Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 598/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. S. (dalej: wnioskodawczyni, strona, skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] (nr [...]), mocą której utrzymana została w mocy decyzja z dnia [...] (nr [...]), wydana przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta W. Zastępcę Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. , i odmawiająca stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, regulowanego treścią przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.).

Jak wynika z zaskarżonej decyzji oraz z akt administracyjnych sprawy, w dniu 18 marca 2021 r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem H. S.

W toku postepowania administracyjnego organ pierwszej instancji ustalił, że H. S. jest kawalerem i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...]. Z treści tego orzeczenia wynika, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności ojca wnioskodawczyni, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24 września 2020 r., czyli od 60tego roku życia. Orzeczenie to zostało wydane do 31 października 2022 r.

Na podstawie wywiadu środowiskowego, jaki został przeprowadzony w dniu 21 kwietnia 2021 r., organ pierwszej instancji ustalił, że strona zamieszkuje wspólnie z ojcem, konkubentem i córką. Prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Rodzina wnioskodawczyni utrzymuje się z prac dorywczych konkubenta strony oraz ze świadczenia wychowawczego przyznanego na córkę. Wnioskodawczyni nie pracuje, nie jest również zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Ojciec strony ma amputowaną nogę. Porusza się samodzielnie na wózku inwalidzkim lub za pomocą kul. Jest on w stanie samodzielnie wykonywać podstawowe czynności dnia codziennego takie jak: ubranie się, wyjście do toalety, spacer, dbanie o własną higienę osobistą, sporządzanie posiłków. Z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności wymaga częściowej opieki ze strony innych osób. W ramach opieki nad ojcem wnioskodawczyni pomaga mu w utrzymaniu higieny osobistej, podaje leki (dwa razy dziennie), mierzy ciśnienie (1 raz dziennie), w razie potrzeby realizuje recepty, sprząta (wspólnie zamieszkiwane mieszkanie), robi zakupy (dla siebie i ojca).

Organ pierwszej instancji ustalił (na podstawie wydruku z PUP), że strona jest osobą niepracującą od urodzenia dziecka, tj. 2019 r. Pomimo wezwania pełnomocnika strony do dostarczenia kopii dokumentów potwierdzających wcześniejsze zatrudnienie, strony, dokumenty te nie zostały przedłożone.

Na tle tych wszystkich ustaleń, decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji odmówił stronie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. W podstawie prawnej decyzji organ ten powołał min. art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5 pkt 1a u.ś.r.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji zaakcentował bezwzględny obowiązek stosowania przepisów prawa, w tym art. 17 ust. 1b u.ś.r. Nadto wyraził stanowisko, że sytuacja faktyczna strona, tj. nie podejmowanie przez nią zatrudnienia nie wynika z konieczności opieki nad ojcem, albowiem ojciec strony nie wymaga całodobowej opieki, gdyż większość czynności wykonuje samodzielnie. Konstatując organ pierwszej instancji podniósł, iż biorąc pod uwagę samodzielność ojca strony oraz zakres czynności opiekuńczych, sprawowana przez stronę opieka nad ojcem nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia.

W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez zastosowanie tego przepisu, podczas gdy na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części normy prawnej tego przepisu, tj. w zakresie w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choć ojciec legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W rozwinięciu argumentacji odwołania strona podniosła, że wbrew twierdzeniom organu, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata z tytułu rezygnacji z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osoba bliską, która takiej opieki wymaga. W podsumowaniu strona podniosła, że sprawowana przez nią opieka nad ojcem wiąże się z rezygnacją z zatrudnienia, a zatem strona spełnia przesłanki ustawowe wnioskowanego świadczenia.

Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji nawiązując do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt I K 38/13 organ drugiej instancji nie podzielił on stanowiska organu pierwszej instancji w zakresie interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Podniósł, że w stanie faktycznym sprawy nieuprawniona była odmowa przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności H. S. wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje ta niepełnosprawność.

Dalej organ odwoławczy podniósł, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że strona nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy wskazał, że na wnioskodawczyni niewątpliwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego ojca. Podkreślił jednocześnie, że nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., nie zależy od samego faktu sprawowania opieki nad członkiem rodziny przez osobę obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, ale od niemożności kontynuowania lub braku możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki w sposób trwały, osobisty i ciągły. Wyjaśnił, że samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie stanowi samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne znaczenie ma tu bowiem intensywność i zakres opieki sprawowanej nad osobą legitymującą się takim orzeczeniem, wykluczające możliwość odjęcia jakiekolwiek zatrudnienia. Organ drugiej instancji zaakcentował, że opieka osoby ubiegającej się o świadczenia pielęgnacyjne powinna wykraczać poza zwykłe czynności domowe, wykonywane w każdym gospodarstwie domowym takich jak – gotowanie, sprzątanie, pranie, robienie zakupów (w tym, realizowanie recept lekarskich) oraz wspólne spędzanie czasu w formie wspólnych spacerów, wspólnego czytania książek, czasopism, czy wspólnego spędzania czasu.

W nawiązaniu do ustaleń faktycznych sprawy, Kolegium podniosło, że sprawowana przez stronę opieka nie jest na tyle intensywna i absorbująca, by strona nie mogła z tego powodu podjąć zatrudnienia. Zakres sprawowanej opieki nie zajmuje stronie całego dnia lub znacznej jego części, a bezpośrednie czynności opiekuńcze zajmują stronie godzinę. Prezentując takie stanowisko w sprawie Kolegium wskazało, że oceny sposobu i zakresu opieki, jaką wnioskodawczyni sprawuje przy ojcu dokonało na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia złożonego przez stronę. Z tabelarycznego zestawienia czynności opiekuńczych wykonywanych przez stronę przy ojcu wynika, że wnioskodawczyni przygotowuje ojcu ubrania (czynność ta trwa 3 minuty), raz dziennie mierzy ojcu ciśnienie (czynność ta twa 15 minut), przygotowuje i podaje ojcu posiłki (czynności te zajmują 2 godziny), sprząta (czynność ta zajmuje godzinę), pomaga ojcu przy rehabilitacji (czynność ta zajmuje 30minut), pali w piecu (czynność ta zajmuje 15 minut), co dwa dni pomaga ojcu przy kąpieli (czynność ta zajmuje 20minut). Ojciec strony, pomimo amputacji nogi jest osobą samodzielnie się ubierającą, samodzielnie dbającą o higienę osobistą, samodzielnie wstającą i kładącą się do łóżka, samodzielnie wychodzącą na spacery. Porusza się on samodzielnie na wózku inwalidzkim lub za pomocą kul.

W podsumowaniu Kolegium stwierdziło, że czynności wymienione w ankiecie strona może wykonywać po pracy – jak większość osób pracujących i jednocześnie opiekujących się rodzicami w podeszłym wieku.

Podkreśliło również, przyznanie świadczenia w rozpatrywanym przypadku całkowicie wypaczyłoby intencję ustawodawcy, który przewidział to świadczenie nie dla wszystkich osób, które pomagają swoim rodzicom, ale tylko dla tych, którzy świadczą pomoc w takim zakresie i w takim rozmiarze, że niemożliwe jest podjęcie przez te osoby zatrudnienia.

W skardze na tę decyzję, wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, strona wniosła o jej uchylenie (oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji) oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Ewentualnie zaś, o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Formułując zarzuty skargi strona powtórzyła podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choć ojciec legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W treści skargi skarżąca przytoczyła brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. i podniosła, że z przywołanej normy prawnej wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być całodobową. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, która to opieka uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z wykonywaną przez stronę opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z tą regulacją ustawową, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Za okoliczność bezsporną w sprawie uznać należy fakt legitymowania się przez ojca strony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także to, że wnioskodawczyni opiekuje się niepełnosprawnym ojcem. Na etapie orzekania przez organ drugiej instancji, poza sporem pozostaje także już kwestia konieczności wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. przy uwzględnieniu stanowiska zajętego przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/13. Stanowiska stron różnią się natomiast co do spełnienia w sprawie przesłanki przedmiotowej, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. in fine, tj. czy zakres wykonywanych przez stronę w stosunku do ojca czynności opiekuńczych wyklucza możliwość podjęcia przez stronę zatrudnienia.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zakres tej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez skarżącą. Stanowisko organu Sąd w pełni podziela. Co w sprawie wymaga wyraźnego zaakcentowania, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 476/19, LEX nr 2723421). Innymi słowy - świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę, ale za brak możliwości podjęcia lub kontynuowania – z tego tytułu – zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Taki kierunek wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika już z samej tylko gramatycznej wykładni powołanego przepisu i tak też jest wykładany w orzecznictwie sądowym. Warto w tym miejscu dodać, że w orzecznictwie sądowym zwraca się również uwagę na to, że skoro sposób sprawowania opieki (jako jednej z przesłanek, od spełnienia której zależy przysługiwanie świadczenia pielęgnacyjnego) nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych to w związku z tym należy go rozpatrywać przez pryzmat celu regulacji związanej z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1032/11, LEX nr 1109020).

Odwołując się do orzecznictwa sądowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 561/20, dostępny na stronie - https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA) trzeba również odnotować, że opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, musi natomiast odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką (których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić), a swoją intensywnością i zakresem stanowić zarazem obiektywną przeszkodę dla możliwości kontynuowania lub podjęcia pracy zarobkowej przez opiekuna. Innymi słowy, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których opieka wyklucza możliwość podjęcia (lub wykonywania) jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Regulacja ta nie powinna mieć natomiast zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z możliwością wykonywania pracy czy podjęciem innego zatrudnienia.

Odnosząc powyższe uwagi o ogólnym charakterze do stanu faktycznego sprawy należy wskazać, że jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 21 kwietnia 2021 r., wnioskodawczyni mieszka wraz z ojcem, konkubentem i małoletnią córką, prowadząc odrębne od ojca gospodarstwo domowe.

Z niespornych ustaleń faktycznych sprawy wynika, że ojciec strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ma amputowaną jedną nogę. Porusza się na samodzielnie na wózku inwalidzkim lub o kulach. Pomimo swojej niepełnosprawności cechuje się dużym stopniem samodzielności. Jest on w stanie samodzielnie wykonywać podstawowe czynności dnia codziennego takie jak: ubranie się, wyjście do toalety, dbanie o własną higienę osobistą, sporządzanie posiłków. Jest również w stanie samodzielnie pójść na spacer. Samodzielnie również wstaje z łóżka i jest w stanie samodzielnie się położyć.

Zadeklarowane przez stronę w oświadczeniu czynności opiekuńcze przy ojcu, uzupełnione o ustalenia wywiadu środowiskowego koncentrują się wokół takiej pomocy jak: przygotowanie ubrań, mierzenie ciśnienie (raz dziennie), podawania leków (dwa razy dziennie), pomoc w utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel co dwa dni), realizowanie recept, czynności rehabilitacyjne (30 minut dziennie), robienie zakupów, przygotowuje i podanie posiłków, sprzątanie, palenie w piecu ).

Mając na uwadze powyższe ustalenia, w ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast jak zasadnie uznano w zaskarżonej decyzji, odmowę ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki – to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Nie kwestionując faktu, że stan zdrowia ojca skarżącej wymaga stałej nad nim opieki, to jednocześnie należy zauważyć, o czym była już mowa, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest sam fakt sprawowania opieki, ale taki stopień zaangażowania wnioskodawcy w pomoc osobie najbliższej, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W ocenie Sądu, w sprawie prawidłowo ustalono, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. W tym względzie Sąd podziela stanowisko Kolegium, że zakres tej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Trafnie organ drugiej instancji argumentuje, że codzienne, bezpośrednie czynności opiekuńcze strony wobec ojca zajmują nie dłużej niż godzinę dziennie. (przygotowanie ubrań – 3 minuty, mierzenie ciśnienia -15 minut, podawanie leków – 5 minut, ćwiczenia rehabilitacyjne - 30 minut). Pomoc przy kąpieli odbywa się co dwa dni i trwa 20 minut. Nie są to więc czynności absorbujące na tyle czasowo by strona nie mogła podjąć zatrudnienia. Oczywiście trafnie podnosi skarżąca w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji (polemizując ze stanowiskiem wyrażonym w tej decyzji), że czynności opiekuńcze uprawniające do świadczenia pielęgnacyjnego nie muszą być świadczone nieustannie przez całą dobę, niemniej, jak trafnie podnosi organ odwoławczy, muszą być na tyle absorbujące czasowo, że uniemożliwiają wnioskodawcy podjęcie zatrudnienia.

Okoliczności wynikające z akt sprawy nie dają natomiast podstaw do przyjęcia, że zakres i czasochłonność czynności opiekuńczych jakie świadczy strona przy ojcu stanowi obiektywną przeszkodę, z powodu której strona zrezygnowała lub nie podejmuje zatrudnienia.

Jak już podkreślono, bezpośrednie czynności opiekuńcze strony zajmują około godziny dziennie. Odnosząc się natomiast do takich czynności jak sprzątanie mieszkania, robienie zakupów, przygotowanie posiłków czy palenie w piecu, to nie można nie zauważyć, że strona zamieszkuje wspólnie z ojcem, a zatem, pomimo deklarowanej odrębności prowadzonych gospodarstw, cześć tej aktywności związana jest z prowadzeniem przez nią gospodarstwa domowego. Takie czynności jak palenie w piecu, sprzątanie, czy gotowanie, służą więc wszystkim domownikom. Nawet gdyby podjeść bardzo restrykcyjnie (formalnie) do argumentacji strony odnośnie do tego, że nie prowadzi ona z ojcem wspólnego gospodarstwa domowego (gotowanie odrębnych posiłków, sprzątanie pomieszczeń, które służą wyłącznie do użytku ojca strony), to należy zwrócić uwagę, że takie czynności jak gotowanie, sprzątanie, robienie zakupów wchodzą w zakres prowadzenia każdego gospodarstwa domowego i wpisują się w zasady funkcjonowania gospodarstw prowadzonych przez osoby także aktywne zawodowo.

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością każdego dorosłego dziecka, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżąca, co nie jest w każdym przypadku równoznaczne z istnieniem obiektywnych przeszkód do wykonywania pracy zawodowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 252/21, CBOSA).

Uzupełniająco należy podnieść, że przedstawiona w zaskarżonej decyzji końcowa konkluzja organu nie stoi w sprzeczności z treścią orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...], albowiem w postępowaniu administracyjnym dotyczącym ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ ma obowiązek ustalić, czy zakres opieki stanowi faktyczną przesłankę rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna. Opieka ta nie musi być sprawowana nieustanie przez całą dobę, jako że sposób jej sprawowania jest uzależniony od rodzaju schorzeń osoby wymagającej opieki. Opieka ta powinna natomiast być sprawowana zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności i mieć charakter opieki długotrwałej lub stałej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1192/20 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19, dostępne na stronie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz stanowić obiektywną przeszkodę do podjęcia zatrudnienia przez opiekuna lub stanowić powód rezygnacji przez niego z zatrudnienia. Warto też - odwołując się do orzecznictwa sądowego - wskazać, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21). Wymaga także wyjaśnienia, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., w toku postępowania administracyjnego z zakresu ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie podlega badaniu to, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy, w rozumieniu § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (które określa standardy w zakresie kwalifikowania m.in. do znacznego stopnia niepełnosprawności). Natomiast zakres faktycznie sprawowanej opieki może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie przez opiekuna pozostają w związku z koniecznymi czynnościami opiekuńczymi. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu zdrowia i potrzeb takiej osoby.

Jak to już zostało omówione, sprawowana przez opiekuna opieka nad osoba bliską (w tym przypadku ojcem) musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Oczywistość tę należy rozmieć w ten sposób, że pomiędzy intensywnością sprawowanej opieki a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna musi zachodzić bezpośredni związek przyczynowy. W sprawie, zarówno materiał znajdujący się w aktach administracyjnych sprawy, jak i przedstawiona w skardze argumentacja nie wykazały na istnienia takiego związku. Sam fakt opiekowania się ojcem, nie mógł w realiach sprawy, uzasadniać przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, skoro świadczenie to nie jest przyznawane za sama opiekę, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia przez opiekuna. Jak trafnie podnosi organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, przesłanka niemożności kontynuowania lub podjęcia zatrudnienia przez opiekuna musi być odnoszona do intensywności opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy bowiem pamiętać, że świadczenia pielęgnacyjnego nie można tratować jako zastępczego źródła dochodu osób, które choć w prawdzie opiekują się bliskimi niepełnosprawnymi, to jednak nie w takim wymiarze i zakresie, który obiektywnie patrząc uniemożliwiałby im podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Uzupełniająco należy dodać, że Sąd miał na uwadze to, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest także rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Niezależnie od wskazanej wyżej argumentacji odnoszącej się do samego stopnia intensywności opieki sprawowanej przez stronę trzeba w tym miejscu również podnieść, że skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykazała by zrezygnowała z zatrudnienia w bezpośrednim związku z koniecznością opieki nad ojcem. W sprawie nie można także nie dostrzec, że w 2019 r. a zatem na około dwa lata prze złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne strona urodziła dziecko.

Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd za nieuzasadnione ocenił zarzuty skargi dotyczące naruszenia w sprawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, skutkująca odmową ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo faktu, że strona sprawuje opiekę nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Końcowo należy dodać, że Sąd w pełni podziela stanowisko organu drugiej instancji w zakresie tego, że w stanie prawnym ukształtowanym treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wykładać przy uwzględnieniu stanowiska wyrażonego we wspomnianym orzeczeniu Trybunalskim. Kwestia wykładnia art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie była przedmiotem sporu na etapie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu.

Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., 2325) Sąd oddalił w całości wniesioną przez stronę skargę, uznając ją za bezzasadną.