Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 386/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1  pkt 1 lit. a,  art. 200 i 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 70 par. 1, 3, 4 ,  art. 21 par. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sędziowie : Sędzia WSA Marcin Miemiec, Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Maciej Guziński (sprawozdawca), , Protokolant: Renata Pawlak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 października 2010 r. sprawy ze skargi Gminy J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz strony skarżącej [...] ([...]) złotych kosztów postępowania; III. określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do dnia prawomocności wyroku.


UZASADNIENIE

Wójta Gminy M., w dniu [...] r., skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. tytuł wykonawczy z dnia [...] r. Nr [...] ([...]) w celu wyegzekwowania, na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. - o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U.2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), należnego od Gminy J. zaległego zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2003 r., z tytułu rat za miesiące od maja do sierpnia.

Pełnomocnikiem Gminy J., wskazując jako podstawę art. 33 pkt 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wniósł zarzuty na powyższe postępowanie. W uzasadnieniu podniesiono, że objęty tytułem wykonawczym Nr [...] obowiązek nie istnieje, albowiem zobowiązanie podatkowe, wynikające z decyzji Wójta Gminy M. Nr [...] z dnia [...] r., stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, wygasło na skutek upływu terminu przedawnienia określonego w art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Zaległe zobowiązanie za 2003 r., uległo przedawnieniu z upływem 5 lat od końca roku podatkowego w którym powstało, a więc z upływem miesiąca grudnia 2008 r. Wskazano, że zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego Gminy J. na podstawie wcześniej wystawionych tytułów wykonawczych z dnia [...] r. Nr: [...], [...] i [...] nie spowodowało przerwania biegu terminu przedawnienia, albowiem powyższe tytuły wykonawcze oparte zostały na decyzji Wójta Gminy M. z dnia [...] r. Nr [...], która na dzień wystawienia tytułów wykonawczych nie została doręczona podatnikowi.

Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy M., Skarbnik Gminy uznał powyższe zarzuty za nieuzasadnione. Podniesiono w uzasadnieniu, że wystawiony tytuł wykonawczy Nr [...] ([...]), w celu realizacji zaległych rat podatku od nieruchomości za okres od maja do sierpnia 2003 r., znajduje oparcie w decyzji określającej Gminie J. wysokość zobowiązania podatkowego za 2003 r., z dnia [...] r. Nr [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. Nr [...], w której organ ten nie wskazał na fakt przedawnienia zobowiązania podatkowego za 2003 r. Dodał ponadto przy tym, że w postępowaniu egzekucyjnym nie może być kwestionowana prawidłowość dokonanego wymiaru podatku w tym również w związku z jego przedawnieniem. Wskazano w uzasadnieniu, że skoro podstawą prawną prowadzonego postępowania egzekucyjnego jest decyzja organu podatkowego określająca wysokość zobowiązania podatkowego za 2003 r., wierzyciel zobowiązany jest do wyegzekwowania zobowiązania podatkowego w oparciu o istniejącą podstawę prawną.

W zażaleniu na powyższe postanowienie, pełnomocnik Gminy J. zarzucił naruszenie art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Natomiast art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej wskazuje, że upływ terminu przedawnienia powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego z mocy prawa.

Ponadto wskazano w uzasadnieniu zażalenia, że argument organu o konieczności uwzględnienia terminu jedynie w postępowaniu wymiarowym, jest całkowicie chybiony. Wskazane powyżej uregulowanie mają bezpośrednie przełożenie na konieczność uwzględnienia przedawnienia przez wszystkie organy, w każdym stadium postępowania, w tym także w postępowaniu egzekucyjnym. W pozostałej części zażalenia pełnomocnik Gminy J. powtórzył argumentację zawartą w piśmie z dnia [...] r. zawierającym zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...], utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie o uznaniu wniesionych zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione. W uzasadnieniu wskazano, że ostateczna decyzja określająca Gminie J. wysokość zobowiązania podatkowego za 2003 r. została doręczona stronie w dniu [...] r. Nastąpiło to, co prawda po upływie 5 - letniego terminu przedawnienia zobowiązania wynikającego z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, jednak w sprawie bieg terminu przedawnienia został przerwany w 2008 r., na skutek podjęcia czynności egzekucyjnej - zajęcia rachunku bankowego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnika Gminy J. (dalej strona skarżąca) wniósł o zmianę postanowienia, przez uznanie, że zarzuty skarżącego w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego są zasadne. W uzasadnieniu skargi nie zgodzono się z twierdzeniem, że zastosowanie środka egzekucyjnego w każdym przypadku powoduje przerwanie biegu terminu przedawnienia, a zwłaszcza wówczas, gdy środek egzekucyjny pozbawiony był podstaw prawnych i został uznany za bezskuteczny. W tym kontekście, wskazano w uzasadnieniu, że podstawą wystawienia tytułów wykonawczych z dnia [...] r. Nr: [...], [...] i [...] była decyzja Wójta Gminy M. z dnia [...] r. określająca Gminie J. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2003 r. Niemniej, decyzja ta nie została doręczona podatnikowi w dacie wystawienia tytułu wykonawczego. Wadliwość ta nie mogła wywołać skutku w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania za 2003 r.

Tym samym, skoro zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2003 r. powstało w dniu [...]r., upływ terminu jego przedawnienia nastąpił więc z końcem [...]r., bowiem nie nastąpiło żadne zdarzenie skutkujące jego przerwaniem lub zawieszeniem. Wskazano w uzasadnieniu, że w świetle art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzut przedawnienia winien być uwzględniany również na etapie postępowania egzekucyjnego. Błędne jest stanowisko organu, że zobowiązanie podatkowe nie wygasa, jeżeli przed upływem terminu przedawnienia doręczona zostaje podatnikowi deklaratoryjna decyzja podatkowa. Jedynie tylko ogłoszenie upadłości podatnika (art. 70 § 3 Ordynacji podatkowej) oraz zastosowanie środka egzekucyjnego (art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej), skutkuje przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Nie wywołuje natomiast takiego skutku wydanie decyzji na podstawie art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej.

Wskazano dalej w uzasadnieniu skargi, że nietrafne jest również stwierdzenie, że w nieograniczonym czasie, po wydaniu decyzji deklaratoryjnej, organ może podejmować kroki w celu wyegzekwowania zobowiązania podatkowego. Taka sytuacja może wystąpić jedynie wówczas, gdy organ podatkowy dokona zabezpieczenia roszczenia o zapłatę podatku poprzez ustanowienie hipoteki lub zastawu skarbowego, a egzekucja należności podatkowych może nastąpić jedynie z przedmiotów zabezpieczenia.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu dopowiedzi podniesiono, że zarzut skargi o nie uwzględnieniu okoliczności przedawnienia zobowiązania podatkowego nie zasługuje na uwzględnienie. Bowiem, tytuł wykonawczy obejmujący zalęgłości podatkowe Gminy J. w podatku od nieruchomości za okres od maja do sierpnia 2003 r., znajduje swoje oparcie w decyzji Wójta Gminy M. Nr [...] z dnia [...] r. określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2003 r. Natomiast nie ma znaczenia w sprawie okoliczność, iż decyzja ta została doręczona podatnikowi w dniu [...] r., a więc po upływie okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego określonego w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, bowiem bieg terminu przedawnienia uległ przerwaniu, na skutek zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony.

Wskazano w uzasadnieniu odpowiedzi, że na podstawie wydanej przez Wójta Gminy M. decyzji z dnia [...] r. Nr: [...] określona została Gminie J. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2003 r. Na jej podstawie doszło do wszczęcia, przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J., postępowania egzekucyjnego zobowiązania podatkowego w niej określonego poprzez wystawienie tytułów wykonawczych Nr [...], [...], [...] i zastosowania w dniu [...] r. środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego Gminy J. (dowód -pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] r. Nr [...]). W tej sytuacji, niezależnie od tego, iż decyzja organu I instancji z dnia [...] r., została później uchylona jak również od tego, że doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego, to zastosowanie środka egzekucyjnego wywołało skutek materialny w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego za 2003 r., skutkiem czego wygaśniecie tego zobowiązania nastąpi dopiero z upływem 2013 r. Ten stan pozwalał organowi I instancji na wydanie w dniu [...] r. decyzji określającej Gminie J. wysokość zobowiązania podatkowego za 2003 r. i skuteczne podjecie czynności w celu jego przymusowego ściągnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 i 2, 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej – w skrócie – "p.p.s.a.").

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego orzeczenia uchybiającego prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Uwzględniając powyższe regulacje należało przyjąć, że skarga jest zasadna. Sąd dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

Zaskarżeniem objęte jest stanowisko wierzyciela w przedmiocie prowadzonej egzekucji. W tym zakresie wskazać należy, że zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005, Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – obowiązującym w dacie orzekania - zobowiązany może wnieść zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Może to uczynić w terminie 7 dni od otrzymania tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 9 powyższej ustawy). Natomiast zgodnie z art. 34 § 1 i 2 tej ustawy, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9, 10 odnośnie obowiązków pieniężnych – jak w rozpatrywanej sprawie - organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów.

Istotnym zagadnieniem w sprawie jest kwestia przedawnienia zobowiązań dochodzonych egzekucyjnie.

Zdaniem strony skarżącej objęty tytułem wykonawczym Nr [...] obowiązek nie istnieje, albowiem zobowiązanie podatkowe, wynikające z decyzji Wójta Gminy M. Nr [...] z dnia [...] r., stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, wygasło na skutek upływu terminu przedawnienia określonego w art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Zaległe zobowiązanie za 2003 r., uległo przedawnieniu z upływem 5 lat od końca roku podatkowego w którym powstało, a więc z upływem grudnia 2008 r., bowiem nie nastąpiło żadne zdarzenie skutkujące jego przerwaniem lub zawieszeniem.

Natomiast zdaniem Kolegium, bieg terminu przedawnienia uległ przerwaniu, na skutek zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Na podstawie bowiem wcześniejszej decyzji Wójta Gminy M. z dnia [...] r., określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2003 r., doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego zobowiązania podatkowego, poprzez wystawienie tytułów wykonawczych i zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego Gminy J..

W kontekście okoliczności stanu faktycznego sprawy podkreślić należy, że zgodnie z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej, bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Z przepisu tego jednoznacznie wynika więc, że o ile czynności doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego nie będzie równocześnie towarzyszyło zastosowanie konkretnego środka egzekucyjnego i zawiadomienie o jego zastosowaniu w postaci stosownego zajęcia, to nie nastąpi skutek w postaci przerwy biegu przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia przerywa więc równoczesne zastosowanie środka egzekucyjnego i zawiadomienie o nim podatnika. Są to dwie przesłanki, których kumulatywne ziszczenie się skutkuje przerwaniem biegu terminu przedawnienia.

Nie wystarcza więc samo złożenie przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji, czy też przesłanie tytułu egzekucyjnego, ani też wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez odpowiedni organ, zgodnie z wolą ustawodawcy, dla przerwania biegu przedawnienia zobowiązania konieczne jest aktywne prowadzenie egzekucji w sposób jawny dla zobowiązanego, w szczególności poprzez skuteczne i nie budzące wątpliwości zawiadomienie zobowiązanego o zastosowaniu środka egzekucyjnego.

W uzasadnieniu swego stanowiska Kolegium wskazało, że na podstawie decyzji z dnia [...] r. doszło do wszczęcia, przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w J., postępowania egzekucyjnego zobowiązania podatkowego w niej określonego, poprzez wystawienie tytułów wykonawczych Nr [...], [...], [...] i zastosowania w dniu [...] r. środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego Gminy J..

Z ustaleń Kolegium, jak i z akt sprawy nie wynika, czy o wszczęciu tego postępowania egzekucyjnego strona skarżąca została powiadomiona. Nie wynika także, czy i kiedy została zawiadomiona o zastosowaniu środka egzekucyjnego. Wskazać należy w tym miejscu, że strona skarżąca podniosła, że otrzymała decyzję z dnia [...] r. później, niż został zajęty rachunek bankowy. Organ rozpatrując sprawę nie odniósł się do powyższej kwestii w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.

Wskazane przez organ odwoławczy jako dowód w sprawie zastosowania środka egzekucyjnego pismo-pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] r. Nr [...], informuje o zajęciu rachunku bankowego. Nie jest adresowane do strony skarżącej i nie wynika z niego czy strona skarżąca została o tym fakcie powiadomiona.

Z powyższych rozważań wynika, że nie można ustalić w sposób jednoznaczny istotnej dla sprawy przedawnienia zobowiązania podatkowego okoliczności - zawiadomienia podatnika o zastosowaniu środka egzekucyjnego przerywającego bieg przedawnienie. W tym stanie nie sposób uznać, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, w sposób niebudzący wątpliwości, czy mamy do czynienie, czy też nie z przedawnieniem w rozpatrywanej sprawie

W toku dalszego postępowania Kolegium winno ustalić, czy w sprawie w oparciu o decyzje z dnia [...] r. nastąpiło wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, wobec zarzutu skargi, że przed doręczeniem stronie skarżącej decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, wystawiono tytułu wykonawcze. W szczególności winno ustalić, czy strona skarżąca została zawiadomiona w sposób niebudzący wątpliwości o zastosowaniu środka egzekucyjnego. I w zależności od tych ustaleń, podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie zarzutów odnośnie prowadzonej egzekucji zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2003 r.

Biorąc pod uwagę powyższe uchybienia Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie w punkcie II znajduje podstawę w art. 200 p.p.s.a., natomiast w punkcie III w art. 152 p.p.s.a.