Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 680/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2005-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.136 ust.3, art.229
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art.151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Krystyna Sidor, Sędziowie Asesor WSA - Jerzy Drwal (spr.), Asesor WSA - Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek I.F., K.F., E.B. i A.F. Prezydent Miasta, działając jako organ pierwszej instancji, decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. (Nr [...]), na mocy art. 105 kpa w związku z art. 136 ust. 1 i 3, art. 216 i 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w L. przy ulicy B.M.C., oznaczonej w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i o odszkodowaniu jako działki Nr Nr [...], [...] i [...] o pow. 4. 229 m2. W uzasadnieniu powołał się na ustalenie, że stanowiąca własność R.F. nieruchomość oznaczona jako działki Nr Nr [...], [...] i [...] o pow. 4.229 m2 została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 1977 r. Nr [...], wydanej na wniosek Wytwórni [...] "[...]".

Na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 1991 r. Wytwórnia [...] "[...]" stała się użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości. Aktem notarialnym z dnia [...]1lipca 1992r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]", nabyła prawo wieczystego użytkowania tejże nieruchomości.

W tych okolicznościach Prezydent Miasta przedstawił ocenę prawną, popartą zapatrywaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyrokach z dnia 16 listopada 2000r. sygn. akt I SA 1539/99 (LEX Nr 75555) oraz z dnia 25 stycznia 2000 r. sygn. akt I SA 276/99 (OSP 2001/5/80), iż zgodnie z art. 136 ust. 3 i art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 105 § 1 kpa, postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości podlegało umorzeniu.

Po rozpoznaniu odwołania K.F., Wojewoda, decyzją z dnia [...] sierpnia 2004r. (Nr [...]), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta. Odmówił racji stanowisku odwołującej się, która domagała się merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy wykazując, że błędnie zastosowano przepis art. 105 § 1 kpa. Podzielając ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji, Wojewoda za rozstrzygające uznał, że spadkobiercom R.F. nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ponieważ wieczysty użytkownik tej nieruchomości (Wytwórnia [...]) sprzedał – w drodze umowy cywilnoprawnej – prawo wieczystego użytkowania (ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ) Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", a w konsekwencji stwierdził na podstawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami , że brak było podstawy prawnej do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o zwrocie wskazanej we wniosku nieruchomości, co skutkowało bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego również w odniesieniu do złożonego w dniu 25 listopada 1991r. wniosku A.F.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K. F. zarzuciła naruszenie zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 6, 7 i 105 § 1 kpa, wywodząc , że sprawa podlegała merytorycznemu rozstrzygnięciu w związku z czym doszło także do naruszenia prawa materialnego – art. 136 ust. 3 wskazywanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem stan faktyczny sprawy uzasadniał zwrot nieruchomości, zgodnie z wnioskiem. W uzasadnieniu skarżąca wskazywała na zasadność merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy decyzją administracyjną z uwagi na złożony w listopadzie 1991 r. wniosek dotyczący zwrotu nieruchomości, skutkujący wszczęciem postępowania, które miało doprowadzić do odzyskania nieruchomości. Umowne zbycie nieruchomości nie stanowiło przeszkody w orzekaniu o zwrocie prawa własności, tym bardziej, że nieruchomości nie wykorzystano na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zdaniem skarżącej, błędnie zinterpretowano przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, dokonując – jak zaznaczyła – samowolnej wykładni tego przepisu, nie uwzględniającej oczywistego faktu, że w trakcie postępowania o zwrot nieruchomości doszło do sprzedaży prawa wieczystego użytkowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosił o jej oddalenie, jako niezasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

W sprawie niniejszej bezspornym było, iż przysługujące Wytwórni [...] "[...]"prawo wieczystego użytkowania nieruchomości zostało ujawnione w księdze wieczystej Nr KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych, przed dniem wejścia w życie ustawy dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 115, poz. 741 ze zm.). W dniu 31 lipca 1992r. prawo wieczystego użytkowania nieruchomości przeniesione zostało - w wyniku umowy zawartej w formie aktu notarialnego - na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej " [...]". Prawo nabywcy ujawniono w wyżej wymienionej księdze wieczystej.

W rozpoznawanej sprawie zbycie prawa wieczystego użytkowania wnioskowanej do zwrotu nieruchomości nastąpiło pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jednolity z 1991 r. Dz.U. Nr 30, poz. 127 ze zm.), obowiązującej od 1 sierpnia 1985 r., zgodnie z unormowaniem art. 101 w pierwotnym brzmieniu ustawy (Dz.U. Nr 22, poz. 99). W tym stanie rzeczy, powoływanie się skarżącej na wszczęcie w listopadzie 1991r. postępowania o zwrot nieruchomości oraz kontynuacja tego postępowania na skutek złożonych wniosków przez wszystkich spadkobierców R.F., już w dacie obowiązywania nowej ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie miało prawnego znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego następca prawny mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Bazując jedynie na treści powołanych przepisów wnioski skarżącej, ze doszło do naruszenia prawa byłyby uzasadnione. Tu należy przywołać przepis art. 229 ustawy, w myśl którego, roszczenie przewidziane w art. 136 ust. 3 nie przysługuje , jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy ujawniono w księdze wieczystej. W myśl § 1 umowy sprzedaży – aktu notarialnego z dnia [...] lipca 1992r. notariusz dysponował wydanym przez Sąd Rejonowy zaświadczeniem z dnia 14 kwietnia 1992r. , z którego wynikało, że właścicielem działek nr [...], [...] i [...] był Skarb Państwa, zaś wieczystym użytkownikiem – Wytwórnia [...].

Stąd też orzekające organy prawidłowo ustaliły, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje , a postępowanie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe.

Na gruncie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami obowiązującej od 1 stycznia 1998 r., nie można skutecznie kwestionować słusznego stanowiska organów o bezprzedmiotowości postępowania.

Prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że postępowanie w rozpoznawanej sprawie stało się bezprzedmiotowe.

Celem postępowania administracyjnego jest realizacja przepisu prawa materialnego wobec określonych podmiotów poprzez ukształtowanie ich sytuacji prawnej. W aspekcie powołanych wyżej przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zaistniał stan faktyczny przewidziany przez ustawodawcę, upoważniający organ do podjęcia decyzji administracyjnej w sposób merytoryczny rozstrzygającej w przedmiocie zwrotu albo odmowy zwrotu nieruchomości.

Przepis art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego przewiduje umorzenie postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przytoczonym w komentarzu do kodeksu postępowania administracyjnego autorstwa B.Adamiak i J.Borkowskiego (Wyd. C.H.Beck 2004, s. 455 – 466) wskazuje się, że z bezprzedmiotowością postępowania będziemy mieli przykładowo do czynienia wtedy, gdy: roboty budowlane zostały wykonane, a postępowanie toczy się w sprawie pozwolenia na budowę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1993 r., III ARN 2/93; nie publ.); postępowanie dotyczy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, którą Skarb Państwa już nie dysponuje (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 1991 r., SA/Ka 60/91, OSP 1993, Nr 7-8, poz. 147).

Jakkolwiek nie można zanegować, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie wszczęte zostało w 1991 r., to w dacie orzekania przez organ I i II instancji rozstrzygające znaczenie miał przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który wyraźnie wykluczał możliwość zwrotu nieruchomości z uwagi na użyte przez ustawodawcę sformułowanie "roszczenie nie przysługuje", co w powiązaniu z treścią art. 105 § 1 kpa uzasadniało decyzję o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego.

Należy wyjaśnić, że regulacje prawne dopuszczające stosowanie instytucji zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa , co do zasady mają charakter szczególny i ich interpretacja rozszerzająca jest niedopuszczalna. Winna ona być ściśle literalna, wręcz zawężająca. W żadnym razie te unormowania nie mogą zasadnie stanowić podstawy do wniosku, że błędnie zastosowano przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sytuacji, gdy nie istniały podstawy do zwrotu nieruchomości – wbrew wywodom skarżącej.

Konkludując, stwierdzić należy w sposób jednoznaczny i stanowczy, iż przepisy dopuszczające zwrot nieruchomości w trybie administracyjnoprawnym podlegają wykładni ścisłej, a to wobec wyraźnego literalnego brzmienia unormowań tej instytucji. Stosowanie wykładni rozszerzającej byłoby niesłuszne także zważywszy na fundamentalną zasadę racjonalności ustawodawcy, który dopuścił możliwość wzruszenia stanów prawnych, jako wyjątek, w ściśle określonym zakresie czasowym i przedmiotowym, z uwzględnieniem upływu czasu, jako elementu o istotnym znaczeniu z punktu widzenia stabilizacji stosunków własnościowych. Skoro wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do jednoznacznych wniosków, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, to należy podzielić ocenę prawną organu administracji, wyrażoną zaskarżoną decyzją. Konstrukcja unormowań instytucji wywłaszczenia, zarówno na gruncie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., jak też z dnia 21 sierpnia 1997 r., a obowiązującej w dacie wydania skarżonej decyzji, określa możliwości zwrotu nieruchomości, przy spełnieniu określonych warunków.

Przedstawionej oceny prawnej, nie mogą zmienić argumenty skarżącej, gdy wywodzi, że umowa sprzedaży prawa wieczystego użytkowania nieruchomości była zawarta w okolicznościach świadczących o jawnym naruszeniu prawa własności spadkobierców R. F. Jest to okoliczność pozbawiona znaczenia, gdy oceniać sprawę w granicach kognicji wyznaczonej przytoczonymi unormowaniami administracyjnoprawnymi.

Stąd w pełni i prawidłowo organy administracyjne orzekły o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, skoro nie przysługiwało żądanie (roszczenie) o zwrot nieruchomości , a w konsekwencji słusznie zastosowały art. 105 § 1 kpa, stanowiący podstawę do umorzenia tego postępowania. Stanowisko składu orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie stanowi konsekwentną kontynuację utrwalonego dotychczasowego orzecznictwa, popartego poglądami doktryny.

W literaturze przedmiotu podnosi się, że umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu, ani pozostawione do uznania organu, który jest zobowiązany do umorzenia tego postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości (M. Wolanin – "Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej" PS 2000, Nr 7-8,s.18).

Z tych względów, Sąd stwierdził legalność decyzji administracyjnych wydanych w toku instancji i wobec wykazanej nie zasadności skargi, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.