Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 82/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok
Powołane przepisy: article: art. 25, art.26
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 68
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędziowie NSA Zofia Borowicz Maria Jagielska Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej małoletniego A. A. reprezentowanego przez opiekuna prawnego D. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1841/09 w sprawie ze skargi małoletniego A. A. reprezentowanego przez opiekuna prawnego D. G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie sfinansowania kosztów leczenia poza granicami kraju 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], a także utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2009 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1841/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę małoletniego A. A., reprezentowanego przez opiekunkę prawną D. G., na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy uregulowania zaległej kwoty i refundacji kosztów leczenia poza granicami kraju.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia.

Skarżący reprezentowany przez opiekuna prawnego – D. G. wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o uregulowanie zaległej kwoty i refundację poniesionych kosztów związanych z leczeniem małoletniego A. A. preparatem Melphalan w ośrodku [...] (Wielka Brytania). Domagał się pokrycia niezapłaconych kosztów w kwocie 4288,66 GBP za leczenie w ramach II kuracji Melphalanem oraz kwoty refundacji kwoty 1552 GBP z tytułu poniesionych kosztów badań kwalifikacyjnych oraz części kosztów leczenia w ramach II kuracji.

Wnioskodawca wskazał, że w ośrodku w Londynie przeprowadzono u niego dotychczas dwie kuracje Melphalanem w dniach 3 grudnia 2008 r. i 7 stycznia 2009 r., których łączny koszt wyniósł 22.524,51 GBP. Na poczet tej kwoty opiekunka prawna małoletniego wpłaciła 1.552 GBP z własnych środków, zaś kwotę 15.000 GBP pokryło Stowarzyszenie [...] oraz [...] w Londynie. Kwota 4.288,66 GBP nie została uregulowana.

Wnioskodawca podniósł, że decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Prezes NFZ wyraził zgodę na przeprowadzenie u skarżącego III kuracji Melphalenem w tymże ośrodku, jednakże ze względu na znakomite efekty leczenia I i II kuracją Melphalanem, lekarze sprawujący opiekę nad pacjentem stwierdzili, że nie ma potrzeby zastosowania III kuracji. Zdaniem wnioskodawcy, kierunek rozstrzygnięcia merytorycznego wniosku, wyrażony przez Prezesa NFZ we wspomnianej decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r., stanowi akceptację podjętego leczenia, aż do skutku. W tej sytuacji Prezes NFZ powinien uregulować zaległą kwotę i zrefundować poniesione koszty leczenia poza granicami kraju.

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia odmówił uregulowania zaległej kwoty 4288,66 GBP i refundacji poniesionych kosztów w wysokości 1552 GBP związanych z leczeniem A. A. poza granicami kraju.

D. G., opiekunka prawna małoletniego A. A., wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji.

Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że przedmiotowe postępowanie toczyło się w sprawie zrefundowania kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w okresie poprzedzającym wydanie zgody o sfinansowanie świadczeń opieki zdrowotnej dla małoletniego, czyli zrealizowanych z pominięciem procedury określonej w art. 25 - 26 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.) w związku z art. 22 ust. 1 lit. c) rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 149 z dnia 5 lipca 1971, str. 2 i nast., ze zm.; dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 1408/71"). Zdaniem organu administracji, przepisy prawa krajowego nie przewidują w żadnym wypadku możliwości refundacji kosztów leczenia, zaś w sprawie nie może mieć zastosowania przepis art. 22 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł małoletni A. A. (działający poprzez opiekunkę prawną –D. G.). W uzasadnieniu skargi wskazał, że dopuszczalna jest refundacja kosztów leczenia udzielonego w innym państwie członkowskim bez zezwolenia właściwego organu. Organ obowiązany jest ustalić indywidualną sytuację medyczną, która pozwoliłaby na oceną, czy procedura uzyskania zgody nie stanowiła zagrożenia dla zdrowia lub życia osoby występującej o refundację kosztów leczenia w innym niż miejsce zamieszkania państwie członkowskim. W niniejszej sprawie organ administracji nie ocenił indywidualnej sytuacji medycznej A. A. i pominął fakt, że procedura uzyskania zgody wymagała czasu, a w przypadku skarżącego tylko natychmiastowe działania mogły przynieść skutek terapeutyczny ratując dziecku życie i jedyne oko.

W uzasadnieniu skargi wskazano dowody, że tylko niezwłoczne podjęcie leczenia Melphalanem umożliwiało ratowanie życia i jedynego oka A. A. Te dowody to m.in. karta informacyjna z Centrum Zdrowia Dziecka (CZD) z dnia [...] listopada 2008 r. zawierająca stwierdzenie, że "w związku z wyczerpaniem wszystkich możliwych metod leczenia wskazane pilne usunięcie jedynej lewej gałki ocznej" oraz raport medyczny dr J. H. z kliniki w Londynie z dnia [...] stycznia 2009 r. o ratowaniu życia i jedynego oka dziecka melphalanem, a także opinia prof. dr hab. n. med. T. Ż. z Kliniki Okulistycznej w [...] z dnia [...] marca 2009 r. dotycząca konieczności prowadzenia trzeciej kuracji melphalanem dla ratowania życia i jedynego oka dziecka.

Skarżący wskazał, że wydając zgodę na trzecią kurację melphalanem (w decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r.) Prezes NFZ potwierdził zasadność tego leczenia poza granicami kraju.

Wyrokiem z dnia 6 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 25 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje koszty leczenia lub badań diagnostycznych poza granicami kraju, udzielonych zgodnie z przepisami o koordynacji, oraz wynikające z art. 26 powołanej ustawy. Prezes Funduszu może na wniosek, o którym mowa w art. 25 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, skierować wnioskodawcę do przeprowadzenia poza granicami kraju leczenia lub badań diagnostycznych, których nie przeprowadza się w kraju, kierując się niezbędnością udzielenia takiego świadczenia w celu ratowania życia lub poprawy stanu zdrowia wnioskodawcy. Oznacza to, że przepisy prawa wskazują na możliwość skorzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej poza granicami kraju, jednakże w przypadku zaistnienia określonych przesłanek i uzyskania zgody Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na leczenie poza granicami kraju.

Sąd wskazał, że w sprawie bezspornym jest, iż skarżący nie wystąpił z wnioskiem do Prezesa NFZ o sfinansowanie I i II kuracji Melphalanem poza granicami kraju. Przedmiotowe postępowanie toczy się zatem w sprawie zrefundowania kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w okresie poprzedzającym wydanie owej zgody, czyli zrealizowanych z pominięciem procedury określonej w art. 25 - 26 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w związku z art. 22 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 1408/71. W związku z tym skarżący jest zobowiązany do pokrycia kosztów przedmiotowego leczenia.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w przedmiotowej sprawie nie może mieć zastosowania wyrok ETS z dnia 16 maja 2006 r. (C-372/04) w sprawie Yvonne Watts, gdyż zwróciła się ona z wnioskiem o wydanie formularza E-112, ale ze względu na długi czas oczekiwania nie uzyskała ona zgody na realizację świadczenia opieki zdrowotnej poza granicami swojego państwa. Wyrok ten nie przekreśla generalnej zasady, że każde z państw członkowskich w swoim prawie wewnętrznym określa warunki, na podstawie których możliwe jest sfinansowanie kosztów leczenia za granicą.

II

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył A. A. – reprezentowany przez opiekuna prawnego D. G. Zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz pełnomocnika wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu.

Zaskarżonemu wyrokowi wnoszący skargę kasacyjną zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, to jest art. 25 ust. 1 w związku z art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez błędną wykładnię tych przepisów, opartą wyłącznie na ścisłej interpretacji językowej, podczas gdy wykładnia funkcjonalna, zastosowana z uwzględnieniem unormowań zawartych w art. 68 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, zapewniających każdemu prawo do ochrony zdrowia i nakładających na władze publiczne obowiązek zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom i osobom niepełnosprawnym, uzasadnia dopuszczenie wyjątków od reguł wynikających z formalistycznej wykładni gramatycznej, a tym samym pozwala w indywidualnych przypadkach na finansowanie przez Narodowy Fundusz Zdrowia kosztów leczenia lub badań diagnostycznych poza granicami kraju, pomimo niezłożenia uprzednio przez osobę uprawnioną stosownego wniosku,

2. naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 141 § 4 w związku z art. 133 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zaniechanie przedstawienia i odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do argumentów strony skarżącej, wyrażonych w piśmie procesowym pełnomocnika z dnia 9 sierpnia 2010 r., dotyczących naruszenia przez organ wydający zaskarżoną decyzję art. 25 ust. 1 w związku z art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz art. 9 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.; dalej powoływana jako "k.p.a."), co prowadzi do wniosku, że wyrok wydany został bez analizy całości akt sprawy, a merytoryczne ustosunkowanie się do przedstawionych przez pełnomocnika strony skarżącej argumentów doprowadzić mogło do wydania orzeczenia odmiennego, to jest uchylającego zaskarżoną decyzję w całości.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej stwierdził, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że leczenie A. A. poza granicami kraju było uzasadnione i przyniosło pozytywne skutki, a u małoletniego wyczerpano wcześniej wszystkie możliwe w kraju metody leczenia. Z ustalonego stanu faktycznego wynika również, że przesłanki, określone w art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, sfinansowania przez NFZ leczenia poza granicami kraju - zostały spełnione. Odmowa sfinansowania udzielonych już świadczeń zdrowotnych wynika zatem wyłącznie z przyczyn formalnych, to jest z powodu niezłożenia przez opiekuna prawnego stosownego "uprzedniego" wniosku. Dokonana przez Sąd pierwszej instancji formalistyczna wykładnia językowa art. 25 ust. 1 w związku z art. 26 ust. 1 powołanej ustawy jest nie do pogodzenia z podstawowymi założeniami aksjologicznymi wyrażonymi w Konstytucji RP.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia nie skorzystał z prawa złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

III

Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona, a sformułowany w niej zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię jest trafny.

W sprawie niniejszej stan faktyczny ustalony przez Prezesa NFZ jest niesporny. Małoletni A. A. urodzony [...] lipca 2005 r. wkrótce po urodzeniu zachorował na retinoblastomę obuoczną. Dziecko leczone było w CZD od sierpnia 2005 r. W czasie kuracji zastosowano dostępne w Polsce leczenie (8 kuracji JOE, termochemioterapię, krioterapię, a po stwierdzeniu wznowy - chemioterapię i radioterapię). Leczenie nie przyniosło rezultatu i [...] marca 2007 r. dziecku usunięto prawą gałkę oczną. W 2008 r. nastąpiła kolejna wznowa i w CZD zastosowano ponownie dwa zabiegi termochemioterapii. Leczenie nie przyniosło rezultatu, a z karty informacyjnej CZD z dnia [...] listopada 2008 r. wynika, że "zostały wyczerpane wszystkie możliwe metody leczenia i wobec tego wskazane pilne usunięcie jedynej gałki ocznej".

Z pisma opiekunki prawnej małoletniego z dnia 9 sierpnia 2010 r. wynika, że w CZD nie została ona poinformowana o możliwości leczenia dziecka poza granicami kraju, ani też o potrzebie podjęcia procedury wymaganej prawem związanej z uzyskaniem skierowania na takie leczenie i sfinansowania go ze środków publicznych.

Opiekunka prawna małoletniego, wobec perspektywy natychmiastowej utraty jedynego oka przez dziecko, skoncentrowała się więc na natychmiastowym zgromadzeniu z pomocą organizacji pozarządowych części środków na leczenie za granicą oraz zorganizowała leczenie w specjalistycznej klinice w Londynie.

Jest niesporne, że na skutek tych działań już 3 grudnia 2008 r. zastosowano u A. A. w Londynie I kurację melphalanem, a 7 stycznia 2009 r. przeprowadzono w Londynie II kurację melphalanem.

Jest też niesporne, że kuracja ta przyniosła doskonały rezultat i doprowadziła do całkowitej remisji nowotworu (zaświadczenie ze szpitala w Londynie z dnia [...] stycznia 2009 r.).

Jest też niesporne, że w toku leczenia w Londynie babka małoletniego złożyła stosowny wniosek o skierowanie na dalsze leczenie i sfinansowanie z budżetu Państwa III kuracji melphalanem. Wniosek został złożony zgodnie z wymogami rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 grudnia 2007 r. w sprawie wniosku o leczenie lub badania diagnostyczne poza granicami kraju oraz pokrycie kosztów transportu (Dz. U. Nr 249, poz. 1867; dalej zwane "rozporządzeniem MZ z 2007 r."). Wniosek został należycie wypełniony i zaopiniowany przez dwóch specjalistów z tytułami profesora: prof. dr hab. n.med. D. P. Kierownika z Kliniki Onkologii w CZD oraz prof. dr hab. n. med. J. K. Obaj specjaliści wskazali, że możliwości leczenia w kraju zostały wyczerpane, a ośrodek londyński jest wiodący w leczeniu retinoblastomy.

Po rozpatrzeniu tego wniosku decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Prezes NFZ wyraził zgodę na III kurację A. A. melphalanem w Londynie. Dodać można, że wobec doskonałych wyników I i II kuracji przeprowadzonej 3 grudnia 2008 r. i 7 stycznia 2009 r. przeprowadzenie III kuracji okazało się niepotrzebne.

Zauważyć należy, że z powyższych ustaleń wynika nie tylko zasadność przeprowadzenia i sfinansowania ze środków publicznych III kuracji melphalanem, ale także spełnienie ustawowych przesłanek materialnoprawnych warunkujących zgodę na finansowanie ze środków publicznych leczenia w Londynie retinoblastomy u A. A. Ze zgromadzonego materiału i uzasadnienia decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. wynika bowiem, że: 1/ leczenie melphalanem stanowiło leczenie, którego nie przeprowadza się w kraju, 2/ leczenie w Klinice w Londynie było niezbędne dla ratowania życia i poprawy stanu zdrowia małoletniego A. A. Te informacje dotyczyły wniosku w sprawie III kuracji melphalanem i sytuacji w styczniu 2009 r., ale oczywiście odnosiły się wprost do sytuacji w grudniu 2008 r., kiedy to przeprowadzono I kurację i w początkach stycznia 2009 r., kiedy przeprowadzano II kurację melphalanem. Rozpoznając sprawę niniejszą organ miał zatem pełną wiedzę na temat faktów mających istotne znaczenie dla ustalenia istnienia przesłanek materialno prawnych zgody na finansowanie leczenia za granicą, o których mowa w art. 26 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zaznaczyć należy, że wiedza ta wynikała ze stosownych opinii lekarskich, o których mowa w rozporządzeniu MZ z 2007 r.

Pozostaje do rozważenia, czy w sytuacji, gdy materiał dowodowy pozwala na ustalenie istnienia materialnoprawnych przesłanek skierowania wnioskodawcy na leczenie za granicą, możliwe jest udzielnie zgody na sfinansowanie ze środków publicznych kosztów leczenia, które już zostało przeprowadzone za granicą, a którego to leczenia nie przeprowadza się w kraju, zaś było ono niezbędne dla ratowania zdrowia i życia wnioskodawcy.

Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć twierdząco.

Z art. 26 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych nie wynika wprost, że skierowanie nie może być wydane w trakcie leczenia lub nawet po jego przeprowadzeniu. Istota rzeczy polega przecież na tym, że Prezes NFZ decyduje o tym, że wnioskowane leczenie będzie finansowane ze środków publicznych. Wszystkie wymogi zawarte w rozporządzeniu MZ z 2007 r. mają na celu zapewnienie z jednej strony przejrzystości i rzetelności procedur, zaś z drugiej strony uniknięcie nieuzasadnionych żądań, przekraczających niezbędne potrzeby pacjentów i możliwości finansowe Państwa. Prezes NFZ kierując na leczenie poza granicami kraju ma na względzie zarówno potrzeby wnioskodawców, jak i możliwości finansowe budżetu. W tym stanie rzeczy uznać należy, że co do zasady stosowne procedury powinny być przeprowadzane przed podjęciem leczenia.

Brak jednak uzasadnienia prawnego dla uznania, że decyzja o zgodzie na finansowanie leczenia za granicą nie może być wydana także po jego przeprowadzeniu. Jeżeli stwierdzone zostanie ponad wszelką wątpliwość i w stosowny sposób spełnienie przesłanek materialnoprawnych skierowania na leczenie za granicą i finansowania tego leczenia ze środków publicznych, to fakt, że leczenie już przeprowadzono nie stoi na przeszkodzie podjęciu decyzji o jego sfinansowaniu ze środków publicznych.

Z art. 68 Konstytucji wynika prawo każdego obywatela do ochrony zdrowia. Obywatel może zatem, realizując to prawo, podejmować wszelkie działania prawem dozwolone mające na celu realizację tego prawa konstytucyjnie chronionego. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia aktów prawnych niższego rzędu, która pozbawia obywatela uprawnienia do ubiegania się o pomoc Państwa z tego tylko względu, że sam podjął już zgodne z prawem działania dla ochrony swego zdrowia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo i zgodnie z art. 68 Konstytucji wykładane przepisy krajowe, tj. art. 25 i art. 26 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, pozwalają na zgodne z prawem rozwiązanie sytuacji prawnych wyjątkowych i finansowanie ze środków publicznych także świadczeń już wykonanych, jeżeli są spełnione przesłanki takiego finansowania.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że powołany przepis Konstytucji nie stanowi źródła roszczeń refundacyjnych, a skład orzekający w sprawie niniejszej pogląd ten podziela (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2004 r., sygn. akt I CK 320/04, LEX nr 369249; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt IV CK 361/04). Powołany przepis Konstytucji stoi jednak na przeszkodzie takiej interpretacji art. 26 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, która wyklucza możliwość finansowania świadczeń już udzielonych (w ogóle nieopłaconych lub opłaconych ze środków wnioskodawcy). Skoro każdy ma prawo do ochrony zdrowia, to obywatel, który podjął natychmiastowe i niezbędne działania dla ratowania swego życia i zdrowia nie traci uprawnienia do wystąpienia o zgodę na finansowanie ze środków publicznych leczenia już wykonanego. Jego sytuacja nie powinna być ani lepsza, ani gorsza niż tego, kto z rozpoczęciem leczenia czeka na zgodę Prezesa NFZ. Bywają sytuacje, w których stan zdrowia nie pozwala na oczekiwanie, a wykazanie aktywności dla ratowania swego zdrowia jest prawem obywatela zagwarantowanym Konstytucją. Korzystając z tego prawa obywatel ryzykuje, że środki, które sam wyłożył nie będą pokryte z funduszy publicznych, nie zostaje jednak pozbawiony prawa do ubiegania się o taką pomoc. Jak w każdej innej sprawie tego rodzaju, decyzję merytoryczną uzależnioną od wykazania spełnienia przesłanek materialnoprawnych podejmuje Prezes Funduszu.

Przypomnieć należy, że za prokonstytucyjną wykładnią art. 25 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OSK 1407/08. W orzeczeniu tym NSA wyjaśnił, że istnieją wyjątki od reguły, iż uzyskanie zgody jest warunkiem uzyskania prawa do podjęcia leczenia poza granicami kraju (finansowanego następnie ze środków publicznych). Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 maja 2011 r. o sygn. akt II GSK 305/10. Oba wyroki dotyczyły pokrycia kosztów leczenia wykonywanego w kraju, ale ze względu na nagłą konieczność podjętego za granicą, bez przeprowadzenia procedury uzyskania zgody na to leczenie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie niniejszej pogląd ten podziela i wyraża przekonanie, że mogą istnieć wyjątkowe i nagłe przypadki, w których pierwszeństwo będzie miało podjęcie działań leczniczych, a nie procedur prawnych, co nie pozbawia wnioskodawcy prawa do ubiegania się o zgodę na sfinansowanie wykonanych już świadczeń.

Zauważyć należy, że rację ma Prezes NFZ, iż ponieważ chodzi o finansowanie leczenia niewykonywanego w kraju, to nie mogą znaleźć zastosowania przepisy rozporządzenia nr 1408/71, które dotyczą finansowania świadczeń leczniczych przeprowadzanych za granicą, ale należących do świadczeń przeprowadzanych w kraju.

W sprawie nie może też znaleźć zastosowania wykładnia prawa unijnego zawarta w wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Yvonne Wats (C-372/04), z tej właśnie przyczyny, że rozporządzenie nr 1408/71 reguluje finansowanie (i ewentualnie refinansowanie) leczenia, które wykonuje się w kraju, zaś w sprawie niniejszej chodzi o leczenie, którego nie wykonuje się w kraju.

Jednak, jak wyjaśniono wyżej, prokonstytucyjna wykładnia przepisów prawa polskiego pozwala na wydanie właściwego rozstrzygnięcia także w sytuacjach nietypowych - również wtedy, gdy chodzi o finansowanie leczenia niewykonywanego w kraju.

Trafnie wskazał kasator, że w świetle art. 68 Konstytucji każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne szczególną opiekę zdrowotną zapewniają dzieciom. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadniony zarzut kasacyjny dotyczący błędnej wykładni prawa materialnego tj. art. 26 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy u świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Nie są natomiast uzasadnione zarzuty procesowe. Przyczyną wadliwego rozstrzygnięcia była błędna wykładnia prawa materialnego i to ta wykładnia spowodowała akceptację zaskarżonej decyzji przez Sąd pierwszej instancji. Sąd nie znalazł podstaw do finansowania kosztów leczenia już wykonanego, zatem uznał za nieistotne okoliczności dotyczące przyczyn zaistniałej sytuacji.

W tym stanie rzeczy, ponieważ w sprawie doszło wyłącznie do naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, a błędu dopuścił się zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i organy administracji, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, a następnie rozpoznał skargę A. A. i w konsekwencji uchylił również obie wydane w sprawie decyzje administracyjne.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, stosując procedurę jak przy wniosku o zgodę na leczenie za granicą, ponownie oceni okoliczności sprawy niniejszej i zasadność wyrażenia zgody na finansowanie kosztów I i II kursu leczenia małoletniego A. A. melphalanem w [...], Wielka Brytania w grudniu 2008 r. i styczniu 2009 r. nieopłaconego lub finansowanego ze środków prywatnych wnioskodawcy. Jak w każdej tego typu sprawie, ustali w świetle posiadanych opinii lekarskich indywidualną sytuację medyczną wnioskodawcy i rozważy, czy w sytuacji małoletniego A. A. przeprowadzenie procedury uzyskania zgody nie stanowiło zagrożenia dla jego zdrowia i życia. Organ weźmie też pod uwagę, że w sytuacji, kiedy właściwe procedury nie zostały zarekomendowane i wdrożone przez CZD we właściwym czasie, ich brak nie może być wyłączną przyczyną odmowy.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Wniosek o przyznanie wynagrodzenia związanego z udziałem w sprawie pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym przez referendarza sądowego (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i § 2 p.p.s.a.) lub zażalenie (art. 227 p.p.s.a.), zaś Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do kontroli instancyjnej postanowienia sądu pierwszej instancji rozstrzygającego wspomnianą kwestię.