Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 119/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Janina Guść (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy decyzją z dnia 24 marca 2020 r. odmówił P. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej powoływanej jako "ustawa" lub "u.ś.r.", wnioskowanego w związku z opieką nad ojcem M. P. Powodem odmowy było niespełnienie przesłanek przyznających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że:

niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia,

osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

osoba sprawująca opiekę nie zrezygnowała z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazano art. 1 ust. 2, art. 2, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 1, art. 32 ust. 1d i ust. 2 "u.ś.r.", §2, § 10 i § 12 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej powoływanej jako "k.p.a.".

W uzasadnieniu organ wskazał, że P. P. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem. W dniu 8 października 2019 r. organ wydał decyzję odmowną, która została uchylona przez organ odwoławczy decyzją z dnia 28 stycznia 2020 r. W związku z tym sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Organ ustalił, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż rodzina wnioskodawcy mieszka w domu rodzinnym skarżącego razem z jego rodzicami. P. i A. P. wychowują dwoje małoletnich dzieci. A. P. od czerwca 2019 r. do czerwca 2020 r. przebywa na urlopie wychowawczym. Po urlopie ma zamiar wrócić do pracy. P. P. od listopada 2016 r. nie pracuje zawodowo i nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Ostatnio jako osoba bezrobotna był zarejestrowany w okresie od marca 2013 r. do stycznia 2014 r. B. P. (matka wnioskodawcy) jest zatrudniona na 1/4 etatu jako pracownik Poczty Polskiej. Ojciec wnioskodawcy, w maju 2018 r. uległ wypadkowi w pracy, według orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o niepełnosprawności w P., niepełnosprawność istnieje od dnia 18 maja 2018 r., natomiast niepełnosprawność w stopniu znacznym datuje się od dnia 7 września 2018 r. Orzeczenie wydano do 30 listopada 2021 r. M. P. jest osobą leżącą, dotkniętą paraliżem od klatki piersiowej po kończyny dolne na skutek urazu kręgosłupa - przerwanie rdzenia kręgowego, ma założony cewnik. Z orzeczenia wynika, że jest on osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Z ustaleń organu wynika, że to wnioskodawca w głównej mierze zajmuje się ojcem. Wykonuje on czynności związane z dbaniem o higienę osobistą ojca takie jak m.in. poranna i wieczorna toaleta, zmiana pieluchomajtek, opróżnianie worka z moczu. Podaje posiłki, leki, wspiera w rehabilitacji. Stan M. P. wymaga całodobowej opieki osoby drugiej. Jednak wnioskodawca nie pracował zawodowo w czasie powstania niepełnosprawności ojca, tzn. że nie rezygnował z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad schorowanym ojcem. Pozostawał bez zatrudnienia już od listopada 2016 r. Matka strony pracując na 1/4 etatu jest w stanie częściowo sprawować opiekę nad mężem. Nie jest osobą schorowaną i nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności a za kilka miesięcy osiągnie wiek emerytalny.

Organ wskazał, że wnioskodawca mógłby podjąć zatrudnienie na niepełny etat lub w systemie pracy zmianowej. Przy odpowiedniej organizacji i podziale obowiązków opieki nad niepełnosprawnym ojcem i małżonkiem, członkowie rodziny są w stanie zapewnić opiekę niepełnosprawnemu, a wnioskodawca mógłby podjąć pracę choćby w niepełnym wymiarze czasu.

Nadto organ stwierdził, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ wskazał, że w sprawie nie został również spełniony podstawowy warunek wynikający z treści art. 17 ust. 1 ustawy, brak jest bowiem związku przyczynowego między zaprzestanie pracy przez stronę w 2016 r. a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem po wypadku w 2018 r.

Organ stwierdził, że na podstawie art. 17 pkt 1 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W sprawie niepełnosprawność ojca strony powstała później. Sytuacji strony nie zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, który orzekł, że cytowany przepis w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał sam wskazał w uzasadnieniu, że wymagana w tym względzie jest inicjatywa ustawodawcza, która do tej pory nie miała miejsca.

P. P. odwołał się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy, bez uwzględniania skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy. Ponadto organ wadliwie zastosował przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy stanowiącą o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może mieć on zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnych.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 stycznia 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy ustalił, że rodzina strony utrzymuje się z renty i dodatku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 1.139,41 zł otrzymywanych przez M. P. oraz z wynagrodzenia jego małżonki w kwocie 590 zł. Rodzina mieszka w domu jednorodzinnym. Wnioskodawca wraz z małżonką wychowują dwoje małoletnich dzieci. Strona od listopada 2016 r. nie pracuje zawodowo i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy. M. P. jest osobą sparaliżowaną od klatki piersiowej w dół i po wypadku w 2018 r. wymaga opieki jako osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym.

Organ odwoławczy zauważył przy tym, że wnioskodawca nie pracował w chwili powstania niepełnosprawności ojca, a zatem nie można przyjąć, że zrezygnował z pracy w związku ze sprawowaną nad ojcem opieką. Dlatego też przychylił się do przyjętej przez organ pierwszej instancji oceny niezachowania przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy, dotyczącej istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy też nie podejmowaniem zatrudnienia a koniecznością zapewniania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

SKO stwierdziło, że zakres obowiązków i czynności jakie podejmuje strona w celu zapewnienia niepełnosprawnemu ojcu opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. W rozpatrywanym przypadku nie ma obiektywnych przeciwskazań do zapewnienia niepełnosprawnemu opieki przez jego żonę, której wiek i zdrowie pozwala na wykonywanie pracy zawodowej w wymiarze 1/4 etatu. Osoba pracująca w wymiarze 1/4 etatu jest w stanie przejąć część obowiązków związanych z opieką nad leżącym małżonkiem, co pozwoliłoby na podjęcie przez stronę zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu czy w systemie pracy zmianowej.

Nadto organ, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 152/20 wskazał, że "Nawet dokonanie wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie może bowiem skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny, w sytuacjach, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość jej sprawowania (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia) lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc np. to, że zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny".

W podsumowaniu organ odwoławczy wskazał, że o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji przesądził brak zachowania przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zawodowej a koniecznością zapewnienia osobie wymaganej opieki, a także wystąpienie przesłanki negatywnej z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy.

P. P., reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się syna, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnego, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez współmałżonkę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia;

2. naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a ustawy dokonana przez organ odwoławczy prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na stan zdrowia.

Skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 80/19, w którym wskazano, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym ("k.r.o."),nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

Skarżący wskazał, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, która to opieka uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej powoływanej w skrócie jako ‘p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 17 ust. 1i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowią, że:

1. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1b. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 oraz ust. 1b ustawy oraz zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, gdyż osoba wymagająca opieki jest w związku małżeńskim a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ drugiej instancji podzielił stanowisko organu pierwszej instancji wskazując na brak związku przyczynowego między sprawowaną opieką nad ojcem skarżącego a nie podejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia (art. 17 ust. 1 ustawy), oraz fakt pozostawania ojca skarżącego w związku małżeńskim, gdzie współmałżonek nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy). Organ ten nie wypowiedział się na temat przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jest prawidłowa mimo częściowo błędnego jej uzasadnienia. Wnioskowane świadczenie nie mogło być bowiem skarżącemu przyznane z uwagi na normę art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, który legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dnu 31 października 2018 r.

Z dokonanych przez organy ustaleń wynika, skarżący nie pracuje zawodowo, opiekuje się niepełnosprawnym ojcem pomagając mu w codziennym funkcjonowaniu, wykonywaniu podstawowych czynności życiowych, pielęgnacji oraz rehabilitacji. Ojciec skarżącego M. P. pozostaje w związku małżeńskim z B. P., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z unormowania art 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wynika natomiast, że gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażone zostało stanowisko (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 599/20), że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Co do zasady brak jest zatem podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zstępnemu z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane (por. art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r.).

Pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza zatem – co do zasady – z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest bowiem konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z unormowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), wynika, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 k.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 k.r.o. wskazuje, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków. Ich źródłem jest ustawa, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. Okoliczność rzeczywistej, stale sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym ojcem, nie znosi obowiązków określonych w art. 23 k.r.o., ciążących na małżonce.

Należy podkreślić, że z woli ustawodawcy, uprawnienie innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej aktualizuje się jedynie wówczas, gdy zapewnienie takiej opieki nie jest możliwe przez współmałżonka z uwagi na jego niepełnosprawność.

W orzecznictwie sądowym wyrażano pogląd o konieczności zastosowania wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., która umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wówczas, gdy współmałżonek faktycznie, mimo braku orzeczenia o niepełnosprawności, nie jest zdolny z uwagi na stan zdrowia lub wiek do sprawowania opieki nad drugim małżonkiem.

Taka sytuacja w kontrolowanej sprawie jednak nie występuje.

Z ustalonego stanu faktycznego nie wynika bowiem, że B. P. nie jest zdolna do sprawowania opieki nad mężem, zwłaszcza, że pracuje ona na 1/4 etatu, uzyskując wynagrodzenie w kwocie 590 zł.

Sąd dostrzega trudną sytuację, w jakiej znalazł się skarżący, jak i jego najbliższa rodzina, a ustalony w rodzinie skarżącego podział obowiązków stanowi przejaw troski i wzajemnej pomocy jej członków. Niemniej jednak okoliczność ta, nawet w świetle celowościowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie może skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny w sytuacji, w której współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość jej sprawowania (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia). Okoliczność, że wolę rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej wyraża w tej sytuacji inny członek rodziny nie uzasadnia przyznania mu świadczenia opiekuńczego.

Dodatkowo wskazać należy, że argument, iż matka skarżącego nie może sprawować opieki nad mężem, bowiem jest ona jedyna żywicielką rodziny, nie jest uzasadniony w świetle okoliczności zatrudnienia B. P. na ¼ etatu oraz wysokości uzyskiwanego przez nią wynagrodzenia – 590 zł, które jest znacznie niższe od dochodu jej niepełnosprawnego męża.

Z tej przyczyny skarga nie mogła podlegać uwzględnieniu.

Ustosunkowując się do pozostałych argumentów zawartych w decyzjach organów obu instancji, wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie. W związku z tym, wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy przesłanka w postaci momentu powstania niepełnosprawności nie mogła być brana pod uwagę przy orzekaniu o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnoszac się do rozważań organów dotyczących związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a brakiem aktywności zawodowej skarżącego, wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest osobom, które z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również sytuacji niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Wynika to z sposób jednoznaczny w treści tego uregulowania.

Organy niezasadnie wskazywały, że skarżący zaprzestał aktywności zawodowej w 2016 r., co przesądza o braku związku przyczynowo-skutkowego między zaprzestaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia.

Okoliczność, że skarżący nie był aktywny zawodowo przed stwierdzeniem niepełnosprawności jego ojca, nie wykluczała zatem przyznania świadczenia. Skarżący, jako osoba nieaktywna zawodowo, ale zdolna do podjęcia pracy, mógłby bowiem podjąć zatrudnienie, a konieczność opieki nad niepełnosprawnym ojcem mogłaby, co do zasady, wykluczyć możliwość zatrudnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Brak było zatem podstaw do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia z uwagi na nieistnienie związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Niewątpliwie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy. W okolicznościach sprawy dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest zatem ocena, czy zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Chodzi tu o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie pracy zarobkowej.

Stanowisko organu odwoławczego, że zakres (charakter) sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Z uzasadnienia wynika, że organ przyjął taką ocenę uznając, iż opiekę nad mężem może sprawować także jego żona.

Uchybienia organu w zakresie wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy nie miały wpływu na wynik sprawy. Przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego było bowiem niemożliwe, z uwagi na pozostawianie przez M. P. w związku małżeńskim.

Reasumując, w ocenie Sądu, organy prawidłowo uznały, że w kontrolowanej sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Żona niepełnosprawnego jest bowiem obiektywnie zdolna do sprawowania opieki nad swoim mężem, co potwierdza stan faktyczny sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).