Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1754/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: ar.135, art.145 par 1 pkt 1 lit a i c, art 152, art 200, art 205 par 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 7, art 15, art 16 par 1, art 77 par 1, art 80, art 107 par 3, art 138 par 2, art 145 par 1 pkt 5, art 151, art 156 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 1 pkt 4, art 2 ust 1, art 5
journal: Dz.U. 1945 nr 57 poz 321
law: Dekret z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa.
article: art 10 ust 1
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par 5, par 22 ust 1, par 27, par 28, par 29 par 31, par 33
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art 44, art. 49, art.50
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Marian Wolanin, Protokolant Anna Nader, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Nadleśnictwa D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenie nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia, 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Nadleśnictwa D. 200 zł (słownie: dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 tj. ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1948 r.

Minister wydał zaskarżoną decyzję przyjmując następujący stan faktyczny:

1. Orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] czerwca 1945 r. - wydanym na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem wykonawczym" - nieruchomość ziemska "N." została uznana za niepodpadającą pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.), zwanego dalej "dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej", gdyż zawiera ogółem 52 ha, w tym użytków rolnych 34 ha. Pełnomocnik powiatowy do spraw reformy rolnej nie zatwierdził projektu parcelacji, skutkiem czego uznano przedmiotowy majątek za niepodlegający przejęciu na cele reformy rolnej, a po uprawomocnieniu się orzeczenia, Komisarz Ziemski wprowadził J. K. w posiadanie tego majątku.

2. Wojewódzki Urząd Ziemski w [...] w dniu [...] marca 1948 r. wydał zarządzenie o przejęciu majątku "N." na cele reformy rolnej.

3. W związku z odwołaniem jego byłego właściciela, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1948 r. uchylił jednak w/w orzeczenie z dnia [...] marca 1948 r.

4. Zarządzeniem z dnia [...] lipca 1948 r. (dalej również jako "zarządzenie z 1948 r.") Minister Rolnictwa i Reform Rolnych przejął nieruchomość ziemską "N." o obszarze 52 ha, stanowiącą własność J. K. na własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa nieruchomość ziemska została faktycznie rozparcelowana przed dniem 1 lipca 1945 r.

5. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w zarządzenia z 1948 r. wystąpili B. G., J. Z. oraz W. Z. wskazując, że "N." do dnia 1 sierpnia 1945 r. nie była rozparcelowana i w dacie wydania zarządzenia stanowiła całość gospodarczą składającą się z gruntów ornych, łąk, pastwisk, stawów i lasów.

6. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność zarządzenia z 1948 r. w części dotyczącej działek ewidencyjnych o łącznej pow. 25,6165 ha oraz stwierdził, że zarządzenia w części dotyczącej działek o łącznej pow. 26,8561 ha zostało wydane z naruszeniem prawa, odmawiając w tej części stwierdzenia nieważności z powodu zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych.

7. Po rozpatrzeniu wniosku N. w B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2010 r. utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie.

8. Skargę na powyższą decyzję wniosło N. w B.

9. Wyrokiem z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2312/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2010 r. W uzasadnieniu wskazano, że zarówno decyzja z dnia [...] czerwca 2010 r. jak i z dnia [...] października 2010 r. została podpisana przez tą samą osobę działającą z upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zatem decyzja z dnia [...] października 2010 r. wydana została z istotnym naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a.

10. Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister podniósł, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nieruchomość ziemska "N." nie została przejęta na cele reformy rolnej, gdyż przy ogólnej powierzchni majątku 52 ha, powierzchnia jego użytków rolnych nie przekraczała 50 ha. Jednocześnie zauważono, że sporna nieruchomość w toku przeprowadzania reformy rolnej w terminie do dnia 1 sierpnia 1945 r. nie została faktycznie rozparcelowana.

Wskazano, że majątek "N.", próbowano przejąć kilkukrotnie. Ostatecznie przejęcia dokonano zarządzeniem z 1948 r. na podstawie art. 1 pkt 4, art. 3 i art. 5 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57, poz. 321), zwanego dalej "dekretem o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich"

Na nieprzeprowadzenie faktycznej parcelacji w ocenie Ministra wskazywały następujące dowody:

- notatka służbowa sporządzona przez kierownika zarządu urządzeń rolnych W. K., w której zostało stwierdzone, że nieruchomość której właścicielem był J. K. nie była parcelowana,

- pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia 28 sierpnia 1958 r. znak Nr [...], z którego wynika, że w/w majątek łącznie z budynkami został przekazany przedwstępnie w zarząd Lasów Państwowych w [...] dopiero w 1954 r.,

- pismo mieszkańców wsi N. z dnia 8 grudnia 1958 r. skierowane do Przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z którego wynika, że od roku 1945 grunty majątku "N." były dzierżawione przez małorolnych chłopów, natomiast w roku 1954 majątek ten został przekazany Rejonowi Lasów Państwowych w [...].

Odnosząc się do zarzutu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister zauważył, że w aktach sprawy znajdują się pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia 6 i 14 maja 1954 r. Nr [...] oraz protokół z dnia 8 maja 1954 r. w sprawie przekazania przedmiotowego majątku w zarząd i użytkowanie Okręgowi Lasów Państwowych - z których wynika, że grunty o których mowa w piśmie z dnia 8 grudnia 1958 r. były dzierżawione od Państwa. Jednakże powyższa okoliczność nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie, bowiem fakt dzierżawy gruntów nie oznacza ich faktycznej parcelacji.

W ocenie Ministra notatki i pisma na podstawie których ustalono stan faktyczny w sprawie, spełniają dyspozycję zawartą w art. 75 § 1 K.p.a. Dlatego też, powołane w treści decyzji pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia 28 sierpnia 1958 r., pismo mieszkańców wsi N. z dnia 8 grudnia 1958 r. oraz notatka służbowa kierownika zarządu urządzeń rolnych W. K. mogły przyczynić się do ustalenia stanu faktycznego sprawy i uznać należało, że zasadnie przypisano im moc dowodową. Za słusznością powyższego przemawia również okoliczność, że w rozpatrywanej sprawie fakt przeprowadzenia parcelacji przed 1 sierpnia 1945 r. nie znajdował potwierdzenia w żadnym dowodzie jakim dysponował organ.

W oparciu o powyższe stwierdzono, że zarządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1948 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Następnie dokonano oceny skutków pranych jakie wywołał kwestionowany akt. Z operatu geodezyjno-prawnego nr [...] ustalającego aktualny stan prawny i faktyczny przejętej nieruchomości, sporządzonego przez uprawnionego geodetę H. F. wynika, że w skład nieruchomości ziemskiej "N." wchodziły działki o łącznej powierzchni 52,4681 ha. W odniesieniu do działek o łącznej powierzchni 26,8516 ha, nie rozparcelowanych przed dniem 1 sierpnia 1945 r., a więc przejętych z naruszeniem prawa - nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. Grunty tych działek zostały trwale rozdysponowane i obecnie stanowią własność osób trzecich. Wskazano, że część działek obecnie stanowi drogi.

Dlatego też uznano, że zarządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1948 r. w części dotyczącej działek o łącznej pow. 26,8561 ha zostało wydane z naruszeniem prawa. Nie może być bowiem stwierdzona jego nieważność w w/w zakresie z uwagi na wywołane nieodwracalne skutki prawne. Natomiast nieodwracalne skutki prawne nie zaszły do pozostałych działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni 25,6165 ha stanowiących własność Skarbu Państwa w zarządzie Lasów Państwowych oraz Gminy T.

Odnosząc się do argumentu N. w B. że na działce ew. o nr [...] zaszły nieodwracalne skutki faktyczne, gdyż została tam wzniesiona leśniczówka o wartości ponad 530.000 zł, gdzie wartość budynków znacznie przekracza wartość nieruchomości gruntowej wyjaśniono, iż nakłady inwestycyjne dokonane na nieruchomości nie powodują nieodwracalnych skutków prawnych, gdyż są to zdarzenia faktyczne, które nie wywołują zmian w stanie prawnym nieruchomości. Wynikające z tego tytułu roszczenia mają wyłącznie charakter roszczeń cywilnoprawnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie N. w B. wniosło o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania Art. 7, Art. 77, Art. 80, Art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na domniemaniu rażącego naruszenia prawa, braku stwierdzenia rażącego naruszenia prawa oraz nie wyjaśnieniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie brak jest daty w której J. K. zostało przywrócone faktyczne władanie majątkiem. Powołane okoliczności wskazują, że faktyczna parcelacja majątku "N." miała miejsce przed datą 1 sierpnia 1945 r., gdyż w przeciwnym wypadku nie zachodziłaby konieczność przywracania poprzedniemu właścicielowi jego posiadania. Z treści pisma mieszkańców wsi N. z 1958 r. można wywnioskować, że grunty majątku od roku 1945 r. do 1954 r. były dzierżawione od Państwa przez małorolnych chłopów. Powyższe wskazuje, że w 1945 r. faktycznie nie przywrócono J. K. posiadania majątku.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę w całości podtrzymał pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie z dnia 15 stycznia 2012 r. uczestnik postępowania J. Z. wskazała na dowód potwierdzający, że przed dniem 28 września 1945 r. majątek "N." nie był rozparcelowany – "potwierdzenie przyjęcia wniosku w sprawie rejestracji szkód wojennych". Ponadto uczestniczka wskazała, że może zeznać pod przysięgą, że widziała w aktach "protokół z parcelacji" z 1948 roku z podpisem J. K. i komisarza ziemskiego. Protokół ten zaginął po ostatniej podróży akt do B. w celu wykonania badań geodezyjnych. Na koniec opisano historię starań rodziny K. o zwrot przejętego majątku.

W piśmie procesowym z dnia 10 lutego 2012 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik B. G., T. K., O. K. oraz W. Z. wniósł o oddalenie skargi w całości. Odnosząc się do zarzutów skargi podniesiono następujące argumenty:

- treść zarządzenia z 1948 r. nie przesądza o tym, że grunty majątku zostały faktycznie rozparcelowane przed dniem 1 sierpnia 1945 r. w sytuacji, gdy z całości zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nie doszło do faktycznej parcelacji tego majątku; w tym zakresie prawidłowa i zgodna z prawem jest ocena całego materiału dowodowego (a nie tylko wybranych jego elementów) dokonana przez Ministra;

- nietrafna jest konkluzja Skarżącego, iż przed dniem 1 sierpnia 1945 r. miała miejsce faktyczna parcelacja majątku "N.", albowiem w przeciwnym razie nie zachodziłaby konieczność przywracania posiadania J. K.; wniosek Skarżącego jest oparty na błędzie logicznym, albowiem przywrócenie posiadania majątku J. K. nie musiało wynikać z uprzedniej parcelacji majątku; bardziej prawdopodobny wniosek (co więcej, znajdujący uzasadnienie w dowodzie - orzeczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] czerwca 1945 r. o niepodleganiu przedmiotowego majątku przejęciu na cele reformy rolnej) jest taki, że wprowadzenie w posiadanie uzasadnione było tym, że przed wydaniem tego orzeczenia majątek znajdował się w posiadaniu innego podmiotu - Państwa, które przejęło majątek; w związku z uprawomocnieniem się ww. orzeczenia z 1945 r. powstała konieczność wprowadzenia właściciela majątku w jego posiadanie;

- brak daty wprowadzenia J. K. w posiadanie nie stanowi wystarczającej przesłanki do sformułowania wniosku, iż w ogóle nie doszło do wprowadzenia wymienionego w posiadanie jego majątku; fakt wprowadzenia w posiadanie majątku znajduje potwierdzenie w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 1945 r.;

- treść pisma mieszkańców wsi N. z dnia 8 grudnia 1958 r. nie świadczy o nietrafności wniosków Ministra o braku parcelacji majątku; skoro chłopi dzierżawili nieruchomości, to nie byli ich właścicielami; fakt dzierżawy przez chłopów nieruchomości od Państwa przemawia za tym, że nie dokonano faktycznej parcelacji majątku (której następstwem chłopi staliby się właścicielami działek po otrzymaniu aktów nadania ziemi);

- w sytuacji, gdy z niewadliwych ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji wynika, że majątek "N." nie został faktycznie rozparcelowany przed dniem 1 sierpnia 1945 r., uzasadniony jest wniosek, iż zarządzenie z 1948 r. o przejęciu przez Państwo majątku "N." zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisu art. 1 pkt 4 dekretu o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich;

- naruszenie przepisu art. 1 pkt 4 dekretu o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich jest oczywiste, gdyż przejęty na podstawie powołanego przepisu majątek nie został faktycznie rozparcelowany przed dniem 1 sierpnia 1945 r., zatem przedmiotowa nieruchomość ziemska nie mieściła się zatem w hipotezie powołanego przepisu;

- charakter naruszonego przepisu i sposób naruszenia uzasadnia przyjęcie stanowiska, iż mamy do czynienia z wydaniem aktu administracyjnego z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Na uzasadnienie powyższego wskazano, że stanowi rażące naruszenie prawa wywłaszczenie nieruchomości w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki wynikające z przepisu będącego podstawą wywłaszczenia, co potwierdzać ma wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1151/08 (LEX nr 594928).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie organ administracji orzekał w trybie przepisów dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określa enumeratywnie art. 156 § 1 K.p.a. Przepisy dotyczące stwierdzania nieważności decyzji, jako stanowiące wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 K.p.a.), nie mogą być interpretowane rozszerzająco. W rozpatrywanym przypadku przywoływaną w kwestionowanej decyzji podstawą stwierdzenia nieważności jest art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., w świetle którego wadą nieważności dotknięte są decyzje wydane z rażącym naruszeniem prawa. Koniecznym warunkiem dla ustalenia występowania tej przesłanki nieważności jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją sprawy lub innymi oczywistymi, znanymi temu organowi, faktami.

Przedmiotem oceny w rozpoznawanej sprawie była decyzja wydana w związku z treścią art. 1 pkt 4 dekretu o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich. Jak wynika z treści zachowanych dokumentów, postępowanie toczyło się po zakończeniu przed tym samym organem postępowania prowadzonego na skutek wniesienia odwołania przez właściciela nieruchomości ziemskiej "N." od orzeczenia w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskiej pod działanie reformy rolnej wydanego na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego. Brak akt ówczesnego postępowania nie pozwala na ustalenie, jakimi danymi dysponował organ administracji orzekając w sprawie w tym m.in., jakie okoliczności podnoszone były w odwołaniu w poprzedniej sprawie, jednak zważywszy, iż jej przedmiotem było ewentualne podpadanie majątku pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, należy wnosić, iż argumentacja dotyczyła wskazanych zagadnień (przesłanek podpadania pod działanie tego aktu).

Organ administracji orzekając, iż nieruchomość podlega nacjonalizacji uznał, jakoby została ona faktycznie rozparcelowana, wskazując, iż przemawia za tym m.in. fakt, iż nabywcy otrzymali dokumenty nadania i objęli działki w posiadanie, przy czym ta ostatnia okoliczność, jest obecnie kwestionowana. Organ zacieśnił również datę dokonania wskazanych czynności (przed dniem 1 lipca 1945 roku).

Należy wskazać, iż pojęcie "faktycznej parcelacji" nie było definiowane, ustalenie jego znaczenia wymaga więc dokonania stosownej wykładni. Samo określenie "parcelacja" oznacza dzielić większe obszary ziemi. Gdy chodzi o nieruchomości ziemskie, co do możliwości podziałów, istniał w ówczesnym (analogicznie - w obecnym) porządku prawnym system reglamentacji, co oznaczało, iż skuteczność dokonanych podziałów była uzależniona od zachowania określonych procedur, na których etapie wyrażana była zgoda organu władzy publicznej. W stosunku do reguł ogólnych, dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wprowadził szczególny - uproszczony - tryb parcelacji, zakreślając ogólne zasady (art. 10 ust. 1), natomiast stosowne procedury były określone w rozporządzeniu wykonawczym. W świetle tej ostatniej regulacji na procedurę parcelacji a więc podziału - o ile następowały z zachowaniem wymagań normatywnych - składały się: opracowanie projektu podziału ziemi (§ 22 ust. 1) jego podanie do widomości i rozpatrzenia na ogólnym zebraniu a ewentualne spory rozpatrywał pełnomocnik powiatowy (§ 27 i § 28), a w końcu zatwierdzenie podpisanego wcześniej projektu podziału ziemi przez pełnomocnika powiatowego (§ 28 i 29). Wskazano też, że faktycznego podziału (w terenie) dokonują mierniczy - według zatwierdzonego planu podziału (§ 31). Uwarunkowania te przesądzają, iż za skuteczną – rodząca skutki prawne w myśl dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - można uznać jedynie parcelację dokonaną z zachowaniem wskazanej procedury. Dekret o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich przypisuje jednocześnie skutki prawne parcelacjom dokonywanym w toku reformy rolnej, o ile zostały dokonane faktycznie. Dopuszczalne jest więc rozumienie tej regulacji w ten sposób, iż nawet o ile nie zachowano w pełni trybu wskazanego w rozporządzeniu wykonawczym, a podział nastąpił w ramach czynności związanych z wprowadzaniem reformy rolnej, rodzi to skutki prawne, wskazane w dekrecie o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich. Nie ma przesądzającego znaczenia czy tego rodzaju wykładnię uznać można za prawidłową, przy zastosowaniu innych środków odkodowania znaczenia normy prawnej. Przy zastosowaniu wykładani systemowej i celowościowej możnaby przykładowo wywodzić, iż pojęcie "faktycznego rozparcelowania" miało się tyczyć tylko przypadków, gdy również przeniesiono własność na osoby trzecie przez ich wprowadzenie i wręczenie aktów nadania (§ 33 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego) mając na uwadze skutki prawne, jakie przypisano tym aktom (§ 33 ust. 2 wskazanego rozporządzenia). Sama jednak kwestia wadliwości wykładani określonej normy, w myśl jednolitych poglądów doktryny i judykatury, nie może być kwalifikowana, jako rażące naruszenie prawa.

Mając na uwadze powyższe uwarunkowania faktyczne należy wskazać, iż w niniejszej sprawie sam organ administracji, orzekający w przedmiocie nieważności, odnotowuje istnienie dokumentów, z których treści wywieść można, iż opracowano plan parcelacji (lecz nie został on zatwierdzony), a grunty były dzierżawione przez rolników od Państwa od 1945 roku (pisma z dnia 6 i 14 maja 1954 r. oraz 8 grudnia 1958 r., protokół z dnia 8 maja 1954 r.). Okoliczność dzierżawienia gruntów nieruchomości ziemskiej "N." od Państwa podważa oczywistość ustaleń, jakoby z materiału dowodowego w sposób oczywisty wynikało, iż na dzień 1 sierpnia 1945 r. majątkiem władał p. J. K., w następstwie wprowadzenia przez komisarza ziemskiego, po wydaniu decyzji z dnia [...] czerwca 1945 r. o nie podpadaniu nieruchomości ziemskiej pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Przesądzającym dla oceny stanu faktycznego nie może być podnoszona przez uczestniczkę postępowania okoliczność zamieszkiwania byłego właściciela, czy jego rodziny na terenie majątku (pismo z dnia 15 stycznia 2012 r.). Nie ma też kluczowego znaczenia to, iż pojęciem "parcelacji" określono także szereg czynności dokonywanych po wydaniu poszczególnych orzeczeń z 1948 roku. Nie wyklucza to dopuszczalności oceny, na podstawie posiadanego w 1948 roku materiału dowodowego, iż faktyczna parcelacja nastąpiła. O ile przyjąć, iż błędny był wyrażony w orzeczeniu z 1948 roku pogląd, iż ziemia została przydzielona nowym właścicielom na postawie aktu nadania ziemi, nie można jednak wykluczyć, iż konkluzja taka, choć nieprawidłowa, była dopuszczalna, wobec informacji, jakimi dysponował organ administracji na dzień orzekania. Z drugiej strony przypomnieć wypada, iż w myśl obowiązujących regulacji kwestia ta, przy zastosowaniu jednej z dopuszczalnych wykładni, nie była przesądzająca.

Należy mieć na uwadze, iż w myśl art. 5 dekretu o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich, znacjonalizowane majątki miały być przydzielane w trybie przewidzianym w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej, a więc - w stosownym zakresie z zastosowaniem postanowień rozporządzenia wykonawczego. Nie można w tym świetle wykluczyć, iż np. wobec nie zatwierdzenia projektu podziału ziemi w 1945 roku uznano za zasadne ponowne jego zatwierdzenie, co poprzedzać powinno wprowadzenie nowych właścicieli i wydanie aktów nadania ziemi.

Wobec wskazanych okoliczności nie można wykluczyć a priori, iż organ administracji dysponował materiałem dowodowym na podstawie, którego dopuszczalna była ocena, jakoby majątek został faktycznie rozparcelowany na etapie realizacji reformy rolnej (podzielony) i był w posiadaniu osób trzecich (dzierżawiony od Państwa). Nie można nawet wykluczyć, iż wynikało z niego jakoby ziemia została nadana nowym właścicielom, bowiem w decyzji wskazano przybliżoną datę (przed 1 lipca 1945 r.), kiedy czynności tej jakoby dokonano. Należy przy tym przypomnieć, iż znaczenie parcelacji nie obejmuje kwestii przeniesienia własności, lecz wyłącznie podział. Takie rozumienie może potwierdzać treść ww. art. 5 dekretu o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich, gdzie wskazano właśnie na zasadę późniejszego "przydzielania" znacjonalizowanych dopiero nieruchomości w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Samo uprzednie przydzielenie nieruchomości nie miało więc przesądzającego znaczenia w kontekście oceny czy nastąpiło faktyczne rozparcelowanie.

Orzeczeniu z 1948 roku nie można z kolei zarzucić rażącej wadliwości, w kontekście uzasadnienia. Pomimo iż ma ono charakter ogólnikowy wynika, iż organ administracji dokonał oceny istotnych okoliczności sprawy w kontekście norm materialnoprawnych stanowiących podstawę orzekania (przepisy dekretu dotyczące przesłanek nacjonalizacji). Wskazano, iż w aktach sprawy znajdują się dowody, z których wynika, iż majątek został faktycznie rozparcelowany. Jednocześnie nie udało się obecnie odnaleźć akt sprawy.

Konkluzji organu nie można odmówić w takim przypadku oczywistej bezpodstawności, a wyłącznie tego rodzaju naruszenie przepisów postępowania mogłoby prowadzić do uznania, iż ówczesne orzeczenie jest dotknięte wadą nieważności i jego postawienie w obrocie prawnym jest nie do pogodzenie z regułami demokratycznego państwa prawa. Brak jest aktualnie przesłanek do uznania, iż doszło do rażącego naruszenia prawa w toku postępowania wyjaśniającego, w świetle art. 44, 49 i 50 obowiązującego w tym przedmiocie na dzień orzekania Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36 poz. 341 ze zm.). W kontekście formułowania oceny w tym zakresie istotne znaczenie odgrywa to, iż rażące naruszenie prawa nie może być wyłącznie domniemane. Musi ono znajdować konkretne potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym (tak samo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1415/09, ogólnodostępny w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy podkreślić, iż ocena decyzji pod katem jej rażącej wadliwości nie może być utożsamiana z postępowaniem związanym z ponownym załatwianiem sprawy, co do meritum. Powyższa ocena nie oznacza więc, iż gdyby organ administracji był obecnie uprawniony do powtórnego orzekania w sprawie, co do meritum, zasadne byłoby wydanie decyzji potwierdzającej nacjonalizację, analogiczną do kwestionowanej z 1948 roku. Kwestia "słuszności" podjętego ówcześnie i pozostającego w obrocie prawnym orzeczenia, jest poza granicami niniejszej sprawy.

W ocenie organu orzekającego w przedmiocie nieważności, jak i uczestników postępowania (spadkobierców dawnego właściciela) rażące naruszenie prawa w danym przypadku polega na wydaniu decyzji o nacjonalizacji pomimo, iż w konkretnej sprawie nie zachodziły przesłanki wskazane w art. 1 pkt 4 dekretu o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich. Okoliczność ta jednak nie może stanowić przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji.

Organ administracji uzasadniając orzeczenie w niniejszej sprawie przywołał i ocenił konkretne dokumenty - bez daty lub powstałe po dniu wydania zarządzenia z 1948 roku. Wynika z nich w jego ocenie, iż na dzień 1 sierpnia 1945 r. (w myśl art. 1 pkt 4 dekretu o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich) faktyczna parcelacja majątku nie nastąpiła. Wywodzi się to z twierdzeń, jakoby właścicielowi przywrócono posiadanie całego majątku i przebywał tam (zdaniem uczestnika postępowania – pismo z dnia 15 stycznia 2012 r. - potwierdzać to ma dodatkowo zgłoszenie roszczeń wojennych we wrześniu 1945 roku) oraz notatek, w których świetle parcelacji dokonano dopiero po 1948 roku. Organ administracji wskazuje jednocześnie, iż nie dysponuje dowodami, iż parcelacja nastąpiła w 1945 roku. Kwestie te podniesiono również w piśmie uczestników z dnia 8 lutego 2012 r. Należy jednak ponownie podkreślić, iż nie jest przedmiotem postępowania ustalanie, jaki był stan faktyczny w świetle dostępnych obecnie dokumentów, lecz czy, dokonując konkretnej oceny w 1948 roku, naruszono rażąco prawo. Podnoszone dzisiaj okoliczności, o ile możliwe byłoby ustalenie, iż nie były one znane organowi orzekającemu ówcześnie w sprawie, mogłoby z kolei stanowić ewentualnie podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.). Skoro, choćby hipotetycznie mogą zachodzić przesłanki do wyeliminowania wadliwej decyzji w oparciu o te same przesłanki poprzez wznowienia postępowania, które wywiera mniej daleko idące skutki prawne (w przypadku potwierdzenia się podstawy do wznowienia postępowania dotychczasowa decyzja mogła zostać przez określony czas zmieniona – art. 151 K.p.a.), byłoby niedopuszczalne, z odwołaniem do nich, stwierdzenie nieważności orzeczenia. Skutki prawne bowiem nieważności orzeczenia są dalej idące - przyjmuje się np., iż decyzja, której nieważność stwierdzono, nigdy nie obowiązywała – rozstrzygnięcie wywiera więc skutki wsteczne. Jeżeli prawodawca określonej wadliwości decyzji przypisał określone skutki (wynikające ze wznowienia postępowania) naruszałoby zasady K.p.a. przyjęcie, iż ta sama przesłanka może powodować skutki dalej idące, a wynikające ze stwierdzenia nieważności decyzji.

W przypadku badanego zarządzenia z 1948 r. nie do przyjęcia jest pogląd, iż o jego kwalifikowanej wadliwości decyduje fakt, iż doszło do nacjonalizacji nieruchomości ziemskiej, pomimo iż nie zachodziły ku temu normatywne przesłanki (patrz pismo uczestników z dnia 8 lutego 2012 r.). Rażącą wadliwość można przypisać orzeczeniu o ile organ administracji orzekłby o przejęciu majątku bądź w następstwie rażąco wadliwiej wykładni określonej normy prawnej, pominięcia przepisu lub pomimo faktu, iż z materiału dowodowego wynikał brak ku temu przesłanek, bądź też uchybiłby w sposób oczywisty obowiązkowi wyjaśnienia sprawy (rażące braki w materiale dowodowym). Gdy chodzi o dwa z ostatnich wskazanych względów, weryfikacja zarządzenia z 1948 roku nie jest aktualnie możliwa, skoro podjęta próba odnalezienia akt nie przyniosła efektu.

Odnośnie do przytoczonej w piśmie uczestników postępowania z dnia 8 lutego 2012 r. tezy z orzeczenia sądowego (sygn. akt I OSK 1151/08) trzeba stwierdzić, iż zostało one sformułowane na gruncie innej sprawy. Uwzględniając wskazane wyżej uwarunkowania faktyczne i prawne nie można jej odnieść wprost do niniejszej sprawy.

Sąd, oceniając wyłącznie legalność zaskarżonej decyzji nie może, uwzględnić podnoszonych kwestii dotyczących naznaczonej cierpieniem i szykanami historii właściciela nieruchomości ziemskiej i jego rodziny, jak i związanych z konsekwentnymi staraniami o odzyskanie majątku ziemskiego, znacjonalizowanego pomimo nie podpadania pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o uzyskanie należnego zadośćuczynienia.

Przy orzekaniu w niniejszej sprawie, poza oceną Sądu musiały pozostać kwestie oceny rozwiązań prawnych przyjętych w dekrecie o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich. Zastosowanie przepisów dekretu prowadziło do nacjonalizacji nieruchomości ziemskich, wyłącznie z uwagi na ich faktyczne rozparcelowanie w toku przeprowadzania reformy rolnej. Jednocześnie jednak, w myśl art. 2 ust. 1 tego aktu, ich właściciele mieli prawo uzyskania nieruchomości o równej wartości i jakości. Poza granicami niniejszej sprawy pozostaje kwestia, czy w istocie było możliwe w przedmiotowym przypadku uzyskanie wskazanego ustawą zadośćuczynienia (kwestie podnoszone w piśmie strony z dnia 15 stycznia 2012 r.) Sąd jest uprawniony do kontroli legalności zaskarżonej decyzji jedynie pod kątem jej zgodności z obowiązującym prawem, co wynika z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.). Kwestie ewentualnego, stosownego zrekompensowania krzywd, o ile wynikały one z faktycznego braku możliwości dochodzenia roszczeń przez właścicieli znacjonalizowanych majątków, pozostają w obecnym porządku prawnym wyłącznie w gestii władzy ustawodawczej.

Sformułowanie oceny, iż zarządzenie z 1948 roku jest dotknięte wadą kwalifikowaną – zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa - w wyniku czego stwierdzono w części jego nieważność zaś w części, iż zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, pomimo nie wykazania okoliczności mogących stanowić podstawę dla sformułowania takiej oceny, czyni zasadnym zarzuty skargi, co do naruszenia przepisów postępowania w zakresie właściwego wyjaśnienia sprawy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) jak i – niepodnoszony - uzasadnienia orzeczenia (art. 107 § 3 K.p.a.) oraz przepisu prawa materialnego wskazującego przesłanki nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.).

Wobec braku ujawnienia przesłanek dla sformułowania oceny, iż zarządzenie z 1948 roku wydano z rażącym naruszeniem prawa bez znaczenia postaje kwestia, czy trafnie oceniono ewentualne wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych w kontekście dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji bądź orzeczenia, że wydano ją z naruszeniem prawa.

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako "ppsa" orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji.

Sąd nie uwzględnił wniosku Strony skarżącej, o uchylenie decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r., gdyż nie jest to niezbędne, wobec aktualnych uwarunkowań sprawy, w myśl art. 135 ppsa. W razie ujawnienia jednak nowych istotnych dowodów (dokumentów, zeznań świadków itp.) organ administracji rozważy zasadność wydania decyzji w myśl art. 138 § 2 K.p.a. dla zachowania zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.), której surogatem jest instytucja ponownego rozpatrywania sprawy.

Orzekając w punkcie 3 sentencji wyroku Sąd miał na względzie, iż zgodnie z art. 200 ppsa w przypadku uwzględnienia skargi, skarżącemu należy się od organu administracji publicznej, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na podstawie tego przepisu w zw. z art. 205 § 1 ppsa zasądzono na rzecz Skarżącego koszty postępowania sądowego, na które składa się: wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł.

Orzekając ponownie w sprawie organ administracji uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Rozważy dodatkowo, jakie może mieć znacznie w przedmiotowej sprawie okoliczność, iż zarządzenie z 1948 roku zostało wydane po zakończeniu procedowania w przedmiocie podpadanie nieruchomości ziemskiej pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wyznaczać to może kierunek poszukiwań dokumentów, w których posiadaniu był organ administracji orzekający w przedmiocie nacjonalizacji w 1948 roku.