozwolenia na budowę z dnia (...) września 1960 r., a jej uruchomienie nastąpiło w dniu (...) września 1962 r., co potwierdzają m.in. pozyskane w toku postępowania kserokopie notatek prasowych.

Zgodnie z oświadczeniem złożonym w czasie rozprawy administracyjnej przeprowadzanej w dniu (...) września 2001 r. przez byłego dyrektora Zasadniczej Szkoły Zawodowej Specjalnej – R. N., po wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości, na terenie szkoły powstał budynek szkolny, warsztaty szkolne, sala gimnastyczna, kompleks boisk lekkoatletycznych, boiska do piłki siatkowej, koszykówki i piłki ręcznej, teren rekreacji ruchowej, skocznia w dal, skocznia wzwyż, rzutnia kulą i bieżnia 60-metrowa. Ponadto oświadczono, iż szkoła nie dysponuje w obecnej sytuacji terenem zbędnym, mogącym podlegać zwrotowi na rzecz wnioskodawców, a także, iż istnieją plany dalszej rozbudowy szkoły przewidujące powstanie pełnowymiarowej hali gimnastycznej. Stanowisko to poparła na rozprawie M. C., działająca w imieniu Wydziału Oświaty, która także nie widziała możliwości rezygnacji z jakiejkolwiek części terenu przyszkolnego. Ponadto pismem z dnia (...) lipca 2001 r. dyrektor Zasadniczej Szkoły Zawodowej Specjalnej poinformował m.in. że teren szkolny od strony posesji przy ul. (...) był przez wiele lat przeznaczony i wykorzystywany na uprawianie ćwiczeń lekkoatletycznych związanych z programem szkolnej kultury fizycznej i znajdowały się tam bieżnia, skocznia w dal i wzwyż oraz rzutnia, zniszczone podczas budowy instalacji cieplnej i drogi dojazdowej do ww. posesji (wybudowanie instalacji cieplnej potwierdza pismo "B" z dnia (...) czerwca 2009 r.). Urządzeń tych nigdy nie odbudowano ze względów finansowych. W piśmie podkreślono również, że od roku szkolnego 2001 / 2002 zwiększa się liczba godzin zajęć kultury fizycznej do 4 godzin tygodniowo i w związku z tym ponowne zagospodarowanie tego terenu staje się konieczne (planowano powstanie tam urządzeń rekreacyjnych, ścieżki zdrowia z zestawem stosownych urządzeń przeznaczonych do ciągłego wykorzystywania). Ponadto czynione są kroki mające na celu wszechstronne usprawnienie, w związku z niepokojąco wzrastającą liczbą uczniów o ograniczonej sprawności ruchowej. Natomiast teren położony u zbiegu ulic (...) i (...) był przewidziany w latach 1985 - 1990 pod budowę kompleksu terapeutycznego dla młodzieży o bardzo niskiej sprawności manualnej. Corocznie odbywają się tam Dni Sportu Szkolnego oraz Spartakiada Rekreacyjna Osób Niepełnosprawnych organizowana z okazji obchodów Światowego Dnia Inwalidy. Wraz z powyższym pismem Zasadnicza Szkoła Specjalna przekazała poświadczone kopie szeregu dokumentów świadczących o wykorzystaniu terenu przyszkolnego, w tym m.in. odpisy protokołów odbioru sadzenia drzew i krzewów na terenie szkoły, notatki ze szkolnych kronik, zlecenia związane z asfaltowaniem boisk i innych prac remontowych, programy uroczystości sportowych rozgrywanych na przedmiotowym terenie, a także liczne zdjęcia.

Dodatkowo Starosta P. pozyskał także wytyczne programowo - funkcjonalne projektowania szkolnych terenowych urządzeń kultury fizycznej z lat 1979 i 1986, które regulowały normy budowy obiektów szkolnych i terenów przyszkolnych. Nie odnaleziono natomiast podobnych dokumentów dotyczących okresu z lat 1961 – 1971.

Zgodnie z pismem Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P. z dnia (...) maja 2009 r., do 1975 roku działki nr (...),(...) i (...)z arkusza mapy (...) obrębu (...) objęte były nieobowiązującym już ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego miasta P., zatwierdzonym Uchwałą nr (...) z dnia (...) września 1966 r. przez Prezydium Rady Narodowej m. P. -należały do jednostki bilansowej B i położone były na terenie oznaczonym symbolem B74UO oznaczającym zieleń łęgową i szkołę średnią.

W trakcie dokonanych w dniu (...) maja 2009 r. oględzin przedmiotowej nieruchomości, stwierdzono, że działka nr (...) stanowi utwardzony dojazd do posesji przy ul. (...), działka nr (...) jest częścią ogrodzonego terenu szkoły, z tej strony ogrodzenie wykonane jest z siatki metalowej, a wzdłuż niego rosną drzewa i krzewy, natomiast działka nr (...) stanowi fragment ogrodzonego terenu przyszkolnego, urządzonego, zajętego w części zachodniej pod boiska do piłki nożnej, siatkówki i koszykówki oraz małą architekturę (ławki, kosze na śmieci), a także w części wschodniej uporządkowaną zieleń wysoką w postaci drzew i krzewów, tworzących otulinę szkoły, pomiędzy którymi znajdują drewniane urządzenia rekreacyjne. W części północno - wschodniej przedmiotowa działka zajęta jest pod budynek szkoły, natomiast narożnik pod fragment parkingu przyszkolnego oraz dojazdu do bramy wjazdowej na teren szkoły. Granicę południową działki stanowi płot z prętów metalowych na podmurówce (stanowiący ogrodzenie szkoły). Działka nr (...) podobnie jak działka nr (...) stanowi fragment ogrodzonego terenu szkoły, zajęty pod drogi wewnętrzne utwardzone kostką betonową, wiaty gospodarcze oraz do gromadzenia odpadów komunalnych, a w części zachodniej pod zieleń niską stanowiącą otoczenie boisk sportowych. Z powyższymi ustaleniami nie zgodził się obecny podczas oględzin K. J. stwierdzając, że teren położony w rejonie narożnika ul. (...) i (...) (stanowiący część działki nr (...)) zalesiony jest przypadkowymi siewkami, wyrośniętymi dziś w duże drzewa, a obszar stanowiący zachodnią część działki nr (...) oraz fragment działki nr (...) stanowi "permanentny ugór, niewykorzystany przez ostatnie 40 lat." Dyrektor Zespołu Szkół Zawodowych stwierdził natomiast, że kwestionowany przez wnioskodawcę fragment terenu szkoły stanowił w minionych latach bieżnię ziemną, a cały teren jest zagospodarowany i pielęgnowany.

Mając na względzie powyższe ustalenia Starosta wskazał, że Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna stanowi placówkę przeznaczoną dla młodzieży opóźnionej w rozwoju ze znacznym upośledzeniem umysłowym, charakteryzującym się między innymi brakiem koncentracji i niekontrolowanymi reakcjami, ograniczoną poczytalnością, a także częstymi przypadkami agresywnego zachowania. Stąd aktualna powierzchnia terenu szkoły pozwala zapobiec w zagrożeniu bezpieczeństwa tej młodzieży, możliwości penetracji terenu szkoły i dekoncentracji młodzieży podczas zajęć. Dlatego też Starosta P. stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek zbędności określonych w przepisie art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie organu cel wywłaszczenia – realizacja zasadniczej szkoły zawodowej specjalnej została zrealizowana w terminie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. J., reprezentowany przez adwokata – A. Z., zarzucając organowi naruszenie art. 7 kpa oraz art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wnosząc o zmianę decyzji lub ewentualne jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem skarżącego Starosta w sposób arbitralny uznał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a działki, których dotyczy postępowanie, są niezbędne do działalności szkoły. Zakwestionowano fakt, iż przedmiotowe nieruchomości zostały zagospodarowane przez szkołę oraz, że są one obecnie zajęte przez boiska i małą architekturę. Dodatkowo podniesiono wadliwość ustaleń Starosty dotyczących terminu zrealizowania inwestycji oraz wskazano, że planowana dalsza rozbudowa szkoły nie może stanowić przesłanki odmownej zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Wskazano, że istniejące plany zagospodarowania części działek (...),(...) oraz (...) pozwalają przyjąć, że działki te nigdy nie były wykorzystywane przez szkołę.

Wojewoda decyzją z dnia (...) maja 2010 r. sygn. akt (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty P. z dnia (...) września 2009 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przytoczono treść przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami regulujących kwestie zwrotu nieruchomości. W dalszej kolejności organ II instancji, w powołaniu na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że budowa szkoły, a więc realizacja celu inwestycji określonego w decyzji o wywłaszczeniu z dnia (...) sierpnia 1961 r., obejmowała również realizację infrastruktury towarzyszącej, takiej jak boiska, bieżnie czy tereny zielone. Z uwagi na charakter szkoły na rzecz której dokonano wywłaszczenia – szkoły specjalnej z przeznaczeniem dla uczniów o szczególnych wymaganiach, niezbędne jest przy tym zachowanie obecnego stanu terenu. Stanowisko powyższe znajduje oparcie zarówno w zgromadzonym materiale dowodowym jak i składanych oświadczeniach przedstawicieli szkoły oraz Miasta. Zdaniem Wojewody za bezsporne uznać należało, że cel wywłaszczenia nieruchomości został zrealizowany w terminie określonym przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ wskazał, iż z dokumentów zgromadzonych w sprawie, w tym z uwierzytelnionych kopii artykułów prasowych wynika, że budynek szkoły został wybudowany w roku 1962, a więc w terminach określonych w art. 137 ustawy. Także infrastruktura towarzysząca wybudowaniu szkoły została na wywłaszczonej nieruchomości zrealizowana. Infrastruktura ta była realizowana sukcesywnie, w latach następnych. I tak: sadzenie drzew i krzewów wykonano do (...) grudnia 1962 r., społeczna budowa boisk, sianie traw i kwiatów, zakładanie krawężników i inne prace wykonano do grudnia 1971 r. Wskazano, iż w toku postępowania pozyskano dokumentację potwierdzającą wykorzystywanie tego terenu przez szkołę i jego niezbędność dla potrzeb oświatowych, a nadto, iż teren szkoły został zagospodarowany zgodnie z ówcześnie obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego miasta. Zdaniem Wojewody skarżący nie kwestionują ustaleń faktycznych organu polegających na określeniu rodzaju inwestycji zrealizowanych na wywłaszczonej nieruchomości. Dla oceny, czy w sprawie zachodzą zbędności nieruchomości na realizacje celu w związku z którym nastąpiło wywłaszczenie, nie ma znaczenia fakt istnienia planów co do przyszłej budowy hali sportowej.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. J. zarzucając decyzji Wojewody naruszenie art. 7 kpa oraz art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz wnosząc o jej zmianę lub ewentualne uchylenie. W treści skargi podtrzymano zarzuty zaprezentowane w odwołaniu oraz dodatkowo podkreślono, że organ II instancji bezpodstawnie przyjął, że cel wywłaszczenie obejmował również infrastrukturę związaną ze szkołą. Podniesiono, że drzewa i krzewy na terenie szkoły wyrosły samoistnie i nie stanowią rezultatu działań szkoły oraz podtrzymano zarzut, że planowana dalsza rozbudowa szkoły nie może stanowić przesłanki odmownej zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 3 §1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola rozstrzygnięć organów administracji polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej, co oznacza, iż sąd administracyjny może zaskarżone rozstrzygnięcie wzruszyć tylko wówczas, gdyby przy jego wydaniu doszło do naruszenia prawa, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja wydana została z poszanowaniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego.

Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie jest kwestia prawidłowości rozstrzygnięcia Wojewody utrzymującego w mocy decyzję Starosty P. z dnia (...) września 2009 r., odmawiającą K. J. oraz K. J. zwrotu wywłaszczonych nieruchomości położonych w P. w rejonie ulic (...) i (...), oznaczonych numerami (...), (...) oraz (...) oraz umarzającej postępowanie dotyczące zwrotu nieruchomości położonej w P. w rejonie ulic (...) i (...), oznaczonej w ewidencji gruntów numerem (...).

W niniejszej sprawie, nieruchomości będące przedmiotem obecnego postępowania zwrotowego, położone w P. przy ul. (...), zostały wywłaszczone na rzecz Państwa decyzją Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej Miasta P. z dnia z (...) sierpnia 1961 r., na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Natomiast w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości, zastosowanie znajdują przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z jej przepisem art. 216 ust. 2 pkt 3.

Zgodnie z dyspozycją art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137 powyższej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Natomiast w świetle art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, względnie pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 powołanego przepisu, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2). Postępowanie administracyjne prowadzone w oparciu o wskazane przepisy nie może przy tym ograniczać się do zbadania celu wywłaszczenia oraz aktualnego stanu i sposobu wykorzystania nieruchomości. Zasadniczym zadaniem organów orzekających w tym zakresie jest bowiem ustalenie, czy nieruchomość została właściwie zagospodarowana w okresach wskazanych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zbędności nieruchomości w omawianym znaczeniu nie można natomiast wyprowadzać ze zdarzeń, które nastąpiły po osiągnięciu celu wywłaszczenia. Nie można zatem mówić o zbędności na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji wywłaszczeniowej, a dopiero później zmieniono jej przeznaczenie lub w ogóle zaprzestano jej wykorzystywania na cel, na jaki została przejęta (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2009 r. sygn. I OSK 1138/08 LEX nr 552276). Tym samym, badając zasadność zwrotu działek oznaczonych aktualnie numerami (...),(...) oraz (...), niezbędne staje się rozważenie, czy na działkach powyższych została, zrealizowana inwestycja celu publicznego w postaci budowy szkoły, w terminach przewidzianych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Okoliczność, że po zrealizowaniu celu wywłaszczenia stan nieruchomości uległ pogorszeniu i zniszczeniu uległa infrastruktura towarzysząca szkole, nie ma znaczenia dla rozpatrzenia wniosku o zwrot nieruchomości. Znaczenia nie mają także istniejące obecnie plany rozbudowy szkoły o halę sportową i wbrew wywodom skargi plany takie nie potwierdzają tezy o zbędności tej części nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zezwalała na wywłaszczenie nieruchomości na rzecz Państwa i to na cele użyteczności publicznej, obrony Państwa albo dla wykonania zadań wynikających z zatwierdzonych planów gospodarczych. Jak wynika z decyzji wywłaszczeniowej z sierpnia 1961 r., nieruchomość stanowiąca w dacie orzekania o wywłaszczeniu własność J. R., została wywłaszczona z przeznaczeniem pod budowę Zasadniczej Szkoły Zawodowej Specjalnej, która to inwestycja została zlokalizowana na całej powierzchni wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka przy ulicy (...) o powierzchni (...) m2.

Wskazać należy, iż zbędność nieruchomości na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu oceniać należy przez pryzmat sposobu korzystania z wywłaszczonej nieruchomości, bowiem cel decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości powinien być identyczny ze sposobem dalszego korzystania z tej nieruchomości. W tym miejscu niezbędne jest podkreślenie, że zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena, czy na nieruchomości doszło do faktycznej realizacja celu publicznego nie może zostać oparta wyłącznie na określeniu, czy bezpośredni cel wywłaszczenia został osiągnięty, ale musi również uwzględniać realizacje wszelkiej niezbędnej infrastruktury związanej z celem dokonanego wywłaszczenia. Realizacja inwestycji celu publicznego, na wywłaszczonej nieruchomości, oznacza tym samym również realizację infrastruktury niezbędnej dla osiągnięcia celu wywłaszczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2004, sygn. akt I OSK 581/08 oraz z dnia 7 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1324/06, niepubl.). W powyższym świetle, za część niezbędnej infrastruktury szkoły uznać należy również przyszkolne boisko i tereny zielone (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w z 15 maja 2001 r. sygn. akt I SA 2601/99, niepubl). Nie ulega bowiem wątpliwości, że realizacja celu publicznego, jakim jest budowa szkoły, nie może zostać ograniczona wyłącznie do budynku, w którym odbywają się zajęcia, lecz musi obejmować również infrastrukturę towarzyszącą w postaci terenów zielonych, budynków towarzyszących, boisk, czy też niezbędnych parkingów. Trafność powyższego stanowiska wzmacnia dodatkowo w przedmiotowej sprawie, fakt, że realizacja celu wywłaszczenia – budowy szkoły – dotyczyła inwestycji polegającej na budowie Zasadniczej Szkoły Zawodowej Specjalnej, a więc jednostki służącej młodzieży w wieku od 15 do 20 lat opóźnionej w rozwoju, ze znacznym upośledzeniem umysłowym, charakteryzującej się między innymi brakiem koncentracji, niekontrolowanymi reakcjami, ograniczona poczytalnością czy też agresywnym zachowaniem. Stąd, jak trafnie wskazał Wojewoda w zaskarżonej decyzji, rozstrzygając niniejszą sprawę nie można pominąć faktu, że otoczenie szkoły, z uwagi na typ upośledzenie uczniów, stanowi jeden z elementów ewalidacji uczniów poprzez zajęcia sportowe oraz możliwość spędzania przerw na świeżym powietrzu, w warunkach pozwalających zachować intymność uczniów, często z obiektywnie widocznymi defektami. Innymi słowy, w przedmiotowej sprawie funkcję szkoły, poza budynkami dydaktycznymi, pełnią również tereny do niej przylegające, w szczególności infrastruktura boisk przyszkolnych jak i otaczające szkołę tereny zieleni.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy wskazać należy, że organy administracji publicznej rozstrzygające przedmiotową sprawę prawidłowo wskazały, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające dokonanie zwrotu przedmiotowych nieruchomości na rzecz następców prawnych J. R. Bezspornym w sprawie jest, iż na terenie działek objętych postępowaniem zwrotowym została wybudowana, na podstawie pozwolenia na budowę z dnia (...) września 1960 r., Zasadnicza Szkoła Zawodowa Specjalna. Uruchomienie powyższej placówki oświatowej nastąpiło w dniu (...) września 1962 r., co potwierdzają m.in. pozyskane w toku postępowania kserokopie notatek prasowych. Analiza wyczerpująco zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, że w dalszej kolejności również teren wokół szkoły został zagospodarowany, co następowało sukcesywnie, w pierwszym okresie funkcjonowania szkoły. Potwierdzenie tego faktu znajduje się w szczególności w dokumentach zebranych przez organy administracji takich jak protokół sadzenia drzew i krzewów z (...) grudnia 1963 r. (k. 74 akt administracyjnych), informacje o wykonanych w ramach czynu społecznego pracach polegających na budowie infrastruktury wokół szkoły z grudnia 1971 r. (k. 71 akt administracyjnych), informacje o wyasfaltowaniu boiska szkolnego z dnia (...) czerwca 1972 r. (k. 65 akt administracyjnych), dokumenty dotyczące naprawy cokołów parkanu wokół terenu szkoły – aneks do umowy z dnia (...) czerwca 1973 r. (k. 64 akt I instancji). Ponadto, z uzyskanego od byłego dyrektora Zasadniczej Szkoły Zawodowej Specjalnej – R. N. w dniu (...) września 2001 r. oświadczenia, wynika, iż na terenie szkoły powstał budynek szkolny, warsztaty szkolne, sala gimnastyczna, kompleks boisk lekkoatletycznych, boiska do piłki siatkowej, koszykówki i piłki ręcznej, teren rekreacji ruchowej, skocznia w dal, skocznia wzwyż, rzutnia kulą i bieżnia 60-metrowa. Stanowisko powyższe zostało również potwierdzone w piśmie z dnia (...) lipca 2001 r., w którym dyrektor Zasadniczej Szkoły Zawodowej Specjalnej poinformował m.in. że teren szkolny od strony posesji przy ul. (...) był przez wiele lat przeznaczony i wykorzystywany na uprawianie ćwiczeń lekkoatletycznych związanych z programem szkolnej kultury fizycznej i znajdowały się tam bieżnia, skocznia w dal i wzwyż oraz rzutnia, zniszczone podczas budowy instalacji cieplnej i drogi dojazdowej do ww. posesji. Na terenie szkoły odbywały się Dni Sportu Szkolnego oraz Spartakiada Rekreacyjna Osób Niepełnosprawnych organizowana z okazji obchodów Światowego Dnia Inwalidy. Wraz z powyższym pismem Zasadnicza Szkoła Specjalna przekazała poświadczone kopie szeregu dokumentów świadczących o wykorzystaniu terenu przyszkolnego. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się także dokumenty, z których wynika, iż już w latach 70-tych i 80-tych ub. wieku władze szkoły zabiegały o zachowanie terenu niezabudowanego budynkami szkoły, a przekazanego szkole na cele oświatowe (k. nr 42, 43, 46, 57 akt I instancji). Poczynione przez organy administracji ustalenia jednoznacznie wskazują, że w terminie 10 lat od dnia wydania ostatecznej decyzji wywłaszczeniowej, na terenie objętym obecnym postępowaniem zwrotowym zrealizowano inwestycję polegającą na budowie szkoły wraz z niezbędną infrastrukturą. Teren był zagospodarowany, ogrodzony, pielęgnowany i wykorzystywany na potrzeby szkoły. Nadto przeprowadzone w toku postępowania zwrotowego oględziny nieruchomości wykazały, że teren ten od początku pozostawał i nadal pozostaje we władaniu szkoły, a z akt administracyjnych sprawy wynika, że na przestrzeni ponad 40 lat istnienia szkoły, władztwo to było przez szkołę realnie wykonywane.

W ocenie Sądu w rozpatrywanym przypadku cel wywłaszczenia, określony decyzją z dnia (...) sierpnia 1961 r., został zrealizowany. Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż w terminie 10 lat od wywłaszczenia na terenie działek objętych postępowaniem zwrotowym zrealizowano inwestycje służące wybudowanej szkole oraz jej uczniom, teren ten pozostawał w faktycznym władaniu szkoły, wykorzystywany był na potrzeby jej uczniów, którzy w ramach wykonywanych prac społecznych pomagali także w jego zagospodarowaniu i utrzymaniu.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że również w trakcie dokonanych w dniu (...) maja 2009 r. oględzin przedmiotowej nieruchomości, stwierdzono, że na działkach objętych postępowaniem znajdują się: utwardzony dojazd do posesji przy ul. (...) (działka nr (...)); część ogrodzonego terenu szkoły wzdłuż, którego rosną drzewa i krzewy (działka nr (...)), fragment ogrodzonego terenu przyszkolnego, urządzonego, zajętego w części zachodniej pod boiska do piłki nożnej, siatkówki i koszykówki oraz małą architekturę (ławki, kosze na śmieci), a także w części wschodniej uporządkowana zieleń wysoka w postaci drzew i krzewów, tworzących otulinę szkoły, pomiędzy którymi znajdują się drewniane urządzenia rekreacyjne (działka nr (...)). Tym samym, wbrew twierdzeniom podnoszonym przez wnioskodawców, teren objęty postępowaniem jest użytkowany przez szkołę i stanowi jej niezbędną infrastrukturę.

Reasumując powyższe rozważania wskazać należy, że Wojewoda Wielkopolski rozstrzygając przedmiotową sprawę prawidłowo uznał, że analiza zgromadzonych akt administracyjnych nie pozwala na przyjęcie, że w sprawie ziściły się przesłanki określone w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, umożliwiające dokonanie zwrotu przedmiotowych nieruchomości na rzecz następców prawnych J. R. W ocenie Sądu Wojewoda prawidłowo przyjął, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym zebrano materiał dowodowy wystarczający do rozstrzygnięcia wniosku o zwrot przedmiotowych nieruchomości i orzeczenia o odmowie zwrotu.

Wobec cofnięcia wniosku w zakresie zadania zwrotu działki nr (...) prawidłowe jest również rozstrzygnięcie zawarte w pkt II decyzji Starosty P. z dnia (...) września 2009 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.

/-/D. Rzyminiak - Owczarczak /-/W. Batorowicz /-/E. Podrazik