Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 252/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-10 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie -art. 260 §1 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2 i art. 260 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 20 lipca 2017 r. w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora [...] Regionalnego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lutego 2017 r. Nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

P. M. (dalej: "skarżący", "strona") wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek został uzupełniony poprzez jego złożenie na urzędowym formularzu PPF.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymywane z miesięcznych dochodów w wysokości [...] zł netto. Na dochód ten składa się wynagrodzenie w wysokości [...] zł z tytułu zatrudnienia na 1/4 etatu (pracownik biurowy - wg zaświadczenia – k. 47), kwota [...] zł (brutto) z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu (wg zaświadczenia, k. 46), a także dodatkowe [...] zł, również z tytułu wynagrodzenia za pracę (na stanowisku pracownika ds. administracyjnych - k. 45). Skarżący zadeklarował posiadanie dwóch działek w B., zajętych przez komornika oraz udziałów w spółkach cywilnych i prawa handlowego o łącznej rzeczywistej wartości do [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że jego stałe wydatki, obejmujące czynsz za wynajmowane mieszkanie, prąd, wyżywienie, opłaty za media, środki czystości oraz leki wynoszą ok. [...] zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego sytuacja finansowa, ze względu na znaczne zadłużenie, jest bardzo zła. Wyjaśnił, że prowadzi od kilku lat spory z ARiMR o należne mu płatności, których zakończenie przyniesie wyraźną poprawę jego sytuacji finansowej. Wnioskodawca zaznaczył, że rozwiązanie sporów to kwestia miesięcy, a nie najbliższych lat. Do wniosku skarżący załączył kserokopie faktur VAT za energię elektryczną za okres rozliczeniowy od maja 2016 r. do marca 2017 r., informację o zmianach opłat za użytkowanie lokalu i o wysokości czynszu (od dnia 1 lipca 2016 r.) – [...] zł, obejmującą informację o saldzie ujemnym na koncie skarżącego w wysokości [...] zł, plan podziału z kont bankowych skarżącego z dnia 5 lipca 2013 r., odpis zajęcia wierzytelności z dnia [...] stycznia 2016 r. (należność główna w kwocie [...] zł) oraz odpis zajęcia wynagrodzenia na pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego i wezwanie do dokonywania potrąceń na podstawie tytułu wykonawczego – wyroku SR P.-[...] , sygn. [...] (należność główna: [...] zł, odsetki [...] zł).

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 13 czerwca 2017 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.

W odpowiedzi, w piśmie z dnia 30 czerwca 2017 r. skarżący oświadczył, że: 1) w okresie od 1 grudnia 2016 r. do dnia otrzymania niniejszego wezwania nie wypłacono mu wynagrodzenia z tytułu umów o pracę; 2) nie posiada większych dochodów, a jego zadłużenie ciągle wzrasta; 3) z braku dochodów w roku 2016 r. nie składał zeznań podatkowych za rok 2016 r.; 4) posiada jeden rachunek bankowy, który jest zajęty przez komorników i na którym nie są wykonywane żadne operacje; z przedłożonej kopii z wyciągu z tego rachunku wynika saldo bieżące w wysokości [...] zł. Skarżący przedstawił ponadto kopię zaświadczenia o wysokości opłaty za użytkowanie lokalu od dnia 1 stycznia 2017 r. (łącznie [...] zł) oraz – ponownie – o wysokości zadłużenia z tytułu opłat czynszowych na dzień 30 czerwca 2016 r. (saldo – [...] zł). Skarżący załączył ponadto zaświadczenie z biura powiatowego ARiMR o niewystępowaniu przez 34 spółki cywilne, których jest wspólnikiem, z wnioskiem o przyznanie płatności na lata 2016-2017 oraz nieprzyznaniu płatności z wniosków złożonych w latach poprzednich.

Postanowieniem z dnia 20 lipca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W złożonym sprzeciwie od tego postanowienia P. M. zarzucił brak koniecznej równowagi w zapewnieniu stronie prawa do Sądu, przesuniętej nadmiernie w stronę wyjątkowości instytucji zwolnienia z kosztów sądowych i "nadmierną formalizację", przy braku właściwej oceny przedstawionych dokumentów i powołanych okoliczności. Wyjaśnił, że złożył rzetelne i zgodne z prawdą oświadczenie we wniosku PPF oraz, że orzeczenie referendarza zawiera wskazanie na okoliczności, o wyjaśnienie których nie był wzywany, m.in. piastowanie funkcji członka zarządu w spółkach prawa handlowego i uzyskiwanie z tego tytułu dochodów. Podał, że na jedynym rachunku bankowym stan konta jest [...] zł ale równocześnie kwota dostępnych środków minus prawie [...] złotych.

Braki sprzeciwu polegające na jego podpisaniu, skarżący uzupełnił przy piśmie z dnia 19 września 2017 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia.

Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Zdaniem Sądu, oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego należy uznać, iż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Składane wyjaśnienia są nieprecyzyjne, wybiórcze i mało wiarygodne. Podkreślić należy, że skarżący składając kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy w sprawach zarejestrowanych w tut. Sądzie podnosi w istocie tożsame argumenty, modyfikując jedynie swoje oświadczenie w zakresie sytuacji majątkowej i uzyskiwanych dochodów.

Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).

Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że łączny miesięczny dochód skarżącego wynosi [...] zł. netto. Natomiast miesięczne wydatki jakie skarżący ponosi kształtują się na poziomie [...] zł. Wydatki skarżącego przewyższają bowiem kwotę osiąganych dochodów. Okoliczność ta wzbudza poważne wątpliwości, co do prawdziwości przedstawionych informacji i rodzi pytanie o źródła czerpania przez skarżącego środków na pokrycie tychże wydatków.

Sądowi z urzędu znana jest okoliczność, iż w 2015 r. wnioskodawca pobrał płatności w łącznej kwocie [...] zł, zaś w 2016 r. - w kwocie [...] zł (według wykazu beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej udostępnionego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za pośrednictwem strony internetowej http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl). Tymczasem skarżący ograniczył się jedynie do przedstawienia Sądowi zaświadczenia ARiMR Biuro Powiatowe w B. z 7 lipca 2017 r. z którego wynika, iż Kierownik BP ARiMR w B. nie przyznał płatności w roku 2016 oraz 2017 z wniosków złożonych w latach poprzednich przez spółki cywilne, w których skarżący występuje jako wspólnik. Powyższe potwierdza tezę, iż skarżący sytuację materialną przedstawił w sposób fragmentaryczny, pomijając te fakty, które mógłby doprowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy i akcentując te okoliczności, które przemawiają za uwzględnieniem jego wniosku.

Ponadto, na co prawidłowo zwrócił uwagę starszy referendarz sądowy, z informacji zawartych w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, udostępnionych przez Ministerstwo Sprawiedliwości za pośrednictwem strony internetowej https://ems.ms.gov.pl/krs, jak również podlegających ujawnieniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym – Część KRS, wynika, że w 2017 r. P. M. (Numer PESEL: [...]) pełnił funkcję Prezesa Zarządu w następujących podmiotach: [...] S.A. w B. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w W. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w W. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w W. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w F. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...] ), której kapitał zakładowy wynosi [...] zł.

W rozpoznawanym wniosku skarżący nie ujawnił informacji na temat pełnionych funkcji we wskazanych spółkach ani nie wyjaśnił, czy funkcje te pełni za wynagrodzeniem czy nieodpłatnie.

Wyjaśnić przy tym należy, że instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie.

Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. W jednym z orzeczeń NSA wskazał, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15).

Na obecnym etapie postępowania kwota wpisu od skargi jest jedynym kosztem do którego skarżący jest zobowiązany. Podniesione okoliczności natomiast, przemawiają za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów sądowych – wpisu od skargi ([...] zł).

Reasumując uznać należy, że informacje przedstawione w rozpoznawanym wniosku oraz wynikające z załączonych dokumentów wskazują na przedstawienie przez stronę swojej sytuacji finansowej w sposób fragmentaryczny i nierzetelny. Mając na uwadze treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało uznać, że skarżący nie wykazał, iż poniesienie przez niego kosztów postępowania w jakimkolwiek zakresie wiązać się będzie z uszczerbkiem utrzymania koniecznego.

W związku z powyższym działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego orzekając, jak w sentencji postanowienia.