Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SAB/Wr 168/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
659
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Stwierdzono przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ
Powołane przepisy: article: art. 35 par. 1 -5, art. 36 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek Sędziowie: Sędzia WSA Adam Habuda Sędzia WSA Władysław Kulon (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2022 r. w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi L. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji odmawiającej ustalenia odszkodowania I. stwierdza, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się przewlekłości w prowadzeniu postępowania; II. stwierdza, że przewlekłość Wojewody Dolnośląskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody Dolnośląskiego do wydania aktu; IV. wymierza organowi grzywnę w wysokości 500 (słownie: pięćset) złotych; V. przyznaje od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 1000 (tysiąc) złotych; VI. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

L. M. (dalej - skarżąca, strona) wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Dolnośląskiego postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej ustalenia odszkodowania. Z przedłożonych przez organ akt administracyjnych wynika, że skarga została wywiedziona w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Starosta Oleśnicki w dniu [...] czerwca 2010 r. wydał decyzję nr [...], którą odmówił ustalenia odszkodowania na rzecz J. M. za działkę nr [...] o powierzchni 0,0462 ha położoną w obrębie B. Wnioskiem z dnia 12 grudnia 2019 r. skarżąca jako następca prawny J. M. wystąpiła do Wojewody Dolnośląskiego o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji. Wobec zawarcia we wskazanym wniosku żądania o wyłączenie Wojewody Dolnośląskiego, sprawę w zakresie tego żądania badał Minister Rozwoju, który postanowieniem z dnia [...] października 2020 r., nr [...] odmówił wyznaczenia innego organu do rozpoznania wniosku.

Wobec braku decyzji w sprawie skarżąca sporządziła ponaglenie z dnia 3 lipca 2021 r. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego. Minister Rozwoju postanowieniem z dnia [...] października 2021 r., nr [...] uznał, że organ wojewódzki dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, stwierdził, że przewlekłość nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz wyznaczył Wojewodzie Dolnośląskiemu dodatkowy dwumiesięczny termin na załatwienia sprawy. Zawiadomieniem z dnia 26 października 2021 r. organ poinformował o wyznaczeniu terminu załatwienia sprawy do dnia 26 grudnia 2021 r. Z kolei pismem z dnia 9 grudnia 2021 r. organ wystąpił do Ministra Rozwoju i Technologii o wyznaczenie dłuższego terminu zakończenia postępowania. Podobny charakter miało pismo Wojewody Dolnośląskiego z dnia 13 stycznia 2022 r. W międzyczasie organ pismem z dnia 30 grudnia 2021 r. poinformował o wyznaczeniu terminu załatwienia sprawy do dnia 28 lutego 2022 r.

W dniu 4 stycznia 2022 r. do organu wpłynęła skarga L. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania, w której po wskazaniu na rażące naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 8 § 1, art. 12 § 1, art. 35 § 3 i art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 735, dalej – k.p.a.) wniesiono o:

- zobowiązanie Wojewody Dolnośląskiego do załatwienia sprawy w terminie miesiąca od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy;

- stwierdzenie, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania;

- stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

- wymierzenie organowi grzywny w wysokości 5 000 zł;

- przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 20 000 zł;

- rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym;

- zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadniając żądania skargi jej autorka przedstawiła stan sprawy po czym podała, że Wojewoda Dolnośląski nie podejmuje jakichkolwiek skutecznych czynności, prowadzących do załatwienia sprawy. Wskazując na stanowisko organu nadrzędnego odnośnie odmowy wskazania innego organu do załatwienia sprawy i wyznaczenia przez Ministra Rozwoju terminu załatwienia sprawy według skarżącej Wojewoda Dolnośląski w sposób przewlekły prowadzi postępowanie, zaś w oparciu o zaprezentowane orzecznictwo sądowoadministracyjne przewlekłość ta winna zostać oceniona jako rażąca. Według strony na ocenę przewlekłości postępowania nie może mieć wpływu brak akt administracyjnych, co zostało wskazane przez Ministra Rozwoju Pracy i Technologii.

Dalej w motywach skargi argumentowano zasadność wymierzenia organowi grzywny w ramach realizacji funkcji prewencyjnej, jak i zdyscyplinowania organu w świetle okoliczności sprawy. Z kolei wniosek o przyznanie sumy pieniężnej motywowano także okolicznościami sprawy oraz faktem, że organ swoim zaniechaniem doprowadził do sytuacji, w której nawet w przypadku stwierdzenia w decyzji Starosty Oleśnickiego z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] występowania kwalifikowanych wad prawnych, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a., możliwym będzie jedynie stwierdzenie jej wydania z naruszeniem prawa ze względu na upływ dziesięcioletniego terminu od dnia wydania decyzji, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a.

W udzielonej Sądowi odpowiedzi na skargę Wojewoda Dolnośląski wniósł o jej oddalenie odnosząc się do twierdzeń strony i argumentując brak podstaw do uznania skargi.

Przy piśmie z dnia 11 sierpnia 2022 r. Wojewoda Dolnośląski przesłał do Sądu decyzję z dnia 11 sierpnia 2022 r., nr [...], którą orzekając merytorycznie w sprawie stwierdzono wydanie decyzji Starosty Oleśnickiego z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] orzekającej o odmowie ustalenia odszkodowania z naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). Zakres kontroli sądu w sprawach na bezczynność organu w załatwieniu sprawy sprowadza się do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze wydania określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego bądź podjęcia czynności materialno-technicznej oraz czy wydanie określonego aktu prawnego nastąpiło w ustawowo określonym terminie. W myśl art. 149 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).

Skarga została wniesiona z zachowaniem wymogów formalnych, o których mowa w art. 52 § 1 i 2 oraz art. 53 § 2b p.p.s.a. bowiem skarżąca przed wniesieniem skargi, skierowała do właściwego organu ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie. Spełniony został zatem wymóg z art. 53 § 2b p.p.s.a., który stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wyczerpanie przysługującego stronie w trybie przewidzianym w art. 37 § 1 k.p.a. środka zaskarżenia, przez jego wniesienie, stanowi warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.). Uprzednie rozpatrzenie ponaglenia, jak i jego wynik nie mają wpływu na dopuszczalność wniesienia skargi w związku z bezczynnością lub przewlekłością organu w załatwieniu sprawy głównej. Ustawa nie wprowadza różnych środków prawnych w tym zakresie. Jest to jednorodzajowe ponaglenie, które może dotyczyć każdego ze stanów zwłoki – odpowiednio bezczynności (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.), jak i przewlekłości (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Nadto skarga w przedmiotowej sprawie została wniesiona w czasie, kiedy sprawa nie była jeszcze załatwiona. Wojewoda Dolnośląski wydał decyzję w dniu 11 sierpnia 2022 r., a więc dopiero wówczas, gdy przed sądem administracyjnym zawisło postępowanie sądowoadministracyjne w przedmiocie przewlekłości postępowania. Tym samym na dzień skierowania skargi do organu postępowanie nie było zakończone. W konsekwencji nie zachodziły przeszkody do merytorycznego rozpatrzenia sprawy czy też podstawy do odrzucenia skargi.

Wywiedziona w sprawie skarga zarzuca jedną z postaci zwłoki w załatwieniu sprawy, wymienionej w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., tj. przewlekłe prowadzenie postępowania. Zgodnie z tym przepisem kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., w tym spraw, których załatwienie następuje w formie decyzji administracyjnej (art. 3 § 2 pkt 1). Z treści przywołanych przepisów wynika, że zaskarżalna do sądu opieszałość (zwłoka w załatwieniu sprawy) organu administracji w procedowaniu może przybrać dwie postaci – bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Stan bezczynności dotyczy sytuacji przekroczenia terminu na załatwienie sprawy określonego na podstawie art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, względnie terminu przedłużonego zgodnie z art. 36 k.p.a. (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). Natomiast pod pojęciem przewlekłego prowadzenia postępowania należy rozumieć sytuację procedowania w danej sprawie w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużych odstępach czasu bądź wykonywanie czynności pozornych powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny. Innymi słowy, ten stan zwłoki zachodzi, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, a także winny podejmować wszelkie kroki niezbędne do jej wyjaśnienia i załatwienia. Z punktu widzenia sprawności postępowania znacząca jest zasada szybkości postępowania, wyrażona w art. 12 k.p.a. Jej realizacja zagwarantowana została przepisami określającymi terminy załatwienia sprawy. Z przepisów art. 35 § 1-3 k.p.a. wynika, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów i dowodów powszechnie znanych albo znanych z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwych do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Przepisy szczególne mogą określać inne terminy załatwiania spraw (art. 35 § 4 k.p.a.). Do terminów na załatwienie spraw nie wlicza się m.in. terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). Przy tym, o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu. Powyższe wynika z art. 36 § 1 i 2 k.p.a. Od dnia wszczęcia postępowania na organie ciążył obowiązek podejmowania przewidzianych prawem czynności w celu załatwienia sprawy. Decyzja Wojewody Dolnośląskiego rozstrzygająca sprawę, została wydana w dniu 11 sierpnia 2022 r. W konsekwencji stwierdzić należy, że w sprawie zaszły podstawy do umorzenia postępowanie sądowego w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu. Wydanie przez organ decyzji czyni bezprzedmiotowym postępowanie w sprawie zobowiązania organu do wydania aktu. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., skoro zobowiązanie organu do wydania aktu stało się zbędne. Stąd też w pkt III sentencji wyroku umorzono postępowanie co do zobowiązania organu do wydania aktu.

Niemniej jednak wydanie przez organ orzeczenia merytorycznie załatwiającego sprawę przed datą wyrokowania nie zwalnia sądu administracyjnego od zbadania okoliczności sprawy i orzeczenia, czy zaistniała przewlekłość organu w prowadzonym postępowaniu, a jeżeli tak - to, czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, czy też naruszenie to nie miało takiego charakteru. Wobec tego, w dalszym ciągu badaniu Sądu podlegało, czy postępowanie było prowadzone przez Wojewodę Dolnośląskiego w sposób przewlekły. W realiach niniejszej sprawy wniosek inicjujący postępowanie wpłynął do organu w dniu 17 grudnia 2019 r. Pierwsza faza postępowania dotyczyła wniosku o wyznaczenie innego organu do rozpoznania sprawy lecz Minister Rozwoju postanowieniem z dnia [...] października 2020 r. negatywnie dla wnioskodawcy rozstrzygnął sprawę w tym zakresie, zatem nie istniały już przeszkody do merytorycznego orzekania przez Wojewodę Dolnośląskiego. Mimo to organ nie prowadził w sprawie żadnych czynności, a nawet nie wywiązał się z wyznaczonego przez Ministra Rozwoju Pracy i Technologii postanowieniem z dnia [...] października 2021 r. terminu załatwienia sprawy. Mając na uwadze to, że wskazane wyżej postanowienie było efektem rozpoznania ponaglenia, nie można pominąć faktu, że dalsze działania organu skoncentrowały się bardziej na wnioskowaniu o prolongatę wyznaczonego terminu, (pismo Wojewody z dnia 9 grudnia 2021 r.), niż na czynnościach prowadzących do merytorycznego rozpoznania wniosku. Wszelkie argumenty organu sprowadzają się do zabiegania o zwrot akt administracyjnych. Należy w tym miejscu podzielić stanowisko strony prezentowane w skardze o konieczności takiego zorganizowania pracy organu, aby brak akt administracyjnych nie uniemożliwiał orzekania w sprawie. Nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowym postępowaniu organ zbyt długo zwlekał z podejmowaniem czynności i nie zmierzał do należytego i szybkiego załatwienia sprawy. Oczekiwanie przez skarżącą na rozstrzygnięcie przez ponad dwa i pół roku należy uznać za niedopuszczalne. W tych okolicznościach Sąd uznał, że organ nie kierował się ekonomiką procesową przy dokonywaniu czynności w postępowaniu ani nie dążył do odpowiednio sprawnego załatwienia sprawy. Wszystko to świadczy o tym, że postępowanie było prowadzone przez organ w sposób przewlekły, bez odpowiedniej koncentracji czynności i wymaganej sprawności działania.

Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłości (prowadził przewlekłe postępowanie) wymaga również dokonania oceny i rozstrzygnięcia, czy ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rażącym naruszeniem prawa jest taka wadliwość, którą cechuje szczególnie duży ciężar gatunkowy. Ma ona miejsce, gdy brak jest oczywistego podejmowania czynności, lub gdy dochodzi do oczywistego lekceważenia wniosków strony. Taka sytuacja występuje też, gdy organ jawnie wykazuje brak chęci załatwienia sprawy, lub gdy ewidentnie nie stosuje się do przepisów. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Z kolei przekroczenie terminów załatwienia sprawy musi być znaczne i niezaprzeczalne, a przy tym stanowić rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach, w sposób oczywisty być pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia.

W rozpoznawanej sprawie działaniom organu należało przypisać właśnie taki charakter. Okres zwłoki w załatwieniu sprawy, częstotliwość działań, jakie podejmowano, zignorowanie zobowiązania organu przez Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii do wydania decyzji w terminie 2 miesięcy - jednoznacznie wskazują na rażące naruszenie prawa, w tym rażące przekroczenie terminów załatwienia sprawy. Okres zawinionej zwłoki w załatwieniu sprawy był znaczny, zaś podejmowane działania naruszały zasadę zaufania strony postępowania do organu (art. 8 § 1 k.p.a.) oraz sprawnego i terminowego działania (art. 12 k.p.a.). Sąd uznał, że po stronie Wojewody Dolnośląskiego doszło do rażącego naruszenia zasad postępowania administracyjnego. Sąd nie doszukał się w stanie faktycznym sprawy okoliczności usprawiedliwiających organ, wpływających na ocenę charakteru stwierdzonej przewlekłości organu. Dlatego Sąd stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Zgodnie natomiast z art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

W tym kontekście zaznaczenia wymaga, że zarówno instytucja sumy pieniężnej, jak też instytucja grzywny, o których mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., mają na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania i pełnią funkcję prewencyjną (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 616). Z uwagi na literalne brzmienie art. 149 § 2 p.p.s.a., tj. użycie spójnika "lub", wskazane instytucje mogą być stosowane kumulatywnie. Posłużenie się przez ustawodawcę wyrazem "lub" wskazuje bowiem na zastosowanie alternatywy łącznej (nierozłącznej) i dopuszczenie w ten sposób możliwości współistnienia obu sytuacji komunikowanych przez zdanie łączone tym spójnikiem (por. uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt II UZP 10/06, OSNP 2007/5-6/75).

Zastosowanie przez sąd administracyjny środka w postaci wymierzenia grzywny lub przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz strony skarżącej muszą uzasadniać realia konkretnej sprawy.

W przypadku grzywny, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., główną funkcją jej wymierzenia przez sąd administracyjny jest niewątpliwie dyscyplinowanie organów, które nie wykonują nałożonych na nie obowiązków w zakresie rozpoznania sprawy administracyjnej zgodnie z zasadą szybkości postępowania i prowadzenia go w sposób budzący zaufanie do organów państwa. Wskazana grzywna służy nie tylko zdyscyplinowaniu organu w konkretnym postępowaniu, którego dotyczy skarga na bezczynność (przewlekłość), lecz ma także służyć zapobieganiu naruszeniom prawa przez organ w przyszłości. Stanowi bowiem istotną dolegliwość. Poza jednak funkcją prewencyjną i dyscyplinującą nałożenie grzywny realizuje także funkcję sankcyjną związaną z ukaraniem organu za jego nieprawidłowe działanie. W ten sposób organ ponosi odpowiedzialność za utrudnienie lub nawet - tak jak w przedmiotowej sprawie - uniemożliwienie stronie otrzymania w stosownym czasie istotnego dla niej rozstrzygnięcia z zakresu jej praw i obowiązków o charakterze administracyjnym.

Jeżeli zaś chodzi o uprawnienie sądu administracyjnego do przyznania stronie sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., to jest ono szczególnym instrumentem, który poza funkcją dyscyplinującą ma na celu zadośćuczynienie stronie, której prawa w postępowaniu zostały naruszone. Powyższe nie jest tożsame z funkcją odszkodowawczą i zasądzenie sumy pieniężnej na tej podstawie nie wiąże się z określeniem materialnego wymiaru szkód poniesionych ewentualnie przez stronę. Charakter tego środka - skutkującego nie tylko obciążeniem finansowym dla organu, ale przysporzeniem finansowym na rzecz strony - jest bliższy zadośćuczynieniu, gdyż związany jest nie z wielkością rzeczywistych szkód, poniesionych przez nią w związku z bezczynnością lub przewlekłością, ale rozmiarem naruszenia jej praw przez bezprawne zachowanie organu (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 31 marca 2021 r., sygn. akt II SAB/Go 17/21).

Zważywszy na to, że choć oba wskazane w 149 § 2 p.p.s.a. środki są stosowane w celu zapobieżenia dalszej bezczynności (przewlekłości) postępowania, to - jak wskazano powyżej - spełniają też dodatkowe cele, które mają charakter odmienny, tj. funkcję kary dla organu i funkcję zadośćuczynienia dla strony skarżącej.

Zdaniem Sądu realia niniejszej sprawy wskazują na rażącą przewlekłość organu objawiającą się zakończeniem postępowania po dwóch latach i ponad siedmiu miesiącach. Okoliczność ta uzasadnia kumulatywnie orzeczenie przez Sąd o przyznaniu skarżącej od organu zarówno sumy pieniężnej, jak i wymierzeniu organowi grzywny, o czym orzeczono w punktach IV i V sentencji wyroku. Sąd podkreśla, że jest to dyskrecjonalną kompetencją sądu administracyjnego, który może, ale nie musi z niej skorzystać. Jest to kompetencja o charakterze fakultatywnym, i o jej zastosowaniu każdorazowo decyduje sąd rozpoznający sprawę (W. Piątek, Wykonanie wyroku sądu administracyjnego, Warszawa 2017, s. 248, wyrok NSA z 27 lipca 2021 r. sygn. I OSK 476/21, Lex nr 3224002).

Przyznając skarżącej sumę pieniężną w kwocie 1.000 zł, Sąd kierował się wskazaniami wynikającymi z art. 149 § 2, art. 154 § 6 w zw. z art. 154 § 7 p.p.s.a., uwzględniając rażącą przewlekłość organu i prowadzenie postępowania przez tak długi okres. Przyznając skarżącej sumę we wskazanej kwocie, Sąd wziął pod uwagę okres przewlekłości, dobra i interesy skarżącej, które zostały naruszone, niepewność osobistą i prawną, w jakiej nie ze swojej winy się znalazła oraz pierwiastek represyjności wobec organu, który w przyszłości nie powinien dopuszczać do zaistnienia takich sytuacji. Nadto w istocie, jak sygnalizowała w skardze strona, doszło do wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa. W ocenie Sądu w składzie orzekającym wskazana przez stronę w skardze suma pieniężna jest wygórowana. Rzeczywisty okres zwłoki organu, w tym także początkowe weryfikowanie kwestii wyłączenia organu, co z całą pewnością nie pozostało bez wpływu na czas załatwienia wniosku, pozwalają na zasadność określenia kwoty stanowiącej swoistą rekompensatę dla strony za niewłaściwe działanie organu w wysokości wskazanej w punkcie V sentencji wyroku.

Nakładając na organ karę grzywny w wysokości 500 zł, Sąd uznał, że kwota ta jest właściwa w świetle art. 149 § 2 i art. 154 § 6 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a ,§ 2 i art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął, jak w punkcie VI sentencji wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a. uwzględniając wysokość uiszczonego wpisu od skargi.