Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1503/98
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1999-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1, art. 77 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Postępowanie administracyjne, a więc także postępowanie celne winno bowiem zmierzać do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w oparciu o który wydawane jest następnie rozstrzygnięcie /decyzja/.

TEZY

Postępowanie administracyjne, a więc także postępowanie celne winno bowiem zmierzać do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w oparciu o który wydawane jest następnie rozstrzygnięcie /decyzja/.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu przy udziale Prokuratury Apelacyjnej w Po. - Henryki Gzowskiej - Prokuratora Prokuratury okręgowej w P. sprawy ze skargi Jana S. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia 27 maja 1998 r. (...) w przedmiocie: wymiaru cła - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego w Rz. decyzją z dnia 22 czerwca 1995 r. zawartą w Jednolitym Dokumencie Administracyjnym SAD (...) wymierzył Janowi S. cło od sprowadzonych z Belgii tkanin obiciowych w kwocie 5.632,00 zł. Wartość towaru przyjęto z faktur przedłożonych do odprawy celnej /126.900 franków belgijskich/.

Postanowieniem z dnia 13 czerwca 1997 r. Dyrektor Urzędu Celnego w Rz. na podstawie art. 147, art. 149 par. 1 i 2 i art. 150 par. 1 w związku z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa wznowił postępowanie celne zakończone decyzją zawartą w ww. JDA SAD, ponieważ wyszły na jaw nowe okoliczności, które nie były znane organowi celnemu w chwili wydania decyzji. Wartość wykazana we wniosku o wszczęcie postępowania celnego nie była kwotą, którą strona rzeczywiście zapłaciła za importowany towar kontrahentowi zagranicznemu. Została ona przez stronę zaniżona, co wynika z akt sprawy nadesłanych przez belgijskie służby celne.

Decyzją z dnia 20 czerwca 1997 r. Dyrektor Urzędu Celnego w Rz. na podstawie art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa w związku z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa oraz art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1, art. 77 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ uchylił swoją decyzję z dnia 22 czerwca 1995 r. zawartą w Jednolitym Dokumencie Administracyjnym SAD (...) w części dotyczącej wartości i należności celnych oraz dokonał ponownego wymiaru cła od sprowadzonych tkanin obiciowych w wysokości 13.188,70 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że strona, zgłaszając towar do odprawy celnej, przedłożyła między innymi fakturę firmy "A." (...) z dnia 20 czerwca 1995 r. na kwotę 126.900 BEF oraz deklarację wartości celnej, na podstawie których to dokumentów ustalono pierwotnie wartość celną importowanego towaru.

Z dokumentów nadesłanych przez belgijskie służby celne wynika, że wyżej wymieniona faktura była fałszywa, a kwota wykazana za importowany towar nie odzwierciedlała faktycznej wartości transakcyjnej, jaką strona zapłaciła kontrahentowi zagranicznemu. Przy weryfikacji fakturowania i płatności dokonywanych przez firmę "D." należącą do Jana S. ujawniono wiele sprzeczności pomiędzy kwotami na wielu fakturach przedstawionych belgijskim i polskim służbom celnym oraz kwotami rzeczywiście zapłaconymi przez importera. Z przesłuchania przedstawicieli kontrahentów zagranicznych wynika, że na prośbę firmy "D." do każdej wysyłki wystawiane były dodatkowe faktury, które nie odpowiadają kwotom ujętym w księgowości eksportera. Ustalono, że firma "D." płaciła za fałszywe faktury przelewem bankowym, a pozostałe kwoty do wysokości faktycznej wartości towaru regulowano bezpośrednio gotówką.

Jan S. w odwołaniu od wyżej opisanej decyzji zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów postępowania mające decydujący wpływ na treść rozstrzygnięcia oraz pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw w toczącym się postępowaniu i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Odwołujący się stwierdził, iż uzasadnienie decyzji nie wskazuje w sposób wyczerpujący dowodów, na których oparł swoje ustalenia organ I instancji. Nie wynika też z niego, dlaczego organ celny nie dał wiary fakturze przedstawionej przez stronę, a uznał za prawdziwą jedynie fakturę zakwestionowaną u dostawcy. Organ celny przy wydaniu decyzji bazował prawdopodobnie wyłącznie na przekazanych przez organy celne Belgii fakturze i tzw. "raporcie z dochodzenia", jednak żaden z tych "dowodów" nie odpowiada wymogom prawnym, pozwalającym na uznanie ich za pełnowartościowe środki dowodowe. W szczególności przesłana przez belgijskie organy celne faktura nie może być uznana za dokument w rozumieniu art. 76 Kpa, gdyż nie jest oryginalna, nie zawiera pieczęci ani podpisu wystawcy. Jej autentyczność musi być zatem oceniona jako co najmniej wątpliwa.

Natomiast belgijski "raport z dochodzenia" nie posiada żadnych cech prawidłowo sporządzonego protokołu z czynności procesowych /art. 67 par. 1 Kpa/, gdyż zawiera jedynie lapidarne streszczenie wyników przesłuchania przedstawiciela importera.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 27 maja 1998 r. na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa oraz art. 23 ust. 1 i art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Odnosząc się do zarzutu pozbawienia strony możliwości obrony swoich spraw, organ odwoławczy stwierdził, że importer w każdej fazie postępowania miał możliwość czynnego w nim uczestniczenia i był pouczany o przysługujących mu prawach, a także wzywany do przedłożenia wszelkich dowodów na poparcie swoich roszczeń. Zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego określonymi w art. 7 i art. 77 Kpa obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale także na stronie. Żaden przepis prawa nie nakłada na organ administracji obowiązku gromadzenia dowodów na poparcie roszczeń strony.

Zdaniem organu odwoławczego organ celny I instancji dokonał prawidłowej oceny dowodów - zgodnie z art. 80 Kpa. Ocena ta znalazła pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ujawnione przez belgijskie służby celne faktura o tym samym numerze co faktura przedstawiona w roku odprawy celnej lecz na kwotę 837.287 BEF "A." tj. na wyższą wartość winna być uznana za dokument rzetelny - mimo braku na tej fakturze podpisu i pieczęci wystawcy, skoro została zaksięgowana w księgowości eksportera. Również przedstawiony przez belgijskie służby celne "raport" stanowi dokument zgodny z protokołem nr 6 UE zawierającym postanowienia o wzajemnej pomocy w sprawach celnych.

Jan S. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł, jako naruszającej prawo materialne, w szczególności art. 23 ust. 1 i art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne oraz przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 9, art. 10, art. 76 par. 1 i 2, art. 79 par. 1 i 2 oraz art. 80 i art. 107 par. 3 Kpa.

W uzasadnieniu skargi skarżący m.in. podniósł, że faktura przedstawiona przez niego w postępowaniu celnym zawierała wszelkie cechy prawidłowo wystawionego i nie sfałszowanego dokumentu, natomiast faktura ujawniona przez belgijskie organy celne jest jedynie wydrukiem komputerowym, pozbawionym pieczęci i podpisu wystawiającego. Okoliczności te nie znajdują żadnego wyjaśnienia w "raporcie" władz celnych Belgii, który nie przedstawia protokołów przesłuchań osób, które wystawiły faktury ograniczając się do jednozdaniowego streszczenia zeznań jednego świadka. Skarżący powołał się także na umowę pomiędzy eksporterem a importerem z dnia 6 stycznia 1995 r., z której wynika, że towar nabywany przez skarżącego jest towarem drugiej i trzeciej jakości oraz poza wyborem, bez gwarancji i nie podlegającym reklamacji. Skarżący zarzucił nadto bezkrytyczne potraktowanie przez organy celne materiałów sporządzonych przez belgijskie służby celne, nie odpowiadających wymogom, które winny spełniać dowody w świetle Kpa.

Prezes Głównego Urzędu Ceł w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy rozważyć, czy istniały w niniejszej sprawie podstawy do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją zawartą w SAD. Zważywszy, że belgijskie władze celne wykryły istnienie wielu wystawionych przez różnych eksporterów w tym i firmę "A." podwójnych faktur za ten sam towar, wznowienie postępowania na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa było zasadne. W sytuacji, gdy na skutek wykrycia drugiej faktury, nieznanej organowi celnemu w chwili dokonywania odprawy celnej, powstała wątpliwość co do tego, która z faktur zawiera prawdziwą wartość towaru, organ celny miał obowiązek wydania postanowienia o wznowieniu postępowania, a następnie ustalenia rzeczywistej wartości celnej i wymierzenia od niej cła.

Na uwzględnienie zasługują jednak zarzuty skarżącego co do naruszenia w postępowaniu po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania przepisów Kpa. Nie ulega wątpliwości, że wyniki dochodzenia prowadzonego przez belgijskie władze celne przekazane organom polskim stanowią dowód w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez ten organy. Dowód ten podlega jednak na równi z innymi dowodami ocenie polskich organów celnych - zgodnie z art. 80 Kpa.

Z nadesłanych przez belgijskie Ministerstwo Finansów informacji uzyskanych w wyniku kontroli przeprowadzonej na wniosek polskich organów celnych przez Inspekcję Dochodzeniową m.in. w firmie "A." i "VN", eksportującej tkaniny do firmy skarżącego "D." wynika, że na skutek porozumienia /niejawnego/ z importerem wystawiła ona podwójną fakturę na tę samą dostawę towaru, z których jedną wystawioną na niższą wartość towaru przedstawiono władzom celnym belgijskim i polskim. Płatność za towar odbywała się dwutorowo - przelewem do wartości określonej w fakturze okazanej w toku odprawy celnej i gotówką w części przekraczającej tę wartość, wynikającą z faktury księgowanej w firmach belgijskich. Wydaje się, że nieuzasadnione jest uznanie nadesłanych przez ww. Ministerstwo informacji i dokumentów za niewiarygodne tym bardziej, że kopia zakwestionowanej faktury zdaje się potwierdzać opisany stan rzeczy. Tym nie mniej zastrzeżenia natury formalnej - co podnosi skarżący - budzi kopia faktury firmy "A.", przekazana przez organy belgijskie, na której nie widnieje pieczęć firmy, ani podpis wystawiającego ją pracownika. W sytuacji, gdy strona kwestionuje moc dowodową takiej faktury okoliczność tę należało wyjaśnić, w miarę potrzeby przy pomocy belgijskich służb finansowo-celnych, ewentualnie wnosząc o uzupełnienie zebranego przez nie materiału przez nadesłanie protokołu przesłuchania świadków.

Z wyżej wskazanych względów formalnych organ celny winien przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające, mając na uwadze przepis art. 7 i art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa. Postępowanie administracyjne, a więc także postępowanie celne winno bowiem zmierzać do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w oparciu o który wydawane jest następnie rozstrzygnięcie /decyzja/. W tym zakresie podzielić należy wcześniejsze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w sprawie ze skargi Jana S. w wyroku z dnia 25 maja 1999 r. I SA/Po 1499/98.

Wobec powyższego, uznając skargę za uzasadnioną w części dotyczącej faktury firmy "A.", na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.