Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 4162/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art 5 ust. 4b
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 640/18 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 640/18 oddalił skargę M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego.

Wyrok wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia 14 października 2013 r. M. L. wystąpił o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r. Burmistrz Gminy K. – J. przyznał:

1) zasiłek rodzinny na dziecko: H. L. w wysokości 77,00 zł miesięcznie wraz z dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80,00 zł miesięcznie – na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r.;

2) zasiłek rodzinny na dziecko: W. L. w wysokości 77,00 zł miesięcznie wraz z dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80,00 zł miesięcznie – na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r.;

3) zasiłek rodzinny na dziecko: S. L. w wysokości 106,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 w wysokości 100,00 zł jednorazowo;

4) zasiłek rodzinny na dziecko: K. L. w wysokości 106,00 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 w wysokości 100,00 zł jednorazowo.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., Burmistrz Gminy K. – J. orzekł o uchyleniu – po wznowieniu – w całości w/w decyzji z dnia [...] października 2013 r. (pkt I decyzji), odmówił przyznania świadczeń rodzinnych na dzieci skarżącego na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z [...] czerwca 2015r. utrzymało w mocy w/w decyzję Burmistrza z dnia [...] kwietnia 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1352/15, uchylił zaskarżoną decyzję SKO z [...] czerwca 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy K. – J. z [...] kwietnia 2015 r.

Rozpoznając ponownie sprawę Burmistrz Gminy K. – J., decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. umorzył w całości postępowanie w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia uprawnień do świadczeń rodzinnych na dzieci na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Następnie wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego przyznanego decyzją z dnia [...] października 2013 r. Decyzją z [...] kwietnia 2016 r.:

1. ustalił nienależnie pobrany zasiłek rodzinny na dzieci: H., W., S. i K. L. za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: H. i W. L. za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. przyznane decyzją nr [...] z dnia [...] października 2013 r. w łącznej kwocie 5260,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty;

2. orzekł o zwrocie ustalonego tą decyzją nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego w łącznej kwocie 5260,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi w określony w tej decyzji sposób.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z [...] października 2016 r. utrzymało w mocy w/w decyzję organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1982/16, uchylił decyzje organów obu instancji.

Rozpoznając ponownie sprawę Burmistrz Gminy K. – J., na podstawie art. 20 ust. 3, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6, ust. 8, ust. 9 ust. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 roku (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), decyzją z [...] lipca 2017 r.:

1. ustalił nienależnie pobrany zasiłek rodzinny na dzieci: H., W., S. i K. L. za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: H. i W. L. za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. przyznane decyzją nr [...] z dnia [...] października 2013 r. w łącznej kwocie 5260,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty;

2. orzekł o zwrocie ustalonego tą decyzją nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego w łącznej kwocie 5260,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi w określony w tej decyzji sposób.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z [...] lutego 2018r. utrzymało w mocy w/w decyzję organu I instancji.

Jako podstawę faktyczną organy wskazały okoliczność nieujawnienia przez skarżącego w dacie składania wniosku o przyznanie świadczeń uzyskiwania renty z ZUS.

Organy wskazały, że uzyskanie dochodu z renty skutkowało przekroczeniem kryterium dochodowego w rodzinie skarżącego w 2012 r. Uznano bowiem, że łączny dochód skarżącego i jego żony za 2012 r. wyniósł 26.870,63 złotych. Dochód ten w ocenie organów winien zostać powiększony o dochód z renty uzyskiwanej przez skarżącego w okresie od listopada 2013 r. do sierpnia 2014 r. w kwocie 1.651,12 zł, zgodnie z art. 3 pkt 24 lit. d) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powiększenie dochodu z roku bazowego o dochód uzyskany w postaci renty uzyskiwanej przez skarżącego do 31 sierpnia 2014 r. oznaczało, że dochód ten w okresie od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r. wyniósł 648,39 złotych miesięcznie na osobę, co oznaczało przekroczenie kryterium dochodowego.

Na powyższą decyzję SKO skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc, że w sprawie wydane zostały już dwa prawomocne wyroki, a mimo to organy po raz trzeci decydują o zwrocie zasiłku. Skarżący zakwestionował sposób wyliczenia dochodu, podniósł również, że organy wydając zaskarżoną decyzję nie przeanalizowały dostarczonych przez niego w toku postępowania odwoławczego dokumentów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2018 r. oddalił skargę.

Sąd wskazał, że wyrokiem z 22 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1352/15 WSA w Warszawie uchylił decyzje organów obu instancji wskazując w uzasadnieniu na błędne zastosowanie art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu, organy obu instancji nie dostrzegły, że ustawodawca umożliwił stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dopiero w przypadkach nieuregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Tak więc art. 32 ust. 1 ustawy przewiduje jako szczególny, a zatem korzystający z pierwszeństwa, tryb zmiany i uchylenia decyzji. Znajduje on zastosowanie, gdy po wydaniu decyzji uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny albo gdy pobrano nienależnie świadczenia rodzinne. Oznacza to, że przepisy tegoż Kodeksu dochodzą do głosu wyłącznie wówczas, gdy chodzi o sytuacje inne niż unormowane przepisami tej ustawy. Sąd wskazał, że wprawdzie z orzecznictwa sądowoadmmistracyjnego jednoznacznie wynika, że w sytuacji gdy upłynął już okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, to brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzji przyznającej świadczenie, jednakże przyznaje się też, że w takim przypadku znajduje zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W ocenie Sądu I instancji organy rozpoznając ponownie sprawę uwzględniły stanowisko Sądu i prowadziły postępowanie w trybie wynikającym z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Dalej Sąd podał, że w wyroku z 23 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1982/16 WSA w Warszawie wskazał, że skarżący przestał otrzymywać świadczenie rehabilitacyjne i w to miejsce uzyskał rentę z tytułu niezdolności do pracy, która była jedynie nieznacznie wyższa kwotowo od świadczenia rehabilitacyjnego. Faktycznie zatem dochód skarżącego wzrósł minimalnie. W ocenie Sądu interpretacja organów, tzn. przyjęcie, że świadczenie rehabilitacyjne (chociaż nie było już pobierane) nie jest dochodem utraconym, a renta jest dochodem uzyskanym, doprowadziło do ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącego rażąco odbiegającego od wysokości dochodu, który ta rodzina istotnie uzyskiwała.

W ocenie Sądu I instancji rozpoznając ponownie sprawę organy obu instancji uwzględniły stanowisko Sądu przedstawione w powyższym wyroku i ustalając wysokość dochodu rodziny nie wliczyły do niego świadczenia rehabilitacyjnego otrzymywanego przez skarżącego w roku bazowym 2012. Za dochód skarżącego w roku bazowym organy uznały wyłącznie dopłatę do kredytu w kwocie 20.965,07 zł. Za dochód jego żony organy uznały zasiłek chorobowy i macierzyński pomniejszony o podatek należny, składki na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne, co łącznie dało kwotę 5.905,56 zł. Dochód rodziny wyniósł więc 26.870,63 zł w skali roku, czyli miesięcznie 2.239,22 zł. Natomiast renta z ZUS, wypłacona skarżącemu w okresie od 25 lipca 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r. w wysokości 1651,12 zł uznana została za dochód uzyskany i doliczona w okresie od listopada 2013 r. do sierpnia 2014 r. do miesięcznego dochodu rodziny. Miesięczny dochód rodziny ustalony został zatem na kwotę 3890,34 zł, co przy uwzględnieniu faktu, że rodzina skarżącego składa się z sześciu osób oznaczało, że dochód na osobę wynosił 648,39 zł. w okresie od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r. Kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń rodzinnych wynosiło 539 zł.

W ocenie Sądu, nie uwzględniając świadczenia rehabilitacyjnego w dochodzie rodziny za 2012 r. i powiększając dochód rodziny wyłącznie o rentę z ZUS uzyskiwaną przez skarżącego w okresie zasiłkowym 2013/2014 organy wykonały wytyczne zawarte w wyroku WSA w Warszawie z 23 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1982/16, dążąc do ustalenia rzeczywistego dochodu rodziny w roku bazowym a następnie w okresie pobierania świadczenia.

Wobec tego Sąd I instancji uznał, że zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie stanowiska zawartego w dwóch prawomocnych wyrokach tutejszego sądu uznać należy za niezasadny.

Sąd wskazał, że skarżący kwestionował również sposób wyliczenia uzyskanego przez niego dochodu w 2012 r. przedstawiając w skardze wariantowe wyliczenie dochodów uzyskiwanych przez jego rodzinę w 2012 r. Według pierwszego wariantu (pierwsze wyliczenie zawarte w tabeli na 2 stronie skargi) dochód netto skarżącego za 2012 r. wyniósł 26.5083,68 zł, co przy uwzględnieniu dochodu żony za 2012 r. w kwocie 5905,56 zł dało kwotę 32.414,24 zł, a zatem miesięczny dochód na członka rodziny skarżącego wyniósł 450,20 zł.

Odnosząc się do tego sposobu wyliczenia Sąd wskazał, że organy nie uwzględniły dochodu z tytułu prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, bowiem nie wykonywał on pracy zarobkowej w okresie przebywania za zasiłku chorobowym, a następnie na świadczeniu rehabilitacyjnym. Organy nie uznały również za dochód skarżącego w 2012 r. wypłaconego mu zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego. Sąd podał, że organy za jedyny dochód skarżącego w 2012 r. uznały uzyskaną przez niego dopłatę do kredytu, w kwocie 20.965,07 zł. Kwoty tej z kolei nie uwzględnia w swoich wyliczeniach skarżący. Wobec tego Sąd wyjaśnił, że kwota ta wynika z formularza PIT 8C. Dalej Sąd podał, że organy uznały dodatkowo za dochód skarżącego rentę z ZUS uzyskiwaną przez niego w okresie od listopada 2013 r. do sierpnia 2014 r., której z kolei nie uwzględnił skarżący.

Sąd I instancji podkreślił, że stanowisko organów co do uznania za dochód 2012r. kwoty dopłaty do kredytu, przy jednoczesnym nie uznaniu za dochód kwot świadczenia rehabilitacyjnego i zasiłku chorobowego oraz przychodu z działalności gospodarczej jest prawidłowe. Stanowisko to uwzględnia bowiem wykładnię prawa dokonaną przez WSA w Warszawie w wyroku z 23 marca 2017 r., jak również treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych definiujących pojęcie dochodu utraconego. Zdaniem Sądu nieprawidłowe jest stanowisko skarżącego, który nie uwzględnia dochodu z tytułu dopłaty do kredytu ujmując w nim natomiast inne dochody, uznane przez organ za dochody utracone.

Sąd podkreślił, że skarżący konsekwentnie pomija również w swoich wyliczeniach zawartych na stronie 2 skargi rentę z ZUS do której uprawnienie przysługiwało mu w okresie od 25 lipca 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r.

Sąd I instancji zaznaczył, że w wyroku z 23 marca 2017 r. WSA wskazał, że "na podstawie art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych uzyskiwany w roku obejmujący okres zasiłkowy dochód nie powinien powiększać dochodu rodziny jeżeli jego uzyskanie związane jest jednocześnie z utratą źródła dochodu, który służył do ustalenia dochodu rodziny w okresie poprzedzającym okres zasiłkowy. Sama zmiana źródła dochodu członka rodziny (początkowo świadczenie rehabilitacyjne a następnie renta), następująca po roku poprzedzającym okres zasiłkowy nie mieści się w zakresie pojęcia dochodu uzyskanego".

Wobec tego – w ocenie Sądu Wojewódzkiego – organy postąpiły prawidłowo nie zaliczając do dochodu za 2012 r. świadczenia rehabilitacyjnego i uznając wyłącznie rentę uzyskiwaną w okresie od lipca 2013 r. do sierpnia 2014 r. za dochód uzyskany.

Sąd I instancji podał, że z wyliczenia zawartego na stronie 3 skargi wynika, iż w ocenie skarżącego za koszt uzyskania przychodu z tytułu dopłaty do kredytu (to jest jedynego przychodu przyjętego przez organ do wyliczenia kwoty dochodu rodziny) winna być uznana kwota 5.464,29 zł. Skarżący określa tę kwotę "kosztami uzyskania przychodu". Kwota ta – jak wynika ze znajdujących się w aktach administracyjnych, a następnie dołączonych do skargi: formularza PIT 8C oraz załącznika do umowy [...] z 15 listopada 2011 r. – stanowiła jednak całkowity koszt kredytu, to jest obejmowała odsetki i prowizję z tytułu udzielenia kredytu. W ocenie Sądu art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych winien być rozumiany jako nakazujący pomniejszenie przychodu nie o wszelkie koszty wskazane przez osobę ubiegającą się o świadczenie, ale wyłącznie o koszty w rozumieniu ustawy podatkowej. Wskazana przez skarżącego kwota 5.464,29 zł nie stanowi natomiast kosztu podatkowego. Nie została ona bowiem wykazana w formularzu PIT 8C ani też w zaświadczeniu z Urzędu Skarbowego.

Sąd wyjaśnił, że dołączone do skargi dokumenty – które jak wskazywał skarżący nie zostały uwzględnione przez organ w toku postępowania odwoławczego – znajdowały się w aktach sprawy. Jednak nie potwierdzają one, by skarżący w związku z uzyskaniem dochodu w wysokości 20.965,07 zł poniósł koszt w rozumieniu ustawy podatkowej w kwocie 5.464,29 zł, co wynika z poczynionych przez Sąd powyższych rozważań.

Od powyższego wyroku skarżący, reprezentowany przez adwokata, złożył skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od SKO w Warszawie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, prowadzącą do nieprawidłowego uznania, że zasiłek rodzinny pobrany na dzieci skarżącego został pobrany nienależnie ze względu na przekroczenie progowej kwoty, a w konsekwencji orzeczono o zwrocie pobranych kwot, w sytuacji, gdy przy prawidłowym dokonaniu materiału dowodowego możliwe było wydanie decyzji korzystnej dla skarżącego;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7,77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 K.p.a., poprzez brak dokładnego i niebudzącego wątpliwości wyjaśnienia przez organ w uzasadnieniu decyzji, że przy wydaniu przedmiotowej decyzji prawidłowo ustalono dochód rodziny skarżącego, brak wystarczającego wyjaśnienia, czy i w jaki sposób prawidłowo zastosowano się do wykładni zawartej w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1982/16;

- art. 145 § 1 pkt lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 K.p.a. statuującego zasadę zaufania obywateli do organów administracji publicznej, poprzez utrzymanie w mocy decyzji SKO w Warszawie i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy K. – J., pomimo, iż w uzasadnieniu tej decyzji organy nie wyjaśniły w sposób nie budzący wątpliwości, że przy wydaniu przedmiotowej decyzji prawidłowo ustalono dochód rodziny skarżącego;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez błędne, fragmentaryczne zastosowanie wykładni zawartej w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt 1982/16, skutkujące przyjęciem, iż zasiłek rodzinny pobrany na dzieci skarżącego został pobrany nienależnie ze względu na przekroczenie progowej kwoty, a w konsekwencji orzeczono o zwrocie pobranych kwot, w sytuacji, gdy z uzasadnienia w/w wyroku wynika, że naruszenie przez organy art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych miało wpływ na wynik sprawy, bowiem przyjęta przez Sąd wykładnia tego przepisu powoduje, iż dochód na członka rodziny nie przekracza progowej kwoty.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumenty na okoliczność, że Sąd w zaskarżonym wyroku nie zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt 1982/16. Zdaniem skarżącego, w przypadku prawidłowego zastosowania wykładni przepisu art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zawartej w treści w/w wyroku, skarżący nie powinien zostać zobowiązany do zwrotu zasiłku rodzinnego.

Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej w Naczelnym Sądzie Administracyjnym zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2020 r. poinformował strony postępowania, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, 567, 568, 695 i 875), że zarządził o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne celem rozpoznania skargi kasacyjnej. W zarządzeniu pouczono, że każda ze stron postępowania ma prawo – w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszego pisma – do pisemnego dodatkowego przedstawienia swojego stanowiska w sprawie, w granicach zarzutów złożonej skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną oparto wyłącznie na podstawie określonej w art.174 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie wskazując na zarzuty naruszenia przepisów postępowania art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., sprecyzował te zarzuty w bardzo ogólnikowy sposób, nie pogłębiony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Nie jest wystarczające samo stwierdzenie autora skargi kasacyjnej, że organy dokonały dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, lecz należy wskazać na czym konkretnie ta dowolność polegała. Tego jednak zabrakło w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Nie mógł być również uznany za uzasadniony zarzut naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. w związku z art.107 K.p.a. poprzez brak dokładnego i niebudzącego wątpliwości wyjaśnienia przez organ w uzasadnieniu decyzji, że przy wydaniu przedmiotowej decyzji prawidłowo ustalono dochód rodziny skarżącego. Pomijając już fakt, że art.107 K.p.a. ma pięć paragrafów i właściwego z nich nie wskazano w skardze kasacyjnej, to w tym wypadku również nie wskazano konkretnie czego, zdaniem autora skargi kasacyjnej, zabrakło w wyjaśnieniach organu. Ten brak właściwego uzasadnienia postawionych zarzutów kasacyjnych uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu bardziej szczegółowe odniesienie się do nich. Treść uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji, jak również rzetelnego i szczegółowego odniesienia się do nich w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sprawia, że zarzutów skargi kasacyjnej nie można podzielić.

Wskazać także należy, że podstawę wyrokowania, wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowił art.151 p.p.s.a., niepodniesiony w skardze kasacyjnej, jako naruszony. Przepisu art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd I instancji nie stosował, a zatem nie mógł go też naruszyć.

Podstawowym, jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, jest zarzut naruszenia art.153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten określa zatem taką relację między organem administracyjnym a sądem, która sprowadza się do związania organu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, gdzie nie ma miejsca na polemikę organu z oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania. Związanie oceną prawną oznacza więc, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc obowiązującą tylko w przypadku zmiany prawa, czy zmiany istotnych okoliczności faktycznych. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Przedmiotowa sprawa była już uprzednio dwukrotnie rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – wyrokami z dnia 22 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1352/15 oraz z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt 1982/16. Niniejsza skarga kasacyjna zarzuca zaskarżonemu wyrokowi niezastosowanie się do jednego z wyroków zapadłych w niniejszej sprawie, tj. do wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt 1982/16 tj. w zakresie niezastosowania się do interpretacji przyjętej przez Sąd w tym wyroku odnośnie wykładni art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Nie można jednak rozważając zarzut naruszenia art.153 p.p.s.a. opierać się, jak uczyniono to w skardze kasacyjnej, na wybranych wybiórczo fragmentach uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z 23 marca 2017 r., lecz odczytywać to uzasadnienie w całości.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zasadny zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu w zaskarżonym wyroku art. 153 p.p.s.a., poprzez błędne zastosowanie się do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1982/16 odnośnie interpretacji art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej do Sądu decyzji stanowił, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. W powołanym przepisie jest mowa o "uzyskiwaniu dochodu", a warunkiem jego zastosowania jest warunek tożsamości dochodu "uzyskanego" z dochodem uzyskiwanym w trakcie okresu świadczeniowego.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący kasacyjnie od 25 lipca 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r. uzyskał uprawnienia do renty z ZUS. W okresie uzyskiwania uprawnień do świadczeń od listopada 2013 r. do sierpnia 2014 r. do miesięcznego dochodu rodziny za 2012 r., organy doliczyły dochód z tytułu renty jako "dochód uzyskany". W efekcie takich obliczeń ustalono, że dochód na członka rodziny za okres od 1 listopada 2013r. do 31 sierpnia 2014 r. wyniósł 648,39 zł i tym samym przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 539 zł uprawniające do otrzymania świadczeń. Wobec tego organy, a za nimi Sąd, uznały, że została spełniona przesłanka do uznania świadczeń pobranych za okres od 1 listopada 2013 r. do 31 sierpnia 2014r. jako nienależnie pobranych, stosownie do art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Podkreślić w tym miejscu należy, że WSA w Warszawie w wydanym w przedmiotowej sprawie wyroku z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1982/16 – którym to wyrokiem, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. organy były związane w niniejszej sprawie przy jej ponownym rozpatrzeniu – wyraźnie zwrócił uwagę, że organy administracji doliczyły rentę, jako dochód uzyskany, ale nie odliczono świadczenia rehabilitacyjnego, którego skarżący już nie otrzymywał. W ten sposób tworząc swoistą fikcję posiadania przez członka rodziny w okresie zasiłkowym zarówno dochodu z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego (choć realnie go wówczas nie uzyskiwał), jak i z tytułu renty, a przez to nastąpiło bezpodstawne zawyżenie dochodu rodziny i pozbawienie jej przez to prawa do świadczeń.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy K.- J. z dnia [...] lipca 2017 r. bezspornie wynika, że orzekające w sprawie organy nie uznały za dochód skarżącego w 2012 r. wypłaconego mu zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego, uznając za jedyny dochód skarżącego w 2012 r. uzyskaną przez niego dopłatę do kredytu, w kwocie 20.965,07 zł.

Wobec wskazanego powyżej stanowiska Sądu w wyroku z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1982/16, którym to stanowiskiem były związane organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie, uznać należy, że powiększając dochód rodziny skarżącego o rentę z ZUS uzyskiwaną przez skarżącego w okresie zasiłkowym 2013/2014 i nie wliczając do dochodu ani świadczenia rehabilitacyjnego, ani zasiłku chorobowego, organy wykonały wytyczne zawarte w/w wyroku. Stanowisko to zasadnie zaakceptował Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Sąd I instancji słusznie uznał, że wszystkie istotne okoliczności z punktu widzenia przedmiotu postępowania zostały wyjaśnione, a ustalenia faktyczne, były wystarczające do wydania decyzji merytorycznej.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.