Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 42/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1, art. 246 par. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "B. P." Spółki z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 11 lutego 2008 r. sygn. akt I SA/Ol 504/07 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 2000 złotych w sprawie ze skargi "B. P." Spółki z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 11 lutego 2008 r. o sygn. akt I SA/Ol 504/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. przyznał "B. P." sp. z o.o. z siedzibą w P. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 2000 zł.

W uzasadnieniu Sąd podał, że "B. P." sp. z o.o. w P. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podniesiono, że spółka nie posiada żadnych środków, które mogłyby zostać wykorzystane do uiszczenia wpisu od skargi. Wobec spółki prowadzona jest egzekucja na podstawie decyzji będących przedmiotem zaskarżenia, wymierzających spółce zobowiązania publicznoprawne w kwocie kilkudziesięciu milionów złotych. Ponadto wszystkie rachunki bankowe spółki zostały zablokowane. Spółka podniosła, że nie jest w stanie spieniężyć posiadanego towaru, majątku ruchomego i nieruchomego ani praw majątkowych, gdyż są one przedmiotem egzekucji, jak również brak jest osób zainteresowanych zakupem składników przedsiębiorstwa, na którym ciążą zobowiązania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. na podstawie złożonych przez stronę skarżącą oświadczeń i dokumentów uznał, że spółka nie podjęła niezbędnych działań, aby uzyskać fundusze na pokrycie należnych kosztów sądowych. Sąd podkreślił, że brak bieżących dochodów nie jest dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę zwolnienia od opłat sądowych i nie skutkuje automatycznie po stronie sądu obowiązkiem zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza gdy strona nie zgromadziła dostatecznych środków na ten cel ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności, np. przez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości.

Sąd stwierdził, że ryzyko niepowodzenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie powinno obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. Zdaniem Sądu, nie znajduje uzasadnienia stanowisko, że to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę, gdyż sama strona ma możliwość ubiegania się o kredyt bądź pożyczkę, na co wskazuje zestawienie sald i obrotów spółki w okresie styczeń - wrzesień 2007 r. Z zestawienia tego wynika, że strona posiada zaciągniętą pożyczkę w wysokości 456.688,58 zł, a ponadto pożyczkę tę w kwocie 103.048,10 zł w bieżącym roku spłaciła. Poza tym sama strona w złożonym sprzeciwie przyznała, że w 2007 r. zaciągnęła pożyczkę w kwocie 62.951,90 zł na pokrycie kosztów administracyjnych. Okoliczności te stanowią o możliwości wygospodarowania środków pieniężnych niezbędnych na opłacenie kosztów sądowych.

Sąd wskazał, że strona może również opłacić należne koszty sądowe z posiadanych udziałów. Z analizy przedstawionego bilansu na dzień [...] września 2007 r. wynika bowiem, że spółka posiada aktywa obrotowe w postaci zapasów na łączną kwotę 1.345.674,56 zł, jak również należności krótkoterminowe na kwotę 6.885.275,25 zł oraz udziały i akcje w innych jednostkach o wartości 22.206.137,63 zł. W tej sytuacji należy uznać, że podmiot wciąż dysponujący majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy.

W zażaleniu spółka "B. P." zaskarżyła powyższe postanowienie w części, w której Sąd odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy i wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Strona m. in. podniosła, że posiadanie przez spółkę udziałów o wartości nominalnej ok. 22 mln zł nie może stanowić przeszkody do ubiegania się o prawo pomocy. Spółka wskazała, że udziały te nie mają obecnie takiej wartości, ponieważ są udziałami w spółce B. H., która została pociągnięta do odpowiedzialności posiłkowej za przestępstwa skarbowe zarzucane spółce "B. P.". Tym samym cały majątek spółki B. H. zagrożony jest egzekucją należności Skarbu Państwa, a część tego majątku została już zajęta w toku postępowania karnego. Niezależnie od powyższego skarżąca oświadczyła, że nie jest już posiadaczem wskazanych wyżej udziałów, ponieważ z tytułu zadłużenia skarżącej udziały te przeszły na własność jej wierzyciela. Skarżąca zwróciła uwagę, że w 2007 r. poniosła stratę bilansową w znacznej wysokości, co oznacza, że jej sytuacja nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych w jakiejkolwiek części. Spółka podniosła także, że w jej obecnej sytuacji finansowej nie jest możliwe uzyskanie jakiejkolwiek pożyczki czy kredytu na zasadach komercyjnych, ponieważ żadna instytucja nie podejmie takiego ryzyka.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, co wynika wprost z art. 246 § 2 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że w obecnej kondycji finansowej spółki nie można przyjąć, że nie dysponuje ona żadnymi środkami na pokrycie wpisu sądowego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną strony, porównał aktywa i pasywa, dokonał analizy bieżących wydatków i możliwości finansowych spółki, przeanalizował wszystkie załączone do akt sprawy dokumenty i odniósł się do nich.

Sąd trafnie zwrócił uwagę na fakt, że spółka nie wykorzystała możliwości zapewnienia sobie środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, co do zasady powinno mieć miejsce przed wystąpieniem do Sądu o przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych. Fakt, że stronie została udzielona pożyczka potwierdza, że w przypadku spółki "B. P." nie można mówić o braku zdolności kredytowej. Na podkreślenie zasługuje także fakt, że spółka – jak trafnie zauważył Sąd I instancji - nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Skoro nadal funkcjonuje w obrocie, to nie można zakładać, że jej sytuacja prowadzi do wszczęcia postępowania naprawczego czy upadłościowego i z tego względu traktować ją w szczególny sposób w stosunku do podmiotów gospodarczych prowadzących działalność.

Jednocześnie należy wskazać, że nałożone koszty sądowe nie mogą zamykać stronie drogi do sądu. Oceniając sytuację finansową spółki przy uwzględnieniu tej reguły nie można zarzucić Sądowi I instancji, że przyznając spółce prawo pomocy w zakresie częściowym regułę tę naruszył. W żadnym razie nie można przyjąć, że spółka nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a tym samym że nieprzyznanie całkowitego zwolnienia od kosztów uniemożliwiłoby stronie skorzystanie z przysługującego jej prawa do sądu. Należy podkreślić, że strona została w części od kosztów zwolniona.

Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola zgodności z prawem orzeczeń wydanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Jedynie naruszenie prawa może skutkować uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia Sądu I instancji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.