Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1110/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 190
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 97 par. 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 100 par. 1
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 9 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 121 poz 770
law: Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Iwona Kosińska Protokolant referent stażysta Anna Barska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprawy ze skargi A. F., M. B., A. B., W. B., M. C., J. J., C. K., D. K., G. K., A. K., J. K., J. K., B. K., D. M., W. M., W. M., W. O., W. P., M. P., A. R., P. R., K. S., J. W., M. W., M. W. i E. K. na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia postępowania. oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury postanowieniem z [...] czerwca 2011 r. nr [...] zawiesił z urzędu postępowanie prowadzone z wniosku A. F., działającego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik M. B., A. B., W. B., M. C., A. F., J. J., C. K., D. K., E. K., G. K., A. K., J. K., J. K., B. K., D. M., W. M., W. M., W. O., W. P., M. P. zd. R., A. R., P. R., K. S., J. W., M. W. oraz M. W. (następcy prawni byłych właścicieli przejętej na własność Państwa nieruchomości) o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z [...] marca 1970 r. nr [...], do czasu zapewnienia prawidłowej reprezentacji spółce jawnej pod firmą "W." [...] w S. (dalej jako Spółka "W."). Jednocześnie na podstawie art. 100 § 1 kpa Minister wezwał strony, aby wystąpiły do właściwego sądu rejestrowego, w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia z wnioskiem o zarejestrowanie Spółki "W." w Krajowym Rejestrze Sądowym (dalej jako KRS), ewentualnie ustanowienia kuratora uprawnionego do reprezentowania w/w Spółki w postępowaniu nadzorczym.

A. F., działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik w/w, złożył wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania podnosząc, że nieruchomości objęte orzeczeniem stanowiły własność osób fizycznych. Zdaniem wnioskodawców "nie ma natomiast zapisu, że właścicielem nieruchomości jest jakakolwiek firma".

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej postanowieniem z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] odmówił podjęcia zawieszonego postępowania.

A. F. występując imieniu własnym oraz jako pełnomocnik pozostałych wnioskodawców wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej postanowieniem z [...] października 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy kwestionowane postanowienie.

Organ stwierdził, że stroną postępowania nadzorczego jest również Spółka "W." wpisana do rejestru handlowego pod nr [...], której praw dotyczyło kwestionowane orzeczenie. Organ wskazał ponadto, że w myśl przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 27 października 1933 r. Kodeks handlowy (Dz. U. z 1933 r. Nr 82, poz. 600 ze zm.) – rzeczy i prawa wniesione tytułem wkładu, a także nabyte lub uzyskane dla spółki w jaki bądź sposób w czasie jej istnienia, stanowią majątek spółki. Przepis ten potwierdza, że spółka jawna dysponowała odrębnym od wspólników majątkiem (art. 82 k.h.). Jednocześnie, zdaniem organu, spółka wpisana do rejestru handlowego a niewykreślona, w dalszym ciągu istnieje w obrocie prawnym, aczkolwiek z uwagi na brak wpisu spółki do KRS możliwość dokonywania przez nią czynności prawnych jest ograniczona wyłącznie do złożenia wniosku o rejestrację w KRS.

Organ przytoczył treść art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 1997 r. Nr 121, poz. 770 ze zm.) wskazując, że z przepisów tych wynika, że spółka jawna niewpisana do KRS nie może dokonywać czynności procesowych w toku postępowania przed organem administracji publicznej z uwagi na brak należytej reprezentacji. Brak wpisu Spółki "W." w KRS, ewentualnie brak prawidłowo umocowanych osób ją reprezentujących, stanowi przeszkodę do dalszego prowadzenia postępowania w tym przedmiocie i stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] marca 1970 r. Powyższe, zdaniem organu, oznacza jednocześnie, że nie odpadła przyczyna zawieszenia postępowania określona w art. 97 § 2 kpa, uniemożliwiając jego podjęcie.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. F. działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik w/w osób zarzucając naruszenie:

a) art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 28 kpa w zw. z art. 30 § 4 kpa, przez błędne uznanie, że osoby fizyczne występujące w niniejszej sprawie nie posiadały legitymacji procesowej, którą zdaniem organu posiadała wyłącznie spółka, podczas gdy właścicielami przejętej nieruchomości były osoby fizyczne, których prawa były ujawnione w księgach wieczystych;

b) art. 107 § 2 i § 3 kpa w zw. z art. 8 kpa w zw. z art. 11 kpa, przez niewyjaśnienie w sposób wystarczająco przekonujący powodów nieuwzględnienia legitymacji procesowej wnioskodawców;

c) art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.), przez niezastosowanie się do zasady jawności materialnej i bezpodstawne ominięcie domniemania prawnego, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, tj. tego, że właścicielami przejętej nieruchomości były osoby fizyczne, a nie spółka jawna;

d) art. 9 ust. 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o KRS, poprzez błędne uznanie, że Spółka "W." pozbawiona była prawidłowej reprezentacji.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 45/14 uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] kwietnia 2013 r., a także postanowienie Ministra Infrastruktury z [...] czerwca 2011 r. oraz postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] czerwca 2012 r. uznając, że Minister nie miał jakichkolwiek podstaw do zawieszenia postępowania, a w konsekwencji do odmowy jego podjęcia. W ocenie Sądu ewentualny brak zdolności procesowej jednej ze stron postępowania – spółki jawnej – nie stanowił zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 34 § 1 kpa organ administracji publicznej powinien wystąpić do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Organ nie miał więc podstaw do zawieszenia postępowania i jednoczesnego zobowiązania wnioskodawców do ujawnienia w KRS. Za błędne Sąd uznał jednocześnie stanowisko organu co do braku możliwości występowania w charakterze strony przez spółkę jawną niewpisaną do KRS. W art. 112 pkt 4 k.h. przyjmowano jako zasadę, że śmierć wspólnika powoduje rozwiązanie spółki jawnej, która to zasada została utrzymana w art. 58 pkt 4 k.s.h. Pomimo śmierci wspólnika spółka trwała nadal tylko wówczas, jeżeli umowa spółki tak stanowiła (art. 114 k.h.), a taką klauzulę przewidywała umowa spółki z dnia [...] kwietnia 1947 r. Tym samym, zdaniem Sądu, brak ujawnienia spółki jawnej w KRS nie oznaczał utraty przez nią zdolności procesowej, a nadto z treści art. 9 Przepisów wprowadzających ustawę o KRS wynikało, że do czasu rejestracji zachowywały moc dotychczasowe wpisy w rejestrze sądowym. Oznacza to, że spółka istnieje i może być stroną postępowań administracyjnych, a jej reprezentacja jest regulowana stosownie do treści art. 29 k.s.h. Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 100 kpa, doprowadzając do zbytecznego wydłużenia postępowania ponad rozsądny termin. W konsekwencji w celu usunięcia naruszenia prawa w ramach niniejszej sprawy konieczne stało się uchylenie postanowienia o zawieszeniu postępowania, jako wydanego z naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 kpa oraz postanowienia stwierdzającego wniesienie zażalenia po terminie, które stało się bezprzedmiotowe, jak również zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia o odmowie podjęcia postępowania, jako wydanych z naruszeniem art. 100 kpa.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 1770/15 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie stwierdzając, że Sąd pierwszej instancji wadliwie uznał, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do zawieszenia postępowania, a w konsekwencji do odmowy jego podjęcia.

Zdaniem NSA Sąd pierwszej instancji dokonał wadliwej wykładni art. 9 ust. 2 i ust. 3 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o KRS, poprzez uznanie, że Spółka "W." zarejestrowana w rejestrze handlowym "A" prowadzonym przez Sąd Powiatowy w [...] pod nr [...] posiada zdolność procesową oraz może być prawidłowo reprezentowana do występowania przed organem naczelnym w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] marca 1970 r. – w oparciu o dotychczasowe wpisy w rejestrze handlowym, treść umowy spółki z dnia [...] kwietnia 1947 r. Rep. Nr [...] oraz w oparciu o treść przepisów obecnie obowiązującej ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych.

Za wadliwe NSA uznał postulowane przez Sąd pierwszej instancji posługiwanie się przez organ dotychczasowymi wpisami zawartymi w dawnym rejestrze handlowym, celem samodzielnego ustalenia przez organ właściwej reprezentacji Spółki "W.", wskazując, że przyjęcie proponowanego przez WSA rozwiązania wiąże się z naruszeniem zasad wskazanych w dawnym art. 115 § 2 k.h. oraz art. 60 § 1 k.s.h., które regulują tryb wskazywania przez spadkobierców zmarłego wspólnika upoważnionej osoby do wykonywania praw po zmarłym wspólniku spółki. NSA podkreślił, że Sąd pierwszej instancji pominął złożony stan uprawnień pomiędzy wspólnikami w spółce i nie wskazał, które z w/w wiązek uprawnień przeszły, na których ze wspólników, mając na uwadze treść art. 115 § 2 k.h. oraz art. 60 § 1 k.s.h., posługując się jedynie przepisami art. 29 k.s.h.

Zdaniem NSA Sąd pierwszej instancji niewłaściwie zastosował art. 34 § 1 kpa przez wskazanie konieczności wystąpienia przez organ nadzoru do sądu o wyznaczenie przedstawiciela osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych oraz art. 100 § 1 kpa poprzez uznanie, że niewłaściwe było przez organ wezwanie wnioskodawców postępowania nadzorczego do wystąpienia o przepisanie spółki do KRS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

W myśl zaś art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Rozpoznając ponownie sprawę, mając na uwadze ocenę prawną wyrażoną w wyroku NSA z dnia 28 marca 2017 r., Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Zaskarżonym postanowieniem Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej utrzymał w mocy swoje wcześniejsze postanowienie z [...] kwietnia 2013 r. odmawiające podjęcia, na podstawie art. 97 § 2 kpa, postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z [...] marca 1970 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa "W." [...] w S. wraz z pakietem nieruchomości położonych w S. uznając, że w sprawie nie ustąpiły przyczyny jego zawieszenia.

Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe.

Jak wynika z akt sprawy postępowanie zawieszone zostało postanowieniem Ministra Infrastruktury z [...] czerwca 2011 r. do czasu zapewnienia prawidłowej reprezentacji Spółce "W.". Podstawę prawną zawieszenia stanowił art. 97 § 1 pkt 4 kpa zgodnie, z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszając postępowanie organ, działając na mocy art. 100 § 1 kpa, wezwał jednocześnie strony, aby wystąpiły do właściwego sądu rejestrowego z wnioskiem o zarejestrowanie Spółki "W." w KRS, ewentualnie ustanowienia kuratora uprawnionego do reprezentowania Spółki w postępowaniu nadzorczym.

W rozpoznawanej sprawie oczywiste jest, że stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] marca 1970 r. wydanego w oparciu o przepisy ustawy z 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. z 1958 r. Nr 11, poz. 37) są poprzedni właściciele nieruchomości objętej orzeczeniem lub ich następcy prawni, podmioty którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości oraz Spółka "W.", wpisana do rejestru handlowego pod nr [...], której praw dotyczyło kwestionowane orzeczenie. Przymiot strony w/w Spółki w postępowaniu nadzorczym wynika z faktu, że Spółka była stroną postępowania zakończonego w/w orzeczeniem, a ponadto z przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 27 października 1933 r. Kodeks handlowy - art. 82 k.h. stanowiącego, że rzeczy i prawa wniesione tytułem wkładu, a także nabyte lub uzyskane dla spółki w jaki bądź sposób w czasie jej istnienia, stanowią majątek spółki. Przepis ten potwierdza, że spółka jawna dysponowała odrębnym od wspólników majątkiem. Z akt sprawy wynika ponadto, że Spółka "W." nie została wykreślona z rejestru handlowego prowadzonego pod [...], a zatem nadal istnieje (pisma Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] lutego 2011 r. oraz z dnia [...] marca 2011 r.). Tym samym wskazana Spółka ma interes prawny w postępowaniu, którego przedmiotem jest ocena legalności orzeczenia z [...] marca 1970 r., skoro poza nieruchomościami stanowiącymi własność osób fizycznych, co potwierdza treść prowadzonych dla nich ksiąg wieczystych, rzeczy ruchome stanowiące część przedsiębiorstwa, stanowiły własność spółki.

Jak słusznie zauważył organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze treść ustawy z 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o KRS, do czasu rejestracji, zgodnie z przepisami ustawy o KRS, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2013 r., zachowują moc dotychczasowe wpisy w rejestrach sądowych (art. 9 ust. 2 ustawy). Tym samym spółka wpisana do rejestru handlowego a niewykreślona, w dalszym ciągu istnieje w obrocie prawnym. Z uwagi jednak na brak wpisu spółki do KRS, możliwość dokonywania czynności prawnych przez spółkę jest ograniczona wyłącznie do złożenia wniosku o rejestrację w KRS. Zgodnie bowiem z treścią art. 9 ust. 3 w/w ustawy do czasu przedmiotowej rejestracji, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2013 r., do odpisów, wyciągów, zaświadczeń oraz skutków prawnych wpisów stosuje się przepisy obowiązujące do dnia wejścia w życie ustawy, wyłącznie w zakresie niezbędnym do tej rejestracji oraz do dochodzenia lub zaspokojenia roszczeń wobec podmiotów wpisanych do dotychczasowego rejestru. Z treści powyższych przepisów wynika zatem, że spółka jawna niewpisana do KRS nie może dokonywać czynności procesowych w toku postępowania przed organem administracji publicznej z uwagi na brak należytej reprezentacji.

Prawidłowo zatem Minister uznał, że brak wpisu Spółki "W." w KRS, ewentualnie brak prawidłowo umocowanych osób ją reprezentujących, stanowi przeszkodę do prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] marca 1970 r. orzekającego o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa stanowiącego własność tej spółki.

Jak wynika z analizy akt w rozpoznawanej sprawie nie odpadła przyczyna zawieszenia postępowania. Słusznie zatem Minister uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające podjęcie zawieszonego postępowania. Oczywiste jest, że Spółka "W." nie posiada zdolności procesowej oraz nie może być prawidłowo reprezentowana w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] marca 1970 r. Tym samym wydane w sprawie postanowienia organów obu instancji są więc zgodne z prawem.

Dodatkowo zauważyć trzeba, co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 marca 2017 r., że posługiwanie się przez organ dotychczasowymi wpisami zawartymi w dawnym rejestrze handlowym, nie daje podstaw do samodzielnego ustalenia przez organ właściwej reprezentacji Spółki "W.". Jak wskazano podjęcie przez organ takich działań wiązałoby się z naruszeniem zasad określonych w dawnym art. 115 § 2 k.h. oraz art. 60 § 1 k.s.h., które regulują tryb wskazywania przez spadkobierców zmarłego wspólnika upoważnionej osoby do wykonywania praw po zmarłym wspólniku spółki. Nie pozwala na to również złożony stan uprawnień pomiędzy wspólnikami w Spółce.

Jak wskazał ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w dacie wydania postanowienia zawieszającego postępowanie obowiązywały przepisy ustawy z 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o KRS, które zobowiązywały spółkę jawną, działającą przez swych wspólników, zarejestrowaną w dotychczasowym rejestrze, do wystąpienia z właściwym wnioskiem o wpis podmiotu w nowym rejestrze. W dacie wydania postanowienia organowi był znany pełen krąg następców prawnych wspólników Spółki, czyli podmiotów uprawnionych do wystąpienia w imieniu Spółki z wnioskiem w trybie art. 7 w/w ustawy. Tym samym zasadnie organ wezwał w trybie art. 100 § 1 kpa w/w osoby, jako jedynie legitymowane do działania w imieniu Spółki w oparciu o art. 9 ust. 3 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o KRS, do wystąpienia z wnioskiem o rejestrację Spółki w KRS i wykazanie prawidłowej reprezentacji tego podmiotu. Istotne jest ponadto, że organ występując w trybie art. 100 § 1 kpa, wskazał alternatywną drogę w przypadku, gdyby stała się niemożliwa regulacja stanu prawnego Spółki w trybie art. 7 w/w ustawy, wzywając do ewentualnego ustanowienia kuratora uprawnionego do reprezentowania Spółki.

W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że złożona skarga jest bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.