Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1436/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2001 nr 49 poz 509
law: Ustawa z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych.
article: Art. 235
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Kremer NSA Grażyna Danielec Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2011 r. sprawy ze skargi J. S., M. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 29 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej skargę oddala.


UZASADNIENIE

Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] 2010 r. znak: [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia pośmiertnie choroby zawodowej u Z. S. pod postacią nowotworu złośliwego wywołanego działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %, wymienionej w poz. 17.9 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009r., nr 105, poz. 869).

Była to już kolejna- czwarta- decyzja organu l instancji wydana w trwającym od 2003 r. postępowaniu w przedmiocie choroby zawodowej Z. S., która zmarła [...] 2003 r.

J. i M. S. (następcy prawni Z. S.) wnieśli odwołanie od powyższej decyzji.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 29 października 2010 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję organu l instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r, nr 98, poz. 1071 ze zm.), w związku z art. 5 punkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tj. Dz.U. z 2006 r., nr 122, poz. 851 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r., nr 105, poz. 869).

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w wyniku przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego ustalono, iż Z. S. zatrudniona była od 10.09.1971 r. do 27.01.2003 r. w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej na stanowiskach:

- od 1.09.1971 r. do 28.02.1973 r. jako pielęgniarka odcinkowa,

- od 1.03.1973 r. do 31.03.1980 r. jako pielęgniarka odcinkowa Bloku Operacyjnego,

- od 1.04.1980 r. do 30.06.1980 r. jako pielęgniarka Oddziału Ginekologiczno-Położniczego,

- od 1.07.1980 r. do 28.02.1986 r. jako pielęgniarka odcinkowa Bloku Operacyjnego,

- od 1.07.1986 r. do 30.06.1995 r. jako pielęgniarka instrumentariuszka,

- od 1.07.1995 r. do 27.01.2003 r. jako pielęgniarka oddziałowa Bloku Operacyjnego.

Na w/w stanowiskach pracy wykonywała czynności związane ze sterylizacją gazową, instrumentowanie w czasie zabiegu, odkażanie i dezynfekcja narzędzi i pomieszczeń oraz przygotowywanie i wysyłanie pobranych wycinków w czasie zbiegów do badań histopatologicznych. W czasie pracy zawodowej była narażona na czynniki o działaniu rakotwórczym- promieniowanie jonizujące oraz tlenek etylenu. Okres narażenia na promieniowanie jonizujące wynosił ok. 17 lat, okres narażenia na tlenek etylenu wynosił ok. 19 lat.

W dalszej części uzasadnienia organ wskazał wydane w sprawie orzeczenia lekarskie i decyzje w przedmiocie choroby zawodowej u Z. S.

(1) Ośrodek Medycyny Pracy, w dniu [...] 2003 r. wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania etiologii zawodowej stwierdzonej choroby nowotworowej przewodów żółciowych wewnątrzwątrobowych.

Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w dniu [...] 2004 r. wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - poz. 16.6 i 17.

Instytut MPiŹŚ wydał uzupełniająca opinię orzeczniczą Nr [..] z dnia 12.08.2004 r. i podtrzymał wcześniejsze ustalenia.

Na podstawie w/w orzeczeń lekarskich oraz oceny narażenia zawodowego Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją Nr [...] z dnia [...] 2004 r., orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, która decyzją Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2005 r. znak: [...] została uchylona i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji.

(2) W ponownym postępowaniu OMP wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] z dnia [...] 2005 r. o braku podstaw do rozpoznania etiologii zawodowej stwierdzonej choroby nowotworowej przewodów żółciowych wewnątrzwątrobowych podtrzymując ustalenia z wcześniejszego orzeczenia.

Z uwagi na nowe dane dotyczące narażenia zawodowego Z. S., OMP w dniu [...] 2005 r. wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] ponownie nie rozpoznając etiologii zawodowej stwierdzonej choroby nowotworowej przewodów żółciowych wewnątrzwątrobowych.

Instytut MPZŚ w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] 2005 r. orzekł o braku podstaw do uznania etiologii zawodowej raka wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych (poz. 16.6 i 17).

Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich oraz oceny narażenia zawodowego Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] 2005 r. znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u Z. S. chorób zawodowych wymienionych w poz. 16/6 i 17 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. od której J. i M. S. wnieśli odwołanie.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] 2005r. znak: [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego J. i M. S. wnieśli skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 6 lutego 2007r. sygn. akt III SA/Kr 147/06 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w uzasadnieniu podając, iż orzeczenia lekarskie nie zawierają pełnego przekonującego i jednoznacznego uzasadnienia. Ponadto nie przeprowadzono w sposób prawidłowy dowodu z zeznań świadków. W aktach sprawy nie ma dowodów wezwania świadków do złożenia zeznań, które spełniałoby wymogi przewidziane w kodeksie postępowania administracyjnego. Naruszeniem prawa jest przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków bez zapewnienia udziału wszystkich stron.

(3) W ponownym postępowaniu organ l instancji uzupełnił ocenę narażenia zawodowego przez przesłuchanie świadków zgodnie z k.p.a.

Ustalono, że Z. S. narażona była na promieniowanie jonizujące w latach 1985 -2002 (17 lat), a na tlenek etylenu w latach 1983 - 2002 (19 lat). W związku z tym organ zwrócił się do OMP o zajęcie stanowiska.

OMP wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] z dnia [...] 2008 r. o braku podstaw do rozpoznania etiologii zawodowej stwierdzonej choroby nowotworowej przewodów żółciowych wewnątrzwątrobowych.

W uzasadnieniu wskazał, iż: "Oceny, czy dany czynnik chemiczny ma udowodnione działanie rakotwórcze dla ludzi, dokonuje się na podstawie aktualizowanego rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. Zakwalifikowanie danej substancji jako czynnika o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi (czyli do kategorii 1) jest dokonywane na podstawie analizy danych epidemiologicznych. Natomiast oceny, jakie skutki zdrowotne może pociągnąć za sobą ekspozycja zawodowa na dany czynnik o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi, dokonuje się na podstawie analizy następujących danych (zwanych dalej "aktualną wiedzą medyczną"):

- kryteria szacowania ryzyka zdrowotnego dla poszczególnych czynników rakotwórczych, opracowanych przez powołany w roku 1993 przy Instytucie Medycyny Pracy Zespół Ekspertów ds. Aktualizacji Wykazu Czynników Rakotwórczych. Wytyczne te są publikowane cyklicznie w postaci monografii "Wytyczne szacowania ryzyka zawodowego dla czynników rakotwórczych,",

- doniesienia literatury światowej na temat szacowania ryzyka zawodowego dla poszczególnych czynników rakotwórczych, opracowane przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC),

- cykliczne szkolenia w zakresie szacowania ryzyka zawodowego dla poszczególnych czynników rakotwórczych, organizowane przez placówki naukowo-badawcze, to jest przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego oraz Instytut Medycyny Pracy .

Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej można domniemywać o związku przyczynowo skutkowym pomiędzy nowotworem wątroby a warunkami pracy zawodowej w przypadku udokumentowanego narażenia zawodowego na następujące czynniki rakotwórcze: arsen i związki arsenu oraz chlorek winylu, analiza wywiadu środowiskowego wykazała brak narażenia zawodowego na takie czynniki".

Instytut MPZŚ w dniu [...] 2008r. wydał orzeczenie lekarskie - pośmiertne o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - poz. 16.6 i 17.7.

W uzasadnieniu orzeczenia a także w piśmie z dnia 3.10.2008 r. znak: [...] podtrzymując ustalenia zawarte w orzeczeniu lekarskim wydanym przez OMP, Instytut podał, iż w żadnym z okresów wykonywania pracy zawodowej Z. S. nie była narażona na czynniki, które zgodnie z wiedzą medyczną uznawane są za czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym w odniesieniu do wątroby. Za czynniki indukujące pierwotne ognisko nowotworowe, w tym narządzie -w tym także w zakresie wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych nie są, bowiem uważane: promieniowanie jonizujące, promieniowanie elektromagnetyczne, tlenek etylenu, środki anestetyczne oraz środki odkażające i środki czystości. Brak jest dowodów epidemiologicznych na znamiennie częstsze niż w populacji ogólnej występowanie raka wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych w populacji osób obciążonych przebyciem takiego narażenia zawodowego.

Na podstawie powyższych orzeczeń lekarskich oraz uzupełnionej oceny narażenia zawodowego Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję znak: [...] z dnia [...] 2008 r. Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u Z. S. chorób zawodowych wymienionych w poz. 16/6 i 17/7 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., od której J. S. i M. S. wnieśli odwołanie.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją za dnia [...] 2009r. znak [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji celem ustalenia stron postępowania.

(4) W ponownym postępowaniu organ l instancji uzyskał informację, iż za zobowiązania Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej, powstałe przed dniem 1.07.2005 r. odpowiada obecnie Szpital Specjalistyczny [...], ul. [...].

Ponadto zwrócił się do jednostek orzeczniczych o weryfikację poprzednich orzeczeń lekarskich z uwzględnieniem obowiązującego od dnia 3 lipca 2009r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

OMP pismem z dnia 1.10.2009 r. znak: [...] poinformował, iż uwzględniając kryteria diagnostyczno-orzecznicze zamieszczone w aktualnie obowiązującym wykazie chorób zawodowych będącym załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych, podtrzymuje stanowisko zawarte w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] 2008 r. nr [...].

W uzasadnieniu podał, iż zmiany w ww. wykazie chorób zawodowych dotyczące określenia patologii nowotworów złośliwych powstałych w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - nowotwór wątroby, nie mają wpływu na merytoryczną treść orzeczenia nr [...]. Nowotwór wątroby, który w poprzednim wykazie chorób zawodowych ujęty był w pkt. 17/7 ("inne nowotwory"), w aktualnie obowiązującym wykazie wymieniony jest w pkt. 17/6 ("nowotwór wątroby"). Brak podstaw do rozpoznania tego schorzenia jako zawodowego wynikał z braku narażenia zawodowego na te związki rakotwórcze dla ludzi, które zgodnie z wiedzą medyczną mogłyby indukować chorobę nowotworową wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych. Nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %, które w poprzednim wykazie chorób zawodowych wymienione były w pkt. 16/6, w obecnie obowiązującym wykazie chorób zawodowych figuruje w pkt. 17/9. Brak podstaw do rozpoznania tego schorzenia jako zawodowego mimo narażenia Z. S. na promieniowanie jonizujące wynikał z faktu, że promieniowanie jonizujące nie wywołuje nowotworu o lokalizacji choroby rozpoznanej u pacjentki t. j. nowotworu wątroby.

Instytut w dniu [...] 2010 r. wydał orzeczenie lekarskie -pośmiertne, zweryfikowane wg rozporządzenia RM z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Instytut podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko.

Stwierdził, iż obowiązujące przepisy prawa w zakresie chorób zawodowych wskazują, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi.

Wykaz takich czynników stanowi załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. Substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka czyli takie dla których istnieją wystarczające dowody wskazujące na związek przyczynowy pomiędzy narażeniem człowieka na tę substancję a powstaniem raka, zostały zaliczone do l kategorii czynników rakotwórczych.

Z informacji dotyczących narażenia zawodowego Z. S. wynika, że czynnikiem o udowodnionym działaniu rakotwórczym należącym do l kategorii jest promieniowanie jonizujące. Tlenek etylenu jest substancją należącą do 2 kategorii czynników rakotwórczych. Pozostałe substancje i pole elektromagnetyczne, na które była narażona zawodowo Z. S., nie są czynnikami o udowodnionym działaniu rakotwórczym.

W związku ze zmianą przepisów postępowanie orzecznicze w Instytucie przeprowadzono zgodnie z pkt. 17/9 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych: nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi - nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%. Zmiany w przepisach nie mają wpływu na merytoryczną treść orzeczenia.

Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] 2010 r., znak: [...].

J. i M. S. wnieśli odwołanie od ww. decyzji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, iż: zgodnie z art. 235¹ Kodeksu Pracy przy rozpoznawaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

Zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, w stosunku do nowotworów złośliwych dodatkowo należy udowodnić, że czynnik rakotwórczy obecny w środowisku pracy jest zakwalifikowany do czynników uznanych za rakotwórcze dla ludzi (czyli należy do kategorii l klasyfikacji związków rakotwórczych) oraz że skutki jego działania biologicznego odpowiadają rodzajowi i lokalizacji stwierdzanego nowotworu.

Ocenę czy dany czynnik ma udowodnione działanie rakotwórcze dla ludzi dokonuje się na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. z 2004 r., Nr 280, poz. 2771 ze zm.).

Zakwalifikowanie danej substancji/czynnika jako czynnika o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi jest dokonywane na podstawie analizy danych epidemiologicznych. Aktualna wiedza medyczna dotycząca ryzyka zdrowotnego przy narażeniu na promieniowanie jonizujące wskazuje, że jego działanie rakotwórcze dowiedziono w odniesieniu do układu krwiotwórczego, sutka, tarczycy, skóry, kości i płuc. Zatem chorobami nowotworowymi mogącymi się rozwinąć u osób z takim narażeniem zawodowym mogą być: białaczka, rak sutka, rak tarczycy, rak skóry (typ podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy), mięsak kościopochodny, rak płuca i oskrzeli (górnictwo podziemne z narażeniem na radon).

Lokalizacja narządowa opisanych powyżej nowotworów nie odpowiada lokalizacji choroby nowotworowej stwierdzonej u pacjentki (nowotwór wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych), co z kolei nie pozwala na uznanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy chorobą Z. S. a jej warunkami pracy.

Obydwie jednostki orzecznicze orzekające w sprawie, wydały zgodne orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u Z. S. przedmiotowej choroby zawodowej, uzasadniając je w sposób jednoznaczny.

Organ odwoławczy wziął pod uwagę fakt; iż jednostki orzecznicze l i II szczebla diagnostycznego, pomimo rozpoznania u Z. S. schorzenia pod postacią nowotworu wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, nie zakwalifikowały go jako choroby zawodowej, z uwagi na brak zawodowej etiologii tego schorzenia.

Wobec powyższego, organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu l instancji.

J. i M. S. wnieśli skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący wnieśli o uznanie choroby zawodowej u Z. S.

Podnieśli, że potwierdzono występowanie u pracodawcy czynników o udowodnionym działaniu rakotwórczym: tlenek etylenu oraz promieniowanie jonizujące a także formaldehyd, promieniowanie elektromagnetyczne, substancje toksyczne: halotan, jak również środki czystości i odkażające.

Zarzucili brak pełnego i jednoznacznego uzasadnienia orzeczeń lekarskich, dlaczego pomimo rozpoznania schorzenia nowotworowego nie zakwalifikowano go jako schorzenia zawodowego.

Z. S. w okresie zatrudnienia, narażona była na czynniki zewnętrzne o udowodnionym działaniu rakotwórczym a to:'19 lat na tlenek etylenu, 17 lat na promieniowanie jonizujące. Ponadto narażona była na Formaldehyd o prawdopodobnym działaniu rakotwórczym, którego ostatnimi czasy z III grupy zagrożenia przeniesiono do l.

Ustalono, że Z. S. w czasie pracy, poza wyżej wymienionymi czynnikami narażona również była na promieniowanie elektromagnetyczne, substancje toksyczne: halotan, eter, kleje do endoprotez jak również środki czystości i odkażające. Według ustawodawcy była to praca w szczególnych warunkach z uwagi na specyfikę miejsca pracy przy uwzględnieniu rodzaju, stopnia i czasu narażenia zawodowego na zewnętrzne czynniki niekorzystne a w ręcz szkodliwe dla zdrowia, z jakimi bez przerwy miała styczność w trakcie swojej pracy na Bloku Operacyjnym (Żarz. Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12.07.1983r.).

Substancje toksyczne w wątrobie ulegają znacznej koncentracji a następnie biotransformacji, wątroba ulega uszkodzeniu a nie wykryte objawy i brak leczenia doprowadzają do nowotworu. Pole elektromagnetyczne, niewielkie jego dawki mają charakter leczniczy, ale długotrwałe przebywanie w tym polu może doprowadzić do choroby nowotworowej. Halotan używany do wziewnego znieczulania uszkadza wątrobę, która nie leczona może być przyczyną powstania choroby nowotworowej.

W sprawie ponownie wypowiadały się OMP jak również Instytut.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Administracyjny w Krakowie m. in. stwierdził: Należy podkreślić, że istnieje przyjmowane i utrwalone w orzecznictwie domniemanie związku przyczynowego pomiędzy chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. np. wyrok SN z dnia 3 lutego 1999r.,ffl RN 110/98,Prok.i Pr. 1999/7-8/56). Może ono być obalone poprzez wykazanie, że w konkretnym przypadku schorzenie powstało na skutek innych przyczyn. Tego jednak organ w niniejszej sprawie nie zrobił. Podkreślenia też wymaga, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą wystąpienie czynników szkodliwych w środowisku pracy nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm - wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (wyrok z dnia 7 stycznia 1994r., l SA 1640/93, ONSA 1995/1/28).

Wskazówki Sądu dla instytucji orzekających w sprawie są jasne, żąda on bowiem jednoznacznego uzasadnienia orzeczenia lekarskiego. Ponownie pomimo rozpoznania schorzenia nowotworowego i jednocześnie nie zakwalifikowaniu go jako zawodowego, nie uzasadniono tego poglądu w sposób nie budzący wątpliwości.

OMP powtórzył, że zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej można domniemywać o związku przyczynowo-skutkowym pomiędzy nowotworem wątroby a warunkami pracy zawodowej w przypadku udokumentowanego narażenia zawodowego na następujące kancerogeny: arsen, chlorek winylu, aflatoksyny, tetrachlorek, sadze, dieldryna. Samo sformułowanie można domniemywać, nie przesądza, że u osób narażonych na w/w kancerogeny stwierdzono by chorobę zawodową, albowiem są to tylko przypuszczenia.

Co więc z całą pewnością wywołuje rzadko spotykany typ nowotworu jaki stwierdzono u Z. S., tego nikt nie wie, albowiem nie zidentyfikowano do tej pory czynników etiologicznych odpowiedzialnych za rozwój tej grupy nowotworów.

Jeżeli powtórzenie wcześniejszej opinii przez OMP można potraktować jako "wypełnienie" zaleceń Sądu, to IMPiZŚ odmawia przekonującego i jednoznacznego uzasadnienia swojego orzeczenia.

Są to dwa orzeczenia. Jedno z [...] 2008 r. w którego uzasadnieniu nie ma nic istotnego dla meritum sprawy, brak jakiekolwiek uzasadnienia. W drugim orzeczeniu z dnia [...] 2010 r. brak jest również pełnego i przekonującego uzasadnienia. Przedmiotowe orzeczenia są lakoniczne i nie przekonywujące, nie zawierają żadnego uzasadnienia popartego dowodami naukowymi, by można z całą stanowczością stwierdzić, że rak przewodów żółciowych wewnątrzwątrobowych u Z. S. wywołało..., tylko co skoro nie ma na ten temat tego nowotworu żadnych wiarygodnych informacji, bo nawet w orzeczeniu OMP jest mowa o domniemaniu przyczynowym.

U Z. S. stwierdzono chorobę nowotworową przewodów żółciowych wewnątrzwątrobowych. W analizie medycznej podano, że prawdopodobnym punktem wyjścia nowotworu były wewnątrzwątrobowe drogi żółciowe, jak również niecharakterystyczną jego lokalizację.

Postępowanie nie rozwiało istniejących wątpliwości jak również wydane orzeczenia nie dostarczyły żadnych istotnych dowodów merytorycznych dla sprawy.

NSA w Warszawie w wyroku z dnia 7.04.1982r. II SA 372/82 (ONSA z 1982r., nr 1, poz. 33) m.in stwierdził, że nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy w pierwszej kolejności wskazać, że została ona wydana po uprzednim wyeliminowaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 6 lutego 2007r. sygn. akt III SA/Kr 147/06 r. z obrotu prawnego decyzji obu instancji wydanych przez organy inspekcji sanitarnej.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ związany był zarówno oceną prawną jak i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w powołanym wyżej orzeczeniu, co wynika z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Również sąd administracyjny rozpoznając sprawę ponownie związany jest oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu, co wynika wprost z powołanego wyżej uregulowania zawartego w art. 153 p.p.s.a.

Należy też wskazać, że po wydaniu powyższego wyroku po ponownie przeprowadzonym postępowaniu:

- Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję znak: [...] z dnia [...] 2008 r. Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u Z. S. chorób zawodowych wymienionych w poz. 16/6 i 17/7 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., od której J. S. i M. S. wnieśli odwołanie.

- Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją za dnia [...] 2009r. znak [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji celem ustalenia stron postępowania.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu:

- Powiatowy Inspektor Sanitarny decyzją Nr [...] z dnia [...] 2010 r., znak: [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej nowotworu złośliwego wywołanego działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10%, wymienionej w poz. 17/9 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych z dnia 30.06.2009r.,

- Wojewódzki Inspektor Sanitarny zaskarżoną decyzją z dnia 29 października 2010 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję organu l instancji.

Oceniając pod takim kątem sprawę Sąd nie stwierdził - wbrew zarzutom skargi - naruszenia przez organy art. 153 p.p.s.a. Nie można, bowiem zgodzić się z zarzutem skargi, że w postępowaniu przeprowadzonym po wydaniu powyższego wyroku nie uwzględniono w całości zawartej w nim oceny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu powołanego wyroku wskazał, iż orzeczenia lekarskie nie zawierają pełnego przekonującego i jednoznacznego uzasadnienia. Ponadto nie przeprowadzono w sposób prawidłowy dowodu z zeznań świadków. W aktach sprawy nie ma dowodów wezwania świadków do złożenia zeznań, które spełniałoby wymogi przewidziane w kodeksie postępowania administracyjnego, także stwierdził: Podkreślił też, że istnieje przyjmowane i utrwalone w orzecznictwie domniemanie związku przyczynowego pomiędzy chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Może ono być obalone poprzez wykazanie, że w konkretnym przypadku schorzenie powstało na skutek innych przyczyn. Tego jednak organ w niniejszej sprawie nie zrobił. Podkreślenia też wymaga, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą wystąpienie czynników szkodliwych w środowisku pracy nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm - wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość.

W ponownym postępowaniu organ l instancji uzupełnił ocenę narażenia zawodowego przez przesłuchanie świadków zgodnie z k.p.a.

Nie był również trafny zarzut wskazujący na brak pełnego i jednoznacznego uzasadnienia orzeczeń lekarskich, dlaczego pomimo stwierdzenia o rozpoznaniu schorzenia nowotworowego nie zakwalifikowano go jako schorzenia zawodowego, w szczególności w odniesieniu do orzeczeń IMPiZŚ z dnia [...] 2008 r. oraz z dnia [...] 2010 r., który zdaniem skarżących, odmawia przekonującego i jednoznacznego uzasadnienia swojego orzeczenia.

W tym miejscu należy wskazać, że Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 234/08 i z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 9/11), zgodnie z którymi ani medyczne jednostki orzecznicze ani organy inspekcji sanitarnej nie są zobowiązane do ustalenia innych przyczyn powstania zdiagnozowanej choroby, jeśli wykluczono działanie czynników środowiska pracy za przyczynę choroby zawodowej. Postępowanie w sprawie choroby zawodowej jest, bowiem ukierunkowane nie tyle na ustalenie stanu zdrowia osoby badanej, ile na stwierdzeniu, czy choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych.

Zatem obowiązkiem organów administracji w przedmiotowym postępowaniu było ustalenie trzech elementów, a mianowicie: czy rozpoznana choroba jest chorobą wymienioną w wykazie chorób zawodowych, czy u strony wystąpiło to schorzenie albo jego następstwa, czy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, ze choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

W powyższym zakresie ustalenia stanu faktycznego poczynione muszą być zgodnie z przepisami prawa procesowego. Po myśli art. 7 k.p.a., wyrażającego między innymi zasadę prawdy obiektywnej, organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, stosownie do wymogów określonych przepisem art. 77 § 1 k.p.a., organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena tak zebranego materiału powinna być dokonana w granicach prawem przewidzianej swobody. Stosownie do art. 80 k.p.a., organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, czemu należy dać stosowny wyraz w uzasadnieniu decyzji poprzez wskazanie faktów, które uznano za udowodnione, dowodów, na których się oparto oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a). Przy czym, według art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności, dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny, w tym także dokumenty medyczne i inne dostarczone przez stronę.

W niniejszej sprawie niesporne jest istnienie schorzenia nowotworowego i jego charakter. Niesporne jest także istnienie narażenia na czynniki szkodliwe. Sporne jest jednak istnienie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzanym schorzeniem a warunkami pracy.

W sprawie będącej ustalono następujący stan faktyczny.

Po pierwsze ustalono narażenie zawodowe w czasie zatrudnienia Z. S. w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej na stanowisku pielęgniarki w okresie od 10.09.1971 r. do 27.01.2003r. i stwierdzono, że w tym czasie wykonywała czynności, w czasie których była narażona na czynniki o działaniu rakotwórczym, czyli promieniowanie jonizujące oraz tlenek etylenu.

W wyniku uzupełnienia oceny narażenia zawodowego ustalono, że Z. S. w czasie aktywności zawodowej była narażona na następujące czynniki

- promieniowanie jonizujące, promieniowanie elektromagnatyczne, tlenek etylenu, formaldehyd, środki anestetyczne - halotan, środki czystości i odkażające.

W tym zakresie zatem nie ma rozbieżności pomiędzy ustaleniami organu a czynnikami narażenia podanymi przez skarżących.

Po drugie dokonano analizy zebranych w postępowaniu orzeczeń lekarskich o braku podstaw do rozpoznania etiologii zawodowej stwierdzonej choroby nowotworowej przewodów żółciowych wewnątrzwątrobowych z uwagi na brak udokumentowanego narażenia zawodowego na czynniki uznane za rakotwórcze dla wątroby i dróg żółciowych.

Ośrodek Medycyny Pracy, orzekał w sprawie kilkakrotnie.

1. W orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] 2003 r. orzekł o braku podstaw do rozpoznania etiologii zawodowej stwierdzonej choroby nowotworowej przewodów żółciowych wewnątrzwątrobowych z uwagi na brak udokumentowanego narażenia zawodowego na czynniki uznane za rakotwórcze dla wątroby i dróg żółciowych.

2. W orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] 2005 r. ta jednostka orzecznicza podtrzymała ustalenia zawarte w uzasadnieniu powyższego orzeczenia.

3. W orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] 2005 r., po uzyskaniu nowych danych dotyczących narażenia zawodowego, dokonano ponownej analizy dostępnej dokumentacji lekarskiej.

Ponownie nie rozpoznając etiologii zawodowej stwierdzonej choroby nowotworowej przewodów żółciowych wewnątrzwątrobowych, jednostka orzecznicza podała, iż zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej można domniemywać o związku przyczynowo-skutkowym pomiędzy nowotworem wątroby a warunkami pracy zawodowej, w przypadku udokumentowanego narażenia zawodowego na następujące kancerogeny:

- arsen i związki arsenu - uwalniane w czasie przerobu u wytopu rud zawierających związki arsenu, w czasie produkcji i stosowania pestycydów produkowanych na bazie arsenu, w przemyśle szklarskim;

- chlorek winylu - stosowany do otrzymywania polimerów i kopolimerów winylowych, stosowanych do wyrobu folii i węży plastycznych, wykładzin ścian i podłóg;

- aflatoksyny - wytwarzane przez niektóre szczepy grzybów, narażenie zawodowe jest w grupie rolników, hodowców zwierząt, pracowników młynów, wytwórni pasz i olejarni;

- tetrachlorek węgla ( przypuszczalnie rakotwórczy) - stosowany jako czynnik gaśniczy w gaśnicach oraz w pralniach do "suchego" prania;

- 2-naftyloamina (kancerogen dla wątroby przy równoczesnym narażeniu na benzynę) -półprodukt do wytwarzania barwników azowych i przeciwutleniaczy w przemyśle gumowym i wytwórniach kabli;

- sadze - powstające jako niepożądany półprodukt podczas niecałkowitego spalania materiałów zawierających węgiel;

- aldryna (dowód niewystaczający) - insektycyd do ochrony płodów rolnych, obecnie w Polsce nie stosowany;

- dieldryna (dowód niewystarczający) - insektycyd stosowany w latach 1940 - 1960, obecnie wycofany z użytku.

Analiza narażenia zawodowego wykazała, że Z. S. w czasie aktywności zawodowej była narażona na następujące czynniki - promieniowanie jonizujące, promieniowanie elektromagnatyczne, tlenek etylenu, formaldehyd, środki anestetyczne -halotan, środki czystości i odkażające. Zgodnie z wiedzą medyczną działania kancerogennego nie mają środki czystości i odkażające, halotan i promieniowanie elektromagnetyczne.

Promieniowanie jonizujące może wywoływać nowotwory o następującej lokalizacji - układ bialokrwinkowy (białaczki), skóra, tarczyca, płuca, gruczoły sutkowe, kości. Formaldehyd (czynnik prawdopodobnie rakotwórczy może wywoływać nowotwory o następującej lokalizacji: jama ustna, nos, gardło, płuca, okrężnica, prostata, pęcherz moczowy, nerki, skóra. Tlenek etylenu (dowód ograniczony) może wywoływać nowotwory o następującej lokalizacji - żołądek, układ białokrwinkowy (białaczka).

W oparciu o powyższe jednostka orzecznicza stwierdziła brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej gdyż Z. S. nie miała kontaktu zawodowego z czynnikami o uznanym działaniu rakotwórczym dla wątroby; 4. W orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] 2008 r. OMP podtrzymała swoje stanowisko o braku podstaw do rozpoznania etiologii zawodowej stwierdzonej choroby nowotworowej wątroby - raka wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, podając w uzasadnieniu, że w stosunku do chorób nowotworowych typu złośliwego dodatkowym kryterium jest, aby czynnik szkodliwy dla zdrowia występujący w środowisku pracy był uznany za rakotwórczy dla ludzi (kategoria l klasyfikacji związków rakotwórczych). Oceny tej dokonuje się na podstawie aktualizowanego rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. Zakwalifikowanie danej substancji jako czynnika o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi (czyli do kategorii l) jest dokonywane na podstawie analizy danych epidemiologicznych.

Natomiast oceny, jakie skutki zdrowotne może pociągać za sobą ekspozycja zawodowa na dany czynnik o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla ludzi, dokonuje się na podstawie aktualnej wiedzy medycznej, którą stanowią:

- kryteria szacowania ryzyka zdrowotnego dla poszczególnych czynników rakotwórczych, opracowywanych przez powołany w roku 1993 przy Instytucie Medycyny Pracy, Zespół Ekspertów ds. Aktualizacji Wykazu Czynników Rakotwórczych. Wytyczne te są publikowane cyklicznie w postaci monografii "Wytyczne szacowania ryzyka zdrowotnego dla czynników rakotwórczych",

- doniesienia literatury światowej na temat szacowania ryzyka zdrowotnego dla poszczególnych czynników rakotwórczych, opracowane przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC),

- cykliczne szkolenia w zakresie szacowania ryzyka zdrowotnego dla poszczególnych czynników rakotwórczych, organizowane przez placówki naukowo-badawcze -Instytutu Medycyny Pracy.

W tym orzeczeniu lekarskim jednostka orzecznicza, podobnie jak w poprzednim orzeczeniu stwierdziła, że spośród czynników występujących w środowisku pracy, działania kancerogennego nie mają środki czystości i odkażające, halotan, formaldehyd i promieniowanie elektromagnetyczne. Tlenek etylenu należy do substancji, które rozpatruje się jako rakotwórcze dla człowieka, czyli należy do kategorii 2 klasyfikacji związków rakotwórczych. Ponadto lokalizacja zmian nowotworowych, jakie może indukować ten związek (dowód ograniczony: żołądek, układ białokrwinkowy - białaczka) nie odpowiada lokalizacji choroby nowotworowej stwierdzonej (rak wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych).

Natomiast do czynników o uznanym działaniu rakotwórczym dla człowieka, z którymi pacjentka miała styczność zawodową, należy promieniowanie jonizujące.

Aktualna wiedza medyczna dotycząca ryzyka zdrowotnego przy narażeniu na promieniowanie jonizujące wskazuje, że może ono wywoływać nowotwory o następującej lokalizacji: układ białokrwinkowy (białaczki), skóra, tarczyca, płuca, gruczoły sutkowe, kości. Lokalizacja narządowowa opisanych powyżej nowotworów nie odpowiada lokalizacji stwierdzonej choroby nowotworowej - rak wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych.

Z podanych wyżej przyczyn zdaniem jednostki orzeczniczej, brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej;

5. W opinii znak: [...] z dnia 1.10.2009 r., wydanej z uwzględnieniem obowiązującego od dnia 3 lipca 2009 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, jednostka orzecznicza stwierdziła, iż po przeprowadzeniu ponownej analizy dokumentacji medycznej, uwzględniając kryteria diagnostyczno-orzecznicze zamieszczone w aktualnie obowiązującym wykazie chorób zawodowych, podtrzymuje stanowisko zawarte w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] 2008 r.

Nowotwór wątroby, w aktualnym wykazie wymieniony w pkt.17.6, w poprzednim wykazie chorób zawodowych ujęty był w pkt.17.7 "inne nowotwory".

Brak podstaw do rozpoznania tego schorzenia jako zawodowego wynika z braku narażenia zawodowego na te związki rakotwórcze dla ludzi, które zgodnie z wiedzą medyczną mogłyby indukować chorobę nowotworową wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych.

Natomiast nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi: nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %, które w poprzednim wykazie chorób zawodowych wymienione były w pkt.16.6, w obecnie obowiązującym wykazie chorób zawodowych w pkt.17.9. Tutaj brak podstaw do rozpoznania tego schorzenia jako zawodowego, pomimo narażenia Z. S. na promieniowanie jonizujące, wynikał z faktu, że promieniowanie jonizujące nie wywołuje nowotworu o lokalizacji rozpoznanej u pacjentki tj. nowotworu wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych.

Również kilkakrotnie orzekał w sprawie Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego.

1. W orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] 2004 r. nie rozpoznano choroby zawodowej nowotworu złośliwego wywołanego działaniem promieniowania jonizującego, z uwagi na krótki okres narażenia na niewielkie dawki promieniowania jonizującego jak również nie rozpoznano nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników uznanych za rakotwórcze występujących w środowisku pracy, gdyż tlenek etylenu jest uznanym czynnikiem w odniesieniu do nowotworów układu krwiotwórczego i raka żołądka.

2. W orzeczeniu lekarskim z dnia [...] 2005 r. Instytut uznał za w pełni zasadne orzeczenie lekarskie OMP z [...] 2005 r. i ponownie nie rozpoznał nowotworu wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych jako choroby zawodowej.

3. W orzeczeniu lekarskim z dnia [...] 2008 r. jak również w opinii z dnia 3.10.2008r. ([...]) Instytut również uznał za zasadne ustalenia zawarte w orzeczeniu OMP, podając, iż w żadnym z okresów wykonywania pracy zawodowej Z. S. nie była narażona na czynniki, które zgodnie z wiedzą medyczną uznawane są za czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym w odniesieniu do wątroby. Za czynniki indukujące pierwotne ognisko nowotworowe w tym narządzie -w tym także w zakresie wewnatrzwątrobowych dróg żółciowych nie są bowiem uważane: promieniowanie jonizujące, promieniowanie elektromagnetyczne, tlenek etylenu, środki anestetyczne oraz środki odkażające i środki czystości. 4. W kolejnym orzeczeniu lekarskim z dnia [...] 2010 r. wydanym po weryfikacji, na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, Instytut podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko. Stwierdził w nim, iż obowiązujące przepisy prawa wskazują, że nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi.

Wykaz takich czynników stanowi załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. Substancje o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka czyli takie dla których istnieją wystarczające dowody wskazujące na związek przyczynowy pomiędzy narażeniem człowieka na taką substancję a powstaniem raka, zostały zaliczone do l kategorii czynników rakotwórczych.

Z zebranych informacji dotyczących narażenia zawodowego Z. S. wynika, że czynnikiem o udowodnionym działaniu rakotwórczym należącym do l kategorii jest promieniowanie jonizujące. Tlenek etylenu jest substancją należącą do 2 kategorii czynników rakotwórczych. Pozostałe substancje i pole elektromagnetyczne, na które była narażona zawodowo Z. S. nie są czynnikami o udowodnionym działaniu rakotwórczym.

Wprowadzone zmiany w przepisach o rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych nie mają wpływu na merytoryczną treść orzeczeń. Zmieniają jedynie w wykazie chorób zawodowych pozycję pod którą występują nowotwory wywołane działaniem promieniowania jonizującego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %. Aktualnie jest to pozycja 17.9 wykazu.

Podsumowując zatem ocenę wszystkich wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich, należy stwierdzić że są one spójne i wbrew twierdzeniom skargi, w sposób jednoznaczny uzasadnione.

Zgodnie z art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.) dodanym ustawą z dnia 22 maja 2009 r. (Dz. U. Nr 99, poz. 825), która weszła w życie 3 lipca 2009 r., za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że definicja prawna choroby zawodowej składa się z dwóch elementów, z których jeden jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi dotyczy określonego związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy.

Nadto należy zauważyć, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowany jest pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w stosownym orzeczeniu lekarskim. Takie stanowisko zostało przedstawione m.in. w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2002 r. i zachowuje ono nadal aktualność (sygn. OPS 3/02, publ. ONSA 2003/1/4) Oznacza to, że organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej w istocie nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenie lekarskie jest bowiem jedynym wiarygodnym środkiem dowodowym służącym stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Tym samym związanie organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest tożsame z bezkrytyczną akceptacją informacji zawartych w orzeczeniu. Organ winien bowiem ocenić orzeczenie jako dowód w postępowaniu z zachowaniem kanonów wyznaczonych przepisami ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/GL 752/09, Lex nr 599626).

Stosownie, bowiem do przepisów rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych i zasady swobodnej oceny dowodów właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz karcie oceny narażenia zawodowego pracownika. Jeżeli zaś przed wydaniem decyzji organ stwierdziłby, że zebrany materiał dowodowy jest niewystarczający powinien zażądać uzupełnienia wydanego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację.

W dniu 3 lipca 2009 r. weszło w życie, wydane na podstawie art. 237 K.p. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). W myśl § 11 ust. 1 tego rozporządzenia, z zastrzeżeniem ust. 2, do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne.

Stosownie do § 8 ust. 1 wyżej wskazanego rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Przy czym, jak wynika z § 5 ust. 1-3 rozporządzenia, właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w ustawie o służbie medycyny pracy, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych l lub II stopnia, wskazanych w tym przepisie. Rozporządzenie reguluje także sposób przeprowadzania oceny narażenia zawodowego.

Ze wskazanych wyżej przepisów wynika, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej może być wydana, jeżeli spełnione zostaną łącznie następujące przesłanki: schorzenie zostanie rozpoznane jako choroba zawodowa przez lekarza zatrudnionego we właściwej jednostce orzeczniczej, w zakładzie pracy występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia i bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić istnienie związku przyczynowego między stwierdzonym schorzeniem a warunkami pracy.

Odnosząc powyższe uwarunkowania prawne do niniejszej sprawy należy podkreślić, że zdaniem Sądu, organy prawidłowo oceniły - sporządzone na użytek tego postępowania - orzeczenia lekarskie za jednoznaczne, spójne i wyczerpujące, opierając na nich swoje rozstrzygnięcia o braku podstaw do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego u Z. S. nowotworu wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych. Nie każde, bowiem stwierdzone u pacjenta schorzenie jest chorobą zawodową. Przepisy wymagają dodatkowo, by było ono spowodowane czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy.

W myśl § 6 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych, przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego uwzględnia się w odniesieniu do czynników o działaniu rakotwórczym -substancje i preparaty chemiczne zakwalifikowane do kategorii l na podstawie przepisów wydanych na podstawie art. 222 § 3 Kodeksu pracy oraz pierwotną lokalizację nowotworu i okres latencji.

Czynnikiem zakwalifikowanym do kategorii l na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 grudnia 2004 r. w sprawie substancji, preparatów, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. Nr 280, poz. 2771 ze zm.) jest promieniowanie jonizujące. Aktualna wiedza medyczna dotycząca ryzyka zdrowotnego przy narażeniu na promieniowanie jonizujące wskazuje, że jego działanie rakotwórcze dowiedziono w odniesieniu do układu krwiotwórczego, sutka, tarczycy, skóry, kości i płuc. Zatem chorobami nowotworowymi mogącymi rozwinąć się u osób z takim narażeniem zawodowym mogą być: białaczka, rak sutka, rak tarczycy, rak skóry (typ podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy), mięsak kościopochodny, rak płuca i oskrzeli. Lokalizacja narządowa opisanych powyżej nowotworów nie odpowiada lokalizacji choroby nowotworowej stwierdzonej u Z. S. (nowotwór wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych), co z kolei nie pozwala na uznanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy jej chorobą a warunkami pracy zawodowej.

Jednostki orzecznicze dokonały również oceny pozostałych czynników występujących w środowisku pracy Z. S., z których formaldehyd (czynnik prawdopodobnie rakotwórczy) może wywoływać nowotwory o lokalizacji: jama ustna, nos, gardło, płuca, okrężnica, prostata, pęcherz moczowy, nerki, skóra, tlenek etylenu (dowód ograniczony) może wywoływać nowotwory o lokalizacji: żołądek, układ białokrwinkowy. Natomiast środki czystości i odkażające, halotan i promieniowanie elektromagnetyczne, nie mają w ogóle działania kancerogennego.

Biorąc pod uwagę powyższe trafnie organy przyjęły, że brak jest podstaw do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego u Z. S. nowotworu wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych.

Zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na podjęcie przez organy odmiennych rozstrzygnięć, albowiem organ administracji, nie posiada specjalistycznej wiedzy, która niezbędna jest do rozpoznania chorób zawodowych, a wiedzę taką posiadają uprawnione jednostki diagnostyczno-orzecznicze, wydające w tym zakresie stosowne, przewidziane prawem orzeczenia lekarskie. Wydane w sprawie orzeczenia - mające charakter opinii biegłych -wymykają się ocenie merytorycznej, a podlegają jedynie badaniu pod kątem logiki, spójności oraz prawidłowości uzasadnienia.

Konkludując stwierdzić należy, że na podstawie prawidłowej oceny zebranych w sprawie dowodów organ odwoławczy, podobnie jak i organ pierwszej instancji -zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami - poczyniły prawidłowe ustalenia w sprawie i w oparciu o te ustalenia wydały trafne rozstrzygnięcia.

Z tych względów zarzuty skargi są bezzasadne, co obligowało Sąd do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.