Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1445/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1, art. 41 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Protokolant asystent sędziego Jacek Grzegorzewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2016 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2015 r., znak: [...] Wójt Gminy C., na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 12 ust. 1, art. 17 pkt 5, art. 39, art. 41, art. 98, art. 106 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z dnia 2015 r., poz. 163 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, odmówił przyznania S. K. pomocy w formie: 1,5 tony węgla orzech, 1 pary obuwia zimowego, 1 pary obuwia letniego, [...] zł na zakup żywności, naprawy telewizora, [...] zł na zakup 1mł drzewa opałowego.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia orzekający organ podniósł, iż podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz dokumentów sprawy ustalono, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą; nie posiada osób zobowiązanych do pomocy oraz jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe (orzeczenie z dnia [...].02.2008 r., nr. [...] Ustalono również, że strona nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna) oraz nie przedstawiono rachunków potwierdzających zakup lekarstw. Źródłem utrzymania pozostaje renta rolnicza w wysokości [...] zł i dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 zajęcia komornicze nie podlegają odliczeniom od dochodu, a jedynie kwota alimentów świadczona na rzecz innych osób.

Zdaniem organu dochód wnioskodawcy przekracza określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł.

Ponadto wskazano, że na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany zasiłek celowy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, a także kosztów pogrzebu, przy czym zasiłek celowy nie może być przyznany w formie zwrotu na wcześniej poniesione wydatki, tj. gdy w miesiącu kwietniu wnioskodawca wykupił 300 kg węgla orzech oraz od osoby prywatnej otrzymał kolejny telewizor który nie wymagał naprawy.

Jak wynika z ustaleń dokonanych podczas wywiadu środowiskowego, w ocenie organu I instancji występują w sytuacji zainteresowanego okoliczności, o których mowa w art. 7 pkt 5 i 6 ustawy tj. niepełnosprawność oraz długotrwała choroba, jednak uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe w związku z czym nie przysługuje stronie zasiłek celowy.

W związku z powyższym organ I instancji rozważył możliwość udzielenia pomocy na podstawie artykułu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jednak z posiadanej dokumentacji, oświadczeń wynikało, że w rozpatrywanym przypadku nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające potrzebę pomocy w formie zasiłku celowego na zakup 1,5 tony węgla orzech, zakupu 1 pary obuwia zimowego, 1 pary obuwia letniego, [...] zł na zakup żywności, [...] zł na zakup 1mł drzewa opałowego oraz naprawy telewizora.

Ponadto wskazano, że wnioskodawca nie ponosił i nie potwierdził wysokich kosztów leczenia oraz opłat za energię elektryczną, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową, natomiast 300 kg węgla orzech zakupił we własnym zakresie, a telewizor otrzymał w darowiźnie.

Organ I instancji zaznaczył też, że kolejny raz znaczną część dochodów zainteresowany przeznaczył na niekończącą się korespondencję z innymi instytucjami oraz kserowanie dokumentów do tego potrzebnych, co świadczy o marnotrawieniu własnych zasobów finansowych, co rozumiane jest jako lekkomyślne, nieoszczędne gospodarowanie, a ustawodawca w art. 11 ust. 1 wskazał okoliczności, wobec których może nastąpić odmowa lub ograniczenie świadczeń z pomocy, jeśli pracownik stwierdzi marnotrawienie własnych zasobów finansowych.

W odwołaniu od powyższej decyzji S. K. wskazał, że w jego ocenie organ pierwszej instancji naruszył art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto, skarżący opisał swoją sytuację finansowo - zdrowotną, która w jego ocenie powinna uzasadniać pozytywne rozpatrzenie wniosku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., znak: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżący jest zaliczany do osób wymienionych w art. 7 pkt 2 -15 ustawy o pomocy społecznej, ale do otrzymania zwykłego zasiłku celowego dyskwalifikuje go kryterium dochodowe, bowiem dochód z samej renty na poziomie [...] zł przekracza kryterium dochodowe (634 zł miesięcznie) umożliwiające przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Nadto, skarżący otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł.

Dodatkowo wskazano, że organ pierwszej instancji analizował wniosek co do możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, jednakże również na podstawie tej regulacji nie znalazł podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku, ponieważ szczególnie uzasadniony przypadek o jakim mowa w tym przepisie oznacza potrzebę wynikającą ze zdarzania nadzwyczajnego, wyjątkowego i nieprzewidywalnego np. jakieś zdarzenia losowe.

Wobec powyższego i dowodów zebranych w trakcie postępowania wyjaśniającego Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej, co uniemożliwia przyznanie wnioskowanej pomocy.

Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ odwoławczy stwierdził, że były one całkowicie bezzasadne i nie miały znaczenia dla merytorycznego rozpatrzenia niniejszej sprawy; wręcz przeciwnie okoliczności przytoczone przez skarżącego tylko potwierdziły, iż jego sytuacja od dłuższego czasu nie uległa zmianie.

Wskazano też, że postępowanie prowadzone na podstawie ustawy z dnia [...] marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych nie ma żadnego znaczenia dla rozpatrzenia wniosku o zwykły, bądź specjalny zasiłek celowy.

W skardze do sądu S. K. wyraził swoje niezadowolenie z treści zapadłych w sprawie rozstrzygnięć, ponownie zarzucając naruszenie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, poprzez nie uwzględnienie, przy jego zastosowaniu, regulacji zawartych w ustawie z dnia [...] marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Ponadto, skarżący opisał swoją sytuację finansowo - zdrowotną, która w jego ocenie powinna uzasadniać pozytywne rozpatrzenie wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) zwanej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i orzeczenie na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a.

W niniejszej sprawie ocenie Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w formie: 1,5 tony węgla orzech, 1 pary obuwia zimowego, 1 pary obuwia letniego, [...] zł na zakup żywności, naprawy telewizora, [...] zł na zakup 1mł drzewa opałowego.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przyznaje się go w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy. Z kolei w myśl art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

W niniejszej sprawie jest bezspornym, że dochód skarżącego przekroczył określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Oznacza to, że organy słusznie rozważyły zasadność ewentualnego przyznania zasiłku celowego w oparciu o art. 41 u.p.s.

Ustawodawca w treści powołanego przepisu art. 41 u.p.s. używa sformułowania, iż omawiane świadczenie "może być przyznane". Oznacza, to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.

Należy jednak mieć na uwadze, że udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, uzależnione jest od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Ustawodawca nie sformułował definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jest to pojęcie nieostre, wymagające konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy. Pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1496/10.

Analiza materiału dowodowego nie pozwala na uznanie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do skarżącego. Sytuacja bytowa skarżącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji była trudna, ale nie zmieniała się od pewnego czasu. Nie wystąpiło żadne szczególne wydarzenie, które pogorszyłoby jego dotychczasową sytuację. Nie bez znaczenia jest, że skarżący objęty jest regularną pomocą udzielaną przez organy pomocy społecznej.

Nie ulega wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Dlatego w przypadku decyzji uznaniowej działanie organu oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06, LEX nr 299415).

Zdaniem Sądu organ nie może koncentrować się na zaspokojeniu wszystkich zgłoszonych przez skarżącego potrzeb z pokrzywdzeniem innych osób potrzebujących też koniecznie wsparcia finansowego.

Celem pomocy społecznej nie jest natomiast zapewnienie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy.

Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna.

Podkreślić należy, iż wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku występowania o szereg świadczeń organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze.

W ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie organy administracji wykazały, że żądanie skarżącego dotyczące przyznania zasiłku celowego na wskazane zakupy w sytuacji przekroczenia określonego w ustawie kryterium dochodowego, nie kwalifikują jego do przyznania pomocy w trybie art. 41 ustawy. Taka pomoc wymagałaby spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", a w okolicznościach niniejszej sprawy on nie wystąpił.

Zdaniem Sądu nie można także postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w podjętych przez nich rozstrzygnięciach. Organ odwoławczy dokonał właściwej subsumcji przytoczonych przepisów prawa, stanowiących podstawę wydanego rozstrzygnięcia, do ustalonego stanu faktycznego i zasadnie uznał, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji odpowiada przepisom prawa, dlatego należało zastosować przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.