Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 770/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne: Dodatki mieszkaniowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 7 ust. 9
journal: Dz.U. 2019 poz 2133
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 października 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. , nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania A. S. (dalej: Strona, Skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Specjalisty Działu [...], działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., nr [...] z [...] r. w sprawie:

1. uchylenia decyzji nr [...] z dnia [...] roku przyznającej dodatek mieszkaniowy na okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł;

2. przyznania dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł. miesięcznie na okres 6 miesięcy od [...] do [...] r.

W podstawie prawnej SKO wskazało na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 poz. 2096 ze zm.) oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 570).

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

Specjalista Działu [...], w związku ze wznowionym postępowaniem, decyzją z [...] r. uchylił swoją decyzję nr [...] z [...] r. przyznającą dodatek mieszkaniowy na okres od [...] do [...] r. w kwocie [...] zł i przyznał dodatek mieszkaniowy na ten okres w wysokości [...]zł miesięcznie. Wskazał, że w sprawie wznowiono postępowanie, gdyż wniosek złożony przez Stronę został potwierdzony przez A. J. jako zarządcę, a wyszło na jaw, że Pan J. nie był zarządcą budynku, bowiem zarząd budynkiem należy do "A" Sp. z o. o. z siedzibą w Z. A. J. potwierdził metraż mieszkania na wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego [...] m2, a wydatki za zajmowany lokal jako wynoszące [...] zł. Natomiast ustalono, że dane we wniosku nie zgadzają się ze stanem faktycznym - wydatki potwierdzone bowiem przez zarządcę "A" Sp. z o.o. z siedzibą w Z. wynosiły [...] zł, a powierzchnia - [...] m2. W związku z tym, że faktyczne wydatki za mieszkanie i powierzchnia lokalu, były inne niż przyjęte do obliczenia dodatku mieszkaniowego organ postanowił uchylić decyzję przyznającą dodatek mieszkaniowy na podstawie nieprawdziwych danych zawartych we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego i przyznać dodatek mieszkaniowy wyliczając wysokość dodatku mieszkaniowego na podstawie prawidłowej powierzchni zajmowanego lokalu i prawidłowej wysokości czynszu tj. [...] zł miesięcznie. Zatem skoro różnica w wysokości wypłaconego I ponownie ustalonego dodatku mieszkaniowego wyniosła [...] zł miesięcznie to organ jednocześnie poinformował Stronę o treści art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 21 czenwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2133 ze zm.) oraz wskazał, iż różnica w wysokości przyznanych i wypłaconych dodatków mieszkaniowycłi w przedmiotowym okresie wynosi [...] zł. (6x [...]zł.) i podlega zwrotowi w podwójnej wysokości, tj. w kwocie [...]zł.

W odwołaniu Strona zakwestionowała prawidłowość decyzji i wniosła o uchylenie tej decyzji z jednoczesnym odstąpieniem od zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych kwot przyznanego dodatku mieszkaniowego. Zarzuciła naruszenie przepisów art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowycłi oraz błędy w ustaleniach faktycznych, a także błąd w wyliczeniu rachunkowym co do wysokości ustalonego na nowo dodatku mieszkaniowego.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO decyzją nr [...] z [...] r. uchyliło ww. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W ocenie wówczas orzekającego składu wyjaśnienia wymagało ustalenie czy istnieją przesłanki wznowieniowe, albowiem Prezydent Miasta Z. jest organem podatkowym i prowadzi jako starosta ewidencję dla lokalu mieszkalnego położonego przy ulicy [...] w Z., a zatem z urzędu zna powierzchnię tego lokalu i mógł w tym zakresie zweryfikować powierzchnię podaną we wniosku o ustalenie prawa do dodatku mieszkaniowego potwierdzoną przez zarządcę. Ponadto skoro Strona jest najemcą lokalu to należałoby rozważyć przeprowadzenie dowodu z umowy najmu, gdyby istniała niezgodność z danymi w ewidencji lub deklaracji podatkowej. Wyjaśnienia wymagało także kim była osoba potwierdzająca w imieniu zarządcy wniosek (czy działała w imieniu zarządcy, czy też była to osoba trzecia, a jeśli tak, czy nie doszło do fałszerstwa dowodu w tym zakresie) tym bardziej, iż Strona w odwołaniu wskazała, iż zarządca otrzymał kwotę przyznanego dodatku mieszkaniowego. Należało nadto wyjaśnić czy pismo z dnia [...] r. skierowane do organu pierwszej instancji, a podpisane przez Zastępcę Głównej Księgowej ds. Czynszu i Wspólnot mieszkaniowych "A’ spółka z o.o. z siedzibą w Z. przy ulicy [...] - zostało podpisane przez osobę uprawnioną do działania w imieniu tej spółki (zgodnie z KRS). Również wyjaśnienia wymagała treść dokumentu z dnia [...] r. dotycząca wysokości czynszu za lokal mieszkalny nr [...] położony w Z. przy ulicy [...], albowiem wynikało z niego, iż opłaty za wywóz śmieci pobierane są za 1 osobę, a we wniosku o ustalenie dodatku mieszkaniowego wskazano 4 osoby - tym samym należało zbadać, czy opłaty z tego tytułu Prezydent Miasta Z. pobiera i pobierał w prawidłowej wysokości (takie opłaty uzależnione są od ilości osób), a jeśli stwierdzone będą nieprawidłowości to Prezydent Z. winien w tym zakresie wszcząć postępowanie administracyjne. Ponadto SKO wskazało, iż w przypadku, gdy nie będą zachodzić przesłanki wznowieniowe decyzji Prezydenta Miasta Z. nr [...] [...]r., organ pierwszej instancji może zgłosić sygnalizację do organu właściwego o możliwość stwierdzenia nieważności tej decyzji.

W konsekwencji powyższego decyzją z [...]r. nr [...]. organ pierwszej instancji ponownie uchylił decyzję przyznającą dodatek mieszkaniowy w pierwotnej kwocie – jako zdaniem organu wydaną na podstawie nieprawdziwych danych zawartych we wniosku o jego przyznanie oraz przyznał dodatek mieszkaniowy wyliczony na podstawie prawidłowej powierzchni zajmowanego lokalu i prawidłowej wysokości czynszu w wysokości [...] zł miesięcznie. Jednocześnie zobowiązano Stronę do zwrotu kwoty [...] zł jako podwójnej wysokości różnicy w wysokości wypłaconego dodatku mieszkaniowego za przedmiotowy okres tj. 6 x [...] zł. Organ I instancji podkreślił, że powziął wiadomość, że zarządcą nieruchomości przy ul. [...] w Z. jest "A" Sp. z o. o. z siedzibą w Z. W związku z powyższym wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania Stronie dodatku mieszkaniowego decyzją ostateczną z [...] r. bowiem z przeprowadzonego postępowania z uwzględnieniem nowych okoliczności faktycznych i po dokonaniu ponownego wyliczenia stwierdził konieczność skorygowania jego wysokości.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Strona, gdyż nie zgodziła się z tym, że ma zwracać dodatek mieszkaniowy w podwójnej wysokości. Zarzuciła naruszenie art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych poprzez przyjęcie, że dodatek mieszkaniowy został przyznany na podstawie nieprawdziwych danych wskazanych we wniosku i deklaracji, podczas gdy do obowiązku organu należało zbadanie i zweryfikowanie danych zawartych we wniosku, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że Strona ma zwrócić podwójną różnicę wysokości dodatku przyznanego a nienależnego bowiem Strona nie miała wpływu na wydane dokumenty dotyczące powierzchni mieszkania i osoby wydającej zaświadczenie. W odwołaniu zarzuciła, że Strona nie została w żaden sposób wzbogacona, bowiem dodatek mieszkaniowy wpływał na konto Wspólnoty Mieszkaniowej. Wskazała, że organ całkowicie pominął sytuację majątkową, życiową i zdrowotną Strony - jest ona zatrudniona na 1/2 etatu i jej dochód miesięczny to kwota [...] zł, żona strony pracuje w wymiarze etatu z dochodem miesięcznym [...] zł, mają na utrzymaniu dwoje dzieci. Ponadto podniosła naruszenie przez organ pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, tj. art. 411 pkt. 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie polegające na tym, że nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego.

Rozpoznając ponownie sprawę w trybie odwoławczym SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, albowiem stwierdziło, że w myśl art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzie. Zatem organ I instancji prawidłowo ustalił, że stronie dodatek mieszkaniowy w okresie od [...] roku do [...]r. powinien zostać przyznany w mniejszej wysokości [...]zł miesięcznie. Przy prawidłowym obliczeniu wysokości należnego stronie dodatku mieszkaniowego należało bowiem uwzględnić okoliczności jak: zajmowanie lokalu mieszkalnego przez stronę na podstawie umowy najmu, powierzchnię mieszkania - [...]m2 na 4 osoby w gospodarstwie domowym, miesięczny dochód na osobę w rodzinie [...] zł., wydatki mieszkaniowe wraz z ryczałtem na ogrzanie lokalu i wody oraz brak instalacji gazowej w wysokości – łącznie [...]zł. Nadto SKO stwierdziło, że zgodnie z art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych jeżeli w wyniku wznowienia postępowania stwierdzono, że dodatek mieszkaniowy przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku, o których mowa w ust. 1, osoba otrzymująca dodatek mieszkaniowy jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości. W związku z tym, że w okresie [...] do [...] r. różnica przyznanych i wypłaconych dodatków mieszkaniowych wynosi 6 x [...]zł., tj. [...]zł., to kwota w podwójnej wysokości wynosi [...]zł. i podlega zwrotowi wraz z odsetkami.

Jednocześnie odnosząc się do treści odwołania strony i podanych w odwołaniu okoliczności faktycznych, nie zasługują one na uwzględnienie, bowiem strona składając wniosek o ustalenie uprawnienia do dodatku mieszkaniowego powinna podać dane zgodne ze stanem faktycznym i zawartą umową najmu lokalu.

Kwestionując prawidłowość powyższej decyzji ostatecznej Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zaskarżając decyzje obu instancji i zarzucając:

1. naruszenie przepisów art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, poprzez przyjęcie, że dodatek mieszkaniowy został przyznany na podstawie nieprawdziwych danych wskazanych we wniosku i dekłaracji, podezas gdy do obowiązku organu należało zbadanie i zweryfikowanie danych zawartych we wnioskach, a obecnie Strona z tego tytułu nie może ponosić tak dotkliwych konsekwencji finansowych;

2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, iż Strona ma zwrócić różnicę w wysokości przyznanych i wypłaconych dodatków mieszkaniowych we wskazanych okresach a zwrot nienależnie pobranego dodatku ma nastąpić w podwójnej wysokości wraz z odsetkami, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do wysunięcia wniosku przeciwnego, a mianowicie iż Strona nie miała żadnego wpływu na wydane dokumenty w zakresie opisanej powierzchni mieszkania oraz osoby wydającej takie zaświadczenie;

3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu i nie zbadaniu złożonych dokumentów do wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego przez organ, przyznający dodatek mieszkaniowy, co skutkować mogło odmową przyznania takiego dodatku;

4. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, mający wpływ na jego treść, polegający na obciążeniu Strony skutkami prawnymi i finansowymi rzekomo błędnie wydanej decyzji, podczas gdy dodatek mieszkaniowy wpływał na konto Współnoty Mieszkaniowej, a Strona w żaden sposób nie jest wzbogacona;

5. błąd w wyliczeniu rachunkowym, wskazanym w zaskarżonej decyzji co do wysokości ustalonego na nowo dodatku mieszkaniowego przez okres 6 miesięcy;

6. naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 411 pkt 2 k.c., polegającego na tym, że nie można żądać zwrotu świadczenia jeżeli spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego.

Nadto skarżący wskazał, iż czynsz płaci do właściciela lokalu i nie ma on żadnej relacji z zarządcą.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2019 r., poz. 2325; zwanej dalej ppsa) Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Nadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1).

Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcia obu instancji w tej sprawie nastąpiły z naruszeniem przepisów prawa procesowego i w konsekwencji materialnego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie spór sprowadza się do prawidłowości i zasadności wznowienia postępowania i w konsekwencji zmiany pierwotnego wyliczenia dodatku mieszkaniowego.

Wskazać należy, że dla prawidłowego ustalenia dodatku mieszkaniowego niezbędne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego. Podobnie w przypadku zastosowania nadzwyczajnego trybu wzruszania decyzji ostatecznych koniecznym jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, możliwego do zastosowanie jednej z przesłanek – w tej sprawie wznowienia postępowania.

W przedmiotowej sprawie organ wskazał na trzy przesłanki wznowienia postępowania w sprawie spornego dodatku mieszkaniowego, ale nie wyjaśnił dlaczego i w wyniku jakich okoliczności za uzasadnioną uznał konieczność wznowienia postępowania akurat z tych przesłanek; lakoniczne wskazanie podstaw z art. 145 § 1 kpa w postanowieniu wznawiającym, bez jakiegokolwiek uzasadnienia – również czyni niemożliwym zweryfikowanie prawidłowości takiego rozstrzygnięcia.

Organy obu instancji ograniczyły się bowiem wyłącznie do ogólnikowego wskazywania w wydawanych orzeczeniach przesłanek z art. 145 § 1 kpa - tj.: pkt 2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa; pkt 5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w chwili wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję; pkt 7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2) – bez dokonania jakiejkolwiek ich analizy i szczegółowego ich powiązania z konkretnymi okolicznościami analizowanej sprawy.

Z akt nie wynika aby pierwotna decyzja przyznająca sporny dodatek została wydana w wyniku przestępstwa – brak jest wyroku potwierdzającego tą okoliczność. Podobnie jak brak jest w aktach orzeczenia innego organu lub sądu rozstrzygającego zagadnienie wstępne odmiennie od przyjętego w decyzji przyznającej Stronie sporny dodatek. Nadto zgodnie z treścią przesłanki z pkt 5 wznowienie postępowania powinno następować z uwagi na wyjście na jaw nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem ujawnienia się dowodów po wydaniu decyzji, byleby dotyczyło to faktów, które są istotne dla sprawy, istniały w momencie wydania decyzji, a nie były znane organowi w momencie jej podejmowania; uchylenie bowiem decyzji ostatecznej z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 kpa uwarunkowane jest łącznym spełnieniem tych warunków, a jeżeli którykolwiek z nich nie został spełniony, niemożliwym jest uchylenie decyzji ostatecznej (a contrario - jej uchylenie jest działaniem niezgodnym z prawem).

Zauważyć należy, że wszystkie uchybienia procedowania w tej sprawie, począwszy od przesłanek wznowienia, dokładnie i szczegółowo wypunktowało SKO w swojej decyzji kasatoryjnej z [...]r. nakazując wyjaśnienie: przesłanki wznowieniowej – bowiem Prezydent Miasta Z. jest organem podatkowym i prowadzi jako starosta ewidencję dla lokalu mieszkalnego położonego przy ulicy [...] w Z., a zatem z urzędu zna powierzchnię tego lokalu i mógł w tym zakresie zweryfikować powierzchnię podaną we wniosku o ustalenie prawa do dodatku mieszkaniowego potwierdzoną przez zarządcę; statusu osoby potwierdzającej w imieniu zarządcy wniosek Strony; rozważenie przeprowadzenia dowodu z umowy najmu; umocowania osoby działającej w imieniu "A’ spółka z o.o.; treści dokumentu dotyczącego wysokości czynszu za local i wysokości opłat za wywóz śmieci – jako niezbędnych okoliczności dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji wzruszenia ostatecznej decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego w zawyżonej wysokości.

Natomiast rozpatrując przedmiotową sprawę - zarówno organ I instancji, jak i SKO wydając zaskarżoną w niniejszym postępowaniu sądowoadministrcyjnym decyzję - zupełnie pominęli powyższe zalecenia i ich doniosłość dla prawidłowego rozstrzygnięcia. Tym samym decyzje organów obu instancji nie spełniają wymogów z art. 7 i art. 77 § 1 kpa; nie czynią zadość zasadzie praworządności z art. 6 kpa, zasadzie pogłębiania zaufania obywateli z art. 8 kpa, ani regule wyjaśniania podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa aby była dla strony przekonująca (art. 11 kpa).

Ponownie więc rozpatrując sprawę, organ wyda decyzję uwzględniającą powyższe wskazania Sądu. Następnie uzasadni wydane rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami zawartymi w art. 107 § 3 kpa. Ze szczególną wnikliwością winien zbadać przesłanki wznowieniowe w tej sprawie (w postanowieniu wznawiającym podane zostały trzy tj. z pkt 2, 5 i 7 jednak bez konkretnego uzasadnienia i podania odpowiednich okoliczności je potwierdzających) oraz wyjaśnić wszelkie wątpliwości, które zaakcentowało SKO w swojej decyzji kasatoryjnej albowiem stanowią one główne okoliczności w tej sprawie, a całkowicie są pomijane przez organy obu instancji w toku procedowania w tej sprawie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd w oparciu o art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa orzekł jak w sentencji.

-----------------------

8