Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 623/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) Asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2022 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 października 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 736/21 WSA w Bydgoszczy uchylił uprzednio wydaną w sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w T. z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], na mocy których to decyzji orzekające organy na wniosek D. W. z dnia [...] lutego 2021 r. odmówiły przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem J. W..

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w następstwie ww. wyroku, Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej D. W. świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] lutego 2021 r. do [...] marca 2022 r. i przyznał stronie przedmiotowe świadczenie w okresie od [...] kwietnia 2022 r. na czas nieokreślony.

Powołując się w uzasadnieniu decyzji m. in. na przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 38 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615, dalej powoływana jako "ustawa o świadczeniach rodzinnych" lub w skrócie "uśr") oraz na wskazania zawarte w wyroku z dnia 20 października 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 736/21 odnośnie konieczności zapewnienia osobie uprawnionej możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem emerytalno-rentowym poprzez zawieszenie prawa do renty rolniczej, organ I instancji wskazał, że w dniu [...] marca 2022 r. skarżąca dostarczyła organowi decyzję KRUS z dnia [...] marca 2022 r. o wstrzymaniu wypłaty renty rolniczej od dnia [...] kwietnia 2022 r., rezygnując tym samym z pobierania renty rolniczej na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowiło to podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] lutego 2021 r. do [...] marca 2022 r. z powodu pobierania w tym okresie renty rolniczej, oraz do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] kwietnia 2022 r. na stałe w związku z zawieszeniem prawa do renty rolniczej.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, zaskarżając ją w części odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] lutego 2021 r. do [...] marca 2022 r. i domagając się zmiany decyzji poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w ww. okresie, tj. od [...] lutego 2021 r. do [...] marca 2022 r.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 ust 2 uśr poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawo do świadczenia ustala się od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty, podczas gdy strona nie została pouczona wcześniej o możliwości rezygnacji z tego świadczenia co spowodowało, że wniosek o jego wstrzymanie złożyła z dużym opóźnieniem;

2) naruszenie prawa procesowego mogące mieć wpływ na wynik sprawy. tj. art. 9 i 79a Kodeksu postępowania administracyjnego ("kpa") poprzez niewywiązanie się przez organ z obowiązku informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, co doprowadziło do tego, że świadczenie zostało przyznane skarżącej dopiero po ponad roku od złożenia wniosku.

W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, że wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem złożyła w lutym 2021 r. i, że w tym czasie pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, zaś prawo do emerytury miała zawieszone. Wskazała, że organy odmówiły jej prawa do wnioskowanego świadczenia z uwagi na pobieranie innego świadczenia i przyznanie prawa do emerytury, jednocześnie nie wywiązując się z obowiązku poinformowania jej o możliwości zawieszenia renty, co umożliwiłoby pobieranie znacznie wyższego niż renta świadczenia pielęgnacyjnego. Strona wniosła więc skargę do WSA w Bydgoszczy, który podzielił jej stanowisko i jednocześnie wskazał, że organy nie dopełniły obowiązku informacyjnego, jako że powinny poinformować stronę o możliwości zawieszenia pobieranej renty. Wobec tego, jak podkreśliła skarżąca, o możliwości zawieszenia pobieranej renty dowiedziała się dopiero z uzasadnienia wyroku WSA w Bydgoszczy. Wówczas niezwłocznie udała się do KRUS w celu zawieszenia pobieranej renty. Skarżąca zaznaczyła, że gdyby została poinformowana o tej możliwości już przez organ I instancji, to dużo szybciej mogłoby dojść do pozytywnego rozpoznania jej wniosku. Wniosek został bowiem złożony w lutym 2021 r., zatem minął już ponad rok. Strona podkreśliła więc, że poniosła stratę finansową, bowiem już od co najmniej roku mogłaby pobierać wyższe świadczenie. Wobec powyższego skarżąca stwierdziła, że obecne stanowisko organu odmawiające jej zasiłku za okres od 1 lutego 2021 roku do 31 marca 2022 r. jest niezasadne i krzywdzące, zwłaszcza, że to zaniechanie organu doprowadziło do takiej przewlekłości postępowania. Skarżąca nie otrzymała bowiem należytej informacji ani pomocy ze strony organu, wręcz przeciwnie uzyskała informację, że nie należy jej się wnioskowane świadczenie. W związku z powyższym nie wiedziała, że może podjąć działania mające na celu zawieszenie pobieranej renty, natomiast gdyby posiadała wcześniej taką wiedzę, niezwłocznie zawiesiłaby prawo do renty i mogłaby pobierać wyższe świadczenie.

Po rozpatrzeniu ww. odwołania SKO w T. decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że w świetle wskazań zawartych w wydanym w niniejszej sprawie wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 20 października 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 736/21, iż zawieszenie prawa do renty skutkować będzie zawieszeniem jej wypłaty oraz okoliczności, iż w dniu [...] marca 2022 r. skarżąca dostarczyła do organu I instancji decyzję KRUS z dnia [...] marca 2022 r. o wstrzymaniu wypłaty renty rolniczej od dnia [...] kwietnia 2022 r., a także mając na uwadze przepis art. 24 ust. 2 uśr, zgodnie z którym, cyt.: "prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami", czyli - zgodnie z wytycznymi Sądu zawartymi w ww. wyroku - w sprawach wymagających rezygnacji z renty, od miesiąca w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty, w przedmiotowej sprawie prawidłowo zostało ustalane dla skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od [...] kwietnia 2022 r., tj. od miesiąca wstrzymania wypłaty renty, gdyż od tego dnia spełnione zostały wszelkie przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podkreśliło przy tym, że nie można było przyznać skarżącej wnioskowanego świadczenia za okres sprzed wstrzymania wypłaty renty (tj. za okres od [...] lutego 2021 r. do [...] marca 2022 r.), bowiem wówczas skarżąca nie spełniała wszystkich warunków niezbędnych do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie SKO zaznaczyło, że zarówno organ I instancji, jak i II instancji związany jest wytycznymi i zaleceniami Sądu zawartymi w ww. wyroku WSA w Bydgoszczy, stąd dopiero po otrzymaniu wytycznych Sądu, organ podjął działania wskazane w wyroku i wezwał stronę do przedłożenia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty rolniczej.

Na powyższą decyzję D. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżając ją w części odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] lutego 2021 r. do [...] marca 2022 r. i domagając się zmiany decyzji poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w ww. okresie, tj. od [...] lutego 2021 r. do [...] marca 2022 r. Skarżąca powtórzyła w całości zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancja zarzuty wraz z ich argumentacją. Dodatkowo wskazała na brak odniesienia się przez SKO do zarzutów odwołania, w tym kwestii zaniechania obowiązku informacyjnego po stronie organu, co spowodowało, że pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej nastąpiło po ponad roku od jego złożenia.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Kontrola zaskarżonej decyzji wymaga uwzględnienia kryterium legalności jako wyznacznika sądowej kontroli działalności administracji publicznej, o którym mowa w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa"), a także dyrektyw wynikających z treści art. 153 ppsa dotyczących mocy wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego, jako że o sprawie wypowiedział się już WSA w Bydgoszczy w prawomocnym wyroku z dnia 20 października 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 736/21 uchylającym decyzję SKO z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem J. W..

Ocena legalności zaskarżonej decyzji wymaga więc uwzględniania wskazań oraz ocen zawartych w ww. wyroku WSA w Bydgoszczy, gdyż zgodnie z art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W tym kontekście wskazać należy, że w przedmiotowym wyroku z dnia [...] października 2021 r. WSA w Bydgoszczy zakwestionował stanowisko organów, że posiadanie prawa do emerytury i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr samo w sobie wyłącza możliwość otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując że zostało on błędnie oparte jedynie na wykładni językowej tego przepisu, tymczasem w sprawie proces wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a należało uzupełnić wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej ze względu na zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. WSA w Bydgoszczy stwierdził, że skoro skarżąca w momencie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miała ustalone prawo do emerytury, które zostało zawieszone ze względu na pobieranie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w wysokości ok. [...] zł netto miesięcznie czyli w wysokości niższej niż świadczenie pielęgnacyjne, to organy obu instancji błędnie zastosowały wyłącznie literalną wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr i w konsekwencji odmówiły jedynie z tej przyczyny skarżącej ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia, gdyż powinny one były w takiej sytuacji umożliwić skarżącej dokonanie wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego, poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty, przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, jako że zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników skutkować będzie zawieszeniem jej wypłaty. WSA w Bydgoszczy wskazał przy tym, że zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty. Jednocześnie WSA w Bydgoszczy podkreślił, że organ, rozpatrujący wniosek winien poinformować skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, zaznaczając że taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury/renty. Wówczas, gdy strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury/renty, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Reasumując WSA w Bydgoszczy stwierdził, że skoro w sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia, to skutkowało to przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Mając na względzie ww. ocenę prawną i wskazania zawarte w wyroku z dnia 20 października 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 736/21 oraz wymienione na wstępie kryterium legalności jako wyznacznika sądowej kontroli działalności administracji publicznej, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i uwzględnia dyrektywy zawarte w ww. wyroku z dnia 20 października 2021 r.

Orzekające w sprawie organy odstąpiły bowiem od dokonania jedynie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, i zgodnie ze wskazaniami zwartymi w wyroku z dnia 20 października 2021 r. uzupełniły proces wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, uznając że skarżąca ma prawo dokonania wyboru korzystniejszego dla niej świadczenia (świadczenia pielęgnacyjnego) poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (renty rolniczej), że wybór ten może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty i, że w następstwie przedłożenia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty odpadnie negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, co umożliwi przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie czekając na udzielenie stosownej informacji przez organ, przedłożyła do organu I instancji decyzję z dnia [...] marca 2022 r. o wstrzymaniu renty rolniczej. W decyzji tej orzeczono o zawieszeniu wypłaty renty rolniczej od dnia [...] kwietnia 2022 r. W tych okolicznościach organy obu instancji, zgodnie z oceną prawną wyrażoną w wyroku z dnia 20 października 2021 r. prawidłowo przyjęły, że sprawie nie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, i w konsekwencji stwierdziły prawo skarżącej do otrzymania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Zawieszenie jednak prawa do tych świadczeń, w tym wypadku renty rolniczej, oznacza że przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr (posiadania prawa do renty rolniczej) zostaje wyeliminowana, gdyż w tym wypadku wiązana być musi nie z samym prawem do renty rolniczej, lecz z realizacją tego prawa w postaci wypłaty świadczenia.

Natomiast skoro w decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2022 r. o wstrzymaniu wypłaty renty rolniczej orzeczono o zawieszeniu wypłaty renty rolniczej od dnia [...] kwietnia 2022 r., to tym samym nie ulega wątpliwości, że w sprawie negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w postaci pobierania renty rolniczej odpadła dopiero od dnia [...] kwietnia 2022 r. i od tego też dnia można było przyznać skarżącej wnioskowane świadczenie. Nie było natomiast możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia zawieszenia wypłaty renty rolniczej, gdyż w tym okresie pobierała ona rentę rolniczą, a zatem występowała przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Należy wyraźnie podkreślić, że na początkowy termin przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wprost wskazał WSA w Bydgoszczy w mającym moc wiążącą wyroku z dnia [...] października 2021 r. stwierdzając, że zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty. Ze wskazania tego wyraźnie i wprost wynika, że w sprawach wymagających rezygnacji z renty, początkowy termin przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wyznaczony datą złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, lecz okolicznością przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty. Wskazany wyrok zgodnie z art. 153 ppsa ma moc wiążącą w sprawie, co oznacza że organy nie mogły przyznać skarżącej wnioskowanego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie, gdyż byłoby to niezgodne ze wskazaniem zawartym w ww. wyroku z dnia 20 października 2021 r. Skoro skarżąca nie zaskarżyła tego wyroku, doprowadzając do jego uprawomocnienia, to tym samym nie może teraz skutecznie podnieść zarzutu błędnej wykładni art. 24 ust 2 uśr na skutek przyjęcia, że prawo do świadczenia ustala się od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty, skoro taką właśnie ocenę prawną wyrażono w wyroku z dnia 20 października 2021 r., który na skutek jego uprawomocnienia, ma moc wiążącą w niniejszej sprawie. Tym samym argumenty skarżącej, że to organy z uwagi na brak stosownego pouczenia i wykonania obowiązku informacyjnego przyczyniły się do zaistnienia sytuacji, w której z dużym opóźnieniem od dnia złożenia wniosku przedstawiła ona decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty rolniczej, a organy po ponad roku od złożenia wniosku przyznały jej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne, nie mogły zostać uwzględnione przez Sąd orzekający w obecnym składzie. Kwestia bowiem początkowego terminu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie, wymagającej rezygnacji z renty rolniczej, została przesądzona już w wyroku z dnia 20 października 2021 r., a zatem wyrażona w tym zakresie ocena prawna wiąże nie tylko orzekające w sprawie organy, ale również tut. Sąd. Przyznanie skarżącej, zgodnie z jej żądaniem, świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku z uwagi na brak wykonania obowiązku informacyjnego przez organy, pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z oceną prawą i wskazaniami zwartymi w wyroku z dnia 20 października 2021 r., a tym samym w sposób istotny naruszałoby prawo.

Dlatego też Sąd stwierdził, że w sprawie organy prawidłowo nie przyznały skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od miesiąca złożenia wniosku tj. od [...] lutego 2021 r. do [...] marca 2022 r. (okres pobierania przez stronę renty rolniczej), oraz zgodnie z prawem przyznały skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od [...] kwietnia 2022 r. (na czas nieokreślony) w związku z zawieszeniem od tego dnia wypłaty skarżącej renty rolniczej, orzeczonym w przedłożonej decyzji z dnia [...] marca 2022 r. o wstrzymaniu wypłaty rolniczej.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi.

Jednocześnie należy wskazać, że na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.