Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1344/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 70b
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędzia NSA Bożena Popowska (spr.), Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Chromicka, po rozpoznaniu w dniu 8 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 412/13 w sprawie ze skarg K. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] oraz nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżone decyzje z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] oraz nr [...] i poprzedzające je decyzje Burmistrza M. z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] oraz [...]; 2. zasądza na rzecz K. K. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 412/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi K. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] oraz z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Burmistrz M. w dniu [...] listopada 2012 r. wydał decyzje znak: [...] oraz znak: [...], którymi odmówił przyznania K. K. dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników J. K. ([...]) i E. B. ([...]). Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 70b ust. 1, 6 i 11 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. nr 256 poz. 2572 ze zm.).

W uzasadnieniach decyzji organ I instancji podał tożsame motywy podjętych rozstrzygnięć, wynikające z następujących okoliczności faktycznych, oraz przepisów prawa: wnioski o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianych pracowników J. K. i E. B. złożone zostały przez K. K. w ustawowym terminie trzech miesięcy od dnia zdania przez tych pracowników egzaminów, o których mowa w przepisie art. 70b ust. 1 pkt. 2 ustawy o systemie oświaty. Organ ustalił, że K. K. posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego pracowników młodocianych w zawodzie sprzedawca, a J. K. i E. B. realizowały u wnioskodawcy naukę zawodu sprzedawca w okresie od [...] września 2010 r. do [...] sierpnia 2011 r. Następnie, na mocy porozumienia stron, z dniem [...] sierpnia 2011 r. zostały rozwiązane ich umowy o pracę zawarte w dniu [...] sierpnia 2010 r. na czas nieokreślony. J. K. i E. B. naukę zawodu kontynuowały w Firmie D., a następnie w dniu [...] sierpnia 2012 r. zdały egzamin czeladniczy w zawodzie sprzedawca i uzyskały świadectwa czeladnicze. Decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] wykreślono z ewidencji działalności gospodarczej wpis dokonany w dniu [...] grudnia 1989 r. pod numerem [...] dotyczący działalności gospodarczej K. K.. Organ I instancji uznał, że skoro uprawnienie pracodawcy do dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika związane jest z łącznym spełnieniem przesłanek określonych w art. 70b ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o systemie oświaty, oraz w przepisach regulujących warunki przyznawania pomocy ze środków publicznych w ramach pomocy de minimis – art. 70b ust. 11 tej ustawy, to K. K. nie spełnia warunków przyznania pomocy de minimis w związku z tym, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie może udzielić podmiotowi właściwemu informacji niezbędnych do udzielenia pomocy de minimis.

W odwołaniach od powyższych decyzji Burmistrza M., K. K. zarzuciła naruszenie przepisów art. 70b ust. 1, 5, 6, 11 ustawy o systemie oświaty poprzez nieprzyznanie dofinansowania pomimo, że spełniła warunki określone tymi przepisami; art. 70b ust. 11 ustawy, poprzez zastosowanie prawa wstecz i naruszenie w ten sposób praw słusznie nabytych przez stronę; art. 37 ust. 8 w związku z ust. 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej poprzez jego niezastosowanie skutkujące przyjęciem, iż strona ma obowiązek przedstawienia "swojej sytuacji ekonomicznej" na podstawie tegoż przepisu, mimo wyraźnego wyłączenia jego stosowania w sytuacji, gdy obowiązek przekazania informacji koniecznych do uzyskania pomocy de minimis reguluje ustawa o systemie oświaty, oraz naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa. poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego i oparcie rozstrzygnięcia na założeniu, że strona nie jest w stanie przekazać informacji o swojej sytuacji ekonomicznej, a nadto brak wskazania w uzasadnieniu decyzji okresu, za który strona powinna zdaniem organu I Instancji przedstawić taką informację.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. dnia [...] lutego 2013 r. wydało decyzje znak: [...] oraz znak: [...], którymi utrzymało w mocy zaskarżone decyzje Burmistrza M.. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 70b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. nr 59 poz. 404) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa.

Kolegium dokonało identycznych, jak organ pierwszej instancji ustaleń co do stanów faktycznych rozpatrywanych spraw. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcia organ uznał, że skoro w dniu złożenia przez K. K. wniosków o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianych pracowników odwołująca nie była już podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, to w konsekwencji wnioskowane dofinansowanie nie mogło zostać przyznane. Od 1 września 2012 r. dofinansowanie do kosztów kształcenia stanowi pomoc de minimis, która może zostać przyznana jedynie podmiotowi prowadzącemu działalność gospodarczą. Kolegium wskazało również, że ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r., nr 205, poz. 1206), która weszła w życie 1 września 2012 r., nie zawiera żadnych przepisów przejściowych, które przewidywałyby stosowanie ustawy w brzmieniu dotychczas obowiązującym. Dlatego organy administracji publicznej zobowiązane były do zastosowania przepisów prawa materialnego obowiązujących w dniu wydania decyzji.

K. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi na powyższe decyzje SKO w K., zarzucając im naruszenie:

1) art. 107 oraz art. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz ogólnych zasad prawa unijnego, w szczególności zasady pierwszeństwa prawa unijnego poprzez uznanie za pomoc publiczną działań, które nie są skierowane do przedsiębiorcy w rozumieniu prawa unijnego, a więc nie spełniają wszystkich przesłanek traktatowych uznania za pomoc publiczną;

2) art. 32 Konstytucji poprzez nieuzasadnione różnicowanie sytuacji podmiotów, które ponoszą ciężar świadczenia obowiązkowego kształcenia młodocianych;

3) art. 70b ust. 1 i 6 ustawy o systemie oświaty poprzez jego niezastosowanie pomimo wyraźnego wskazania w treści uzasadnienia decyzji, że strona spełnia warunki do dofinansowania kształcenia młodocianego pracownika określone tym przepisem;

4) art. 70b ust. 5 ustawy o systemie oświaty poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy organ I Instancji ustalił, że młodociany pracownik strony po rozwiązaniu umowy o pracę kontynuował przygotowanie zawodowe u innego pracodawcy;

5) art. 70b ust. 11 ustawy o systemie oświaty w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie dnia 1 września 2012 r. w sytuacji, gdy strona spełniła wszystkie przesłanki do nabycia prawa do dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika przed nowelizacją przepisów, tj. poprzez zastosowanie prawa wstecz i naruszenie w ten sposób praw słusznie nabytych przez stronę;

6) art. 70b ust. 11 ustawy o systemie oświaty w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw poprzez błędną jego wykładnię polegającą na pominięciu jej aspektu celowościowego, a także uznaniu, iż przepis może mieć zastosowanie do podmiotów niebędących przedsiębiorcami wbrew treści norm wyższego rzędu, zwłaszcza art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu UE;

7) art. 37 ust. 8 w związku z ust. 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej poprzez jego niezastosowanie skutkujące przyjęciem, że strona ma obowiązek przedstawienia "swojej sytuacji ekonomicznej" na podstawie tegoż przepisu, mimo wyraźnego wyłączenia jego stosowania w sytuacji, gdy obowiązek przekazania informacji koniecznych do uzyskania pomocy de minimis reguluje ustawa o systemie oświaty;

8) art. 7, art. 77 § 1 oraz 107 § 3 kpa poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego i oparcie rozstrzygnięcia na założeniu, że strona nie jest w stanie przekazać informacji o "swojej sytuacji ekonomicznej", a nadto brak wskazania w uzasadnieniu decyzji okresu, za który strona powinna zdaniem organu I Instancji przedstawić taką informację.

W odpowiedzi na skargi SKO w K. wniosło o ich oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Uzasadniając wyrok Sąd I instancji na wstępie stwierdził, że stan faktyczny spraw zakończonych zaskarżonymi decyzjami nie jest sporny. W dniu [...] sierpnia 2010 r. skarżąca zawarła z J. K. i z E. B. umowy o pracę na czas nieokreślony, w celu przygotowania zawodowego w zawodzie "sprzedawca". W dniu [...] sierpnia 2011 r. na mocy porozumienia stron umowy te zostały rozwiązane z dniem [...] sierpnia 2011 r. J. K. i E. B. kontynuowały naukę zawodu u innego pracodawcy. W dniu [...] sierpnia 2012 r. J. K. i E. B. zdały egzamin czeladniczy w zawodzie sprzedawca i uzyskały świadectwa czeladnicze (karty 5, 6, 8 akt adm.). Decyzją z dnia [...] września 2011 r. [...] Burmistrz M. wykreślił z ewidencji działalności gospodarczej wpis działalności gospodarczej zgłoszonej przez K. K. (k. 19, 20 akt adm.). W dniu [...] października 2012 r. skarżąca złożyła wnioski o dofinansowanie kosztów kształcenia J. K. i E. B. Skarżąca posiada kwalifikacje do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych.

Następnie Sąd I instancji wyjaśnił, że stan prawny obowiązujący w dacie wydania zaskarżonych decyzji wynika z przepisów ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (dalej jako: ustawa). Zgodnie z przepisem art. 70b ust. 1 ustawy, pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli: 1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, 2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin zgodnie z odrębnymi przepisami. Zgodnie z ust. 7 art. 70b ustawy, dofinansowanie przyznawane jest na wniosek pracodawcy złożony w terminie trzech miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt. 2. Zgodnie z ust. 5 art. 70b, jeżeli umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z przyczyn niezależnych od pracodawcy a młodociany pracownik podjął naukę zawodu na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego u innego pracodawcy – przysługującą kwotę dofinansowania dzieli się między wszystkich pracodawców, proporcjonalnie do liczby miesięcy prowadzonej przednich nauki zawodu. Dofinansowanie nie przysługuje temu pracodawcy, z którym umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z winy pracodawcy. Ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw wprowadzono zmianę polegającą na dodaniu do art. 70 b ustawy ustępu 11, zgodnie z którym dofinansowanie, o którym mowa w ust. 1 stanowi pomoc de minimis udzielaną zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz.Urz.UE L 379 z 28.12.2006, str.5). Zmiana ta weszła w życie stosownie do art. 22 ustawy zmieniającej, z dniem wejścia jej w życie, tj. 1 września 2012 r.

WSA w Krakowie zauważył, że kwestią sporną w sprawie jest możliwość uzyskania przez skarżącą dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracownic w sytuacji, kiedy decyzja rozstrzygająca sprawę zapadła w przedstawionym wyżej stanie faktycznym i prawnym, tj w sytuacji, w której w dniu [...] września 2011 r. wydana została decyzja o wykreśleniu działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą a z dniem 1 września 2012 r. wprowadzono do art. 70 b ustawy ust. 11. Zdaniem Sądu, stan prawny sprawy uzasadniał twierdzenie, że warunkami przyznania dofinansowania na rzecz pracodawcy, które muszą być spełnione łącznie są : zawarcie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, posiadanie przez pracodawcę kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego, oraz ukończenie przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia zawodowego i zdanie egzaminu zgodnie z odrębnymi przepisami. Nadto od dnia 1 września 2012 r. dofinansowanie kosztów kształcenia stanowi na mocy art. 70b ust. 11 pomoc de minimis. Sąd I instancji uznał, że w tej sytuacji należy odpowiedzieć na pytanie, czy zmiana powyższa statuuje nową, dodatkową przesłankę, od istnienia której uzależnione jest przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia pracownika. Na pytanie to, zdaniem Sądu, należało odpowiedzieć twierdząco gdyż dofinansowanie kosztów kształcenia, o którym mowa w art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty, w stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 września 2012 r. może być przyznane tylko podmiotowi gospodarczemu a to zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r.

Sąd I instancji stwierdził, że skoro dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianych pracowników stanowi pomoc de minimis, to decyzja o przyznaniu takiego dofinansowania może zostać wydana tylko na rzecz podmiotu gospodarczego, czyli podmiotu wykonującego działalność gospodarczą. Wynika to nie tylko z regulacji zawartej w art. 70b ust. 11 ustawy o systemie oświaty, ale i z istoty pojęcia pomocy publicznej, jaką stanowi pomoc de minimis. Na gruncie regulacji polskich, obowiązuje opisowa definicja zawarta w art. 2 pkt. 16 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. 2007.59.404 t.j.), zgodnie z którą przez beneficjenta pomocy należy rozumieć podmiot prowadzący działalność gospodarczą, w tym podmiot prowadzący działalność w zakresie rolnictwa lub rybołówstwa, bez względu na formę organizacyjno-prawną oraz sposób finansowania, który otrzymał pomoc publiczną. Sąd zauważył, że prowadzenie działalności gospodarczej jest niezbędnym wymogiem i zasadniczą przesłanką uznania danego podmiotu za beneficjenta pomocy w rozumieniu przepisów ustawy o .p.s.p.p. a także uznania za przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. 2013.672 t.j.) – art. 4 tej ustawy. Także przepis art. 43 1 k.c. za cechę decydującą o posiadaniu statusu przedsiębiorcy uznaje wykonywanie działalności gospodarczej.

WSA w Krakowie wskazał, że w realiach niniejszej sprawy zmiana ustawy o systemie oświaty polegająca na wprowadzeniu do przepisu art. 70 b ust. 11, a co za tym idzie poddaniu dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników rygorom wynikającym z warunków określonych rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis, nastąpiła w dniu 1 września 2012 r. tj. w chwili, kiedy skarżąca nie prowadziła już działalności gospodarczej, co miało miejsce tylko do dnia [...] sierpnia 2011 r. Z tego powodu, Sąd I instancji za nieuzasadniony uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organy przepisu art. 70b ust. 11 ustawy polegający na twierdzeniu, że skarżąca spełniła wszystkie przesłanki do nabycia prawa do dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników. Jak wynika z art. 70b ust. 7 ustawy, dofinansowanie przyznawane jest tylko na wniosek pracodawcy, złożony w terminie 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt. 2 i równocześnie – jak wynika z ust. 11 - dofinansowanie może być przyznane tylko podmiotowi prowadzącemu działalność gospodarczą. W świetle tej regulacji, pierwszym dniem, w którym skarżąca mogła złożyć wniosek o dofinansowane był dzień 1 września 2012 r., od którego to dnia jednocześnie obowiązuje przepis art. 70b ustawy w nowym brzmieniu. Organy prawidłowo więc oceniły, że skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania dofinansowania. Zaskarżone rozstrzygnięcia wydane zostały na podstawie obowiązujących w dacie ich wydania przepisów prawa a więc z uwzględnieniem zasady legalności wynikającej z art. 6 kpa i prawidłowo rozstrzygają wnioski skarżącej o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianych pracowników. Zdaniem Sądu, nie można zatem - wbrew twierdzeniom skargi – postawić organowi zarzutu złamania zasady lex retro non agit, ani naruszenia przepisów art. 70b ust. 1, 5, 6 i 11 ustawy o systemie oświaty.

W ocenie Sądu I instancji, nie można też zarzucić organowi naruszenia przepisu art. 37 ust. 8 w zw. z art. 1 pkt. 2 ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, który to przepis – pomimo, iż wskazany przez organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji jako uniemożliwiający udzielenie wnioskowanej przez skarżącą pomocy – nie stanowi podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, odmowa przyznania skarżącej dofinansowania nie stoi w sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. O naruszeniu tej zasady można mówić, gdy w tożsamej sytuacji różnicuje się prawa jednostki, natomiast nie może ona być rozumiana jako wartość bezwzględna. Jej granice wyznaczają też inne zasady konstytucyjne oraz przepisy szczególne. Niewątpliwie skarżąca wnioskując o przyznanie dofinansowania pozostaje w innej sytuacji faktycznej niż wskazywany przez nią podmiot, o którym mowa w art. 16 ust. 5a pkt. 1, tj. ponadgimnazjalna szkoła publiczna lub niepubliczna.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. K., reprezentowana przez radcę prawnego. Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca kasacyjnie sformułowała wobec zaskarżonego orzeczenia następujące zarzuty:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 70b ust. 1 w zw. z art. 70b ust. 11 ustawy o systemie oświaty poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na rozszerzeniu zamkniętego, enumeratywnego katalogu przesłanek przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, określonego w art. 70b ust. 1 ustawy, w tym zawierającego przesłankę bycia pracodawcą i nieuprawnione przyjęcie, że art. 70b ust. 11 ustawy poszerza ten katalog o przesłankę bycia pracodawcą, podczas gdy pojęcie pracodawcy jest szersze – obejmuje zarówno przedsiębiorców, jak i nie-przedsiębiorców, a ust. 11 przepisu dokonuje wyłącznie doprecyzowania, że jeśli dofinansowanie ma zostać przyznane pracodawcy, który jest jednocześnie przedsiębiorcą, to takie dofinansowanie stanowi pomoc de minimis – a contrario, w przypadku pracodawcy niebędącego przedsiębiorcą w dacie przyznania dofinansowania, takie dofinansowanie nie będzie pomocą de minimis, co nie znaczy jednakże, że niedopuszczalnym jest jego przyznanie, albowiem status przedsiębiorcy nie należy do przesłanek koniecznych przyznania dofinansowania;

- art. 70b ust. 1 w zw. z art. 70b ust. 5 ustawy o systemie oświaty poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i poszerzenie zamkniętego katalogu przesłanek pozbawiających pracodawcę prawa dofinansowania o przesłankę utraty statusu przedsiębiorcy, podczas gdy jedyną przesłanką pozbawienia pracodawcy prawa dofinansowania jest rozwiązanie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego z winy tego pracodawcy;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.), w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 70b ust. 1 i art. 70b ust. 11 ustawy o systemie oświaty poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuchylenie decyzji organów I i II instancji, pomimo iż decyzje te naruszają prawo materialne, co miało wpływ na wynik sprawy, a to w wyniku uznania, że dofinansowanie przysługuje wyłącznie pracodawcy będącemu przedsiębiorcą;

- art. 145 § 1 ust. 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 70b ust. 1 i art. 70b ust. 5 ustawy o systemie oświaty poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuchylenie decyzji organów I i II instancji, pomimo iż decyzje te naruszają prawo materialne, co miało wpływ na wynik sprawy, a to w wyniku uznania, że do przesłanek negatywnych przyznania dofinansowania należy utrata statusu przedsiębiorcy przez wnioskującego o dofinansowanie;

- art. 145 § 1 ust. 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 70b ust. 2 ustawy o systemie oświaty poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuchylenie decyzji organów I i II instancji, pomimo iż przepis art. 70b ust. 2 ustawy określa zamknięty katalog środków dowodowych dołączanych do wniosku, a które to środki wynikają z zakresu przedmiotowego normy prawnej – dotyczy ona pracodawców, bez względu na to, czy są przedsiębiorcami, czy nie – i w razie dołączenia tychże dokumentów, organ jest związany co do rozstrzygnięcia, co skutkuje obowiązkiem przyznania dofinansowania pracodawcy, który dołączył do wniosku dokumenty wskazane w ww. przepisie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła poszerzoną argumentację na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak takich przesłanek.

Przedstawione w podstawach kasacyjnych zarzuty dotyczą zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. Zasadniczo w takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności odnosi się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, jako że jedynie prawidłowo przeprowadzone postępowanie przez Sąd I instancji mogło prowadzić do wydania zaskarżonego wyroku. Jednakże w rozpoznawanej sprawie zarówno konstrukcja, sformułowanie, jak i zawarte w zarzutach procesowych twierdzenia i wnioski zasadniczo łączą się z zarzutem naruszenia prawa materialnego. Autor skargi kasacyjnej w istocie wywodzi, że Sąd I instancji błędnie wyłożył i w sposób nieprawidłowy zastosował przepisy art. 70 b ust. 1 w zw. z art. 70b ust. 11 ustawy o systemie oświaty, czego skutkiem było oddalenie skargi, pomimo istnienia podstaw do jej uwzględnienia. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny swoją ocenę i rozważania poprowadzi łącznie w odniesieniu do tych zarzutów.

Dla przedmiotowej sprawy kluczowe znaczenie ma kwestia czy w świetle obowiązujących przepisów ustawy o systemie oświaty, pracodawca ma możliwość uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników, w sytuacji gdy w dacie złożenia wniosku o to świadczenie, nie prowadzi już działalności gospodarczej.

Zagadnienie to było już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie w całości podziela pogląd i argumenty na jego poparcie, zaprezentowane w wyroku z dnia 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1001/14.

W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że zgodnie z brzmieniem art. 70b ust. 1 ww. ustawy o systemie oświaty, pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.

Z powyższego przepisu wynika, że oprócz warunku zawarcia z młodocianym pracownikiem umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, do wymaganych przesłanek przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika należy posiadanie przez pracodawcę lub osobę prowadzącą zakład w imieniu pracodawcy albo przez osobę zatrudnioną u pracodawcy kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych oraz ukończenie przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia zawodowego i zdanie egzaminu, zgodnie z przepisami w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Wskazane w powyższym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie.

Z kolei w myśl art. 70b ust. 7 ww. ustawy o systemie oświaty, dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2. Do wniosku należy dołączyć kopie dokumentów potwierdzających spełnienie warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, kopię umowy o pracę z młodocianym pracownikiem zawartej w celu przygotowania zawodowego; kopię odpowiednio dyplomu lub świadectwa potwierdzającego zdanie egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, albo zaświadczenie potwierdzające zdanie tego egzaminu.

Ustawodawca w żadnej z jednostek redakcyjnych art. 70b ww. ustawy o systemie oświaty nie wskazał, aby konieczną przesłanką uzyskania przedmiotowego dofinansowania była okoliczność bycia przedsiębiorcą w chwili składania wniosku. Innymi słowy, ustawodawca nie wymaga, by wnioskodawca ubiegający się o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, którego zatrudniał w procesie jego kształcenia na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, miał być w momencie składania wniosku nadal podmiotem zatrudniającym w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Istotne jest, aby w toku kształcenia młodocianego pracownika pracodawca spełniał wszystkie wymienione wyżej ustawowe przesłanki warunkujące uzyskanie dofinansowania kosztów kształcenia, a ponadto, by młodociany pracownik ukończył naukę kształcenia i zdał egzamin. Zatem, wszystkie wymagane prawem warunki do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika są spełnione wówczas, gdy młodociany zakończy proces przygotowywania do zawodu i zda egzamin. Wtedy to otwiera się trzymiesięczny termin na złożenie wniosku przez pracodawcę, który brał udział w procesie kształcenia młodocianego pracownika. Ustawodawca nie wprowadził w omawianym przepisie innych dodatkowych warunków, z których wynikałoby, że pracodawca, który brał udział w procesie kształcenia młodocianego pracownika, nie może uzyskać dofinansowania tylko z tej przyczyny, że w chwili składania wniosku nie spełnia już warunku bycia pracodawcą. Ma to oczywiście swoje uzasadnienie prawne, ponieważ dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, obok innej formy pomocy ze strony organów państwa, jaką jest refundacja kosztów wynagrodzeń i składek na ubezpieczenia społeczne, wypłacana w trakcie trwania umowy z młodocianym pracownikiem, ma służyć całemu systemowi kształcenia zawodowego, poprzez wypracowanie mechanizmów zachęcających pracodawców do szerszego włączania się w proces kształcenia w zawodach, jak i w proces ewaluacji jego efektów w ramach konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 ust. 1 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).

Gdyby przyjąć za prawidłowe stanowisko orzekających w sprawie organów administracji i Sądu I instancji, doszłoby w istocie do nieuprawnionego ograniczenia prawa, bowiem – dla przykładu – pracodawca, który wskutek całkowitej niezdolności do pracy, orzeczonej przed ukończeniem procesu kształcenia młodocianego pracownika i zdaniem przez niego egzaminu, zmuszony w następstwie tego do zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej, byłby wykluczony z kręgu beneficjentów świadczenia. Tymczasem treść art. 70b ust. 7 ww. ustawy o systemie oświaty wcale nie wymaga, by wnioskodawcą w sprawie o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika był podmiot prowadzący działalność gospodarczą – przedsiębiorca, jak błędnie przyjął WSA w Krakowie. Wnioskodawca – w świetle tego przepisu – ma spełniać przesłankę bycia pracodawcą młodocianego pracownika w procesie jego kształcenia i innego warunku z tego przepisu w drodze wykładni nie należy wyprowadzać.

Ze sprawy wynika, że skarżąca przesłankę tę spełniła, bowiem była pracodawcą młodocianych pracowników i jako ich pracodawca złożyła swój wniosek o dofinansowanie kosztów kształcenia, natomiast fakt nieprowadzenia przez skarżącą w dacie złożenia wniosku działalności gospodarczej, w ramach której zatrudnieni byli młodociani pracownicy na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, nie jest okolicznością eliminującą ją z grona beneficjentów świadczenia i pozwalającą na odmowę przyznania dofinansowania.

W art. 70b ust. 5 ww. ustawy o systemie oświaty ustawodawca wskazał na możliwość uzyskania dofinansowania również w przypadku rozwiązania umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego. Przepis ten pozwala na proporcjonalne przyznanie kwoty dofinansowania pracodawcom młodocianego pracownika w sytuacji, gdy umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z przyczyn niezależnych od pracodawcy, a młodociany pracownik podjął naukę zawodu na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego u innego pracodawcy. Wówczas podział kwoty dofinansowania następuje proporcjonalnie do liczby miesięcy przeprowadzonej przez pracodawców nauki zawodu. Natomiast nie jest możliwe przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika jedynie temu pracodawcy, z którym umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z winy pracodawcy.

Skoro więc ustawodawca w art. 70b ww. ustawy o systemie oświaty nie wskazuje na możliwość pozbawienia pracodawcy prawa do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika w przypadku likwidacji prowadzonej przez niego działalności gospodarczej (niezależnie od przyczyny), to nie można formułować takiego warunku w drodze wykładni. Utratę prawa do otrzymania przedmiotowego dofinansowania przewiduje bowiem jedynie ust. 5 wskazanego przepisu w sytuacji, gdy stosunek prawny łączący pracodawcę i młodocianego pracownika ustał wskutek rozwiązania umowy o pracę z winy pracodawcy i tylko taka sytuacja skutkuje wydaniem decyzji o odmowie przyznania dofinansowania.

Przedstawionego w niniejszym orzeczeniu stanowiska nie zmienia w żaden sposób powoływany przez Sąd I instancji przepis art. 70b ust. 11, jak również wskazane w jego treści przepisy rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 379 z dnia 28 grudnia 2006 r., str. 5 ze zm.), ponieważ fakt przyznawania pomocy publicznej jedynie przedsiębiorcom wcale nie oznacza, że przedsiębiorca, który zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, a uczestniczył w procesie kształcenia młodocianego pracownika jako jego pracodawca, nie może z tej pomocy skorzystać w formie dofinansowania kosztów jego kształcenia, zważywszy że w chwili kontynuowania przez młodocianego pracownika nauki takim przedsiębiorcą był.

W tym stanie rzeczy, uznając trafność zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji art. 70b ustawy o systemie oświaty, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku, a wobec stwierdzenia jedynie naruszeń prawa materialnego, które w rezultacie doprowadziły do wydania zaskarżonego wyroku – także do rozpoznania skargi w oparciu o przepis art. 188 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i uchylenia wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 135 tej ustawy. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 ww. ustawy.