Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1248/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,  lit. c,  art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 573
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.
article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, art. 3 pkt 21, art. 24 ust. 2, art. 23 ust. 4aa
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 128
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 8
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. M. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym dnia [...] marca 2021 r., działając przez radcę prawnego, M. M., dalej: "skarżący", "strona", wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z. M..

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] Wójt Gminy S. odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji powinien zastosować art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu, o której mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, jak i ustalić istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] Wójt Gminy S. na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1b pkt 1 oraz art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 t. j. ze zm.), dalej "u.ś.r." oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej "k.p.a.", odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji jako powód odmowy, podał okoliczność, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 art. 17 ust. 1b u.ś.r. wprawdzie uznał ten przepis za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to jednak przepis ten obowiązuje i należy go stosować "w brzmieniu ustawowym". Organ zakwestionował również istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie domagając się jej uchylenia

i wskazując na błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. prowadzące do naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oraz naruszenie przepisów postępowania art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ II instancji powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz zauważając, że do wniosku załączone zostało orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności

w S. z dnia [...].07.2009 r., z którego wynika, że osoba wymagająca opieki została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności wskazał, że Trybunał nie skorzystał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym zakresie domniemania konstytucyjności. Wobec tego przyjęcie przez organ I instancji, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego było sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organ ten miał obowiązek stosować.

Następnie Kolegium wskazało, przywołując poglądy orzecznictwa sądowego, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy, ale z treści tego unormowania wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa, jak i musi być związana wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tj. sprzątaniu, przygotowywaniu posiłków, praniu, przygotowywaniu opału na zimę, paleniu w piecu, pieleniu przydomowego ogródka, wykupywaniu leków lub towarzyszeniu w trakcie wizyt lekarskich. Kolegium przyznało słuszność organowi I instancji, który stwierdził, że zakres wymienionych przez skarżącego czynności wskazuje na to, że są to codzienne czynności związane

z prowadzeniem gospodarstwa domowego i nie uniemożliwiają zatrudnienia choćby

w niepełnym wymiarze czasu pracy. Prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza bowiem podjęcia zatrudnienia.

Przechodząc do zagadnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania opieki przez stronę, powołując się na poglądy prawne NSA organ odwoławczy wskazał m.in., że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego np. długoletnią biernością zawodową.

Opierając się na dołączonym do akt sprawy raporcie z informacjami

o wnioskodawcy udostępnionymi przez Powiatowy Urząd Pracy w S. Kolegium stwierdziło, że nie odpowiada prawdzie twierdzenie, że ostatni raz skarżący pracował do miesiąca sierpnia 2008 r, z którego to zatrudnienia musiał zrezygnować z powodu choroby matki. Strona co najmniej od 1995 r. nie posiadała stałego zatrudnienia, a przerwy między zatrudnieniem wynosiły nawet po kilka lat, w okresie kiedy Z. M. wymaga stałej pomocy osób trzecich nadal podejmował krótkotrwałe prace sezonowe, jak również korzystał z usług doradcy zawodowego i pośrednika pracy w PUP w S. . W miesiącu czerwcu 2009 r , kiedy jego matka ubiegała się o ustalenie stopnia niepełnosprawności, wnioskodawca nie posiadał od dawna stałego zatrudnienia, zaś niepełnosprawność matki nie przeszkodziła mu w podejmowaniu prac sezonowych.

W ocenie organu odwoławczego związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Okoliczności przedmiotowej sprawy wskazują natomiast, że strona zrezygnowała z zatrudnienia oraz nie podejmowała pracy zarobkowej z uwagi na inne przyczyny, nie związane z niepełnosprawnością Z. M., a raczej z biernością zawodową, brakiem kwalifikacji. Strona przez zdecydowany czas przypadający od 1995 r nie pracowała i nie posiadała własnych dochodów. Ponadto według Kolegium, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Z. M. nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków, nie wymaga pomocy i asekuracji w przemieszczaniu się w obrębie mieszkania, porusza się samodzielnie za pomocą chodzika, nie wymaga wizyt domowych, odbywa wizyty u lekarzy na zewnątrz, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne i utrzymuje higienę. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że zasadniczo strona wykonuje czynności dnia codziennego, wspierając matkę w codziennym funkcjonowaniu.

Kolegium dodało, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Tymczasem, w ocenie organu, odwołujący się nawet nie podjął próby uprawdopodobnienia, że z uwagi na chorobę matki zrezygnował z zatrudnienia lub nie podjął tego zatrudnienia.

Podsumowując Organ II instancji stwierdził, że jakkolwiek strona sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną matką, to czynności składające się na tę opiekę należą do typowych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, nie są zaś związane z osobą wymagającą opieki. W niniejszej sprawie nie zachodzi również związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, który musi być bezpośredni i ścisły.

M. M., działając przez radcę prawnego, zaskarżył opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w S.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

- przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zobowiązanie organów orzekających w sprawie do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawną matką, a niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie jest kwestią sporną. Według skarżącego wątpliwości organu nie budzi również okoliczność sprawowania opieki przez niego nad osobą niepełnosprawną oraz że skarżący należy do kategorii osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem matki.

Odnosząc się do wskazywanego naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. skarżący wyjaśnił, że w jego przypadku fakt niepodejmowania zatrudnienia, który na równi

z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia na mocy art. 17 u.ś.r. do ubiegania się

o świadczenie pielęgnacyjne był spowodowany koniecznością opieki nad matką. Ponadto orzekające organy pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy oceniły zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez niego opieki nad matką. Co ważne, a czego organy administracji nie wzięły pod uwagę, skarżący całodobowo jest w pełnej gotowości pomocy matce. Co należy podkreślić organ II instancji nie kwestionuje opieki nad matką jednakże lakonicznie podnosi, że zakres jej nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym, zdaniem skarżącego, w okolicznościach przedmiotowej sprawy wbrew temu co twierdzi organ II instancji związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki zachodzi. Co najważniejsze skarżący z uwagi na zły stan zdrowia matki nie ma możliwości aktywności zawodowej.

Według skarżącego, odwołującego się do poglądów prawnych orzecznictwa sądowego, sposób sprawowania opieki nad wymienionymi w omawianym przepisie osobami nie został w u.ś.r. określony. W związku z tym należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić.

Przy tym skarżący podkreślił, że warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie nie należy jednak rozumieć jako wykonywanej "bez przerwy" i przez 24-godziny na dobę, lecz ma być stałą, w sensie trwałości, a ciągłą w sensie rozciągłości w czasie opieką nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.

Skarżący dodał, że sam organ pierwszej instancji ustalił, czego organ II instancji nie kwestionuje, że opiekę wypełnia nad osobą niepełnosprawną właśnie skarżący i nikt mu w tym nie pomaga. Zakres opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji, w ocenie skarżącego i zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy, jest stały i długotrwały, a jej sprawowanie nie jest powiązane w sposób konieczny z warunkiem stałego zamieszkiwania osoby sprawującej opiekę z osobą niepełnosprawną w tym wypadku w stopniu znacznym. Według skarżącego istotą opieki w myśl powołanego przepisu jest przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Końcowo skarżący wskazał, że zastosowanie przez organ rozstrzygający

w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne a do tego niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak również o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych

z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania, czy też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W związku z wnioskiem pełnomocnika skarżącego o uproszczony tryb rozpoznania sprawy wyrażony w skardze oraz zawartym w odpowiedzi na skargę wnioskiem organu administracji publicznej o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 2 i 120 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w składzie trzech sędziów.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji, pod kątem powyższego kryterium legalności wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż akty te nie odpowiadają prawu.

Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy S. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, iż prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (wbrew temu co przyjął organ I instancji) nie może być art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z oceny prawnej organu odwoławczego słusznie wynika, że w obecnym stanie prawnym stronie może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności dorosłej osoby niepełnosprawnej (matki), nad którą sprawuje opiekę, o ile spełnia pozostałe wymogi niezbędne do przyznania świadczenia. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, ocenę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy bowiem rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej i takie stanowisko zostało ugruntowane już w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt. I OSK 786/21).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi być rezygnacja bądź niepodejmowanie przez opiekuna (wnioskodawcę) zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) pozostające w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w zakresie niepozwalającym na podjęcie jakiejkolwiek pracy, a między tymi obiema okolicznościami (rezygnacją bądź niepodejmowaniem pracy

a koniecznością sprawowania wymaganej i koniecznej opieki) zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W badanej sprawie spór między skarżącym a organem dotyczy spełniania przez niego warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest bowiem odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Organy orzekające w sprawie były zgodne co do finalnej konkluzji, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Organy administracji w tym względzie stanęły na stanowisku, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodjęciem zatrudnienia przez wnioskodawcę, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. Organ I instancji za powód dla którego odmówił przyznania skarżącej świadczenia uznał również wadliwie, jak już wyżej wskazano, niespełnienie ustawowego warunku wynikającego art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotyczącego daty powstania u matki skarżącego niepełnoprawności.

Natomiast organ II instancji, mimo stwierdzenia, że z wywiadów środowiskowych wynika, że matka strony wymaga pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu w zasadniczej części swoich rozważań kwestionował fakt potrzeby sprawowania przez skarżącego opieki nad matką. Powołując się na materiał dowodowy sprawy doszedł do stwierdzenia, że wstępna strony nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków, nie wymaga pomocy i asekuracji w przemieszczaniu się w obrębie mieszkania, porusza się samodzielnie za pomocą chodzika, nie wymaga wizyt domowych, odbywa wizyty u lekarzy na zewnątrz, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne i utrzymuje higienę. Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, z ustalonego stanu faktycznego wynika, że zasadniczo strona wykonuje czynności dnia codziennego, wspierając matkę

w codziennym funkcjonowaniu. Jednocześnie, zdaniem organu odwoławczego, skarżący nie podjął działania w celu uprawdopodobnienia, że z uwagi na chorobę matki zrezygnował z zatrudnienia lub nie podjął tego zatrudnienia.

Natomiast według skarżącego wątpliwości organu nie budzi okoliczność sprawowania opieki przez niego nad osobą niepełnosprawną oraz że skarżący należy do kategorii osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem matki. Ponadto w jego przypadku fakt niepodejmowania zatrudnienia - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia na mocy art. 17 u.ś.r. do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne był spowodowany koniecznością opieki nad matką.

W ocenie Sądu argumentacja orzekających organów w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy jawi się jako nieuzasadniona, a przez to niemożliwa do zaakceptowania.

Wskazanie, w ustalonym stanie faktycznym sprawy, jako przyczyny odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego braku (bezpośredniego) związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką oznacza, że wniosek ten został oparty na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z zawartej w nim normy prawnej wynika, że podstawowym warunkiem jaki musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub traktowane równorzędnie niepodejmowanie jej) wynikająca z konieczności sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym albo legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która niezależnie od obowiązku moralnego ma swoje prawne oparcie w regulacji art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U

z 2020 r., poz. 1359 t.j. ze zm.). Zgodnie z jego treścią, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowi bowiem konsekwencję faktycznego braku możliwości podjęcia zatrudnienia (rezygnacji z niego) z powodu konieczności sprawowania opieki i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Stanowi więc ono rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna.

Jak wynika z powyższego, między rezygnacją z zatrudnienia lub z jego podjęcia a wykonywaniem opieki nad osobą wskazaną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi rzeczywiście istnieć wyraźny i bezpośredni związek, jednak jego spełnienie podlega ocenie przez pryzmat daty wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wynika to pośrednio z art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych (a więc i świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

Mimo zatem tego, że skarżący nie pozostaje w zatrudnieniu praktycznie od 2011 r., a wskazuje w oświadczeniu z 9 czerwca 2021 r., że utrzymywał się z prac dorywczych i tu podaje datę 2017 r., podczas gdy jego matka jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od grudnia 2009 r., należy stwierdzić, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, iż nie spełnia on warunku niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, która jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności m.in. ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a ponadto ze wskazaniem w uzasadnieniu orzeczenia, że schorzenie znacznie ogranicza zdolność do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej opieki osób drugich.

Dodatkowo należy także wyraźnie podkreślić, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r. II SA/Łd 218/20 - LEX nr 3029117). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19 – LEX nr 2752278).

Tym samym, wbrew stanowisku organów obu instancji, nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić

z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną.

Odrębnego komentarza wymagają twierdzenia organu odwoławczego co do samodzielności osoby wymagającej opieki, w kontekście posiadanego orzeczenia

o zaliczeniu na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności które nie są w pełni zbieżne z treścią wywiadu środowiskowego z dnia 9 czerwca 2021 r., w którym to podopieczna wyraźnie stwierdziła, że w wykonywaniu za nią wszelkich czynności porządkowych, czy też kontaktów ze służbą zdrowia polega na skarżącym. Natomiast pracownik socjalny we wnioskach z wywiadu stwierdził, że osoba wymagająca opieki nie jest w stanie bez pomocy wyjść na zewnątrz, gdzie może przejść krótkie dystanse z użyciem balkoniku inwalidzkiego.

Oceniając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organ weryfikuje czy podopieczny legitymuje się (1) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo (2) orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca wyszedł więc z założenia, że w procesie ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne koniecznym jest przedłożenie jednego z dwóch rodzajów orzeczeń, jako dowodu na okoliczność niepełnosprawności podopiecznego.

Dlatego też nie powołuje się np. dowodu z opinii biegłego, a do wniosku załącza stosowne orzeczenie wydane przez uprawniony podmiot. Organ związany jest ustaleniami wskazanymi w orzeczeniu i sam nie prowadzi postępowania dowodowego na stwierdzone w nim okoliczności. W tym sensie ustawodawca uprościł procedurę orzekania w przedmiocie świadczeń pielęgnacyjnych sprowadzając zadanie organów pomocy społecznej do weryfikacji tego, czy dana osoba legitymuje się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności.

W myśl definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności - oznacza: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym

w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przypomnieć w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, zaś ust. 4 tego samego przepisu stanowi, że niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację.

Co za tym idzie sam fakt legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź orzeczeniem z nim zrównanym przez przepisy u.ś.r. przesądza o tym, że sprawowanie opieki nad taką osobą wypełnia kryterium celu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej o jakim mowa w art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. Z samego faktu, iż dana osoba legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności wynika bowiem, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji i bez pomocy innych osób nie jest w stanie zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych, w zakresie między innymi samoobsługi, poruszania się i komunikacji, w tym wypadku poza domem.

Okoliczność ta nie tylko nie wymaga, lecz wręcz nie może być zatem samodzielnie i wbrew treści orzeczenia lekarza orzecznika ustalana przez rozpoznające sprawę organy administracji publicznej, które nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, w związku ze sprawowaniem opieki nad którą dochodzone jest uprawnienia opiekuna do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Oceniając wniosek skarżącego Kolegium przekroczyło zatem zakres swoich uprawnień. Organ odwoławczy na przekór przedłożonemu orzeczeniu osoby wymagającej opieki kwestionował, fakt że wymaga ona stałej i długotrwałej opieki wykonywanej przez skarżącego, wskazując na podstawie wywiadów środowiskowych w jakich sytuacjach osoba podlegająca opiece jej nie wymaga. Kolegium zwracało przy tym uwagę na to, że np. wstępna strony nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków, nie wymaga pomocy i asekuracji

w przemieszczaniu się w obrębie mieszkania, porusza się samodzielnie za pomocą chodzika, nie wymaga wizyt domowych, odbywa wizyty u lekarzy na zewnątrz, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne i utrzymuje higienę. SKO wskazywało, że z ustalonego stanu faktycznego wynika, że zasadniczo strona wykonuje czynności dnia codziennego, wspierając matkę w codziennym funkcjonowaniu.

Podkreślenia więc wymaga, że nie jest rolą organów dokonywanie własnych ustaleń i oceny w tym zakresie, skoro uprawniony lekarz orzecznik wydaje orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podsumowując stwierdzić należy, iż skoro osoba wymagająca opieki ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności to implikuje to stwierdzenie, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki ze strony innej osoby ze względu na sprawowanie której to opieki skarżący może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o ile sprawowanie opieki będzie wiązać się z rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem.

Niezależnie od powyższego, zdaniem Sądu uznać należy, że wadliwe jest działanie organu polegające na stwierdzeniu, że skarżący nie podjął próby uprawdopodobnienia, że z uwagi na chorobę matki zrezygnował z zatrudnienia lub nie podjął tego zatrudnienia, w sytuacji gdy, jak już wspomniano wyżej, organy orzekające nie dostrzegły potrzeby dodatkowych ustaleń w tym zakresie, a złożony wniosek o świadczenie pielęgnacyjne uznały za kompletny. Stanowisko organu, w ocenie Sądu, nie czyni zadość zasadzie prawdy obiektywnej.

Nie budzi przy tym wątpliwości Sądu, że skarżący opiekuje się matką, co ustalono w toku przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych. Ponadto żaden z organów prowadzących postępowanie nie widział potrzeby podjęcia innych czynności weryfikujących informacje zebrane podczas wywiadów środowiskowych np. w trybie art. 23 ust. 4aa u.ś.r., czy w drodze uzyskania dodatkowych dokumentów bądź wyjaśnień od wnioskodawcy, które w szczególności zakres opieki by precyzowały.

Dlatego też w odniesieniu do zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji sprawując kontrolę sądowoadministracyjną, Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie oraz naruszenia zasady zaufania obywateli do władzy publicznej wyrażonej w art. 8 k.p.a. Z uwagi na wskazane uchybienia, Sąd, zauważa również, że prawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wymaga uprzedniego prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego celem ustalenia wystąpienia bądź braku wystąpienia w sprawie przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia. Powyższe uzasadniało w ocenie Sądu zastosowanie uprawnień kasatoryjnych.

W związku z powyższym niezbędne było uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają dla orzekających organów wprost z poczynionych wyżej rozważań, według których w niewystarczająco ustalonym stanie faktycznym sprawy nie sposób uznać, że wywiedziona przez organy przyczyna w postaci braku bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad matką zachodzi. Natomiast oceny co do stanu samodzielności osoby wymagającej opieki mimo posiadania przez nią orzeczenia uprawnionego w tym względzie organu jest działaniem nieuprawnionym. Ww. nie mogą na tę chwilę stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną nad matką opieką.

O należnych skarżącemu kosztach postępowania sądowego obejmujących wynagrodzenie ustanowionego pełnomocnika z wyboru (480 zł) orzeczono stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku).

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).