Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 724/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 97, art. 104 ust. 1, ust. 3, ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr SKO.405.PS.834.26.2022 w przedmiocie ustalenia wysokości należności z tytułu opłaty za pobyt w schronisku dla bezdomnych - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 21 kwietnia 2022 r. nr SKO.405.PS.834.26.2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, po rozpoznaniu odwołania M.P. (dalej: Skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z 22 marca 2022 r. nr OS.III.5112.1.28/1.2022 ustalającą wysokość należności z tytułu nieuiszczonej opłaty za pobyt w Schronisku dla bezdomnych.

Jak wynika z akt sprawy, Prezydent Miasta [...], decyzją z [...] września 2021 r. nr [...] udzielił Skarżącemu nieodpłatnego schronienia w formie tymczasowego pobytu w Schronisku dla bezdomnych w [...], prowadzonym przez [...] w [....] w okresie od 8 września 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. Ze względu na brak dochodu nie naliczono Skarżącemu odpłatności za pobyt w Schronisku.

Z powodu zmiany sytuacji dochodowej Skarżącego, został przeprowadzony wywiad środowiskowy, celem naliczenia odpłatności za jego pobyt w Schronisku w okresie od 1 października 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. Podczas wywiadu ustalono, że źródłem utrzymania Skarżącego jest zasiłek stały w wysokości 645 zł miesięcznie.

Następnie decyzją z [...] października 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta ustalił Skarżącemu odpłatność za schronienie w formie tymczasowego pobytu w Schronisku dla bezdomnych w okresie od 1 października 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 129 zł miesięcznie, stanowiącej 20% dochodu osoby samotnie gospodarującej.

Z kolei w dniu 27 października 2021 r. Skarżący opuścił ww. Schronisko, nie regulując odpłatności za pobyt w nim za miesiąc październik 2021 r. Następnie Skarżący złożył oświadczenie, że z powodu wyrzucenia go ze schroniska przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały z możliwością dalszego pobytu.

Prezydent Miasta, decyzją z [...] listopada 2021 r. nr [...] uchylił w całości decyzję własną z [...] września 2021 r. nr [...] w sprawie udzielenia Skarżącemu schronienia w formie tymczasowego pobytu w Schronisku dla bezdomnych w okresie od 8 września 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. Od powyższej decyzji Skarżący nie złożył odwołania.

W dniu [...] listopada 2021r. Prezydent Miasta wydał również decyzję o nr [...], którą uchylił w całości decyzję własną z [...] października 2021r. nr [...] w sprawie ustalenia Skarżącemu odpłatności za pobyt w Schronisku dla bezdomnych w okresie od 1 października 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. Od powyższej decyzji Skarżący również nie złożył odwołania.

Wobec powyższego Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [....] wystawił Skarżącemu rachunek nr [...] na kwotę 112,35 zł za jego pobyt w Schronisku dla bezdomnych w miesiącu październiku 2021 r. z terminem płatności do 25 listopada 2021 r. W związku z brakiem uregulowania opłaty, wezwano Skarżącego do jej uiszczenia, a następnie wszczęto postępowanie administracyjne dotyczące ustalenia wysokości należności z tytułu nieuiszczonej opłaty za pobyt w Schronisku.

Prezydent Miasta [....], decyzją z 22 marca 2022 r. nr OS.III.5112.1.28/1.2022 ustalił Skarżącemu wysokość należności z tytułu nieuiszczonej opłaty za jego pobyt w Schronisku dla bezdomnych w miesiącu październiku 2021 r. w wysokości 112,35 zł oraz zobowiązał Skarżącego do zwrotu należności za nieuiszczoną opłatę za pobyt w Schronisku w wysokości 112,35 zł na rachunek bankowy MOPS w [....] w terminie 14 dni od dnia doręczenia przedmiotowej decyzji.

Od powyższej decyzji Skarżący złożył odwołanie, w którym poinformował, że nie jest w stanie uregulować wskazanych w decyzji należności, gdyż nie posiada żadnych dochodów. Zawnioskował o umorzenie tych należności. Skarżący wyjaśnił, że jest osobą niepełnosprawną, bezrobotną, ciężko chorą oraz nie otrzymującą potrzebnej pomocy ani żadnego zasiłku. Skarżący wskazał, że od września 2021 r. musi zażywać leki, których miesięczny koszt wynosi 150 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, opisaną na wstępie decyzją z 21 kwietnia 2022 r. nr SKO.405.PS.834.26.2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium powołując się na art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; dalej: u.p.s.) wskazało, że zadaniem organu właściwego do rozpatrzenia wniosku osoby zobowiązanej jest ustalenie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty. Okolicznością taką może być m.in. trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego. Zatem organ jest zobowiązany do wszechstronnego rozważenia przesłanek, a w szczególności do zbadania, czy żądanie zwrotu udzielonego świadczenia może stanowić dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też zniweczyć skutki udzielonej pomocy.

Kolegium podało, że w związku z faktem zawarcia przez Skarżącego w odwołaniu wniosku o umorzenie należności, przekazało do załatwienia według właściwości Prezydentowi Miasta [...].

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M.P. wskazał, że w jego przypadku powinien mieć zastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s., gdyż jego przypadek jest szczególnie uzasadniony, a wymagana należność stanowi dla niego nadmierne obciążenie i niweczy skutki udzielonej pomocy. Jego zdaniem wydawane decyzje powinny być kontrolowane, a stosowanie prawa przez jednostki samorządu terytorialnego egzekwowane. Skarżący podniósł, że został bezprawnie wyrzucony ze schroniska, zatem Gmina nie wypełniła zobowiązania, które nakłada na nią ustawa, nie ponosząc z tego tytułu żadnych konsekwencji. Wyjaśnił, że pomimo jego interwencji pobyt w schronisku nie został mu przywrócony.

Skarżący zarzucił, że Gmina [...] nie stosuje się do przepisów prawa obowiązującego w Polsce.

W odpowiedzi na skargę SKO w Tarnobrzegu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji lub postanowienia, stosownie do art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: P.p.s.a.), jest możliwe w razie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na treść art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - z zastrzeżeniem art. 57a, który w tej sprawie nie ma zastosowania.

Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że Skarżący zdecydował się na skorzystanie ze środków zaskarżenia dopiero na etapie postępowania w sprawie ustalenia wysokości należności z tytułu nieuiszczonej opłaty za pobyt w schronisku dla bezdomnych w okresie od 1 do 27 października 2021r. Wcześniej natomiast do obrotu prawnego weszła decyzja Prezydenta z [...] października 2021r. o ustaleniu odpłatności za pobyt Skarżącego w schronisku w kwocie 129 zł miesięcznie. Decyzja ta została wydana na skutek poinformowania przez Skarżącego, że pobiera zasiłek stały w wysokości 645 zł. W związku z faktem, że dochód Skarżącego nie przekraczał kryterium dochodowego, wysokość opłaty została ustalona w wysokości 20% dochodu, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 uchwały nr [...] Rady Miasta [....] z dnia [...] listopada 2019 r. w sprawie ustalenia szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych w zw. z art. 97 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej.

Decyzja ustalająca odpłatność za pobyt w schronisku została doręczona Skarżącemu, który nie wnosił od niej odwołania. W związku z powyższym decyzja ta stała się ostateczna wiązała organ w toku niniejszego postępowania, które dotyczyło ustalenia wysokości należności z tytułu nieuiszczonych opłat za pobyt w schronisku.

Zgodnie z art. 97 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach chronionych ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług.

W przypadku osób bezdomnych, skierowanych do schroniska dla osób bezdomnych albo schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi – zasady odpłatności za pobyt reguluje art. 97 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, opłata nie może być wyższa niż 30% dochodu osoby samotnie gospodarującej lub dochodu na osobę w rodzinie osoby skierowanej do schroniska dla osób bezdomnych, a w przypadku schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi nie może być wyższa niż 50% tego dochodu (art. 97 ust 1a ww. ustawy).

Wątpliwości nie budzi, że Skarżący nie uiścił opłaty za pobyt w schronisku, należnej za miesiąc październik 2021r.

Z tej racji zaistniała podstawa do ustalenia wysokości należności za świadczenia z pomocy społecznej na podstawie art. 104 ust. 1 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej oraz do zobowiązania do zwrotu tej należności. Wysokość należności z tytułu nieuiszczonej opłaty oraz zobowiązanie do jej zwrotu organ I instancji ustalił decyzją z 22 marca 2022r. Należy jednak podkreślić, że rozstrzygnięcie to stanowiło konsekwencję wcześniej zapadłej decyzji z [...] października 2021r. o ustaleniu odpłatności za pobyt w schronisku.

Podstawowym zarzutem Skarżącego jest brak uwzględnienia przez Organy jego argumentów dotyczących braku możliwości uiszczenia opłaty za pobyt w schronisku. Skarżący wskazywał bowiem w odwołaniu na trudną sytuacje finansową i zdrowotną.

Zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Jak wskazuje się w ugruntowanym już orzecznictwie, art. 104 ust. 4 u.p.s. przewiduje różne formy ulg w spłacie należności, takie jak odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie należności na raty.

W realiach niniejszej sprawy Skarżący na etapie odwołania złożył wniosek o umorzenie należności. W przypadku tego rodzaju ulgi w pierwszej kolejności należy ustalić, że należność istnieje, określić jej wysokość oraz termin spłaty, a w konsekwencji zobowiązać do zwrotu należności.

Organ I instancji w decyzji o ustaleniu wysokości nieuiszczonej opłaty i zobowiązaniu do jej zwrotu nie rozważał, czy zachodzą podstawy do odstąpienia od żądania zwrotu tej należności. Jednak z uwagi na zawarty w odwołaniu wniosek o umorzenie należności SKO w Tarnobrzegu, zawiadomieniem z 21 kwietnia 2022r. przekazało Prezydentowi Miasta [...] wniosek Skarżącego o umorzenie nieuiszczonej opłaty za pobyt w schronisku, celem dalszego procedowania. Zatem wniosek o umorzenie należności został doręczony organowi właściwemu – Prezydentowi Miasta [...] w dniu 5 maja 2022r. i jest przedmiotem odrębnego postępowania, w którym organ winien ustalić, czy sytuacja życiowa, z uwzględnieniem stanu zdrowia, jak również sytuacja finansowa Skarżącego kwalifikuje do zastosowania ulgi w formie umorzenia należności.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja - z uwagi na poprawność ustalonej należności do zwrotu odpowiada prawu i na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.