Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 597/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 597/05 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 grudnia 2006r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Długosz – Ślusarczyk (spr), Sędziowie: NSA Józef Gach, Asesor WSA Beata Cieloch, Protokolant: Iwona Sadowska – Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2006r., sprawy ze skargi L. L., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 31 stycznia 2005r nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od środków transportowych, I. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. II. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 137 zł 46 gr ( sto trzydzieści siedem złotych czterdzieści sześć groszy ).


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2002 r., wydaną przez Prezydenta Miasta odmówiono L. L.udzielenia ulgi polegającej na umorzeniu zaległości podatkowej z tytułu podatku od środków transportowych. W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy stwierdził, iż nie zostały spełnione wszystkie wymagane przesłanki z art. 67 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.).

W dniu [...] lutego 2003 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] listopada 2002 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi podatkowemu I instancji. Uchylając decyzję organ drugiej instancji zalecił w ponownym postępowaniu w sposób wyczerpujący ustalić faktyczną sytuację materialną i rodzinną podatnika.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. Prezydent Miasta nie znalazł przesłanek do zastosowania wnioskowanej ulgi podatkowej uzasadniając swoje stanowisko tym, że umorzenie zobowiązania podatkowego jest tylko i wyłącznie prawem organu administracji nie zaś jego obowiązkiem. W przekonaniu organu brak było wystarczających przesłanek do zastosowania szczególnego zwolnienia.

W dniu 7 listopada 2003 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję uchylającą decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...]sierpnia 2003 r. Organ odwoławczy stwierdził, iż postępowanie w sprawie nie zostało przeprowadzone w sposób pełny i prowadzący do wyjaśnienia wszystkich okoliczności uzasadniających przyznanie – lub nieprzyznanie wnioskowanej ulgi. W szczególności stwierdzono, że organ pierwszej instancji nie odniósł się do sytuacji majątkowej podatnika.

Decyzją z dnia[...] listopada 2004 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił udzielenia ulgi podatkowej L.L. poprzez umorzenie w całości zaległości w podatku od środków transportowych za lata 2000 – kwiecień 2003. W uzasadnieniu decyzji zostało podniesione, że bez znaczenia na obowiązek podatkowy pozostaje fakt zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej przez J. L.. Nie generowanie z tego tytułu korzyści finansowych nie wpływa na jego status jako przedsiębiorcy. W przekonaniu organu podatkowego pierwszej instancji zwolnienie podatkowe, udzielone na podstawie art. 67 ordynacji posiada charakter nadzwyczajny i może mieć miejsce w sytuacji gdy okoliczności uzasadniające jej zastosowanie posiadają charakter nadzwyczajny, np. niemożność zaspokojenia potrzeb egzystencji. Podkreślone zostało, iż podatnik utrzymuje się z prac dorywczych, co świadczyć może, iż rzeczywista sytuacja materialna, w kontekście skutecznego realizowania spłaty zobowiązania fiskalnego, nie przejawia elementów negatywnego wpływu na egzystencję podatnika jak i jego rodziny, zamieszkującej wspólnie w ramach gospodarstwa domowego. Podkreślono, iż brak wykazania przez podatnika kwot uzyskiwanych z prac dorywczych daje podstawę do przyjęcia przez organ podatkowy ich dowolności. Podniesiono, iż podatnik ani jego żona nie poszukują aktywnie pracy a tym samym nie starają się poprawić swojej sytuacji życiowej. Organ podatkowy wskazał, że podatnik i jego rodzina posiadają środki utrzymania i nawet zaciągają zobowiązania kredytowe a tym samym istnieje zdolność do ich spłaty, stąd brak jest podstaw do zwolnienia L.L. z jego zobowiązania wobec miasta. Podkreślone również zostało to, że organy podatkowe orzekając w przedmiocie umorzenia zobowiązania podatkowego powinny dążyć do rozstrzygnięcia sprawy z uwzględnieniem ważnego interesu Podatnika pod warunkiem jednak, że nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny, który ma charakter nadrzędny. W niniejszej sprawie organ podatkowy uznał, iż interes Gminy Miejskiej, której wpływy z tytułu podatków i opłat lokalnych stanowią podstawowe źródło dochodów, jest nadrzędnym w stosunku do interesu podatnika, który posiada stałe źródła utrzymania.

Na niniejszą decyzję L. L. wniósł odwołanie wskazując, iż ulga polegająca na umorzeniu zobowiązania podatkowego została ustanowiona w interesie podatnika. Dalej podniósł, iż dochody jego rodziny bazują wyłącznie na wynagrodzeniu córki, która nie powinna ponosić konsekwencji zaległości podatkowej ojca, co w rzeczywistości miałoby miejsce w przypadku odmowy umorzenia zobowiązania. Podkreślił, iż po odjęciu obowiązkowych wydatków środki pozostające w dyspozycji jego rodziny na utrzymanie nie przekraczają absolutnego minimum i uzasadniają uzyskanie zapomogi celowej z MOPS – u. Podatnik stwierdził, iż kredyt na spłatę zaległości czynszowych został przyznany wyłącznie córce, której pomoc udzielana w utrzymaniu jest wyłącznie wynikiem dobrej woli.

Decyzją z dnia 31 stycznia 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu zostało podniesione, iż Pan L. L. prowadzi 4 – osobowe gospodarstwo rodzinne, jest osobą bezrobotną tak jak jego żona – M.. W rodzinie pracuje tylko córka a syn jest uczniem szkoły średniej. Organ odwoławczy zaznaczył, że umorzenie zaległości podatkowych jest instytucją szczególną i dlatego też lezące u podstaw wnioskowanej ulgi przyczyny osobiste, gospodarcze lub społeczne również powinny posiadać charakter nadzwyczajny. Czynniki warunkujące nadzwyczajny charakter wskazanych przyczyn winny być niezależne od sposobu postępowania podatnika, bądź być efektem zdarzeń od podatnika niezależnych. Podniesione zostało, że sytuacja osobista, majątkowa i rodzinna podatnika, w świetle dokonanych przez organ pierwszej instancji ustaleń, nie nosi cech nadzwyczajności. A zatem brak podstaw do stosowania ulg o charakterze nadzwyczajnym. Kolegium, uwzględniając dochód gospodarstwa rodzinnego podatnika uznało, iż jest on w stanie ponieść ciężar związany z istniejącym zobowiązaniem podatkowym. Uwzględniając powyższe okoliczności organ odwoławczy uznał, iż brak jest ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego przemawiających za umorzeniem zaległości podatkowych odwołującego się.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie L. L.i podniósł, iż jego córka dobrowolnie wspomaga go finansowo, jednak nie powinna z tego tytułu przeznaczać na zaległości podatkowe rodzica większości środków własnych. Zaznaczył, iż jego córka poczuwa się do obowiązku wspomagania rodziców ale nie powinna z tego tytułu być obciążana obowiązkami podatkowymi ojca – L. L.. Kwota pozostająca w dyspozycji rodziny podatnika jest w rzeczywistości bardzo mała i nie przekracza minimum socjalnego, gdyż musi zostać podzielona na cztery osoby, wchodzące w skład gospodarstwa rodzinnego skarżącego. Podniesiono również, iż córka która utrzymuje rodzinę musi ukończyć rozpoczęte a następnie przerwane studia, gdyż w przeciwnym wypadku utraci dotychczasową pracę. Dalej podatnik podkreślił, iż zgromadził wszystkie wymagane dokumenty do ubiegania się o rentę ze względu na stan zdrowia, jednak nie wie czy tego rodzaju świadczenie z ubezpieczenia społecznego zostanie mu przyznane. Zaznaczył, iż nie miał możliwości wykazania aktywności w poszukiwaniu pracy, gdyż jest po prostu zarejestrowany w Urzędzie Pracy, skąd ani on ani żona nie otrzymali żadnych propozycji zatrudnienia. Skarżący podniósł, iż działalność gospodarczą zawiesił we wrześniu 2000 r. a nie jak to zostało podane w decyzji dopiero w 2001 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko oraz argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto podniosło, iż sytuacja finansowa podatnika i jego rodziny nie nosi znamion nadzwyczajności. Wysokość jego zobowiązania podatkowego nie przekracza możliwości płatniczych. Organ drugiej instancji dalej podniósł, iż córka L. L. nie tylko wspólnie z nim zamieszkuje ale również wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe, stąd zasadne jest uwzględnianie jej dochodów przy ocenie całokształtu sytuacji dochodowej, majątkowej i życiowej podatnika. Podkreślone zostało również to, że zarówno podatnik jak i jego żona nie poszukiwali aktywnie zatrudnienia o czym świadczy brak stosownych zaświadczeń o uczestnictwie w kursach przekwalifikujących, bądź dokształcających do nowego zawodu. Kolegium wskazało, iż rozumie sytuację podatnika ale nie jest możliwe zastosowanie ulgi wobec podatnika za błędnie podejmowane decyzje gospodarcze. W przekonaniu organu drugiej instancji interes społeczny nie przemawiał za zastosowaniem ulgi podatkowej, ponieważ podatek od środków transportowych stanowi istotne źródło przychodu gminy przeznaczonego na zaspokajanie potrzeb życiowych mieszkańców.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia legalności tj. z punktu widzenia zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd po przeprowadzeniu kontroli postępowania podatkowego toczącego się w sprawie przed organami obu instancji stwierdził naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślenia wymaga fakt, iż decyzja wydana w niniejszej sprawie posiada charakter uznaniowy. Sąd kontroluje w takiej sytuacji poprawność postępowania poprzedzającego jej wydanie (por. R. Mastalski w: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz., Wrocław 2005, s. 308). Jednakże również w takiej sytuacji ma obowiązek ocenić czy spełnione zostały przesłanki umorzenia zaległości podatkowych tzn. istnienie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2005 r., III SA/Wa 1980/04, niepublikowany).

Postępowanie dowodowe organów podatkowych w niniejszej sprawie nie budzi zastrzeżeń Sądu. Podatnik miał zapewniony pełny udział w postępowaniu i mógł składać wszelkie dowody.

Sąd stwierdził, po rozpatrzeniu całokształtu materiału zgromadzonego w sprawie, iż organ podatkowy I instancji oceniając zebrany materiał dowodowy w sprawie nie wypowiedział się co do spełnienia lub nie przesłanki ważnego interesu podatnika, stwierdzając, że może być on brany pod uwagę jeżeli nie sprzeciwia się temu interes publiczny. Z takim stanowiskiem Sąd nie może się zgodzić, ponieważ każda z tych przesłanek winna być rozważana samodzielnie. Przy analizie zasadności zastosowania nadzwyczajnego umorzenia zaległości podatkowych organ powinien obie te przesłanki rozważyć, czego w przedmiotowej sprawie nie uczynił, dając prymat interesowi publicznemu. Dopiero jednoznaczne ustalenie i stwierdzenie przez organ podatkowy braku ważnego interesu podatnika oraz braku interesu publicznego powoduje, że nie ma podstaw do umorzenia zaległości podatkowej.(tak wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2005 r., FSK 2093/04, niepublikowany).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując decyzję lakonicznie stwierdziło, że nie dopatrzyło się ważnego interesu podatnika jako podstawy do umorzenia zaległości. W ocenie Sądu zaskarżone decyzje naruszają prawo z uwagi na brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego co do nie zaistnienia tej przesłanki. Powoduje to, że zaskarżona decyzja ma charakter dowolny (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 lipca 2005 r., I SA/Bk 134/05, niepublikowany). Nawet rozstrzygnięcia zależne od uznania organu administracji nie mogą nosić znamion decyzji o charakterze dowolnym i arbitralnym. Powinny one zostać wydane w oparciu o wnikliwe i kompleksowe rozważenie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu przesłanek normatywnych, stanowiących wskazówki co do właściwego kierunku wydanego rozstrzygnięcia.

W świetle art. 67 § 1 ordynacji podatkowej w brzmieniu przed jego uchyleniem w dniu 1 września 2005 r. w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, mógł umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W niniejszej sprawie L. L. zwrócił się do organu podatkowego pierwszej instancji o umorzenie zaległości podatkowej na tej właśnie podstawie.

Przy wydawaniu decyzji w przedmiotowej sprawie organ podatkowy powinien w pierwszym rzędzie uwzględniać słuszny interes strony przed interesem publicznym. Natomiast organy wydające zaskarżone decyzje błędnie kierowały się nadrzędnością interesu publicznego przed słusznym interesem strony, czemu dawały wyraz wprost w uzasadnieniach rozstrzygnięć. Zaprezentowany sposób interpretacji jest sprzeczny zarówno z art. 67 ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji, jak i z art. 2 konstytucji (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 grudnia 2004 r., III SA/Wa 413/04, niepublikowany).

Analizując stan faktyczny przed wydaniem decyzji organ podatkowy powinien uwzględnić całokształt okoliczności sprawy, w tym ważny interes podatnika, przy zastrzeżeniu iż konieczne jest aby interes ten posiadał charakter obiektywny. Organy zwróciły uwagę na fakt, że co prawda stan finansowy i majątkowy dłużnika może ale nie musi stanowić samoistnej przesłanki umorzenia zaległości podatkowej, jednakże istnienie okoliczności uzasadniających umorzenie powinno być dokonane według stanu z chwili rozstrzygnięcia, przy uwzględnieniu, że zdarzenia wcześniejsze mają znaczenie drugorzędne (tak wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2006 r., I FSK 570/05, niepublikowany; por. również B. Dauter w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz., Warszawa 2006, s. 297). Ustalenia dokonane w tym zakresie nie mogą mieć jednak charakteru dowolnego (tak B. Dauter, Ordynacja..., jw., s. 296). Słusznie zatem podniósł skarżący, że organy podatkowe niezasadnie obciążały go winą w sytuacji gdy podjął chybione decyzje gospodarcze, w konsekwencji skutkujące następnie znacznym pogorszeniem jego sytuacji majątkowej.

Podkreślenia wymaga fakt, iż pomimo tego że umorzenie zobowiązań podatkowych posiada szczególny i nadzwyczajny charakter taką naturę mogą – ale nie muszą, wbrew twierdzeniom wynikającym z uzasadnienia zaskarżonych decyzji – posiadać przesłanki wskazujące na ważny interes podatnika. Interes podatnika, w rozumieniu wskazanego przepisu należy rozmieć szeroko, mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne ale również normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość pozostających do dyspozycji strony dochodów (tak B. Dauter, Ordynacja..., jw., s. 299). W szczególności nie jest dopuszczalne zawężenie tego pojęcia do sytuacji w której podatnik – na skutek uiszczenia podatku – miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej (tak wyrok NSA o/Poznaniu z dnia 24 października 1995 r., SA/Po 539/95, Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 2000, nr 6, poz. 166).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną i na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł w pkt. I sentencji o uchyleniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.

Zgodnie z art. 200 ustawy z ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącemu przysługuje od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym wpisu od skargi. W świetle art. 205 § 1 wskazanej ustawy do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście zalicza się koszty sądowe. Mając powyższe na uwadze Sąd zasądził w pkt. II sentencji od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania w kwocie 137,46 zł na którą to kwotę składa się uiszczony przez podatnika wpis.