Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 689/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art 176, 183 § 1, art 185 § 1, art 203 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 87 § 1 pkt 2, art 91 § 1
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art 75 ust 3, art 103
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 lutego 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 892/08 w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń związanych z przywróceniem do zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odsetkach od uposażenia oraz punkt 3 wyżej opisanego wyroku i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy; 2. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części; 3. zasądza od E. M. na rzecz Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy kwotę 110 /sto dziesięć/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 3 lutego

2009 r., sygn. akt II SA/Bd 892/08 po rozpoznaniu skargi E. M. na decyzję Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie świadczeń związanych z przywróceniem do zawodowej służby wojskowej uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie z [...] lipca 2008 r., nr [...], stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, a także zasądził od Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz nakazał zwrócić ze Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy - kwotę [...] złotych tytułem nienależnie uiszczonego wpisu.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że decyzją Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] odmówiono E. M. wypłacenia ustawowych odsetek od uposażeń i innych należności pieniężnych za okres od 1 czerwca 2003 r. do 30 kwietnia 2006 r. i orzeczono o braku obowiązku wyrównania uposażenia za okres od 1 czerwca 2003 r. do 30 kwietnia 2006 r. o zaliczone na poczet tego uposażenia kwoty z odprawy, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop oraz odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia w łącznej wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że chor. szt. E. M. wskutek wypowiedzenia stosunku służbowego został zwolniony z zawodowej służby wojskowej w dniu 31 maja 2003 r.

W związku ze zwolnieniem Wojewódzki Sztab Wojskowy w Szczecinie wypłacił:

– odprawę w kwocie [...] zł

– ekwiwalent za niewykorzystany urlop w kwocie [...] zł

– odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia w wysokości [...] zł

a nadto Wojskowe Biuro Emerytalne z tego tytułu wypłaciło:

– uposażenie 12-miesięczne za okres od 1 czerwca 2003 r. do 31 maja 2004 r. w kwocie [...] zł

– świadczenie emerytalne od 1 czerwca 2004 r. do 31 maja 2006 r. w kwocie [...] zł.

Decyzją nr [...] z [...] marca 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych w Warszawie stwierdził nieważność decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. wydanej przez Dowódcę Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. W konsekwencji z dniem 9 maja 2006 r. przyjęto chor. E. M. na stan ewidencyjny Komendy Uzupełnień w Szczecinie. W związku z nieskutecznym zwolnieniem ze służby uznano, że zainteresowanemu przysługują należności pieniężne z tytułu zawodowej służby.

Zdaniem organu roszczenia o wypłatę należności stały się wymagalne w dniu przystąpienia żołnierza do wykonywania obowiązków służbowych, po uprzednim uprawomocnieniu się decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby.

Świadczenia za okres od 1 marca 2003 r. do 30 kwietnia 2006 r. wypłacono 22 maja 2006 r. Z tych względów roszczenie o odsetki nie mogło być uwzględnione.

Wskazano też, że skoro wypłacono przez Wojskowe Biuro Emerytalne uposażenie za okres od 1 czerwca 2003 r. do 31 maja 2004 r. to nie ma znaczenia tytuł wypłaty uposażenia (czy w związku z pełnieniem służby czy zwolnieniem z niej), zatem nie powstał obowiązek zapłaty odsetek za opóźnienie.

Organ zwrócił także uwagę na kwestię przedawnienia roszczeń o wypłatę odsetek. Odsetki w dniu ich wypłaty uzyskały byt niezależny i jako świadczenie o charakterze okresowym przedawniały się z upływem trzech lat od daty ich powstania, a powstały z każdym dniem opóźnienia. Bieg terminu przedawnienia został przerwany w dniu doręczenia organowi wniosku o wypłatę odsetek tj. 8 lipca 2008 r. Ewentualne odsetki nieprzedawnione były od 8 lipca 2005 r. Odsetki jako należności o charakterze akcesoryjnym od innych należności pieniężnych, przedawniły się po trzech latach - z upływem przedawnienia roszczenia głównego.

W sprawie braku obowiązku wyrównania uposażenia o zaliczone na poczet tego uposażenia - potrącone kwoty wypłaconej odprawy, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia, organ wskazał, że wypłacone należności stały się świadczeniami nienależnymi w związku z usunięciem z obrotu prawnego decyzji o zwolnieniu ze służby. Organ zwrócił też uwagę, że w okolicznościach niniejszej sprawy żołnierz nie pełniący służby jest w lepszej sytuacji niż pełniący służbę, jeśli przyjąć by stanowisko skarżącego, a to narusza art. 2

Konstytucji RP.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. M. wniósł o jej zmianę poprzez uwzględnienie w całości jego roszczeń, a w szczególności wypłacenie odsetek od poszczególnych kwot należności wypłaconych mu w związku z przywróceniem do służby, liczonych od dnia ich wymagalności do dnia ich wypłaty oraz zwrotu potrąconych uposażeń w związku z wypłatą odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowania, zdaniem odwołującego się bezprawnie potrąconych, wraz z odsetkami liczonymi od dnia potrącenia do dnia zapłaty.

W kwestii przedawnienia części należności odwołujący stwierdził, że nie powinien ponosić negatywnych skutków błędów organu, który wydał nieważną decyzję. Ponadto dodał, że ewentualne potrącenie mogłoby nastąpić po uzyskaniu tytułu wykonawczego.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie organ odwoławczy wskazał, że decyzja stwierdzająca nieważność decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. o wypowiedzeniu E. M. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stworzyła stan faktyczny i prawny wcześniej nieistniejący, ponieważ dopiero po uprawomocnieniu się decyzji Nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. Dowódcy Wojsk Lądowych stwierdzającej nieważność decyzji dotyczącej wypowiedzenia E. M. stosunku służbowego, powstało roszczenie o wypłatę przez organ I instancji uposażeń za okres zwolnienia ze służby, przy czym wcześniejsza decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego dotycząca wypowiedzenia E. M. stosunku służbowego była wiążąca dla Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie i dopiero po jej usunięciu z obrotu prawnego powstał po stronie organu wojskowego obowiązek wypłaty uposażeń za okres od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. Stwierdzono zatem, że określone w art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892 ze zm.) roszczenie o zapłatę odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia nie przysługuje za okres przed dniem przystąpienia E. M. do wykonywania obowiązków służbowych. Zdaniem organu odwoławczego można przyjąć, iż z chwilą uprawomocnienia się decyzji Nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. Dowódcy Wojsk Lądowych powstało roszczenie o uposażenie, natomiast nie jest dopuszczalne przyjęcie fikcji, iż w okresie skutecznego, jakkolwiek niezgodnego z prawem, zwolnienia chor. E. M. z zawodowej służby wojskowej pełnił on nadal zawodową służbę wojskową i w związku z tym miał co miesiąc roszczenie o wypłatę miesięcznego uposażenia. W związku z usunięciem z obrotu prawnego decyzji o zwolnieniu ze służby wypłacone z tego tytułu świadczenia stały się świadczeniami nienależnymi i zasadnie organ pierwszej instancji potrącił je z wypłaconego uposażenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy E. M. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie, zarzucając wydanie jej z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisu art. 75 ust. 3, art. 103 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z czym, jak wskazał, naruszony został jego interes prawny poprzez błędne ustalenie, iż nie należą mu się odsetki ustawowe od uposażeń i innych należności pieniężnych za okres od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r., wypłaconych po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej oraz brak obowiązku wyrównania skarżącemu uposażenia za okres od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r. o zaliczoną na poczet tego uposażenia kwotę odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop oraz odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia w łącznej wysokości [...] zł. Skarżący zwrócił uwagę, że rozkaz o zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej został wycofany z obrotu prawnego wskutek stwierdzenia jego nieważności, decyzja zaś nieważna nie wywołuje skutków prawnych z mocy samego prawa od początku, czyli od daty jej wydania i w związku z tym, mając na względzie wskazany skutek ex tunc stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby, nie można zgodzić się z twierdzeniem organu odwoławczego jakoby z punktu widzenia prawnego, pełnienie przez E. M. zawodowej służby wojskowej w okresie miedzy wypowiedzeniem stosunku służbowego, a stwierdzeniem nieważności decyzji rozstrzygającej w tymże przedmiocie było "fikcją". Ponadto wskazał, że opóźnienie w wypłacie przedmiotowego uposażenia było zawinione przez organ wojskowy; spowodowane bowiem było wydaniem decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa w związku z czym nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji finansowych, w tym związanych z przedawnieniem roszczenia. Roszczenie o wypłatę uposażeń stało się wymagalne w terminach określonych w art. 81 ustawy pragmatycznej, a brak ich wypłaty w terminie uzasadnia żądanie wypłaty odsetek. Wypłata należności przez Wojskowe Biuro Emerytalne nie uzasadnia uznania, że doszło do spełnienia świadczenia, gdyż wypłacone należności związane były ze zwolnieniem ze służby. Skarżący podkreślił też, że ani ustawa z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, ani ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie zawierają jakichkolwiek dodatkowych uregulowań przewidujących obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem ze służby, a następnie stwierdzeniem nieważności decyzji dotyczącej tego zwolnienia. W jego ocenie powyższe uprawnia do przyjęcia poglądu, że pomimo tego, iż żaden przepis nie przewiduje prawa do zachowania przez żołnierza zawodowego wskazanych przez organ świadczeń, żaden też przepis powszechnie obowiązującego prawa, który mógłby mieć w niniejszej sprawie zastosowanie, takiego prawa go nie pozbawia. Ustawodawca bowiem wyczerpująco kwestię tę uregulował w art. 77 przywołanej ustawy zgodnie, z którym uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Ponadto skarżący zarzucił, iż organ odwoławczy nie odniósł się do uregulowania ustanowionego w art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a mającego zasadnicze znaczenie w poruszanym zakresie, skutkiem czego dokonane przez organ potracenie nie zostało oparte na podstawie prawnej.

W sprawie podnoszonego przez organ przedawnienia żądania o wypłatę odsetek skarżący stwierdził, że od dnia stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu nie mógł dochodzić swoich roszczeń, gdyż pozostawał w przekonaniu, że nie jest żołnierzem w związku z obwiązującą decyzją o zwolnieniu ze służby.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie, powołując się na szczegółowe, merytoryczne uzasadnienie swojego stanowiska zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Szczecinie z dnia [...] lipca 2008 r.,

nr [...], stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że skutki wydania decyzji odnośnie do uprawnień związanych z pełnieniem służby są w sprawie bezsporne jedynie w zakresie uznania, że skarżącemu przysługiwało uprawnienie do otrzymania zaległego uposażenia za okres zwolnienia ze służby. Natomiast istota sporu sprowadza się do kwestii ustalenia terminu wymagalności zaległego uposażenia, a także oceny, czy w świetle obowiązujących przepisów prawa z należności z tytułu zaległego uposażenia można było dokonać potrącenia kwoty świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2003 r.

Odnosząc się do pierwszego problemu Sąd I instancji podniósł, że stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc), czyli od daty wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji administracyjnej dotkniętej wadą. Decyzja o stwierdzeniu nieważności uchyla skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Została zatem wykreowana nowa sytuacja prawna pozbawiająca wadliwą decyzję o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej zdolności wywoływania skutków prawnych. Usunięcie tej decyzji z obrotu prawnego nie tylko przywróciło stan poprzedni, lecz również zniosło jej skutki prawne. W następstwie powyższego stosunek zawodowej służby wojskowej skarżącego został reaktywowany. W tej sytuacji została spełniona przesłanka wymagana do wypłaty zaległego uposażenia i innych należności wynikająca z art. 71 ust. 1 omawianej ustawy. Dla ustalenia czy nastąpiło opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego zasadnicze znaczenie ma data wymagalności świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał także, że zgodnie z art. 81 ustawy z dnia 11 września o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych uposażenie jest wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługuje. W świetle natomiast przepisu art. 75 ust. 3 tejże ustawy w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność stały się wymagalne. Ponieważ decyzji dotyczącej wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej w znaczeniu prawnym nie było już od daty jej wydania, to tym samym należności z tytułu uposażenia i dodatków za okres zwolnienia ze służby stały się wymagalne w terminach określonych w art. 81 omawianej ustawy. Obowiązek płacenia odsetek jako świadczenia o charakterze akcesoryjnym powstał zatem od dnia wymagalności zobowiązania głównego. Z tego względu Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela poglądu zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji, że roszczenie o zapłatę odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia stało się wymagalne dopiero po przystąpieniu przez skarżącego do pełnienia obowiązków służbowych.

Nie sposób również zgodzić się ze stanowiskiem organu zaprezentowanym w zaskarżonej decyzji, że odmowa wypłaty skarżącemu części uposażenia znajduje uzasadnienie wobec skutecznego potrącenia z tej należności świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej w 2003 r.

Potrącenie (art. 498-500 Kodeksu cywilnego) w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Nadto instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 ustawy pragmatycznej, który stanowi, że potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w Kodeksie pracy, zaś przepis art. 87 § 1 pkt 2 tego Kodeksu wymaga posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). Dochodzenie zwrotu nienależnego świadczenia wymaga zatem, w razie negatywnego stanowiska bezpodstawnie wzbogaconego, uzyskania odpowiednio wyroku sądu powszechnego w wyniku wniesionego w tym zakresie powództwa o zapłatę. Jedynie tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego mógł stanowić przy braku zgody skarżącego podstawę do dokonania odpowiedniego potrącenia z jego uposażenia.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd I instancji podniósł, że w uzasadnieniu decyzji organu I instancji pojawił się argument dotyczący przedawnienia roszczenia odsetkowego. Ta kwestia nie stanowi jednak podstawy rozstrzygania co do zasady, ani nie była podnoszona przez organ odwoławczy. Pomimo tego w skardze skarżący podniósł, że skoro od chwili wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego pozostawał w uzasadnionym przeświadczeniu, że nie jest żołnierzem służby zawodowej, to nie mógł dochodzić swoich roszczeń pomimo, iż były one wymagalne tak w odniesieniu do należnego uposażenia a tym bardziej odsetek. Wobec powyższego nie można uznać, że roszczenia odsetkowe uległy przedawnieniu. Przepisy ustawy pragmatycznej w sposób bardzo okrojony regulują kwestie związane z przedawnieniem, czy opóźnieniem w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Skoro nie ma pełniejszej regulacji należy ocenić istniejący stan prawny. Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od chwili, w którym roszczenie stało się wymagalne. Odsetki nie są tym uposażeniem ani należnością wymienioną w art. 73. Stanowią one należności o charakterze akcesoryjnym, zatem należy uznać, że dzielą los roszczenia głównego. W tych okolicznościach ulegają przedawnieniu z upływem przedawnienia roszczenia głównego. W przypadku spełnienia świadczenia głównego, naliczane są od chwili wymagalności roszczenia głównego do dnia zapłaty.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że wbrew stanowisku skarżącego należałoby konsekwentnie przyjąć, iż skoro decyzja stwierdzająca nieważność decyzji o nawiązaniu stosunku służbowego wywołuje skutek ex tunc a więc tak, jakby nigdy nie była wydana wadliwa decyzja to odpowiednio odnosi się to do wszelkich skutków prawnych z nią związanych, a więc nie tylko wymagalności roszczenia o wypłatę uposażenia ale też wymagalności i terminów przedawnienia roszczenia o wypłatę należnych odsetek.

Z uwagi jednak na to, że organ nie rozważał tych kwestii w odniesieniu do stanu faktycznego niniejszej sprawy, tj. kiedy dokładnie wypłacono kolejne należności, czy i kiedy były podejmowane czynności w celu dochodzenia roszczenia, czy i kiedy doszło do uznania roszczenia, (a taka sytuacja ma miejsce np. w przypadkach dobrowolnego spełnienia świadczenia) okoliczności te nie mogły być przedmiotem oceny, natomiast stanowią wskazówkę, którą należy rozważyć przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego zaskarżając tenże wyrok w całości, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, przez przyjęcie, iż odsetki ustawowe należą się od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 30 kwietnia 2006 r., oraz art. 94 ust. 1 i 2 i art. 95 ust. 2 ww. ustawy, przez przyjęcie, iż organ wojskowy nie mógł uwzględnić uprzednio wypłaconej kwoty odprawy i ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że w niniejszej sprawie uposażenie skarżącego nie stało się wymagalne ani w dniu 1 czerwca 2003 r. ani w żadnym kolejnym miesiącu, gdyż w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja

nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego w sprawie wypowiedzenia chor. szt. E. M. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej i faktycznie był on zwolniony z zawodowej służby wojskowej.

Wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że decyzja o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej korzystała z domniemania prawidłowości i miała moc obowiązującą dopóki nie została usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie nieważności. Skarżący w okresie tym otrzymywał świadczenia emerytalne, a zatem nie można przyjąć, iż organ wojskowy pozostawał w zwłoce w wypłacie uposażenia, pomimo tego, że decyzja stwierdzająca nieważność wywarła skutki ex tunc.

Zdaniem Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego chwilą wymagalności należności związanych ze stwierdzeniem nieważności decyzji Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego jest dzień, gdy decyzja

nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. Dowódcy Wojsk Lądowych stwierdzająca nieważność decyzji Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego stała się ostateczna.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 94 ust. 1 i art. 95 pkt. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że wobec faktu, iż E. M. nie został skutecznie zwolniony z zawodowej służby wojskowej odprawa z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy okazały się świadczeniami nienależnymi, bowiem zgodnie ze wskazanymi powyżej przepisami ustawy pragmatycznej odprawa i ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop przysługuje wyłącznie zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej.

W konkluzji skargi kasacyjnej Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy,

2. zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. M., podtrzymał argumenty przedstawione w skardze i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wywołanego skargą kasacyjną, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest częściowo uzasadniona.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie ze wskazaniem, które przepisy ustawy oznaczone numerem artykułu (paragraf, ustęp itd.) zostały naruszone, na czym to naruszenie polega oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy, wniosek o uchylenie orzeczenia z oznaczeniem zakresu uchylenia. Autor skargi kasacyjnej powinien wskazać na konkretne, naruszone przez Sąd zaskarżonym orzeczeniem przepisy prawa materialnego i procesowego. W odniesieniu do prawa materialnego należy wskazać, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Skarżący kasacyjnie organ zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) przez przyjęcie, iż odsetki ustawowe należą się od dnia 1 czerwca 2003r. do dnia 30 kwietnia 2006r.

Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, iż w utrwalonym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prezentowany jest pogląd, że odsetki od uposażenia należą się żołnierzowi od dnia, w którym decyzja stwierdzająca nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się ostateczna (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 22 lipca 2009r. o sygn. akt I OSK 1455/08, z dnia 30 września 2009r. o sygn. akt I OSK 101/09 czy z dnia 22 września 2009r. o sygn. akt I OSK 69/09).

Decyzja stwierdzająca nieważność jest aktem o charakterze deklaratoryjnym działającym wstecz i eliminującym skutki prawne wadliwej decyzji. Jednakże trzeba również mieć na względzie, że decyzja stwierdzająca nieważność nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również elementy nowego stanu prawnego, wywiera skutki w obrocie prawnym. Są to elementy konstytutywne decyzji nieważnościowej (B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz", 5 Wydanie, Wydawnictwo C. H. Beck, s. 737-738; M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Zamykacze Wydanie II, s. 1000-1002).

Zatem nie można podzielić stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, że odsetki od uposażenia E. M., ustalonego po stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego należą się za cały okres pozostawania poza służbą, lecz należy przyjąć, że roszczenie o zapłatę odsetek za zwłokę w wypłacie uposażenia stało się wymagalne dopiero z chwilą, gdy decyzja Nr [...] z dnia [...] marca 2006r. Dowódcy Wojsk Lądowych stała się ostateczna.

W konkluzji należy stwierdzić, że skoro roszczenie o wypłatę uposażenia za okres od rozwiązania stosunku zawodowej służby wojskowej do dnia przywrócenia tego stosunku ze skutkiem ex tunc powstało po stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej ten stosunek administracyjnoprawny, to brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki prawa do odsetek, o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, za każdy miesiąc okresu, w którym skarżący posiadał status przeniesionego do rezerwy.

Zatem w kwestii dotyczącej wypłaty odsetek od uposażenia zaskarżony wyrok jako wydany z naruszeniem prawa poprzez błędną wykładnię art. 75 ust. 3 cyt. ustawy, należało na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 94 ust. 1 i 2 i art. 95 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, uznać należy, iż zarzut ten nie ma usprawiedliwionych podstaw, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie wskazał, że instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 ustawy pragmatycznej, który stanowi, że potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r., Nr 21, poz. 94 ze zm.), zaś przepis art. 87 § 1 pkt 2 tego Kodeksu wymaga posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 K. p.). Przepisy ustawy pragmatycznej nie dają natomiast podstawy, aby organy administracji wojskowej mogły dokonywać potrąceń z należnego żołnierzowi uposażenia w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego. Jak wynika z akt sprawy organ nie dysponując zgodą skarżącego, ani tytułem wykonawczym, dokonał potrącenia z uposażenia należności stanowiącej odprawę z tytułu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej oraz ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, bez podstawy prawnej. Biorąc powyższe pod uwagę, stwierdzić należy, że na skutek błędnej interpretacji omawianych przepisów, doszło do naruszenia przez organy prawa materialnego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.