Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 992/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Protokolant specjalista Katarzyna Jastrzębska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 lutego 2017 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Na wniosek z (...) r., Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) we W, decyzją z dnia (...) r. (nr...), przyznał Z S (dalej: strona; skarżący) rentę strukturalną, na okres od (...) roku do (...) roku.

Jeden z warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej - podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu - został udokumentowany przez stronę zaświadczeniem wydanym przez Oddział Regionalny Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego we W nr (...) z dnia (...) r., z którego wynikało, iż strona podlegał ww. ubezpieczeniu w okresach;(...) –(...) do dnia wydania zaświadczenia.

W dniu (...) r. do organu pierwszej instancji wpłynęło nowe zaświadczenie z KRUS z dnia (...) r., w przedmiocie okresów podlegania strony ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wynikało z niego, że strona podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach( ...)_ –(...) r.;(...) . –(...) .; (...) r. –(...) r.;(...) . –(...) r. Co oznaczało, że w dniu składania wniosku, tj.(...) . strona nie podlegała ubezpieczeniu emertytalno-rentowemu rolników (w okresie od: (...) r. do (...) r.).

W konsekwencji tej informacji, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia (...) r. o przyznaniu stronie renty strukturalnej, w oparciu o przesłankę zawartą w art. 145 § 1 ust. 5 kpa. W jego wyniku, w dniu (...) r. wydał decyzję (nr...) o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji z dnia (...) r. W uzasadnieniu wskazano, iż beneficjent nie spełniał jednego z warunków przyznania renty strukturalnej, zawartego w § 4 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 z późn. zm.; dalej: rozporządzenie), tj. w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu rolników. Wskazano, że z uwagi na uregulowania zawarte w art. 146 § 1 kpa uchylenie decyzji z (...) r. nie było możliwe, gdyż od dnia doręczenia decyzji upłynęło 5 lat. Strona nie wniosła odwołania.

W tym stanie, w dniu (...) r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych stronie z tytułu renty strukturalnej na mocy decyzji z dnia (...) r., o czym powiadomił stronę. Nastąpienie w dniu (...) r. wydał decyzję, mocą której ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od (...) r. do (...) r. w wysokości (...) zł, która strona winna zwrócić.

W odwołaniu strona zarzuciła tej decyzji błędną wykładnię art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r., poz. 1438 z zm.; dalej też: ustawa), poprzez przyjęcie, że doszło do nienależnego pobrania środków publicznych. Błędną wykładnię przepisu § 4 pkt 3 rozporządzenia, poprzez przyjęcie, że w dniu składania wniosku strona nie spełniała warunku do przyznania renty strukturalnej. Ponadto podniosła, że w sprawie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) r. (nr...), Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu na wstępie przedstawił przepisy prawne regulujące kwestie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ze środków publicznych a także warunki przyznawania renty strukturalnej.

Następnie wskazano w uzasadnieniu, że sytuacja w której dochodzi do nienależnego pobrania płatności ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy środki finansowe zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie w związku z wykrytymi nieprawidłowościami zostanie stwierdzone wydanie decyzji administracyjnej o przyznaniu środków publicznych z naruszeniem prawa. W sprawie organ orzekł o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji z dnia (...) r. o przyznaniu renty strukturalnej stronie.

Podniesiono w tym zakresie, że strona w dniu składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej nie spełniała jednego z warunków niezbędnych do uzyskania przedmiotowej płatności: podlegania w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (§ 4 pkt 3 rozporządzenia).

Podniesiono, że z treści § 4 pkt. 2 wskazanego wyżej rozporządzenia, jasno wynika, iż ubezpieczenie emerytalno - rentowe określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników w dalszej części rozporządzenia zwane będzie "ubezpieczeniem emerytalno- rentowym". Tym samych, każde powołanie się na pojęcie ubezpieczenia emerytalnego - rentowego w treści rozporządzenia należy rozumieć jako ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zmiana wprowadzająca powyższą regulacji nastąpiła z dniem 11.08.2006 r. w związku z wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24.07.2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U 2006, Nr 135, poz. 951). Tym samym, w dniu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji w sprawie renty strukturalnej, strona winien spełniać łącznie określone przepisami prawa warunki uzyskania przedmiotowej pomocy, w tym, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej winna podlegać ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu rolników. Natomiast, co potwierdzono także w odwołaniu, strona w dniu składania wniosku objęta była ubezpieczeniem emerytalno-rentowym pracowników, z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę.

W konsekwencji płatność z tytułu renty strukturalnej nie powinna być stronie przyznana, z powodu niespełnienia warunku przyznawanie tej płatności. W związku z czym środki przekazane na rachunek strony z tego tytułu zostały pobrane przez nią nienależnie.

Dalej w uzasadnieniu podniesiono, że ustawodawca wprowadził wyjątki w zakresie dochodzenia zwrotu udzielonej pomocy, niemniej w sprawie one nie zachodzą.

Wskazano, że dla płatności pobranych w latach(...) – (...) , przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu płatności nienależnie lub nadmiernie pobranych, określone zostały w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 796/2004. Zgodnie z art. 73 ust. 5 tego rozporządzenia obowiązek zwrotu płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

Podniesiono w tym zakresie, że w sprawie wypłata pierwszej płatności z tytułu renty strukturalnej nastąpiła w dniu (...) r., natomiast decyzja Kierownika Biura ARiMR we W z dnia (...) ., w której organ orzekł o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji z dnia (...) r. o przyznaniu renty strukturalnej, stanowiąca pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, została doręczona stronie w dniu (...) r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty realizacji pierwszej płatności z tytułu renty strukturalnej.

Podniesiono, że nie można uznać, iż strona działała w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu przedawnienia. Dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności". Zła wiara występuje, gdy strona nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałaby gdyby się zachowała należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępowała rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego.

Wskazano w tym zakresie, że uzyskując zaświadczenie od właściwego organu Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, strona powinien powiadomić właściwe organy KRUS o swoim zatrudnieniu, celem prawidłowego ustalenia przez te organy okresu podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Niepowiadomienie tych organów o podjęciu zatrudnienia na umowę o pracę przed wydaniem zaświadczenia z dnia (...) r należy uznać za błąd wnioskodawcy możliwy do wykrycia przy zachowaniu przez stronę normalnej w danych okolicznościach staranności. Ponadto strona składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej miała świadomość, iż jest zatrudniona na umowę o pracę, pomimo tego nie powiadomiła o tym fakcie właściwych organów. Nie można w tej sytuacji mówić, że działała w dobrej wierze.

Podniesiono, że w sprawie nie wystąpiła także sytuacja wskazana w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004: obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności nie ma zastosowania w przypadku gdy, płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, z zastrzeżeniem, że jednocześnie błąd w zwykłych okolicznościach nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego, związanych z obliczaniem płatności obowiązek zwrotu nie ma zastosowania wyłącznie wówczas jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zobowiązanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Bowiem płatności z tytułu renty strukturalnej wypłacone stronie nie wynikały z pomyłki ARiMR. W dniu wydawania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej organ nie posiadał informacji, z których wynikałoby, iż strona nie spełnia warunku niezbędnego do uzyskania renty strukturalnej.

Odnośnie płatności pobranych przez stronę za lata(...) (...) , przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 roku ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z dnia 2 grudnia 2009) - dla płatności przyznawanych w 2010 roku, oraz w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 (dla płatności przyznawanych w roku 2011 i następnych).

Zgodnie z ich postanowieniami, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,

błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.

Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Wskazano w tym zakresie, o czym była mowa wcześniej, że płatności z tytułu renty strukturalnej wypłacone stronie nie wynikały z pomyłki ARiMR. Organ przyznając rentę strukturalną nie posiadał wiedzy, że strona nie spełnia jednego z warunków niezbędnych do otrzymania tego świadczenia.

Dla płatności pobranych w okresie od (...) r., przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności zostały określone w rozporządzeniu wykonawczym Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/22013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności.

Zgodnie z art. 7 ust. 3 powołanego wyżej rozporządzenia, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeżeli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Podniesiono w tym zakresie, że wypłata środków w okresie od (...) r. do (...) r. nie została dokonana na skutek pomyłki ARiMR, bowiem przyznane one były na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W z dnia (...) r., a w dniu wypłaty przedmiotowych środków Kierownik Biura Powiatowego ARiMR we W nie posiadał informacji, z których by wynikało, iż w sprawie zapadnie rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji przyznającej płatność z naruszeniem prawa, a przedmiotowe płatności zostaną następnie uznane za nienależne.

W dalszej części uzasadnienia odniesiono się do możliwość odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Wskazano, że dla płatności pobranych w ramach PROW 2007-2013 kwestia ta została określona w art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173). Stanowi on, że w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005, str. 1, z późn. zm.) organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.), odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r., jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, z późn. zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r, ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, z późn. zm.).

Natomiast kwestia odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach PROW 2014-2020 została uregulowana w art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich na lata 2014-2010 (Dz.U. z 2015 r. poz 349 ).

Art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach:

w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony

jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek; lub

jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a 150 EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych;

w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.

W sprawie, kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, przekracza kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według określonego kursu euro.

Podniesiono w zakończeniu, że stosownie do art. 73 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009, art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 oraz art. 7 ust 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki. Odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia.

W skardze, strona wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1) naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy o Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że doszło do nienależnego pobrania środków publicznych przez skarżącego,

2) naruszenie § 4 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w dniu złożenia wniosku skarżący nie spełniał warunków do przyznania renty strukturalnej,

2. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1) naruszenie art. 7, art. 77 ust. 1 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Dodatkowo podniosła zarzuty:

1) naruszenia art. 73 ust. 5 rozporządzenia komisji (WE) nr 796/2004, w związku z art. 7, art. 77 ust. 1, 80 oraz art. 86 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i przypisanie skarżącemu złej wiary w odniesieniu do jego działania w sprawie o przyznanie renty strukturalnej,

2) naruszenia art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 oraz art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że pomimo że błąd dotyczył stanu faktycznego, nie uwzględnienia, że o decyzji o zwrocie powinno powiadomić się zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności - nałożono na skarżącego obowiązek zwrotu płatności.

W uzasadnieniu podniesiono, że przepisy art. 29 ust. 1 ustawy stanowią samoistną, odrębną podstawę orzekania o zwrocie płatności. Tym samym organ nie może ograniczać się do odwoływania się do rozstrzygnięcia z dnia (...) r., w którym organ orzekł o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej.

Podniesiono, że w dniu składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej skarżący pozostawał w przeświadczeniu, że spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania renty strukturalnej, co potwierdzały aktualne w tej dacie dokumenty. Był przekonany, że podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, o czym świadczyło systematyczne odprowadzanie przez niego składek ubezpieczenia. Pozostawał w zaufaniu do prawidłowości zaświadczeń wydanych przez właściwe organy rentowe. Wskazał, że w dacie złożenia wniosku, tj. (...) r., przepisy rozporządzenia nie precyzowały jakiemu rodzajowi ubezpieczenia emerytalno-rentowego (tj. rolników czy pracowników) ma podlegać wnioskodawca.

Ponadto wskazano, że zarówno organ I jak II instancji zaniechał wyczerpującego ustalenia, jaki okres przedawnienia w sprawie należy zastosować. Powyższa kwestia natomiast wymagała uprzedniego, poprzedzonego odpowiednią analizą, rozstrzygnięcia w kwestii dobrej wiary beneficjenta, czego w sprawie nie uczyniono. Całkowicie pominięto, że ocena pozostawania w dobrej wierze wiąże się z oceną świadomości skarżącego co do istnienia określonych obowiązków i przepisów prawnych. Miarodajnym dla oceny dobrej lub złej wiary winien być moment podjęcia zachowania. W dacie zaś złożenia wniosku przesłanką, którą powinien był spełnić skarżący było podleganie ubezpieczeniu - bez sprecyzowania czy ma to być ubezpieczenie rolników czy pracowników.

W odpowiedzi Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. 2016 r., poz. 718, zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym również na decyzje wydawane przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR).

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W z dnia (...) r. (nr...), utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dniu (...0 r. ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za okres od (...) r. do (...) r. w wysokości (...) zł.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r. poz. 1438 ze zm.; zwanej dalej tez: ustawą), oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 114, poz. 1191, z późn. zm.; zwanego dalej rozporządzeniem).

Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji obowiązek ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą wydaje organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

W myśl (obowiązującego w dacie rozstrzygnięcia) § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r., rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki:

1) ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników;

2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanemu dalej "ubezpieczeniem emerytalno-rentowym";

3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu;

4) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha;

5) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej;

6) wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

7) nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

W sprawie, jeden z warunków niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej - podleganie ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu rolników w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną - został udokumentowany przez stronę zaświadczeniem wydanym przez Oddział Regionalny Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego we W nr (...) z dnia (...) r. Natomiast w dniu (...) r. do organu pierwszej instancji wpłynęło nowe zaświadczenie z KRUS z dnia (...) r, z którego wynikało, że w dniu składania wniosku, tj. (...) r. strona nie podlegała ubezpieczeniu emertytalno - rentowemu rolników.

W konsekwencji powyższego w dniu (...) r. organ pierwszej instancji wydał w postepowaniu wznowieniowym ostateczną decyzję (nr (...) o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji z dnia (...) r. (o przyznaniu renty strukturalnej). W uzasadnieniu wskazano, iż strona nie spełniała jednego z warunków przyznania renty strukturalnej, zawartego w § 4 pkt 3, tj. w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu rolników.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie (zob.: wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 października 2011 r. sygn. V SA/Wa 985/11 oraz WSA we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2014 r. sygn. III SA/Wr 851/13), że zakaz uchylenia decyzji dotkniętej wadami wymienionymi w art. 145 § 1 kpa po upływie terminu wskazanego w art. 146 § 1 kpa nie oznacza sanacji takiej decyzji. Decyzja ta bowiem – pomimo braku możliwości jej wyeliminowania z obrotu prawnego z uwagi na upływ terminu przedawnienia – jest decyzją nieprawidłową, wydaną z naruszeniem prawa, co stwierdza organ w osnowie decyzji wydanej na mocy art. 152 § 2 kpa, a w konsekwencji trzeba uznać, że płatności pobrane na podstawie decyzji, co do której zapadło później rozstrzygnięcie stwierdzające jej wydanie z naruszeniem prawa - nie były należne.

W przedstawionym kontekście organ Agencji miał podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu renty strukturalne, podlegającej zwrotowi.

Nienależnie od powyższego wskazać należy, że wypłacone skarżącemu środki z tytułu renty strukturalnej pochodzą z Funduszy Unii Europejskiej oraz ze środków krajowych, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy. Natomiast stosownie do postanowień tego art. 29 ustawy, płatność nienależna jest to płatność przyznana niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom przewidzianymi dla danej płatności.

Niewątpliwie sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania renty strukturalnej ma miejsce wówczas, gdy środki finansowe zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie w związku z wykrytymi nieprawidłowościami stwierdzone zostanie, że przyznanie tego świadczenia i jego wypłat nastąpiła z naruszeniem warunku, o którym mowa w § 4 pkt 3 rozporządzenia: podlegania w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników.

Ustalenie, że dokonano wypłaty renty strukturalnej z uchybieniem tego warunku oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, która podlega zwrotowi, jako płatność nienależna, w trybie art. 29 ustawy. Przepisy art. 29 ust. 1 ustawy, stanowią samoistną, odrębną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnej płatności i jej zwrotu, co niekoniecznie zatem musi w każdym przypadku wiązać się ze zniesieniem z obrotu prawnego decyzji przyznającej określoną płatność. W świetle powyższego, nie zasługuje w sprawie na uwzględnienie zarzut skargi naruszenia art. 29 ustawy.

Sytuacja stwierdzenia - jak w sprawie – przyznania i wypłacenia renty strukturalnej z naruszaniem obligatoryjnego warunku, uzasadnienia rozstrzygniecie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia i domagania się jej zwrotu.

Niemniej Sąd postanowił uchylić zaskarżoną decyzję, bowiem w toku postępowania, w zakresie zwrotu płatności organy są zobligowane do wyczerpującego ustalenia jaki okres przedawnienia w sprawie należy zastosować, a ten z kolei aspekt jest zależny od uprzedniego rozstrzygnięcia w kwestii istnienia dobrej wiary skarżącego, czego w sprawie w stopniu wystarczającym nie uczyniono.

Przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu płatności nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w dniu ich przyznania z naruszeniem ustawowych warunków zostały określone w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 1 (Dz. U. UE. L. 2004.141.18 z dnia 2004.04.30).

Zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004).

W niniejszej sprawie wypłata pierwszej płatności z tytułu przyznanej renty strukturalnej nastąpiła w dniu (...) r., natomiast decyzja Kierownika Biura ARiMR we W z dnia (...) r., w której organ orzekł o stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji z dnia (...) r. o przyznaniu renty strukturalnej stronie, stanowiąca pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze tej płatności, została doręczona w dniu (....) r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty realizacji pierwszej płatności z tytułu renty strukturalnej. Pozostaje kwestia rozpatrzenia działanie skarżącego w dobrej wierze.

Przy braku zdefiniowania kategorii dobrej wiary w aktach prawnych regulujących omawiane płatności Naczelny Sąd Administracyjny w motywach wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11 wyjaśnił, że to, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale należy przyjąć, że wiedziałby, gdyby zachował się należycie, a wiec gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego.

Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu danej osoby, że jej działanie jest zgodne z prawem, tudzież na przekonaniu, że zachodzi pewien stan rzeczy - nawet jeżeli jest to przekonanie błędne lub niezgodne z prawem.

W sprawie, wypowiedź organu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w zakresie przyjęcia braku dobrej wiary skarżącego ogranicza się do okoliczności niepowiadomienie właściwych organów Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o podjęciu zatrudnienia na umowę o pracę przed wydaniem zaświadczenia z dnia (...) r. To zachowanie, zdaniem organu, należy uznać za błąd wnioskodawcy możliwy do wykrycia przy zachowaniu przez stronę normalnej w danych okolicznościach staranności, dlatego nie można mówić w sprawie o zachowaniu dobrej wiary skarżącego przy uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego spełnienie ustawowego warunku. Natomiast skarżący podnosi, że w dniu składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej pozostawał w przeświadczeniu, że spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania renty strukturalnej, co potwierdzało wystawione zaświadczenie. Był przekonany, że podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, o czym świadczyło systematyczne odprowadzanie przez niego składek ubezpieczenia.

W zakresie oceny spełnia spornego warunku, wskazać należy, że na dzień składani wniosku przez skarżącego (....r.), § 4 rozporządzenia stanowił: "Rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki: (...);

2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w tym okresie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez okres co najmniej 5 lat;

3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (...)".

Natomiast na dzień wydania decyzji (...r.), § 4 rozporządzenia stanowił: "Rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki: (...)

2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanemu dalej "ubezpieczeniem emerytalno-rentowym";

3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu (...)".

Powyższa zmiana (w pkt 2) nastąpiła z dniem 11.08.2006 r., w związku z wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24.07.2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U 2006, Nr 135, poz. 951).

Na tle wskazanych wyżej regulacji można niewątpliwie dopiero po 11.08.2006 r. mówić, że w odniesieniu do warunku o którym mowa w § 4 pkt 3 rozporządzenia: podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, idzie o ubezpieczenie społeczne rolników. Wskazuje to, że na dzień złożenia przez skarżącego wniosku i zaświadczenia KRUS (...r.), kwesta ta nie była jednoznaczna, budziła niewątpliwie wątpliwości interpretacyjne. Tym samym nie można przyjąć w sposób niebudzący wątpliwości, jak to uczynił organ rozstrzygający w sprawie, że strona składając wniosek o rentę miała świadomość co do rodzaju ubezpieczenia, któremu winna podlegać, że nie spełniała warunki uzyskania przedmiotowej pomocy.

Te okoliczności (zmiana redakcji przepisów określających warunki przyznania przedmiotowego świadczenia; uzyskanie zaświadczenia KRUS z dnia 1(...) r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników), niewątpliwie pozwalają mówić o usprawiedliwionym przekonaniu strony (w dniu składania wniosku), że jej działanie było zgodne z prawem. Wskazują na brak świadomości skarżącego co do istnienia określonych obowiązków i znaczenia przepisów prawnych. Co przemawia za tym, że skarżący składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej pozostawał w dobrej wierze.

Jak już wskazano, przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu danej osoby, że jej działanie jest zgodne z prawem, tudzież na przekonaniu, że zachodzi pewien stan rzeczy - nawet jeżeli jest to przekonanie błędne lub niezgodne z prawem.

W tej sytuacji, rozpoznając sprawę organ winień był ustalić, czy można mówić, że skarżący miał świadomość rozumienia przedmiotowego warunku, na skutek poinformowania przez właściwe organy o rodzaju warunki, o tym, że idzie o określony rodzaj ubezpieczenia emerytalno–rentowego, a nie jakiekolwiek ubezpieczenie, w drodze min. podpisania stosownego oświadczenia, czy w inny sposób pozyskania wiadomości o rozumieniu spornego warunku. Z akt sprawy nie wynika aby takie ustalenia w sprawie poczyniono.

Rozpoznając ponownie sprawę, na tle tak zebranego materiału w sprawie oraz wyjaśnień skarżącego powinien ocenić w szczególności, czy okoliczności sprawy oraz okoliczności faktyczne wskazują, czy złożenie nieprawdziwego zaświadczenia w przedmiocie spełnienia warunku przyznania renty strukturalnej wynikało z świadomego działania, tudzież nie było przejawem celowego zachowania skarżącego i czy można się dopatrzyć usprawiedliwionego błędu w jego zachowaniu, czy zachodził brak należytej staranności etc. Rozważaniom w aspekcie tej oceny istnienia dobrej wiary (lub jej braku) należy dać wyraz w uzasadnieniu decyzji.

Z tych powodów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

.